Book Title: Haimbruhatprakriya Mahavyakaranam
Author(s): Girijashankar Mayashankar Shastri
Publisher: Girijashankar Mayashankar Shastri
Catalog link: https://jainqq.org/explore/032767/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / ekAvitrI-bIhemacandragranthamAlA-ahamadAbAdanagare / // zrIhemahatprakriyA // (mahAvyAkaraNam) // vaiyAkaraNanyAyAdarzAlaMkRtA // _ prkaashnsNyojk:|| zrIvijayanItisUrIzvarANAM sadupadezaH // pakiyAsaMkalapitAmayAzaMkarajanmA girijAzaMkaraH zAstrI. Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzayitrI-hemacandragranthamAlA-amadAbAdanagare. OMA ||shriihaimbRhtprkriyaa (mahAvyAkaraNam) // haimasUtrapATha-gaNapATha-dhAtupATha-paribhASApA laghunyAsasthAvacUrisahitaliGgAnuzAsaneti haimapaJcapAThIsamalaGkatA, akArAdivarNakrameNa ca sUtrasUcIdhAtusUcIbhyAM vibhUSitA / / ante ca ||shrii vaiyAkaraNanyAyAdarzAkhyagrantharatnena samujjvalitA // // tattaliSTasthale ca Tippanakena vizadIkRtA // prakAzanasaMyojakaHzrIvijayanItisUrIzvarANAM sadupadezaH // prakriyAsaMkalayitAmayAzaMkarAtmajagirijAzaMkaraH zAstrI // . See A pustaka zrI 'utkRSTa' mudraNAlayamAM pA. purasottama zaMkaradAse chApyu. gAMdhIroDa pula nIce-amadAvAda. vi. saM. 1987. khristAbdaM 1931. prathamAvRttipratayaH 50.0. mUlyaM-sArdha rUpyakapaJcakam . - - --- SEXKD - sarva hakka svAdhIna - Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // kiNcitpraastaavikm|| iha khalu viditamevaitatsamastazAstrapAthodhipArINanipuNatarabuddhInAM nikhilamatyamaladUrIkaraNanirmalatamasattvasaMprakAzaprakhyAtaparamapavitrayazasAM samatvasaMsthivisaMtulitamahAbhUtapaJcakasAmyaguNaprakarSAdharIkRtAnekaguNanivadyAlaMkRtanararatnAnAMpratibhAprakAzasaMlokitatribhuvanavastunikaraparamarahasyAnAM vidvadranavaramaulisaMlAlitabaraNa vibudhazekharANAM yatkila jagadaitihyasamAlocanayorIkRtametatsarvaiH prAcIjArvAcInapaNDitaprakANDaigairvANyA vAco nikhilavizvasthavikhyAtatamavAGmAtRtvaM zreSThatamatvaM ca sklaavniisthitvstunicyprkaashnpraagbhaardhuriinntvaat| IdRksamastasamAkarSakodAmaguNanidherivAsyA jagatsamagravANIsamUhajananyA nIrvANabhAratyAH samyagjJAnapUrvakaM samavagAhanaM varvati sutarAM svAdhInaM sarvAMzapUrNasya sabdazAsanAparasaMzakasanmahAvyAkaraNasya mahAnRpamahAlayasthamahArAjJIrakSakasyeva kaMcukivarasyetyetadapi nAviditaM prAyo vidvajanapuraskRta AbAlavRddhe jntaavrge| devaM divyabhASApRthvIpRthivImahAsAmrAjyabhAJji mahAvyAkaraNAnyanekAni pANiaviyaprabhRtIni yAni sarvavidvajanasamAdRtAni vidyantetamAmiha bhAratabhUmau tadgaNabAyAM cekriyamANAyAM prAdhAnyaM nirAdInavavattvapuraskAraM vA taulyamapyAhavatitarAM mazabdAnuzAsanAbhidhaM suprasiddhaM mahAvyAkaraNaratnam / / _____ asyehagatIvacamatkRtijanakakRtyatizayena virAjamAnasya mahAvyAkaraNa paMktipuryasya mahAvyAkaraNasya nirmAtA''bAlyasamArAdhitabrahmavarcaskaprauDhapratApasaMtarjibAryamaprakharAtapo'pi saumyaguNAtizayavirAjitavarmA, sAGgaSaDdarzanIsamyagjJAnasAstaprAzapratibhAprasaro'pi kRpAdharmasaMsthApakAgrimatayA nikhilajIvanikAyAbhayadAnasaMdApanaikarasikatayA ca sakalavibudhazirovaMdhairapi vanditacaraNaH sugRhItanAmakheyamahIpAlAvalimaulivararatnasyeva mahArAjAdhirAjakumArapAlabhUpAlasya paramamubodhadAtRtvena hitAvahAtivimalasaMbodhisaMprApakaparamArAdhyavaMdyatamagurutvena ca nikhilabhUvalaye prasiddhasAmyasudhAsamAsvAdanasamudbhUtasamatvayuktasadabuddhInAM sarvemAmapi hRdayaMgamacAritriNAM manasi virUDhAdbhutatamayazastomaH kalikAlasarvazaH zvIhemacandrasUrirevAstIti viditaprAyameva sarvasacetaskAnAm / vizvasmin jagatIha paramAdbhutapAMDityaprathayitRgraMthanivahanirmANanipuNasyAsya arAvata; zrIhemacandrasUreH paramapAvanatayA sutarAM prasiddha paramAtipavitraM suzobhanaM caritaM janmAdi vRttaM cAtIva prasiddhayatyeva zrIkumArapAlacaritamahAkAvyAdiantyeSviti piSTapeSaNatAmAkalayya nAtrollikhyate tat / asyaivaMguNagaNavaiziSTayayuktakartRkasya mahAvyAkaraNAyyapadasamArUDhasya haimabrAhAvyAkaraNasya kiMcidapi nyUnatvAdi kiMcidapi vaktuM na zakyate svabuddhyAbhIkRtadevapatigurubuddhibhirapi mahAvidvadbhistathApyaSTAdhyAyIsaMkalanArUpayAprAcya Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ praNAlyA prathitasyAsya mahAvyAkaraNasya sutara sonalyana jJAna samayaprabhAvAnmandAtimandamatInAM mAigjanavizeSANAM na saMbhavatIti mAigarthameyAsya vyAkaraNazekharasya kevalaM prakriyAsvarUpApAdanameva mayA samapAdi vizaSya zrI vijayanItisUrIzvaracaraNAnAM paramaniHsvArthatayaiva paropakArakaraNaikaniSThavRttInAM sarvadA sanmunisatparivArAlaMkRtAnAM purastAt / . yadyapi haimavyAkaraNasyaiva prakriyAsvarUpeNopanibaddhA aneke granthA upalabhyante tathApi teSAM saMkSepavRttirUpatvena sAralyasthale pratyuta klaiTayamevAnubhUyate'bhyAsakairiti tduuriikrnnaarthmevaaymaayaasH| zrIhaimavyAkaraNasyaiva bRhavRttiyutasya prakriyAsvarUpeNa grathitatvAdasya mahAgranthasya 'haimabRhatprakriyA' ityeva nAmAbhidhAnamAvahati yogyatAmitaH prAkkAlInasya ' haimalaghuprakriyA' ityAkhyagranthasya vidyamAnatvAcca / evaM prakriyArUpatAmApanne'smin mahAvyAkaraNe mUlasthodAharaNapratyudAharaNAni saMkSepata evoddhRtAni samavalokyante, samagrodAharaNapratyudAharaNoddharaNasyAtra prakriyAyAmasukaratvAdanAvazyakatvAdvA granthasya cAtivistRtatayA'dhyetRNAmanAdaraNIyatvasaMbhavAcca / mUlagranthasthAnyasarvavibhAgasya tu prAyokSaraza evAtra prakriyAsaMkalanAyAM samAvezo darIdRzyata iti vilokayantu sahRdayA vickssnnaaH| punazca savinayamabhyarthaye sataH sAJjalirahametatprakriyAkartA muhuryat-pAMDityaprakaTanavirodhitvena pAMDityAbhAvavattvena vA mamAyaM yatnaH kevalaM mAdRzAmalpamedhaskAbhyAsinAmeva kiMcidupayogitAmApatsyamAnaH kiMcidapi phalegrahiH saMpatsyata ityA. zayaiva cekriyamANa iha tatrabhavatAM bhavatAM dRggocarIbhavatIti / kiM ca sadvistu kevalamamRtadezyakRpAvalokanamevaitadagranthopari saMvidheyamatha ca yaddarzanapathamAyAyAdatra kutracitsaMkalanAsaMzodhyaM tannivedanIyamityAzAste'yaM jnH| durjanAnAM tu vidyayAlaMkRtatve'pi pariharaNIyatvamevAhuHprAJca ityasmAbhirapi tatparihAra eva kartuM yujyate maNinA'pi bhUSitasya sarpasya bhayaMkaratvadarzanena ttprihaarkrnnaucitiivt| vastutastu " sarvathA vyavahartavyaM kuto hyvcniiytaa| ____ yathA strINAM tathA vAcAM sAdhutve durjano jnH"||iti nyAyena yasya kasyApi viSayasya sarvathA vacanIyatvAbhAvavattve'pi vyavahAranirodhasya duSkaratvamevetyAlocayaMtu sudhiyo vipazcitaH / . haimabRhatprakriyAbhidhAne'smin granthe ye ye viSayAH samuddyotante tannirIkSaNArtha viSayAnukramaNikA purastAdeva pradarzyate granthAnte ca 'vaiyAkaraNanyAyAdarza' ityAkhyakagranthAntaramapi paribhASAbodhakaM samuddhRtaM prakaTIkriyate, sA ceksvarUpeyaM 'zrIhaimabRhatprakriyA' prAkaTyadazAM prapannA dRSTipathamAyAti yajanatAyAstatra zrIvijayanItisUrIzvarANAMsadupadezavilasitatvameva paramanidAnIbhUtaM paramopakAridhaureyatAmAbibhartItyalamativistareNeti nivedayate prakriyAsaMkalayitA mayAzaMkarajanugirijAzaMkaraH zAstrI. Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // zrIsiddhahaimabRhatprakriyAsthaviSayakramaH // // pUrvArddham // pRSTham . 6-7 viSayaH pariziSTAni pUrvAddhe AdAveya 1 saMjJAprakaraNam ... 2 paribhASAprakaraNam 3 svarasandhiprakaraNam 4 asandhiprakaraNam 5 vyaJjanasandhiprakaraNam : 6 rephasandhiprakaraNam syAdisandhiprakaraNam 8 svarAntapuMliGgaprakaraNam 9 svarAntastrIliGgaprakaraNam 10 svarAntanapuMsakaliGgaprakaraNam 11 vyaJjanAntapuMliGgaprakaraNam 12 vyaJjanAntastrIliMgaprakaraNam 13 vyaJjanAntanapuMsakaliGgaprakaraNam 14 avyayaprakaraNam strIpratyayaprakaraNam kArakaprakaraNam bahuvrIhisamAsaprakaraNam 18 avyayIbhAvasamAsaprakaraNam 21-26 26-30 30-32 33-48 49-53 53-56 56-80 viSayaH pRSTham . 19 tatpuruSasamAsaprakaraNam 20 dvandvasamAsaprakaraNam 196-204 21 ekazeSaprakaraNam 205-207 samAsAntaprakaraNam 207-209 aluksamAsaprakaraNam 210-215 samAsAbhayavidhiprakaraNam 216-236 taddhiteSvapatyAdisAdhAraNapratyayAH 237-239 taddhiteSvapatyAdhikAraH . 239-266 taddhiteSu raktAdyarthakAH 267-292 taddhiteSu zaiSikAH 292-335 taddhiteSvikaNadhikAraH 335-370 taddhiteSu yAdhikAraH 370-375 taddhiteSvIyAdhikAraH 375-380 taddhiteSu bhAvakarmArthAH 380-389 33 taddhiteSu kSetrAdyarthakAH 390-412 34 taddhiteSu matvarthIyAH . 412-427 35 taddhiteSu svArthikAH 427-466 36 dviruktaprakriyA 466-472 82-84 84-87 87-106 107-140 140-159 159-166 17 Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // uttraarddhm|| viSayaH pRSTham . viSayaH 37 AkhyAtaprakaraNe bhvAdayaH 473-533 38 AkhyAtaprakaraNe adAdayaH 533-547 __ AkhyAtaprakaraNe dvAdayaH 57 AkhyAtaprakaraNe divAdayaH 551-557 AkhyAtaprakaraNe svAdayaH 557-560 AkhyAtaprakaraNe tudAdayaH 560-567 AkhyAtaprakaraNe rudhAdayaH 567-569 AkhyAtaprakaraNe tanAdayaH 569-570 AkhyAtaprakaraNe z2yAdayaH 570-574 AkhyAtaprakaraNe curAdayaH 574-586 AkhyAtaprakaraNe NyantaprakriyA 586-592 AkhyAtaprakaraNe sannantaprakriyA 592-598 ___ AkhyAtaprakaraNe yaGantaprakriyA 598-602 50 AkhyAtaprakaraNe yaGlubantaprakriyA 603-605 AkhyAtaprakaraNe nAmadhAtuprakriyA 605-614 52 AkhyAtaprakaraNe kaNDvAdayaH 614-615 53 .. AkhyAtaprakaraNe pratyayamAlA 615-615 71 54 AkhyAtaprakaraNe AtmanepadaprakriyA 616-633 72 pRSTham . AkhyAtaprakaraNe parasmaipadaprakriyA 633-634 AkhyAtaprakaraNe bhAvakarmaprakriyA 635-638 AkhyAtaprakaraNe karmakartRprakriyA 638-642 AkhyAtaprakaraNe vibhaktyarthaprakriyA 642-660 kRdante kRtyapratyayaprakaraNam 660-673 " pUrvakRdantaprakaraNam 673-730 " uNAdayaH . 731-864 , uttarakRdantaprakaraNam . 864-901 haimapaJcapAThyAm aSTAdhyAyIsUtrapAThaH 903-957 haimapaJcapAThyAM gaNapAThaH 957-991 " dhAtupAThaH 991-2004 " paribhASApAThaH 1004-2006 , liGgAnuzAsanam 1007-1055 haimasUtrANAm akArAdikramasUcI 1056-1135 akArAdikrameNa haimadhAtusUcI 1136-1166 vaiyAkaraNanyAyAdarzaH 1167-2229 zuddhipatram . 1230-1238 pariziSTAni uttarArddha 1239-1240 Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // pariziSTAni // // prakriyAyAM tattatsthale pramAdAnna nirdiSTAni sUtrANi // pUrvArddha212-2 puMstriyoH syamaujas // 1 / 1 / 29 // auriti prathamAdvitIyAdvivacanayoravizeSeNa grhnnm| si am aura jas ityete pratyayAH puMliGge strIliGge ca ghuTsaMjJAH syuH| pRSTham-40-paMkti 13 / _ 271-2 zighuT // 1 / 1 / 28 // jaszasAdezaH zighuTsaMjJaH syAt / pRSTham-53-paMkti 19 / 272-2 ghuTi // 1468 // adhikAro'yam / nimittavizeSopAdAnamantareNApAdaparisamApteryatkArya vakSyate tad ghuTi veditavyam / pRSTham-53-paMkti 21 / 321-2 savizeSaNamAkhyAtaM vAkyam // 1 / 1 / 26 // tyAdyantaM padamAkhyAtam / sAkSAt pAraMparyeNa vA yAnyAkhyAtavizeSaNAni taiH prayujyamAnairvA sahitaM prayujyamAnamaprayujyamAnaM vAkhyAtaM vAkyasaMjhaM syAt / lokAdeva vAkyasiddhau sAkAGkSatve'pyAkhyAtabhede vAkyamedArtha vacanam / AkhyAtamityatraikatvasya vivakSitakhAt odanaM paca tava bhaviSyati mama bhaviSyatItyAdau zrUyamANe gamyamAne vAkhyAtAntare minnavAkyavAda vasnasAdayo na bhavanti / laukike hi vAkye'GgIkriyamANe AkhyAtabhede'pyekavAkyavAd vasnasAdayaH prasajyeran / kuru kuru naH kaTamityAdau tu kRte dvivacane'rthAbhedAdekamevAkhyAtamityekavAkyavAd vasnasAdayo bhavanti yathA pRSTham-65-paMkti 14 / 409-2 dAmnaH / / 2 / 4 / 10 // saMkhyAdemanzabdAntAd nAnno bahuvrIheH striyAM DoH syAt / dvidAmnI / tridAnI / saMkhyAderityeva / uddAmAnam uddAmAm uddAmnI vaDavAM pshy| 'ano veti vikalpasyApavAdo yogH| pRSTham-89-paMkti-15 / .535-2 prasitotsukAvabaddhaiH // 2 / 2 / 49 // etairyuktAdAdhAre vartamAnAd gauNAnAmnastRtIyA vA syAt / kezaiH kezeSu vA prsitH| prakarSeNa sito baddhaH prsitH| nityaprasakta ityarthaH / gRheNa gRhe vA utsukaH / kezaiH kezeSu vA avbddhH| AdhAra Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ityeva / manasA masittaH utsukaH avbddhH| karaNatRtIyAyA vikalpo mA bhUt / aba baddhotsukazabdasAhacaryAta tadartha eva prasitazabdo'tra gRhyate / pUrvavat SaSThIbAdhanArtha vacanam / bahuvacanayekadvivahAviti ythaasNkhynivRttyrthm| pRSTham-121-paMkti-21 / mAsAdAt ptitH| bhojnaadptrstH| 800 sUtre,175 pRSThe pNktaavntyaayaamnte| 1266-2 anapatye // 7 / 4 / 55 // inantasyApatyAdanyatrArthe yo'N tasmin pare'ntyasvarAdeluMga na syAt / / 569 pRSThe dvitIyapaMktau bhikSANAM samUho bhaikSamityanantaram / 1386-2 iknnythrvnnH||7||4||49|| atharvanzabdasyekaNi pratyaye pareantyasvarAdelag na syAt / atharvANaM vettyadhIte vA AtharvaNikaH / nyAyAdityAdikaN / pRsstthm-287-pNkti-22| 1562-2 jaGgaladhenuvalajasyottarapadasya tu vA // 7 / 4 / 24 // Aderityanuvartate / veti tu nivRttam / uttarapadasya cetyakaraNAt / jaGgala dhenu valaja ityetaduttarapadAnAM zabdAnAmAdeH pUrvapadasya Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya nityaM vRddhiH syAt uttarapadasya punarvA / kurujaGgaleSu bhavaH kaurujaGgalaH / kaurujaangglH| vaishvdhenvH| vaizvadhainavaH / sauvarNavalajaH / sauvrnnvaaljH| 1562-3 prAcAM nagarasya // 7 / 4 / 26 // prAcAM deze vartamAnasya nagarAntasya zabdasya Niti taddhite pare AdeH pUrvapadasyottarapadasya ca svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt / sumanagare bhavaH saumnaagrH| paunnddnaagrH| vAju (vAMja) nAgaraH / vairATanAgaraH / gairinAgaraH / pAcAmiti kim / udIcAM mADanAgaraH / 1562-4 bilvakAderIyasya // 2 / 4 / 93 // nahAdiSu bilvAdayaH paThayante teSAM kIyapratyayAntAnAmiha nirdezaH / bilvakIyAdInAM dazAnAM zabdAnAmavayavasyeyasya taddhitayasvare pare luk syAt / anAti iti nAnuvartate / Ato'. saMbhavAt / bilvAH santyasyAmiti bilvakIyA nAma nadI / tasyAM bhavA bailvkaaH| evaM vainnukaaH| vaitrakAH / vaitskaaH| traikaaH| taaksskaaH| aikSukAH / kaasstthkaaH| kApotakAH / kraunyckaaH| bilvakIyAderiti kim / naaddkiiyH| plAkSakIyaH / taddhitayasvara ityeva / bilvkiiyaaH| bilvakIyarUpyam / / imAni trINyapi sUtrANi 318 pRSThe 21 paMkteranantaraM gRhItavyAni / 2179-2 cvau kacit // 3 / 2 / 60 // parataH strI anUG cvau puMvat syAt Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kacillakSyAnurodhena / amahatI mahatI bhUtA mahadbhUtA knyaa| evaM bRhatkRtA / kacidgrahaNAdagomatI gomatIbhUtA gomatIbhUtetyAdau na syaadev| paTvIbhUtA padabhUtA mRdvIkRtAmRdUkRtetyAdau viklpH| mahatIbhUtetyapi kecit / 438 pRSThe 14 pNkteHpshcaat| 2235-2 antyasvarAdeH // 7 / 4 / 43 // tRpratyayasyAntyasvarAdezvAvayavasyemani NISTheyasuSu ca pareSu luk syAt / . 551 pRSThe dvitIyapaMktau 'tamabarthe iSThaH' ityetadanantaram / 2292-2 na akhaGgAdeH // 7 / 4 / 9 // apratyayAntasya khagAdezva bNiti taddhite pare yvaH prAgaikAraukArau vA syAtAm / . 464 pRSThe 2 paMktau 'nityagrahaNAnmahAvibhASA nivRttA' ityanantaram / sUcanA-uttarArddhapariziSTAni sUtrANyuttarArddhasyAnte saMpUrNagranthAnte dRSTavyAni // Page #10 -------------------------------------------------------------------------- _ Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sakalazAstrapAthodhicandraH, svamanISAdharIkRtAnekavidvadvandaH, nikhilAvanIpAlamaulivararatnaraJjitacaraNaH, zuddharAjatvAlaMkRtavarmA, 90=0 janma vi.saM. janma vi. saM. dIkSA vi. saM. 1149 rAjyAbhiSeka: vi. saM. 1199 1954 sUripadaM vi. saM. 1166 nirvANa vi. saM. (c)00= svargArohaNamvi saM. 1237 1229 hemacaMdra kumAra mAla 0 zrIsiddhahaimamahAvyAkaraNavidhAtA, kalikAlasarvajJaH shriihemcndrsuuriH|| = sakalArhatAnukAryacaritro rAjAdhirAjaH shriikumaarpaalbhuupaalH|| >DEO- = = e phInIkSa prI. varksa,amadAvAda. Page #12 -------------------------------------------------------------------------- _ Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlabrahmacArI prAtaHsmaraNIya-jagatpUjya-vizuddhacAritra cUDAmaNi-tIrthoddhAraka tapogacchAlaGkAra pUjyapAda-vidvaya-zrI-zrI-zrI dIkSA saM. 1949 aSADha zukla 11. gaNipada saM. 1961 mArgazISa zukla 5. janma saM. 1930 poSa zukla 11. panyAsapada saM. 1962 kArataka vada 11. Main PARTUITAMMERA VI zrImAn AcAryamahArAja zrI vijyniitisuuriishvrjii|| mUripada saM. 1976 mArgazIrSa zukla 5. phInIkSa prI. vasa,amadAvAda. Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||shriisiddhhaimbRhtprkriyaa|| (mahAvyAkaraNam) natvA brahma bhAratI ca hemacandraM ca sadgurum // . prakriyAM vitanomImAM haimazabdAnuzAsanIm // 1 // tatrAdau svayamAcAryaH ziSTAcAramanusRtya prAripsitagraMthasya nirvighnaparisamAptikAmaH ziSyazikSAyai ca sUtramukhenaiva maGgalamAcaSTeH 1 aham // 11 // 2 // ahamityetadakSaraM paramezvarasya parameSThino vAcakaM . siddhacakrasyA''dibIjaM sakalAgamopaniSadbhUtamazeSavighnavighAMtanighnamakhiladRSTAdRSTaphalasaMkalpakalpadrumopamamAzAstrAdhyayanAdhyApanAvadhi praNidheyam / praNidhAnaM ca 'anenAtmanaH sarvataH saMbhedastadabhidheyena cAbhedaH / vayamapi caitacchAstrAraMbhe praNidadhmahe / ayameva hi tAttviko namaskAra iti / . . 2 siddhiH syAvAdAt // 111 / 2 // syAdityavyayamanekAntadyotakam / tataH syAdvAdo'nekAMtavAdaH nityAnityAdhanekadharmazabalaikavastvabhyupagama iti yAvat / tataH siddhiniSpattiIptirvA prakRtAnAM zabdAnAM veditavyA. .. // atha saMjJAprakaraNam // 3 audantAH svarAH // 1 // 2 // 4 // aukArAntA varNAH svarasaMjJakAH syuH| takAra uccAraNArthaH / 'audantA' iti vahuvacanaM varNeSvapaThitAnAM dIrghapAThopalakSitAnAM plutAnAM saMgrahArtha, tena teSAmapi svrsNjnyaa| 4 ekadvitrimAtrA -hasvadIrghaplutAH // 1 // 15 // mAtrA kaalvishessH| ekadvitryuccAraNamAtrA audantA varNA yathAsaMkhyaM isvadIrghaplutasaMjJAH syuH| ekamAtro hasvaH / dvimAtro dIrghaH / trimAtraH plutaH / Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * siddhahaimabRhatmakriyA. . [ saMjJA 5 anavarNA nAmI // 11 // 6 // avarNarahitA audantA varNA nAmisaMjJakAH syuH / atrApi bahuvacanaM plutasya saMgrahArtham / evamuttaratrApi / 6 ldntaaHsmaanaaH||11|| lakArAntA varNAH samAnasaMjJakA: syuH| . 7 e ai o au saMdhyakSaram // 1 // 18 // e ai o au ityete varNAH saMdhyakSarasaMjJakAH syuH / ta ime svarA audantAH pratyekamudAttAdibhedena tridhA / uccairudAttaH / nIcairanudAttaH / samAhAraH svaritaH / punazca sAnunAsikaniranunAsikatvAbhyAmapIme dvidhaa| mukhasahitanAsikayocAryamANoM varNaH sAnunAsikaH / mukhenaivocAryamANo niranunAsikaH / tadevam a i u R lavarNAnAM pratyekamaSTAdaza bhedaaH| saMdhyakSarANAM tu dvAdazaiva, teSAM isvAbhAvAt / atra kecit lavarNasyApi dIrghAbhAvavattvamAzritya dvAdazaiva bhedAn manvate / 8 kArvyiJjanam // 1 / 1 / 10 // kAdivarNo hakAraparyanto vyaMjanasaMjJaH syAt / 9 apaJcamAntastho dhuT / 11 / 11 // vargapaJcamAntasthAvarjitaH kAdivarNo . * dhusaMjJA syAt / __ 10 paJcako vargaH // 22 // 12 // kAdiSu varNeSu yo yaH paJcasaMkhyAparimANo varNaH sa sa vargasaMjJaH syAt / 11 AdyadvitIyazaSasA aghoSAH // 1 // 1 // 13 // vargANAmAyadvitIyA varNAH zaSasAzcAghoSAH syuH| 12 anyo ghoSavAn // 1 / 1 / 14 // aghoSebhyo'nyaH kAdivarNo ghoSasaMjJaH syAt / 13 yaralavA antasthAH // 1 / 1 / 15 // yaralava ityete varNA aMtasthAsaMjJAH . syuH| atreme yavalAH sAnunAsikaniranunAsikatvAbhyAM dvidhaa| ataeva teSAM bhedaparigrahArthaH sUtre bhuvcnnirdeshH| . . 14 aM aH ka pazaSasAH ziT // 11 // 16 // anusvAro visargo vajrAkRtirgajakuMbhAkRtizca varNaH zaSasAca ziTsaMjJakAH syuH / akArakakArapakArA uccaarnnaarthaaH| bahuvacanaM varNeSvapaThitayorapi 4 ka.payorvarNatvArtham / anayoreva 4 ka 28 payojihvAmUlIyopadhmAnIyatvena vyvhaarH| Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNama] siddhahaimabRhatmakriyA. 3 . 15 aM aH anusvAravisau // 11 // 9 // akArAvuccAraNArtho / aMiti nAsikyo varNaH, aH iti kaNThyaH / tau yathAsaMkhyamanusvAravisargasaMjJau staH / / 16 aprayogIt // 11 // 37 // iha zAstre upadizyamAno varNastatsamudAyo vA yo laukike zabdaprayoge na dRzyate sa itsaMjJakaH syAt / apayogitvAnuvAdenetsaMjJAvidhAnAccAsya prayogAbhAvaH siddhH| 17 tulyasthAnAspaprayatnaH svaH // 11 // 17 // yatra pudgalaskaMdhasya varNabhAvApattistatsthAnaM kaMThAdi / yadAhuH . aSTau sthAnAni varNAnAmuraH kaMThaH zirastathA // jihvAmUlaM ca dantAzca nAsikauSThau ca tAlu ca // 1 // asyatyanena varNAnityAsyam , oSThAtmabhRti prAk kAkalakasaMjJakAt kNtthmnneH| Asye prayatnaH AsyaprayatnaH, AntaraH saMrabhaH / sa caturdhA, spRSTatA 1 ISatspRSTatA 2 vivRtatA 3 ISadvivRtatA 4 / tulyau varNAntareNa sadRzau sthAnAsyaprayatnau yasya sa varNastaM prati svasaMjJakaH syAt / karaNaM tu jihvAmUlamadhyAgropAgrarUpaM sthAnAsyaprayatnatulyatve sati nAtulyaM bhavatIti pRthagnoktam / tatra sthAnam:-avarNahavisargakavargAH kaMThyAH / ivarNacavargayazAstAlavyAH / uvarNapavargopadhmAnIyA oSThayAH / RvarNaTavargaraSA muurdhnyaaH| luvarNatavargalasA dantyAH / e ai tAlavyau / kaMThatAlavyau ityanye / o au oSThyau / kaMThoSThyA ityanye / vo dntyosstthyH| jihvAmUlIyo jivyaH / nAsikyo'nusvAraH / GamaNanamAH svsthaannaasikaasthaanaaH| athaasyprytnH| tatra spRSTaM prayatanaM sparzAnAm / sparzA vaaH| ISatspRSTamantasthAnAm / ISadvitamUSmaNAm / zaSasahA uussmaannH| vikRtaM svarANAm / svareSu eo vikRttrau| tAbhyAmapi ai au| tAbhyAmapyavarNaH / akAraH saMvRtaH ityanye / atra sUtre AsyagrahaNaM bAhyaprayatnanivRttyartham / bAhyaprayatnAzcaikAdaza, yathA-vivAraH saMvAraH zvAsaH nAdaH ghoSaH aghoSaH alpamANaH mahAprANaH udAttaH anudAttaH svaritazceti / tatra vargANAM prathamadvitIyAH zaSasavisargajihvAmUlIyopadhmAnIyA vivArAH zvAsA aghoSAzca / vargANAM tRtIyacaturthapaJcamA antasthA hakArAnusvArau ca saMvArA nAdA ghoSAzca / vargANAM prathamatRtIyapazcamA antasthAcAlpaprANAH / itare sarve mhaapraannaaH| sarve svarAzca udAttA anudAttAH svaritAH / ime vivArAdayo varNaniSpattikAlAdUrdhvaM vAyuvazenotpadyante, spRSTatAdayastu sthAnAsyaprayatnavyapAreNa varNotpattikAla eveti varNaniSpattikAlabhAvAbhAvAbhyAM Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimahattrakriyA. [saMjJA nivArAdInAM bAhyatvaM spRSTasAdInAM cAbhyantaratvam / bAhyaprayatnAzca yadyapi svasaMjJAyAmanupayuktAstathApyAntaratamyaparIkSAyAmupayujyanta eveti. * taparastatkAlasya / taH paro yasmAt sa ca tAtparazvoccAryamANasamakAlasyaiva saMkSA svAt / tena at it ut ityAdayaH SaNNAM SaNNAM sNjnyaa| 18 vRddhirAdaut // 3 // 3 // 1 // AkAra Ar aikAra aukArazca pratyeka vRddhisaMjJAH syuH| 19 guNo'redot // 3 / 3 / 2 // ar et ot ityete pratyeka guNasaMjJAH syuH| 20 kriyArtho dhAtuH // 3 // 3 // 3 // kRtiH kriyA pravRttiApAra iti yAvat / pUrvAparIbhUtA sAdhyamAnarUpA sA'rtho'bhidheyaM yasya sa zabdo dhAtusaMjJaH syAta / / 21 cAdayo'satve // 1 // 1 // 31 // sIdato'smaeNilliGgasaMkhye iti satvaM, liGgasaMkhyAvad dravyamiti yAvat / tato'nyatra vartamAnAzcAdayaH zabdA avyayasaMjJakAH syuH| nipAtA ityapi pUrveSAm / * praadyH| ete'pi tthaa| pra parA apa sam anu ava nis nir dur dus vi AG ni aghi prati pari upa ati api su ut abhi, iti praadyH| 11 dhAtoH pUjArthasvatigatArthAdhiparyatikramAAMtivarjaH prAdirupasargaH prAkca // 3 // 11 // dhAtoH saMbaMdhI tadarthayotI cAdyantargataH prAdizabdagaNaupasargasaMjJo bhavati, tasmAcca dhAtoH prAk prayujyate na paro na vyavahitaH, pUjArthoM svatI gatArthAvadhiparI atikramArthamasiM ca varjayitvA / - 23 UryAcanukaraNaviDAcazca gtiH||3||12|| UryAdaya anukaraNAni ghakhyantA. DAjantAzca zabdA upasargAzca dhAtoH saMbaMdhino gatisaMjJakAH syuH| tasmAca dhAtoH mAgeva prayujyante / ___ * svaM rUpaM zabdasyA'zabdasaMjJA / zabdasya svaM rUpaM saMjJi zabdazAstre yA saMjJA tAM vinaa| 24 vizeSaNamantaH // 7 / 4 / 113 // viziSyate aneneti vizeSaNam / vizeSaNaM vizeSyasya samudAyasyAnto'vayavo bhavati / iha zAstre dhAtvAdiH samudAyo' bhedenAvayava vizeSaNaka upAdIyate / tatra so'vayavastatsamudAyasyAntatvena niyamyate / * samAsapratyayavidhau prtissedhH| ___ * uRladidvarNagrahaNavarjam / 25 saptamyA AdiH // 74 / 114 // saptamyantasya vizeSyasya yad vizeSaNaM tat sasthAdiravayavo bhavati / * varNAnAmabhAvo'vasAnam / Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. avirAmaH sNhitaa| 26 tadantaM padam ||1|1|20||syaadyntN tyAdhantaM ca zabdarUpaM padasaMjJaM syAt / * svarAvyavahitAni vyaMjanAni saMyogaH / * hrasvaM lghu| * visargA'nusvArayuk saMyogaparaM ca guru / * dIrghamapi guru / ___ * AdezaH zatruvat / * Agamo mitravat / * lukluplopAstrayo vrnnaadrshnvaackaaH| * ukta varNe svasaMjJakasyA'pi grahaNam / kAre tu kevalasyaiva / 27 lokAt // 11 // 3 // uktAtiriktAnAM kriyAguNadravyajAtikAlaliGgasvAGgasaMkhyAparimANApatyavIpsAlagavarNAdInAM saMjJAnAM parAnnityaM nityAdantaraGgamantaraGgAcAnavakAzaM balIya ityAdInAM nyAyAnAM ca lokAd vaiyAkaraNasamayavidaH prAmANikAdezca zAstrapravRttaye siddhiH syAditi jJeyam , varNasamAmnAyasya ca / iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM saMjJAprakaraNam smaaptm.|| // atha paribhASAprakaraNam // * svarasya hrasvadIrghaplutAH / hrasvadIrghaplutazabdairyatra vidhAnaM tatra 'svarastha' iti SaSThyantaM padamupatiSThate / ___ * yasyAH saMbaMdhavizeSa anizcitaH sA SaSThI sthAneyogA jnyeyaa| sthAnaM ca prsnggH| 28 aasnnH||14||120|| iha AsannAnAsannamasaGge yathAsvaM sthAnArthapramANAdibhirAsanna eva vidhirbhavati / __* yatrAnekavidhamAsannatvaM tatra sthAnata AsannatvaM bliiyH| 29 paJcamyA nirdiSTe parasya // 7 // 4 / 104 // paJcamyA nirdiSTe yatkAryamucyate tatparasya sthAne bhavati / nirdiSTagrahaNamihA''nantaryArtham / ato misa ais' ityAdau digyogalakSaNA paJcamI, tatra pUrvasya parasya ca kArya syAditi niyamArtha vacanam / 30 saptamyA pUrvasya // 74 / 105 // saptamyA nirdiSTe yatkAryamucyate tat pUrvasyAnantarasya sthAne bhavati / 'ivarNAderasve svare' ityAdau aupazleSikamadhikaraNaM pUrva paraM ca saMbhavati, tatra parameva grAhyamiti niyamArtha vacanam / 31 SaSThyAntyasya // 4 / 106 // SaSThayA nirdiSTe yatkAryamucyate tadantyasya SaSThInirdiSTasyaiva yo'ntyo varNastasya sthAne bhavati natu samastasya / 32 anekavarNaH sarvasya // 74 / 107 // anekavarNa AdezaH SaSThayA nirdisya sarvasyaiva sthAne syAt / Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [ svarasandhi 33 pratyayasya // 7 // 4 / 108 // pratyayasthAne vidhIyamAna AdezaH sarvasya syAt / * apekssaato'dhikaarH| * svaritatvayuktaM zabdasvarUpamadhikRtaM bodhyam / / / * paranityAntaraGgAnAmuttarottaraM bliiyH| * asiddhaM bhirnggmntrngge| * na svraanntrye| * nimittAbhAve naimittiksyaapybhaavH| * nAniSTArthA shaastrprvRttiH| iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM paribhASAprakaraNam samAptam // // atha svrsndhiprkrnnm|| 34 samAnAnAM tena dIrghaH // 1 / 2 / 1 // samAnasaMjJakAnAM varNAnAM tena pareNa samAnena sahitAnAM dIrghaH syAt AsannaH / daNDAgram / dadhIdam / madhUdakam / pitRssbhH| samAnAnAmiti kim / vAgatra / teneti kim / dadhi zItam / bahuvacanaM vyAptyartham / tenottarasUtreNa laRtorapi Rti isvo bhvti| kla RSabhaH / hota lakAraH / anyathA 'RstayoH' ityanena paratvAd Rreva syAt / .. 35 Rlati hrasvo vA // 1 / 2 / 2 // samAnAnAmRkAre lukAre ca pare isvo vA syAt / bAla RzyaH, bAlayaH / khaTva RzyaH, khavazyaH / maha RSiH, mhrssiH| dhUli RtuH, dhuulytuH| nadi Rcchati nacchati, / tanu RjutA, tanjutA / vadhu RNam, vakRNam / kartR RSabhaH, krtRssbhH| bAla lakAraH, baallkaarH| kanya lakAraH, kanyalkAraH / ityAdi / isvakaraNasAmarthyAdeva kAryAntaraM na bhavati / ata eva isvasyApi isvaH kriyate / samAnAnAmityeva / vRkssaacchti| RlatIti kim / daNDAgram / kanyAyA RkAraH knyaarH| takAra uccAraNArthaH / kazcittu ikhatvAbhAvapakSe prkRtibhaavmpiicchti| tanmate khaTvA RzyaH, nadI Rzya ityAdyapi bhavati / pAchatItyAdau tu paratvAdAreva / 'isvo'pade vA' ityeva siddhAvavarNArtha padArtha ca vacanam / - 36 lata Rla RlabhyAM vA // 12 // 3 // lutaH sthAne RtA latA ca pareNa sahitasya yathAsaMkhyaM kala ityAdezau vA syAtAm / iti svarasamudAyo svaravyaJjanasamudAyo vA vrnnaantrm| tadapIpatkaraNaM dvirephaturIyamadhyardhasvaramAtramityeke / saMTatataraM sakalarephAramardhamAtrasvarabhaktikamityanye / dvirephazrutikamadhyardhasvaramAtrami Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. typre| evaM lU ityapi kRkaarH| pakSe RlatIti isva uttareNakArazca / klU RkaarH| kRkaarH| klRkAraH / kla lakAraH / klRkaarH| luvarNasya sthAnitvamicchantyeke / 37 Rto vA tau ca // 1 // 24 // RkArasya sthAne RtA luttA ca pareNa sahitasya yathAsaMkhyaM ka la ityAdezau vA syAtAm , tau ca-RkAralakArau RtA latA ca saha RkArasya vA syAtAm / pitRSabhaH, pitRSabhaH, pitRRSabhaH / holakAraH, hotR kAraH. hoTalakAraH / tau ca-pitRSabhaH, hotlakAraH / pakSe yathAprAptam / 38 RstayoH // 1 // 2 // 5 // tayoH-pUrvasthAninolakAraRkArayoH sthAne yathAsaMkhyamRtA lutA ca pareNa sahitayokAro dvimAtra AdezaH syAt / kRssbhH| hotRkaarH| 39 avarNasyevarNAdinaidodaral // 1 / 2 / 6 // avarNasya sthAne ivarNAvarNaRvarNalavaNeH paraiH sahitasya yathAsaMkhyamet ot ar al ityete AdezAH syuH * devendraH / navodakam / mahA RddhiH x maharddhiH / atra hAdarhetyAdinA pakSe dvitve maharddhiH / dhuTodhuTItyenana luki dvitvAbhAve vA ekadamekadham / dvitve lope ca tathaiva / dvitve dvidamekadham / ekade'pi luki kevalaikadhamiti trairUpyaM jJeyam-maharddhiH, maharddhiH, maharSiH / tvlkaarH| atra 'avvargasyAntasthAtaH' ityanena pakSe kakArasya dvitvam / lasya tu 'adIrghAd-' ityaneneti rUpacatuSTayaM bhavati / ukta hi " dvitvaM lasyaiva kasyaiva nobhayorubhayorapi // ___talkArAdiSu budhairbodhyaM rUpacatuSTayam " // . 40 RNe prdshaarnnvsnkNblvtsrvtstrsyaar||1||2||nnaamaadiinaamvrnnsy RNazabde pare pareNa RkAreNa sahitasyA''r ityayamAdezaH syAt / aro'pavAdaH / pragatamRNaM prArNam / dazAnAmRNaM dazArNam / daza RNAnyasya dazArNaH kSatriyaH daza RNAni jaladurgANyasyAM dazArNA nadI / RNasyAvayavatayA saMbaMdhi RnnmRnnaarnnm| vasanAnAmRNaM vasanArNam / evaM kambalArNam / vatsarArNam / vatsatarArNam / iha sarvatra pakSe iskho'pi bhvti| pra RNam , daza RNamityAdi / vatsarazabdasyAraM necchntyeke| .41 Rte tRtIyAsamAse // 1 // 28 // Rtazabde pare yo'varNastasya sthAne pareNa RkAreNa sahitasyAr ityayamAdezaH syAt, tau cenimittanimittinAvekatra * yathAsaMkhyamanudezaH samasaMkhyAkAnAm / x jalatumbikAnyAyena rephasyordhvagamanam / Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [svarasandhi tRtIyAsamAse bhavataH / zItena RtaH zItArtaH / RlatIti isvo'pi bhavati / zIta RtaH / Rta iti kim / sukhetaH / tRtIyeti kim / prmrtH| samAsa iti kim / sukhenrtH| Rtena kRtaH RtakRtaH, paramazcAsau RtakRtazca paramartakRta ityatra tu nimittanimittinau naikatra tRtIyAsamAse iti na bhavati / avarNasyetyeva / pitRtaH / atha kathaM 'kSudhAtaHsan zAlIn kavalayati mAMspAkavalitAn' / kSudhazabdasya vyaJjanAntatvAt kSudrata iti prApnoti / naivam / ApUrva Rte tRtIyAntasyAsamastasyAyaM prayogaH / A Rta iti uttareNAra / aartH| tataH kSudhetyanena saMbaMdhaH |ysy tu vyaJjanAntAdapyAe tanmate kSudhayA Rta iti samastapayoga eva syAt / / 42 RtyArupasargasya // 1 // 2 // 9 // upasargasya saMbandhino'varNasya sthAne RkArAdau dhAtau pare pareNa RkAreNa sahitasyA''rAdezaH syAt srvaapvaadH| prA chati / parArchati / RtIti kim / upetaH / upasargasyeti kim / iharcchati / iha Rcchati / yena dhAtunA yuktAH pAdayastaM prati gatyupasargasaMjJAH, teneha na, pragatA RcchakA asmAt parchako deshH| Ariti vartamAne punarAgrahaNamAreva yathA syAdityevamartham / tenehottarayozca isvatvaM baadhyte| . . 43 nAmni vA // 1 // 2 // 10 // upasargasya saMbaMndhino'varNasya sthAne RkArAdau nAmAvayave dhAtau (nAmadhAtau) pare pareNa RkAreNa sahitasyArAdezo vA syAt / pArSabhIyati / kecittu pakSe isvatvamapi manyante, pra RSabhIyati / upasargasyetyeva / iharSabhIyati / RtItyeva / upoSTrIyati / RkAramicchati, uparkArIyati / 44 latyAlvA // 12 // 11 // upasargasya sabandhino'varNasya lati-lakArAdau nAmAvayave dhAtau pare pareNa lakAreNa sahitasyA''l vA syAt / alo'pavAdaH / upAlkArIyati / upalkArIyati / upasargasyetyeva / ihalkArIyati / tRtItyeva / lakAramicchati uplkaariiyti| 45 aidautsaMdhyakSaH // 1 // 2 // 12 // avarNasya sthAne sandhyakSaraiH paraiH sahitasyait aut ityAdezAvAsannau syAtAm / tavaiSA / tavaindrI / tbaudnH| tavaupagavaH / avarNasyeva / dadhyetat / dadhyaicchat / madhvodanaH / sAdhvauSadham / saMdhyakSarityaitvanirdezAdupasargasyeti nivRttam / 46 UTA // 1 / 2 / 13 / avarNasya pareNoTA sahitasya sthAne aukArAdezaH syAta aasnnH| okArApavAdo yogH| dhautH| dhautavAn |laavyti, pAvayatIti kipi Nilope 'anunAsike ca cchvaHzUTa ' ityUTi lauH, pauH / Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 47 prasyaiSaiSyoDhoDhyUhe svareNa // 12 // 14 // prazabdasaMbaMdhino'varNasya eSa eSya UDha UDhi Uha ityeteSu pareSu pareNa svareNa sahitasya sthAne aidautAvAdezI syAtAm aasnnau| shressH| zreSyaH / prauDhaH / prauDhiH / prauhaH / Uhe necchntyeke| prasyeti kim / apoDhaH / eSAdiSviti kim / pretH| kathaM preSaH, preSyaH / ISe iSye ca bhaviSyati / yadApi A ISya eSya iti tadApi 'omADI ' tyavarNalope preSya ityeva bhavati / 'yasmin prApte yo vidhirArabhyate sa tasya bAdhako bhavatIti nyAyAt 'upasargasyAniNedhedoti' ityasyaivAyaM bAdhako na tvomAGItyasya / atheha kasmAna bhavati ? preSate preSyate proDhavAniti / arthavadgrahaNe'narthakasyAgrahaNAt / kathaM tarhi UDhizabdasya Nyantasya sArthakasya proDhayatIti prayogaH / aDhazabdena sArthakena syAdhantena sAhacaryAt sahacaritAsahacaritayoH sahacaritasyaiva grahaNAt Nyante autvaabhaavH| prauDhAdizabdAttu Nau prauDhayatItyAdi bhavedeva / / ____48 svairasvairyakSauhiNyAm // 1 // 2 // 15 // svaira svairin akSauhiNItyeteSu avarNasya pareNa svareNa sahitasya ait aut ityetAvAdezau syAtAm / svasya IraH svairaH, svayam Irati Ite vA svairaH, svayamIrituM zIlamasyeti svairI / 'nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi grahaNa' miti svairinnii| akSANAmUho'syAmastIti akSauhiNI / svairazabdAnmatvarthIyenaiva inA siddhe pRthak svairingrahaNaM tAcchIlikAdiNicante'pIrinzabde aitvaarthm| 49 aniyoge lugeve // 1 / 2 / 16 // niyogo niyamo'vadhAraNam / tadabhAvo'niyogo'navaktRptiH / tadviSaye evazabde pare'varNasya luk syAt / iheva tiSTha / adyeva gaccha / svecchAttiratra gamyate nAvadhAraNam / niyoge tu ihaiva tiSTha mA gaaH| ye tvaniyoge'vyApAraNe icchanti tanmate shaastrlokprtiitpryogvirodhH| atha kathaM zakAnAmandhuH zakandhuH, aTatItyaTA kulAt kulasya vA'TA kulaTA, patatIti pataH pataH aJjaleH pataJjaliH, sImno'ntaH sImantaH kezavinyAsa eva, prArthanAyA'dhyayanaM pradhyayanam , halasya ISA halISA, lAgalISA, manas ISA manISA, ityAdi ? pRSodarAditvAd bhaviSyati / kathaM tu vai tvai, nu vai nvai ? nipAtAntarametat / .. 50 vauSThautau samAse / / 1 / 2 / 17 // oSThazabde otuzabdeca pare'varNasya lugvA syAt , tau cenimittanimittanAvekatra samAse bhvtH| vimboSThI, vimbausstthii| sthUlotuH, sthUlautuH / samAsa iti kim / he rAjaputrauSThaM pazya / avarNasyetyeva / shucyosstthii| .... Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ svarasandhi 51 omAji // 1 / 2 / 18 // avarNasya omi AGAdeze ca pare luk syAt / Aki dIrghatvenaiva siddhe lugvidhAnamanarthakaM syAditi AGiti AGAdezo gRhyate / aghongkaarH| A UDhA oDhA adya oDhA aghoDhA / omAGiti kim / tabaudanaH / avarNasyetyeva / A RtoH artAH, dadhi artAH dadhyAH / 52 upasargasyAniNedhedoti // 1 // 2 // 19 // upasargasaMbandhino'varNasyeNedhativarjite ekArAdAvokArAdau ca dhAtau pare luk syAt / pralayati / parokhati |upsrgsyeti kim / pragatA elakA asmAditi prailako dezaH / aniNedhiti kim / upaiti / upaidhate / edoditi kim / upAyate / plAyate / 53 vA nAmni // 1 / 2 / 20 // nAmAvayava ekArAdAvokArAdau ca dhAtau pare upasargasaMbandhino'varNasya lugvA syAt / upekIyati / upaikIyati / proSadhIyati / prauSadhIyati / dadhi atra iti sthite| 54 ivarNAderasve svare yavaralam // 1 / 2 / 21 // ivovarNavarNalavarNA- ' nAmasve svare pare yathAsaMkhyaM y v r l ityete AdezAH syuH |ddh y atra itijaate| 55 adIrghAd virAmaikanyaJjane // 1 / 3 / 32 // adIrghAt svarAt parasya hasvaravarjasya varNasya sthAne virAme'saMyuktavyaJjane ca pare'nu dvitvaM vA syAt / iti dhakArasya vA dvitvam / 56 sthAnIvAvarNavidhau // 74 / 109 // sthAnaM prsnggH| so'syAstIti sthAnI AdezI / AdezasthAninoH pRthaktvAt sthAnikAryamAdeze na prAmotItyatidizyate / AdezaH sthAnivat syAt-sthAnyAzrayANi kAryANi pratipadyate, na cet tAni sthAnivarNAzrayANi syuH / aneneha yakArasya sthAnivattvAt svaratvamAzrityAdIrghAd virAmaiketi dvitvaniSedhaH syAditi nAzaMkanIyam / sUtre 'avarNavidhau' iti taniSedhAt / atra tu sthAnivarNAzrayaM kAryamiti sthAnivattvasya prasaktireva nAsti / 57 svarasya pare prAgvidhau // 7 / 4 / 110 / / varNavidhyarthamidam / svarasyAdezaH pare-paranimittake vyavahite'vyavahite vA pUrvasya vidhau kartavye sthAnIva syAt / anena yakArasya sthAnivadbhAve prApte / 58 na saMdhiGIyavididIrghAsadvidhAvaskluki // 7 / 4 / 111 // pUrveNAtimasaktaH sthAnivadbhAvaH pratiSidhyate / saMdhividhau DIvidhau yavidhau kividhau dvayo Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. dvitvasya vidhau dIrghavidhau 'saMyogasyAdau skoluk ' iti sklukvajite'sadvidhau ca svarasyAdezaH sthAnIva na syAt / iti sthaanivdbhaavnissedhH| 59 tRtIyastRtIyacaturthe // 13 // 49 // dhuTAM sthAne tRtIye caturthe ca pare sthAnipatyAsannastRtIyaH syAt / ekavargIyA mithaH svA iti pUrvadhakArasya dkaarH| 60 padasya // 2 / 1 / 89 / / padAnte vartamAnasya saMyogasya lugantAdezaH syAt , sa ca pare syAdividhau ca pUrvasminnasan draSTavyaH / iti yalope prApte / 'asiddha bahiraGgamantaraGge' iti nyAyena antaraGge lope kartavye bahiraGgasya yakArasyAsiddhatvAna bhavati / 61 tato'syAH // 13 // 34 // tato'nvargAt parasyA antasthAyAH sthAne dve vA staH / iti yakArasyApi dvitvam / tadiha dhakArayakArayovitvavikalpAJcatvAri rUpANi / ekadhamekayam / dvidhaM dviyam / dvidhamekayam / ekathaM dviyam / dadhyatra / daddhyyatra / daddhyatra / dadhyyatra / mavatra / pitraMzaH / lit / ivarNAderityatra paJcamInyAravyAne dadhiyatra, madhuvatretyAdi / __62 putrasyAdinputrAdinyAkroze // 1 // 3 // 38 // Adinazabde putrAdinzabde ca pare putrazabdasaMbandhinastakArasyAkrozaviSaye dve na staH / putrAdinI tvamasi pApe / putraputrAdinI bhava / adIrghAditi vikalpe prApte pratiSedhaH / AdinputrAdinIti kim / putrahatI / putrahatI / putrajagdhI / putrjgdhii| Akroza iti kim / tattvakathane dvitvaM bhavatyeva / putrAdinI zizumArI / putrAdinIti vA / putraputrAdinI nAgI / putraputrAdinIti vaa| 63 dirhasvarasyAnu na vA // 1 // 3 // 31 // svarebhyaH parau yau rephahakArau tAbhyAM parasyAhasvarasya-rephahakArasvaravarjitasya varNasya sthAne dverUpe vA staH anuyadanyat kArya prAmoti tasmin kRte pazcAt ityrthH| arkaH |arkH| brahammA |brhmaa| arhasvarasyeti kim / padmadaH / arhaH / karaH / svarebhya ityeva / abhyate / nhute / anviti kim / proNunAva / atra dvivaMcane kRte yathA syAt / 64 aJvargasthAntasthAtaH // 1 // 3 // 33 // antasthAtaH parasya akAravarjitasya vargasya sthAne'nu dve vA stH| ulkA / ulkA / valmmIkaH / valmIkaH / vRkSav karoti / vRkSak karoti / vargasyeti kim / svytH| aniti kim / hallakArau / annasthAta iti kim / bhavAnmadhuraH / Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ark| . . siddhahaimabRhatprakriyA. [svarasandhi 13.65 ziTaH prathamadvitIyastha // 1 // 3 // 35 // ziTaH parayoH prathamadvitIyayoH sthAne dve vA staH / tvaM karoSi / tvaM karoSi / tvaM kkhanasi / tvaM khanasi / ziTa iti kim / bhavAn karoti / prathamadvitIyasyeti kim / Asyam / anunAsikAdapyAdezarUpAta kecidvicchanti / *tvaJchAtraH tvacchAtraH / 66 tataH ziTaH // 1 // 3 // 36 // tataH prathamadvitIyAbhyAM parastha ziTaH sthAne dve vA stH| taczzete / taca zete / tata iti kim / bhavAn saadhuH| ziTa iti kim / manAti / 67 na rAt svare // 1 / 2 / 37 // rAt parasya ziTaH svare pare dve na staH / darzanam / dirheti vikalpe prApta pratiSedhaH / rAditi kim / taczzete / svara iti kim / karyate / ziTa ityeva / arkH| 68 edaito'yAya // 1 / 2 / 23 // ekAraikArayoH sthAne khare pare yathAsaMkhyam am Ay ityetAvAdezau syAtAm / nayanam / nAyakaH / asva iti ivarNAdisaMbaddhaM tanivRttau nivRttam / tena sve'pi bhavati / vRkSayeva / rAyaindrI / svara ityeva / jale pajham / raidhRtiH| 69 odauto'vA // 1 / 2 / 24 // okAraukArayoH sthAne svare pare yathAsaMkhyam av Av ityetAvAdezau syAtAm / lavanam / lAvaMkaH / svara ityeva / gozRGgam / naukASTham / ... 70 vyakye // 1 / 2 / 26 // okAraukArayoH sthAne kyavarjite yakArAdau pratyaye pare yathAsaMkhyamav Av ityetAvAdezau syAtAm / gavyati / nAvyati / yIti kim gobhyAm / naubhyAm / akya iti kim / upoyate / auyt| kyavarjanAda yakArAdiH pratyayo gRhyate, teneha na / goyUtiH / nauyAnam / kathaM gavyUtiH krozadvayam / krozayojanAdivadavyutpannaH saMjJAzabdo'yam / gavAM yUtirgavyatiriti vyutpattipakSe tu pRSodarAditvAd bhaviSyati / zaravyamiti tu zarasamAnArthAt zaruzabdAduvarNAntalakSaNe ye, zarAn vyayatIti kA De bhaviSyati / . .71 kSayyajayyau zaktau // 4 / 3 / 90 // si ji ityetayoH zaktau gamyAyAM yamatyase'yantAdezo nipAtyate / nipAtanaphalaM hyetat * tvam chAtra iti sthite to muma ityanunAsiko akAraH / tataH chasya dvitve aghoSe prathama iti chasya cH| Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatprakriyA. -- akRtasya kriyA caiva prAptervAdhanameva ca / adhikArthavivakSA ca trayametannipAtanAt // kSetuM zakyaH kSayyo vyAdhiH / jetuM zakyo jayyaH zatruH / zaktAviti kim / arhekSeyam / jeyam / ___72 krayyaH krayArthe / / 4 / 3 / 91 // krINAteryapratyaye'yantAdezo nipAtyate krayArthe-krayAya cet prasArito'bhidheyo bhavati / krayyo gauH / krayArtha iti kim / kreyaM no dhAnyam , na cAsti prasAritam / . 73 svare vA // 1 / 3 / 24 // avarNabhobhago'yobhyaH parayoH padAnte vartamAnayorvakArayakArayoH khare pare lugvA syAt sa cAsandhiH / paTa ih| pttvih| taahuH| tayAhuH / tasmA idam / tasmAyidam / vRkSA iha / vRkssaavih| - 74 itAvato luk // 7 / 2 / 146 // avyaktAnukaraNasyAnekakharasya yo't ityayaM zabdastasya itizabde pare luk syAt / paTat iti paTiti / avyaktAnukaraNasyetyeva / jagaditi / anekakharasyetyeva / chat iti chaditi / ata iti kim / marut iti maruditi / itAviti kim / paTadatra / kathaM ghaTaditi gaMbhIramaMbudainaMditam , cakaditi taDitApi ca kRtamiti ca / dakArAntAvetau drssttvyau| 75 na dvitve // 7 / 2147 // avyaktAnukaraNasyAnekakharasya dvitve kRte itizabde pare yo't zabdastasya lug na syAt / 76 dhuTastRtIyaH // 2 / 1176 // padAnte vartamAnAnAM dhuTAM tRtIyaH syAt / paTatpaTaditi / vIpsAyAM dvitvam / dvitve iti kim / paTiti / kathaM caTaccaTiti / nAtra dvitvamapi tu samudAyAnukaraNamiti bhvti| 77 to vA // 72148 // dvittve sati avyaktAnukaraNasyAnekasvarasya yo'cchabdastasya saMbandhinastakArasyetau pare lug vA syAt / paTatpaTeti / 78 edotaH padAnte'sya luk // 12 // 27 // edodbhyAM padAnte vartamAnAbhyAM parasyAkArasya luk syAt / te'tra / paTo'tra / edota iti kim / dadhyatra / padAnta iti kim / nayanam / asyeti kim / tayiha / paTaviha / - 79 gornAmnyako'kSe // 1 / 2 / 28 // gorokArasya padAnte vartamAnasya akSazabde pare saMjJAyAM gamyamAnAyAmava ityayamAdezaH syAt / gorakSIva-amANyAtvAt Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ asandhi samAsAnte'ti gavAkSo vAtAyanaH / nAmnIti kim / gavAmakSANi go'kSANi / go akSANi / kazcittvasaMjJAyAM gavAkSANItyapi icchati / 80 svare vA'nakSe ||1|2|29||gorokaarsy padAnte vartamAnasya svare pare'va ityayamAdezo vA syAt anakSe-sa cet svaro'kSazabdastho na bhavati / gavAgram / pakSe yathAprAptam / go'yam |go agram / svara iti kim / gokulam / anakSa iti kim / go'kSam / go akSam / padAnta ityeva / gavi / ota ityeva / citragvarthaH gorityeva / gho'yam / he citragavudakamityatra tu gozadasya lAkSaNikatvAt lakSaNapratipadoktayoH pratipadoktasyaiva grahaNAnna bhvti| 81 indre // 1 / 2 / 30 // gorokArasya padAnte vartamAnasyendrasthe svare pare'va ityayamAdezaH syAt / gvendrH| iti zrIsiddhahaimabRhatprakriyAyAM svarasandhiprakaraNaM samAptam // // athA'saMdhiprakaraNam // 82 vA'tyasaMdhiH // 1 // 2 // 31 // gorokAsya padAnte vartamAnasyAtyakAre svare pare'saMdhiH-prakRtibhAvo vA syAt / go agram / pakSe yathAprAptam / go'yam / gavAgram / atIti kim / gaveGgitam / gorityeva / yo'yam / ota ityeva / citragvagram / he citrago'yamityatra tu lAkSaNikatvAnna bhavati / padAnta ityeva / gaurivAcarati gavati / 83 hrasvo'pade vA // 1 / 2 / 22 // iuRluvarNAnAmasve khare pare haskho vA syAt apade-na cettau nimittanimittinAvekatra pade bhavataH / nadi eSA / nadyeSA / madhu atra / madhvatra / parjanyavallakSaNapravRttiriti nyAyAd isvasyApi isvaH / isvavidhAna sAmarthyAdasaMdhiH / ivarNAderityeva / munayAcara / svara ityeva / nadI vahati / asva ityeva / ddhiidm| 84 pluto'nitau / 1 / 2 / 32 // itizabdavarjite svare pare plutaH saMdhibhAg na syAt / devadatta 3 atra nvasi / durAdAmantryasyetyanenAtra plutaH / anitAviti kim / suzloketi / kecittu itizabde vikalpamicchanti / suzloka 3 iti / suzloketi / Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA.. 85saMmatyasUyAkopakutsaneSvAdyAmanyamAdau svareSvantyazca plutaH / / 7 / 4 / 89 // kAryeSvAbhimatya saMmatiH, pUjanaM vA / paraguNAsahanamasUyA / kopaH krodhaH / nindA kutsanam / ete prayoktRdharmA nAbhidheyadharmAH / eteSvartheSu vartamAnasya vAkyasyAdibhUtamAmantryamAmantraNIyArtha padaM dvirucyate / tatra dvirvacane AdaupUrvoktau svarANAM madhye yo'ntyasvaraH sa pluto vA syAt / saMmatyasUyAkopakutsaneviti bahuvacanAt dvivacane vikalpo na saMbadhyate / saMmatau-mANavaka 3 mANavaka mANavaka mANavaka udAraH khalvasi / amUyAyAm-mANavaka 3 mANavaka mANavaka mANavaka riktaM te AbhirUpyam / kope-mANavaka 3 mANavaka mANavaka mANavaka idAnIM jJAsyasi jAlma / kutsane-zaktike 3 zaktike zaktike zaktike riktA te shktiH| saMmatyanuyAkopakutsaneSviti kim / devadatta gAmabhyAja zuklAM daNDena / AdIti kim / zobhanaH khalvasi mANavaka / Amantryamiti kim / udAro devadattaH / AdAviti kim / uttaroktau mA bhUt / svareSviti kim / vyaMjanAntasyApi yathA syAt / antya iti kim / Adimadhyo vA mA bhUt / cakAro dvitvsyaanukrssnnaarthH| tathA ca cAnukRSTatvAduttaratra nAnuvartate / 86 bhartsane paryAyeNa // 7 / 4 / 90 // bhartsanaM kopena daNDAviSkaraNam / tatra dvivacanaM siddhameva, plutArtha aarNbhH| bhartsane vartamAnasya vAkyasya yadAmantryaM padaM tad dvirucyate / tatra paryAyeNa-pUrvasyAmuttarasyAM voktau svareSvantyaH svaraH pluto vA syAt / caura 3 caura, caura caura 3, caura caura baMdhayiSyAmi tvAm / 87 tyAdeH sAkAMkSasyAGgena // 74 / 91 // vAkyasya svareSvantyaH pluto vetyanuvartate bhartsana iti ca / bhartsane vartamAnasya vAkyasya svareSvantyaH svarastyAdhantasya padasya vAkyAntarAkAMkSasya aGga ityanena nipAtena yuktasya saMbaMdhI pluto vA syAt / aGga kUja 3 aGga kUja idAnIM jJAsyasi jaalm| tyAderiti kim / aGga devadatta mithyA vadasi / sAkAMkSasyeti kim / aGga pc| naitadaparamAkAkSati / aGgeneti kim / devadatta kUjedAnI jJAsyasi jAlma / bhartsana ityeva / aGgAdhISva modakaM te daasyaami| 88 kSiyAzI preSe // 7 / 4 / 92 / / liyA AcArabhreSaH / AzIH prArthanAvizeSaH / praiSo'satkArapUrvikA vyApAraNA / eteSu vartamAnasya vAkyasya svareSvantyaH svarastyAdyantasya padasya vAkyAntarAkAMkSasya saMbaMdhI pluto vA syAt / kSiyAyAm Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ asandhi svayaM ha rathena yAti 3 upAdhyAyaM padAtiM gamayati / svayaM ha rathena yAti upAdhyAya padAtiM gamayati / AziSi-siddhAntamadhyeSISThAH 3 vyAkaraNaM ca tAta / siddhAntamadhyeSISThA vyAkaraNaM ca tAta / praiSe-tvaM ha pUrva grAmaM gaccha 3 caitro dakSiNam / tvaMha pUrva grAmaM gaccha caitro dakSiNam / tyAderityeva / bhavatA khalu kaTaH kartavyaH grAmazca gantavyaH / sAkAMkSasyetyeva / dIrgha te Ayurastu / 89 citIvArthe / / 7 / 4 / 93 // ivArthe-upamAyAM vartamAne cit ityasminnipAte prayujyamAne vAkyasya svareSvantyaH svaraH pluto vA syAt / agnizcid bhAzyAt / anizcid bhAyAt / citIti kim / agniriva bhAyAta / citItirUpasattAzrayaNAdaprayoge na bhavati / agnirmANavako bhAyAt / ivArtha iti kim / karNaveSTakAMzcitkAraya / krnnvessttkaanevetyrthH| 90 pratizravaNanigRhyAnuyoge // 14 / 94 // pratizravaNaM paroktasyAbhyupagamaH, svayaM pratijJAnaM zravaNAbhimukhyaM ca / nigRhya svamatAt pracyAvyAnuyogo nigrahapadasyAviSkaraNaM nigRhyAnuyogaH / upAlaMbha iti yAvat / etayorvartamAnasya vAkyasya SvareSvantyaH svaraH pluto vA syAt / abhyupagame-gAM me dehi bhoH, hanta te ddaami| hanta te dadAmi / svayaM pratijJAne-nityaH zabdo bhavitumarhati 3 / nityaH zabdo bhavitumarhati / zravaNAbhimukhye-bho devadatta kiM mArSa 3 / kiM mArSa / mArSeti zravaNAbhimukhyadyotako nipAtaH / nigRhyAnuyoge-adya zrAddhamityAtya 3 / adya zrAddhamityAtya / adya zrAddhamitivAdI yuktyA svamatAt pracyAvyaivamupAlabhyate / 91 vicAre pUrvasya // 74 / 95 // kimidaM syAt kimidamiti nirUpaNaM vicAraH / saMzaya iti yAvat / tasmin viSaye saMzayyamAnasya yatpUrva tasya svaredhvantyaH svaraH pluto vA syAt / ahirnu 3 rajjurnu / ahirnu rajjurnu / 92 omaH prAraMbhe // 74 / 96 // prAraMbhe-praNAmAderabhyAdAne vartamAnasya omzabdasya svareSvantyaH svaraH pluto vA syAt / o3m RSabhaM pavitram / omaSabhaM pavitram / prAraMbha iti kim / AMdadAmi / omatrAbhyupagame / 93 heH praznAkhyAne // 7 / 4 / 97 // praznasyAkhyAne pRSTaprativacane vartamAnasya vAkyasya svareSvantyaH svaro hizabdasaMbaMdhI pluto vA syAt / akArSIH kaTaM devadatta, akArSa hi3 / akArSa hi / heriti kim / akArSIH kaTaM devadatta, karominanu / praznagrahaNaM kim / kaTaM devadattAkArSa hi / apraznapUrvakAkhyAne na bhavati / Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makaraNam ] siddhahaimadhRhatmakriyA. AkhyAnagrahaNaM kim / devadatta kaTamakArSIrhi / uttareNa siddhe niyamArtha vacanam / he praznAkhyAna eva, he praznAkhyAne vAkyasya svareSvantya eva pluta iti ca / 94 prazne ca pratipadam // 74 / 98 // prazne praznAkhyAne ca vartamAnasya vAkyasya saMbaMdhinaH padasya svareSvantyaH svaraH pluto vA syAt / prazne-agamaH 3 pUrvA3n grAmA3n devadatta 3?|agmH pUrvAn grAmAna devadatta ? praznAkhyAne-agama 3m pUrvAzna grAmA3na jinadatta 3 / agamam pUrvAn grAmAna jinadatta / prazne ceti kim / devadatta grAmaM gaccha / pratipadamiti kim / vAkyasyaivAntyaH svaraH pluto mA bhUt / 95 dUrAdAmaMtryasya gururvaiko'nantyo'pi lanRt // 14 / 99 // yatra pAkRtAt prayatnAt prayatnavizeSe AzrIyamANe saMdeho bhavati kimayaM zroSyati naveti tadadUram / vAkyasya yaH svareSvantyaH svaro durAdAmantryapadasya saMbaMdhI gururvAnantyo'pi RkAravarjitaH svara lakArazcaiko dUrAdAmantryasyaiva saMbaMdhI sa pluto vA syAt / Agaccha bho i3ndrabhUteM, indrabhU3te, indrabhUte 2 / mahAvibhASayaiva plutavikalpe siddhe vAgrahaNaM na vikalpArtham , kiMtvantyaplutena saha guroH asamAvezArtham / tena kla3ptazikha 3 iti na bhavati / dUrAditi kim / zRNu devadatta / AmaMtryasyeti kim / Agacchatu devdttH| pradhAnApradhAnayoH pradhAne kAryasaMpratyayAdiha na syAtAgaccha bhoH kapilaka mANava / atra mANaveti kapilaka ityasya vizeSaNamiti apradhAnatA / gururiti kim / anantyasya laghormA bhUt / eka iti kim / anekasya guroryogapadyena mA bhUt / anantyo'pIti kim / antyasyaiva mA bhUt / lakAragrahaNamaRditi pratiSedhanivRtyartham / athaRtaHpratiSedhe lakArasya kaH prasaGgaH ? / ucyte| idameva jJApakamRvarNagrahaNe lavarNasyApi grahaNaM bhavatIti / tenAcIklupadityAdauRvarNakArya lavarNasyApi siddhaM bhavati / anRtaH kim / kRSNamitra, kRSNamitra 3 / anRditi gururviziSyate, na svareSvantyastenehApi bhavati / Agaccha bhoH kartR 3 / Agaccha bhoH kartR / vAkyasya svareSvantyaH pluta ityanuvRtteriha na bhavati / devadatta aho Agaccha / abhipUjite'pi dUrAdAmantryasyaiva pluta iSyata iti abhipUjite ceti nAraMbhaNIyam / zobhanaH khalvasi mANavaka 3 / zobhanaH khalvasi mANavaka / . _ 96 hehaiSveSAmeva // 74 / 100 // dUrAdAmantryasya saMbaMdhinau yau hehai zabdau kau ca tau yau tadAmaMtraNe vartete tayoH prayujyamAnayoH tayoreva vAkye yatratatrasthayo Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 18 siddhahaimabRhatprakriyA. [ asandhi rantyaH svaraH pluto vA syAt / he 3 devadatta Agaccha / Agaccha he 3 devadatta / Agaccha devadatta he 3 / hai 3 devadatta Agaccha / Agaccha hai 3 devdtt| Agaccha devadatta hai 3 / hehaiSvityavadhAraNasya viSayArtham / epAmiti sthAninirdezArtham / bahuvacanaM ha ihe hae hai iti lAkSaNikayorapi parigrahArtham / evakAro'ntyasya plutasya vyudAsArthaH / ata eva caivakArAt yatratatrasthayoH pluto vijJAyate / 97 astrIzUdre pratyabhivAde bhogotranAmno vA // 74 / 101 // yadabhivAdyamAno guruH kuzalAnuyogenAziSA vA yuktaM vAkyaM prayukte sa prtybhivaadH| tasminnastrIzUdraviSaye vartamAnasya vAkyasya svareSvantyaH svarobhoHzabdasya gotrasya nAmno vAmantryasya saMbaMdhI pluto vA syAt / abhivAdaye devadatto'haM bhoH| AyuSmAnedhi bhoH 3 / AyuSmAnedhi bhoH / gotre abhivAdaye gAgryo'haM bhoH| AyuSmAnedhi gArgya 3 / AyuSmAnedhi gArya / rAjanyavizorapi gotratvameva / abhivAdaye'hamindravarmA bhoH / AyuSmAnedhIndravarma 3 n / indravarman / AbhivAdaye indrapAlito'haM bhoH| AyuSmAnedhIndrapAlita 3 / indrapAlita / nAma-abhivAdaye devadatto'haM bhoH| AyuSmAnedhi devdtt3| devadatta / strIzUdravarjanaM kim / abhivAdaye gArmyahaM bhoH, AyuSmatI bhava gArgi / abhivAdaye tupajako'haM bhoH, AyuSmAnedhi tussjk| pratyabhivAde iti kim / abhivAdaye sthAlyahaM bhoH| AyuSmAnedhi sthAli 3 / abhivAdayitAha-kharakuTIvana mamekArAntA saMjJA, kA tarhi daNDivanakArAMtA saMjJA / punargururAha-AyuSmAnedhi sthAli3n / sa punarAha-IkArAntaiva mama saMjJA, sa pratyucyate-amyakastvamasi jAlma, na tvaM pratyabhivAdamarhasi, bhidyasva vRSala sthaali| bhogotranAmna iti kim / devadatta kuzalyasi, devadattAyuSmAnedhi / punarvAgrahaNamuttaratra vAdhikAranivRttyartham / _ 98 praznArcAvicAre ca saMdheyasaMdhyakSarasyAdidutparaH // 14 / 102 // saMdheyaH saMdhiyogyaH, yaH kacit svare pare vikAramApadyate / prazne'rcAyAM vicAre pratyabhivAde ca vartamAnasya vAkyastha saMbaMdhinaH svareSvantyasvarasya saMdheyasaMdhyakSarasya pluto bhavan AkAra idutparaH plutaH syAt / sa ca pratyAsatyA ekAraikArayorikArapara okAraukArayorukAraparo bhavati / prazna-agamaH 3 pUrvA 3 n grAmA 3 namibhUtA3 i ? / paTA 3 u ? / prazne ca pratipadamiti plutaH / arcA pUjA tasyAm-dUrAdAmaMtryasyeti plutH| zobhanaH khalvasi agnibhUtA 3 i / paTA 3 u / vicAre-vastavyaM Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. kiM nirgranthasya sAgArikA 3 3 utAnAgArike / pratyabhivAde-AyuSmAnedhi agnibhUtA 3 3 / paTA 3 u / praznA_vicAre ceti kim / Agaccha bho agnibhUte 3 / saMdheyagrahaNaM kim / kacci3t kuzala3m bhavatyoH 3 kanye 3 ? / saMdhyakSarasyeti kim / bhadrikA'si kumAri 3|vaakysy svareSvantyasvara iti vijJAnAdiha na bhavati, agamaH 3 pUrvI 3 grAmau 3 devadatta 3 / 99 tayovauM svare saMhitAyAm // 7 / 4 / 103 // tayoH plutAkArAt parayoridutoH sthAne khare pare saMhitAyAM viSaye yathAsaMkhyaM yakAravakArAdezau staH / agamaH 3 agnibhUtA 3 yatrAgaccha / agamaH 3 paTA 3 vatrAgaccha / sve dIrghatvasyA'sve svare isvatvasya bAdhanAthai vacanam / svara iti kim / agnA 3i / paTA 3 u| saMhitAyAmiti kim / agnA33 indram / paTA 3 u udakam / kecidaidautozcaturmAtraM plutamicchanti / ai 4 tikAyana / au4pagava / 100 i 3 vA // 1 // 2 // 33 // 3 3 iti plutaH svare pare vA'saMdhiH syAt / itAvaprApte'nyatra prApte ubhayatra vikalpo'yam / lunIhi 3 iti / lunIhIti / kathaM vazA3iyam vazeyam / chAMdasAvetau / 101 IdUded dvivacanam / / 1 / 2 / 34 // It Ut et ityevamantaM dvivacanaM svare pare'saMdhiH syAt / trapuNI atra / sAdhU etau / kuNDe atra / IdUdediti kim / vRkssaavtr| dvivacanamiti kim / kumAryatra / eSAM plutAnAmitAvapi saMdhirna syAt / agnI 3iti| svara ityeva / tava I kAmau tave / pratyAsatteH svaranimittakakAryapratiSedhAdiha bhavatyeva / vava I tave AsAte / kecitu 'maNIvoSTrasya laMbete priyau vatsatarau mama' iti prayogadarzanAt maNI iva maNIvetyAdAvasaMdhipratiSedhaM varNayanti, tadayuktam / vAzabdenopamArthena siddhatvAt / 'maNI ivodbhinnamanoharattvipau' ityAdAvasaMdhidarzanAcca / anye tu yathAdarzanaM saMdhimasaMdhi vecchanti / maNIva / daMpatIva / rodasIva / maNI iva / 102 ado mumI // 1 // 2 // 35 // adaszabdasaMbaMdhinau mumI ityetAvasaMdhI staH svare pare / amumuIcA / amI Asate / adasiti kim / *amyatra / 103 cAdiH svaro'nAG // 1 / 2 / 36 // AvarjitazcAdiravyayasaMjJakaH svaraH svare pare'saMdhiH syAt / aapehi / A evaM kila manyase / A evaM nu tat / vismaye, i indraM pazya / u uttiSTha / cAdiriti kim / a ( viSNo) Agaccha A * am gatau, ityato bhAve ghani amaH, so'syAtIti in / Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 siddhahaimabRhatprakriyA. [ asandhi gaccha / kathaM titauH parivapanam / 'taneuH' iti DauvidhAnabalAd asNdhirbhvissyti| uttaratrAntagrahaNAdiha kevalo gRhyatetenehana ceti|svr ityeva / jAnu u jAnU / svara iti pratyAsattestanimittakasaMdhipratiSedhAdiha dIrghatvalakSaNaH saMdhirbhavatyeva / jAnu u asya rujati, jAn asya rujati / kecittu cAdyacAdisthAnasyAcAdirUpatvAt svaranimittakamapi saMdhimicchanti / jAnu u asya rujati, jAnvasya rujati / anAGiti kim / A-ISaduSNamoSNam / / ___ 'ISadarthe kriyAyoge maryAdAbhividhau ca yH| etamAtaM DintaM vidyAd vAkyasmaraNayoraGit // . 104 odantaH // 12 // 37 // okArAntazcAdiH svare pare'saMdhiH syAt / aho atra / cAdirityeva / gavIzvaraH / 105 sau navetau // 1 // 2 // 38 // sinimitto ya odantaH sa itau pare'saMdhirvA syAt / paTo iti / paTaviti / sAviti kim / aho iti / gavityayamAha / gauriti vaktavye'zaktyA goityuktmnukriyte|syaadvaadaashrynnaacaanukaaryaanukaarnnyorbhedvivkssaayaamstyrthvttve vibhaktirna bhavati / itAviti kim / paTo'tra / . 106 OM coJ // 1 // 2 // 39 // uzabdazvAdiritizabde pare'saMdhirvA syAt, asaMdhipakSe ca una OM ityevaMrUpo dIgho'nunAsiko vA syAt / tathA ca sati trairUpyaM siddhaM bhavati / u iti, U~ iti, viti / itAvityeva / u uttisstth| jitkaraNaM svarUpaparigrahArtham, tena vikRtasya na bhavati / aha u-aho, aho iti / atha U~ ityeva cAdiSu paThyatAM, kimAdezena / naivam / tasyA'nitAvapi prayogaH prasajyeta, taniSedhArthamAdezavacanam / . 107 apravargAt svare vo'san // 1 // 2 // 40 // akArarahitebhyo vargebhyaH para uJ svare pare vakAro vA syAt, sa cAsan-abhUtavat / vAste / kruGa Aste / asattvAd dvitvam / vargAditi kim / svaru upaiti / abiti kim / ghatru eti / svara iti kim / kimu gcchti| _* saptamyarthe paryavasannamIdantaM saMdhi na bhajate, iti keSAMcinmate, somo gaurI' adhizritaH, mAmakI tanU' iti, evamAdiSu saMdhirna syAt / saptamyartha iti arthagrahaNAd vRttAvarthAntaropasaMkrAnte tu saMdhirbhavatyeva / vApyAmazvo vaapyshvH| 3 atra saptamyA loprchaandsH| Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 21 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 108 aiuvarNasyAnte'nunAsiko'nIdAdeH // 1 // 2 // 41 // avarNasyevarNasyovarNasya cAnte-virAme vartamAnasyAnunAsika Adezo vA syAt , anIdAdeHna cedayamIdedvivacanamityAdisUtrasaMbaMdhI syAt / padAntAdhikAre'ntagrahaNaM virAmapratipattyartham / sa ca virAme bhavan padasyAnte bhavati, kevalamupasargasya samAsAntarvartinazca na bhavati, / sAma~, sAma / dadhi, dadhi / madhu, madhu / aiuvarNasyeti kim / karta / hata / anta iti kim / dadhi karoti / anIdAderiti kim / agnI / cAdisUtre cAdeH svarasya kevalasyAGvarjitasya ca grahaNAdiha bhavatyeva / a~ iti viSNoH saMbodhanam / plakSaca nyagrodhazca / paattliputraadaaN| . - iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAmasaMdhiprakaraNaM . samAptam // // atha vyaMjanasaMdhiprakaraNam // 109 tavargasya zvavargaSTavargAbhyAM yoge caTavauM // 13 // 60 // tavargasya sthAne zakAracavargAbhyAM ca yoge yathAsaMkhyaM cavargaTavargAvAdezau staH sthaanyaasnnau| samudAyadvayApekSayA yathAsaMkhyArtha tRtIyAdvivacanam / yogagrahaNaM sthAnikhA''zaMsAnirAsArtha pUrvAparabhAvAniyamArtha ca / tac zete / taccarati / peSTA / taTTIkate / atra (tac zete, taccarati, ityAdau) tavargasya cavarge kRte 'cajaH kagam' (2-7-86) iti na bhavati, 'asiddhaM bahiraGamantaraGge' iti nyAyAt / tatra ca pratyayAdhikArAnmajjatItyAdAvapi na bhavati / evamuttaratrApi (vRzcatItyAdau 'sasya zaSau' ityanena kRtasya ) zakArasya (yajasRjeti) Sakhamapi (pratyayAbhAvAdeva ) na bhavati / 110 sasya zaSau // 1 / 3 / 61 // sakArasya sthAne zcavargaSTavargAbhyAM yoge yathAsaMkhyaM zakArapakArAvAdezau stH| vRzcati / majjati / sarpiSSu / pAkSi / * padAntA'padAntayorayaM vidhiH| 111 na zAt // 1 // 3 / 62 // zakArAt parasya tavargasya sthAne yaduktaM tanna syAt / aznAti / 112 pdaantaahvrgaadnaamngriinvteH||1||3||63|| padAnte vartamAnAdRvargAtparasya nAmnagarInavatisaMbaMdhivarjitasya tavargasya sakArasya ca yaduktaM tanna syAt / SaT tayam / madhuliTsa / TavargAditi kim / catuSTayam / padAntAditi kim / Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ vyaMjanasandhi ITTe / anAmanagarInavateriti kim / SaNNAm / paNNagarI / paNNavatiH / nAmityAmAdezasya grahaNAdiha pratiSedho bhavatyeva / SaD nAma / 113 Si tavargasya // 1 // 3 / 64 // padAnte vartamAnasya tavargasya sthAne SakAre pare yaduktaM tanna syAt / tIrthakRt poDazaH zAMtiH / pIti kim / taTTIkate / tavargasyeti kim / sarpiSSu / vAk Gavate, ityatra dhuTastRtIya ityanena gatve 114 tRtIyasya paJcame // 1 // 3 // 1 // veti padAnta iti anunAsika iti cAnuvartate / padAnte vartamAnasya vargatRtIyasya vargapaJcame pare'nunAsiko vA syAt , sthaanyaasnnH| vAG Davate / vAg Gavate / tRtIyasyeti kim / svarnayati / padAnta ityeva / vidmH| paJcama iti kim / vAgatra / kecitu vyaMjanasya sthAne'nunAsike pare vA'nunAsikamicchanti, tasya tu 'hasvAnGagNano dve' (1-3-27) iti dvitvaM ca necchanti, tanmate va iti / khaD iti / nanu SaNnayA ityAdau 'adI Cd virAmaikavyaMjane' ityanena tRtIyasya dvitve kRte'ntasyAnunAsike ca tRtIyasyApi zrutiH pAmoti / naivam / anunAsike kRte pazcAd dvikhasya bhAvAt / tena SaNNa nayAH, SaDDnayAH ityAdi siddham / 115 pratyaye ca // 1 // 3 // 2 // padAnte vartamAnasya tRtIyasya sthAne paJcamAdau pratyaye pare'nunAsikaH syAt / nityArtha vacanam / vAG mayam / cakAra uttaratra (tato hazcaturtha ityAdau) viklpaanuvRttyrthH| 116 li lau // 1 // 3 // 65 // padAMte vartamAnasya tavargasya sthAne lakAre pare sthAnyAsannAvanunAsikA'nanunAsiko lakArau staH / tallunAti / bhavaoNla lunAti / 'Asanna' ityeva siddha dvivacanamanyatrA'nunAsikasyApi sthAne'nanunAsikArtham / 117 udaH sthAstaMbhaH sH||1||3||44|| udaH parayoH sthAstambha ityetayoH sakArasya luk syAt / anena 'ud sthAtA, ud stambhitA' ityatra sakArasya luki| ___ 118 aghoSe prathamo'ziTaH // 13 // 50 // ziDvarjitasya dhuTaH sthAne'ghoSe pare prathamaH syAt / iti dakArasya tkaarH| utthAtA / uttambhitA / uda iti kim / utsnotaa| utsknnH| sa iti kim / uttiSThati / udasthAt / pratyAsatteH sthAstambhavizeSaNasthaivodo grahaNAdiha na bhavati / UrdhvaM sthAnamasyotsthAnaH / kathamutskandatIti utskadako roga iti ? pRSodarAditvAd bhaviSyati / Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 119 tato hazcaturthaH // 1 / 3 / 3 // padAnte vartamAnAt tRtIyAt parasya hakArasya sthAne pratyAsatyA pUrvasavargazcaturtho vA syAt / vAgdhInaH, vAghInaH / tata iti kim / prAG hasati / / 120 prathamAdadhuTi zazchaH // 1 // 34 // padAnte vartamAnAt prathamAt parasya zakArasya sthAne'dhuTi pare chakArAdezo vA syAt / vAkchUraH / vaakshuurH| prathamAditi kim / prAG zUraH / adhuTIti kim / vAkzyotati / 121 to mumo vyaMjane svau // 1 // 3 // 14 // mu ityAgamasya padAntasthasya ca masya vyaMjane pare tasyaiva svAvanusvArA'nunAsikau paryAyeNa syAtAm / magrahaNenaiva siddhe mugrahaNamapadAntArtham / svetyanunAsikasya vizeSaNam, nAnusvArasyAsaMbhavAta / caMkramyate / cakramyate / vahaMlihaH / vaha~lalihaH / padAnta ityeva / gamyate / vyaMjana iti kim / kimatra / svAviti kim / raMramyate / 122 manayavalapare he // 13 // 15 // manayavalapare hakAre pare padAMte vartamAnasya makArasya sthAne'nusvArA'nunAsiko svau paryAyeNa syAtAm / kiM malayati / . kim malayati / kiM nhute / kin nhute / kim hyaH / kiya hyH| kiM valayati / ki hvalayati / kiM lAdate / kileM lAdate / mAdipara iti kim / kiM hasati / ha iti kim / kiM jvlti| 123 samrAT // 1 // 3 // 16 // samo makArasya kibaMte rAjatau pare'nusvArAbhAvo nipAtyate / samrAD bhrtH| 124 lo kaTAvantau ziTi na vA // 1 // 3 // 17 // padAnte vartamAnayorDakAraNakArayoH ziTi pare yathAsaMkhyaM k T ityetAvantau syAtAm / 125 ziTyAdyasya dvitIyo vA // 1 // 359 // Adyasya-prathamaspa sthAne ziTi pare dvitIyo vA syAt / / prAk SaNDe, prAva paNDe / prAG SaNDe / sugaNT pAG karoSi / padAnta ityeva nabhaSi / 126 DnaH saH tso'zvaH // 13 // 18 // padAnte vartamAnAD DakArAn nakArAca parasya sakAsya sthAne tsa ityayaM takArAdiH sakArAdezo vA syAt , azva:saMyogAvayavazcet sakAro na syAt / SaDtsIdanti / DakAranirdezATTatvaM na bhavati / Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 siddhahaimabRhatmakriyA [vyaMjanasandhi kecittu TatvamapIcchanti / SaTtsIdanti / pksse-ssttsiidnti| bhavAntsAdhuH / bhavAnsAdhuH / sa iti kim / SaDbhavanti / azva iti kim / ssttshcyotnti| __ 127 naH zizz / / 1 / 3 / 19 // padAnte vartamAnasya nakArasya sthAne zakAre n ityayamAdezo vA syAta, azvaH-cAvayavazcenna syAt / anena sUtreNa 'bhavAn zUraH' ityatra vaikalpike zcAdeze kRte 'prathamAdadhuTi zazchaH' ityanena chatvavikalpe ca pakSe 128 dhuTo dhuTi sve vA // 13 // 48 // vyaMjanAt parasya dhuTo dhuTi sve pare lugvA syAt / anena cakAralopaH / tadevaM zcAdezachatvacalopAnAM vikalpanAt cAturUpyaM bhavati / bhavAJchUraH / bhavAJcchraH / bhavAJc shuurH| bhavAJ shuurH| AdezabalAt katvaM na bhavati / zIti kim / bhavAn karoti / azca ityeva / bhvaanyyotti| 129 hasvAn jhno ve // 1 / 3 / 27 / isvAt pareSAM padAnte vartamAnAnAM GNana ityeSAM varNAnAM sthAne svare pare dve rUpe syAtAm / kruGaGAste / sugnnnnih| pacannAste / kurvannAste, kRSannAste ityatra tu bahiraGgasya dvitvasyAsiddhatvANNatvaM n| isvAditi kim / mAGAste / jhna iti kim / tvamatra / svara ityeva / pratyaGzete / padAnta ityeva / trahaNau, daNDinau, uNAdayaH ityAdau svarUpanirdezAt , 'anataH' ityAdau tvavidhAnabalAna bhavati / 130 no'prazAno'nusvArAnunAsikau ca pUrvasyAdhuTapare // 1 // 38 // padAMte vartamAnasya prazAnvarjitazabdasaMbaMdhino nakArasya sthAne caTateSu sadvitIyevadhuTpareSu pareSu yathAsaMkhyaM zaSasa ityete AdezAH syuH, anusvArAnunAsiko ca pUrvasya-anusvAra Agamo'nunAsikazcAdezaH pUrvasya krameNa bhavata ityarthaH / bhavaoNzcarati / bhavAMzvarati / bhavA~zchAdayati / bhavA~zachAdayati / bhavA~STIkate / bhavAMSTIkate / bhavA~SThakAraH / bhavAMSThakAraH / bhavA~starati / bhavAMstarati / bhavA~sthuDati / bhavAMsthuDati / aprazAna iti kim / prshaantrti| adhuTpara iti kim / bhvaantsrukH| padAnta ityeva / bhvntH| virAme pratiSedhasya vakSyamANatvAdiha na bhavati / bhavAn carati / 131 pumoziTyaghoSe'khyAgi raH // 1 / 3 / 9 // pumiti pumsaH kRtasaMyogAntalopasyAnukaraNam / adhuTpare'ghoSe ziTravyAgvarjite pare pumityetasya ro'ntAdezaH syAdanusvArAnunAsikau ca pUrvasya / Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 25 132 puMsaH // 2 // 3 // 3 // puMszabdasaMbaMdhino rephasya karakhapapheSu pareSu saH syAt / puMskAbhA / (skAmA / puMsputraH / (sputraH / aziTIti kim / (zaraH / aghoSa iti kim / puMdAsaH / adhuTapare ityeva / puMkSuraH / akhyAgiti kim / pukhyAtaH / 133 nRnaH peSu vA // 1 // 3 / 10 / / nRniti zasantasya nRzadvasyAnukaraNam / nRnaH pakAre pare ro'ntAdezo vA syAt , anusvArAnunAsikau ca pUrvasya / 134 raH kakhapaphayoH 4ka pau // 1 / 3 / 5 // padAnte vartamAnasya rephasya kakhe phphe ca pare yathAsaMkhyaka >< pau-jihvAmUlIyopadhmAnIyAvAdezau vA syAtAm / kakArapakArAkArA uccaarnnaarthaaH| 135 ra padAnte visargastayoH // 1 / 3 / 53 // virAme'ghoSe ca pare padAMtasthasya rephasya visargaH syAt / anena pakSe visargo'pi / - 8 pAhi / naH pAhi / - < pAhi / na~H pAhi / nRn pAhi / peSviti kim |nRn yojayati / bahuvacanasya vyAptyarthatvAdadhuTpara iti nivRttam / 136 dviH kAnaH kAni saH // 1 / 3 / 11 // kAniti kimaH zasantasyAnukaraNam / dviruktasya kAnaH kAni pare sakArAntAdezaH syAt, anusvArAnunAsiko ca pUrvasya / kAMskAn / kA~skAn / dviriti kim / kAn kAn pazyati / atraikaH kiM prazne'nyastu kSepe / kAnIti kim / kAMskAn pazyati / rasyAdhikAreNaiva siddhe savidhAnaM (so ruH iti) rutvabAdhanArtham / 137 ssaTi samaH // 1 / 3 / 12 // samityetasya ssaTi pare sakArAntAdezaH syAt , anusvArAnunAsikau ca pUrvasya / saMsskartA / sa~sskartA / ssaTIti kim / saMkRtiH / saMcaskAretyatra tu vyavadhAnAnna bhavati, sama iti kim / upskrtaa| 138 luk // 1 / 3 / 13 / / samityetasya ssaTi pare lugantAdezaH syAt / pRthagyogAdanusvArAnunAsikau ca pUrvasyeti nivRttm| saskartA / kecittvatrA'pyanunAsikamicchanti / sa~skartA / 139 svarebhyaH // 1 // 3 // 30 // bahuvacanaM vyAptyartham / tena padAnta iti nAnuvartate / svarAt parasya chasya padAnte'padAnte ca dve staH / icchati / vRkSacchAyA / svarebhya iti kim / vAk chatram / - 140 anAGmAGo dIrghAkhA chaH // 1 // 3 // 28 // AGmAGvarjitapadasaMbaMdhino dIrghAt padAnte vartamAnAt parasya chasya dve cA staH / kanyAcnam / kanyA Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA [ rephasandhi chatram / anAGmAGa iti kim / aacchaayaa| mAcchidat / atra ' svarebhyaH' iti nityameva / DitkaraNAdeSu vikalpa eva-AcchAyAM manyase, A chAyAM manyase / vAkyasmaraNayorayamAkAraH / mAcchindhi / mAchindhi / AGsAhacaryeNAvyayasya mAGo grahaNAdihApi vikalpa eva / pramimIte iti pramAH, vic / prmaacchaatrH|prmaachaatrH| dIrghAditi kim / zvetacchatram / padAnta ityeva / hIcchati / 141 plutAbA // 1 // 3 // 29 // padAnte vartamAnAt dIrghasthAnAt plutAt parasya chasya dve vA staH / Agaccha bho indrabhUte 3 cchatramAnaya / Agaccha bho indrabhUte 3 chatramAnaya / dIrghAdityeva / Agaccha bho devadatta 3 chatramAnaya / / 142 na saMdhiH // 1 // 3 // 52 // ukto vakSyamANazca virAme saMdhirna syAt / dadhi atra / te AhuH / tat lunAti / bhavAn lunAti / kurvan zete / vRkSasya chAyA / brAhmaNasya chatram / bhavAn chAdayati / nRn pAhi / kuNDam hasati / vRkSa yAti / kurvan Aste / virAmAdanyatra saMhitAyAM saMdhireva / sA ca 'saMhitaikapade nityA nityA dhAtUpasargayoH / nityA samAse vAkye tu sA vivakSAmapekSate // iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM vyaMjanasaMdhiprakaraNam samAptam // ||ath rephasaMdhiprakaraNam // kas zete iti sthite 143 so ruH // 21 / 72 // padAMte vartamAnasya sasya rurAdezaH syAt / ityanena rutve- . 144 zaSase zaSasaM vA // 1 // 36 // padAMte vartamAnasya rephasya zapaseSu pareSu yathAsaMkhyaM zaSasa ityete AdezA vA syuH / kazzete / pakSe 'raH padAnte' ityanena visargaH / kaH zete / evm-kssssnnddH| kaH ssnnddH| kassAdhuH / kaH sAdhuH / kathaM gIrSu, dhUrSu / aro rephasya supi repho vakSyate / kArazakAra ityAdiSu tvaghoSe ziTpare visarjanIyasya vidhAnAd repha eva nAstIti na bhavati / evaM pUrvottarayorapi yogayordraSTavyam / vAsaH kSaumam / adbhiH psAtam / aseH samaH / navAdhikAre vAgrahaNaM uttaratra vikalpanivRttyartham / Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] . siddhahaimabRhatmakriyA. 27 145 caTate sadvitIye // 1 / 3 / 7 // padAMte vartamAnasya rephasya caTateSu sadvitIyeSu pareSu yathAsaMkhyaM zaSasa ityete AdezAH syuH / kshcrti| kshchaadyti| kaSTIkate / kaSThakAraH / kastarati / kasthuDati / 146 khyAgi // 1 // 354 // padAnte vartamAnasya rephasya khyAgi pare visarga eva syAt / kAkhyAtaH / raH padAnta ityanenaiva siddhe niyamArthamidam / tena jivAmUlIyo na / 147 ziTyaghoSAt // 1 // 3 // 55 // aghoSAt pare ziTi parataH padAnte vartamAnasya rephasya visarga eva syAt / paruSaH tsarukaH / vAsaH kSaumam / idamapi niyamArtham / tena satvaSatva:kapA na bhvnti| 148 vyatyaye lugvA // 1 // 3 // 56 // ziTaH paro'ghoSa iti vytyyH| tasmin sati padAnte vartamAnasya rephasya lugvA syAt / ckssushyotti|pksse cakSuz zyotati / cakSuH shyotti| 149 namaspuraso gateH kakhapaphi raH saH // 2 // 3 // 5 // gatisaMjJayornamaspuras ityetayoH saMbaMdhino rephasya kakhapapheSu pareSu sakArAdezaH syAt / namaskRtya / puraskRtya / gateriti kim / namaHkRtvA / namaH karoti, namaHzabdamuccArayatItyarthaH / namaHzabdasya kRgyoge vikalpena gatisaMjJAvidhAnAd vaa|| 150 tiraso vA // 2 // 3 // 2 // gatisaMjJakasya tiraHzabdasaMbaMdhino rephasya karakhapapheSu pareSu sakArAdezo vA syAt / tiraskRtya / tiraHkRtya / gaterityeva / tiraHkRtvA kASThaM gataH / antardhAvapi 'kRgo navA' iti vikalpena gatisaMjJAvidhAnAt tiraH kRtvA / agaterapyantardhAvicchatyanyaH / tiraskRtvA / 151 ziro'dhasaH pade samAsaikye // 2 // 3 // 4 // ziras adhas ityetayoH saMbaMdhino rephasya padazabde pare saH syAt samAsaikye-tau cenimittanimittinAvekatra samAse bhavataH / ziraspadam / adhaspadam / 'avyayaM praddhAdibhiH' iti samAsaH / pada iti kim / ziraH khaNDam / samAsetikim / ziraHpadam / adhaH padam / aikya iti kim / paramaziraHpadam / paramAdhaHpadam / 152 ataH kRkamikaMsakuMbhakuzAkarNIpAtre'navyayasya // 2 // 3 // 5 // akArAt parasyA'navyayasaMbaMdhino rephasya kRkamyAdistheSu pharakhapapheSu pareSu saH syAt, to cenimittanimittinAvekatra samAse bhvtH|ayskRt / yazaskAmaH / aya Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 . siddhahaimabRhatmakriyA. [ rephasandhi skaMsaH / payaskuMbhaH / ayaskuzA / ayaskarNI / ayaspAtram / nAmagrahaNe liGgaviziSTasyA'pi grahaNAt ayaskuMbhI, ayaspAtrI / zunaskarNa iti tu kskaadiH| ata iti kim / gIH kAraH / bhAskara iti tu kaskAdiH / kamyAdiSviti kim / ayHkiilH| anavyayasyeti kim / svaHkAmaH / samAsa ityeva / yazaH karoti / aikya ityeva / upapayaH kAraH / ayaH kuMbhakapAlam / atra hi nimittanimittinA naikasamAsasthau / yadA tvevaM samAso'yasaH kuMbho'yaskuMbhastasya kapAlaM tadA bhavatyevAyaskuMbhakapAlam ityAdi / iha kRkamyoH kevalayoH samAso na bhavatIti pratyayAntayograhaNam / atha kivantA dhAtutvaM na jahatIti kivantayoreva kasmAnna bhavati / 'gatikArakasya' (3. 2-84) ityAdisUtre kigrahaNAt / na hyanyapratyayAntAnAM dhAtUttarapadAnAmagrahaNAt kigrahaNamarthavad bhavati / kamigrahaNAt kAmayatena bhavati / payaH kAmayate payaHkAmA / 'zIlikAmibhakSyAcarI'ti kRdantasUtreNa NapratyayaH / kamestvaNi payaskAmIti bhavati / kathaM payaskAmA / kamanaM kAmaH, payasi kAmo'syA iti bahuvrIhiNA bhaviSyati / kamigrahaNenaiva kaMse labdhe pRthakkaMsagrahaNaM jJApakamastIdamapi darzanamuNAdayo'vyutpannAni nAmAnIti / - 153 pratyaye // 2 // 3 // 6 // anavyayasya yo rephastasya pratyayaviSayeSu kakhapapheSu saH syAt / pAzakalpakAH prayojayanti, kAmye vizeSavidhAnAdanyasya caabhaavaat| payaspAzam / payaskalpam / payaskam / anavyayasyetyeva / svaHpAzam / pratyaya iti kim / pAzo baMdhaH, kalpo vidhiH, kaM shirH| ( ityetaiH samAse ) payaHpAzaH / pyaaklpH| (payasi kam ) payAkam / / 154 roH kAmye // 237 // anavyayasaMbaMdhino roreva rephasya kAmyapratyaye pare saH syAt / payaskAmyati / roriti kim / dvAH kAmyati / pratyaya ityeva / puruSaiH kAmyam / anavyayasyetyeva / adhaH kAmyati / pUrveNaiva siddhe roreveti niyamAthai vacanam / 155 nAminastayoH SaH // 2 // 38 // tayoriti ' pratyaye' iti sUtrasaMgRhItAnAM pAzakalpakAnAM 'roH kAmye' iti yathAnirdiSTasya kAmyasya ca grahaNam / tayoH parayo mina uttarasya rephasya SakAra AdezaH syAt / sapiSpAzam / sarpiSkalpam / sarpiSkam / sarpiSkAmyati / nAmina iti kim / ayaskalpam / tayoriti kim / muniH karoti / roH kAmya ityeva / gIH kaamyti|| - 156 nirdurbahirAviSprAduzcaturAm // 2 / 3 / 9 // nirAdInAM saMbaMdhino rephasya karakhapapheSu pareSu SaH syAt / vahuvacananirdezo nisdusoniTurodha prigrhaarthH| Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. . 29 niSkRtam / duSkRtam / bahiSpItam / AviSpItam / prAduSkRtam / catuSkaNTakam / kathaM ni3Skula, du3SpuruSa, naiSkulyam , dauSkulyam / ekadezavikRtasyA'nanyatvAt / 157 suco vA // 2 // 3 // 50 // sujantAnAM saMbaMdhino rephasya kakhapapheSu pareSu po vA syAt / dviSkaroti / triSkaroti / catuSpacati / pakSe jihvAmUlIyopadhmAnIyau visarjanIyazca bhavati / dvi 4 karoti / dviH karotItyAdi / sujantasya caturaH pUrveNa nityaSatve prApte 158 spardhe / / 7 / 4 / 119 // dvayorvidhyoranyatra sAvakAzayostulyabalayorekatrAnekatra copanipAtaH spardhaH, tatra yaH sUtrapAThe paraH sa vidhirbhavati / ityevaM paratvAdanena vikalpo na tu pUrveNa nityo vidhiH / kakhapaphItyeva / dvizcarati / 159 vesuso'pekSAyAm // 2 // 3 // 11 // is uspratyayAntasya yo rephastasya kakhapapheSu pareSu So vA syAt apekSAyAm-sthAninimittapade cet parasparApekSe bhavataH / sarpiSkaroti / sarpiH karoti / dhanuSkaroti / dhanuH karoti / isusa iti kim / paya 4 karoti / isusoH pratyayayograhaNAdiha na bhavati / muniH karoti / isA sAhacaryAdusa auNAdikasya grahaNam ; teneha na bhavati / cakruH kulAni / apekSAyAmiti kim / tiSThatu sarpiH piba tvamudakam / ekArthIbhAve ca na bhvti| paramasarpiHkuNDam / __ 160 naikArthe'kriye // 2 // 3 // 12 // na vidyate kriyA pravRttinimittaM yasya tasminnekArthe samAnAdhikaraNe pade yatkakhaparpha tasmin pare isuspratyayAntasya saMbaMdhino rephasya So na syAt / vesuso'pekSAyAmityasyAyaM pratiSedho nAnyasya, tadviSaya evAraMbhAt / sarpi 4 kAlakam / yaju 8 pItakam / ekArtha iti kim / sarpikuMbhe / sarpi - kuMbhe / dhanuSpuruSasya / dhanu ( puruSasya / akriya iti kim / sarpiSkriyate / sapiH kriyate / __ 161 samAse'samastasya // 2 // 3 // 12 // pUrveNAsamastasyesuspatyayAntasya saMbaMdhino rephasya kakhapaphe pare SaH syAt , samAse-tau cenimittanimittinAvekatra samAse bhavataH / srpisskuNbhH| dhanuSkRtya / samAsa iti kim / tiSThatu sarpiH piba tvamudakam / asamastasyeti kim / paramasarpiHkuNDam / pUrveNApi na bhavati, samAse satyapekSAyA abhAvAt / idamevAsamastasyeti vacanaM jJApakam isusoH 'pratyayaH prakatyAde' (7-4-115) ityayaM niyamo na bhavati / tema paramasarpiSkaroti, paramasarpiH Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ syAdisandhi karotItyatra 'vesuso'pekSAyAm' ityanenAdhikasyApi vikalpo bhavati / bahusarpiekuNDam , bahusarpiSpAtramityatra tu bahupratyayAderapi asamastatvAdanena nityaM bhavati / 162 bhrAtuSputrakaskAdayaH // 2 // 3 // 14 // bhrAtuSputrAdayaH kaskAdayazca kakhapapheSu pareSu rephasya sthAne yathAsaMkhyaM kRtaSatvasatvAH sAdhavaH syuH| bhraatussputrH| 'RtAM vidyAyonisaMbaMdhe' (3-2-17) iti SaSThyA alup / kaskaH / vIpsAyAM dvirvacanam / sarvatra nAminaH parasya rephasya Satvamanyatra satvaM draSTavyam / iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM rephasaMdhiprakaraNam samAptam // // atha syAdisaMdhiprakaraNam // kas atra ityatra 'so ruH' ityanena rutve kRte 163 ato'ti roruH // 1 / 3 / 20 // ato'kArAt parasya padAnte vartamAnasya roH sthAne'ti-akAre pare ukArAdezaH syAt / avarNasyeti otve edota ityakAralope ca / ko'tra / ata iti kim| agniratra / devA atra / atIti kim / ka iha / sarvajJa Aste / roriti kim / punaratra / / 164 ghoSavati // 1 // 3 // 21 // ataH parasya padAnte vartamAnasya roHsthAne ghoSavati pare ukAraH syAt / ko gacchati / ghoSavatIti kim / kaH karoti / ata ityeva / munirgacchati / suzrota 3 dehi / rorityeva / svaryAti |uttrenn luki prApte'pavAdo'yam / 165 avrnnbhobhgo'gholuNgsNdhiH||1||3||22|| avarNAd bhobhago'dhobhyazca parasya padAntasthasya ro?Savati pare luk syAt , sa cAsaMdhiH-saMdhenimittaM na bhavati / zramaNA gacchanti / akArAttu parasya roH pUrveNApavAdatvAdutvameva / bho gcchsi| bhago hasasi / agho yAsi / bho bhago agho ityete AmaMtraNArthAH sakArAntA avyayAH / kecittu bhavad bhagavad aghavatAM saMbodhane sau pare vazabdasyotve takArasya ca rutvaM kRtvA etAni rUpANIcchanti, teSAM dvivacanabahuvacanayoH striyAM ca na siddhayati / ghoSavatItyeva / kumArAH krIDanti / asaMdhirityuttarArtham / 166 vyoH // 1 // 3 // 23 // avarNAt parayoH padAnte vartamAnayorvakArayakArayo?Savati pare luk syAt, sa cAsaMdhiH / vRkSaM vRzcati ki / vRkSavRzcamAcaSTe iti NAvantyasvarAdilope vRkSavayatIti vici siddhaM vRkSav / vRkSa gacchati / evaM mAlA Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 31 hasati / ghoSavatItyeva / vRkSav karoti / avarNAdityeva / taruv gacchati / padAnta ityeva / bhavyam / kazcitu svarajayoranAdisthayoryakAravakArayorghoSavatyavarNAdanyato'pi lopamicchati / adhyArUDha um-Izam adhyuH / sa cAsAvinduzca adhvinduH / sAdhorIH-zrIH sAdhvI / tasyA udayaH sAdhyudayaH ityaadi| 167 aspaSTAvavarNAtvanuni vA // 1 / 3 / 26 / / avarNabhobhago'ghobhyaH parayoH padAnte vartamAnayorvakArayakArayoH sthAne'spaSTAvIpatspRSTatarau pratyAsattervakArayakArAvAdezau svare pare bhavataH, avarNAttu parayooruJvarjite svare pare'spaSTau vA bhavataH paTavu / kayu / bhoyatra / bhagoyatra / aghoyatra / avarNAttvanuJi vA / paTaviha / paTaviha / anunIti kim / uni aspaSTAveva yathA syAtAm / tathA codAhRtam / kecittu rusthAnasya yakArasyobipare lopamicchanti / ka u aagtH| bho u ehi / bhago u ehi / agho u yAhi / apare tu bhobhago'yobhyaH svare pare nityaM lopamevecchanti / bho atra / bhago atra / 168 roryH||1||3||26|| avarNabhobhago'yobhyaH parasya padAnte vartamAnasya roH sthAne svare pare yakAra AdezaH syAt / kayAste / devAyAsate / bhoyatra / bhgoytr| aghoyatra / svare veti pakSe lopo'pi / ka Aste, ityAdi / roriti kim / punariha / avarNAdibhya ityeva / muniratra / svara ityeva / kaH karoti / 169 ahaH // 2 / 1 / 74 // ahanzabdasya padAnte rurityayamAdezaH syAt sa cAsan , pare syAdividhau ca / dIrghANyahAnyasmin he dIrghAho nidAgha / dIrghAhA nidaaghH| atra rutvasyAsattvAnnAntalakSaNo dIrgho bhavati / kazcittu dIrghatvaM necchati / tanmate dIrghAho nidAghaH / ahobhyAm / ahassu / ahan zatrumityatrAhanzabdasya lAkSaNikatvAnna bhavati / 170 ro lupyari // 2 / 1175 // ahanzabdasya lupi satyAmarephe pare padAnte ro'ntAdezaH syAt / rorapavAdaH / aharadhIte / lupIti kim / he dIrghAho'tra / arIti kim / ahorUpam / ahorAtraH / gatamaho rAtrirAgatA / kRtsnamaho rathantaraM gAyati / anye tu rAtrirUparathantareSveva rephAdiSu pareSu rephapratiSedhamicchanti / 171 vAharpatyAdayaH // 13 // 28 // aharpatyAdayaH zabdA yathAyogamakRtavisargAH kRtotvAbhAvAzca vA nipAtyante / ahrptiH| ahaH ptiH| aha 8 patiH / gIrpatiH / gIH patiH / gI 8 patiH / dhUrpatiH / dhuuHptiH| dhU 8 patiH / eSu pakSe Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ syAdisandhi visarmAbhAvo nipAtyate / he pracetA rAjan , he praceto rAjan / atra pakSe utvAbhAvo nipAtyate / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 172 ro re lugdIrghazcAdidutaH // 1 // 3 // 41 // rephasya rephe pare luk syAt , akArekArokArANAM cAnantarANAM dIrghaH syAt / punA ramane / agnIrathena / paTUrAjA / anvityeva / ahorUpam / atra pUrvameva rorutve rephAbhAvAl lugdIrghAbhAvaH siddhH| ..... 173 DhastaDDhe // 1 // 3 // 42 // tannimitto DhastaDDhaH / DhakArasya taDDhe pare'nu luk syAt , akArekArokArANAM ca dIrghaH syAt / mADhiH / lIDham / taDDha iti kim / madhuliD Dhokate / nAyaM lupyamAnaDhakAranimitto DhaH / evaM caDr3he, luluviDthe ityAdAvapi DhakArasya dvitve sati DhakArayonimittanimittibhAvo nAstIti lugna syAt / adidata ityeva / AtRDham / AvRDham / anvityeva / leDhA / moDhA / atra guNe kRte pazcAt ddhlopH| anyathA hi pUrvameva Dhalope dIrgha ca lIDhA mUDhetyaniSTaM rUpaM syAt / 174 tadaH seH svare pAdArthA // 1 // 3 // 45 // tadaH parasya seH khare pare luk syAt , sA cet pAdArthA-pAdapUraNI bhavati / 'saiSa dAzarathI rAmaH saiSa rAjA yudhisstthirH|| sauSadhIranurudhyati / pAdArtheti kim / sa eSa bharato raajaa| __ 175 etadazca vyaMjane'nagnasamAse // 1 // 3 // 46 // etadastadazca parasya sevyaMjane pare luk syAt, aki nasamAse ca sati na syAt / eSa dadAti / sa dadAti / etadazceti kim / ko dAtA / serityeva / etau gacchataH / tau tiSThataH / anubaMdhagrahaNAdiha na bhavati / eteSu carati / teSu carati / ananasamAsa iti kim / eSakaH karoti / sako yAti / 'tanmadhyapatitastadhaNena gRhyate' iti sAko'pi prAptiriti pratiSedhaH / aneSo gacchati / aso yAti / vyaMjana iti kim / eSo'tra / so'tra / - iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM syAdisaMdhiprakaraNaM samAptam / / Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] . siddhahaimabRhatpakriyA. // atha svarAntapulliGgaprakaraNam // 176 adhAtuvibhaktivAkyamarthavannAma // 1 / 1 / 27 // artho'bhidheyaH svArthI dravyaM liGga saMkhyA zaktiriti, dyotyazca samuccayAdiH / tadvacchabdarUpaM dhAtuvibhaktyantavAkyavarjitaM nAmasaMjJaM syAt / vibhaktyantavarjanAcAbAdipratyayAntAnAM nAmasaMjJA bhavatyeva / arthavatsamudAyasya vAkyasya nAmasaMjJApratiSedhAt samAsAderapi bhavatyeva / yadAnukAryAnukaraNayoH syAdvAdAzrayaNenAbhedavivakSA tadArthavattvAbhAvAna * bhavati nAmasaMjJA, yathA gavityayamAheti / yadA tu bhedavivakSA tadAnukArtheNArthenArthavattvAd bhavatyeva, pctimaah| 177 anantaH paJcamyAH pratyayaH // 11 // 38 // paJcamyarthAd vidhIyamAnaH zabdaH pratyayasaMjJaH syAt , anantaH-na cedantazabdoccAraNena vihitaH syAt / 178 paraH // 7 // 4 / 118 // yaH pratyayaH sa prakRteH para eva syAt / 179 syaujasamauzasTAbhyAMbhisGe bhyAMbhyasGasibhyAMbhyasGasosAMGayossupAM trayI trayI prathamAdiH // 1 / 1 / 17 // syAdInAM pratyayAnAM trayI trayI yathAsaMkhyaM prathamAdvitIyAtRtIyAcaturthIpaJcamISaSThIsaptamIsaMjJA syAt / ijazaTaDapA anubaMdhAH ' sau navetau ' ityAdau vizeSaNArthAH / bahuvacanaM syAdyAdezAnAmapi prathamAdisaMjJApatipattyartham / *syAdipratyayAnAmiyaM trayI nAmnaH parA yojyate / __ 180 styAdirvibhaktiH // 7 / 4 / 119 // s iti utsRSTAnubaMdhasya sergrahaNam / ti iti utsRSTAnubaMdhasya tivH| Adizabdo vyvsthaavaacii| syAdayastivAdayazca pratyayAH supsyAmahiparyantA vibhaktisaMjJAH syuH| tatazcAtrApyarthaikatvavivakSAyAM prathamaikavacanaM siH| devas iti sthite| 'soru', 'raH padAnte visargastayoH-' devH| dvitve 181 syAdAvasaMkhyeyaH // 3 / 1 / 119 // sarvasmin syAdau vibhaktau samAnAnAM tulyarUpANAM sahoktau gamyamAnAyAmekaH ziSyate, asaMkhyeyaH-saMkhyeyavAcizabdarUpaM varjayitvA / deva au iti jAte / aidautsaMdhyakSarairiti-devau / bahutve-deva jas / tatra 182 ata AH syAdau jasbhyAM ye // 1 / 4 / 1 // syAdaujasi bhyAmi ya kAre pare'to'kArasyAkAraH syAta / devA asa / tataH samAnAnAM teneti dIrgha devaaH| nanvatra dIrghasyApi dIrghatvaM kathamiti cet ' parjanyavallakSaNapravRttiH' iti nyAyAt / athavA Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ svarAntapuMlliGga 'adIrgho dIrghatAM yAti nAsti dIrghasya diirghtaa| pUrvadIrghasvaraM dRSTvA paralopo vidhIyate // dvitIyaikavacane deva am ityatra 183 samAnAdamo'taH // 1 / 4 / 46 // samAnAt parasyAmo'kArasya luka syAt / devam / devau / dvitIyAbahuvacane deva zas / zakAro vizeSaNArthaH / 184 zaso'tA sazca naH puMsi // 14 // 49 // zasaH saMbaMdhino'kAreNa saha samAnasya pradhAnasthAnyAsanno dIrghaH syAt , tatsaMniyoge ca puMliGgaviSaye zasaH sakArasya nakAraH syAt / devAn / tRtIyaikavacane deva ttaa| TakAraH prAgvat / 185 TAGasorinasyau ||1|4|5||akaaraatpryossttaangsoH sthAne yathAsaMkhyamina sya ityetAvAdezau syAtAm / avarNasyetve-devena / ata A ityAtve devAbhyAm / deva bhis / - 186 bhisa ais // 12 // akArAt parasya syAdebhiMsaH sthAne ais ityayamAdezaH syAt / anekavarNaH sarvatra / devaiH / esAdezenaiva siddhe aiskaraNaM 'saMnipAtalakSaNo vidhiranimittaM tadvighAtasya ' iti nyAyasyAnityatvajJApanArtham , senAtijarasairityapi siddham / caturyukavacane deva De / DakAro DiskAryArthaH / 187 DeGasyoryAtau // 14 // 6 // akArAt parayorDeGasi ityetayoryathAsaMkhyaM ya At ityetAvAdezau staH / tatazca 'ata A' ityAtve devAya / devAbhyAm / bahuvacane deva bhys| 188 ed bahusbhosi // 1 / 4 / 4 // bahvarthaviSaye sakArAdau bhakArAdAvosi ca pare'kArasyaikArAdezaH syAt / devebhyaH / paJcamyekavacane-deva Gasi / ikAro umso vizeSArthaH / DeGasyorityAt / dhuTastRtIya iti datve / 189 virAme vA // 1 / 3 / 51 // virAme vartamAnasyAziTo dhuTaHsthAne prathamo vA syAt / devAt / devAd / devAbhyAm / devebhyaH / TAGasoriti DasaH syAdeze devasya / osyetve'yAdeze ca devayoH / deva Am iti sthite / / 190 hrasvApazca // 1 / 4 / 32 // hrasvAntAdAbantAt strIdantAcca zabdAt parasyAmaH sthAne nAm ityayamAdezaH syAt / 191 dI? naamytimRctsRssH|| 1 / 4 / 47 / / tisRcatasRSakArarephAntavarjitazabdasaMbaMdhinaH pUrvasya samAnasyAmAdeze nAmi pare dIrghaH syAt / devAnAm / Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. aSU iti pratiSedhena nakAreNa vyavahite'pi nAmi dIrghA jJApyate / saptamyekavacane deve / dvitve devayoH / bahuvacane, ebahusbhosItyetve deve su iti sthite / 192 nAmyantasthAkavargAt padAntaH kRtasya saH ziDnAntare'pi // 2 / 3 / 15 // nAmino'ntasthAyAH kavargAca parasya padamadhye vartamAnasya kenacit mUtreNa vihitasya vA sasya SaH syAt, ziTA nakAreNa ca vyavadhAne'pi syAt / deveSu / nakArasyAvazyam anukhArabhavanAn ziDgrahaNenaiva siddhe nakAropAdAnaM nakArasthAnenaivAnusAreNa yathA syAdityevamartham / tena makArAnusAreNa na bhavati / puMsu / ziTA nakAreNa cAMtare, iti pratyekaM vAkyaparisamAprubhayavyavadhAne na bhavatinisse / nAmyantasthAkavargAditi kim / asau / dAsyati / padAntariti kim / padAdau padAnte ca mA bhUt / dadhisek / atrAntarvatinyA vibhaktyA sekzabdasya padatvAt sakArasya padAditvam / anistatra / kRtasyeti kim / bisam / atha bisaMbisamityAdau dvitve kRte sakArasya SatvaM kasmAnna bhavati / ucyate / nAtra kRtaH sakAraH, kiMtu tatsaMpRktaHsamudAyo dviruccAryate / timabhirityatra tu vidhAnabalAna bhavati / saMbodhane'pi prathamAyA eva pratyayAstatra 193 adetaH syamolak // 1 // 4 // 44 // akArAntAdekArAntAccAmaMtrye'rthe vartamAnAt parasya sestadAdezasyAmazca luk syaat| saMbodhanAbhivyaktaye aizabdasya prAk prayogaH / he deva / he devau / he devAH / adeta iti kim / he gauH / syAdezatvenaivAmo'pi luki siddhAyAM pRthagvacanamanyasyAdezasya lugabhAvArtham , tena he kataradityAdau lugna bhavati / evaM devazabdavat ghaTapaTAdayo'pyakArAMtAH pulliGgA jnyeyaaH| __sarvAdInAM tu vizeSaH / sarva, vizva, ubha, ubhayaTa , anya, anyatara, itara, Datara, Datama, tva, tvat , nema, sama, sima, pUrvaparAvaradakSiNottarAparAdharANi vyavasthAyAm , svamajJAtidhanAkhyAyAm , antaraM bahiryogopasavyAnayorapuri, tyad , tad , yad, adas , idam , etad, eka, Di, yuSmad , bhavatu, asmad , kim , ityasaMjJAyAM srvaadiH| tatra ubhazabdasya dvivacanasvArthikapratyayaviSayatvAt smaiprabhRtikArya na bhvti| tasyeha gaNapAThastu hetvarthaprayoge sarva vibhattayarthaH / ubhayaT iti TakAro GyarthaH asya ca dvivcnaabhaavH| evaM ca dvitve ubhazabda ekatvabahutvayozcobhayazabdaH prayojyaH / DataragrahaNenaiva siddhe'nyatarazabdagrahaNaM DatamapratyayAntasyAnyazabdasya sarvAditvanivRttyartham / eka tvAhuH-'nAyaM DatarapratyayAnto'nyatarazabdaH kiMtu avyutpana- . Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [svarAntapuMlliGga starottarapadastaravanto vA' tanmate DatamAntasyApyanyazabdasya sarvAditvam / DataraDatamau pratyayau / pratyayagrahaNe tadantagrahaNam ) tayoH svArthikatvAt prakRtidvAreNaiva siddhe pRthagupAdAnamatra prakaraNe'nyasvArthikapratyayAntAnAmagrahaNArthamanyAdilakSaNadArtha ca / tvazabdo'nyArthaH / tvacchabdaH samuccayaparyAyArthaH / tasya smAyAdayo na saMbhavantIti hetvarthayoge sarvavibhaktitvamakmatyayazca prayojanam / nemazabdo'rdhArthaH / samasimau sarvArtho / sarvArthatvAbhAve nAnayoH sarvAditvam / pUrvAdisaptAnAM ca vyavasthAyAmeva sarvAditvam , svazabdazcAtmAtmIyajJAtidhanArthavRttiH / tatra jJAtidhanayorayaM na srvaadiH| antarazabdo vahirbhAvena bAhyena vA yoge upasaMvyAne upasaMvIyamAne cArthe vartamAnaH sarvAdiH syAt , na ced bahiyoge'pi puri vartate / dviyuSmadbhavatvasmadAM smAyAdayo na saMbhavantIti sarvavibhaktyAdayaH1 prayojanam / sarve'pi cAmI saMjJAyAM sadiyo na bhavanti, teneha na sarvAdikAryam-sarve nAma kazcit / ete sarvAdayastriliGgAH / tatrAtho puMliGge rUpANyucyante / sarvaH / saryo / 194 jasa iH||1||49|| sarvAderakArAntasya saMbaMdhino jasaH sthAne ikAra AdezaH syAt / ekavarNo'pi 'pratyayasya' iti sarvasya bhavati / sarve / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / piyasarvAH / sarvam / saryo / sarvAn / sarvena iti jAte / 195 ravarNAnno Na ekapade'nantyasyAlacaTatavargazasAntare // 2 // 3 // 63 // rephaSakAraRvarNesyaH parasyAnantyasya nakArasya raghuvarNairevaikapade vartamAnasya NaH syAnna cenimittanimittinorantare lakAracavargaTavargatavargazakArasakArAH syuH| zeSavarNavyavadhAne'pItyarthaH / sarveNa / raghuvarNAditi kim / tena / ekapada iti kim / agnirnayati / pada ityetAvanaivaikapade labdhe ekagrahaNaM niyamArtham , ekamevayannityaM tatra yathA syAta, yadekaM cAnekaM ca tatra mA bhUta , crmnaasikH| anantyasyeti kim / sarvAn / lAdivarjanaM kim / viralena / mUrchanam / dRDhena / tIrthena / razanA / rasanA / sarvAbhyAm / sH| __ 196 sarvAdeH smaismAtau // 1 // 47 // sarvAderakArAntasya saMbaMdhinorDeDasyoyathAsaMkhyaM smaismAdityetAvAdezau syAtAm / sarvasmai / sarvasmAt / sarvAderiti SaSThInirdezena tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priyAH sarve yasya tasmai priyasarvAya / priyasarvAt / 1 AdizabdAd yathAyogamekazeSapUrvanipAtapuMvadbhAvaDadriAtAyanimaya akaH prayojanAni jJAyante / Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 197 avarNasyAmaH sAm // 1 / 4 / 15 // avarNAntasya sarvAdeH saMbaMdhinaH SaSThIbahuvacanasyAmaH sthAne sAmityayamAdezaH syAt / 'saMnipAtalakSaNa'-nyAyasyAnityatvAdetvam / sarveSAm / sarvAderityeva / neha, dvayAnAm / kathaM 'vyathAM dvayeSAmapi medinIbhRtAm ' iti / apapATha eSaH / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati-miyasarvANAm / avarNasyeti kim / bhavatAm / 198 smin / 1 / 4 / 8 // sarvAderakArAntasya saMbaMdhinaH saptamyekavacanasya sthAne sminnityayamAdezaH syAt / sarvasmin / zeSaM devavat / ata ityeva / bhavati / sarvAderityeva / sarvo nAma kazcit-sarve / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priyasarve / evaM vizvAdayo'pyadantAH / 199 navabhyaH pUrvebhya ismAsmin vA // 1 // 4 // 16 // pUrvAdibhyo navabhyo yathAsthAnaM ye i smAt smin AdezA uktAste vA syuH / pUrve / pUrvAH / pUrvasmAt / pUrvAt / pUrvasmin / pUrve / zeSaM sarvavat / evaM parAdInAmapi / navabhya iti kim / tye / tyasmAt / tyasmin / pUrvebhya iti kim / sarve / sarvasmAt / sarvasmin / pUrva, para, avara, dakSiNa, uttara, apara, adhara, sva, antara iti pUrvAdayo nava / 200 dvande vA // 1 // 4 // 11 // dvandve samAse vartamAnasyAkArAntasya sarvAdeH saMbaMdhino jasaH sthAne irvA syAt / pUrvottare / puurvottraaH| tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priyktrktmaaH| uttareNa niSedhe prApta pratiprasavArtho yogH|| _ 201 na sarvAdiH // 1 / 4 / 12 // dvandvasamAse sarvAdiH sarvAdinasyAt / sarva sarvAdikArya na bhavati / pUrvAparAya / pUrvAparAt / puurvaapre| zeSaM devavat / dakSiNottarapUrvANAm / atra 'sarvAdayo'syAdau' iti puMvadbhAvo bhavatyeva / tatra bhUtapUrvasyApi sarvAdegrahaNAt / katarakatamakAH, atra sarvAditvaniSedhAdakpratyayAbhAve kappatyaye sati svArthikapratyayAntAgrahaNAt dvandve veti jasa ina bhavati / 202 tRtIyAntAt pUrvAvaraM yoge // 1 / 4 / 13 // pUrva avara ityetau sarvAdI tRtIyAntAt padAt parau yoge saMbaMdhe sati sarvAdI na syAtAm / mAsena pUrvAya / mAsapUrvAya / saMvatsareNAvarAya / saMvatsarAvarAya / tRtIyAntAditi kim / grAmAt pUrvasmai / pUrvasmai mAsena / avarasmai pakSeNa / pUrvAparamiti kim / mAsaparasmai / yoge iti kim / yAsyati caitro mAsena pUrvasmai dIyatAM kmblH| . Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [svarAntapuMlliGga 203 tIyaM GitkArye vA // 1 // 414 // tIyapratyayAntaM zabdarUpaM DitAMDeGasiGInAM kArya kartavye sarvAdirvA syAta / dvitiiysmai| dvitIyAya / dvitIyasmAta / dvitIyAta / dvitIyasmin / dvitIye / zeSaM devavat / evaM tRtIyaH / DitkArye iti kim / tatraiva sarvAditvaM yathA syAt , nAnyatra, tenAk na bhavati / tathA ca kappatyaye sati svArthikapratyayAntAgrahaNAt smaiprabhRtayo na bhavanti / dvitIyakAya / tRtIyakAya / dvitIyikAyai / tRtIyikAthai ityAdi / arthavataH pratipadoktasya ca grahaNAdiha na bhavati / paTujAtIyAya / 204 nemArdhaprathamacaramatayAyAlpakatipayasya vA // 14 // 10 // nemAdIni nAmAni / tayAyau pratyayau / teSAmakArAntAnAM saMbaMdhino jasaH sthAne irvA syAt / nemasya prApte itareSAmaprApte vibhASA / neme / nemaaH| zeSaM sarvavat / ardhe / ardhaaH| prathame / prathamAH / carame / crmaaH| dvitaye / dvitayAH / alpe / alpAH / katipaye / ktipyaaH| zeSa devavat / ubhayazabdasya tvayaTpratyayarahitasyAkhaNDasya sarvAdau pAThAt pUrveNa nityamevetvaM bhavati / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priynemaaH| atinemaaH| svArthikapratyayAntAgrahaNAdiha na bhavati / ardhakAH / sarvAderityeva / nemA nAma kecit / vyavasthitavibhASAvijJAnAdardhAdInAmapi saMjJAyAM na bhavati / ardhA nAma kecit / ata ityev| nemAH striyH| nirjrH| . 205 jarAyA jarasvA // 2 / 1 / 3 // jarAzabdasya svasaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA svarAdau syAdau parato jaras ityayamAdezo vA syAt / anekavarNatvAt sarvAdeze prApte 'nirdizyamAnasyAdezA bhavanti / eka dezavikRtasyAnanyatvAt jarazabdasyApi jarasa / nirjarasau / nirjrsH| nirjarasam / parakhAnityatvAcca prAgeva jarasAdeze kRte akArAntatvAbhAvAdinAdayo na syuH / nirjrsaa| nirjarasaiH / nirjarasaH / nirjrsH| anye tu mAgevenAdezaM 'saMnipAtalakSaNa'-nyAyasyAnityatvAzrayaNAjarasAdezaM cecchanto nirjarasina, nirjarasAdityapi manyante / nirjrsoH2| nirjarasAm / nirjarasi / pakSe vyaMjanAdau ca devavat / mAsaH / mAsau / mAsAH / mAsaM / maasau| . 206 mAsanizAsanasya zasAdau lugvA / / 2 / 1 / 100 // eSAM zasAdau syAdau pare lugantAdezo vA syAt / maasH| mAsAn / mAsA / mAsena / bhyAmi mAsbhyAmityatra Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 207 nAma sivyaMjane // 1 / 1 / 21 // siti pratyaye yavarjavyaMjanAdau ca pare pUrva nAma padasaMjJaM syAt / iti padatvAt sasya rutve luki ca mAbhyAm mAdbhyAm / mAsAbhyAmityAdi / nAmeti kim / dhAtormAbhUt / vacmi / sidayvyaMjana iti kim / bhavantau / rAjAnau / yavarjavyaMjanaM kim / vAcamicchati vAcyati / antarvatinyaiva vibhaktyA tadantasya padatve siddha sidgrahaNaM niyamArtham, tena pratyayAntare na bhavati / sauzrutam / dntH| dantau / dantAH / dantam / dntau| 208 dantapAdanAsikAhRyAmRgyUSodakadAryakRcchakRto datpannashRdasanyUSannudanadoSanyakazakanvA ||2|1|101||dntaadiinaaN yathAsaMkhyaM zasAdau syAdau pare dat ityevamAdaya AdezA vA syuH| dtH| dantAn / datA / dantena / dadbhyAm / dantAbhyAmityAdi / pAdaH / pAdau / pAdAH / pAdam / pAdau / padaH / pAdAnityAdi / yUSaH / yuusso| yuussaaH| yUSam / yUSau / zasAdau svare yUSanAdeze kRte 209 ano'sya / / 2 / 1 / 108 // ano'kArasya DIsyAdhaghuTsvare pare luk syAt / Natvam / yUSNaH / yUSAn / yUSNA / yUSeNa / 210 nAno no'nahaH // 2 // 191 // padAnte vartamAnasya nAmno nakArasya luk syAt, anahnaH-sa cedahanzabdasaMbaMdhI na bhavati, sa cAsan syAdividhau / yUSabhyAm / yUSAbhyAm / asya nalopasya syAdividhAvasatvAdara rAjabhyAm , rAjabhiH, rAjasu ityAdau dIrghatvaistvaitvAnyakArAntatvAbhAvAnna bhavaMti / anahna iti kim / aharadhIte / ahorUpam / atra paravidhau repharutvayorasattvAnnalopaH syAt, sAvakAzaM ca tadubhayaM saMbodhane / he ahaH / he diirghaahH| padasyetyeva / rAjAnau / syAdividhAvityeva / rAjAyate / atra kyavidhau (nalopasya) sattvAd 'dIrghazviyaGyakyeSu ce'tyanena kye'ntyAkArasya dIrghaH siddhH| nAmna iti kim / kurvIran / vRtrahabhyAma, 1 atrAnenAntalope'siddhaM bahiraGgamiti akArasthAnitvena so ruritirutvAbhAve dhuTastRtIya iti datve tu mAjhyAmiti manyate bhASyakRt // svamate tu dvayamapi bhavatIti ruupdvynirdeshH| 2 nanvatra vizeSavidhAnAt rolupyarIti, anha iti ca repharutve eva bhavipyataH kimahanpratiSedhenetyAha-asattvAditi / na caivaM tayoranavakAzateti vAcyam / tadubhayasya saMbodhane 'nAmantrye' iti nalopapratiSedhAt sAvakAzatvameva / Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [svarAntapuMlliGga vRtrahabhirityatra tu asiddhaM bahiraGgamantaraGge iti nalopasyAsiddhatvAt 'isvasya taH pitkRti' iti to'nto na bhavati / ___ 211 IDau vA // 2 / 1 / 109 // ano'kArasyekAre Dau ca pare lugvA syAt / yUSNi, yUSaNi, yUSe, ityAdi / dvayorahorbhavo yhnH| . ___212 saMkhyAsAyaverahasyAhana Dau vA // 1 // 4 // 50 // saMkhyAvAcibhyaH sAyazabdAcca parasyA'hnasya zabdasya Gau pare'hanityayamAdezo vA syAt / yahni / yahani / yahane / evaM sAyamanaH sAyAhanaH / sAyAhani / sAyAhani |saayaane| ataeva sUtranirdezAt sAyaMzabdasya makAralopaH / sAyetyakArAnto vA / vigatamaho vyahanaH / vyahani / vyahani / vyahane / saMkhyAsAyaveriti kim / madhyAhani / ahnasyeti kim / dvayoroH samAhAro vyahastasmin yahe / GAviti kim / dhanaH / itykaaraantaaH| AkArAntaH kIlAlapAzabdaH / kIlAlapAH / kiilaalpau| kIlAlapAH / samAnAdamo'taH / kIlAlapAm / ____213 lugAto'nApaH // 2 / 1 / 107 // AbvarjitasyAkArasya DIsyAyaghuTasvare pare luk syAt / kiilaalpH| kIlAlapA / kIlAlapAbhyAmityAdi / evaM zubhaMyAH / vizvapAH / hAhAH / Ata iti kim / nadIH / anApa iti kim / khttvaaH| DIsyAdhaghuTasvara ityeva / kIlAlapAstiSThanti / ityAkArAntAH / ikArAnto munizabdaH / muniH|| __214 iduto'snerIdUt // 1 / 4 / 21 // trizabdavarjitasyedantasyodantasya ca autA saha yathAsaMkhyaM Ita Uta ityetAvantAdezau syAtAm / munI / iduta iti kim / devau / nadhau / vadhvau / autA ityeva / muniH| sakhyau, patyau ityatra tu vidhAnasAmarthyAna bhvti| astreriti kim / atistriyau puruSau / kathaM zastrImatikrAntau atizastrI purusso| ' arthavadgrahaNe nAnarthakasyeti pratiSedhAbhAvAt / idameva cAstrigrahaNaM jJApakaM pareNApIyAdezenedutkArya na bAdhyate ' iti| tenAtistrayaH , atistraye ityAdi siddham / ___ 215 jasyedot / / 1 / 4 / 22 / / idantasyodantasya ca jasi pare yathAsaMkhyamet ot ityetAvantAdezau syAtAm / munayaH / jasIti kim muniH / munim / munI / munIn / Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 41 prakaraNam] siddhahaimabRhatmakriyA. 216 TaH puMsi nA // 1 // 4 // 24 // idudantAt parasya puMviSayasya tRtIyaikavacanasya sthAne nA ityayamAdezaH syAt / muninaa| puMsIti kim / buddhyaa| 217 Gityaditi // 1 / 4 / 23 // aditi Diti syAdau pare idantasyodantasya ca yathAsaMkhyamet ot ityetAvantAdezau syAtAm / munaye / DintIti kim / muniH / aditIti kim / buddhathai / syAdAvityeva / zucI / pttii| 218 edodbhyAM GasiGaso raH // 14 // 35 // edodbhyAM parayorDa siGasoH sthAne rephaH syAt / akAra uccAraNArthaH / ' pratyayasyeti sarvAdezaH / vacanabhedo yathAsaMkhyanivRttyarthaH / muneH / munibhyAm / muneH| munyoH 2 / munInAm / 219 DiDauM // 1 / 4 / 25 // idudantAt paro Di:-saptamyekavanaM DauH syAt / abhedanirdezazcaturthaMkavacanazaMkAnirAsArthaH / DakAro DitkAryArthaH / 220 DityantyasvarAdeH // 2 / 1 / 114 // svarANAM saMniviSTAnAM yo'ntyaH svarastadAdeH zabdarUpasya Diti pare luk syAt / munau / vyapadezivadekasminnityantyasvarAditvam / munyoH / muniSu / - 221 hRsvasya guNaH // 1 // 4 // 41 // Amantrye'rthe vartamAnasya isvAntasya sinA saha 1zrutatvAd isvasyaiva guNaH syAt, aasnnH|he mune| he munii| he munyH| sinetyeva / he vAri / atra paratvAt pUrva selapi serabhAvAnna bhvti|'naaminolugve ti luki tu sthAnivadbhAvAd bhavatyeva, he vAre / AmaMtrya ityeva / muniH / isvasyeti kim / he zrIH / he nadi ityatra tu isvavidhAnasAmarthyAt serabhAvAca na bhvti| evaM ravikaviprabhRtayaH / atikrAntaH striymtistriH| 222 striyAH // 2 // 1 // 54 // strIzabdasaMbaMdhina ivarNasya svarAdau pratyaye pare iyAdezaH syAt / atistriyau / atistrayaH / zastrIzabdasaMbaMdhinastvanarthakatvAnna bhavati / svara ityeva / pRthagyoga uttraarthH| __223 vAmazasi / / 2 / 1 / 06 // strIzabdasaMbaMdhina ivarNasyAmi zasi ca pare iyAdezovAsyAt / atistriyam / atistrim / atistriyH| atistrIn / atistrinnaa| atistraye / atistreH 2 / Ami ca prAgeva nAm / atistrINAm / atitrau / tathoktam 1 zrutAnumitayoH zrutasaMbaMdho balIyAniti. Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [svarAntapuMlliGga " osyaukAre ca nityaM syAdamzasostu vibhASayA / iyAdezo'ci nAnyatra striyAH puMsyupasarjane " // 224 RduzanaspurudaMso'nehasazca serDA // 1 / 4 / 84 // RkArAntAduzanaspurudaMzasanehas ityetebhyaH sakhyuritazca parasya zeSasya seH sthAne DA ityayamAdezaH syAt / sakhA / sakhyurita ityeva / iyaM skhii| zeSasyetyeva, he sakhe / 225 sakhyurito zAvait // 14 / 83 // sakhizabdasyekArAntasya tatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA zivajite zeSe ghuTi pare aikArAntAdezaH syAt / sakhAyau / sakhAyaH / sakhAyam / sakhAyau / sakhIn / zeSa ityeva / he sakhe / ita iti kim / ime sakhyau / idamevedgrahaNaM jJApayati ' nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi grahaNam' 'ekadezavikRtamananyavad ' iti ca / ___ 226 na nA Gidet // 1 / 4 / 27 // kevalasakhipateH parasya TAvacanasya nAdezo Diti pare ekArazca ya uktaH sa na syAt / sakhyA / sakhye / kevalAdityeva / priyasakhinA / priyasakhaye / paJcamISaSThayekavacanayoretvaniSedhAdivarNAderiti yatve 227 khitikhItIya ur // 114 / 36 // khitikhItIsaMbaMdhina ivarNasthAnAdhakArAt parayoGasiGaso sthAne ur AdezaH syAt / sakhyuH 2 / ya iti kim / yatra yatvAdezastatra yathA syAt, iha mA bhUt , atiskheH| khitikhItIti kim / mukhyamapatyaM cAcaSTe Nic , vic / mukhyaH, apatyaH / aditi ityeva / skhyaaH| ____ 228 kevalasakhipaterau // 1 / 4 / 26 // kevalasakhipatibhyAmidantAbhyAM paro GirauH syAt / sakhyau / zeSaM munivat / ita ityeva / sakhAyamicchati kyani dIrghatve, sakhIyatIti kipi, yalope sakhI:-sakhyi / kevalagrahaNaM kim / priyasakhau / patizabdaH kevalaH prathamAdvitIyayormunivat / tRtIyAdau ca sakhivat / patyA / patye / patyuH 2 / ptyau| samastazca sarvatra munivat / muniptinaa| katizabdo nityaM bahuvacanAntaH 239 Datyatu saMkhyAvat // 11 // 39 // itipratyayAntamatupratyayAntaM ca nAma saMkhyAvad bhavati / ekavyAdikA lokaprasiddhA saMkhyA, tatkAtha bhajata ityrthH| 230 DatiSNaH saMkhyAyA lup // 1 / 4 / 54 // itiSakAranakArAntAyAH Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 43 saMkhyAyAH saMbaMdhinorjaszasolup syAt / kati / kti| DatiSNa iti kim / tryH| zatAni, sahasrANItyatra sannipAtalakSaNatvAnnAntasya na bhavati / saMkhyAyA iti kim / vipussH| rAjAnaH / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priyktyH| priyakatIn / nanu katIti prathamAbahuvacane luptajasaH sthAnivadbhAvAjasyedodityanenaitvaM kuto na syAditi cet- 231 lupyarallenat // 74 / 112 // parasya pratyayasya lupi satyAM lubbhUtaparanimittakaM pUrvakArya na syAt , allenat-ballatvamenacca varjayitvA / ata etvaM na / ktibhiH| katibhyaH 2 / katInAm , katiSu / asya triSvapi liGgeSu sarUpatvam , aliGgatvAt / tathAhuH-'nAntA saMkhyA DatiyuSmadasmacca syurlinggkaaH| evaM yatitatizabdau / atra sUtre lupItivacanAlluki bhavatyeva / / gomAn / atra siluki tannimittaM dIrghatvaM bhavati / lupIti saptamInirdezAt pUrvasya yatkArya prAptaM tnissidhyte| samudAyasya tu bhavatyeva / pyH| sAma / pazca / sapta / atra padasaMjJA tathA ca tannibandhanAni rutvanalopAdIni bhavanti / kathaM pApakti, pApacIti ityatra dvitvam / nedaM yaGi nimitte kintu yaGantasya / allenaditi kim / yat-vyadh, veviddhi, zvi-zozavIti / graha-jarIgRhIti / l-gR-nijaagliiti| enat-enatpazya / sthAnIvAvarNavidhAviti lupaH sthAnivadbhAvena prAptAnAM kAryANAM pratiSedhArthamidaM sUtram / trizabdo nityaM bhuvcnaantH| trayaH / trIn / tribhiH / tribhyaH 2 / / 232 trestrayaH // 1 // 4 // 34 // AmaH saMbaMdhinastrizabdasya trayAdezaH syAt / trayANAm / paramatrayANAm / AmasaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / atitrINAm / atatsaMbaMdhino'pibhavatItyeke / piyatrayANAm / trissu| dvizabdo nityaM dvivcnaantH| ___ 233 A DheraH // 2 / 1 / 41 // dvizabdamabhivyApya tyadAdInAmantasya tatsaMbaMdhini syAdau tasAdau ca pare'kAra AdezaH syAt / dvau 2 // dvAbhyAm 3|dvyoH 2 // tyadAdisaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / atidviH / munivat / A dveriti kim / kim / auDulomiH / auDulomI / bahuvacane tu 234 lomno'patyeSu // 6 / 1 / 23 // lomanzabdAt prAgjitIye'patyalakSaNe'rthe aH pratyayaH syAt / uDulomAH / apatyeSviti bahuvacanAt ekasminnapatye dvayozca bAhAditvAdijeva / auDulomim / auddulomii| uDulomAn ityAdi / itiikaaraantaaH| Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 siddhahaimabRhatpakriyA. [ svarAntapuMlliGga vAtaM pramimIte vAtapramIH / ' vAtAt pramaH kit ' ityuNAdisUtreNa IpratyayaH / vAtapramyau / vAtapramyaH / samAnAdamo'taH / vAtapramIm / vAtapramyau / vAtapramIn / vAtAmyA / vAtapramIbhyAm 3 / vAtapramye / vAtapramyaH 2 vaatprmyoH|diirghtvaann nAm / vAtapramyAm / Gau tu samAnAnAM tena dIrghaH / vaatprmii| evaM yyiippyaadyH| yAntyaneneti yyiirgiH| pAti lokamiti papIH suuryH| kibantavAtapramIzabdasya ami zasi Dau ca vizeSaH / vAtapramyam / vAtapramyaH / vAtapramyi / kivRtteriti vakSyamANaM yatvam / baDhyaH zreyasyo yasya saH / 235 dIrghaDyAvyaMjanAt seH||14||45||diirghaabhyaaN DyAbbhyAM vyaMjanAca parasya selak syAt / iti siluki bhushreysii| ebhya iti kim / devaH / GyAgrahaNaM kim / lkssmiiH| dIrghagrahaNaM kim / nisskaushaambiH| atikhadaH / padasyeti siddha vyaMjanagrahaNaM rAjetyAdau silopArtham / anyathA sAvapi padatvAt padasyeti ca pare'sattvAt pUrva nalope selUp syAt , ukhAsradityAdau ca saMyogasyAdau skolaki datvaM na syAt / bahuzreyasyau / bahuzreyasIm / bahuzreyasIn / bhushreysyaa| ___236 striiduutH||1|4|29|| nityastrIliGgAdIkArAntAdUkArAntAca zabdAt pareSAM tatsaMbaMdhinAmanyasaMbaMdhinAM vA syAderDitAM sthAne yathAsaMkhyaM dai dAs dAsa dAm ityete AdezAH syuH / dakAro vizeSArthaH / bahuzreyasyai / bahuzreyasyAH 2 / bahuzreyasInAm / bahuzreyasyAm / striyA ityanuvartamAne punaH strIgrahaNaM nityastrItvArtham / teneha na bhvti| grAmaNye khalapve striyai / IdUta iti kim / mAtre / DitAmityeva / bahuzreyasyaH / saMbodhane tu___237 nityadidvisvarAmbArthasya hrasvaH // 1 / 4 / 43 // nityaM ditdaidAsadAsadAmlakSaNa Adezo yebhyasteSAM dvisvarAmbArthAnAM cAbantAnAmAmantrye'rtha vartamAnAnAM sinA saha isvaH syAt / he bahuzreyasi / nityadiditi kim / he vAtapramIH / nityagrahaNAdiha na bhavati / he zrIH / he bahuzreyasyau / he bhushreysyH| atilakSmIH / aGyantatvAnna silopH| zeSaM bahuzreyasIvat / kumArImicchatIti kyanantAt kumArIvAvAcaratIti kivantAdvA kartari kipi, kumaarii| dIrghaDyAbiti silopH| ___238 dhAtorivarNovarNasyeyut svare pratyaye // 2 / 1 / 50 // dhAtusaMbaMdhina ivarNovarNasya sthAne svarAdau pratyaye pare yathAsaMkhyamiya uv ityetAvAdezau syaataam| itIyAdeze prApte Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 239 yo'nekasvarasya // 2 / 1 / 56 // anekavarasya dhAtoH saMbaMdhinaH pratyAsatterivarNasya sthAne svarAdau pratyaye pare yakArAdezaH syAt / iti ytvm| kumAryo / kumaaryH| kumAryam / zasi kumArthaH / kumArya / kumAryAH 2 / kumArINAm / kumAryAm / he kumAri / anekasvarasyeti kim / nayatIti nIH / niyau / niyaH / ami zasi ca paravAdiya / niym| niyH| niyaa| nIbhyAm / 240 niya Am // 14 // 51 // niyaH parasya : sthAne Am ityayamAdezaH syAt / niyAm / henIH / pradhIH 241 kivRtterasudhiyastau ||2|1|58||kibntenaiv yA vRttiH samAsastasyAH sudhIzabdavarjitAyAH saMbaMdhino dhAtorivovarNayoHsthAne svarAdau syAdau pare yakAravakArAdezau syAtAm / pradhyo / prdhyH| pradhyam / pradhyaH / unnayatItyunnIH / unnayo / unnyaH / DerAm / unnyAm / senAM netA-sonAnIH / yadvA nayatIti nIH, pazcAta sAdhanena yogH| senAnyau / Gau tu senAnyAm / evaM grAmaNIprabhRtayaH / atra sUtre kigrahaNAdiha na bhavati / paramazcAsau nIzca paramanIH / prmniyo| paramaniyaH / syAdyantenAtra vizeSaNasamAso na tu kibantena |vRttigrhnnaadih na bhvti| brAhmaNasya niyo / asudhiya iti kim / suSThu dhyAyati dadhAti vaasudhiiH| sudhiyo| sudhiyaH / kathaM zuddhadhiyo, paramadhiyau / 'gatikArakaDansyuktAnAM prAk pratyayotpatteH samAsa ' iti susthameva / atha kathaM dudhiyo, vRzcikabhiyetyAdi / ucyate / duHsthitA dhIryeSAmiti vigrahe durityasya dhIzabda prati gatitvameva nAsti, yatkriyAyuktAH prAdayastaM pratyeva gatyupasargasaMjJAH / vRzcikazabdasya buddhikRtamapAdAnatvaM neha vivakSitam / vRzcikasaMbaMdhinI bhIdRzcikabhIrityuttarapadalopo vaa| yavAn krINAti iti yavakrIH / 242 saMyogAt // 2 // 1 // 52 // dhAtusaMbaMdhina ivarNasyovarNasya ca dhAtusaMbaMdhina eva saMyogAt parasya svarAdau pratyaye pare iyuvAvAdezau yvorapavAdau syAtAm / yavakriyau / yvkriyH| dhAtunA saMyogasya vizeSaNAdiha na bhvti| unnyau| unnyaH / yvkriyaa| suzrIzabdasya Digtsu vizeSaH / 243 veyuvo'striyAH // 14 // 30 // iyuvoH saMbaMdhinau yo strIdUtau tadantAcchabdAt pareSAM tatsaMbaMdhinAmanyasaMbaMdhinAM vA syAdeGitAM yathAsaMkhyaM dai dAs dAs dAm ityete AdezA vA syuH, strIzabdaM vrjyitvaa| suzriyai / sushriye| sushriyaaH|mushriyH|2 Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 46 siddhahaimabRhatprakriyA. svarAntapuMlliGga strIdUta ityeva, yavakriye / astriyA iti nirdezAt parAdapi iyuvyatvAdikAryAt prAgeva strIdUdAzritaM kAryaM bhavati, tena kumArya, pradhyai ityAdi siddham / 244 Amo nAm vA ||1||4||31||iyuvoH saMbaMdhinau yo strIdatau tadantAcchabdAt parasya tatsaMbaMdhino'nyasaMbaMdhino vAAmo nAm vA syAt, strIzabda varjayitvA / suzrINAm / suzriyAm / suzriyAm / suzriyi / sakhAyamicchati--kyan-kipsakhIH / sakhyau-yo'nekasvarasyeti yatvam / GasiGasostu khitikhItItyur-sakhyuH 2 / Daiga sakhyi / evaM patimicchati-kyan, kip-ptiiH| saha khena vartata iti sakhIH / sukhamicchati sukhIH / sutamicchati sutiiH| patyuH 2 / sakhyuH 2 / mukhyuH 2 / sutyuH 2 / lUnamicchati lUnIH / kSAmamicchati kssaamiiH| prastImamicchati prastImIH / eSAM GasiGasothatve kRte__245 ktAdezo'Si ||2|1|61||kkaarenn upalakSitasya takArasya sthAne ya AdezaH sa SakArAdanyasmin pare kArye svAdividhau ca kartavye'san draSTavyaH / ityevaM navamalayorasattvAt khitivItItyur bhavatyeva |luunyuH2|kssaamyuH 2 prstiimyuH2| zuSkIyateH kipi zuSkIH / saMyogAditIyAdezaH / zuSkiyau / shusskiyH| GasiGasorapi zuSkiyaH 2 / atra yadyapi ktAdezasyAsattvena tItve labdhe'pi kRtayatvasyAbhAvAnora / itiikaaraantaaH| sAdhurmunivat / evaM vAyubhAnugurvAdayaH / kruzadhAtostun pratyaye krossttshbdH| 246 kruzastunastRca puMsi // 1 / 4 / 91 // kruzaHparo yastun tasya zeSe ghuTi pare tRjAdezaH syAt puMsi / 'koSToH kroSTa' ityakRtvA tRjvacanaM svasrAdisUtreNArartham / ____ 247 aauM ca // 1 / 4 / 39 // RkArasya sthAne Gau ghuTi ca pare'r ityayamAdezaH syAt / iti prApte / / 248 tRsvasRnaptaneSTrakSatahotRpotRprazAstro ghuTyAra // 1 // 4 // 38 // tRtRnpratyayAntasya svasrAdizabdAnAM ca saMbaMdhina RkArasya sthAne tatsaMbaMdhini vA ghuTi pare Ar ityayamAdezaH syAt / tRzabdasyArthavato grahaNena pratyayagrahaNAnnaptradInAmavyutpannAnAM saMjJAzabdAnAM tRzabdena grahaNaM na bhavatIti teSAM pRthagupAdAnam / idameva ca jJApakam , ' arthavadgrahaNe nAnarthakasya grahaNaM bhavatI' ti / vyutpattipakSe tu tRgrahaNenaiva siddhe nAnAdigrahaNaM niyamArtham, tenAnyeSAmauNAdikAnAM na bhavati / Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 47 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. kecittu prastotrunnetrudgAtRpratihatapratisthAtRzabdAnAmauNAdikAnAmapi AraM manyante / asya vizeSavihitatvenAr / kroSTA |krossttaarau / kroSTAraH / kroSTAram / krossttaarau| priyakroSTA / bahiraGgaparibhASayA RdillakSaNo na kac / ghuTIti kim / kroSTran / 249 TAdau svare vA // 1 / 4 / 92 / / TAdau svarAdau pare kruzaH parasya tunastRjAdezo vA syAt puMsi / kroSTrA / kroSTunA / kroSTre / kroSTave / 250 Rto Dur // 14 // 37 // RkArAt parayorDasiGasoH sthAne Dur ityayamAdezaHsyAt / kroSTuH 2 / Ami tu nityatvAt pUrva nAmi kRte svarAbhAvAna tRjAdezaH / kroSTUnAm / kroSTari / kroSTroH 2 / pakSe vyaMjanAdau ca sAdhuvat / ityukArAntAH puNllinggaaH| .hUhUH / hUhyau / hUhaH / hUhUm / hUdvau / hUhUnityAdi / aticamUzabde tu strIdUtkArya vizeSaH / aticamcai / aticambAH 2 ityAdi bahuzreyasIvat / khlpuuH| khalapvau / khalapvaH / kivRtteriti vatvam / evaM sulvAdayaH / lUH / luvau / luvaH / svabhUH / svabhuvau / svabhuvaH / ityAdi sudhIzabdavat / kaTapUH / kaTaguvau / saMyogAdityuv / in (hiMsan ) bhavatIti inbhUH / -- 251 dRnpunarvarSAkArairbhuvaH // 2 // 1 // 59 // dRn punar varSA kAra ityetaiH saha yA kivRttistatsaMbaMdhino bhuvo dhAtoruvarNasya svarAdau syAdau pratyaye pare vakArAdezaH syAt / inbhvau / dRnbhavaH / varSAbhUroSadhIvizeSo dardurazca / vrssaayau| varSAbhvaH / kAre kAreNa vA bhavati kArabhUH / kaarbhvau| kArabhvaH / ityAdi khalapUvat / hanAdibhiriti kim / svayaMbhuvau / svayaMbhuvaH / pUrveNaiva siddhe niyamArthamidam / etaireva bhuvo nAnyairiti / vasumicchati kyan, kip vsuuH|| 252 syAdau vaH // 1 // 57 // anekasvarasya dhAtoH saMbaMdhinaH pratyAsatruvarNasya sthAne svarAdau syAdau pare vakArAdezaH syAt / vasvau / vasvaH / kibantA dhAtutvaM nojjhanti zabdatvaM ca pratipadyante ityeSAMdhAtutvaM jnyeym| syAdAviti kim luluvuH| ' kartA / atikrtaa| kartArau / atikartArau / kartRNAm / he kartaH / evaM naptrAdayaH / vyutpattipakSe naptrAdigrahaNasya niyamArthatvAt pitarau / pitrH| pitaram / pitarau / zeSaM kartRvat / evaM bhrAtrAdayaH / nA / narau / naraH / 1 kRtAkRtaprasaMgenetyarthaH / Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [svarAntapuMlliGga 253 nurvA // 14 // 48 // nRzabdasaMbaMdhinaH samAnasya nAmi pare dI| vA syAt / nRNAm / nRNAm / atinRNAm / atinRNAm / iti RkArAntAH / kR tR anayoranukaraNe ' prakRtivadanukaraNam ' iti vaikalpikAtidezAd 'RtAM kGitIr' ityaneneA 'padAnta' ityanena dIrgha ca kiiH| kirau| kirH|tiiH| tirau| tiraH ityAdi gIrvat / irabhAvapakSe tu Rduzana ityatra a. cetyatra ca taparakaraNAnna ddaarau| kRH / krau / kraH / kRm / krau / kRn / ityAdi / iti RkaaraantaaH| ___gamla zakla anayoranukaraNe RkArakArya lakAre'pi bhavatIti serDA / gmaa| zakA / aviSaye ca latvam / gamalau / zakalau / GasiGasorgamula zakul / iti lakArAntAH / dIrghalakArAntA aprsiddhaaH| ekArAnta atihezabdaH / atiheH / svraadaavyaadeshH| atihayau / saMbodhane'detaH syamoriti silupi he atihe / aikArAnto raishbdH| 254 A rAyo vyaMjane // 2 // 15 // svasaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA vyaMjanAdau syAdau pare raizabdasyAkArAntAdezaH syAt / raaH| svraadaavaayaadeshH| rAyau / raayH| rAbhyAm / rAbhiH / rAsu / he rAH / evaM atiraaH| atirAbhyAm / atirAsu / vyaMjana iti kim / rAyau / syAdAvityeva / raisUtram |sbhiityev siddha vyaMjanagrahaNamuttarArtham / okArAnto goshbdH| 255 ota auH // 1 / 4 / 74 // okArasya ota eva vihite ghuTi pare aukAra AdezaH syAt / gauH / gAvau / gAvaH / ota iti kim / citrA gauryasya saH citraguH / citragU / vihitavizeSaNAdiha na bhavati / he citragavaH / ghuTItyeva / gvaa| __ 256 A amzaso'tA // 1 / 4 / 75 // okArasyAmzasorakAreNa saha AkAraH syAt / gAm / gAvau / gAH / syAdAvityeva / acinavam / gavA / gobhyAm / edodbhyAM GasiGasora iti ratve goH 2 / gavAm / goSu / evaM mudyauH / sudyAvau / sudyAva ityaadi| ityokArAntAH / aukArAnto glaushbdH| glauH / glAvau / glAvaH / glAvam / glAvaH ityAdi / evaM sunauprabhRtayaH / ityaukaaraantaaH| iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM svarAntapuMlliGgaprakaraNam samAptam // Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. ||ath svarAntastrIliGgaprakaraNam // AkArAntaH strIliGgo gaGgAzabdaH / dIrghaGayAbiti siluki gaGgA / . 257 autA / / 1 / 4 / 20 / / Avantasya saMbaMdhinA autA-prathamAdvitIyAdvivaca nenaukAreNa sahAbantasyaivaikArAntAdezaH syAt / gaGge / gnggaaH| gaGgAm / gaGge / zasi strItvAnnatvAbhAve gnggaaH| Apa ityeva / kIlAlapau puruSau / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / bahukhaTvau puruSo / iha tu bhavati / IpadaparisamApte khaTve bahukhade maJcakau / 258 Tausyet // 1 / 4 / 19 // Abantasya saMbaMdhinoSTausoH parayorekArAntAdezaH syAt / gaGgayA / gaGgAbhyAm / gaGgAbhiH / 259 Apo GitAM yai yAs yAs yAm // 1 / 4 / 17 // AbantasaMbaMdhinAM . syAdeGintAM yathAsaMkhyaM yai yAs yAs yAm ityete AdezAH syuH / gaGgAyai / gaGgAyAH 2 / hrasvApazceti Amo nAmAdeze gaGgAnAm / gaGgAyAm / gaGgayoH / gnggaasu| 260 edApaH // 1 // 4 // 42 // Amantrye'rthe vartamAnasyAvantasya sinA saha ekArAntAdezaH syAt / he gaGge / A Apa iti AkAraprazleSAdiha na bhavati / he priyakha / Amantrya ityeva / gaGgA / evaM zAlAmAlAdayaH / sarvAdInAmayaM vizeSaH 261 sarvAderDaspUrvAH // 14 / 18 // sarvAderAbantasya saMbaMdhinAM DintAM yai yAs yAs yAmo DaspUrvAH syuH / sarvasyai / sarvasyAH 2 / sarvAsAm / sarvasyAm / zeSaM gaGgAvat / evaM vizvAdaya AvantAH / tIyasya vikalpena DiskArye sarvAditvAt dvitIyasyai / dvitIyAthai / evaM tRtIyA / sarvAderiti kim / sarvA nAma kAcit sarvAyai / tatsabaMdhivijJAnAdiha na bhavati / piyasAthai / dakSiNasyAH pUrvasyAzca dizoryadantarAlaM sA dakSiNapUrvA / dakSiNapUrvAyai / dakSiNapUrvAyAH 2 / dakSiNapUrvAyAm ityAdi gaGgAvat / atra bahuvrIhisamAsasyAnyapadArthaprAdhAnyAt sarvAditvAbhAvaH / yadyevaM kathaM dakSiNapUrvasyai, dakSiNapUrvasthAH 2, dakSiNapUrvasyAm iti / dakSiNA cAsau pUrvA ceti karmadhAraye bhaviSyati / atha ca bahuvrIhyAdeH sarvA tvAt pUrvamevAk bhaviSyati / anye tu bahuvrIhAvantaraGgasyApyakaH pratiSedhamicchanti tanmate kappatyaya eva / tvatkapitRko matkapitRka ityAdi / ambA / akkA / allA / Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA [svarAntastrIliGga saMbodhane nityadiditi isvaH / he amba / he akka / he alla / evaM he atta / he anamba / he paramAmba / he priyAmba / nityadidityatra ambArthAnAM dvisvareti vizeSaNAnneha / he ambADe / he ambAle / he ambike / jarA / jarasau / jare ityAdi svarAdau vA jaras / pakSe vyaMjanAdau ca gaGgAvat / nAsikA / nAsike / naasikaaH| nAsikAm / naasike| zasAdau dantapAdeti nAsikAyA vA nas / nsH| nAsikAH nasA / nobhyAm / ityAdi / pakSe gaGgAvat / nizAyA mAsanizetyantalaki nishH| nizA / yajamRjeti SatvavidhAyake sUtre yajAdidhAtusAhacaryAta zakArasyApi dhAtoH saMbaMdhina eva grahaNAdiha (bhyAmi) na patvamiti dhuTastRtIya ityanena jakAre / nijbhyAm / supi tu jakArasya prathamatve sasya zaSAviti supaH sakArasya zatve prathamAdaghuTIti chatve ca nicchu ityAdi / pakSe gaGgAvat / 1pRtanAzabdasya gaGgAvadrUpANi / gopAH kIlAlapAvat / buddhiH prAyo munivat / zasi strItvAnnatvAbhAvaH / buddhiiH| nAtvamapi na / buddhyaa| 262 striyAM DitAM vA dai dAs dAs dAm // 1 / 4 / 28 // strIliGgAdidudantAcchabdAt pareSAM tatsaMbaMdhinAmanyasaMbaMdhinAM vA syAderDitAM yathAsaMkhyaM dai dAsa dAsa dAm ityete AdezA vA syuH / dakAro'nyatra vizeSaNArthaH / buddhayai / buddhye| buddhayAH 2 / buddheH 2 / buddhayAm / buddhau / evaM priyabuddhayai, priyabuddhaye / atra samAsArthasya puruSatve'pi buddhizabdasya strItvamastIti bhavatyeva / anye tu puruSasya samAsArthatve sati necchanti, tanmate miyabuddhaye / anyastu puruSasyaiva samAsArthatve sati icchati na striyAH, tanmate priyabuddhayai puruSAyetyatraiva bhavati, natu priyabuddhaye striyai ityatra / evaM mtyaadyH|| 263 tricaturastamRcatama syAdau // 2 / 1 / 1 // tri catura ityetayoH strIliGge vartamAnayostatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA syAdau vibhaktau tisa catasa ityetAvAdezau syAtAm / 264 Rto ra svare'ni // 21 // 2 // tisRcatasRsaMbaMdhina RkArasya sthAne tatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA svarAdau parato rAdezaH syAta, ani-nakAraviSayAdanyatra / smaandiirghtvaaiiraampvaadH| tisrH2|timRbhiH|tisRbhyH 2 |aami naam| timRnnaam| __ 1 pRtanAzabdasya zasAdau vA pRt Adeza ityevaMmate pRtaH, pRtA, pRjhyAmityAdyapi bhavati / Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. dIrgho nAmyatisa ityatra atisrityAdiniSedhAnna dIrghaH / tisRSu / priyAstisro'syeti piyatisA / priyatisrau / priyatisraH / priyatisramityAdi / priyAstrayaH trINi vA yasyAH sA piyatririti vigrahe tu piyatrirbuddhivat / Ami piyatrayANAmityeke / atra trizabdo'striyAM, samAsa eva tu striyAmityAdezo na syAt / priyAstisro'sya kulasya priyatri / syamolpA luptatvena sthAnivadbhAvAbhAvAna tisraadeshH| priytisRnnii| priyatisRNI / atra tisrAdezastu bhavatyeva / kiMca vibhaktyAzrayatvena bahiraGgalakSaNasya tisrAdezasthAsiddhatvAt samAsAntaH kac na bhavati / paratvAca tisrAdeze kRte pshcaannaagmH| kathaM priyatisa kulam / nAmino lugveti luki sati sthAnivadbhAvAd bhaviSyati tisraadeshH| atha kathaM tisakA nAma grAmaH / saMjJAzabdo'yam / dvairatve satyApa / dve 2 / dvAbhyAm 3 / dvayoH 2 / nadI / ndyau| nadyaH / nadIm / nadyau / ndiiH| nadyA / Dintsu strIdUtkAryam / ndyai| nadyAH 2 / nadyAm / he nadi / evaM gauryAdayaH / sakhIzabdo'pi tadvat / aDyantatvAnna silopaHlakSmIH / zeSaM nadIvat / evaM ratarItantryAdayaH / strI / striyA itIyAdezaH / striyau / striyaH / vAmazasi / striyam / strIm / striyaH / striiH| Ami tu astriyA iti nirdezena strIdUtkAryeNeyuvAdInAM bAdhAt nAmeva / strINAm / he stri| striyamatikrAnta ityAdi tUktameva / striyamatikrAntaM kulamatistri / atistrinnii| atistrINi / atitriNA / atitriNe / DeprabhRtisvarAdau vakSyamANapuMvadbhAvAt pakSe prAgvadrUpam / atistraye / atistriNaH 2 / atistreH 2 / atistriNoH 2 / atistriyoH 2 / ityAdi / striyamatikrAntA atistrIti striyAM tu prAyeNa puMvat / zasi atistrIH / atistriyA / Digtsu ca striyAM DintAM veti daidAsAdayaH / atistriyai / atistraye / atistriyAH 2 / atistraH 2 / atistrINAm / atistriyaam| atistrau |striimicchti strIvAcarati brAhmaNaH strI / asya kyannAdyantasya tu dhAtutvAt dhAtorivarNetyAdinA nityamiyAdezaH / striyam / striyaH / zrIH / zriyau / shriyH| shriyaa| veyuvo'striyAH, zriyai / zriye / zriyAH 2 / zriyaH 2 / Ami vA nAm / zrINAm / zriyAm / zriyi / zriyAm / he shriiH| evaM zriyamatikrAntA brAhmaNI atizrIH / padAntaraM vinApi striyAM vartamAnatvaM nityastrItvamiti strIkurvatAM keSAMcinmate pradhIzabdasya 1 uktaM hi-'avItantrItarIlakSmIdhIhIzrINAmuNAdiSu / saptastrIliGgazabdAnAM silopo na kadAcana // Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [ svarAntastrIliGga lakSmIvad rUpam / liGgAntarAnabhidhAyakaM taditi matAntare tu dhruvad rUpam / prakRSTA dhIriti vigrahe tu lakSmIvadeva / ami zasi ca pradhyaM pradhya iti vizeSaH / muSThu dhIrthasyAH , suSTu dhyAyati veti vigrahe tu pUrvamate sudhIH zrIvata / matAntare puMvat / suSTu dhIriti vigrahe tu zrIvadeva / grAmaNIH senAnIvata / grAmanayanasyotsargataH puMdharmatayA padAntaraM vinA striyAmapravRtteH / evaM khalapavanAderapi dhuMdharmatvamautsargikaM bodhyam / dhenurbuddhivat / evaM tanvAdayaH / 265 striyAm // 1 / 4 / 93 // ghuTIti na saMbaMdhyate / kruzastunastRca puMsi striyAM cetyekayogAkaraNAt / striyAM vartamAnasya kruzaH parasya tunastRjAdezaH syAninimitta eva / 266 striyAM nRto'svasrAderDIH // 2 // 41 // striyAM vartamAnAnnakArAntAdRkArAntAcca svasrAdivarjitAnnAmno GIH syAt / / kroSTrI / ityAdi nadIvat / - paJcabhiH kroSTIbhiH krItairiti vigRhya 'mUlyaiH krIte iti ikaNi tasya ca ' anAmnyadviriti lupi GayAderiti DInivRttau ca paJcakroSTabhI rathaiH / atra ninimittatvAdAdezasya DInivRttAvapi nivRttina bhavati / ata evaM ca kyaGmAnIti puMvadbhAvo na bhavati / puMvadbhAvenApi hi Adeza evaM nivartanIyaH , sa ca nimittatvAzrayaNena DInivRttAvapi nivartata eva / striyAM nRta ityatra striyAmiti kim / pazca / nAntAyAH saMkhyAyA yuSmadasmadorivAliGgatvAt / ata eva nakAralope'pi AdityAvapi na bhvti| asvasrAderiti kim / svsaa| atisvasA / duhitA / nanAndA / yaataa| mAtA / tisraH catasraH / timRcatasrAdezastha vibhaktyanantaranimittatvAt saMnipAtalakSaNatvena tadvighAtakatvAbhAvAdeva DInivRttau siddhAyAM svasrAdiSu tayoH pAThaH saMnipAtalakSaNanyAyasyAnityatvajJApanArthaH, tenAtidadhnyA kanyayetyAdau vibhaktinimitte'nAdeze sati GIH siddho bhavati / evaM yA setyAdiSu akArAdeze Avapi / vadhUnadIvat / evaMjambvAdayaH / bhruuH| 267 bhrUznoH // 2 / 1 / 52 // bhrU nu ityetayoruvarNasya saMyogAt parasya svarAdau pratyaye pare uvAdezaH syAt |bhruvo / bhruva ityAdi zrIvat / subhrUH / he subhrUH / kathaM tarhi he subhra, he bhIru / strIparyAyatvAdRGi kRte bhaviSyati / khalapUH pUvat / pUnarbhUH punarUDhA strI / punavauM / punarvaH / nityAdinA vatvam / Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 268 kavargakasvaravati // 2 / 3 / 76 // pUrvapadasthAdrapRvarNAt parasya kavargavati ekasvaravati cArthAduttarapadAntasya tathA nAgamasya syAdezca nakArasya NaH syAt , na cetsa nakAraH pakazabdasaMbaMdhI bhavati / vottarapadAntetyAdinA vikalpe prApte nityArtha vacanam / punarbhUNAm / varSAbhUH / bhekyAM punarnavAyAM strI varSAbhUdardure pumAn ' iti kozAt punarnavAyAM nityastrItvAt he varSAbhu / dardurajAtau nityatrItvAbhAvAt he varSAbhUH / svayaMbhUH puMvat / svasA / striyAM nRta ityatra asvasrAderiti niSedhAnna DIH / svasrAdayaH sapta tatrevoktAH / svasArau / svsaarH| mAtA pitRvat / zasi mAtRH / rAH puMvat / dyauvit / naglauvat / iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM svarAntastrIliGgaprakaraNam samAptam // // atha svarAntanapuMsakaliGgaprakaraNam // - 269 ataH syamo'm // 1 / 4 / 57 // akArAntasya napuMsakasya saMbaMdhinoH syamoramityayamAdezaH syAt / samAnAdamo'taH / kuNDam / napuMsakasyetyeva / vRkssH| ata iti kim / dadhi / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priyakuNDaH / amo'kAroccAraNaM jarasAdezArtham , tenAtijarasaM kulamityAdi siddham / 270 aurI // 14 // 56 // napuMsakasya saMbaMdhI aukAra IkAraH syAt / kuNDe / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priyakuNDau / iha tu syAdeva / paramakuNDe / 271 napuMsakasya ziH // 1 / 4 / 55 // napuMsakasya saMbaMdhinorjasazasoH sthAne ziH syAt / sa ca ghuTsaMjJakaH zeSaghuTsaMjJakazca / zakAro vizeSArthaH / 272 svarAcchau // 1 // 4 // 65 // jaszasAdeze zau pare svarAntAnapuMsakAt paro no'ntaH syAt / 273 ni dIrghaH // 1 / 4 / 86 // zeSe ghuTi pare yo nakArastasmin pare pUrvasya svarasya dIrghaH syAt / kuNDAni / dvitIyAyAmapyevam / adetaH syamorityamo luki he kuNDa / zeSaM devavat / evaM kulAdayaH / sarvAdiSvanyAdInAM vizeSaH / - 274 paJcato'nyAderanekatarasya daH // 1 / 4 / 58 // napuMsakAnAmanyAdInAM sarvAdyantarvartinAM paJcaparimANAnAM saMbaMdhinoH syamoH sthAne da ityayamAdezaH syAt , Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ svarAntanapuMsakaliGga ekatarazabdaM dhrjyitvaa| akAra uccAraNArthaH / virAme vaa| anyat / anyad / anye / anyAni / punastadvat / evamanyatarat / itarat / katarat / katamat / zeSaM dhuMvat / anekatarasyeti kim / ekataram / paJcata iti kim / nemam / napuMsakasyetyeva / anyaH / anyaa| anyAdisaMbaMdhinoH syamorgrahaNAdiha na bhavati / priyAnyam / iha tu bhavati-paramAnyat / atijaram / jarasAdezapakSe 275 jaraso vA // 1 / 4 / 60 // jarasantasya napuMsakasya saMbaMdhinoH syamorvA lup syAt / atijaraH, atijarasam / atijarasI, atijare / anye tu dvitIyaikavacanasyaivAmo yo'mAdezastasyaiva lubvikalpamicchanti na syAdezasya, tanmate prathamaikavacane atijarasam, atijaramityeva rUpadvayam / kecijjarasaH syamolepiM necchanti, tanmate prathamAdvitIyayorapi pratyekaM rUpadvayameva / prathamAbahuvacane vikalpena jarasAdeze kRte 276 dhuTAM prAk // 2 // 4 // 66 // svarAt parA yA dhuDjAtistadantasya napuMsakasya dhuDbhya eva prAk zau pare no'ntaH syAt / dhuTAmiti bahuvacanaM jAtiparigrahArtham / tena kASThataGi, goraGi, kulAnIti siddham / 277 smahatoH // 1 / 4 / 86 // santasya mahacchabdasya ca saMbaMdhinaH svarasya zeSe ghuTi dIrghaH syAt / atijarAMsi / atijarANi / punastadvat / zeSaM puMvat / hRdayam / hRdaye / hRdayAni / hRdayam / hRdaye / dantapAdeti vA hRdAdeze dhuTAM prAgiti nAgame ca 278 nAM dhuDvarge'ntyo'padAnte // 1 // 3 // 39 // apadAnte vartamAnAnAM makAranakArANAM dhusaMjJake varge pare pratyAsattenimittavargasyaivAntyo'nu bhavati / hRndi, hRdayAni / hRdA, hRdayenetyAdi / udakam / udake udakAni / udakam / udake / udAni / udakAni / udanA / udakenetyAdi / AsanazabdasyAntalukiAsanAni-AsAni / AsnA-AsanenetyAdi / ( AsyazabdasyAsannAdeza iti pANinIyAH) 279 klIve // 2 / 4 / 97 // napuMsake vartamAnasya svarAntasya nAmno hasvaH syAt / kIlAlapaM kuNDavat / kANDe, kuDaye ityAdAvetvadIrghatvAdenimittAntarApekSatvena bahiraGgasyAsiddhatvAt isvatvaM na bhavati / kANDIbhUtaM zuklIbhUtamityAdAvavyayAnAmaliGgatvAca / Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 55 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 280 anato lup // 1 / 4 / 59 // anakArAntasya napuMsakasya saMbaMdhinoH syamorlaph syAt / vAri 2 / lukamakRtvA lupkaraNaM syamoH sthAnivadbhAvena yatkArya tasya pratiSedhArtham , tena yat tat ityAdau tyadAyatvaM na bhavati / vAri au iti sthite / aurItIkAre kRte 281 anAmasvare no'ntaH // 1 / 4 / 64 // nAmyantasya napuMsakasya saMbaMdhinyAmavarjite syAdau svare pare no'ntaH syAt / vAriNI 2 / vArINi 2 / vaarinnaa| vAriNe / vAriNaH 2 / vAriNoH 2 / anAmiti niSedhAnnAmi kRte vArINAm / atra nAgamAbhAve nAmi sati dIrghA nAmyatinityAdinA dIrghaH siddhaH / vAriNi / saMbodhane__ 282 nAmino lugvA // 1 / 4 / 61 // nAmyantasya napuMsakasya saMbaMdhinoH syamoluMgvA syAt / lupaiva siddhe lugvacanaM sthAnivadbhAvArtham , tena luptapratyayanimittakaM kArya syAditi sinA saha guNe he vAre / pakSe anato lubiti se p / lupi na tanimittamiti guNAbhAve he vAri / vyaMjanAdau munivat / tatsaMbaMdhivijJAnAt priyvaarye| 283 vAnyataH pumAMSTAdau svare // 1 / 4 / 62 // yo nAmyantaH zabdo'nyato vizeSyavazAnnapuMsakaH sa TAdau svare puMvadvA syAt / zucaye / zucine / ityAdi vArivat / anyata iti kim trapuNe / jatune / pIlune phalAya / TAdAviti kim / zucinI / svara iti kim / zucibhyAm / nAmina ityeva / kIlAlapena kulena / napuMsaka ityeva / kalyANyai brAhmaNyai / dadhyAdInAM TAdau vizeSaH / ___284 dadhyasthisakthyakSNo'ntasyAn / / 1 / 4 / 63 // dadhi asthi sakthi akSi ityeteSAM napuMsakAnAM nAmyantAnAmantasya tatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA TAdau svare an ityayamAdezaH syAt / ano'sya, danA / dadhne / dannaH 2 / danAm / IDau vA / danni / dadhani / zevaM vArivat / evamasthisakthyakSINi / priydnnaa| samAsAntavidheranityatvAt (dadhyuraHsapirityanena prAptaH ) kac na bhavati / TAdAvityeva / dadhinI / svara ityeva / dadhibhyAm / napuMsakasyetyeva / dadhAtItyevaMzIlo dadhiH, dadhinAmA vA / dadhinA / dadhaye / danA, atidannA kulenetyAdau vizeSavidhAnAt paramapi nAgamamanAdezo bAdhate / sudhi2 / sudhinI 2 / sudhIni 2 / sudhiyaa| sudhinaa| Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga he sudhe / he sudhi / pradhyA / pradhinA / nIgrAmaNyAdInAM isvatve ni, grAmaNi kulaM / ninI / graamnninii| niyA / ninA / grAmaNyetyAdi / madhu / madhunI / madhRni / he madho madhu / evamambAdayaH / priyakroSTu 2 / priyakroSTunI 2|priykrossttuuni 2 |ttaadau puMvatpakSe piyakroSTrA / priykrossttunaa| priyakroSTre / priyakroSTave / priyakroSTune / Ami priyakroSTUnAm / sulu 2 / sulunI 2 sulUni 2 / sulvA / sulunetyAdi / krtR|ktRRnnii 2 / kartRNI 2 / kartA / kartRNA / he kartaH / he kartR / evaM dhAtRjJAtrAdayaH / edetoIsvatve ikAra odauta ukArazca vAcyo / atihi 2 / atihinI 2 / atihinI 2 / atihinetyAdi / atra na puMvat / evamagre'pi / atiri 2 / atiriNI 2 / atirINi 2 / atirinnaa| ekadezavikRtasyAnanyatvAdAtvam / atirAbhyAm / atirINAm ityAdi / atigu 2 / atigunI 2 / atigani 2 / atigunetyAdi / evamatinu kulmityaadi| . iti zrIsiddhahaimabRhatprakriyAyAM svarAntanapuMsakaliGgaprakaraNaM samAptam / // atha vyaMjanAntapuMlliGgaprakaraNam // tatra cakArAntaH payomuc zabdaH / 285 cajaH kagam // 2 / 1 / 86 // cakArajakArayodhuTi pratyaye pare padAnte ca kakAragakArau syAtAm / dhuTastRtIyaH / virAme vA / payomuk / payomug / payomucau payomucaH / payomugbhyAm / payomuk su iti jAte nAmyantasyeti patve / kapasaMyoge kSaH, pyomukssu| 286 yajamRjamRjarAjabhrAjabhrasjavascaparivrAjaH zaH SaH 2 / 1187 // yajAdInAM dhAtUnAM cajaH zakArasya ca dhuTi pratyaye pare padAnte ca SakAra AdezaH syAt / ityanena patve / / ___287 saMyogasyAdau skolak ||2|1|88||dhutti pratyaye padAnte ca yaH saMyogastasyAdau vartamAnayoH sakArakakArayormuk syAt / iti salope / dhuTastRtIya iti Datve, virAme vetyanena ca Tatve mUlaT / mUlavRD / mUlavRzcau / mUlavRzcaH / mUlazvA / mUlavRDbhyAm / mUlavRTtsu / mUlavRTsu / prapUrvAdazcateH kipi / 288 azverana yAm // 4 / 246 // aJceranoMyAmeva vartamAnasyopAntyanakArasya luk syAt / ityanena nakArasya ca luki pAca s iti sthite / Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatyakriyA. 1 289 acaH // 14 // 39 // azcaterdhAtodhuDantasya tatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA ghuTi pare dhuTaH prAgno'ntaH syAt / dIrghaDyAviti siluki padasyeti caluk / 290 yujaJcakruJco no GaH // 2 // 1171 / / eSAMnasya padAnte vartamAsya DankAra AdezaH syAt / pAG / nAmiti paJcapre, pAzcau / maashcH| saMbodhane'pyevam / pAzcam / paashcau| 291 acc prAgdIrghazca // 2 / 1 / 104 // aciti anakArasyAzcenirdezaH / aciti nAma NikyaghuDvarjite yakArAdau svarAdI ca pratyaye pare cakAramAtraM syAt, pUrvo'nantarasvarazca dIrghaH syAt / praacH| praacaa| prAgbhyAmityAdi / pratyaG / pratyazcau / pratyazcaH / pratyaJcam / prtynycau| pratIcaH / pratIcA / pratyagbhyAm ityAdi / anvAcayaziSTatvAd dIrghatvasya tadabhAve'pi cAdezo bhavati / dRSadamazcatIti kipi svarAdau ghuTvarjite dRSacaH / dRssccaa| dRSacce / atra 'svarasya isvadIrghaplutAH' iti nyAyAd dRSado dIrgho na bhavati / yasvara ityeva / pratyagbhyAm / aNikyaghuTItyeva / dadhyayati / dadhyacyati / dadhyacyate / ddhyshcau| ddhyshcH| dadhyazci kulAni / ac iti luptanakArasyAzcategrahaNAdiha na bhavati-sAdhvaJcaH , saadhvnycaa| amumazcatIti vigrahe adas aJc iti sthite| __292 sarvAdiviSvagdevADDadriH kvyaJcau // 3 / 2 / 122 // sarvAdeviSvagdevazabdAbhyAM ca paraH kibante'zcatAvuttarapade DadirantaH syAt / 'dhAtugrahaNe tadAdeH samudAyasya grahaNaM prAmoti / iti kItyuktam / DakAro'ntyasvarAdilopArthaH / adadri aJn iti jAte / yatvam / / 293 vA'drau // 2 // 1 // 46 // adaso'drAvante sati dakArasya makAraH syAt / ___294 mAduvarNo'nu / / 2 / 1 / 47 / / adasaH saMbaMdhino makArAt parasya varNamAtrasyovarNa AdezaH syAt, anu-pazcAtkAryAntarebhyaH / AsannatvAnmAtrikasya sthAne mAtrikaH , dvimAtrasya dvimAtraH , trimAtrasya trimaatrH| atra ca dvau dakArau tatra vikalpena matve sati cAturUpyaM bhavati / adamuyaG / amudyaG / amumuyaG / adadyaG / tadAha... " parataH kecidicchanti kecidicchanti puurvtH| - ubhayoH kecidicchanti kecidicchanti nobhayoH " // '.. adamuyazcA / amuyazcau / amumuyaJcau / adadyaJca / zasAdau svare-adamuIcaH / Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatlakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga amumuIcaH / adomumIti saMdhipratiSedhaH / amudriicH| addriicH| adamuyagbhyAmityAdi / evaM sarvaghaG / viSU avatIti viSa:-vizvamaJcati viSvagazcatIti vA viSvadyaG / devAn azvatIti devadyaG / utpUrvAdazcateH kipi udaG / udazcau / zasAdau svare / 295 udaca udIc / / 2 / 1 / 103 // udaciti utpUrvasyAzcateH kRtanalopasya nirdezaH / udaco nAmno'NikyaghuTi yakArAdau svarAdau ca pratyaye pare udIca ityayamAdezaH syAt / udIcaH / udIcA / udagbhyAmityAdi / saha aJcatIti vigrahe kipi kRte / . 296 sahasamA sadhrisami // 3 / 2 / 123 // saha sam ityetayoH sthAne'zcato kibante uttarapade yathAsaMkhyaM sadhi sami ityetAvAdezau syAtAm / sadhyaG / sadhyazcau / sadhyazcaH / sadhyazcam / sadhyazcau / sdhiicH| sadhIcA / sadhyagbhyAmityAdi / evaM samamazcatIti samyaG / samyazcau / samIcaH / samyagbhyAmityAdi / 297 tirasastite // 3 // 2 // 124 // tiraszadrasyAti akArAdAvazcatau kibante uttarapade pare tiri ityayamAdezaH syAt / tirastirako vA aJcatIti tiryaG / tiryazcau / tiryazcaH / tiryazcam / tiryazcau / atIti kim / tirazcaH / tirazvA / tiryagbhyAmityAdi / kipyarcAyAM niSedhAnnalopAbhAve aca iti no'nto na bhavati / pAG / pAzcau / pAzcaH / pAzcam / pAzcau / zasAdau svare ca' acca mAgi' tyatra luptanakArasyAzcategrahaNAnna cAdezadIrghatve / pAzcaH / prAcA / prAGbhyAmityAdi / evamarcArthe pratyaGAdayaH / kruzca ca kauTilyAlpIbhAvayoH / asya kipi nalopAbhAvasya nipAtanAt kruG / kruzcau / kruzcaH / kruzcA / kruGbhyAmityAdi / nirupapadAghujeH kipi / ____ 298 yujro'samAse // 1 / 4 / 71 // yunUMpI yoge ityasyAsamAse dhuDantasya dhuTaH prAga ghuTi pare no'ntaH syAt / yuG / yunyjaa| yunyjH| yuJjam / yunyjaa| yujaH / yujA / yugbhyAm / ISadaparisamApto yuGa bahuyuG / bahuyuJjau / bahuyuJjaH / asamAsa iti kim / azvayuk / ashvyujau| ashvyujH| RdinirdezaH kim / yujin samAdhAvityasya mA bhUt / yujamApannA munayaH / samAdhi prAptA ityrthH| ghuTItyeva / yujaH / khaJjatIti khan / khaJjau / khaJjaH / khaJjA / khnbhyaamityaadi| yajasRjeti Satve, dhuTastRtIya iti Datve ca virAme vA / devett-dd| devejo| devejH| devejaa| devettmu-tsu| tiirthstt-h| tIrthasRjau / tiirthmujH| tiirthsRjaa| Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatprakriyA. tIrthasRDbhyAm / kaMsaparimRT-D / kNsprimRddbhyaam| samrAT-D / samrADbhyAm / vibhrAT-D / vibhrADbhyAm / rAjisahacaritasya bhrAjegrahaNAt ejaG bhrejuG bhrAji dIptAvityasya gatvameva / vibhrAk-g / vibhrArabhyAmityAdi / ataeva bhrAjerAtmanepadino'pi rAjaga TubhrAz2ag dIptAvityubhayapadiSu punaH pAThaH sAhacaryArtham / saMyogasyAdAviti sakAraluki, yajasRjeti Satve ca dhAnAbhRTa-D / sasya zaSAviti sasya zatve, 'tRtIyastRtIyacaturthe ' iti zasya jatve dhAnAbhRjau / dhAnAbhRjaH / dhAnAbhRDbhyAmityAdi / paritrAT-D / parivrADbhyAmityAdi / 299 vasurAToH // 32 // 81 // vizvazabdasya vasau rATi cottarapade dI?sntAdezaH syAt / vizvaM vasu asya vizvAvasuH / vizvasmin rAjate vizvArAT-D / rADiti vikRtanirdezAdiha na bhavati / vizvarAjau / vizvarAjaH / vishvaaraaddbhyaamityaadi| 300 RtvidizadRzaspRzasrajdadhRSuSNiho gH|| 2 // 1 // 69 // eSAM padAnte vartamAnAnAM go'ntAdezaH syAt / Rtum Rtau Rtave Rtuprayojano vA yajate Rtvik-g / Rtvijau / RtvijH| Rkhijaa| RtvigbhyAmityAdi / 'rAtsa' ityanena rAtparasya saMyogAntasya sasthaiva lopo nAnyasyeti niyamanAt neha padasyeti saMyogAntalopaH-U-ge / Uau~ / UrdhyAmityAdi / gaNayatevica / sugaN / sugaNau / sugaNaH / sugaNTsu / sugaNThsu / sugaNsu / kipi tu dIrghatve / sugAN / sugANau / sugANaH / takArAntomarut zabdaH / marut-d / mrutau| mrutH| marudbhyAmityAdi / RkArAnubaMdho mahat shbdH| .. 301 RduditaH // 11470 // Rdita uditazca dhuDantasya tatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA ghuTi pare dhuTAmAk svarAtparo no'ntaH syAt / padasyeti talope, nsamaitoriti ca dIrgha-mahAn / saMyogAntalopasyAsiddhatvAnnalopona / mahAntau / mahAntaH / mahataH / mahatA / zeSaghuTayeva dIrghaH / he mahan / he mahAntau / zatapratyayAntAnAM ghuTi dIrghAbhAvo vizeSaH / pacan / pacantau / pacantaH he pacan / he pcntau| zeSaM mahadvat / bhAterDavaturiti ukArAnubaMdho bhavat shbdH| 302 abhvAderatvasaH sau // 1 / 4 / 90 // atvantasyAsantasya ca bhvAdivajitasya saMbaMdhinaH svarasya zeSe ghuTi pare dIrghaH syAt / bhavAn / bhvntau| bhvntH| he bhavan / manuSpatyayAntA apyevam / 'arthavadgrahaNe nAnarthakasye'tyeva siddha bhvAde. Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga riti vacanam ' aninasmangrahaNAnyarthavatA cAnarthakena ca tadantavidhi prayojayanti' iti nyAyajJApanArtham / tenAtrApi bhvti-khrnnaaH| khurnnaaH| adhAtorityakRtvA bhvAderiti karaNaM bhvAdInAmeva varjanArtham , teneha bhavati-gomantamicchati kyan , kie gomAn / gomantau / gomantaH / he goman / atu iti uditkaraNAdRdito na bhavati / bhavatIti bhavan / - 303 anto no luk // 4 / 2 / 96 // yuktajakSapazcataH parasya zito'vito'ntaH saMbaMdhino nakArasya luk syAt / dadat-d / ddtau| ddtH| akSat-d / jakSatau / jakSataH / daridrat-d / dridrtau| daridrataH / jAgrat-d / jAgrato / jAgrataH / cakAsat-d / cakAsatau / ckaastH| zAsat-d / zAsatau zAsataH / thakArAnto dadhimatha zabdaH / dhuTastRtIya iti datve virAme vA / dadhimata-da / dadhimathau / dadhimathaH / dadhimathA / dadhimadbhyAm / dadhimatsu / dakArAntAstyadAdayasteSAmAdvera ityatve / 304 lugasyAdetyapade / / 2 / 1 / 113 // apadAdAvakAre ekAre ca pare'kArasya luk syAt / tyas iti jaate| 305 taH sau saH // 2 / 1 / 42 / / AvestyadAdInAM saMbaMdhini sau pare takArasya sakArAdezaH syAt / syaH / tyau / tye / ityAdi sarvavata / prmsyH| syakaH / tyadAdisaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / priyatyad / sH| to / te / sakaH / prmsH| yaH / yau / ye / eSaH / etau / ete / 306 tyadAmenadatado dvitIyATausyavRttyante // 2 / 1 / 33 // tyadAdAnAM saMbaMdhina etadityasya dvitIyAyAM TAyAmosi ca pare'nvAdeze enada ityayamAdezaH syAt , avRttyante-na cedayametacchabdo vRtterante bhavati / kizcid vidhAtuM kathitasya punaranyad vidhAtuM kathanamanvAdezaH / Agato eSa atho enaM bhojaya / etakaM sAdhumAvazyakamadhyApayAyo enameva sUtrANi / atra sAko'pyAdezaH / suzIlAvetau tadenau guravo mAnayanti / susthitA ete tadenAn devA api namasyanti / TA, etena rAtriradhItA atho enenAharaNyadhItam / os, etayoH zobhanaM zIlamayo enayomahatI kIrtiH / sarvANi zAstrANi jJAtavantAvetau atho enayostiSThato nyaH puujaahH| tyadAmiti kim / etadaM saMgRhANa athoetadadhyApaya |sNjnyaayaamsrvaaditvaadtydaadiH| avRttyanta iti kim / atho paramaitaM pazya / antagrahaNaM kim / enacchritakaH / atrA Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. rthAt prakaraNAdvApekSye nirmAte sati samAso'nvAdezazca / dvitIyATausiti kim / ete medhAvino vinItA atho ete zAstrasya pAtram / etAbhyAM rAtriradhItA atho etAbhyAmaharapyadhItam / etasmai mUtraM dehi atho etasmai anuyogamapi dehi / abhyudayaniHzreyasapadametacchAsanamatho etasmai namo bhagavate / anvAdezAbhAve etam / etau / etAn / etena / etayoH 2 / yatrApi vastumAtra nirdezaM kRtvA vidhAnaM kriyate tatrApi na bhavati- ISadarthe kriyAyoge maryAdAbhividhau ca yH| etamAtaM DintaM vidyAt // ... yuSmadasmadostriSvapi liGgeSu samAna rUpamaliGgatvAt / 307 tvamahaM sinA prAgcA'kaH // 2 / 1 / 12 // yuSmadasmadoH svasaMbaMdhinA'nyasaMbaMdhinA vA sinA saha yathAsaMkhyaM tvam aham ityetAvAdezo syAtAm , tau cAkpratyayaprasaGge'kaH prAgeva / tvam / aham / priyastvaM priyau yuvAM priyA yUyaM vA yasya sa priyatvam / priyAham / eSu paratvAttvamau yuvAvau ca bAdhitvA tvamahamAveva bhavataH / sineti kim / yuSmAbhiH / asmAbhiH / silupi. 'lupyamballenat / iti niSedhAnna bhavati / tvaM putro'sya tvatputraH / matputraH / evamuttareSvapi / prAk cAka iti kim / tvakamahakamityatrAkaH zrutirthathA syAt / anyathA 'tanmadhyapatitastadgrahaNena gRhyate ' iti nyAyAt sAkorapyAdezaH syAt / kecittu tvAM mAM cAcaSTe iti Nau tvamAdeze vRddhau kipi mantayoreva tvAhAdezavidhAnAt sau tvAm , mAm iti, dhAtoreva vRddhiriti mate tvaM mam ityeva ca bhavatIti manyante / te hi prakRtimAtrasyAdezAn DejassInAmamAdezaM DasastvakAraM cecchanti / .... _308 mantasya yuvAvau dvayoH // 2 / 1 / 10 // dvitvaviziSTe'rthe vartamAnayoyuSmadasmadormantasya-makArAvasAnasyAvayavasya tatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA syAdau pare yathAsaMkhyaM yuva Ava ityetAvAdezo syAtAm / yuvad / Avad / iti tAvada bhavati / 309 amau maH // 2 / 1 / 16 // yuSmadasmadbhyAM parayostatsaMbaMdhinorvA am au ityetayorma ityayamAdezaH syAt / akAra uccAraNArthaH / ...310 yuSmadasmadoH // 2 / 1 / 6 // yuSmadasmadityetayoH zabdayoH svasaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA vyaMjanAdau syAdau pare AkAro'ntAdezaH syAt / yuvAm / AvAm / . . ...... ......... ... ..... ..... : . Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 62 siddhahaimabRhatpakriyA. [vyaMjanAntapuMlliA 311 yUyaM vayaM jasA // 2 / 1 / 13 / / yuSmadasmadoH svasaMbaMdhinA'nyasaMbaMdhinA vA jasA saha yathAsaMkhyaM yUyaM vayamityAdezau syAtAm , prAgcAkaH / yUyam / vayam / paramayUyam / paramavayam / priyastvam priyau yuvAM priyA yUyaM ca yeSAM te priyayUyam / priyavayam / jaseti kim / yUyaM putrA asya yuSmatputraH / asmatputraH / prAgcAka ityeva / yUyakam / vayakam / 312 tvamau pratyayottarapade caikasmin // 21 // 11 // ekatvaviziSTe'rthe vartamAnayoryuSmadasmadormantAvayavasya svasaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA syAdau pare pratyayottarapadayozca parayoryathAsaMkhyaM tva ma ityetAvAdezau syAtAm / 'lugasyAdetyapade' ityakAralope amo matve dasyAtve ca tvAm / mAm / pratyayottarapadayoH khalvapi / tava ayaM tvadIyaH madIyaH / tvayA kRtam tvatkRtam / matkRtam / tvAmAcaSTe tvadayati madayatItyatra nityatvAdantyasvarAdilopAt prAgeva tvamAdezau / kazcittu pUrvamantyasvarAdilope tvamAdeze akArasya vRddhau pvAgame ca tvApayati mApayati, kipi tu tvApa mApa ityAha / ekasminniti kim / yuSmAkam / ekatvena yuSmadasmadovizeSaNAdiha na bhavati / atikrAntaM yuSmAn atiyuSmAm / atyasmAm / pratyayottarapade ceti kim / tvayyadhi adhiyuSmad / adhyasmad / antaraGgatvAt syAdidvAreNaiva tvamAdeze siddha pratyayottarapadagrahaNaM 'bahiraGgApi lup antaraGgAn vidhIn bAdhate ' iti nyAyajJApanArtham / tena yada tad ityAdAvantaraGgamapi tyadAyatvAdi na bhavati / eke tu nimittanirapekSamekatvaviziSTe'rthe vartamAnayostvamAdezAvicchanti / tanmate adhitvat / adhimat / mantasyetyeva / tvakaM pitA'sya tvatpitRkaH / atrAksahitasya mA bhUt / pratyayagrahaNenaiva siddhe syAdAvityuttarArthamanuvartate / yuvAm / AvAm / 313 zaso na // 2 / 1 / 17 // yuSmadasmadbhyAM parasya tatsaMbaMdhino'nyasaMbaMghino vA zasaHsthAne na ityayamAdezaH syAt / akAra uccAraNArthaH / yuSmAn / asmAn / priyayuSmAn / priyAsmAn / priyastvaM yeSAM tAn priyatvAn / piyamAn / piyau yuvAM yeSAM tAn miyayuvAn / priyAvAn / TAyAM tvamAdeze / ___ 314 TAyosi yaH // 2 / 1 / 7 / yuSmadasmadoH svasaMbaMdhiSvanyasaMbaMdhiSu vA TAGiosa ityeteSu syAdiSu pareSu yakAro'ntAdezaH syAt / tvayA / mayA / yuvAbhyAm / AvAbhyAm / yussmaabhiH| asmAbhiH / 315 tubhyaM mahyaM jyA // 2 / 1 / 14 // yuSmadasmadoH svasaMbaMdhinA'nyasaMbaMdhinA Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. vA pratyayena saha yathAsaMkhya tubhyaM mahyam ityetAvAdezau syAtAm , prAgcAkaH / tubhyam mahyam / paramatubhyam / paramamahyam / priyastvaM priyau yuvAM priyA yUyaM vA yasya tasmai piyatubhyam / priyamahyam / Gagyeti kim / tubhyaM hitaM tvaddhitam / maddhitam / prAgcAka ityeva / tubhyakam / mahyakam / yuvAbhyAm / AvAbhyAm / 316 abhyaM bhyasaH // 2 / 1 / 18 / yuSmadasmadbhyAM parasya tatsaMbaMdhino'nya. saMbaMdhino vA caturthIbhyasaH sthAne'bhyamAdezaH syAt / akArAdikaraNamAtvabAdhanArtham / 317 zeSe lum ||2|1|ko| yasmin pratyaye AtvayakArau vihitau tato'nyaH zeSastasmin syAdau pare yuSmadasmadorantasya luk syAt / yuSmabhyam / asmabhyam / aliGge yuSmadasmadI iti antalope striyAmAp na bhavati / zeSa iti kim / tvayA / myaa| 318 morvA / / 2 / 1 / 9 // yuSmadasmadormakArAntayoH svasaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA zeSe syAdau pare makArasya lugvA syAt / yuvAM yuSmAn vA AvAmasmAn vA AcaSTe Nici kiMpi talluki ca yuSm asm iti mAntatvam / yuSabhyam / asabhyam / yuSmabhyam / asmabhyam / yuSad / asad / yuSmad / asmad yussaakm| asAkam / yuSmAkam / asmAkam / zeSa ityeva / yuSAn / asAn / yussaabhiH| asaabhiH| yuSAsu / asAmu / eSu pUrveNa makArasyAtvam / TAyosi nityatvAt tvamAdikAryebhyaH prathamameva pUrveNa makArasya yatve yuSyA / asyA / yuSyi / asyi / yuSyoH / asyoH / atha zabdAntaramAppA yatvamapyanityamityAzrIyate tadA paratvAt pUrva tvamAdhAdeze akArasya yatve tvyA / myA / tvyi / myi / yuvyoH / AvyoH / atha ' sakRdgate spaH yad bAdhitaM tad bAdhitameva ' ityAzrIyate tadA yatvAbhAve tvena / mena / yuvayoH / AvayoH / tve / me / atrAsadisaMbaMdhitvAt De: sminnAdezo na bhavati / atha ' kivartha prakRtirevAha ' iti sarvAdisaMbaMdhitvaM tadA bhavatyeva sminnAdezaH / sijasDeDaspatyaye tu paratvAt tvamahamAdaya evAdezA bhavani / tvam / aham / yUyam / vayam / tubhyam / mahyam / tava / mama / eke tu manyoyuSmadasmadorAdezAnecchanti / . 319 sazcAd // 2 / 1 / 19 // yuSmadasmadbhyAM parasya svasaMbaMdhino'nya Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [vyaMjanAnta(lliga saMbaMdhino vA GasevakArAt tatsahacaritasya bhyasaH sthAne'd ityayamAdezaH syAt / tvad / mad / yuvAbhyAm / AvAbhyAm / yuSmad / asmad / _ 320 tava mama GasA // 2 / 1 / 18 / yuSmadasmadoH svasaMbaMdhinA'nyasaMbaMdhinA vA Danspratyayena yathAsaMkhyaM tava mama ityetAvAdezau syAtAm. pAgcAkaH / tava / mama / miyatava / priyamama / Gaseti kim / taba priyasvatyiyaH / matmiyaH / prAgcAka ityeva / taka / mamaka / osi yuvAvAdeze 'TAGyosi' iti ye / yuvayoH aavyoH|| 321 Ama Akam / / 2 / 1 / 20 / / yuSmadasmadbhyAM parasya svasaMbaMdhino'nyasaMbaMdhino vA''maH sthAne Aka matyAdezaH syAt / yuSmAkam / asmAkam / priyayuSmAkam / priyAsmAkam / AkamityAkAro NyantArtham / yuSmAnAcakSANAnAM, Nau, kipi, yuSmAkam / asmAkam / kecittu tatsaMbaMdhina evAma AkamAdezamicchanti, tathAmpatyaye dakArasya yatvamapIcchanti, tanmate priyA yUyaM yeSAM teSAM priyayuSmayAm / priyAsmayAm / evamatiyuSmayAm / atyasmayAm / tvayi / mayi / yuvayoH / AvayoH / yuSmAsu / asmAsu / _ atha tvA mAM vA atikrAntaH iti vigrahe ' tvamau pratyayottarapade caikasmin ' ityatra ekatvena yuSmadasmadovizeSaNAt sarvatra tvamAdezayoH prAptau, sijasDeDassu punaH paratvAt tvamahamAdayo bhavanti / atitvam / atyaham / atitvAm / atimAm / atiyUyam / ativayam / atitvAm 2 / atimAm 2 / atitvAn / atimAn / atitvayA / atimthaa| atitvAbhyAm / atimAbhyAm / atitvaabhiH| atimaabhiH| atitvabhyam / atimabhyam / atitvAbhyAm / atimAbhyAm / atikhabhyam / atimabhyam / atitvat / atimat / ativAbhyAm / atimAbhyAm / ativat / atimat / atitA / atimama / atikhayoH / atimayoH / atikhAkam / atimAkam / ativayi / atimayi / atitvayoH / atimayoH / atitvAsu / atimAsu / __ atha ca yuvAM AvAM vA atikrAnta iti vigrahe tu ' mantasya yuvAvau dvayoH' ityatra dvitvena yuSmadasmadovizeSaNAt sarvatra yuvAvAdezayoH prAptau, sijasleGas ityeteSu punaH parakhAt bamahamAdayo bhavanti / atikham / atyaham / atiyuvAm / atyAvAm / atiyUyam / ativayam / atiyuvAm 2 / atyAvAm 2 / atiyuvAn / Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. atyAvAn / atiyuvayA / atyaavyaa| atiyuvAbhyAm 3 / atyAvAbhyAm 3 / atiyuvAbhiH / atyAvAbhiH / atitubhyam / atimahyam / atiyuvabhyam / atyAvabhyam / usibhysoH| atiyuvat 2 / atyAvat 2 / atitava / atimama / osi| atiyuvayoH 2 / atyAvayoH 2 / atiyuvAkam / atyAvAkam / atiyuvayi / atyAvayi / atiyuvAsu / atyAvAsu / atha ca yuSmAn asmAn vA atikrAnta iti vigrahe tu samAsArthasya dvacekasaMkhyatve'pi samasyamAnayuSmadasmadorvavarthatvena na tvamau na ca yuvAvAdezau / sijasGe Gassu tu khamahamAdayo bhavantyeva / atikham / atyaham / atiyuSmAm 3 / atyasmAm 3 / atiyUyam / ativayam / atiyuSmAn / atyasmAn / atiyussmyaa| atyasmayA / atiyuSmAbhyAm 3 / atyasmAbhyAm 3|atiyussmaabhiH / atysmaabhiH| atitubhyam / atimahyam / atiyuSmabhyam / atyasmabhyam / ngsibhysoH| atiyuSmat 2 / atyasmat 2 / atitava / atimama / osi / atiyuSmayoH 2 / atyasmayoH 2 / atiyuSmAkam / atyasmAkam / atiyuSmayi / atyasmayi / atiyuSmAsu / atyasmAsu / atho yuSmadasmadorAdezavizeSA ucyante / ___322 padAdhugvibhaktyaikavAkye vasnasau bahutve // 2 // 1 // 21 // dvitIyA caturthI SaSThI ca yugvibhaktiH / tayA bahukhaviSayayA saha padAt parayoyuSmadasmadoryathAsaMkhyaM vasnas ityetAvAdezau syAtAm , taccet padaM yuSmadasmadI caikavAkye syAtAm / anvAdeze nityaM vidhAsyamAnakhAdiha vikalpo labhyate / evamuttarasUtratraye'pi / dharmo vo rakSatu / dharmo no rakSatu / dharmo yuSmAn rakSatu / dharmo'smAn rakSatu / tapo vo dIyate / tapo no dIyate / tapo yuSmabhyaM dIyate / tapo'smabhyaM dIyate / zIlaM vaH svam / zIlaM naH svam / zIlaM yuSmAkaM svam / zIlamasmAkaM svam / padAditi kim |yussmaan dharmo rakSatu / asmAn dharmo rakSatu / yugvibhaktyeti kim / jJAne yayaM tiSThata / zIle vayaM sthAsyAmaH / ekavAkya iti kim / ekasmin pade nimittanimittino ve mA bhUt / atiyuSmAn pshyti| atyasmAn pazyati / vAkyAntare ca mA bhUt / odanaM pacata yuSmAkaM bhaviSyati / paTaM vayata asmAkaM bhaviSyati / nanu ca vAkyAntarasthAt parayoyuSmadasmadoH sAmarthyAbhAvAdeva vasnasAdayo na bhaviSyanti, kimekavAkyagrahaNena / naivaM zaMkyam / 1yuktayuktAdapi padAdasamarthavAna 1 yuktena yuSmadasmatsaMbaddhena pitrAdinA yad yuktamitismetyAdi tsmaadityrthH| Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga prApnuvanti / iti sma naH pitA kathayati / iti vaH zreyasI bravImi / iti me mAtA'vocat / zAlInAM te odanaM daasyaami| atra hi yuSmadasmadI pitrAdibhithukte na pitrAdiyuktairitismAdibhiriti vasnasAdayo na syuH / ataH pAraMpartheNApi yuktAdekavAkyasthAt padAt parayoyuSmadasmadovasnasAdayo bhavantvityekavAkyagrahaNamarthavat / bahutva iti kim / dharmo yuvAM rakSatu / dharmastvAM rakSatu / syAghadhikAre vibhaktigrahaNaM yuksyAdivacananivRttyartham , tena jJAne yuvAM tiSThataH, zIle AvAM tiSThAva ityatrottareNa vAmnAvAdezau na bhavataH / 323 dvitve vAmnau // 2 / 1 / 22 // padAt parayoryuSmadasmado_ikhaviSayayA yugavibhaktyA saha yathAsaMkhyaM vAmnAvityAdezau vA syAtAm , taccet padaM yuSmadasmadI caikavAkye syAtAm / dharmo vAM rakSatu / dharmo nau rakSatu / dharmo yuvAM rakSatu / dharma AvAM rakSatu / zIlaM vAM dIyate / zIlaM nau dIyate / zIlaM yuvAbhyAM dIyate / zIlabhAvAbhyAM diiyte| jJAnaM vAM svam / jJAnaM nau svam / jJAnaM yuvayoH svam / jJAnamAvayoH svam / yugavibhaktyetyeva / grAme yuSmatputraH / ngre'smtputrH| padAdityeva / yuvAM dharmo rakSatu / AvAM dharmo rakSatu / ekavAkya ityeva / odanaM pacata yuvayorbhaviSyati AvayorbhaviSyati / 324 DeGasA te me // 2 / 1 / 23 / te me iti luptadvivacanAntaM padam / padAt parayoryuSmadasmadorDeGas ityetAbhyAM saha te me ityetAvAdezau vA staH, ekavAkye / DeGasetyekavacanaM sthAnibhyAmAdezAbhyAM ca yathAsaMkhyanivRttyartham / dharmaste dIyate / dharmastubhyaM dIyate / dharmo me dIyate / dharmo mahyaM dIyate / zIlaM te svam / zIlaM tava svam / zIlaM me svam // zIlaM mama svam / ekavAkya ityeva / odanaM paca tava bhaviSyati mama bhaviSyati / tvAM yuvAM yuSmAnvA'tikrAntAya atitubhyam / DenDaseti kim / paTastvayA kriyate / dharmo mayA kriyate / kathaM ' na me zrutA nApi ca dRSTapUrvI ' / na me-na mayeti hytraarthH| asAdhurevAyam / syAdipatirUpakamavyayaM vaa| 325 amA tvA mA / / 2 / 1 / 24 // padAt parayoyuSmadasmadoditIthaikavacanena saha khA mA ityetAvAdezau vA syAtAm , ekavAkye / dharmastvA rakSatu / dharmo mA rakSatu / dharmastvAM rakSatu / dharmo mAM rakSatu / padAdityeva / lAmIkSate / mAmIkSate / ekavAkya ityeva / atikhAM pazyatu / atimAM pazyatu / Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 326 asadivAmanyaM pUrvam // 2 / 1 / 25 // AmaMtryate yattadAmaMtryam / tadvAci padaM yuSmadasmadbhyAM pUrvamasadivAvidyamAnamiva syAt / sati tasmin yatkArya tanna bhavati, asati yattad bhavatItyarthaH / zramaNA yuSmAn rakSatu dhrmH| zramaNA asmAn rakSatu dharmaH / zramaNA yuSmabhyaM dIyate / zramaNA asmabhyaM dIyate / zramaNau AvAM rakSatu dharmaH / zramaNau yuvAbhyAM dIyate AvAbhyAM dIyate / zramaNau yuvayoH svamAvayoH kham / zramaNa khAM rakSatu tapaH mAM rakSatu tapaH / zramaNa tubhyaM dIyate mahyaM dIyate / zramaNa tava zIlam mama zIlam / eSvAmantryasyAsattvAd vasnasAdayo na bhavanti / grAmAzcaitra te svamatho ityAdau caitrapadasyAmantryasyAsavAd vikalpaH / ivakaraNaM kim / zravaNaM yathA syAt / Amantryamiti kim / dharmoM vo rakSatu / dharmo no rakSatu / pUrvamiti kim / ' mayaitatsarvamAkhyAtaM yuSmAkaM munipuMgavAH / parasya hyasadvattve pAdAdilakSaNaH pratiSedho na syAt / vyavahite'pi pUrvazabdo prathamAntAdveti vikalpo na bhavati / 327 jasvizeSyaM vAmanye // 2 / 1 / 26 // tadatadviSayaM vizeSyam / tasya vyavacchedakaM vizeSaNam / yuSmadasmadbhyAM pUrvam asantamAmantryaM padaM vizeSyamAmantrye pade sAmarthyAttadvizeSaNIbhUte pare'vidyamAnavad vA syAt / pUrveNa nityaM prApte vikalpaH / jinAH zaraNyA yuSmAn zaraNaM prapadye / jinAH zaraNyA vaH zaraNaM prapadye / jinAH zaraNyA asmAn rakSata / jinAH shrnnyaa| no rksst| siddhAH zaraNyA yuSmAnatho zaraNaM prapadye / siddhAH zaraNyA vo'tho zaraNaM prapadye / siddhAH zaraNyA asmAnatho rakSata / siddhAH zaraNyA vo'tho rakSata / jasiti kim / sAdho suvihita vo'tho zaraNaM prapadye / sAdho suvihita no'tho rakSa / vizeSyamiti kim / zaraNyAH sAdhavo yuSmAn zaraNaM prapadye / zaraNyAH sAdhavo'smAn rakSata / AmaMtrya iti kim / AcAryA yuSmAn zaraNyAH zaraNaM prapadye / AmatryaM vizeSaNaM vyavahitavAnna paramiti na bhavati / sAmarthyAt tadvizeSaNabhUta iti kim / AcAryA upAdhyAyA yuSmAn zaraNaM prpdye| 328 nAnyat // 2 / 1 / 27 // yuSmadasmadbhyAM pUrva jasantAdanyadAmantryaM padaM Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA [vyaMjanAntapuMlliGga vizeSyamAmantrye pade tadvizeSaNabhUte pare'sadiva na syAt / sAdho suvihita khA zaraNaM prapadye / sAdhU suvihitau vAM zaraNaM prapadye / sAdho suvihita mA rakSa / sAdhU suvihitau nau rakSatam / sAdho suvihita mA rakSa / sAdha suvihitau nau rakSatam / sAdho suvihita te jJAnaM dIyate, me jJAnaM dIyatAm / sAdha suvihitau vAM jJAnaM dIyate, nau jJAnaM dIyatAm / sAdho suvihita te zIlaM svaM me zIlaM svam / sAdhU suvihitau vAM zIlaM svam , nau zIlaM svam / atra parasya ' asadivAmantryaM pUrvam ' ityasattve'pi pUrvavizeSyapadAzrayA yuSmadasmadAdezA bhavanti / vizeSyamityeva / suvihita sAdho tava zIlam , mama zIlam / ___329 pAdAdyoH // 2 / 1 / 28 // niyataparimANamAtrAkSarapiNDaH paadH| padAda parayoryuSmadasmadoryaduktaM vasnasAdi tat pAdasyAdibhUtayorna syAt / "vIro vizvezvaro devo yuSmAkaM kuladevatA // sa eva nAtho bhagavAnasmAkaM pApanAzanaH" // pAdAdyoriti dvivacanaM yuSmadasmadorabhisaMbaMdhArtham / pAdAdAviti hyucyamAne AmantryamabhisaMbaMdhyeta / pAdAdyoriti kim / "pAntu vo dezanAkAle jainendrA dazanAMzavaH / bhavakUpapatajjantujAtoddharaNarajjavaH" // 330 cAhahavaivayoge // 2 / 1 / 29 // ca aha ha vA eva ityetairyoge saMbaMdhe padAta parayoyuSmadasmadoryaduktaM vasnasAdi tanna syAt / jJAnaM yuSmAzca rakSatu, asmaoNzca rakSatu / jJAnaM yuSmAnaha rakSatu, asmAnaha rakSatu / jJAnaM yuSmAn ha rakSatu, asmAn ha rakSatu / jJAnaM yuSmAn vArakSatu, asmAn vA rakSatu / jJAnaM yuSmAneva rakSatu, asmAneva rakSatu / jJAnaM yuSmabhyaM ca dIyate, asmabhyaM ca dIyate / jJAnaM yuSmAkaM ca svam , asmAkaM ca svam / jJAnaM yuvAM ca rakSatu, jJAnamAvAM ca rakSatu / jJAnaM yuvAbhyAM ca dIyate, AvAbhyAM ca dIyate / jJAnaM yuvayozca svam , Avayozca svam / jJAnaM khAM ca rakSatu, mAM ca rakSatu / jJAnaM tubhyaM ca dIyate, mahyaM ca dIyate / jJAnaM tava ca svam , mama ca svam / yogagrahaNaM kim / jJAnaM ca zIlaM ca vo rakSatu, no rakSatu / jJAnaM ca zIlaM ca vAM dIyate, nau dIyate / jJAnaM ca zIlaM ca te svam , me svam / naiteSu cazabdena yuSmadasmadoryogo'pi tu jJAnazIlayoH / ' cAhahavaivaiH / ityeva siddhe yogagrahaNaM sAkSAd yogapatipattyartham / Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatprakriyA. 331 dRzyarthaizcintAyAm // 2 // 1 // 30 // dRzinA samAnArthA dRzyarthAH / tairdhAtubhizcintAyAM vartamAnoMge yuSmadasmadoryaduktaM vasnasAdi tanna syAt / jano yuSmAn saMdRzyAgataH / jano'smAn saMdRzyAgataH / jano yuvAM samIkSyAgataH / jana AvAM samIkSyAgataH / janastvAmapekSate / jano mAmapekSate / gurustava kAryamAlocayati / gurumaima kAryamAlocayati ityAdiSu sarvatra manasA cintitaM dRzyarthAnAmarthaH / dRzyarthairiti kim , / jano vo manyate / jano no manyate / cintAyAmiti kim / jano vaH pazyati / jano naH pazyati-cakSuSA pshytiityrthH| 332 nityamanvAdeze // 21 // 31 // anvAdezaviSaye padAt parayoryuSmadasmadoryaduktaM vasnasAdi tannityaM syAt / yUyaM vinItAstad vo guravo mAnayanti / vayaM vinItAstad no guravo mAnayantItyAdi / 333 sapUrvAt prathamAntAd vA // 2 // 1 // 32 // vidyamAnapUrvAt prathamAntAt padAt parayoyuSmadasmadoranvAdeze vasnasAdayo vA syuH| yUyaM vinItAstadguravo vo mAnayanti, tadguravo yuSmAn mAnayanti / vayaM vinItAstad guravo no mAnayanti, tad guravo'smAn mAnayanti ityAdi / gamye'pyanvAdeze bhavati / grAme kambalo vaH svamatho grAme kambalo yuSmAkaM svamatho / sapUrvAditi kim / paTo yuSmAkaM svam / atho vaH kambalaH svm| prathamAntAditi kim / paTo nagare yuSmAkaM svam / atho kambalo grAme vaH svam / mANavaka jaTilaka te svamatho' ityAdau tu vizeSaNapadasya ' asadivAmantryaM pUrvam ' ityasadvadbhAvAnnAsti sapUrvaprathamAntamiti na bhavatyeva vikalpaH / pUrveNa nitye prApte vacanam / vyAghrasya iva pAdau asya vyAghrapAt-d / vyAghrapAdau / vyAghrapAdaH / vyAghrapAdam / vyAghrapAdau / 334 yasvare pAdaH padaNikyaghuTi // 2 / 1 / 102 // pAditi pAdazabdasya luptAkArasya pAdayatervA kRtaNilopasya nirdezaH / pAdantasya nAmno NikyaghuDvarjite yakArAdau svarAdau ca pratyaye pare padityayamAdezaH syAt / sa ca nirdizyamAnasyaiva bhavatIti pacchabdasyaiva bhavati na tadantasya sarvasya / vyaaghrpdH| vyaaghrpdaa| vyAghrapAdyAmityAdi / pAdamAcaSTe padyamAnaM prayukte veti pAdayateH kipi, pAd / pAdau / paadH| pAdam / pAdau / padaH / atra vyapadezivabhAvena pAdantavam / pdaa| pAjhyAbhityAdi / yasvara iti kim / dvipAdbhyAm / dvipAtkAmyati / aNikyaghuTIti kim / pAdamAcaSTe pAdayati / kyeti kyankyaGoravizeSeNa Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga grahaNam / vyAghrapAdamicchati sa ivAcaratIti ca vyAghrapAdyati / vyAghrapAdyate / dvipAdau / nAmna ityeva / upapadyate evaMzIlaH upapAdukaH / pAdayateH kivantasya prayogo nAstIti kazcit / dhakArAnto dharmabudh zabdaH / 335 gaDavAdezcaturthAntasyaikasvarasyAdezcaturthaH sdhvozca pratyaye // 2 / 177 // gaDadavAdezcaturthAntasyaikasvarasya dhAturUpAvayavasyAdezcaturtha AsannaH syAt padAnte sakArAdau dhvazabdAdau ca pratyaye pare / dharmabhut-d / dharmabudhau / dharmabudhaH / dharmabudham / dhrmbudhau| dharmabudhaH / dharmabudhA / dharmabhudbhyAm / dharmabhutsu / .he dharmabhut-d / nakArAnto rAjan zabdaH / 'nidIrgha ' iti dIrgha / rAjA / rAjAnau / rAjAnaH / rAjAnam / raajaanau| aghuTsvare'no'syetyallope asadvidhau svarAdezasya lopasya sthAnivadbhAvapratiSedhAca nasya batve jabohaH / rAjJaH / rAjJA / rAjabhyAm / asadadhikAravihitasya nlopsyaastvaadiirghaaghbhaavH| rAjJe / rAjJaH rAjJoH / rAjJAm / rAjJi / rAjani / rAjasu / 336 nAmanye // 2 // 19 // Amanye'rthe vartamAnasya nAmnaH saMbaMdhino nakArasya luga na syAt / he rAjan / etadeva pratiSedhavacanaM jJApaka silukaH sthAnivadbhAvena 'adhAtuvibhakti' iti nAmasaMjJApratiSedho na bhavatIti / he rAjavRndAraka ityatra samudAyArtha Amanyo nAvayavArtha iti nalopapratiSedho na bhavati / avayavArthasya tvAmantryatve asAmarthyAt samAsa eva na syAt / pratidIvyatIti . pratidivA / pratidivAnau / pratidivAnaH / pratidivAnam / pratidivAnau / zasAdau svare ano'syetyallope kRte / 337 bhvAdernAmino dI? vowJjane // 2063 // bhvAderdhAtoravayavabhUtau yau rephavakArau tayoH parayostasyaiva bhAdena mino dIrghaH syAt tAbhyAM paraM ced vyaMjanaM na bhavati / atrApyanena dIrgha kartavye svarAdezasya lopasya na sthAnivattvam , asadvidhau taniSedhAt / pratidInaH / pratidInetyAdi / yajvA / yajvAnau / vajvAnaH / yajvAnam / yajvAnau / bhvAderiti kim / cturbhiH| divyati / nAmina iti kim / smryte| bhavyam / voriti kim / budhyate / vyaMjana iti kim / vikirati / bhiMdisaMbaMdhivizeSaNaM kim / dIvyateH kanipi 1 nanu he rAjana ityAdau silukaH sthAnivadbhAvena 'adhAtuvibhakti' ityanena nAmatvAbhAve nalopasya prAptireva neti kiM pratiSedhenetyAha-patadeveti / Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ my prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. vakAralope divan / dInA / dIne / nAmino bhvAdisaMbaMdhizeSaNaM kim / ddhivrjyaa| pratyAsatyA tasyaiveti vizeSaNaM kim / grAmaNitrajyA / 338 na vamantasaMyogAt // 2 / 1 / 111 // vakArAntAnmakArAntAca saMyogAta parasyAno'kArasya luga na syAt / yajvanaH / yajvabhyAmityAdi / aatmaa| AtmAnau / AtmAnaH / AtmanaH / AtmanetyAdi / saMyogAditi kim / pratidInA / sAnA / vamanteti kim / takSNA / maa| 339 inhanpUSAryamNaH zisyoH // 1 / 4 / 87 // inantasya hanAdInAM ca saMbaMdhinaH svarasya zau zeSe sau ca pare dIrghaH syAt / ni dIrgha ityeva siddhe niyamAthai vacanam / eSAM zisyoreva yathA syAnnAnyatreti / dnnddii| daNDinau / dnnddinH| daNDinA / daNDibhyAm / zeSa ityeva / he daNDin / arthavadgrahaNe nAnarthakasye tiplIhAnau, plIhAnaH, plIhAnamityatra niyamo na bhavati / vAgminau, vAgmina ityAdau tu 'aninasmangrahaNAnyarthavatA cAnarthakena ca tadantavidhi prayojayantIti' nyAyAda bhavatyeva / evameva vinpratyayAntAnAmapi / vacasvI / vacasvinau / vacasvina ityaadi| vRtrahA / kavargakasvaravatIti Natvam / vRtrahaNau / vRtrahaNaH / vRtrahaNam / vRtrahaNau / zasAdau svare'syalope kRte 340 hano ho naH // 2 / 3 / 212 // hantehra ityevaMrUpasya na ityayamAdezaH syAt / kavargakasvaravatIti Natve prApte / 341 hano ghi // 2 / 3 / 94 // hanternakArasya ghakAre nimittanimittinorantare sati No na syAt / vRtrannaH / vRtranA / vRtrahabhyAm / vRtrahabhirityAdau 'asiddhaM bahiraGgamantaraGge ' iti nalopasyAsiddhavAta isvasya taH pitkRtI'ti to'nto na bhavati / trani / vRtrahaNi / he vRtrahan / pUSA / puussnnau| pUSNaH / pUSNA / pUSabhyAm / pUSNi / pUSaNi / he pUSan / evamaryamanzabdaH / zvA / zvAnau / vAnaH / zvAnam / 342 zvanyuvanmaghono GIsyAdyaghuTsvare va uH // 2 / 1 / 106 // zvan yuvan maghavanityeteSAM sasvaro vakAro GIsyAyaghuTsvare pare uH syAt / zunaH / zunA / zvabhyAm / yuvA / yuvAnau / yuvAnaH / yuvAnam / yUnaH / yuunaa| yuvabhyAm / maghavA / maghavAnau / maghavAnaH / mghonH| maghonetyAdi / DIsyAdyaghuTasvara iti kim / zauvanam / yauvanam / mAghavanam / aghuTiti kim / zvAnau / yuvAnau / Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 siddhahaimabRhatpakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga maghavAnau / svara iti kim / zvabhyAm / nakArAntanirdezAdiha na bhavati / goSThazvena / arthavadgrahaNA diha na bhavati / tattvadRzvanA / maghavacchabdastu matvantaH / maghavAn / maghavantau / mghvntH| maghavantam / mghvntau| maghavataH / mghvtaa| maghavadbhyAmityAdi / arvA / arvANau / arvANaH / arvANam / arvaNaH / arvnnaa| arvbhyaamityaadi| 343 pathinmathinRbhukSaH sau // 1 / 476 // pathin mathin Rbhutin ityeteSAM nakArAntAnAmantasya sau pare AkAraH syAt / iti nasyAtve / - 344 eH // 11477 / pathyAdInAM nAntAnAmikArasya ghuTi pare AH syAt / pathA iti jaate| 345 thonth // 1 / 4 / 78 // mathin mathin ityetayornAntayosthasya ghuTi pare nyU ityAdezaH syAt / panthAH / panthAnau / panthAnaH / he pnthaaH| 346 inDIsvare luk // 1 / 4 / 79 // pathyAdInAM nAntAnAM DIpratyaye aghuTsvarAdau ca syAdau pare ina avayavo luk syAt / abhedanirdezaH sarvAdezArthaH / pathaH / pathA / pathibhyAm / evaM manthAH / RbhukssaaH| kathaM he supathin he supathi kula, he sumathin he sumathi kula / atra nityatvAnnapuMsakalakSANAyAH selapi serabhAvAnAtvam / nakArAntanirdezAdihApi nAkAraH-panthAnamicchati kyani nalope kipi ca pathIH, mathIH, RbhukSIH / supanthAni, bahumanthAnItyAdau ca 'pUjAsvateH pAka TAt / iti smaasaantprtissedhH| paJcanaprabhRtayo bahuvacanAntA nAntAH saMkhyAzabdAstriSvapi liGgeSu sarUpAH / itiSNa iti jazzasolapi paJca 2 / paJcabhiH paJcabhyaH 2 / 347 saMkhyAnAM rNAm // 1 // 4 // 33 // rephaSakAranakArAntAnAM saMkhyAvAcinAM saMbaMdhina AmaH sthAne nAm syAt / dIrgho nAmyatiniti dIrghe, nAmno no'nahna iti nalope pazcAnAm / paJcasu / tatsaMbaMdhavijJAnAdiha na lub na ca nAm / miypnycaa| miypshcaanaa| priyapazcAnaH / priyapazcajJAmityAdi rAjavat / saMkhyAnAmiti kim / yatinAm / rNAmiti kim / triMzatAm / paJcAzatAm / evaM saptanaprabhRtayaH / 348 vASTana AH syAdau // 1 / 4 / 52 // aSTanzabdasya tatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA syAdau pare AkArAntAdezo vA syAt / Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 73 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 349 aSTa aurjaszasoH // 11453 // aSTa iti kRtAtvasyASTanzabdasya nirdezaH / aSTAzabdasaMbaMdhinorjaszasoH sthAne aukArAdezaH syAt / aSTau 2 / aSTa 2 / aSTAbhiH / aSTabhiH / aSTAbhyaH 2 / aSTabhyaH 2 / saMkhyAnAM Amityatra bahuvacanasya vyAptyarthavAd bhUtapUrvanAntAyA api nAm / aSTAnAm / aSTAsu / aSTasu / priyASTan zabdasya vASTana ityanena vaikalpikamAtvaM bhavatyeva, jaszasoH autvaM tu tatsaMbaMdhivijJAnAnna bhavati / priyASTAH / priyASTA / priyASTau / priyaassttaanau| priyASTAH / miyASTAnaH / priyASTAm / priyASTAnam / priyaassttai|| priyASTAnau / priyaassttH| piyASTranaH / priyaassttaabhiH| priyASTabhiH / he priyASTan / he priyASTAH / anyasaMbaMdhinorjaszasorAtvaM necchantyeke / tanmate priyASTAnastiSThanti, priyASTanaH pazyetyeva bhavati / kecittu sakArabhakArAdAveva syAdAvAtvamicchanti / atatsaMbaMdhinorapi jaszasoraukhamicchantyeke-priyASTau tiSThanti, priyASTau pazya / kecittu aSTAvAcakSata iti Nici kipi aSTau tiSThanti, aSTau pazyetIcchanti / tadapyaSTa iti tantraNa saMgRhItam / pakArAntaH svpshbdH| 350 apH|| 1 / 4 / 88 // apaH svarasya zeSe ghuTi dIrghaH syAt / zobhanA Apo yatra svApa-b / svApau / svApaH / svApam / svApau / svapaH / svpaa| 351 apo'Gge // 2 // 1 // 4 // apa ityetasya svasaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA bhakArAdau syAdau parato'da ityayamAdezaH syAt / svadbhyAm / svadabhiH / svadbhyaH 2 / svapAm / svapsu / he svap / bhakArAntastuNDim shbdH| tuNDibhamAcaSTe Nau kipi tuNDipa-b / tuNDibhau / tuNDibhaH / tuNDibham / tuNDibhaH / tunnddibhaa| tuNDhibabhyAmityAdi / evaM gardabhamAcaSTe Nau kipi gardhap-b / gardhabbhyAmityAdi / makArAntaH prazAm shbdH| 352 mA no mvozca // 2 / 1 / 67 // makArAntasya bhvAderantasya padAnte vartamAnasya makAravakArayozca parayonakArAdezaH syAt sa cAsan pare / prazAmyatIti prazAn / prazAmau / prazAmaH / prazAmA / prazAnbhyAm / nvsyaasttvaannlopaabhaavH| prazAnsu / he prazAn / evaM pratAn / pradAn / pariklAn / 353 kimaH kastasAdau ca // 2 / 1 / 40 // tyadAdisaMbaMdhini syAdau tasAdau ca pratyaye kimzadasya ka ityakArAnta AdezaH syAt / kaH / ko| ke ityAdi sarvavat / akshitsyaapyymaadeshH| tyadAdisaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati-ati 10 Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 siddhahaimabRhatprakriyA. [vyaMjanAntapuMlliga kim / atikimau / atikimaH / Adizaddhasya vyavasthAvAcitvAt tasAdayasthamavasAnA graahyaaH| - 354 ayamiyaM puMstriyoH sau // 2 / 1 / 38 // tyadAM saMbaMdhini sau pare puMliGgastrIliGgayoridamaH sthAne yathAsaMkhyamayam iyam ityetAvAdezau syAtAm / ayam / tyadAdisaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / atIdam pumAn strI vA / evaM priyedam / puMstriyoriti kim / puMsi iyam , striyAmayam mA bhUt / napuMsake tu nityatvAt prathamameva selapi idaM kuNDamityatra prasaGga eva nAsti / sAko'pyayamiyamAdezau bhavataH / ayam / anye tvAdeze kRte pazcAdakamicchanti / ayakam / dvivacane Advera iti masya atve lugasyAdetyapada iti luki c| ___ 355 do maH syAdau // 2 // 1 // 39 // tyadAM saMbaMdhini syAdau parata idamo dakArasya makArAdezaH syAt / imau / ime / imako / imake / tyadAdisaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / atIdamau / imam / imakam / imau / imako / imAn / imakAn / anvAdeze tu| 356 idamaH // 2 // 1 // 34 // tyadAdInAM saMbaMdhina idamityasya dvitIyAyAMTAyAmosi ca pare'nvAdeze enad ityayamAdezaH syAt / imaM sAdhumAvakazyakamadhyApaya atho enameva sUtrANi / suzIlAvimau tadenau guravo mAnayanti / susthitA ime tadenAn devA api namasyanti / aksahitasyApyayamAdezaH / __357 ad vyaMjane // 2 // 1 // 35 // idama iti SaSThayantamapi sarvAdezArtha prathamAntatayeha vipariNamyate / tyadAdisaMbaMdhIdamzaddho vyaMjanAdau syAdau pare'nvAdeze gamyamAne'd bhavati, avRttyante / takAra uccAraNArthaH / uttaratra 'anaka ' iti vacanAt iha sAka eva vidhiH / imakAbhyAM zaikSakAbhyAM rAtriradhItA atho AbhyAmaharapyadhItam ityAdi / sau tu prtvaadymaadeshH| atho ayaM zIlavAn / anvA. deza ityeva / imakasmai dehi / atRttyanta ityeva / atho paramemakAbhyAM raatrirdhiitaa| vyaMjana iti kim / atho imake tiSThanti / 358 TausyanaH / / 2 / 1 / 37 // tyadAdisaMbaMdhini TAyAmosi ca pare'gvarjitasyedamaH sthAne ana ityayamAdezaH syAt / anena / tyadAdisaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / atiidmaa| anak ityeva / imken| anvAdeze enena / Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 359 anak // 2 // 1 // 36 // tyadAdisaMbaMdhini vyaMjanAdau syAdau pare'gvarjita idama at syAt / abhedanirdezaH sarvAdezArthaH takAra uccaarnnaarthH| AbhyAm / anagiti kim / imakAbhyAm / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na / atIdaMbhyAm / iha tu bhavatyeva / paramAbhyAm / 1 atra pUrvottarayoH padayoH pUrva kArye kRte pazcAt saMdhikAryam / etacca 'Ato nendravaruNasya' ityatra jnyaapyissyte| / - 360 idamadamo'kyeva // 14 // 3 // idam adas ityetayorakyeva satyakArAtparasya bhisa aisa syAt / iti niyamAt 'ebahusbhosI'tyetve ebhiH| aki tu imakaiH / sarvAditvAd asmai / AbhyAm / ebhyaH / asmAt / asya / anayoH 2 / enayoH 2 / eSAm / asmin / eSu / caturzabdo bhuvcnaantH| . . 361 vAH zeSe // 1 / 4 / 82 // AmaMtryArthavihitAt seranyo ghuT iha zeSaH / tasmin pare'naDuha caturityetayorukArasya vA ityAkArAnto vakAra AdezaH syAt / catvAraH / priyacatvAH / priyacatvAsai / priyacatvAraH / caturaH / caturbhiH / caturya: 2 / saMkhyAnAM rNAm / Natvam / dvitvam / caturNAm / caturNAm / priyacaturAm / supi rasya visargaSakArau prAptau / / - 362 aroH supi raH // 1 / 3 / 57 // ruvarjitasya rephasya sthAne supi pare repha eva syAt , kAryAntaravAdhanArthaH / catuSu / 363 uto'naDuccaturo vH|| 11481 // anuDuh catur ityetayorAma vye'rthe vartamAnayorukArasya sau pare va iti sasvaravakArAdezaH syAt / he priyckhH| lakArAntaH kamala zabdaH / kamalaM kamalAM vA AcakSANaH kamala / kamalau / kamalaH / kamalam / kamalau / Satvam / kamalSu / vakArAntaH piyadiv shbdH| ., 364 diva auH sau // 2 / 1 / 117 // divo'ntasya sau pare auH syAt / priydyauH| priyadivau / priyadivaH / piyadivam / piyadivau / 'niranubaMdhagrahaNe na tu ghozabdasya 'A amzaso'tA'' ityAkAre rUpam gatam / / sApekSatvena bahiraGgAdantaraGge avarNasyaitve kRte idampAbhAvAdadAdezo na syAdi tyaMta Aha-atreti / ..... .. .... .. ..... .... Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 siddhahaimabRhatmakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga __ 365 uH padAnte'nUt // 2 / 1 / 118 // padAnte vartamAnasya divo'ntasyokArAdezaH syAt , sa ca anUt-tasya ukArasya dIrghatvaM na bhavatItyarthaH / priyAbhyAm / bhiyadhubhiH / padAnta iti kim / divanti / anUditi kim / adhaudhauMbhavatItyatra -- dIrghaviyaG' ityAdinA cvau dIrghatvaM na bhavati / UkArasya pratiSedhAd vRddhirbhavatyeva / dhukAmasyApatyaM caukAmaH / divAzrayaH, divaukasa iti tu pRSodarAditvAdakArAgame bhaviSyati / vRttiviSaye vA'kArAnto divazabdo'sti / zakArAnto vizzabdaH / yajasRjeti Satve viT-D / vizau / vizaH / vizam / vizau / viTtsu / visu / evaM ttvpraatt-dd| tatvaprAzau / tatvaprAzaH ityAdi / RvijityAdinA padAnte gatve / tAdRk-g / tAdRzau / tAdRgbhyAmityAdi / evaM sudiz sadRza ghRtspRshaadyH| 1. 366 nazo vA / / 2 / 1 / 70 // nazeH padAnte go'ntAdezo vA syAt / jIvasya nazanam jIvanak-g / pakSe jIvanaTa-D / jiivnshau|jiivnshH|jiivngbhyaam| jIvanaDbhyAmityAdi / padAnta ityeva / jIvanazau / SakArAnto dadhRSa zabdaH / dhRSNotIti dadhRk-g / dadhRSau / dadhRgbhyAm / ratnAni muSNAtIti rtnmutt-dd| ratnamuSau / ratnamuSaH / ratnamuSA / ratnamuDbhyAmityAdi / SaSzabdo nityaM bahuvacanAntaH / DatiSNa iti jaszaso k / SaT-D 2 / ssbhiH| SaDbhyaH 2 / SaNNAm / SaTsu / priysstt-dd| priyssssau| priyaSaSaH / priyaSaSAm / priyaSaTsu / 367 sajuSaH / / 2 / 1 / 72 // sajuS ityetasya padAnte vartamAnasya rurantAdezaH syAt / . 368 padAnte / / 2 / 1 / 64 // padAnte vartamAnayordhAdisaMbaMdhino rephavakArayoH parayostasyaiva bhvAdernAmino dIrghaH syAt / saha juSate iti sjuudevaiH| sahapUrvasya juSeH kvipi sahasya sabhAve rUpametat / sajuSau / sajuSaH / sajuSam / satAm / ityAdi / sakArAntaH suvacas zabdaH / abhvAderiti dIrthe / suvacAH / suvacasau / suvacasaH / suvacobhyAm / he suvcH| 369 NaSamasatpare syAdividhau ca // 2 / 1 / 60 // itaH sUtrAdArabhya yatparaM kArya vidhAsyate tasmin pUrvasmi~zca syAghadhikAravihite vidhau kartavye NatvaM vA'sadasiddhaM draSTavyam / etatsUtranirdiSTayozca NatvaSatvayoH pare Satve Natvamasad draSTavyam / NaSazAstraM vA pare syAdividhau ca zAstre pravartamAne'sad draSTavyam / asatpara ityadhi Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 77 prakaraNa]. siddhahaimabRhatpakriyA. kAro 'rAtsaH-2-1-90 ' iti yAvat / syAdividhau ceti tu ' noAdibhyaH2-1-98 ' iti yAvat / pipaThIH / atra SatvasyAsattvAta sakArasya rurbhavati / pipaThiSau / piptthissH| pipaThiSam / piptthissH| piptthissaa| pipaThIyA'm / pipaThISSu / pipaThIHSu / 370 rAtsaH // 2 / 1 / 90 // padAnte vartamAnasya saMyogasya saMbaMdhino rephAt parasya sakArasyaiva luk syAt / cikIrSati iti vipi 'ata ' ityakAralope Satvasya pare'sattvAt sakArasyaivAnena lopH-cikiiH| cikIrSI / cikIAm / aroH supIti niyamAnna visargaSatve-cikIrSu / padasyetyanenaiva saMyogAntalope siddhe niyamArthamidaM sUtram , rAtparasya saMyogAntasya sasyaiva lopo nAnyasyeti / tena gRdheH spardhezca yalapi dvitve 'rirau ca lupi' iti pUrvasya rAgame 'AguNAvanyAdeH' iti dIrghatve cADAgame ca siddham ajarghAH apAspA iti, U ityAdi ca / rAdeva sasyeti tu viparItaniyamo na / 'puMvatkarmadhAraya ' ityatra puMvaditi nirdezAt / patvasyAsiddhatvAd rutve visarge ca doH| doSau / dossH| doSam / doSau / zasAdau dantapAdeti vA doSannAdeze doSNaH / doSaH / doSNA / doSA / doSabhyAm / doAmityAdi / vizeH sannantAt kvipi SatvasyAsiddhatvAt saMyogAntalope yajasRjeti Satve dhuTastRtIya iti Datve virAme vA-viviT-D / vivikSau / vivikssH| vividdbhyaamityaadi| kASThaM takSNotIti vipi saMyogasyAdAviti kalope Datve Tatve ca kASThataTa-D / kASThatakSau / kASThataDbhyAmityAdi / kathaM mAMsaM pipakSati kvip mAMsapipak, vaco vivakSate vacovivak / katvasya parasmi~llope'siddhatvAt saMyogasyAdAviti na pravartate / tasmAt saMyogAntalopa eva / evaM vivak / didhak / suSThu pesatIti supiiH| supisau| supisaH / supisaa| supIyA'mityAdi / evaM mutUH / ukArAnubaMdhaH zreyas shbdH| Rdudita iti natve, nsamahatoriti dIrgha ca zreyAn / 371 ziDhe'nusvAraH // 13 // 40 // apadAnte vartamAnAnAM nAM sthAne ziTi hakAre ca pare anusvAra Adezo'nu syAt / zreyAMsau / zreyAMsaH / zreyasA / zreyobhyAm / he zreyan / nAmiti bahuvacananirdezAt bRMhaNamityatra NatvaM daMza ityAdau atvaM ca bAdhitvA'nenAnusvAra eva bhavati / ziTa iti kim / gamyate / apadAnta ityeva / bhavAn sAdhuH / anvityeva / piNDi, ziNDhi / atra piziSohoM tasya Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [vyaMjanAntapuMlliGga dhitve Sasya Datve ca ziDabhAvAnnakArasyAnusvAro na bhavati / kasupratyayAnto vidvasa zaddhaH / vidvAn / vidvAMsau / vidvAMsaH / vidvAMsam / vidvaaNsau|| . 372 kasuSmatau ca // 2 / 1 / 105 // NikyaghuDvarjite yakArAdau svarAdau matau ca pratyaye pare kasa uS syAt / viduSaH / vidussaa| 373 sanmadhvanskassanaDaho daH // 2 / 1 / 68 // sanmadhvansoH kaspatyayAntasya sakArAntasyAnaDuGzadasya ca yo'ntyastasya padAnte vartamAnasya dakAraH syAt / vidvadbhyAm / vidvatsu / he vidvan / 'kass' iti dvisakArapAThaH sAntasyaiva yathA syAt , iha mA bhUta-vidvAn / upasedivAn / sakArasya padasyeti lopena nivrtittvaat| etacca datvaM 'yena nApApte yo vidhirArabhyate sa tasyaiva bAdhako bhavati ' iti nyAyAt rutvaDhatvayoreva bAdhakam , saMyogAntalope punaH prApte cAprApte cArabhyate iti tasya bAdhakaM na bhavati / upsedivaaNsH| upasedivAMsam / zasAdisvarAdau ' AgamA yadguNIbhUtA' iti iTsahitasya kasa uS / upaseduSaH / upasedivaTyAmityAdi / nsamahatorityatra mahacchadasAhacaryAcchuddhadhAtoH kibantasya na na dIrghaH , tena suSTu hinastIti suhin / suhiNsauH| suhiNsH| suhinbhyAm / muhinsu| ukhayA yutena sthAlyA vA saMsate ukhAsat-d / ukhAsrasau / ukhaasrsH| ukhAsadbhyAmityAdi / evaM parNadhvat / udit puMs shbdH| 374 puMsoH pumnm||11473||puNsu ityetasyoditastatsaMbaMdhinyanyasaMbaMdhini vA ghuTi pare pumans ityayamAdezaH syAt / pumAn / pumAMsau / pumaaNsH| pumAMsam / puMsaH padasyeti salope puMbhyAm / pusu / he puman / evamISadUnaH pumAn bahupumAn / priyapumAn / 2puMsorudittvAt priyapuMsitarA, priyapuMstarA, priyapuMsItaretyAdau DIhasvavadvikalpazca siddhaH / uzanaszabdasya Rduzanasiti serDA / uzanA / uzanasau / uzanasaH / ushnsaa| uzanobhyAm / 1 uS iti SakArasya 'nAmyantasthA' iti siddhatve prakriyAlAghavArtha SakArakaraNam // . 2 nanu pAtethumsuriti udanubaMdhaH kRto'sti, tenApi priyapuMsItaretyAdi rUpatrayaM setsyati, kimatrodanubaMdhena ? / ucyte| avyutpattyAzrayaNaM tadA'trasUtre kRtasyokArasya phalam / vyutpattau tu phalamauNAdikasya / yathA bhavatu zabdo bhAtarDavaturiti vyutpAdito'pi sarvAdau udanubaMdhaH paThito'vyutpattipakSArtham / Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 79 375 vozanaso nazcAmaMtrye sau // 1 / 4 / 80 // AmaMtrye'rthe vartamAnasyozanasazabdasya sau pare nakAro luk cAntAdezau vA syAtAm / he uzanan / he uzana / he uzanaH / anehA / anehsau| anehobhyAm / he anehaH / purudNshaa| purudaMzasau / purudaMzobhyAmityAdi / vedhAH / vedhsau| vedhobhyAmityAdi / abhvAderityatra bhvAdivarjanAt na diirghH| piNDaM grasate pinnddgrH| pinnddgrsau| piNDagrasaH / evaM piNDaglaH / carma vaste crmvH| 376 adaso daH sestu Dau // 2 // 1 // 43 // tyadAdisaMbaMdhini sau pare'daso dakArasya sakArAdezaH syAt , sestuDau / asau / tyadAdisaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / atyadAH / DitkaraNamantyasvarAdilopArtham / tena 'autA' 'edApaH' 'dIrghaGyAb ' ' asyAyattatkSipakAdInAm ' iti kAryANi na bhavanti / anyathA 'daH sau' ityetat kriyet| . 377 asuko vAki // 21 // 44 // tyadAdisaMbaMdhini sau pare'daso'ki satyasuka iti dasya saH sakArAtparasyAkArasyokAraH sezca DautvAbhAvo vA nipAtyate / asakau / kecittu asukas iti sAntaM sinA saha nipAtayanti / dvivacane tyadAyatve, lugasyAdetyapada iti luki aidautsaMdhyakSarityautve c| 378 mo'varNasya // 2145 // avarNAntasya tyadAdisaMbaMdhino'daso * dakArasya makAra AdezaH syAt / amau iti jAte 'mAduvarNonu-' amU / sarvAditvAjjasa iH| ame iti jAte / / 379 bhussveriiH|| 2 // 1149 // bahuSvartheSu vartamAnasyAdaso makArAt parasyaikArasya sthAne IkAra AdezaH syAt / amI / amum / amU / amUn / 380 prAginAt // 2 // 1 // 48 // adaso mAtparasya varNamAtrasyenAdezAt prAguvarNaH syAt / anvisyApavAdo'yam / amunA / amUbhyAm 3 / idamadaso'kyeveti niyamAd bhisa aistvAbhAve, ebahusbhosItyetve, bahuSverIH-amImiH / amuSmai / amIbhyaH 2 / amuSmAt / amuSya / amuyoH 2 / amISAm / amuSmin amISu / he asau / he asuka / he asakau / anaDuG zabdasya ' vA zeSe' ityanenoto vAdeze kRte avaDvAha si iti jAte / 381 anaDuhaH sau // 1 // 4 // 72 // anaDuzabdasya dhuDantasya tatsaMbaMdhinya Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatyakriyA. [ vyaMjanAntastrIliGga nyasaMbaMdhini vA sau pare dhuTaH prAga no'ntaH syAt ' iti natve padasyeti halope anaDvAn / priyAnaDvAn / atra sandhvansityAdinA datvaM prAptam , nakAravidhAnasAmarthyAnna bhavati / anaDvAhA / anddvaahH| zasi anaDuhaH / padAnte sarvatra datve anaDujhyAmityAdi / saMbodhane 'utonaDuccaturo vaH' he anaDvan / 382 ho dhuTpadAnte // 2 / 1 / 82 // hakArasya dhuTi pratyaye padAnte ca DhakArAdezaH syAt / mdhulitt-dd| madhulihau |mdhulihH| mdhulihaa| mdhuliddbhyaam| mdhulitttsu| madhuliTsu / he mdhulitt-dd| 383 bhvaaderdaaderghH||2|1|83|| bhvAderdhAtoryodakArAdiravayavastadavayavasya hakArasya dhuTi pratyaye padAnte ca ghakArAdezaH syAt / ddhsyaapvaadH| gaDadabAderiti dhatve godhuk-g / goduhau / goduhaH / goduhA / godhugbhyAm / godhukSu / he godhuk / evaM kASThadhak / bhvAderiti kim / dAmalihamicchati kyan , kipa, dAmaliT-D / evaM dRSaghuT / dAderiti kim / madhuliT / ha ityeva / adAt / dhuTpadAnta ityeva / goduhau| 384 muhadgRhasnuhasniho vA // 2 / 1 / 84 // eSAM saMbaMdhino hakArasya dhuTi pratyaye padAnte ca ghakArAdezo vA syAt / druhaH prApte'nyeSAmaprApte vikalpaH / unmuk-g / unmuT-D / unmuhau / unmuhH| unmuhaa| unmugbhyAm / unmuDbhyAm / unmukSu / unmuttsu-tttsu| evaM mitrdhruk-g| mitrdhrutt-dd| utsnuk-g| utsnutt-dd| celasnik-g / celasniT-D / muhAderiti gaNanirdezamakRtvA dhAtuparigaNanaM yaGlupyapi vidhyartham / momondhi / momoDhi / dodrogdhi / dodroDhi / iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM vyaMjanAntapuMlliGgaprakaraNam __ samAptam // // atha vyaMjanAntastrIliGgaprakaraNam // cakArAnto vAc zabdaH / vAk-g / vAcau / vAcaH / vAcA / vaagbhyaamityaadi| mRjyata iti krudhsaMpadAditvAt kip / RkhigityAdisUtre 'saj' iti nirdezAda Rto ratvaM, tenaiva sUtreNa ca gatvam / sa gatAvityasya vA vA'kaj / sak-ga srajau / sjH| sajA / smbhyaam| mrakSu / tyadAdInAmAvara ityakArAntatve Ap / Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. taH sau saH / syA / tye tyAH / sA / te / tAH / yaa| ye / yAH ityAdi sarvAvat / eSA / ete / etAH / etAm / ete / etAH / etayA / etAbhyAm 3 / etyoH| etayoH / anvAdeze enAm / ene / enaaH| enyaa| enayoH 2 / kSut-d / kSudhau / kSudhaH / kssudhaa| kSudbhyAmityAdi / pakArAnto bhuvcnaanto'pshbdH| 'apa' iti ghuTi dIrgha ApaH / apaH / bhakArAdau 'apo'jhe' ityadAdeze adbhiH / adbhyaH 2 / apAm / apsu / kakubhazabdastuNDibhazabdavat / kimaH kAdeze iyam / 'Advera' ityatve Api 'do ma' iti matve ca ime / imAH / imAm / ime / imAH / 'TausyanaH' anayA / 'anak ' AbhyAm 3 / aabhiH| asyai / asyAH 2 / anayoH 2 / AsAm / asyAm / Asu / anvAdeze enAm / ene / enaaH| enayA / enayoH 2 / caturazcatasrAdeze svarAdau ratve ca catasraH 2 / catasRbhiH / catasRbhyaH 2 / dIrghA nAmItyatra tisRcatasRvarjanAt catasRNAm / catasRSu / gizabdasya 'padAnta' iti dIrgha giiH| girau / giraa| gIrSyAmityAdi / evaM dhuuH| pU: / divazabdasya diva aurityautve dyauH / divau / 'uH padAnte' ityutve dhubhyaam| dhuSu / he dyauH / RtvigityAdinA gatve dik-g / dizau / dishH| digbhyAm / dikSu / dRk-g| dRshau| dRshH| dRgbhyAm / dRkSu / tviT-D / tviSau, tviSaH / tviSA / viDbhyAm / tviTtsu-Tsu / Azisa zabdasya SatvaM 'NaSamasatpara' ityanenAsaditi rutve dIrgha ca AzIH / AziSau / aashissH| AzIyA'm ityAdi / 'adaso daH sestu Dau' asau| dvivacane atve, Api, 'autA' ityetve, matve amuSyai / amUbhyaH 2 / amuSyAH 2 / amuyoH2 / amUSAm / amuSyAm / amUSu / 385 nahAhordhatau // 2 / 1 / 85 // nahebrUsthAnAhazca dhAtoH saMbaMdhino hakArasya dhuTi pratyaye padAnte ca dhakAratakArAvAdezau syAtAm / upAnat-d / upAnahau / upAnahaH / upAnahA / upAnabhyAm / upAnatsu / Urdhva snihyati nAti vA uSNik-g / RtvigityAdinA gatvam / atha ca tatraiva sUtre 'uSNih ' iti nirdezAt udo dakArasya lope sasya SatvaM, nahernakArasya ca SNirAdezaH / ussnnihau| uSNihaH / uSNihA / ussnnigbhyaamityaadi| iti zrIsiddhahaimabRhatprakriyAyAM vyaMjanAntastrIliGgaprakaraNam samAptam Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 89 siddhahaimabRhatprakriyA. [vyaMjanAntanapuMsakaliGga // atha vyaMjanAntanapuMsakaliGgaprakaraNam / / cakArAnto gavAJc zabdaH / gAmazcatIti vigrhH| gatau nalopaH / ' svare vA'nakSe' ityanenAvAdezaH / gavAk-g / vaatysNdhiH| go ak-g| edota iti asya luka, go'k-g / pUjAyAM 'yujazcakruzco no GaH, gavAG / go aG / go'G / amyapyetAnyeva nava / ghuDvarjite svarAdau ' acca prAga dIrghazca' gocii| prajAyAM tu gvaanycii| goaJcI / go'shcii| napuMsakasya jasazasoH ziH , tasya ca ghusaMjJakatvena ' aca' iti natve gavAJci / gatipUjanayostrINyeva / gocA / gavAJcA / goaJcA / go'shcaa| gavAgbhyAm / goagbhyAm go'gbhyAm / gavA'bhyAm / goaGbhyAm / go'GbhyAm ityAdi / supi tu GAntAnAM pakSe ' NoH kaTAvantau ziTi na vA ' iti katve gavAkSu / goakSu / go'kSu / gavAkSu / goaSu / go'Su / gavAkSu / goakSu / go'kSu / prAk-g / praacii| pAzci / pratyak-g / pratIcI / pratyazci / samIcI / samyazci / zeSaM puMvat / jakArAnto'sRja shbdH| amRk-g / asRjI / amRJji / zasAdau vA'sannAdeze. asAniasRji / asnA / asRjA / asabhyAm / asRgbhyAmityAdi / bhuu-| bahUrjI / 386 lo vA // 1 / 4 / 67 // rephalakArAbhyAM parA yA dhuDjAtistadantasya napuMsakasya dhuTaH mAga no'nto vA syAt zau pare / bahUji / vahUji / jagat-d / jagatI / jaganti / punastadvat, zeSaM marudvat / mahat-d mhtii| nsamahatoriti dIrgha mahAnti / punastadvat, zeSaM puMvat / yakRt-d / yakRtI / yakRnti / zakRt-d / zakRtI / zakunti / anayoH zasAdau vA yakan zakannAdeze ykaani| yakRnti / zakAni / zakunti / ynaa| yakRtA / shkkaa| zakRtA / yakabhyAm yakRdbhyAm / zakabhyAm / zakujhyAmityAdi / tudat-d / 387 avarNAdazno'nto vA'turIyoH / / 2 / 1 / 115 // znAvarjitAdava 1 gavAkzabdasya rUpANi klIbe'rcAgatibhedataH / asaMdhyavAkAralopainavAdhikazataM matam // 1 // syamasupsu nava SaD bhAdau SaTke syustrINi jaszasoH / catvAri zeSe dazake rUpANIti vibhAvaya // 2 // UhyameSAM dvirvacanAnunAsikavikalpanAt / rUpANyazvAkSibhUtAni 527 bhavantIti manISibhiH // 3 // Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam . siddhahaimabRhatprakriyA. rNAt parasyAtuH sthAne'nta ityAdezo vA syAt, Ipratyaye GIpratyaye ca pre| tudntii| tudatI / tudanti / bhAt-d / bhAntI / bhAtI / bhAnti / pacat-d / 388 iyazavaH 2 / 1 / 116 // zyAt zavazca parasyAturIGanyoH parato'nta ityAdezaH syAt / pacantI / pacanti / dIvyat / dIvyantI / dIvyanti / ddt-d| dvivacane IparataH ' avarNAdazna ' ityanena kRte'pyantAdeze 389 antono luka ||4|2|94||yuktjksspnyctH parasya zito'vito'ntaH saMbaMdhino nasya luk syAt / iti nalope dadatI / bahuvacane jasazasoH zau parataH 390 zau vA ||4|2|95||vyktjksspnyctH parasyAnto nasya zipratyaye lugvA syAt / dadati / dadanti / evaM jakSat / daridrat / jAgrat / cakAsat / zAsat / tyadAdInAmanato lubiti selapi tyad / dvivacanAdau atve tye| tyAni / tad / te / tAni / yat / ye / yAni / etad / ete / etAni / anvAdeze tu enat / zeSaM puMvat / ahanzabdasya ' ahna ' iti rutve ahaH 2 / IDane vA / ahnI / ahanI 2 ahnA / ahobhyAmityAdi / brahmanzabdasya ' nAno no'nahna ' iti nalapi brahma / brahmaNI / brahmANi / brahmaNA / brahmabhyAm / 391 klIbe vA // 2 / 1 / 93 // AmantryaviSayasya nAmnaH klIbe napuMsakaliGge vartamAnasya nasya luga vA syAt / he brahman / he brhm| evaM carmadAmaprabhRtayaH / daNDi / daNDinI / daNDIni / sragvi / sragviNI / sragvINi / vAgmi / vaagminii| vAgmIni / bahutraha / bahukRtraghnI / bahuvRtrahaNI / bahutahANi / bahupUSa / bhupuussnnii| bhupuussnnii| bahupUSANi / bahvayaMma / bhvrymnnii| bahabaryamaNI / bahvaryamANi / svap-b / svpii| 392 ni vA // 1 / 4 / 89 // apaHsvarasya nAgame sati ghuTi pare vA diirghH| svAmpi / svampi / svpaa| svadbhyAmityAdi / evamatyap / samAsAntavidheranityatvAd bavap / selaptatvAt kimaH kAdezo na / kim / ke kAni / zeSaM puMvat / idam / ime / imAni / punastadvat / anvAdeze enat / zeSaM puMvat / vaaH| vArI / dhuDantatvAbhAvAna natvam / vAri / catvAri / vimalA dyau : yasmin tat vimaladyu dinam / vimaladivI / atra antarvartinI vibhaktimAzritya sthAnivadbhAvena padatve prApte rutvaM prAptam / Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 84 siddhahaimabRhatprakriyA. [avyaya 393 vRtyanto'saSe // 11 // 25 // parArthAbhidhAnaM vRttiH| tadvA~ca padasamudAyaH samAsAdiH / tasyA anto'vasAnaM padasaMjJo na syAt, asaSe-sasya Satve tu padasaMjJA bhavatyeva / iti padatvAbhAvAnotvam / na ca sityeveti niyame naiva padatvasya nivartanaM zakyamiti kimanena sUtreNeti vAcyam ! 394 pratyayaH prakRtyAdeH 7 / 4 / 115 // yasmAdyaH pratyayo vidhIyate sA tasya prakRtiH / pratyayaH prakRtyAdeH samudAyasya vizeSaNaM veditavyam, nonAdhikasya / iti hi yasmAt samudAyAt pratyayavidhAnaM tasyaiva padatvaM niyamena nivartyate na tu tadavayavasya / vimaladivi / punastadvat, zeSaM prAgvat kASThatad-D / kASThatakSI / kASThatati / punastadvat, zeSa puMvat / dhanuH / dhanuSI / nsamahatoriti dIrgha / dhanUMSi / dhanuSA / dhanurdhyAmityAdi / evaM cakSurhavirAdayaH / padAnta iti dIrghe, pipaThIH / pipaThiSI / zAvallopasya sthAnivatvAd dhuDantatvAbhAvAna natvam / svavidhau sthAnivatvAbhAvAt svarAcchAvityanenApi na / pipaThiSi / pipaThiSA / pipaThIbhAmityAdi puMvat / pyH| payasI / payAMsi / payasA / payobhyAmityAdi / evaM vacaHprabhRtayaH / supum / supuMsI / supumAMsi / adH| dvivacane ame iti jAte / 'mAduvarNo 'nu' am / amUni / punastadvat / anato lubiti se pi, sandhvansiti datvam / svanaDut-d / svanaDuhI / 'vAH zeSe ' svanaDvAMhi / punastadvat , zeSaM puMvat / iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM vyaMjanAntanapuMsakaliGgaprakaraNaM samAptam // // athA'vyayaprakaraNam // 395 svarAdayo'vyayam // 11 // 30 // svarAdayaH zaddhA avyayasaMjJAH syuH| svHsukhyti| ehi jAye svA rohAva / svaH sNjaaniite| svaH spRhyti| svraagcchti| chAyeva yA svarjaladherjaleSu / svarvasati / antarvasati / antaryAmi / atyuccaisau, atyuccaisa ityatroccairatikrAnto yastadabhidhAyakasya pUrvapadArthapradhAnasya samAsasya saMbaMdhI syaadi|caiHshbdsy, tena 'avyayasya' iti lub na bhavati / paramoccaiH, paramanIcairityatra tu uttarapadArthapradhAnatvAt samAsasyAvyayasaMbaMdhyeva syAdiriti bhavatyeva / anvarthasaMjJA ceyamavyayamiti, liGgakArakavibhaktinAnAtve'pi na nAnArUpatAM pratipadyata iti / yaduktam Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 'sadRzaM triSu liGgeSu sarvAsu ca vibhaktiSu // vacaneSu ca sarveSu yanna vyeti tadavyayam ' // 1 // __ anvarthAzrayaNe ca svarAyavyayamavyayaM bhavatIti svarAdevizeSaNatvena tadantavijJAnAt paramoccaiH paramanIcairityAdAvapyavyayasaMjJA bhavati / svar , antar , sanutar , punar , prAtar, sAyam , naktam, astam , divA, doSA, hyas, zvas , kam , zam , yos , mayas , vihAyasA, rodasI, om , bhUs , bhuvas, svasti, samayA, nikaSA, antarA, purA, bahis , avas, adhas, asAMpratam , addhA, Rtam , satyam ,iddhA, mudhA, mRSA, vRthA, mithyA, mitho, mithu, mithas, mithus , mithunam , anizam , muhusa, abhIkSNam, makSu, jhaTiti, uccaisa , zanais , avazyam , sAmi, sAci, viSvaka, anvaka, tAjA, drAk, sAka, Rdhaka, pRthak, dhika, hiruka, jyoka, manAka, ISat, jyoSam, joSam, tUSNIm, kAma, nikAmam , prakAmam , aram , varam , param , ArAt , tiras, namasa, bhUyas prAyasa, pravAhu, pravAhuka, pravAhukam, Arya, halam , Aryahalam , svayam , alam , ku, balavat , atIva, suSTu, duSThu, Rte, sapadi, sAkSAt , san , prazAn , sanAt , sanat , sanA, nAnA, vinA, kSamA, Azu, sahasA, yugapat , upAMzu, puratas, iti svraadyH| sUtre bahuvacanamAkRtigaNArtham / tenAnyeSAmapi cAdiSUpAttAnAmanupAttAnAM svarAdisadharmaNAmavyayasaMjJA bhavati / svarAdayo hi svArthasya vAcakA na tu cAdivad dyotakA iti / avyayapradezA avyysyetyaadyH| ___cAdayo'satve / avyayasaMjJAH syuH / asatve iti kim / yatraiSAM satvarUpe'nukAryAdAkrthe vRttistatra mA bhUt / caH samuccaye / iva upamAyAm / evo'vadhAraNe / ca, aha, ha, vA, eva, evam , nUnam , zazvat , sUpat , kUpat , kuvit , net , cet , nacet, caNa, kacit , yatra, naha, nahi, hanta, mAkis, nakisa, mA, mAGa, na, na , vAva, tvAva, nvAva, vAvat , tvAvat, nvAvat, tvai, tuvai, nvai, nuvai, rai, vai, auSaT, vauSaT, vaSaT, vaTa, vATa, veTa, pAT, pyATa, phaTa, huMphaT, chaMbaTa, adha, At , svadhA, svAhA, alam , cana, hi, atha, om , atho, no, nohi, bhos, bhagos, aghosa, aMgho, haMho, ho, aho, Aho, utAho, hA, hI, he, hai, haye, ayi, aye, arare, aGga, re, are, ave, nanu, zukam , sukam , nukam , hikam , nahikam , Um, hum , kum, uja, suja, kam , ham , kim , him , Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 86 siddhahaimabRhatpakriyA. [avyaya ad, kad, yad , tad , id , cid , kid , svid , uta, bata, iva, tu, nu, yaca, kaJcana, kimuta, kila, kiMkila, kiMsvit , udasvit , Ahosvit , ahaha, nahave, nave, navA, anyat, anyatra, zava, zapa, athakim, viSu, paT, pazu, khala, yadinAma, yaduta, pratyuta, yadA, jAtu, yadi, yathAkathAca, yathA, tathA, pud , atha, purA, yAvat , tAvat , diSTayA, maryA, Ama, nAma, sma, itiha, saha, amA, samam , satrA, sAkam , sAdham , Im , sIm , kIm , Am , Asa, iti, ava, aDa, aTa, bAhyA, anuSaka, khos, a, A, i, I, u, a, R, R, lu, lU, e, ai, A, au, prAdayaH, iti cAdayaH / sUtre bahuvacanamAkRtigaNArtham / - 396 adhnntsvaadyaashsH||11||32|| dhaNvarjitAstasvAdayaH zasparyantA ye pratyayAstadantaM zabdasvarUpamavyayaM syAt / devA arjunato'bhavan / tataH, tatra, iha, ka, kadA etarhi, adhunA, idAnIm ,sadyaH, paredyavi, pUrveyuH, ubhayeyuH, parut, parAri, aiSamaH, karhi, yathA, katham , paJcadhA, ekadhA, aikadhyam , dvaidham , dvedhA, paJcakRtvaH, dviH, sakRta, bahudhA, prAka, dakSiNataH, pazcAt, puraH, purastAt , upari, upariSTAt, dakSiNA, dakSiNAhiM, dakSiNena, dvitIyAkaroti kSetram , zuklIkaroti, agnisAt saMpadyate, devatrAkaroti, bahuzaH / adhaNiti kim / pathi dvaidhAni / saMzayatraidhAni / A zasa iti kim / pacatirUpam / 397 vibhaktithamantatasAdyAbhAH // 1 // 1 // 33 // vibhaktyantapratirUpakAsthamavasAnA ye tasAdayaH pratyayAstadantapratirUpakAzca zabdAavyayasaMjJAH syuH| ahNyuH| zubhaMyuH / astikSIrA brAhmaNI / kutaH / ythaa| tathA / kamiti / ahaM, zubhaM, kRtaM, paryAptaM, yena, tena, cireNa, antareNa, te, me, cirAya, ahnAya, cirAt , akasmAt , cirasya, anyo'nyasya, mama, ekapade, agre, prage, prANe, heto, rAtrau, velAyAM, mAtrAyAm-ete prathamAdivibhaktyantapratirUpakAH / asti, nAsti, asi, asmi, vidyate, bhavati, ehi, bahi, manye, zaMkye, astu, bhavatu, pUryate, syAt, Asa, Aha, vartate, na vartate, yAti, na yAti, pazya, pazyata, Adaha, AdaGka, AtaGka-iti tivaadivibhktyntprtiruupkaaH| 398 vattasyAm // 1 / 1 / 34 // vattasyAmpratyayAntaH zabdo'vyayasaMjJaH syAt / vattasisAhacaryAdAmiti taddhitasya ' kiMtyAye'vyayetyAdinA vihitasyAmo grahaNam / muneraha munivad. vRttm| 'tasyAhe kriyAyAM vat' iti vat / kSatriyA iva Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. kSatriyavadyudhyante / 'syAderive' iti vat / pIlamUlenaikadik pIlamUlato vidyotate vidyut / ' tasi ' riti tasiH / urasaikadik urstH| ' yazcorasa'-iti tasiH / Am-uccaistarAm / uccaistamAm / 399 ktvAtumam 1 / 1 / 36 // ktvA tum am ityetatpratyayAntaM zabdarUpamavyayasaMjJaM syAt / kRtvA / prakRtya / kartum / amiti NamukhNamorutsRSTAnubaMdhayograhaNaM na dvitIyaikavacanasya ktvAtumsAhacaryAt / yAvajjIvamadAt / svAduMkAraM bhukte| 400 gatiH // 11 // 36 // gatisaMjJAH zabdA avyayasaMjJAH syuH| adaHkRtya / atrAvyayatve ' ataH kRkamikaMsa-ityAdinA sakAro na bhavati / 401 avyayasya // 3 // 17 // avyayasaMbaMdhinaH syAdelup syAt / svaH , prAtaH ityAdi / tatsaMbaMdhivijJAnAdiha na bhavati / atisvaraH , atyuccaisaH / ataeva lubvidhAnAdavyayebhyaH syAdayo'numIyante / tatazcAtho svaste gRham, athoccairma gRhamityAdau 'sapUrvAtpathamAntAdve ' ti vikalpena te me Adezau padasaMjJA ca siddhA bhavati / ityavyayAni tvaliGgAnyasaMkhyAni ca / tathAhuH ' nantA saMkhyA DatiyuSmadasmacca syuraliGgakAH // padaM vAkyamavyayaM cetyasaMkhyaM ca tadbahulam ' // 1 // iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAmavyayaprakaraNaM samAptam // // atha strIpratyayaprakaraNam / / 402 ajAdeH // 2 / 4 / 16 // ajAdibhya AvRttyAjAdInAmeva striyAM vartamAnebhya Ap pratyayaH syAt / bAdhakabAdhanArthamanakArArtha ca vacanam / ajaa|eddkaa| ashvaa| cttkaa| muussikaa| kokilaa| ebhyo jAtilakSaNasya GIpratyayasyApavAda Ae / baalaa| hoDA / pAkA / vatsA / mandA / vilAtA / kanyA madhyA / mugdhA / vilAtetyanye na paThanti, tena vilAtItyapi / ebhyo vayolakSaNasya / jyeSThA / mdhymaa| ebhyo pavayogalakSaNastha / pUrvApahANA / aparApahANA / nipAtanANNatvam / saMgrahANA / paramahANetyapyanye / eSu TillakSaNasya / trINi phalAni samAhRtAni triphalA / Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [strIpratyaya atra dvigulakSaNasya / kruzcA / uSNihA / devavizA / eSu vyaMjanAntatvAt 'At ' ityanenAmAptarajAdipAThaH / kazcidetebhyo vikalpenecchati, tanmate kruG , devaviTa, uSNik / anye tu ' kruzcAnAlabheta, uSNihakakubhau, devavizazca manuSya, ' iti prayogadarzanAt akArAntA evaita iti manyante / ajAderityAvRttyA SaSThIsaMbaMdhaH kim / ajAdisaMbaMdhinyAmeva striyAmabhidheyAyAM yathA syAt, teneha na bhavati / paJcAnAM ajAnAM samAhAraH paJcAjI, dshaajii| atra samAhAraH samAsArthaH strI, nAsAvajazabdasaMbaMdhinI / ata eva ca jJApakAt strIprakaraNe tadantAdapi bhavati, tena mahAzcAsAvajazceti sAmAnyena vigrahe strIvivakSAyAM mahAjA, paramAjeti siddham / evamatibhavatI, atimahatI, atidhIvarI, atipIvarI, paramazUdretyAdi / / 403 At // 24 / 18 // akArAntAnAmnaH striyAM vartamAnAdAp pratyayaH syAt / khaTTA / sarvA / yA / saa| khaTTAdInAmakArAntatvam atikhaTTaH, priyakhaTTA, paJcabhiH khaTvAbhiH krItaH paJcakhaTva ityAdiprayogadarzanAt, upadezAca nidhIyate / Aditi kim / somapAH / strI / dRSad / AdityadhikRtaM uttaratra yathAsaMbhavaM yojanIyam / striyAM nRto'svsraadeddmH| rAjJI / kiiN| 404 adhAtUdRditaH // 2 / 4 / 2 // dhAtuvarjito ya udit Rdicca pratyayo'pratyayo vA tadantAnAmnaH striyAM vartamAnAt DIH pratyayaH syAt / bhavatI / pcntii| atra pratyaya udRdita, tadantaM nAma / atibhavatItyAdiSu nAmAvyutpattipakSe udita , tadantaM samAsanAma / bhavatItyAdiSu tu vyapadezivadbhAvena tadantam / nirgomatI, bahupuMsItyatra pratyayasyodittvAt gomadAdizabdo'pi udittena tadantaM samAsanAma / adhAtviti kim / sukan , suhin / 405 aJcaH // 24 // 3 // aJcantAnAmnaH striyAM GIH syAt / prAcI / prtiicii| 406 NasvarAghoSAno razca // 44 // vana iti vanakanipavanipAmavizeSeNa grahaNam ! NakArAntAt svarAntAdaghoSAntAca yo vihito vanpratyayastadantAnAmnaH striyAM DIH syAt / vano'ntasya ca tatsaMniyoge raH syAt / Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. oNa-avAvarI / dhA-dhIvarI / kR-sahakRtarI / dRz-merudRzvarI / NasvarAghoSAditi kim / yudha-sahayudhvA / vihitavizeSaNaM kim / zRNAtIti zarvarI / svarAdvihitAd guNe kRte ghoSavato yathA syAt / vana iti kim / zvayateH ' zvanmAtarizcan'-ityAdinA'ni pratyaye'ntalope ca sati zunI, atizunI / nAntavAdeva DIH siddhastaniyamAthai ravidhAnArthaM ca vacanam / 407 vA bahuvrIheH // 2 / 4 / 5 / / NasvarAghoSAt yo vihito van pratyayastadantAd bahuvrIheH striyAM GIpratyayo vA syAda rshcaantaadeshH| giyAvAvarI / priyAvAvA strI / vhudhiivrii| bahudhIvA / bahumerudRzvarI / bahumerudRzvA strI / NasvarAghoSAdityeva / 408 vA pAdaH // 2 / 4 / 6 // bahuvrIhestanimittakapAdzabdAntAt striyAM GIrvA syAt / dvipadI / dvipAt / bahuvrIhinimitto yaH pAditi bahuvrIheH pAcchabdasya vizeSaNatvAt iha na bhavati-pAdamAcaSTe pAd , trayaH pAdo'syAH tripAd / ____409 Rci pAdaH pAtpade // 2 / 4 / 17 // pAditi kRtapAdbhAvaH pAdazabdo gRhyate / tasyAbantasya RcyabhidheyAyAM pAtpadeti nipAtyate / tripAt / catuSpAt / 410 ano vA // 2 / 4 / 11 // annantAd bahuvrIheH striyAM GIrvA syAt / uttaratropAntyavataH pratiSedhAt upAntyalopina evArya vidhiH / pakSe DAbDIniSedhau / bahurAjyau / bahurAje / bahurAjAnau / bahuvrIherityeva / 411 nAmni / / 2 / 4 / 12 / / annantAd bahuvrIheH khiyAM nAmni saMjJAyAM DIbhavatyeva / adhirAjJI, surAjJI nAma grAmaH / ayamupAntyalopavata eva vidhiH / nityArtha vacanam , tena pakSe DAp vikalpena na bhavati / 412 nopAntyavataH // 2 / 4 / 13 // yasya upAntyalopo nAsti sa upAntyavAn / tasmAdannantAd bahuvrIheH striyAM GIna syAt / nAyaM ano veti mUtravihitasyaiva pratiSedhaH, kiMtu striyAM nRta ityasyApi / suparvA / suparvANau / upAntyavata 413 manaH // 2 / 4 / 14 // manantAnAmnaH striyAM DIna syAt / sImA / sImAnau / 'aninasmangrahaNAnyarthavate'-tyuktameva, tena mahimAnamatikrAntA atimahimetyAdA Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [strIpratyaya - 414 tAbhyAM vApa Dit // 2 / 4 / 16 // manantAnAmo'nantAcca bahuvrIhe. striyAmAp pratyayo vA syAt sa ca Dit / pakSe yathAprAptam / sIme / sImAH / suparve / suparvAH / pakSe pUrvAbhyAM pratiSedhAd DIna bhavati / siimaanau| sImAnaH / suparvANau / suparvANaH / upAntyalopinastu bahuvrIhemarapi bhavati / 'dAtuM pradAnocita bhUridhAmnImupAgataH siddhimivAsmi vidyAm / evamupAntyalopino'nnantasya bahuvrIheH striyAM GIDAbbikalpAbhyAM trairUpyam , upAntyavatastu DAppatiSedhAbhyAM dvairUpyaM bhavati / DitkaraNamantyasvarAdilopArtham / 415 iccAso'nikyAppare // 4 / 107 // Abeva paro yasmAnna vibhaktiH sa ApparaH / apuMliGgArthAcchabdAdvihitasyApaH sthAne ikAro isvazca vA syAtAm , anito'nakArAnubaMdhasya pratyayasyAvayabhUte ki-kakAre Appare parataH / alpA khaTvA khaTvikA / khaTvakA / khaTvAkA / priyA khaTvA yasyAH sA priyakhaTvikA / priyakhaTTakA / priyakhavAkA / cakAro hrasvAnukarSaNArthaH / tenobhayavikalpe trairUpyaM siddham / apuMsa iti kim / sarvikA / na vidyate khaTvA asyA iti 'gozcAnte-' ityAdinA isvatve strIpuMsasAdhAraNAt punarApi akhaTvA, saivAlpA akhaTvikA / tathA' khaTvAmatikrAntA atikhaTvA, saivAlpA atikhaTvikA / atrApuMskAdvihita Apa na bhavatIti rUpyaM na bhavati / ' GyAdIdUtaH ke ' ityanena tu isve kRte ' asye-ityAdinetvameva bhavati / kazcittvapuMskAdvihita AbastIti bhavatyeva rUpatrayam / na vidyate khaTvA yasyAH sA akhadvikA, akhasakA, akhttvaakaa| aniditi kim / anukaMpitA durgA devIti kami durgakA / ' DanyAdIdataH ke| ityanena hrasva eva bhavati / kIti kim / khaTvAtA / mAlAtA / Appara iti kim / piyakhaTvAkaH puruSaH / Abeva paro yasmAditi bahuvrIhiH kim / priyakhaTvAkamatikrAntAtipriyakhaTvAkA / atra prathamaM dvitIyA parA pazcAdAviti / Apa ityeva / maatRkaa| 416 svajJAjabhastrAdhAtutyayakAt // 2 / 4 / 108 // svajJAjabhastrebhyaH adhAtorapratyayasya ca yAvavayavau yakArakakArau tAbhyAM ca parasyApaH sthAne'nitpatyayAvayave kakAre Appare parata ikAro vA syAt / kutsitA svA jJAtiH svikA, svakA / asvikA, asvakA / niHsvikA, niHsvakA / bahusvikA / jJAtidhanAkhyAyAmasarvAditvAdakAbhAve kapratyayAntaH svakazabdaH / jJikA / jJakA / ajJikA, Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyAM. ajJakA / nirtikA, nikA, bahujJikA, bahujJakA / ajikA, ajakA / anajikA, anajakA / nirajikA. nirajakA / bahavajikA, bahavajakA / bhastragrahaNaM strIpuMsasAdhAraNavRttegrahaNArtham / avidyamAnA bhasvA yasyAH sA abhasvA, saivAlpA abhastrikA, abhastrakA / evaM nirbhastrikA, nirbhatraketyAdi / atra hi gauNasya isvatve kRte samAsAt strIpuMsasAdhAraNAdAbiti pUrveNa na siddhayati / yadA tvapuMskAdAb vidhIyate tadA pUrveNa trairUpyameva / bhastrikA, bhastrakA, bhastrAkA / na bhastrA abhasvA, sAlpA cet abhastrikA, abhatrakA, abhakhAkA / evaM paramabhastrikA, paramabhastrakA, paramabhastrAkA / yakAra-ibhiyakA, 3bhyakA / kakAra-caTakikA, caTakakA / dhAtutyavarjana kim / sunayikA, supAkikA, dAkSiNAtyikA, ihatyikA / Apa ityev| kutsitA svA AtmA AtmIyA vA sarvAditvAdaki, svikaa| atrottareNa nityamikAraH / kathaM bahvapatyikA ? / nAtra tyaH pratyayaH / pratyayApratyayayozca pratyayasyaiva grahaNam / atha zuSkiketyatra kathaM na vikalpaH / ktAdezasya kasyAsiddhatvAt / 417 yeSasUtaputravRndArakasya // 3 / 4 / 109 // Apa iti nivRttam , pRthagyogAt / eSAmantasyAnitpratyayAvayave kakAre Appare parata ikArAdezo vA syAt / dvike, dvke| eSikA, eSakA / kevlyorevaanyorviklpenekaarH| yadA tu na dve na evA na dvake na eSakA ityAdi vigrahe kRte vibhaktelupi satyAM punaH samAsAdvibhaktau tAmAzritya tyadAyatvaM tata Apa sa ca sthAnivadbhAvena vigrahakAlabhAvinyA vibhakteH paro na tu kAt tadA aneSakA, advake ityatrekAro na bhavati / akhiketyAdau tu na vibhakteH para Ap, kiMtu kAdeva / mRtikA, mUtakA / putrikA, putrakA / vRndArikA / vRndArakA / dvizabdasAhacaryAdeSeti kRtavikArasyaitado nirdeshH| teneSerNakAdipratyayAntasyAvikRtasyaitacchabdasya ca na bhavati / icchatIti epikA, etA eva etikaaH| 418 vau vartikA // 2 / 4 / 110 // vau zakunAvabhidheye vartiketItvaM vA nipAtyate / vartata iti Nake / vartikA, vartakA zakuniH / vAviti kim / vartikAbhAgurirlokAyatasya vyAkhyAtrItyarthaH / 419 asyAyattatkSipakAdInAm 2 / 4 / 111 // yattakSipakAdivarjitasya nAno yo'kArastasyAnitpratyayAvayave kakAra Appare parata ikAraH syAt / ceti nivRttaM pRthagyogAt / kArikA, pAcikA / asyeti kim / naukA / ani Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatyakriyA. [strIpratyaya kItyeva / jIvakA-' AziSyakan / / anita iti payudAsena pratyayagrahaNAdiha na bhavati-zanotIti zakA / Appara ityeva / kArakaH / Abeva paro yasmAditi niyamaH kim / bahuparivrAjakA mthuraa| vibhaktyantAdayamAbiti prtissedhH| yattatkSipakAdivarjanaM kim / yakA, sakA, kssipkaa| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 420 narikA mAmikA // 2 / 4 / 112 // narakazabdasya mAmaka zabdasya cApratyayAvayave kakAre Appare parato'kArasyetvaM nipAtyate / narAn kAyati narikA / ' Ato Do'hAvAmaH' iti Da / mameyaM mAmikA / ani mamakAdezaH / kevalamAmake ' --tyAdinA saMjJAyAM DIpratyayasya niyamAdAp / kakArasyApratyayasaMbaMdhitvAt pUrveNAprApte vacanam / 421 tArakA varNakASTakA jyotistAntavapitRdevatye // 2 / 4 / 113 / / tArakAdayaH zabdA yathAsaMkhyaM jyotirAdiSvartheSu ikArAdezarahitA nipAtyante / tarateNake, tArakA jyotiH-taca nakSatraM kanInikA ca / nakSatramevetyanye / anyatra tArikA / varNayatIti Nake varNakA, tAntavaH praavrnnvishessH| anyatra varNikA, bhAgurI lokAyatasya / aznoteroNAdike takaki aSTakA-pitRdevatyaM karma / anyatrASTau droNAH parimANamasyA iti ke aSTikA khArI / pitRdevatArtha karmeti 'devatAntAttadarthe ' iti ye pitRdevatyamiti siddham / 423. UnaH // 247 // udhanniti kRtanakArAdezasyodhaso grahaNam / tadantAnAno striyAM DIH syAt / kuNDodhI / ano veti vikalpe prApta vacanam / samAsAntavidhau nAntatvAdeva GIH siddhayati, kiMtu paJcabhiH kuNDonIbhiH krItaH itIkaNi tallupi ca paJcakuNDona iti prakRteH sau paJcakuNDod iti syAt, iSyate ca paJcakuNDodheti / 423 azizoH // 2 // 48 // azizu ityetasmAd bahuvrIheH striyAM DIH syAt / avidyamAnaH zizurasyA azizvI / bahuvrIherityeva / na zizuH azizuH / - 424 saMkhyAderhAyanAdvayasi // 2 // 49 // saMkhyAderhAyanazabdAntAnAmno bahuvrIheH striyAM vayasi gamyamAne DIHsyAt / 425 asya yAM luk // 2 // 4.86 // GIpratyaye pare pUrvasyAkArasya luk syAt / dvihaaynii| Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam siddhahaimabRhatpakriyA. 426 catustreAyanasya vayasi // 2 // 374 // catur tri ityetAbhyAM pUrvapadAbhyAM parasya hAyanazabdasaMbaMdhino nasya vayasi gamye NaH syAt / trihAyaNI / caturhAyaNI / saMkhyAderiti kim / atItahAyanA / hAyanAditi kim / dvivarSA kanyA / vayasIti kim / vihAyanA, trihAyanA, caturhAyanA zAlA / kAlakRtA pANinAM zarIrAvasthA vaya iti Natvamapi na bhavati / bahuvrIherityeva / zate hAyaneSu saMbhUtA jAtA veti ikaNi tallupi ca zatahAyanA strii| 427 gaurAdibhyo mukhyAnDIH / / 2 / 4 / 19 // gaurAdegaNAn mukhyAt striyAM DIH syAt / gaurI / anaDvAhI, anaDuhI / gaurAdiSu rUpadvayapAThAdeva anaDuGzabdasya GyAmukArasya pakSe vAzabdAdezaH, sau nityaM nAgamAbhAvazca / mukhyAdityadhikAro'yam / bahuvacanamAkRtigaNArtham / mukhyAditi kim / bahunadA bhuumiH| 428 matsyasya yaH // 2 / 4 / 87 // matsyazabdasaMbaMdhinA yakArasya GanyAM luk syAt / matsI / gaurAditvAd DIH / kathaM matsyo nAma kazcit, tasyApatya strIti ija,-DI-mAtsI ? / GInimittAdezasyApi GIgrahaNena grahaNAt / manuSyazabdasya gaurAditvAd DImatyaye 429 vyaMjanAttaddhitasya // 2 / 4 / 88 // vyaMjanAtparasya taddhitasya yakArasya GyAM luk syAt / mnussii| vyaMjanAditi kim / kArikAyA apatyaM kaarikeyii| taddhitasyeti kim / vaizyasya bhAryA vaishyii| yAmityeva / AvaTyA / 430 aNaneyekaNnasnaTitAm / 4 / 20 // aNAdipratyayAnAM yo'kArastadantAnAmnaH pratyAsattesteSAmevANAdInAM vAcyAyAM striyAM vartamAnAt DIH syAt / upagorapatyamopagavI / utsasyApatyamautsI / supaNyA apatyaM sauprnneyii| zilAyAstulyA shilethii| zaileyI / akSairdIvyati AkSikI / striyA apatyamiyaM vA shrennii| pausnii| jAnu Urva pramANamasyA jAnudanI, jAnudvayasI, jaanumaatrii| pnyctyii| zAktikI / kurucarI / pratyayasAhacaryAdAgamaTito na bhavati / paThitA vidyA / zunidhayI, stanaMdhayItyAdau tu dhAtoSTitkaraNasyAnanyArthatvAdaTito'pi bhavati / aNAdInAM SaSThInirdezenAkArasya vizeSaNaM pANininA proktaM pANinIyam , 'tadadhIte' ityaNa, tasya 'proktAt ' iti lope pANinIyA kanyeti GIryathA mA bhUt / pratyAsattyA tairevANAdibhiH striyA vizeSaNaM kim / gautamena proktA nItiautamIti / tAm adhIte ityaNa / tasya proktAditi lope 'yAde , -rityAdinA DIlope Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [strIpratyaya GIryathA na syAt gautamA kanyA / astyatrANo'kAro na tu tadabhidheyA nItilakSaNA strI pratyayAhA~ / yadabhidheyA tu kanyAlakSaNA strI pratyayAhI na tasyAkAro'sti iti / tathA bahukuMbhakArA nagarI, bahukurucarItyAdi / 431 vayasyanantye / / 2 / 4 / 21 // prANinAM kAlakRtA zarIrAvasthA vAlyayauvanAdi vayaH / tasminnanantye'carame vartamAnAdakArAntAnAmnaH striyAM DIH syAt / kumArI / kizorI / trunnii| tlunii| vdhuuttii| cirnnttii| dhavayogAbhAvaviziSTaM vayaH kumArIzabdasya pravRttinimittam, na tu dhavayogAbhAvamAtram / vRddhakumArIti tu upamAnAt / anantya iti kim / vRddhA / Adityeva-zizuH / kathaM dvivarSA, trivarSA, uttAnazayA, lohitapAdiketyAdi naitA vayAzrutayo'rthAttu vayo gamyate / bAlA, vatsetyAdayastvajAdau / 432 digoH samAhArAt ||raa4|22|| samAhAradvigusaMjJakAnAno'kArAntAt striyAM DIH syAt / paJcapUlI / pazcAjI / dazarAjI / dvivaDavI / kathaM triphalA ? / ajAdipAThAt / 433 parimANAttaDitalukyavistAcitakambalyAt // 2 // 4 // 23 // paritaH sarvato mAnaM parimANam / tacca rUDhivazAtprasthAdi / yadAhuH-'UrvamAnaM kilonmAnaM parimANaM tu sarvataH / AyAmastu pramANaM syAt saMkhyA bAhyA tu sarvataH // vistAdibhyo yadanyat parimANaM tadantAd dvigorakArAntAt taddhitaluki striyAM DIH syAt / dvAbhyAM kuDavAbhyAM kItA dvikuDavI / dvthaaddhkii| parimANAditi kim / paJcabhirazvaiH krItA paJcAzvA / taddhitalukIti kim / dvipaNyA / AvistAcitakambalyAditi kim / dvAbhyAM bistAbhyAM krItA dvibistA / dvayAcitA / dvikmblyaa| 434 kANDAt pramANAdakSetre // 24 // 24 // pramANavAci kANDazabdAntAdakSetraviSayAda dvigostaddhitaluki sati striyAM GI: syAt / AyAmaH pramANam / dve kANDe pramANamasyA dvikANDI rajjuH / trikANDI / pramANAditi kim / dvAbhyAM kANDAbhyAM krItA dvikANDA zATI / apramANAdapIcchantyeke / tanmate dvikANDI zATItyeva bhavati / akSetra iti kim / dve kANDe pramANamasyA dvikANDA kSetra Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 95 bhaktiH / akSetra iti dvigovizeSaNaM kim / kANDasya kSetraviSayatve'pi yathA syAt / dvAbhyAM kANDAbhyAM kSetrasaMjJitAbhyAM krItA dvikANDI vaDavA / nAtra dviguH kSetraviSayaH kiMtarhi kANDazabda iti / 435 puruSAdA / / 2 / 4 / 25 // pramANavAcipuruSazabdAntAt dvigostaddhitaluki striyAM GagervA syAt / dvau puruSo pramANamasyA dvipuruSI, dvipuruSA vA parikhA / pramANAdityeva / dvAbhyAM puruSAbhyAM krItA dvipuruSA vaDavA / taddhitalukItyeva / paJcapuruSA rajjuH / pramANabhUtAH paJca puruSAH samAhRtAH pnycpurussii| dvigoH samAhArAditi nityameva / 436 revatarohiNAd bhe||2|4|26|| nakSatram / revatarohiNAbhyAM nakSatrazabdAbhyAM striyAM GIH syAt / revtii| rohiNI / yadApi 'citrArevatIrohiNyAH striyAm' iti jAtA yasyANo luki DIpratyayasyApi luga bhavati tadApi nakSatrazabdAt punaranena GIrbhavati / revatyAM jAtA revatI, rohiNyAM jAtA rohiNIti / bha iti kim / revatA / rohinnaa| kathaM revatIramaNo balaH, revatI zuSkarevatI / revacchabdo matvarthIyAnto'sti / tata udillakSaNo GIH / kathaM rohiNI kaTurohiNI |rohinnshbdH prakRtyantaramasti tato jAtilakSaNo GIbhaviSyati / ___ 437 nIlAt prANyoSadhyoH // 2 / 4 / 27 // nIlazabdAt pANini oSadhau ca striyAM GIH syAt / nIlI vaDavA / nIlI ossdhiH| prANyoSadhyoriti kim / nIlA shaattii| 438 ktAca nAmni vA // 2 // 4 // 28 // nIlazabdAt ktAntAca zabdarUpAta striyAM GIrvA syAt saMjJAyAm / nIlI / nIlA | pravRddhA cAsau vilUnA ca pravRddhavilUnI, prvRddhviluunaa| 439 kevalamAmakabhAgadheyapApAparasamAnAryakRtasumaGgalabheSajAt // 2 / 4 / 29 // ebhyaH striyAM GIH syAt saMjJAyAm / kevalI nAmajyotiH / maamkii| bhAgadheyI / pApI / aparI / samAnI / AryakRtI / sumaGgalI / bheSajI / nAmnIti kim / mAmakA / mAmakazabdAdaantatvenaiva DIH siddho nAmni niyamyate, tena mAmikA buddhiriti asaMjJAyAm aJlakSaNo'pi DIna bhavati / 440 bhAjagoNanAgasthalakuNDakAlakuzakAmukakaTakabarAt pakkA vapanasthUlAkRtrimAmatrakRSNAyasAriraMsuoNikezapAze // 24 // 30 // Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [strIpratyaya bhAjAdibhyo dazabhyo yathAsaMkhyaM pakkAdiSvartheSu striyAM GIH syAt saMjJAyAm / bhAjyate iti bhAjI pakkA cet / bhAjAnyA / goNI AvapanaM cet / goNAnyA / nAgI sthUlA cet / nAgAnyA / jAtau tu nAgyeva / tasyAH sthaulyAbhAvAt / sthalI akRtrimA cet / sthalA'nyA / kuNDI amatraM cet / kuNDAnyA / kAlI kRSNA cet / kAlA'nyA / kuzI AyasI cet / kuzAnyA / kAmukI riraMsuzcet / kAmukA'nyA / kaTI zroNI cet / kaTA'nyA / kabarI kezapAzazcet / kabarA'nyA / jAnapadazabdAdapi vRttaavicchtynyH| jAnapadI vRttiH / vRtteranyatra jAnapadA madirA / 441 navA zoNAdeH // 2 / 4 / 31 // zoNAdergaNAt striyAM GIrvA syAt / zoNI / zoNA / evaMnAmA kAcit / guNavacanAttattareNaiva bhaviSyati / candrabhAgAnadyAm / candrabhAgA nAma nadI / nadyA anyatra candrabhAgA nAma devatA / anadyAmiti kecit / candrabhAgI, candrabhAgA kAcit / anadyAmityeke / candrabhAgA nAma nadI / aNNantAnityaM prApte viklpH| anadyAM tu nityaM ngiiH| cAndrabhAgI chaayaa| anye tu aNNantAdevArthabhedena vikalpamicchanti / nadyAmAp pratyayo'nyatra GIpratyayaH / cAndrabhAgA nadI / cAndrabhAgI vnraajiH| __442 ito'tyarthAt // 2 / 4 / 32 // ikArAntAnAmnaH striyAM DIrvA syAt , na cettat kyarthapratyayAntaM syAt / bhUmI, bhuumiH| rAtrI, rAtriH / aktyarthAditi kimaH kRtiH, ajananiH / kathaM sAtI, saatiH| tigantAd bhaviSyati / anye tu aJcatiaGkatiaMhatizakaTizastrizAritAriahikapimunirAtriyaSTibhyaH kaTizroNiprabhRtiprANyaGgavAcibhyaH ktivarjitakRdantebhya ikArAntebhya icchanti nAnyebhyaH / tanmate zobhano gaMdho yasyAH sugaMdhiH, surabhigaMdhiH , nirgatA kauzAMbyA niSkauzAMviH, aNiH , zANiH ityAdiSu na bhavati / ktimAtravarjanAcAkaraNiajananijyAniglAniprabhRtiSu na prtissedhH| 443 paddhateH // 14 // 33 // paddhatizabdAt striyAM GIrvA syAt / paddhatI, paddhatiH / tyartha aarNbhH| 444 zakteH zastre // 24 // 34 // zaktizabdAcchasne striyAM GIrvA syAt / zaktI, zaktiH / zastra iti kim / zaktiH sAmarthyam / 445 svarAduto guNAdakharoH // 24 // 35 // svarAta paro ya ukAraH sAma*dekavarNavyavahitastadantAd guNavacanAt kharuvarjitAnnAmnaH striyAM GIrvA syAt / Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 97 guNAditi sAmAnyoktAvapi kevalaguNavRtteH strItvAyogAt tato dravyavRtteH pratyayaH / pavI / paTuH / svarAditi kim / paannddurbhuumiH| uta iti kim / zvetA pttii| guNAditi kim / aakhuH| akharoriti kim / kharu riyam / guNamiha paribhASante yathA 'satve nivizate'paiti pRthagjAtiSu dRzyate / AdheyazcAkriyAjazca so'satvaprakRtirguNaH // satvaM dravyaM tatraiva nivizate-tadevAzrayati yaH sa guNa iti saMbaMdhaH / dravyAdapaityapagacchati-yathAmrAnnIlatA pItatAmupajAtAyAm / pRthagjAtiSu bhinnajAtIyeSu dRzyate / etena sarvaNa jAtiguNo na bhavatItyuktaM bhavati / Adheya utpAdho yathA kusumayogAd gaMdho vastre / yathA vAgnisaMyogAd ghaTe rkttaa| akriyAjo nityastad yathAkAzAdiSu mhttvaadiH| tadevaM guNasyotpAdyatvAnutpAdyatvaprakAradvayapradarzanenotpAyavaikapakArasya karmaNo vyvcchedH| astvprkRtiH-drvysvbhaavrhitH| anena dravyasya vyvcchedH| 446 zyetaitaharitabharatarohitAvarNAtto nazca // 3 / 4 / 36 // ebhyo varNavAcibhyaH striyAM GIrvA syAt , tatsaMniyoge takArasya nakArazca / zyenI, shyetaa| enI, etaa| hariNI, hritaa| bharaNI, bharatA / rohiNI, rohitA / latve lohinI, lohitA / varNAditi kim / zyetA / cakAro nakArasya ddiisNniyogshisstttaarthH| 447 ktaH palitAsitAt // 2 // 4 // 37 // ta iti ceti cAnuvartate / palitAsitAbhyAM striyAM GIrvA syAt , tatsaMniyoge takArasya nAdezazca / pliknii| palitA / asinI / asitaa| 448 asahanavidyamAnapUrvapadAt svaanggpdkroddaadibhyH||2|4|38|| sahanavidyamAnava pUrvapadaM yatsvAGgaM tadantAt kroDAdigaNavarjitAt nAmno'kArAntAt khiyAM GIrvA syAt / pInastanI, pInastanA / atikrAntA kezAnatikezI, atikezA mAlA / niSkrAntA kezebhyo niSkezI, niSkezA yUkA / svaDI, svaDA vRshcikaa| aDo nAma vRshcikaayvyvH| asahanavidyamAnapUrvapadAditi kim / sahakezA / akezA / vidyamAnakezA / svAGgAditi kim / bahuyayA / akroDAdibhya 13 Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 98 siddhahaimabRhatmakriyA. [ strIpratyaya iti kim / kalyANI kroDA asyAH kalyANakroDA / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena kisalayakarA, mRNAlabhujetyAdi / Adityeva / paramazikhA / 'avikAro'dravaM mUrta prANisthaM svAGgamucyate / cyutaM ca prANinastattannibhaM ca pratimAdiSu' // iti / avikAra iti kim / bahuzophA / adravamiti kim / bahukaphA / mUrtamiti kim / bahujJAnA / prANisthamiti kim / dIrghamukhA shaalaa| cyutaM ca pANinastaditi kimartham / aprANisthAdapi pUrvoktAd yathA syAt / bahukezI, bahukezA rthyaa| tanibhaM ca pratimAdiSviti kimartham / prANisthasadRzAdapi pUrvoktAdyathA syAt / pRthumukhI, pRthumukhA pratimA / kathaM kalyANaM pANipAdamasyAH kalyANapANipAdetyatra na bhavati ? svAGgasamudAyo hi na svAGgam / bahusvaratvena vakSyamANaniyamabalAdvA na bhavati / dvipAdI, tripAdItyatra tu 'dvigoH samAhArAditi vizeSavidhAnAnityameva ngiirbhvti| asvAGgapUrvapadAdevecchantyanye / pANI eva pAdau yasyAH sA paannipaadetyaadi| 449 nAsikodarauSThajavAdantakarNazRGgAGgagAtrakaNThAt // 2 / 4 / 39 // asahanavidyamAnapUrvapadebhya ebhyaH svAGgebhyaH striyAM GIrvA syAt / pUrveNa siddhe niyamArthamidam / tena nAsikodarAbhyAmeva bahusvarAbhyAM, oSThAdibhya eva ca saMyogopAntyebhyo bhavati naanyebhyH| tuGganAsikI, tunggnaasikaa| kRzodarI, . kRzodarA / bimboSThI, bimboSThA / dIrghajaGghI, dIrghajayA / samadantI, samadantA / cArukarNI, cArukarNA / tIkSNazRMgI, tIkSNazRMgA / mRdvaGgI, mRdvaGgA / sugAtrI, sugAtrA / snigdhakaNThI, snigdhakaNThA / asahanavidyamAnapUrvapadAdityeva / sahanAsikA / anAsikA / vidyamAnanAsikA / niyamaHkim / pRthujaghanA, sulalATetyAdau vahusvarAnna bhavati / kalyANagulphetyAdau saMyogopAntyAnna bhavati / aGgagAtrakaMThebhyo DIpratyayaM necchntyeke| kecittu dIrghajihvazadvAdapIcchanti, dIrghajihvI, dIrghajihvA kanyeti / 450 nakhamukhAdanAni // 2 // 4 // 40 // asahanapUrvapadAbhyAM svAGgAbhyAM nakhamukhazabdAbhyAM striyAM DIrvA syAt, asaMjJAyAmeva / zUrpanakhI, zUrpanakhA / candramukhI, candramukhA / anAmnIti kim / zUrpaNakhA / saMjJAzaddho'yam / Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 451 pucchAt // 2 / 4 / 41 // asahanavidyamAnapUrvapadAt svAGgAt pucchAt striyAM GIva syAt / dIrghapucchI, diirghpucchaa| asahanavidyamAnapUrvapadAdeva / sapucchA, apucchA, vidyamAnapucchA / - 452 kabaramaNiviSazarAdeH // 2 / 4 / 42 // kavarAdipUrvAt pucchAt striyAM nityaM GIH syAt / punarvidhAnaM nityArtham / kabaraM-kaburaM-kuTilaM vA pucchamasyAH kabarapucchI / maNiHpucche asyA maNipucchI / viSaM pucche'syA viSapucchI / zaraM pucche'syAH shrpucchii| 453 pakSAcopamAdeH // 2 / 4 / 43 // upamAnapUrvAt pakSazadAt pucchAcca striyAM GIH syAt / ulUkasyeva pakSAvasyA ulUkapakSI shaalaa| ulUkasyeva pucchamasyA ulUkapucchI senaa| 454 krItAt karaNAdeH // 2 // 4 // 44 // karaNamAdiravayavo yasya tasmAt krItAntAnAnno'kArAntAt striyAM GoH syAt / azvena krIyate sma ashvkriitii| dhanakrItI / vastrakrItI / vibhaktyutpatteH pUrvameva kRdantena samAsaH / manasAkrItI / alup / karaNagrahaNaM kim / mukriitaa| AdigrahaNaM kim / azvena kriitaa| nahyatra karaNaM krItAntasya nAnna Adiravayavo bhavati, aikapadyAbhAvAt / kathaM ' sA hi tasya dhanakrItA prANebhyo'pi garIyasI ' iti / dhanaM ca sA krItA ceti karmadhArayo'yam / karaNavivakSAyAmaprayoga eva / kecittu dhanena krItetyatrAvantatvenApi samAsamicchanti, bahulAdhikArAt / tadAkArAntatvAbhAvAd Gagena bhavati / . : 455 ktAdalpe // 2 // 4 // 45 // ktapratyayAntAnAmnaH karaNAderalpe'rthe striyAM DIH syAt / abhraviliptI dyauH / alpAbhretyarthaH / alpa iti kim / candanAnuliptA strI / analpena candanena liptetyarthaH / - 456 svAGgAderakRtamitajAtapratipannAd bahuvrIheH // 4 / 46 // svAGgAdeH kRtAdivarjitAt ktAntAd bahuvrIheH striyAM DIH syAt / zavau bhinnAvasyAH zaMkhabhinI / kRtAdivarjanaM kim / dantakRtA / dantamitA / dantajAtA / dantapratipannA 457 anAcchAdajAtyAdevA // 2 / 4 / 47 // AcchAdavarjitA yA jAtistadAdeH kRtAdivajitaktAntAd bahuvrIheH striyAM GIrvA syAt / zAGgaro jagdho'nayA Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [strIpratyaya zAGgarajagdhI, zAGgarajagdhA / AcchAdagrahaNaM kim / vastracchannA / atra pUrveNApi na bhavati, asvAGgAditvAt / akRtAyantAdityeva / kuNDakRtA / kunnddmitaa| palANDujAtA / vRkSapratipannA / ktAdityeva / zAGgarapiyA / 458 patyunaH // 2 // 4 // 48 // patyantAd bahuvrIheH striyAM GIrvA syAt, tatsaMniyoge cAntasya nkaaraadeshH| dRDhaHpatirasyA dRDhapatnI, dRddhptiH|mukhyaadityev| bahusthUlapatiH purI / atra hi patyanto bahuvrIhirmukhyo na bhavati, yastu mukhyaH sa patyanto na bhavati / yadApi sthUlazcAsau patizceti karmadhAraye sati bahavaH sthUlapatayo yasyAmiti bahuvrIhistadApi sthUlapatyanto bahuvrIhirna patyanta iti na bhavati / 459 sAdeH // 24 // 49 // sapUrvAt patizadvAt striyAM DIrvA syAt, asya ca nakAro'ntAdezaH / pUrveNaiva siddhe punarvacana bahuvrIhinivRttyartham / grAmasya patiH grAmapatnI, grAmapatiH / sAderiti kim / patiriyam / mukhyAdityeva / atikrAntA patimatipatiH / gauNAdapIcchantyeva / atipatnI, atipatiH / yadA tu patnIzadasya SaSThayantena samAsastadA rAjapatnI, zUdrapatnItyAyeva bhavati / ___ 460 sapatnyAdau // 2 / 4 / 50 // sapatnyAdau yaH patizabdastasmAt striyAM DIH syAt, nakArazcAntAdezaH / punarvidhAnaM nityArtham / samAnaH patirasyAH, samAnasya patiriti sptnii| evamekapatnI, vIrapatnI, piNDapatnI, bhrAtRpatnI, putrapatnI-SaDete sapatnyAdayaH / samudAyanipAtanaM samAnasya sabhAvArtham, puMvadbhAvapratiSedhArtha ca / sapatnIbhArthaH / sapatnyA artha saaptnH| 461 UDhAyAm // 2 / 4 / 51 // patyuH kevalAdRDhAyAM-pariNItAyAM striyAM GI: syAt, nakArazcAntAdezaH / patnI / UDhAyAmiti kim / patiriyaM saMgRhItA, abhAryA cetyrthH| 462 pANigRhItIti / / 2 / 4 / 53 // itizabdaH prkaaraarthH| pANigRhItIprakArAH zabdA UDhAyAM striyAM GayantA nipAtyante / pANirgRhIto'syAH pANau vA gRhItA pANigRhItI / evaM karagRhItItyAdayaH / UDhAyAmiti kim / yasyA yathAkathaMcit pANirgRhyate sA pANigRhItA / bahuvrIhAvevecchantyanye / 463 pativanyantarvalyau bhaaryaagbhinnyoH||4||53|| bhAryA'vidhavA strii| tasyAmabhidheyAyAM patimacchadAd DIrasya ca pativatnAdezastathA garbhiNyAM striyA Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. mabhidheyAyAmantarvacchabdAd DIrasya cAntarvatnAdezo nipAtyate / nipAtanAdeva ca adhikaraNapradhAnAdapyantaHzabdAnmatvarthIyo maturbhavati / pativatnI / antarvatnI / bhAryeti kim / patimatI pRthivI / garbhiNIti kim / antarasyAM zAlAyAmasti / 464 jAterayAntanityastrIzUdrAt // 2 / 4 / 54 // jAtivAcino'kArAntAnAmnaH striyAM GIH syAt, na cet tad yAntaM nityastrIjAtivAcI zUdrazabdo vA syAt / tatra jAtiH kAcita saMsthAnavyaGayA, yathA gotvaadiH| sakRdupadezavyaGanyatve satyatriliGgAnyA / yathA braahmnntvaadiH| atriliGgatvaM devadattAderapyastIti sakRdupadezavyaGyatve satItyuktam / gotracaraNalakSaNA ca tRtiiyaa| yadAhuH 'AkRtigrahaNA jAtiliGgAnAM ca na sarvabhAk / sakRdAkhyAtanihyA gotraM ca caraNaiH saha ' // iti kukkuTI |braahmnnii |naaddaaynii / ktthii| jAteriti kim / munnddaa| ayAnteti kim / ibhyA, kSatriyA / gavayI, hayI, mukayI, manuSI, matsI, RzyI-iti tu gaurAdipAThAt / antagrahaNaM sAkSAtpatipattyartham / tena vataNDasyApatyaM pautrAdi strIti yajJa, tasya lope sthAnivadbhAve'pi vataNDItyatra yAntalakSaNaH pratiSedho na / nityastrIjAtivarjanaM kim / makSikA, yUkA, khaTvA / kathaM tarhi droNI, kuttii| atra hi zabdayonityastrItvAbhAve 'pi droNIkuTIjAtenityastrItvAt pratiSedhaH prAmoti, naivam / gaurAdipAThAd bhaviSyati / zUdravarjanaM kim / zUdrA / kathaM mahAzUdrI AbhIrajAtiH? nAtrazUdrazabdo jAtivAcI, kiMtarhi mahAzUdrazabdaH / yatra tu zUdra eva jAtivAcI tatra bhavatyeva DIniSedhaH / mahatI cAsau zUdrA ca mahAzUdreti / jAtilakSaNasyAyaM pratiSedhaH, tena dhavayoge bhavatyeva / zUdrasya bhAryA shuudrii| Adityeva / aakhuH| mukhyAdityeva / bahuzUkarA bhUmiH / kathaM suparNI ? / suparNazabdasyApi jAtivAcitvAt, tasya ca mukhyatvAt / 465 pAkakarNaparNavAlAntAt / / 4 / 5 // jAtivAcino nAmnaH striyAM GIH syAt / odanasyeva pAko'syA odanapAkI / AkhukarNI / mudgaparNI / gauriva vAlA asyA govaalii| saMjJA etA ossdhijaatiinaam| AsAM jAtInAM nityastrIrUpatvAd vacanam / evamuttarasUtratraye'pi / jAterityeva / bahupAkA yavAgUH / 466 asatkANDaprAntazataikAzcaH puSpAt / / 2 / 4 / 56 // sadAdirahita Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 102 siddhahaimabRhatpakriyA. [strIpratyaya zabdapUrvo yaH puSpazabdastadantAjAtivAcino nAmnaH striyAM GIH syAt / shNkhpusspii| sadAdipratiSedhaH kim / satpuSpA / kANDapuSpA / praantpusspaa| zatapuSpA / ekpusspaa| pApuSpA / pratyakSuSpA / 467 asaMbhastrAjinaikazaNapiNDAt phalAt // 2 / 4 / 57 // samAdivarjitazabdaparvo yaH phalazabdastadantAjAtivAcino nAmnaH striyAM DoH syAt / dAsIphalI / samAdipratiSedhaH kim / saMphalA / bhastrAphalA / ajinaphalA / ekaphalA / ekAnnecchantyanye / shnnphlaa| pinnddphlaa| oSadhijAtivizeSANAM saMjJA etaaH| 468 anamo mUkAt / / 2 / 4 / 58 // nanvarjitazabdapUrvo yaH phalazaddhastastadantAjjAtivAcino striyAM GIH syAt / drbhmuulii| anatra iti kim / amUlAM / 469 dhavAdyogAdapAlakAntAt // 2 / 4 / 59 // dhavo bhartA, tadvAcino' kArAntAd yogAt-saMbaMdhAt striyAM vartamAnAt pAlakAntazabdavarjAnnAno DIH syAt / praSThasya bhAryA praSThI / kumAyo bhavo bhartA kaumaarH| tasya bhAryA kaumaarii| praSThAdayaH zabdA dhavavAcino'pi yogAt so'yamityabhedopacAreNa bhAryAyAM vartante / yadA tu ' tasyedam ' iti vyatirekavivakSA tadA taddhito bhavati / paasstthii| dhavAditi kim / parisRSTA / prjaataa| prasUtA / sarvatra vinilaThitagarbhetyarthaH / astyatra yogastena vinA prasavAbhAvAt , na tu dhavavAci naam| yogAditi kim / devadatto dhavo, devadattA bhAryA svata eva, na tadyogAt / apAlakAntAditi kim / gopAlakasya bhAryA gopAlikA / Adityeva / sahiSNorbhAryA sahiSNuH / kathaM jyeSThasya bhAryA jyeSThA, evaM kaniSTA madhyamA ? / ajAdipAThAt / . 470 pUtakratuSAkapyAgnakusitakumidAdai ca ||sh460 // ebhyo dhavanAmabhyastadyoge striyAM vartamAnebhyo DIH syAt, tatsaMniyoge aikArazcAntAdezaH / pUtakratorbhAryA pUtakatAyI / evaM vRSAkapAyI, agnAyI, kusitAyI, kusidAyI / yogAdityeva / pUtAH kratavo yayA sA pUtakratuH / evaM vRSAkapi ma kAcit / ___ 471 manorau ca vA // 2 / 4 / 31 / / manordhavanAmnastadyogAt striyAM vartamAnAnDIrvA syAt , tatsaMniyoge aukAra aikArazcAntAdezaH / manorbhAryA manAvI, manAyI, mnuH| Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatprakriyA. mahatyakriyA. 103 472 varuNendrarudrabhavazarvamRDAdAn cAntaH // 2 / 4 / 62 / / ebhyo dhavanAmabhyastayogAt striyAM vartamAnebhyo GoHsyAt , tatsaMniyoge ca aannt-aagmH| varuNasya bhAryA varuNAnI / evamindrANI, rudrANI, bhavAnI, zarvANI, mRDAnI / kazcitvAhitAgnerbhAryA AhitAgnyAnI / evaM prajApatyAnI, vaNijAnI, ityAdAvapIcchati / indramAcaSTe indra, tadbhAryA indrANI, evaM mAtulAnItyaparaH / 473 mAtulAcAryopAdhyAyAdA // 2 / 4 / 63 // ebhyo dhavanAmabhyastadyogAt striyAM vartamAnebhyo GIH syAta, tatsaMniyoge ca vA aanntH-aagmH| mAtulasya bhAryA maatulaanii| maatulii| evamAcAryAnI, atra kSumnAditvAnna Natvam / aacaarthii| AcArgIti necchantyanye / upAdhyAyAnI, upAdhyAyI / anye tu mAtulA, AcAryA, upAdhyAyetyapIcchanti / tadartha Goriti vikalpanIyaH / 474 sUryAddevatAyAM vA // 2 / 4 / 64 / / mUryazabdAdhavanAmnastadyogAdevatAyAM striyAM vartamAnAd DIrvA syAt , tatsaMniyoge An caantH| sUryasya bhAryA sUryANI / pakSe Abeva-sUryA / devatAyAmiti kim / mUryasyAdityasya manuSyasya vA bhAryA mAnupI ityatra dhavAdyogAdityanena DanyAm 478 sUryAgastyayorIye ca // 2489 // anayoryakArasya DIpratyaye Iyapratyaye ca luk syAt / mUrI / mUryANIti necchantyanye / 476 yavayavanAraNyahimAddoSalipyurumahattve // 2 / 4 / 65 // dhavAdyogAditi ca nivRttam / yavAdibhyaH zabdebhyo yathAsaMkhya doSAdau gamyamAne striyAM DIH syAt , tatsaMniyoge An cAntaH / dRSTo yayo yavAnI / yavAnAM doSakAri sahacaritaM dravyAntaram / aprasavadharmANo yavA evetyanye / yavanAnAM lipiryavanAnI / uktArthatvAt tasyedamityaNa na bhavati / uru araNyaM araNyAnI / mahat himaM himAnI / lipIti kim / yAvanI vRttiH| yavanasya bhAryA yavanI / yavAraNyahimAnAM tu doSAdhabhAve strItvameva nAstIti na pratyudAhiyate / saMjJAyAM tu bhavatyeva / yathA yavA, araNyA, himA nAma kAcit / 477 aryakSatriyAdA // 24 // 66 // AbhyAM striyAM DIva: syAt , tatsaMniyoge An cAntaH / aryANI, aryA / kSatriyANI. ksstriyaa| adhavayoge'yaMvidhiH / dhavayoge tu vizeSavidhAnAt pUrveNa nityaM GIreva / arthasya bhArya arthI / Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 siddhahaimabRhatpakriyA [strImatyaya evaM kSatriyI / dhavayoga evAyaM vidhiriti kazcit / tanmate arthasya bhAryA aryANI, aryA / kSatriyANI, kSatriyA / dhavayogAdanyatra aryA, kSatriyetyeva bhavati / 478 yatro DAyan ca vA // 2 / 4 / 67 // yaJpratyayAntAt striyAM GIH syAt, tatsaMniyoge DAyan cAnto vA / gaaaaynnii| DAyanAgamAbhAvapakSe GayAmakArasya luki, vyaMjanAttaddhitasyeti taddhitayakArasyaca DyAM luk / gArgI / 479 lohitAdizakalAntAt // 2 / 4 / 68 // lohitAdibhyaH zakalAntebhyo yajantebhyaH striyAM GIH syAt , tatsaMniyoge DAyan cAntaH / lauhityAyanI / sAMzityAyanI / kAtyAyanI / zAkalyAyanI / 480 SAvaTAdvA // 4 // 69 // SakArAntAnAmro'vaTazabdAca yajantAt striyAM vA GIH syAta , tatsaMniyoge DAyan caantH| pautimaassyaaynnii| potimaassyaa| aavttyaaynii| aavttyaa|| 481 kaurvymaanndduukaasureH|| za470 // ebhyaH striyAM DIH syAt , tatsaMniyoge DAyan cAntaH / kauravyAyaNI / mANDUkAyanI / AsurAyaNI / 482 itra itaH 2 / 4 / 71 // iJpratyayAntAnAmna ikArAntAt striyAM DIH syAt / sutaMgamena nivRtteti itri sautaMgamI / ita ita kim / iJaAdezAt SyAnmA bhUt / varAhasyApatyaM vArAhyA / 483 nurjaateH||raa472|| nurmanuSyasya yA jAtistadvAcina ikArAntAnAmnaH striyAM GIH syAt / avanteH kuntezcApatyamiti vyaH / tasya lope avantI / kuntii| ita ityeva / vizo'patyamitya, tasya ca lope viT / nuriti kim / tittiriH| jAteriti kim / niSkauzAMviH kanyA / 484 uto'prANinazcAyurajjvAdibhya UG / / 2|4|73||ukaaraantaannRjaativaacino'praannijaativaacinshc nAmnaH striyAmUG pratyayaH syAt , yuzabdAntaM rajjvAdizca varjayitvA / kurUH / brahmabandhUH / alaabuuH| brahmA bandhurasyA ityatroGaH pUrva 'zeSAdve' ti samAsAntaH kac paro'pi na bhavati / tatra bahulAdhikArAt / uta iti kim / viT / vadhUH / UGi sati vadhUmatikrAntA'tivadharityatra isvaH syAt yathA atibrahmabaMdhurityatra / apANinazceti kim / AkhuH / jAterityeba / pachuH / ayurajjvAdibhya iti kim / adhvaryuH strii| crnntvaajjaatiH| rjjuH| hanuH / Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. bahuvacanamAkRtigaNArtham / kathaM tarhi 'bhIru gataM nivartata' iti / bhIruzabdasya hi jAtivAcitvAjAtilakSaNasyoDo'bhAve saMbodhane otvaM prAmoti / naivam / tAcchIlikAnAM saMjJAprakAratvAt manuSyajAtivacanatvam / tathA coGi sati isvatvaM siddham / anye tu ' amryapazyarUpA tvaM kathaM bhIrurarAyase' iti prayogadarzanAjAtivacanatvamanicchanta UDaM na manyante / 485 bAvantakadrukamaNDalornAni // 1474 // bAhuzabdAntAnAmnaH kadrakamaNDalubhyAM ca nAmni viSaye striyAmUG syAt / bhadrabAhuH / kadraH / kmnnddluuH| saMjJA etAH / nAmnIti kim / vRttau bAhU asyAH vRttabAhuH / 486 upamAnasahitasaMhitasahazaphavAmalakSmaNAdUroH // 2 / 4 / 75 // upamAnAdipUrvapadAdUruzabdAt striyAmUG syAt / karabha iva UrU yasyAH sA krbhoruuH| sahitorUH / saMhitorUH / sahorUH / zaphorUH / vAmorUH / lkssmnnoruuH| upamAnAdyAderiti kim / vRttoruH / pInoruH / kathaM svAmina UrU svAmyUrU, hastina iva svAmyUrU yasyAH sA hastisvAmyUruH vaDavA, evaM karabhamAnUruH ? / nAtroruzabda upamAnAdipUrvaH, apitu svaamyuurumaatrushbdo| 487 nArI sakhI paJjU shvshruu|2|4|76|| ete zabdAH striyAM GanyantAzca UDatAzca nipAtyante / nRnarayoDA nArAdezaH / naarii| sakhizabdAt sakhazabdAca bahuvrIhemaH / sakhI / saha khena vartate yA sA'pi sakhI / nipAtanasAmarthyAd dhavayoge'pi bhavati / sakhyuH strI sakhI / paGgazabdAt ajAtAvU / paGgaH / zvazurazabdAca jAtilakSaNe dhavayogalakSaNe ca GIpratyaye prApte, ukaaraakaaryorlopshc| shvshruuH| 488 yUnastiH / / 2 / 4 / 77 // yuvanazabdAt striyAM tiH syAt / nakArAntatvAt GIpratyaye prApte tadapavAdo yogaH / yuvatiH / yunItyapi kazcit / na tacchiSTasaMmatam / kathaM yuvatI / yauterauNAdikakidatipratyayAntAt 'ito'ktyarthAt , ityanena DIbhaviSyati / mukhyAdityeva / atiyUnI / ni!nI / ___489 anArSe vRddhe'Nio bahusvaragurUpAntyasyAntyasya ssyH||2|4|78|| anArSe vRddhe vihitau yAvaNijau pratyayau tadantasya sato vahusvarasya gurUpAntyasya nAmno'ntyasya striyAM Sya ityAdezaH syAt / gurugrahaNAdanekavyaMjanavyavadhAne'pi bhavati / gurugrahaNaM dIrghaparigrahaNArtha, sayogaparigrahArtha ca / anyathA dIrvopAtnyasyetyucyeta / karISasyeva gaMdho'sya karIpagadhiH, tasyApatyaM strI, aN / tasya Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [strIpratyaya SyAdeze-kArISagandhyA / devadattasyApatyaM pautrAdi strI, iJ / tasya SyAdeze-daivadattyA / anArSa iti kim / vAsiSThI / vRddha iti kim / varAhasya prathamApatyaM strI vArAhI / aNiJa iti kim / RtabhAgasyApatyamiti bidAditvAdani aartbhaagii| bahusvare iti kim / dAkSI / gurUpAntyasyeti kim / aupagavI / aNivantasya sato bahusvarAdivizeSaNaM kim / dvArasyApatyaM pautrAdi strI itIji dauvAryA / atretraH pUrvamabahusvaratve'gurUpAntyatve ca satyapAni sati bahusvaratvAd gurUpAntyatvAcca yathA syAt / striyAmityeva / kArISagaMdhaH pumAn / mukhyasyetyeva / karaNaM 'SyA putrapatyoH' ityatra vizeSaNArtham / 490 kulAkhyAnAm // 2 / 479 / / puNikabhuNikamukharaprabhRtayaH kulAkhyAH , kulamAkhyAyate Abhiriti kRtvA / tAsAmanArSe vRddhe'NiantAnAmantasya striyAM SyaH syAt / abahusvarAgurUpAntyArtha vacanam / puNikasyApatyaM pautrAdi strI pauNikyA. bhauNikyetyAdi / vRddha ityeva / pauNikI / atra prathamApatye iJ / anArSa ityeva / gautamI / gaurAditvAttu bhaurikI, bhaulikii| ___ 491 krauDyAdInAm // 2 / 4 / 80 // abahusvarAgurUpAntyArtho'nantarApatyArtha AraMbhaH / krauDi ityevamAdInAmaNibantAnAmantasya striyAM dhyAdezaH syAt / kroDasyApatyaM krADiH, strI-krauDyA / SyasyAdezalAt krauDeya ityAdiSu Apatyayasya lopaH siddhaH / anye tvatra Syasya pratyayatvamicchanto yalopaM necchanti / krauDayeyaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 492 bhojsuutyoHksstriyaayuvtyoH||2|4|81|| bhojamUtazabdayorantasya kSatriyAyuvatyorabhidheyayoH striyAM SyAdezaH syAt / bhojyA-bhojavaMzajA ksstriyaa| mRtyA-prAptayauvanA mAnuSItyarthaH / anye tvAhuH- mUtasaMbaMdhinI yuvatiH mUtyA, na sarvA / kSatriyAyuvatyoriti kim / bhojA, sUtA / 493 daivayajJizaucikSisAtyamunikANTheviddhervA // 2 / 4 / 82 // eSAmitrantAnAM striyAmantasya SyAdezo vA syAt / iantamAtranirdezAt pautrAdau prApte prathamApatye tvaprApte vibhASA , daivayajhyA, daivyjnyii| zaucitrakSyA, shaucikssii| sAtyamugryA, sAtyamugrI / kANTheviddhyA, kANTheviddhI / iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM strIpratyayaprakaraNaM samAptam // Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 107 // atha kArakaprakaraNam // 494 nAmnaH prathamaikadvivahau // 22 // 31 // ekatvadvitvabahutvaviziSTe 'rthe vartamAnAnAmnaH parAyathAsaMkhyaM siaujaslakSaNA prathamA vibhaktiH syAt / karmAdi- ' zaktiSu dvitIyAdivibhaktInAM vidhAsyamAnatvAdiha vizeSAnabhidhAnAca pariziSTe'-. rthamAtre prathameti vijJAyate / tatra dvitIyAdivinirmuktaH svArthadravyaliGgasaMkhyAzaktilakSaNo'samagraH samagro vA paJcako nAmArtho'rthamAtram / teSu zabdasyArthe pravRttinimittaM svarUpajAtiguNakriyAdravyasaMbaMdhAdirUpaM tvatalAdipratyayAbhidheyaM svArthaH / sa ca bhAvo vizeSaNaM guNa iti cAkhyAyate / DitthaH / gauH / zuklaH / kArakaH / dnnddii| rAjapuruSaH / grgaaH| yat punaridaMtadityAdinA vastUpalakSaNena sarvanAmnA vyapadizyate svArthasya vyavacchedyaM liGgasaMkhyAzaktyAdyAzrayaH satvabhUtaM tad dravyaM vizeSyamiti cAkhyAyate / iyaM jAtiH / ayaM guNaH / idaM karmati / yadarthe sadasad vA zadvata evAvasIyate tat GanyAvAdisaMskArahetuH strI pumAn napuMsakamiti liGgam / strI / pumAn / napuMsakam / yasyAmekavacanadvivacanabahuvacanAni bhavanti sA bhedapratipattiheturekatvAdikA saMkhyA / ekaH / dvau / bahavaH / 'nimittameka ityatra vibhaktyA nAbhidhIyate / tadvatastu yadekatvaM vibhaktistatra vartate' // yasyAM tyAdibhiranabhihitAyAM dvitIyAdyA vyatirekavibhaktayaH SaSThI ca bhavati sA svaparAzrayAzritakriyotpattihetuH kArakarUpA tatpUrvakasaMbaMdharUpA ca zaktiH , sA cAbhihitArthamAtram / kriyate kttH| arthamAtraM copacaritam / yathA sAhacaryAt-kuntAH pavizanti / sthAnAt-maJcAH krozanti / tAdAt-indraHsthUNA / vRttAt-yamo'yaM rAjA / mAnAt-prastho vriihiH| dharaNAt-tulA candanam / sAmIpyAt-gaGgAtaTaM gaGgA / yogAt-raktaH kambalaH / sAdhanAt-annaM paannaaH| AdhipatyAt-grAmAdhipratimiH / aliGgamapi / tvam / alinggsNkhympi| uccaiH| zaktipradhAnamapi / yataH / dyotyamapi / prapacati / svarUpamAtramapi / adhyAgacchati / tadayaM vastusaMkSepaHtyAdhantapadasAmAnAdhikaraNye prathameti / yatrApi tyAdyantaM padaM na zrUyate, vRkSaH , plakSa ityAdau tatrApi gamyate / yadAha-yatrAnyat kriyApadaM na zrUyate tatrAstirbhavantIparaH prayujyate ' iti / nAmna iti kim / nirarthakAd varNAd dhAtuvAkyAbhyAM ca mA bhUt / ' ekadvivahau' iti sNkrnivRttyrthm| nanu cAvyayebhya ekatvAdhabhAvena Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kAraka prathamA na pAmoti / satyam / luvidhAnAttu vibhaktInAM vidhirvijJAyate, tadantargatatvAca prathamAyA api / tasya ca phalam-atho svaste gRhama, atho svastava gRhamityAdi / atra ca ' sapUrvAt prathamAntAdve ' ti vibhASayA te me Adezau / padasaMjJA ca ' avyayasya ' ityatra sUtre uktaiva-ekadvibahAvityAdivibhaktividhAnAditi / 495 Amantrye // 2 // 2 // 32 // prasiddhatatsaMbaMdhasya kimapyAkhyAtumabhimukhIkaraNaM AmaMtraNam, tadviSaya AmantryaH / tasminnarthe vartamAnAnAmna ekadvivahau yathAsaMkhyaM prathamA syAt / he devadatta / AmaMtrya iti kim / rAjA bhava / atra rAjA nAmaMtryaH , kiMtu sa eva vidhIyata iti pUrveNaiva prathamA / SaSThIprAptau vacanam / ___496 kriyAhetuH kArakam // 2 / 2 / 1 // kriyAyA hetuH kAraNaM kAdi kArakasaMjJaM syAt / tacca dravyANAM svaparAzrayasamavetakriyAnivartakaM sAmarthya zaktirityAcakSate / zaktizca sahabhUryAvadravyabhAvinI ca kriyAkAla evAbhivyajyate / karotIti kArakamityanvarthasaMjJAsamAzrayaNAcAnAzritavyApArasya nimittatvamAtreNa hetvAdeH kArakasaMjJA na bhavati / kArakapradezAH 'kArakaM kRte'tyAdayo vakSyante / 497 svataMtraH kartA / / 2 / 2 / 2 // kriyAhetubhUto yaH kriyAsiddhAvaparAyattatayA prAdhAnyena vivakSyate sa kArakavizeSaH krtRsNjnyHsyaat| devdttHpcti| jinadattena kRtm| sthAlI pacati / preSitaH karoti / asya ca karturadhizrayaNAdayaH pacikriyAyAmavAntaravyApArA bhavanti, etAn kurvan devadattaH pacatItyucyate / prayojako'pikartava-pacantaM devadattaM prayukte devadattena pAcayati caitrH| atra svazabda aatmvcnH| tantrazabdaH prdhaanaarthH| svaM tantraM asya svataMtra AtmapradhAnaH / kiM punaH kArakAntarebhyaH kartuH prAdhAnyam / yata karaNAdIni prayukte na taiH prayujyate / tAni nyatkaroti na tainya'takriyate / tAni nivartayati na tairnivaya'te / tAni pratinidhatte na taiH pratinidhIyate / tebhyaH sa prathamamAtmalAbha labhate na tAni tasmAt / sa taivinA'pi dRzyate na tAni teneti| 498 kartuvyApyaM karma // 2 // 2 // 3 // kartA kriyayA yad vizeSeNAptumiSyate tad vyApyaM karmasaMjJaM syAt / prasiddhasyAnuvAdenApasiddhasya vidhAnaM lakSaNArthaH / tena yat karma yatkA kriyate tad vyApyasaMjJaM syAditi suutraarthH| tatredhA-nirvaya'm 1 vikAryam 2 prApyaM 3 ca / tatra yadasajjAyate janmanA vA prakAzyate tanirvaya'm / prakRtyucchedena guNAntarAdhAnena vA yad vikRtimApadyate tadvikAryam / yatra tu kriyAkRto vizeSo nAsti tatprApyam / asya tu trividhasyApi yathAkramamavAntaravyA Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. pArAH-nivartate, vikurute, AbhAsamupagacchatItyAdayaH / trividhamapyetat punastrividham / iSTam 1 aniSTam 2 anubhayam 3 ca / yadavAptuM kriyArabhyate tadiSTam / yad dviSTaM prApyate tadaniSTam / yatra necchA na ca dveSastadanubhayam / 499 karmaNi // 2 // 2 // 40 // gauNAntAnAmnaH karmaNi kArake dvitIyA syAt / kaTaM karoti / odanaM pacati / AdityaM pazyati / ahiM ladhayati / grAma gacchan vRkSamUlAnyupasarpati / punastatkarma dvividham / pradhAnetarabhedAt / tacca dvikarmakeSu dhAtuSu duhibhikSirudhicchicigabrUgazAsvarthe yAcijayatiprabhRtiSu ca bhavati / gAM dondhi payaH / gAM srAvayati pyH| pauravaM gAM bhikSate / pauravaM gAM yAcate / gAmavaruNaddhi brajam / chAtraM panthAnaM pRcchati / chAtraM vAkyaM codayati / vRkSamavacinoti phalAni / ziSyaM dharma brUte / ziSyaM dharmamanuzAsti / kruddhaM yAcate zamAvasthAm / avinItaM yAcate vinayam / yAcirihAnunayArthaH, tena bhikSArthAd bhedaH / gargAn zataM jayati / gargAn zataM daNDayati / amRtamambunidhi mathnAti / ajAM grAmaM nayati / grAmaM bhAraM harati / upasarajamazca muSNAti / grAmaM zAkhAM karSati / grAma bhAra vahati / ddhaye tu yadanyat kriyayA vyApyate gavAdi tadapradhAnam / yadA tu payo'rthA pravRttiravivakSitA tadA pradhAnasyAsaMnidhAnAt gavAdereva prAdhAnyam / yathAzvaryo gavAM doha iti / tatra duhAdInAmapradhAne karmaNi karmajaH pratyayo bhavati-gaudyate dugdhA dohyA vA payo maitreNetyAdi / nIvahiharatiprabhRtInAM tu pradhAne karmaNi pratyayaH, yathAnIyate nItA netavyA vA grAmamajetyAdi / gatyanAmakarmaNAM ca NigantAnAM pradhAna eva karmaNi-gamayati maitraM grAmam , gamyate gamito gamyo vA maitro grAmaM caitreNa / Asayati mAsaM maitram / Asyate mAsaM maitrazcaitreNa / anyastvapradhAne'pIcchati / gamyate maitraM grAmazcaitreNa / Asyate mAso maitraM caitreNa / bodhAhArArthazabdakarmakANAM tu NigantAnAmubhayatra / bodhayati ziSyaM dharmam / bodhyate dharmaH ziSyam iti vaa| bhojayatyatithimodanam , bhojyate'tithimodana iti vA / pAThayati ziSyaM grantham / pAThayate ziSyo grantham / pAThayate ziSyaM grantha iti vA / atheha kasmAnna bhavati dvitIyA kriyate kaTaH, kRtaH kaTaH, zatena krItaH zatyaH paTaH, ArUDho vAnaro yaM sa ArUDhavAnaro vRkSa iti / tyAdikRttaddhitasamAsairabhihitatvAlokazAstrayozcAbhihite'rthe zaddhaprayogAyogAt / yadyevaM kaTaM karoti bhISmamudAra Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 110 siddhahaimabRhatprakriyA. [kAraka darzanIyamiti bhISmAdivizeSaNaviziSTasya kaTasya karotikriyayA vyApyatvAt karmatvam, tacca kaTazadvAdevotpannayA dvitIyayAbhihitamiti bhISmAdibhyo dvitIyA na pAmoti, yathA kRtaH kaTo bhISma udAro darzanIya iti karoteH ktprtyyeneti| naivam / bhISmatvAdiyuktasya kaTasya saMbaMdhi karmatvaM pratipAdyam / na ca jAtizabdAH saMbhavino'pi guNAn pratipAdayituM samarthA iti tatpratipAdanAya yathA bhISmAdizabdaprayogo bhavati tathA dvitIyApi tebhyo bhaviSyati / nahi sAmAnyavAcinaH va TazabdAdutpadyamAnA dvitIyA bhISmAdInAmaniyatAdhArANAM guNAnAM karmatvamamidhAtuM zaknoti / yadi vA kaTo'pi karma bhISmAdayo'pi, yathaiva hyayaM kaTaM karotyevaM tadgatAn bhISmAdInapi / tatra yad yat karotinA vyAptumiSTaM tatsarva dravyaM guNazca karmeti sarveSAM pRthakkarmatve pratyekaM dvitIyA pazcAt tvekavAkyatayA vizeSaNavizeSyabhAva iti / yadi vA dravyasya kriyAsu sAkSAdupayogAdastu kaTasyaiva karmatvam , bhISmAdInAM tu na kevalA prakRtiH prayoktavyeti niyamAta avibhaktInAmaprayogArhatvAdekavibhaktimantareNa ca sAmAnAdhikaraNyavizeSaNatvAyogAdyathezvarasuhRdAM svayaM nirdhanatve'pi tadekayogakSematvAt taddhanenaiva phalabhAktvaM bhavatyevamakarmaNAmapi kaTakaTakarmatvenaiva dvitIyA bhaviSyati / kRtaH kaTo bhISma udAro darzanIya ityAdau tu karoterutpadyamAnaH kto yasya yasya tayA kriyayA saMbaMdhastasya tasya sAkalyena karmatvamabhidadhAti iti kacidapi dvitIyA na bhavati / kathaM tarhi kRtaM pazya, AhRtamAhara, kartA kriyate, dAtreNa lunAti, dAnIyAya dadAti, bhImAd vibheti, prAsAde prasIdati, zayane zete-ityAdiSu ktAdibhirabhihiteSu karmAdiSu karmAdayo bhavanti ? / ucyate / karmAdisAmAnyaM kRdbhirabhihitam , tatrApyabhihitaH so'rtho'ntarbhUto nAmArthaH saMpanna iti karmAdizaktiyuktaM dravyametadantaiH zabdairabhidhIyate yathedaM karma idaM karaNabhiti / tatra yAsau svarUpakAlabhinnAyAM kriyAyAM savyApAratayA karmAdirUpatA tadabhidhAnAya yathAyathaM dvitIyAdayo bhavanti / yatra punarekadravyAdhArA pradhAnApradhAnakriyAviSayAnekA zaktirbhavati tatra pradhAnakriyAviSayAyAM zaktau pratyayairabhihitAyAmapradhAnakriyAviSayA zaktiH pradhAnazaktyanurodhAdabhihitavat prakAzamAnA vibhaktyutpattau nimittaM na bhavati / yathaudanaH paktvA bhujyate devadatteneti bhAvAbhidhAyinA ktvApratyayenaudanAdhikaraNApradhAnapacikriyAviSayA karmazaktiranabhihitApi pradhAna jikriyAviSayAtmanepadenAbhihiteti Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 111 tadvatprakAzamAnA dvitIyotpattau nimittaM na bhavati / yathA ca grAmo gantumiSyate devadatteneti grAmasya pradhAnepikriyAviSayAM karmazaktimAtmanepadenAbhidadhatA'pradhAnagamikriyAviSayA'pi karmazaktirupabhukteti tadabhidhAnAya dvitIyAcaturtho na bhavata iti / iha ca gauNatvaM kriyApekSaM tenAjAM nayati grAmamityAdau grAmAdyapekSayAjAdeH pradhAnatve'pi gauNatvaM na vihanyata iti / iha tu kRtapUrvI kaTaM, bhuktapUrvI odanam , vyAkaraNaM sUtrayatItyAdau yaH kRtAdibhiH kaTAderabhisaMbaMdhaH sa pratyaye'rthAntarAbhidhAyinyutpanne kRtAdInAmupasarjanatvAt nivartate, kriyayA tu saha saMbaMdho'stIti vyApyatvAd dvitIyA bhvti| kartuLapyaM karmeti sUtre karturiti kim / mASevazvaM vanAti / azvena karmaNA bhakSaNakriyayA sparzanakriyayA vA mASANAM vyApyAnAM karmaNAM karmasaMjJA mA bhUt / vIti kim / payasA odanaM bhuGkte / atra karaNasya mA bhUt / 500 vA'karmaNAmaNikartA Nau // 22 // 4 // avivakSitakarmANo'karmANa uttaratra nityagrahaNAt / teSAmaNigavasthAyAM yaH kartA sa Nau Nigi sati karmasaMjJo vA syAt / pacati caitraH, pAcayati caitraM caitreNa vA / gatyarthAdInAM tu paratvAnnitya eva vidhiH / kiM karotIti vyApAramAtravivakSAyAM cAvivakSitakarmANo bhavanti / 501 gatibodhAhArArthazabdakarmanityAkarmaNAmanIkhAdyadivAzabdAyakrandAm / / 2 / 2 / 5 / / gatidezAntaraprAptiH / bodho jJAnamAtram tadvizeSazca / zabdaH karma kriyA vyApyaM ca yeSAM te shbdkrmaannH| nityAkarmaNaH srvdaa'vidymaanvyaapyaaH| gatyarthabodhArthAhArArthAnAM zabdakarmaNAM nityAkarmaNAM ca dhAtUnAM nIkhAdyadihvayatizabdAyatikrandavarjitAnAmaNigavasthAyAM yaH kartA sa Nau sati karmasaMjJo vA syAt / gacchati maitrI grAmam , gamayati maitraM grAmam / dezAntaraprApteranyatra na bhavati / striyaM gamayati maitreNa caitraH / bhajanArtho'tra gamiH / budhyate ziSyo dharmam , bodhayati guruH ziSyaM dharmam / atra saamaanybodhaarthH| vizeSabodhArthe yathA-pazyati rUpatarkaH kArpApaNam , darzayati rUpatarka kArSApaNaM vaNik / evaM prApayati maitramutpalamityAdi / anye tu bodhavizeSArthasya dRzerevecchanti nAnyeSAm / tanmate jighratyutpalaM caitraH, ghrApayatyutpalaM caitreNa maitraH / evaM sparzayati maitreNa vastram , zrAvayati dharma ziSyeNetyAdau prayojyakartari tRtIyaiva bhavati / AhArArthe-bhuGkte baTurodanam , bhojayati baTumodanam / zabdakriyANAm-jalpati maitro dravyam , jalpayati maitraM dravyam / Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 siddhahaimabRhatmakriyA. [kAraka evamAlApayati mitra maitramityAdi / zabdavyApyAnAm-zRNoti zabdaM maitraH, zrAvayati zabdaM maitram / adhIte baTurvedam , adhyApayati baTuM vedamityAdi / nityAkarmakANAm-Aste maitraH, Asayati maitraM caitraH / zete maitraH, zAyayati maitraM caitraH / nityagrahaNaM pUrvatrAvivakSitakarmakaparigrahArtham / anyathA vibhAgo na jJAyeta / kAlAdhvabhAvadezaizca sarve'pi dhAtavaH sakarmakA evetyanyakarmApekSayA nityAkarmakA veditavyAH / gatyarthAdInAmiti kim / pacatyodanaM caitraH, pAcayatyodanaM caitreNa maitraH / aNikartetyeva / gamayati caitro maitram / tamaparaH prayuGkte gamayati caitreNa maitraM jindttH| nayatyAdivarjanaM kim / nayateH prApaNopasarjanamAptyarthatvena gatyarthakhAt , khAdyadyorAhArArthakhAt , hvAzabdAyakrandAM ca zabdakarmakakhAta karmatve prApta pratiSedhArtham / nayati bhAraM caitraH, nAyayati bhAraM caitreNa / khAdayatyapUpaM maitreNa / Adayati odanaM maitreNa / hApayati caitra maitreNa / krandayati mitraM maitreNa / karmasaMjJAmatiSedhAt svavyApArAzrayaM kartRtvameva / preSaNA'dhyeSaNAdinA prayojakavyApAreNa NigantavAcyenA'NikartuApyatvAt karmasaMjJA siddhaiva niyamArthaM tu vacanam / prayojakavyApAreNa vyApyamAnasya gatyarthAdisaMbaMdhina eva prayojyasya kartuH karmasaMjJA bhavati tenAnyadhAtusaMbaMdhinaH kartRtvameva bhavati / 502 bhakSehisAyAm // 2 // 26 // bhakSeH svArthikaNyantasya hiMthArthasyANikartA Nau karmasaMjJaH syAt / bhakSayanti sasyaM balIvardAH / tAn prayuGkte bhakSayati sasyaM balIvAna maitraH / ukte ca karmaNi-bhakSyante yavaM balIvardAH, bhakSyate yavo balIvardAn maitreNeti vaa| vanaspatInAM prasavaprarohavRddhayAdimatvena cetanatvAt tadvizeSasya sasyasya prANaviyogastadbhakSaNAt svAmyupaghAto vA'tra hiMseti bhakSehi~sArthatA / hiMsAyAmiti kim / bhakSayati piNDI zizuH, taM prayuGkte bhakSayati piNDI zizunA / AhArArthatvAt prApte niyamArtha vcnm| 503 vaheH praveyaH // 2 // 27 // pravIyate prAjatikriyayA vyApyate yaH prveyH| vaheraNikartA praveyo Nau karmasaMjJaH syAt / vahanti balIvardA bhAram , tAn prayu Gkte viyoktA vAhayati bhAraM balIvardAn / vAhayitA balIvardAnAM bhAram / vAhyante bhAraM bliivrdaaH| praveya iti kim / vAhayati bhAraM maitreNa / nAtra maitro balIvardAdivat prveyH| prAptyarthasya pApaNArthasya ca vahergatyarthatvAt akarmakasya ca nityAkarmakatvAt pUrveNa siddhe niyamArthamavivakSitakarmakasya tu pakSe vidhyartha cedam / Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 504 hRkrornavA // 2 // 2 // 8 // harateH karotezcANikartA Nau karmasaMjJo vA syAt / prApte cAprApte cAthaM vikalpaH / prApte-viharati dezamAcAryaH / vihArayati dezamAcAryamAcAryeNa vaa| vikurvate saindhavAH, vikArayati saindhavAn saindhavairiti vaa| atra gatyarthanityAvarmakatvena yathAsaMkhyaM prAptiH / aprApte-harati dravya maitraH, hArayati dravyaM maitreNa maitraM vA / karoti kaTaM caitraH, kArayati kaTaM caitraM caitreNa vA / atra haratizcauryArtho na prApaNArthaH, karotizca sakarmaka itypraaptiH|| 505 dRzyabhivadorAtmane // 2 / 2 / 9 / / dRzerabhipUrvasya vadatezcAtmanepadaviSaye'NikartA Nau karmasaMjJo vA syAt / pazyanti bhRtyA rAjAnam , tAn rAjaivAnukUlAcaraNena prayukate darzayate rAjA bhRtyAn bhRtyairvA / abhivadati gurUM ziSyaH, abhivAdayate guruH ziSyaM ziSyeNa vA / athavA abhivadati guruM ziSyaH, taM maitraH prayuGkte, abhivAdayate guru ziSyaM ziSyeNa vA maitrH| Atmana iti kim / pazyati rUpatarkaH kArSApaNam , darzayati rUpatarka kArSApaNam / abhivadati guruM ziSyaH, abhivAdayati guruM ziSyeNa / dRzerbodhArthatvena nityaM karmatve prApte abhivadestu nityamaprApte viklpH| yadA tu abhivAdina praNAmArthaH kiMtu zabdakriyastadA abhivAdayate guruM ziSyaM maitra iti nityaM prApte vibhASA / NigantasyApi vadeNigIcchantyeke / abhivAdayati gururdevadattaM-tasminnAziSaM prtuktityrthH| abhivAdayate guruM devadatto guruNeti vA-AtmanyAziSaM prayojayatItyarthaH / NigantasyApIti kazcit / abhivadati guruH svayamAzipam , taM ziSyaH prayukte abhivAdayati gurumAziSaM ziSyaH, taM maitraH prayuGkte abhivAdayate gurumAziSa ziSyaM ziSyeNa vA maitraH / naamdhaatorpiicchtynyH| 506 nAthaH // 2 / 2 / 10 // aNikartA 'NApiti nivRttam , pRthagyogAt / AtmanepadaviSayasya nAthateApyaM karma vA syAt / AtmanepadaviSayatvaM cAsyAziSyeveti tatraivAyaM vidhiH / sarpiSo nAthate, sapi thate / sarpirma bhUyAdityAzAsta ityarthaH / Atmana ityeva / putramupanAthati pAThAya / upayAcate ityarthaH / 507 smRtyarthadayezaH // 2 / 2 / 11 // smaraNArthAnAM dayaterIzazca vyApyaM karma vA syAt / mAtuH smarati, mAtaraM smarati / mAtuH smayate, mAtA smayate / mAturdhyAyati, mAtaraM dhyAyati ityAdi / sarpiSo dayate, srpirdyte| lokAnAmISTe, lokAnISTe / 15 Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kAraka nanu karmAvivakSAyAM pakSe mASANAmaznIyAdityAdivat zeSaSaSThI siddhaiva tat kimnen?| satyam / kiMtu 'SaSTayayatnAccheSe' iti ayatnaje zeSe SaSThayAH samAso vakSyate tato mAtuHsmRtamityAdau samAso mA bhUdityanena prakAreNa yatnAcchepo vidhIyate niyamArthaM ca / tenaiSAM dhAtUnAM karmaiva zeSatvena vivakSyate na kArakAntaraM, tena mAtrA smRtam manasA smRtamityAdau kartRkaraNayoH zeSavivakSAbhAvAt SaSThI na bhavati / vyApyamityeva / kathAsu smarati / guNaiH smarati / 508 kRgaH pratiyatne // 2 / 2 / 12 // punaryatnaH prtiynH| sato guNAdhAnAyApAyaparihArAya vA smiihaa| tasmin vartamAnasya karoteyApyaM karma vA syAt / edhodakasyopaskurute / edho dakamupaskurute / pratiyatna iti kim / kaTaM karoti / vyApyamityeva / edho dakasyopaskurute buddhayA / karaNasya mA bhUt / 509 rujArthasyAjvarisaMtApebhIve kartari // 2 // 13 // rujA pIDA / tadarthasya dhAtorcarisaMtApivarjitasya vyApyaM karmasaMjJaM vA syAt bhAve kartari-bhAvazceta rujArthasya kartA bhvti| caurasya rujati, cauraM vA rujati rogH| caurasya cauraM vA Amayati rogH| rujArthasyeti kim / eti jiivntmaanndH| jvarisaMtApivarjanaM kim / AyUnaM jvryti| atyAzinaM saMtApayati / kartarIti kim| catraM rujatyatyazane vaatH| bhAva iti kim / maitraM rujati zleSmA / atra zleSmA dravyaM na bhaavH| rogo vyAdhirAmayaH ziro'tirityAdayo bhAvarUpAH kartAraH / 510 jAsanATakrAthapiSo hiMsAyAm // 2 / / 14 // eSAM hiMsAyAM vartamAnAnAM vyApyaM vA karma syAt / vragapisajasabarhaNa hiMsAyAm , jasaNa tADane iti curAdI gRhyate, na jamc mAkSaNe iti devAdikastasyAhiMsArthatvAt / caurasyojAsayati, cauramujjAsayati / caurasyojjAsyate, caura ujjAsyate caitreNa / tathA naTaNa avasyandane iti, ayamapi curAdirnatu gaTa nRttAviti bhvAdiH / caurasyonATayati, cauramunnATayati / evaM kraathirghttaadiH| caurasyotkrAthayati, cauramutkrathayati / caurasya pinaSTi, cauraM pinaSTi / jAsanATakAthAnAmAkAropAntyanirdezo yatrAkArazrutistatra yathA syAdityevamarthaH / teneha na bhavati-dasyumudajIjasat , cauramanInaTat , dasyumudacikrathat / ata eva ca krAtheH karmasaMjJApratiSedhapakSe isvasvAbhAvaH / karmaNi tu isvatvameva / hiMsAyAmiti kim / cauraM bandhanAjjAsayatimocayatItyarthaH / naTaM nATayati-nartayatItyarthaH / abhAvakartRkArtha vacanam / Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 511 niprebhyo naH // 2 / 2 / 15 // nipAbhyAM parasya hiMsAyAM vartamAnasya hanteApyaM vA karma syAt / bahuvacanaM samastavyastaviparyastasaMgrahArtham / caurasya cauraM vA nihanti, nihanti, prahanti, praNihanti / niprebhya iti kim / cauraM hnti| hiMsAyAmityeva / rAgAdIn nihanti / 512 vinimeyadyUtapaNaM paNa yavahoH // 2 / 2 / 16 // vinimayaH kreyavikreyo'rthaH / dyUtapaNo dyUtajeyam / paNatervyavapUrvasya ca harateyA'ptau vinimeyadyUtapaNau vA karmasaMjJau syAtAm / zatasya paNAyati zataM pnnaayti| sahasrasya sahasraM vA pnnaayti| krayavikraye dyUtapaNatve vA tadviniyuGkte ityarthaH / evaM dazAnAM daza vA vyavaharati / vinimeyadyUtapaNamiti kim / sAdhUna paNAyati-stautItyarthaH / zalAkA vyavaharati 513 upasargAdivaH // 22 // 17 // upasargAt parasya divo vyAptau vinimeyadyatapaNau karmasaMjJo vA sthAtAm / zatasya zataM vA pradIvyati / vinimeyadyUtapaNamityeva / zalAkAM prati dIvya te, vigaNayannapaharatItyarthaH / upasargAdi te kim / zatasya diivyti| 514 na // 22 / 18 // vinimeyadyUtapaNau divo vyApyau karmasaMjJau na syaataam| upasargapUrvasya vikalpavidhAnAdanupasargasyAyaM niSedhaH / zatasya dIvyati / niSiddhe ca karmaNi SaSThayeva bhavati / zatasya dIvyate, zatasya dyUtam , zatasya devitavyam / zatasya sudevamityAdau bhAve AtmanepadaktakRtyakhalaH siddhAH / zatasya dyUto maitra ityatra ca kartari ktaH / vinimeyadyUtapaNamityeva / jinaM dIvyati stotItyarthaH / bhUmi dIvyati-saMdhinA vijigISate ityrthH| saMdhipaNo'tra na dyUtapaNaH / dyUtaM dIvyati, akSAn dIvyati, atra kriyA tatsAdhanaM ca vyApyaM na tu paNaH / 515 karaNaM ca // 2 / 2 / 19 // dIvyateH karaNaM karmasaMjJaM cakArAt karaNasaMjJa ca syAta karmakaraNasaMjJe yugapad bhjtiityrthH| akSAn dIvyati / akSANAM devanam / akSA dIvyante / akSA devitvyaaH| akSAH sudevaaH| akssdevH| akSA utAzcaitreNa / eSu karmatve dvitIyASaSThayAtmanepadatavyakhalaNaktapratyayAstanimittAH siddhaaH| akssrdiivyti| akSairdevanam / ajhaibhavyate / akSardevitavyam / akSaiH sudevaM maitreNa / ajhaitaM caitreNa / akSA devnaaH| eSu karaNatve tRtIyAnaTau bhAve AtmanepadAdayazca siddhAH / Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [ kAraka AtmanepadAdibhizcoktayoH karmakaraNayoH dvitIyA SaSThItRtIyA yathAyogaM na bhavanti / karaNaM vetyeva siddhe cakAraH sNjnyaadvysmaaveshaarthH| tenArdaivayate maitrazcaitreNetyatra karaNatvAt tRtIyA bhavati / karmatvAcca gatyAdisUtreNa nityAkarmakalakSaNamaNikartuH karmatvam, devayatezcANigi prANItyAdinA akarmakalakSaNaM parasmaipadaM na bhavati / athAkSAn dIvyatItyatra satyapi saMjJAdvayasamAveze paratvAt karaNatvanimittayA tRtIyayaiva bhavitavyam / naivam / spardhe hi paraH samAnaviSayayozca sprdhH| na ca dvitIyAtRtIyayoH pratiniyatakarmakaraNazaktyabhidhAyinyoH samAnaviSayatvamastIti dvitIyA'pi bhavatyeva / pratikArya saMjJA bhidyante iti vA darzane'navakAzatvAt saMjJAdvayasya vibhaktyoH paryAyeNa pravRttiraviruddhA / diva ityeva / dAtreNa lunAti / karaNamiti kim / gRhe dIvyati / . 516 adheH zIsthAsa AdhAraH // 2 / 2 / 20 // adheH saMvaddhAnAM zIGsthA As ityeteSAM ya AdhArastakArakaM karmasaMjJaM syAt / grAmamadhizete / grAmamadhitiSThati / grAmamadhyAste / adheriti kim / zayane zete / gRhe tiSThati / kaTe Aste / AdhAra iti kim / grAmo'dhizayito maitreNa / pauruSeNAdhitiSThati / kartRkaraNe na bhvtH| akarmakA api hi dhAtavaH sopasargAH sakarmakA bhavantIti siddhaM sakarmakatvam / AdhAravAdhanArtha tu vacanam / 517 upAnvadhyAvasaH // 2 / 21 // upa anu adhi AbhiviziSTasya vasatetha AdhAraH sa karmasaMjJaH syAt / grAmamupavasati / parvatamanuvasati / puramadhivasati / AvasathamAvasati / anvAdisAhacaryAdupasya sthAnArthakasyaiva grahaNaM, nAzananivRttyarthasya / tena grAme upavasati-bhojananivRtti karotItyatra na bhavati / ' adAdhanadAyoranadAdereva grahaNamiti' vastena bhavati / 518 vAbhinivizaH // 2 / 2 / 22 // abhininopasargasamudAyena viziSTasya vizerAdhAraH karmasaMjJo vA syAt / grAmamabhinivizate / vyavasthitavibhASeyaM, tena kacit karmasaMjJaiva, kacidAdhArasaMjJaiva bhavati / kalyANe'bhinivizate / / 519 kAlAvabhAvaM dezaM vA'karma cAkarmaNAm // 2 / 2 / 23 // kAlo muhuurtaadiH| adhvA gantavyaM kSetraM krozAdi / bhAvaH kriyA godohaadiH| dezo jnpdgraamndiiprvtaadiH| akarmakANAM dhAtUnAM prayoge kAlAdirAdhAraH karmasaMjJo vA syAt Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. akarma ca-yatrApi pakSe karmasaMjJA tatrAkarmasaMjJApi vA bhvtiityrthH| maasmaaste| mAsa Asyate / yojanamAste / yojana Asyate / godohmaaste| godoha aasyte| kurUn aaste| kurava aasynte| avivakSitakarmANaH sakarmakA api akrmkaaH| mAsaM pcti| mAsaH pacyate / krozamadhIte / krosho'dhiiyte| odanapAkaM paThati / odanapAkaH paThyate / kurUn paThati, kuravaH paThyante / pakSe rAtrau supyate / rAtrau nRttaM ca drkssysi| kroze supyate / godohe Aste / odanapAke svapiti / paJcAleSu vasati / grAme vaasH| kAlAdhvabhAvadezamiti kim / pAsAde Aste / zayyAyAM zete / akarma ceti kim / mAsamAsyate / kroze mupyate / godohmaasitH| idaM godohamAsitam / adyarthAcAdhAre iti bhAve kartaryAdhAre ca yathAyathamAtmanepadaktau siddhau / akarmaNAmiti kim / raatraavuddesho'dhiitH| ahanyadhyayanamadhItam / kathaM pacatyodanaM mAsam, bhakSayati dhAnAH krozam , pibati payo godoham , bhajati sukhaM kRrUn ? / dvikarmakatvAt kartuApyaM karmetyeva bhvissyti| anye tu sakarmakANAmakarmakANAM ca prayoge kAlAdhvabhAvAnAmatyantasaMyoge sati nityaM krmtvmicchnti| maasmaaste| divasaM pacatyodanam / krozaM svpiti| krozaM paThati vedam / godohmaaste| godohaM pacatyodanam / anena karmasaMjJAyAM karmaNi tyAdayo'pi / Asyate mAsa ityAdi / kAlAdhvano AptAviti ca guNadravyayoge evecchanti na tu kriyAyoge / atyantasaMyogAdanyatra tu rAtrau zete, adhvani sthita ityAdAvAdhAratvameva / 520 gauNAt samayAnikaSAhAdhigantarAntareNAtiyenatenairdvitIyA // 2 // 2 // 33 // AkhyAtapadenAsamAnAdhikaraNaM gauNam / gauNAnnAmnaH samayAdibhinipAtairyuktAdekadvibahau yathAsaMkhyaM amauzasrUpA dvitIyA syAt / sssstthypvaadH| samayA parvataM nadI / nikaSA parvataM vanam / hA devadattaM vardhate vyAdhiH / dhig jAlmam / antarA niSadhaM nIlaM ca videhAH / antareNa gaMdhamAdanaM mAlyavantaM cottarAH kurvH| ativRddhaM kurUn mahad balam / kurvatikrameNa vRddhmityrthH| yena pazcimAM gataH tena pazcimAM niitH| antarAntareNa zabdau sAhacaryAnnipAtau gRhyate / tathAntarAzabdo madhyamAdheyapradAnamAcaSTe, antareNazabdastacca vinArtha c| teneha na bhvti| rAjadhAnyA antarAyAM puri vasati / kiMte kezavArjunayorantareNa gateneti / hA tAta, dhig jAlma, hA subhra ityAdAvAmanyatayA vivakSA na hAdiyuktatveneti na bhavati / hA Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 siddhahaimabRhatprakriyA. [kAraka kRtaM caitrasya, dhik kRtaM maitrasyetyatra ca hAdhikazabdAbhyAM kRtazabde nyagbhUtatvAt na caitrAdeH sAkSAyogaH, kiMtahi tadviziSTena kRtazabdena / bahuvacanAdanyenApi yuktAda bhavati / na devadataM pratibhAti kiMcit / bubhukSitaM na pratibhAti kiMcit / vRNISva bhadre pratibhAti yattvAm / yokSapAdamUrvi nyAyaH pratyabhAd vadatAM varam / dhAtusaMbaddho'tra pratistena ' bhAgini ca pratiparyanubhiH' iti na siddhayati / gauNAditi kim / antarA gArhapatyamAvahanIyaM ca vediH| atra pradhAnAdvedizabdAnna bhavati / 721 dvitve'dho'dhyuparibhiH // 22 // 34 // ebhiyuktAd gauNAnAmna eSAmeva dvitve sati dvitIyA syAt / sssstthypvaadH| bahuvacanamekadvibahAviti yathAsaMkhyanivRttyartham / adho'dho grAmaM graamaaH| adhyadhi grAmaM kSetrANi / uparyuparigrAmaM grAmAH / dvitva iti kim / adhaHprAsAdasya / hamyasyopari praasaadH| asAmIpyAca dvitvaM na bhvti|| __ 522 sarvonayAbhipariNA tasA // 22 // 36 // sarvAdibhistasantairyuktAd gauNAnAmno dvitIyA syAta / sssstthypvaadH| sarvato grAma vanAni / ubhayato grAma vanAni / abhito grAmaM kSetrANi / parito grAmaM kssetraanni| 523 lakSaNavIpsyetthaMbhUteSvabhinA ! // 22 // 36 // lakSyate darthate yena tallakSaNaM-cihnam / avayavazaH samudAyasya kriyAdinA sAkalyena prAptIcchA vIpsA, tatkarma vIpsyam / kenacit vivakSitena vizeSeNa bhAva itthaMbhAvastadvipaya itthNbhuutH| eSvartheSu vartamAnAdabhinA yuktAd gauNAnAmno dvitIyA syAt / vRkSamabhi vidyotate vidyut / atra vRkSo lakSaNam / vidyotamAnA vidyullakSyam / anayozca lakSyalakSaNabhAvaH saMbaMdho'bhinA dyotyate / vRkSaM vRkSamabhi sekaH / ekaikasya vRkSasya seka ityrthH| sAdhudevadatto mAtaramabhi / mAtRviSaye sAdhutve prakAra prApta ityrthH| lakSaNAdiSviti kim / yadatramamAbhi syAt tadIyatAm / atrAbhinA bhAgasaMbaMdho ghotyate / yo'tra mama bhAgaH syaadityrthH| atrApi bahuvacanaM yathAsaMkhyAbhAvArtham / evmuttrtr| 524 bhAgini ca pratiparyanumiH // 2 // 2 // 37 // svIkriyamANo'zo bhAgaH tatsvAmI bhAgI, tatra lakSaNAdiSu cArtheSu vartamAnAt pratiparyanubhiryuktAt gauNAmAno dvitIyA syAt / yadatra mAM prati mAM pari mAmanu syAt / yo'tra mama bhAga Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. Abhavati sa dIyatAmityarthaH / lakSaNe-vRkSaM pratiparyanu vA vidyotate vidyat / vIpsye vRkSaM vRkSaM pratiparyanu vA secanam / itthaMbhUte-sAdhurdevadatto mAtaraM pratiparthanu vaa| eteSviti kim / anuvnsyaashnirgtaa| samIpa ityarthaH / 525 hetusahArthe'nunA // 2 // 2 // 38 // heturjanakaH sahArthastulyayogo vidyamAnatA ca tadviSayo'pi sahArtha upacArAt / tayorvartamAnAdanunA yuktAd gauNAnAmno dvitIyA syAt / jinajanmotsavamanvAgacchan suraaH| devendroppaataadhyynmnvaagcchddevendrH| tena hetunetyrthH| parvatamanvavasitA senaa| nadImanvavasitA senaa| parvatanadIbhyAM saha sNbddhtyrthH| anye tu tRtIyArthamAtra icchnti| parvatamanvavasitA senaa| parvatena ka; karaNena vA kRtAntetyarthaH / tRtIyApavAdo yogH| gauNAnAmno dvitIyA syAt / anu siddhasenaM kvyH| upomAsvAti saMgrahItAraH / tAbhyAmanye hInA ityrthH| 527 kriyAvizeSaNAt ||raash41|| kriyAyA yadvizeSaNaM tadvAcino gauNAnnAno dvitIyA syAt / mRdu pacati / atho pacati zobhanaM te bhAryA / atra 'sapUrvAt prathamAntAdve' ti vikalpo na bhavati / dvitIyArtha ca vacanaM na karmasaMjJArtham , tena kRyoge karmanimittA SaSThI na bhavati / odanasya zobhanaM paktetyAdau caturthI na bhvti| 528 kAlAdhvanoAptau / / 2 / 2242 // svena saMbaMdhinA dravyaguNakriyArUpeNa kArthena saMbaMdho vyaaptiH| atyantasaMyoga iti yAvat / tasyAM dyotyAyAM kAle'dhvani ca vartamAnAd gauNAnnAmno dvitIyA syAt / mAsaM gudddhaanaaH| mAsamadhIte / krozaM parvataH / krozaM kuTilA ndii| kAlAdhanoriti kim / sthAlyAM pacati / vyAptAviti kim / mAsasya mAse vA dvayahaM gudddhaanaaH| krozasya kroze vA ekadeze parvanaH / SaSThayAH saptamyA vA aympvaadH| tena mAsamadhIte, krozamadhIte ityakarmakatva idamudAharaNam / karmatve karmaNItyeva dvitIyA siddhaa| bhAvAdapIcchantyanye / godohaM vakraH / godohaM budbudaaH| 529 siddhau tRtIyA // 2 / 2 / 43 // siddhau-kriyAphalasiddhau dyotyAyAM kAlAdhvavAcino gauNAnnAmnaH TAbhyAbhislakSaNA yathAsaMkhyamekadvivahau tRtIyA syAt Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 siddhahaimabRhatprakriyA [kAraka vyAptau gamyAyAm / mAsena, mAsAbhyAM mAsairvAvazyakamadhItam / siddhAviti kim / mAsamadhIta AcAro nAnena gRhItaH / atra vyAptimAtraM gamyate na siddhiH| bhAvAdapIcchantyanye / godohena kRtaH kttH| dvitIyApavAdo yogH|| 530 hetukartRkaraNetthaMbhUtalakSaNe // 44 // phalasAdhanayogyaH padArthoM hetuH| kartRlakSaNaM tUktameva / karaNalakSaNamanupadameva vakSyate / imaM kaMcitpakAraM bhUta Apanna itthaMbhUtaH, sa lakSyate yena sa itthNbhuutlkssnnH| hetvAdiSvartheSu vartamAnAd gauNAnAmnastRtIyA syaat| tatra hetau-dhanena kulam / kartari-caitreNa kRtam / 531 sAdhakatamaM karaNam / / 2 / 2 / 24 // kriyAsiddhau yat prakRSTopakArakatvenAvyavadhAnena vivakSitaM tat sAdhakatamaM kArakaM karaNasaMjJaM syAt / kASThaiH sthAlyAM pacati / asya pAkAdikiyAsu jvlnaadyo'vaantrvyaapaaraaH| vivakSayA ca prakRSTopakArakatvAt sAdhakatamatvam / tamagrahaNamapAdAnAdisaMjJAvidhau taratamayogo nAstIti jJApanArtham / tena kumUlAt pacati, gaGgAyAM ghoSaH prativasatIti vyavahitayorapi apAdAnatvamadhikaraNatvaM ca bhavati / asya ca kArakAntarApekSayA prakarSo na svakakSAyAm / tenaikasyAM kriyAyAmanekamapi karaNaM bhavati / nAvA nadIsrotasA vrajati, rathena pathA dIpikayA yAtItyAdi / itthaMbhUtalakSaNe-api bhavAn kamaNDalunA chAtramadrAkSIt / chAtratvAdikaM prakAramApannasya manuSyasya kamaNDalvAdilakSaNam / itthaMbhUtagrahaNaM kim / vRkSaM prati vidyotanam / api bhavAn kamaNDalupANiM chAtramadrAkSIdityatra tu lakSyapradhAno nirdezo na lakSaNapradhAna iti na bhavati / 'sahArthe ' ityeva tRtIyA siddhayati lakSyalakSaNabhAve tu SaSThI mA bhUditItthaMbhUtalakSaNagrahaNam / tathA dhAnyenArthaH, dhAnyenArthI, mAsena pUrvaH, mAsenAvara ityAdau kRtabhavatyAdigamyamAnakriyApekSayA kartari karaNe vA tRtIyeti / 532 sahArthe // 2 / 2 / 45 // sahArthastulyayogo vidyamAnatA ca / tasmin zabdAdarthAdvA gamyamAne gauNAnAmnastRtIyA syAt / putreNa shaagtH| 'ekenApi suputreNa siMhI svapiti nirbharam / sahaiva dazabhiH putrairbhAraM vahati grdbhii'| arthagrahaNAt putreNa sAkam ityAdAvapi bhavati / arthAd gamyamAne-putreNAgataH, vRddho yUnetyAdAvapi shaartho'sti| sukhenAste, duHkhena jIvatI Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 121 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. tyAdAvAsyAdikriyAbhiH saha sukhAdeH sahArtho'sti / kriyAvizeSaNatvavivakSAyAM tu dvitIyaiva / sukhamAste ityaadi| gauNAdityeva / sahobhau carato dharmam / caitramaitrAbhyAM saha kRtamiti tu kartaryeva tRtiiyaa| 533 yadbhedaistadAkhyA / / 2 / 2 / 46 // yasya bhedinaH prakAravato'rthastha bhedaiH prakAraivizeSaistadvataH-tatpakAravadarthayuktasthAkhyA nirdezo bhavati tadvAcino gauNAnAmnastRtIyA syAt / akSNA kANaH / pAdena khaJjaH, ityAdiSu sarvatra puruSastadvAn saMbadhyate / yad grahaNaM prakRtinirdezArtham tata ityAkSepAt / bhedagrahaNaM kim / yaSTIH pravezaya / tadgrahaNaM kim / akSi kANaM pazya / AkhyAgrahaNaM prasiddhiparigrahArtham / tenAkSNA dIrgha iti na bhavati / kRtabhavatyAdikriyAdhyAhAreNa kartRkaraNayostRtIyA siddhaiva saMbaMdhaSaSThInivRttyarthaM tu vacanam / 534 kRtAdyaiH // 2 / 2 / 47 // kRta ityevaMprakArainiSedhArthairyuktAd gauNAnAnastRtIyA syAt / kRtaM tena / bhavatu tena / alamatiprasaGgena / kiM gatena / kRta, kRtam , bhavatu, alam , kim-evaMprakArAH kRtAdayaH / 535 kAle bhAnnavAdhAre // 22 // 48 // kAle vartamAnAnnakSatravAcino gauNAnAmna AdhAre tRtIyA vA syAt / puSyeNa pAyasamaznIyAt / puSye pAyasamaznIyAt / kAla iti kim / puSye'rkaH, maghAsu grahaH / adhvani mA bhUt / citrAsu jAtA citrA mANavikA tasyAM citrAyAmAste / atra mANavikAyAM mA bhUt / bhAditi kim / 'tilapuSpeSu yatkSIraM tilacchedeSu yaddadhi' / atra tilapuSpatilacchedazabdau svAvacchinne kAle vartete iti prAmoti / AdhAra iti kim / adya puSyaM viddhi / sthAlyA pacyate ityAdivat AdhArasya karaNavivakSAyAM tRtIyA siddhayati saMbaMdhavivakSAyAM tu SaSThI mA bhUditi vacanam / 536 vyApye vidroNAdibhyo vIpsAyAm // 2 // 2 // 50 // vyApye vartamAnebhyo dvidroNAdibhyo gauNanAmabhyo vIpsAyAM tRtIyA vA syAt / dvidroNena dhAnyaM krINAti / dvidroNaM dvidroNaM krINAti / tRtIyA vIpsAyAM vihiteti tRtIyAntasya padasya dvivacanaM na bhavati / dvitIyA tu karmaNi vihitA na vIpsAyAmatastadantasya dvivacanaM bhvti| evaM paJcakena pazUn krINAti / paJcakaMrakrINAti / dvidroNAdayaH pryoggmyaaH| 16 Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ kAraka 537 samo jJo'smRtau vA // 2 // 2 // 51 // asmRtau vartamAnasya saMpUrvasya jAnAteryad vyApyaM tatra vartamAnAd gauNAnAmnastRtIyA vA syAt / mAtrA mAtaraM vA saMjAnIte / sama iti kim / mAtaraM jAnAti / jJa iti kim / mAtaraM saMvetti / asmRtAviti kim / mAtaraM mAturvA saMjAnAti / smaratItyarthaH / vyApya ityeva / mAtaraM svareNa saMjAnIte-atra karaNe vikalpo na bhavati / mAtuH saMjJAteti kRti paratvAt SaSThI / navAdhikAre vAgrahaNamuttaratra tannivRttyartham / / 538 dAmaH saMpradAne'dharmya Atmane ca // shsh52|| saMpUrvasya dAmaH saMpradAne'dharmyarUpe vartamAnAnnAmnastRtIyA syAt , tatsaMniyoge ca dAma AtmanepadaM syAt / dAsyA saMprayacchate / kAmukaH san davyaM dAsyai dadAtItyarthaH / dAma iti kim / dAsyai saMdadAti / saMpadAna iti kim / dravyaM vRSalyA saMprayacchate-karmaNi mA bhUt / adharmya iti kim / patnyai saMprayacchati / sama ityeva / dAsyai prayacchati / iha saMpUrvasya dAmaH prazabdavyavadhAnamantareNa prayogAbhAvAt tadyavadhAne'pi bhavati / 539 karmAbhipreyaH saMpradAnam // 2 / 2 / 25 // karmaNA vyApyena kriyayA vA karaNabhUtena yamabhipreyate zraddhAnugrahAdikAmyayA yamabhisaMbadhnAti sa karmAbhipreyaH kArakaM saMpadAnasaMjJaM syAt / 540 caturthI // 2 // 2 // 53 // saMpadAne vartamAnAd gauNAnAmnazcaturthI syAt / dvijAya gAM dadAti / karmAbhipreyaH khalvapi saMpradAnam / patye zete / 541 spRheApyaM vA // 22 // 26 // spRhayaterdhAtoApyaM vA saMpradAnaM syAt / puSpebhyaH puSpANi vA spRhayati / vyApyamiti kim / puSpebhyaH spRhayati vane / AdhArasya mA bhUt / saMpadAnasaMjJApakSe dhAtorakarmakatvam / tena puSpebhyaH spRhyate maitreNa, puSpebhyaH spRhayitavyam , puSpebhyaH suspRham , puSpebhyaH spRhito maitra:eSu bhAve AtmanepadatavyakhalaH kartari ca ktaH siddhaaH| 542 krudruheAsUyAsthairya prati kopaH // 2 / 2 / 21 // amarSaH krodhaH / apacikIrSA drohH| IrSyA parasaMpattau cetaso vyaarossH| guNeSu doSAviSkaraNamasyA / etadarthairdhAtubhiryoge yaM prati kopastatkArakaM saMpradAnaM syaat| maitrAya krudhyati, ruSyati, druhyati, apacikIrSati, apakaroti, IrNyati, IkSyati, asUyati / yaM pratIti kim / manasA krudhyati / karaNasya mA bhUt / pratigrahaNaM kim / yasminityucyamAne karturapi syAt / maitreNa krudhyate / kopa iti kim / ziSyasya Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 123 prakaraNam siddhahaimabRhatpakriyA. kupyati vinayArtham / saMpradAnasaMjJayA karmasaMjJAyA bAdhitatvAt bhAve AtmanepadAdayaH kartari ca ktaH siddhH| maitrAyeSyate ityAdi / kathaM caurasya dviSan , yo'smAn dveSTi yaM ca kyaM dviSma iti / dviSeraprItyarthatvAnna bhaviSyati / 643 nopasargAt krudruhA // 2 // 2 // 28 // upasargAt parAbhyAM RdhidvahigAM yoge yaM pati kopastat kArakaM saMpadAnasaMjJaM na syAt / maitramabhikrudhyati / maitramabhidruhyati / krudhidruhI sopasargau sakarmakAviti dvitIyA / upasargAditi kim / maitrAya krudhyati, druhyati / 544 tAdayeM // 2 // 2 // 54 // kizcid vastu saMpAdayituM yatpravRttaM tattadartham / tasya bhAve tAdarthya saMbaMdhavizeSe dyotye gauNAnAmnaH SaSThayavAdazcaturthI syAt / yUpAya daaru| 546 rucikRpyarthadhAribhiH preyavikArottamaNeSu // 2 / 2 / 15 / / rucyathaiH kRpyarthairdhAriNA ca dhAtunA yoge yathAkramaM preye vikAre uttamaNe ca vartamAnAd gauNAnAmnazcaturthI syAt / vacanasAmyaM yathAsaMkhyArtham / bahuvacanaM tu ekadvibahAviti yathAsaMkhyAbhAvArtham / rucyathaiH preye-prIyamANe-jinadattAya rocate dhrmH| gurudattAya svadate ddhi| tsyaabhilaapmutpaadytiityrthH| preya iti kim / caitrAya tItyarthaH / kathaM 'rocate mama ghRtaM saha mudgaiH zAlayo dadhizaraM kukurAzca / ghRtameva mamApi rocate ghRtazItaM ca sazarkaraM payaH // yavAgUH / uccArAya saMpadyate yavAnam / tadvikArarUpamApadyata ityrthH| vikAra iti kim / caitrasya kalpante dhanAni, saMpadyante zAlayaH / gauNAdityeva / mUtramidaM saMpadyate yavAgUH / dhAriNottamaNe-caitrAya zataM dhArayati / uttamarNa iti kim / zatazabdAnna bhavati / uttama! dhanikaH / 546 pratyAGAzruvANini // 22 // 56 // pratyAGbhyAM pareNa zRNotinA Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 siddhahaimabRhatprakriyA. [kAraka yuktAdathinyabhilASuke vartamAnAd gauNAnnAmnazcaturthI syAt / dvijAya gAM pratizRNoti, AzRNoti / yAcito'yAcito yA pratijAnIte ityarthaH / pratyAGa iti kim / caitrasya zRNoti / arthinIti kim / dvijAya gAM pratizRNotItyatra gavi mA bhUt / 547 pratyanoguNAkhyAtari // 2 / 2 / 57 / / pratyanubhyAM pareNa gRNAtinA yoge AkhyAtari vartamAnAd gauNAnAmnazcaturthI syAt / AcAryAya pratigRNAtyanugRNAti / AcAktimanuvadati, prazaMsantaM vA protsAhayati ityrthH| pratyanoriti kim / AcAryoM gRNAti / AkhyAtarIti kim / AcAryAya manasA pratigRNAtItyatra manasi mA bhUt / .748 yahIkSye rAdhAkSI // 2 / 208 // vIkSya vimatipUrvakaM nirUpaNIyam / vipraznaviSaya iti yAvat / tadviSayA kriyApi vIkSyam / yatsaMbaMdhini vIkSye rAdhyatirIkSatizca vartate tasmin vartamAnAda gauNAnAmnaH sAmarthyAda rAdhIkSibhyAmeva yuktAccaturthI syAt / maitrAya rAdhyatIkSate vA / tasya daivaM paryAlocayatItyarthaH / strIbhya IkSate / strINAmabhiprAyaH kIdRza iti vimatipUrvakaM nirUpayatItyarthaH / ' IkSitavyaM parastrIbhyaH svadharmo rakSasAmayam -parastrINAmabhiprAye yat saMdehAdIkSitavyaM nirUpitavyaM kimevaM karopi naveti tadrakSasAM kuladharmo na dossH| daive evekSye icchntyeke| rAdhIkSyarthadhAtuyoge'pi icchantyeke / maitrAya rAdhayati sAdhayati pazyati jAnIta iti codAharanti / yadgrahaNaM kim / maitrasya shubhaashubhmiiksste| zubhAzubhAnmA bhUt / kSetrAttu rAdhIkSibhyAM yogAbhAvAdeva na bhavati / vIkSyagrahaNaM kim / maitramIkSate / rAdhIkSyarthaviSayAt vipraSTavyAdicchatyanyaH / lAbhAya rAdhyati, rAdhayati, sAdhayati, IkSate, pazyati vA / 549 utpAtena jJApye // 2 / 2059 // utpAta Akasmika nimittam / tena jJApye-jJApyamAne'rthe vartamAnAd gauNAnnAmnazcaturthI syAt / / vAtAya kapilA vidyut AtapAyAtilohinI / pItA varSAya vijJeyA durbhikSAya sitA bhavet // vAtAdayaH svakAraNebhya evotpadyante, vidyutA tu jJApyante, iti tAdarthya nAsti / utpAteneti kim / rAjJa idaM chatramAyAtaM viddhi rAjAnam / SaSThayapavAdo yogH| Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 125 prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 550 zlAghahanusthAzapA prayojye / / 2 / 2 / 60 // jJApya ityanuvartate / zlAghAdibhiyuktAd jJApye prayojye'thai vartamAnAd gauNAnAmnazcaturthI syAt / maitrAya zlAghate, nhute, tiSThate, zapate / zlAghAnhavasthAnazapathAn kurvANa AtmAnaM paraM vA jJApyaM jAnantaM maitraM pryojytiityrthH| prayojya iti kim / maitrAyAtmAnaM zlAghate / maitrAya zataM nhute / AtmAdau mA bhUt / kecittvaprayojyo yo jJApyo ya AkhyAyate tatraivecchanti / 551 tumo'rthe bhAvavacanAt // 2 / 2 / 61 // kriyAyAM kriyArthAyAmupapade tum vakSyate tasyArthe ye bhAvavAcino ghanAdayaH pratyayA vidhAsyante tadantAda gauNAnAmnaH svArtha caturthI syAt / pAkAya yaati| paktuM bjtiityrthH| tAdarthyasya pratyayenaivoktatvAt caturthI na pAmoti iti zeSaSaSThI hetuhetumadbhAvavivakSAyAM vA hetutRtIyA syAditi caturthyartha vacanam / tumortha iti kim / adhyayanena vasati / nAtra kriyAyAM kriyArthAyAmupapade pratyayo vihitaH kiM tarhi bhAvamAtre pazcAttu kriyayAbhisaMbaMdha iti hetau tRtIyaiva bhvti| bhAvavacanAditi kim| pakSyatIti gAM dAsyatIti ca pAcakasya vrajyA, godAyasya parisaryA / tuma iti vyastanirdeza uttraarthH| 552 gamyasyApye // 22 // 62 // yasyArthI gamyate na ca zabdaH prayujyate sa gamyaH, tasya tumo yadApyaM vyApyaM tatra vartamAnAd gauNAnAmnazcaturthI syAt / dvitiiyaapvaadH| edhebhyo, phalebhyo vA vrjti| edhAna phalAni vAhatuM bjtiityrthH| gamyasyeti kim / edhAnAhartuM vrjti| Apya iti kim / edhebhyo bajati zakaTena / karaNAnmA bhUt / tuma ityev| praviza piNDI draarm| atra bhakSayeti pidhehIti ca gamyam / 653 gaternavA'nAte // 2 / 2 / 63 // gatiH pAdaviharaNaM tasyA gaterApye' nApte'saMprApte vartamAnAda gauNAnAmnazcaturthI vA syAt / grAmaM grAmAya vA gacchati / nagaraM nagarAya vA vrajati / gateriti kim / AdityaM pazyati / manasA meruM gacchatItyatra jJAnArthI gbhiH| Apya ityeva / grAmAdAgacchati / anApta iti kim / panthAnaM gacchati / kudyoge tu paratvAt SaSThayeva bhvti| grAmasya gantA, dvitIyaivetyanye / grAmaM gantA / caturthI cetyanye / grAmaM grAmAya vA ganteti / 554 manyasyAnAvAdibhyo'tikutsane // 2 / 2 / 64 // atIva kutsyate' Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 siddhahaimabRhatpakriyA [ kAraka nenetytikutsnm| tasmin manyaterApye vartamAnAnnAvAdigaNavarjitAt gauNAnAnazcaturthI vA syAt / na tvA tRNAya tRNaM vA manye / na khA zune zvAnaM vA manye / tRNAdyapi na manye, tRNAderapi nikRSTaM manya iti kutsayate / manyasyeti kim / na tvAM tRNaM cintayAmi / zyanirdezaH kim / na tvA tRNaM manve / anAvAdibhya iti kim| na tvA nAvam , anna, zukaM, zRgAlaM, kAkaM vA mnye| nAvannayorapi parapaNeyatAnAyAsocchedyatAdibhiratikutsanatvaM bhavati / kutsana iti kim / na tvA ratnaM mnye| ratnAdibhyo'pi tvadAdIn adhikAn manya iti prshNsaa| kutsyata aneneti karaNAzrayaNaM kim / na tvA tRNAya manya iti yuSmado na bhavati / atigrahaNaM kim / tvAM tRNaM mnye| atra naJprayogAbhAve sAmyamAnaM pratIyate na tvtikutsaa| kutsAmAtre'pIcchantyeke / tRNAya tvAM manye / na tvA tRNasya manteti kRyoge paratvAt sssstthii| caturthyapIti kazcit / na tava busAya mntaa| uktakarmaNi tu na tvaM buso manyase mayA, na caitraH zvA manyate mayA, nAhaM buso manye vRSalenetyatikutsanAt prthmeti| bahuvacanamAkRtigaNArtham / caturthI vA syAt / AturAya Aturasya vA hitam / caitrAya caitrasya vA sukham / .: 556 tadbhadrAyuSyakSemArthArthanAziSi // 2 // 2 // 66 // taditi hitasukhayoH praamrshH| arthazabdaH prtyekmbhisNbdhyte| hitAdyarthairyuktAda gauNAnAmna AziSi gamyamAnAyAM caturthI vA syAt / hitaM pathyaM jIvebhyo jIvAnAM vA bhUyAt / zaM zarma prajAbhyo prajAnAM vA bhUyAt / bhadraM madra kalyANaM jinazAsanAya jinazAsanasya vAstu / AyuSyaM dIrghamAyurastu caitrAya caitrasya vaa| kSemaM kuzalaM saMghAya saMghasya vA bhUyAt / arthaH prayojanaM maitrAya maitrasya vA bhUyAt / AziSIti kim / AyuSyaM prANinAM ghRtm| tattvAkhyAne na bhvti| hitasukhazabdAbhyAM pUrveNa vikalpaH siddha eva, tadarthArtha tu tadgrahaNam / 557 parikrayaNe // 2 / 2 / 67 // parikrIyate niyatakAlaM svIkriyate yena tat parikrayaNaM vetanAdi / tasmin vartamAnAd gauNAnnAmnazcaturthI vA syAt / zatAya zatena vA parikrItaH / zatAdinA niyatakAlaM svIkRta ityrthH| parIti kim / zatena krINAti / krayasyAtra karaNaM na parikrayasya / karaNAzrayaNaM kim / zatAya pari Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 558 zaktArthavaSaTnamAsvastisvAhAsvadhAbhiH // 2 / 2 / 68 // zaktArthevaSaDAdibhizca zabdairyuktAd gauNAnAmnazcaturthI syAt / pRthagyogAdveti nivRttam / zaknoti prabhavati maitrazcaitrAya / alaM, samarthaH, prabhumalo mallAya / vaSaDagnaye / namo' haidbhyaH / svasti prjaabhyH| indrAya svAhA / pitRbhyaH svadhA / svastizabdaH kssemaarthH| tadyoge AziSyapi paratvAnityameva / svasti saMghAya bhUyAt / tRtIyayA yogAbhidhAnAdiha na bhavati / namo jinaaytnebhyH| nAtra jinAnAM namasA yogH| namasyati jinAnityatrApi namasyadhAtunA yogo na namasA / yadyevaM kathaM svayaMbhuve namaskRtyeti ? / nAnenAtra caturthI kiMtu namaskRtilakSaNakriyayAbhipreyamANatvAta saMpradAnatve 'caturthI'tyanenaiva / svayaMbhuvaM namaskRtyetyatra tu kriyAbhipreyatvAvivakSAyAM dvitIyaiva / 5.9 apAye'vadhirapAdAnam // 2 / 2 / 29 // sAvadhikaM gmnmpaayH| tatra yadavadhibhUtamapAyenAnadhiSThitaM tatkArakamapAdAnasaMjJaM syAt / 560 paJcamyapAdAne // 2 / 2 / 69 // apAdAne kArake gauNAnAmnaH paMcamI syAt / apAdAnaM trividham / nirdiSTaviSaya, upAttaviSayaM apekSitakriyaM ca / yatra dhAtunA'pAyalakSaNo viSayo nirdiSTastanirdiSTaviSayam / yathA grAmAdAgacchati / yatra tu dhAturdhAtvantarArthAjhaM svArthamAha tadupAttaviSayam / yathA balAhakAd vidyotate vidyut / atra hi niHsaraNAGge vidyotane vidyutivartate / yathA vA kumlAt pacati / atrApyAdAnAGge pAke pacirvartate / yatra tu kriyAvAci padaM na zrUyate kevalaM kriyA pratIyate tadapekSitakriyam / yathA sAMkAzyakebhyaH pATaliputrakA abhiruuptraaH| apAyazca kAyasaMsargapUrvako buddhisaMsargapUrvako vA vibhAga ucyate, tena buddhayA samI atrApAdAnatvaM bhavati / evam-adharmAjjugupsate, adharmAd viramati, dharmAt pramAyati / atra yaH prekSApUrvakArI bhavati sa duHkhahetumadharma buddhayA nAnena kRtyamastIti tato nivartate / nAstikastu buddhayA dharma prApya nainaM kariSyAmIti tato nivartata iti nivRttyaGgeSu jugupsAvirAmapramAdeSvete dhAtavo vartanta iti buddhisaMsargapUrvako'pAyaH / tathA caurebhyo vibheti, caurebhya udvijate, caurebhyastrAyate, caurebhyo rakSati-atra buddhimAna vadhabaMdhapariklezakAriNazcaurAna buddhayA prApya tebhyo nivrtte| caurebhyastrAyate ityatrApi kazcit suhRd yadImaM caurAH pazyeyunUnamasya dhanamapahareyuriti buddhayA taM cAraiH saMyojya tebhyo nivartayatItyapAya eva / adhyayanAt parAjayate, bhojanAt Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 128 siddhahaimabRhatpakriyA. . [kAraka parAjayate-atrApi adhyayanaM bhojanaM vA sahamAnastato nivartata ityapAya eva / yavebhyo gAM rakSati / ihApi gavAderyavAdisaMparka buddhayA samIkSyAnyatarasya vinAzaM pazyan gavAdIn yavAdibhyo nivartayatItyapAya eva / upAdhyAyAdantardhatte, upAdhyAyAnilIyate-mA mAmupAdhyAyo'drAkSIditi tirobhvtiitytraapypaayH| zRGgAccharo jAyata ityAdiSu zRGgAdibhyaH zarAdayo niSkrAmantIti sphuTa evApAyaH / yadi niSkAmanti kiM nAtyantAya niSkrAmanti / saMtatatvAdanyAnyaprAdurbhAvAdvA / himavato gaGgA prabhavatItyatrApyApaH sNkraamntiitypaayo'sti| yadyapakrAmanti kiM nAtyantamapakrAmanti, sNtttvaadnyaanypraadurbhaavaadvaa| valabhyAH zatrujayaH SaD yojanAni SaTsu vA yojaneSu bhavati / atra valabhyA niHsRtya gatAni yojanAni gateSu vA teSu bhvtiityrthH| kArtikyA AgrahAyaNI mAse / tataH prabhRti mAse gate bhavatItyarthaH / ubhayatrApAyaH pratIyate / caitrAnmaitraH paTurityAdau maitrAdayaH puMstvAdinA saMsRSTAH paTutvAdidharmeNa tato vibhaktAH pratIyante iti srvtraapypaayvivkssaa| vivakSAntare khapAdAnakhAbhAve yathAyogaM vibhaktayo bhavanti / balAhake vidyotate / balAhakaM vidyotate / ityaadi| 561 AGAvadhau // 2 / 2170 // avdhirmryaadaa| abhividhirapi tadvizeSa eveti tasyApi grahaNam / avadhau vartamAd AGA yuktAd gauNAnnAmnaH paJcamI syAt / A pATaliputrAd dRSTo meghH| pATaliputramavadhIkRtya tadvyApyAvyApya vA dRSTa ityrthH| 562 paryapAbhyAM varthe ||2|271||vrye varjanIye'rthe vartamAnAt paryapAbhyAM yuktAd gauNAnnAmnaH paJcamI syAt / pari pATaliputrAda dRSTo meghH| apa pATaliputrAd dRSTo meghaH / pATaliputraM varjayikhA / vayaM iti kim / apazabdo maitrasya / 563 yataH pratinidhipratidAne // 2 / 272 // pratinidhIyate iti prtinidhimukhysdRsho'rthH| pratidAnaM gRhItasya pratyarpaNam vizodhanamiti yAvat / pratinA yoge yataH pratinidhiryatazca pratidAnam tadvAcino gauNAnAmnaH paJcamI syAt / pradyumno vAsudevAt prati / sadRza ityrthH| tilebhyaH prati mASAnasmai prayacchati / tilAn gRhItvA mASAn dadAti ityrthH| yata iti kim / tilebhyaH prati mASAn prayacchati ityatra mASazabdAnmA bhUt / pratinidhipratidAna iti kim| vRkSaM pati vidyotate vidyut| Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 564 AkhyAtayupayoge // 2 // 2 // 73 // AkhyAtA prativAdayitA tatra vartamAnAd gauNAnAmnaH paJcamI syAt upayoge-niyamapUrvakavidyAgrahaNaviSaye / upaadhyaayaaddhiite| AkhyAtarIti kim / upAdhyAyAt zAstramAgamayati / atra zAstrAnmA bhUt / upayoga iti kim / naTasya zRNoti / upayogavivikSAyAM tvatrApi bhavati / naTAd bhArataM zRNoti / apAdAnatvenaiva siddhe upayoga eva yathA syAdityevamathai vacanam / 565 gamyayapaH karmAdhAre // 2 / 274 // gamyasyAprayujyamAnasya yapo yabantasya yatkarmAdhArazca tatra vartamAnAd gauNAnAmnaH paJcamI syAt / dvitiiyaasptmyorpvaadH| prAsAdAta AsanAta prekSate / prAsAdamAruhyAsane upavizya prekSate ityrthH| gamyagrahaNaM kim / prAsAdamAruhya zete / na hyatra yabantasyAprayoge tadarthaH pratIyate / yagrahaNaM kim / praviza piNDIm / nanu yathA kumUlAdAdAya pacati kumUlAt pacatItyatrAdAnAGge pAke pacevartamAnAdupAttaviSayametadapAdAnamiti paJcamI bhavati evamihApi apakramaNAGge darzane dRzervatamAnAd bhvissyti| tathAhi-tattato'pakrAmati anapakrAmaddhi na viSayaM gRhNIyAt / satyam / kiMtu Aruhya upavizyeti yabantArtho'pi gamyate / tato yathA yabante prayujyamAne karmAdhikaraNayodvitIyAsaptamyau bhavatastadvadaprayujyamAne'pi tadarthapratIteste prasajjeyAtAmiti sUtramArabhyate / 566 prbhRtynyaarthdikshbdbaahiraaraaditraiH||2|2|76||prbhRtyrthairnyaathaidikshbdairvhis ArAt itara ityetaizca zabdairyuktAd gauNAnAmnaH paJcamI syAt / kArtikyAH prabhRti / Arabhya grISmAt / anyo maitrAt / bhinnazcaitrAt / grAmAt pUrvasyAM dizi vasati / grAmAduttarasyAM dizi vsti| dizi dRSTAH zadvA dikazadvA iti dezakAlAdittinApi bhavati / pUrva ujjayinyA gonardaH / pazcimo rAmAt kRSNaH / etadarthameva zadazadropAdAnam / gamyamAnenApi dikazabdena bhvti| krozAllakSyaM vidhyati / pareNeti gamyate / nyaga maitrasyAvasthita iti upasarjanatvAnna dikshddhtaa| bahirgAmAt / ArAdityavyayaM dUrasamIpayorvAcakam, tena tadyoge vakSyamANasya 'ArAdathaiH' iti vikalpasyApavAdo'yam / ArAd grAmAt kSetram / itarazaro dvayorupalakSitayoranyataravacanastenAnyArthAd bhidyte| itarazcaitrAt / tasya dvitIyo maitrAdirityarthaH / atha jinadattAdanyo'yaM maitrasya, jinadattAditaro'yaM caitra sya, chAtrANAM pUrvamAmaMtrayasva, kAyasya pUrvamityAdau maitracaitracchAtrakAyazabde 11 Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ kAraka bhyaH kathaM na bhavati ? / ucyate / pratyAsatteryasyaivAnyatvAdidharmanimitto'nyazadvAdinA yogastata eva jinadattAdeH paJcamo bhavati na maitrAderiti / 567 RNAddhetoH // 2 / 276 // phalasAdhanayogyaH padArtho hetuH| hetu hetoriti kim / zatena bddhH| kalakSaNA tRtIyA bhavati / hetuhi phalasAdhanayogyaH padArthaH kAdibhyo'nya ucyate iti kathaM kartuhetutvam / 568 guNAdastriyAM navA // 6 // 7 // astriyAM vartamAnAd hetubhUtaguNavAcino gauNAnAmnaH paJcamI vA syAt / jADyAda jADayena vA bddhH| guNA buddhayA muktH| astyatrAnidhUmAt, nAstIha ghaTo'nupalabdheH, sarvamanekAntAtmakaM satvAnyathAnupapatterityAdau naagnyaadedhuumaadihetuH| kasya tarhi tajjJAnasya / kathaM tahi paJcamI ? / gamyayapaH karmAdhAre iti bhaviSyati / dhUmAdikamupalabhyAgnyAdiH pratipattavya iti hytraarthH| jJAnahetutvavivakSAyAM hetukhalakSaNA tRtIyA bhavati / dhUmenAmiH, anupalabdhyA ghaTAbhAvaH, sakhAnyathAnupapattyA sarvamanekAntAtmakaM pratipattavyamiti / 569 ArAdathaiH // 2 / 2 / 78 // ArAd dUrAntikayoH / tantreNobhayagrahaNam / dUrArthairantikAryaizca zabdairyuktAd gauNAnAmnaH paJcamI vA syAt / dUraM grAmAd grAmasya vaa| viprakRSTaM grAmAd grAmasya vaa| antikamabhyAzam grAmAd grAmasya vaa| ArAcchabdayoge tu prabhRtyAdisUtreNa nityameva pnycmii| atha dUraM hitaM grAmAta, dUraM hitaM. grAmasya bhUyAdityAdau hitAdiyoge paJcamyabhAvapakSe 'hitasukhAbhyAmi'ti caturthI kasmAna bhavati ? / ucyate / hitasukhAdiyoge sA caturthI / iha tu dUrAntikAdinaiva yogo na tadvizeSaNena hitAdineti na bhavati / yadA tu hitAdinA vizeSyatayA yogastadA caturthI bhavatyeva / anye tvasattvavacanairevArAdarthairicchanti / 570 stokAlpakRcchUkatipayAdasatve karaNe // 2 / 279 // yato dravye zabdapravRttiH sa paryAyo guNo'sattvam / tenaiva vA rUpeNAbhidhIyamAnaM dravyAdi / tasmin karaNe vartamAnebhyaH stokAdibhyaH paJcamI vA syAt / stokena stokAdvA muktaH / alpena alpAdvA muktH| kRcchreNa kRcchAdvA muktH| katipayena katipayAdvA muktH| asattva iti kim / stokena viSeNa htH| viSAdidravyasAmAnAdhikaraNyAt Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. atra savavRttitA / karaNa iti kim / kriyAvizeSaNe mA bhUt / stokaM calati / iha ca stokAdInAmasakhavAcivAt dvikhabahusAsaMbhava ekavacanameva / _ 'stokasya cAbhinivRtteranivRttezca tasya vaa| prasiddhi karaNatvasya stokAdInAM pracakSate // 871 ajJAne jJaH SaSThI // 2 / 2 / 80 // ajJAne'rthe vartamAnasya jAnAteH saMbaMdhini karaNe vartamAnAda gauNAnnAmnaH SaSThI syAt / veti nivRttam / sarpiSo jaaniite| sarpiSA karaNabhUtena pravartata ityarthaH / pravRttiratra jaanaaterrthH| athavA sarpiSi rakto virakto vA cittabhrAntyA sarvamevodakAdi sIrUpeNa pratipadyata iti mithyAjJAnavacano'tra jaanaatiH| mithyAjJAnaM cAjJAnameva bhavati / ajJAna iti kim| svareNa putraM jAnAti / karaNa ityeva / tailaM sarpiSo jAnAti / tailaM sapIrUpeNa pratipadyata ityarthaH / atra tailAt karmaNo mA bhUt / sarpiSastu karaNatvAd bhavatyeva / tRtIyApavAdo yogH| 572 zeSe // 2 / 2 / 81 // karmAdibhyo'nyaH kriyAkArakapUrvakaH karmAdyavivakSAlakSaNo'zrUyamANakriyaH zrayamANakriyo vAsyedaMbhAvarUpaH svasvAmibhAvAdiH saMbaMdhavizeSaH shessH| tatra gauNAnAmnaH SaSThI syAt / prathamApavAdo yogaH / rAjJaH puruSaH / mASANAmaznIyAt / kathaM punaH karmAdInAM staampyvivkssaa?| yathA anudarA kanyA, alomikA eddketi| gauNAdityeva / rAjJaH purussH| atra saMbaMdhasya dviSThatve'pi pradhAnAt puruSAnna bhvti| prAdhAnyaM cAsyAkhyAtapadasAmAnAdhikaraNyam / tena tataH prathamaiva bhavati / yadA tu puruSo rAjAnaM prati guNatvaM pratipadyate tadA puruSasya rAjeti bhvtyev| kathaM rAjJaH puruSasya kaMbala iti ? / rAjApekSayA puruSasya prAdhAnye'pi kaMbalApekSayA gauNatvAd bhavati / 573 ririSTAtstAdastAdasatasAtA // 2 / 2 / 82 // riSTAt stAt astAt as atas :At pratyayAntairyuktAd gauNAnAmnaH SaSThI syAt / upari grAmasya / upariSTAt grAmasya / parastAd grAmasya / avarastAd graamsy| purastAd grAmasya / puro grAmasya / dakSiNato grAmasya / adharAd grAmasya / paJcamyapavAdo yogH| 574 karmaNi kRtaH // 2 / 2 / 83 // kRdantasya saMbaMdhini karmaNi gauNAnAmnaH SaSThI syAt / dvitIyApavAdaH / apAM sraSTA / odanasya bhojakaH / karmaNIti kim / Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 siddhahaimabRhatprakriyA. [kAraka zastreNa bhettA / kriyAvizeSaNasyApi karmatvAbhAvAnna bhavati / sAdhu paktA / kRta iti kim / kaTaM karoti / tyAditaddhitayoH karmaNi mA bhUt / kathaM arthasya tyAgI, sukhasya bhogItyAdi ? / atra tAcchIlikayopiNinoH karmeti bhavati / / 575 dviSA vAtRzaH // 2 / 2 / 84 // atRz pratyayAntasya dviSaH karmaNi gauNAnAmnaH SaSThI vA syAt / tannAdisUtreNa pratiSedhe prApte vikalpo'yam / caurasya cauraM vA dviSan / 576 vaikasya dvayoH // 2 / 2 / 85 // dvikarmakeSu dhAtuSu dvayoH karmaNorekatraikatarasmin vA SaSThI syAt / anyatra pUrveNa nityameva / ajAyA netA srughnaM srughnasya vaa| athavA-ajAM ajAyA vA netA trughnasya / anye tu nIvahyAdInAM dvikarmakANAM gauNe karmaNi, duhAdInAM tu pradhAne viklpmicchnti| ubhayatrApi nityamevetyanye / 577 kartari // 2 / 2 / 86 // kRdantasya kartari gauNAnAmnaH SaSThI syAt / tRtiiyaapvaadH| bhavata aasikaa| kartarIti kim / gRhe zAyikA / kRta ityeva / tvayA shyyte| 578 vihetorastyaNakasya vA // 2 / 2 / 87 // stryadhikAravihitAbhyAmakAraNakArAbhyAmanyasya dvayoH kartRkarmaSaSThayoH prAptihetoH kRtaH kartari SaSThI vA syAt / nityaM prApte vibhASeyam / vicitrA sUtrasya kRtirAcAryasyAcAryeNa vaa| Azcaryo gavAM doho'gopAlakasya agopAlakena vaa| gamyamAne'pi karmaNi bhvti| antarSI yenAdarzanamicchati yasyAdarzanamicchatIti vA / atrAtmana iti karma gamyate / dvihetorityekavacananirdezaH kim / Azcaryamodanasya nAma pAko'tithInAM prAdurbhAva iti / bhinnakRtoH kartRkarmaSaSThIhetukhamiti atra na bhavati / astryaNakasyeti kim / cikIrSA maitrasya kAvyAnAm / bhAve NakaH / kartarItyeva / sAdhu khalvidaM zabdAnAmanuzAsanamAcAryasyAcAryeNa vetyatra zabdazabdAt karmaNi vikalpo na bhavati / anye tu ghabalapratyayayodvitvahetvoH karmaNyeva SaSThImicchanti na krtri| Azcaryo gavAM doho'gopAlakena / 579 kRtyasya vA // 2 / 2 / 88 // kRtyasya kartari gauNAnAmnaH SaSThI vA syAt / bhavato bhavatA vA kAryaH, kartavyaH, karaNIyaH, deyaH, kRtyo vA kttH| kartarItyeva / geyo mANavako gAthAnAm / Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 133 580 nobhayauhetoH // 2 / 2 / 89 // ubhayoH kartRkarmaNoH paSThIhetoH kRtyasya saMbaMdhinorubhayoreva SaSThI na syAt / netavyA grAmamajA maitreNa / ubhayorhatoriti kim / ekaikahetormA bhUt / upasthAnIyaH putraH pituH|| 581 tRnnudantAvyayakasvAnAtRzzatRGiNakackhalarthasya // 2 / 2 / 10 / / tRna udantasya kasorAnasya atRzaH zaturDeH NakacaH khalarthasya ca kRtaH saMbaMdhinoH karmakoMH SaSThI na syAt / vaditA janApavAdAn / kanyAmalaMkariSNuH / kaTaM kRtvaa| odanaM pecivAn / Aneti utsRSTAnubaMdhanirdezAt kAnazAnAnazAM grahaNam / kaTaM cakrANaH, vacanamanUcAnaH / zAna-malayaM pvmaanH| Anaza-odanaM pcmaanH| atRzaadhIyastatvArtham / zata-kaTaM kurvan / parISahAn saashiH| edhAnAhArako vrjti| cinirdezAt Nakasya na bhavati / varSazatasya puurkH| khalarthaH-ISatkaraH kaTo bhavatA, mujJAnaM tattvaM bhavatA / 582 ktayorasadAdhAre // 2 / 2 / 91 // sato vartamAnAdAdhArAccAnyasminnarthe vihitau yo ktau-taktavatU tatsaMbaMdhinoH karmakoMH SaSThI na syAt / kaTaHkRto maitrenn| kaTaM kRtavAn / asadAdhAra iti kim / rAjJAM jJAtaH, buddhaH, mataH, iSTaH, pUjito vaa| kAnto harizcandra ica prajAnAm / jJAnecchetyAdinA satyatraktaH / kathaM zIlito maitreNa, rakSitazcaitreNa ? / bhUte'yaMktaH / vartamAnatApratItistu prkrnnaadineti| anye tu jJAnecchA rthatAcchIlyAdibhyo'tIte ktaM necchanti / tnmte'pshbdaavetau| AdhAre-idamodanasya bhuktam / idameSAmAsitam / 'adyarthAcAdhAre' iti ktaH / 583 vA klIbe // 2 / 2 / 92 / / klIbe yo vihitaHktastasya kartari SaSThI vA na syAt / chAtrasya chAtreNa vA hasitam / klIva iti kim / caitreNa kRtam / ktaktavatU iti bhAve ktaH / pUrveNa pratiSedhe prApte vikalpo'yam / 584 akamerukasya // 2 / 2 / 93 // kameranyasyokapratyayAntasya karmaNi SaSThI na syAt / bhogAnabhilASukaH / akameriti kim / dAsyAH kaamukH| 585 eSyadRNenaH // 2 / 2 / 94 // eSyatyarthe RNe ca vihitasyenaH karmaNi SaSThI na syAt / ina iti iNinorgrahaNam |graamN gamI / auNAdika in / graammaagaamii| auNAdiko Nin / zataM daayii| atrAdhamaye Nin / eSyadRNeti kim / avazyaMkArI kaTasya / sAdhudAyI vittasya / Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [ kAraka 586 kriyAzrayasyAdhArodhikaraNam // 2 // 30 // kriyAzrayasya kartuH karmaNo vA ya AdhArastat kArakamadhikaraNasaMjJaM syAt / 587 saptamyadhikaraNe // 2 / 2 / 95 // gauNAnAmna adhikaraNe kArake saptamI syAt / adhikaraNaM ca poDhA / vaiSayikam, aupazleSikam, abhivyApakam , sAmIpyakam, naimittikam aupacArikaM ca / tatra ananyatra bhAvo viSayaH tasmai prabhavati vaiSayikam / divi devaaH| ekadezamAtrasaMyoga upazleSastatra bhavamaupazleSikam / kaTe Aste / yasyAdheyena samastAvayavasaMyogastadabhivyApakam , taddhi AdheyenAbhivyApyate, AdheyaM vaabhivyaamotiiti| tileSu tailam / yadAdheyasaMnidhimAtreNa kriyAhetustatsA maupacArikam / aGgalyagre karizatamAste / 588 na vA sujathaiH kAle // 2 / 2 / 96 // suco'rtho vAralakSaNo yeSAM pratyayAnAM tadantairyuktAt kAle'dhikaraNe vartamAnAd gauNAnAmnaH saptamI vA syAt / dvirahi aho vA bhuGkte / sujathairiti kim / ahni bhuGkte / bahuvrIhyAzrayaNaM kim / sujarthapratyayasyAyoge tadarthe mA bhUt / kAla iti kim / dviH kAMsyapAtryAM bhuGkte / adhikaraNe ityeva / dvirahnA bhuGkte / AdhArasyAdhAratvAvivakSAyAM pakSe zaiSikI SaSThI sidaiva / niyamArtha tu vacanam / tena pratyudAharaNeSu zeSe SaSThI na bhvtyev| 589 kuzalAyuktenAsevAyAm ||2 / 2 / 97|| kuzalo nipunnH| Ayukto vyApUtaH / AbhyAM yuktAdAdhAre vartamAnAd gauNAnnAmnaH saptamI vA syAt AsevAyAMtAtparya gamyamAne / kuzalo vidyAgrahaNe / AyuktastapazcaraNe / pakSe adhikaraNAvivakSAyAM zeSaSaSThI / kuzalo vidyAgrahaNasya / AyuktastapazcaraNasya / A sevAyAmiti kim / kuzalazcitrakarmaNi na ca karoti / Ayukto gauH zakaTe-AkRSya yukta ityrthH| adhikaraNe ityeva nityaM saptamI / pakSe AdhArasyAvivakSAyAM vikalpe siddhe'jAsevAyAmAdhArAvivakSAnivRttyarthaM vacanam / 590 svaabhiishvraadhiptidaayaadsaakssiprtibhuuprsuutaiH||2|2|98|| ebhiyuktAd gauNAnnAmnaH saptamI vA syAt / pakSe zeSaSaSThI / goSu gavAM vA svAmI / goSu gavAM vezvaraH / goSu gavAM vAdhipati : |gossu gavAM vA dAyAdaH / goSu gavAM vA saakssii| goSu gavAM vA prtibhuuH| goSu gavAM vA prsuutH| svAmIzvarAdhipatIti paryAyopAdAnAt Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 135 paryAyAntarayoge na bhavati / grAmasya rAjA / atra SaSThayeva bhavati / saptamyarthamidaM vacanam / 591 vyApye ktenaH // 2 / 2 / 99 // iSTAdibhyaH ktAntebhya iSTamanenetyAdyarthe taddhita ina vakSyate / ktapratyayAntAdya in tadantasya vyApye vartamAnAd gauNAnAmnaH saptamI syAt / veti nivRttam / adhItaM vyAkaraNamaneneti vAkyAvasthAyAmabhidhAyAdhItIti vRttyoktenAnabhihite karmaNi pratyayArthakartRkeNa ca dhAtvarthena vyApyamAne kRtapUrvI kaTamityAdAviva dvitIyAyAM prAptAyAM tadapavAdo'yam / adhItaM vyAkaraNamanenAdhItI vyAkaraNe / kteneti kim / kRtapUrvI kaTam / vyApya iti kim mAsamadhItI vyAkaraNe / atra mAsAt mA bhUt / mAsasya hi na karmatvam / dvitIyA tu kAlAdhvanoAptAvityanena / 592 tadyukte hetau // 2 // 2100 // hetunimittaM kAraNam / tena vyApyena yukte saMyukta hetau vartamAnAd gauNAnnAmnaH saptamI syAt / hetutRtIyApavAdaH / 'carmaNi dvIpinaM hanti dantayorhanti kuJjaram / kezeSu camarI hanti sImni puSkalako htH|| tadyukta iti kim / vetanena dhAnyaM lunAti / nAtra vetanaM dhAnyena saMyuktam / hetAviti kim / devasya pAdau spRzati / 593 apratyAdAvasAdhunA // 2 / 2 / 101 / / asAdhuzabdena yuktAd gauNAnAmno'pratyAdau-pratyAdiprayogAbhAve saptamI syAt / asAdhumaitromAtari / apratyAdAviti kim / asAdhumaitro mAtaraM prati paryanu abhi vaa| 594 sAdhunA // 2 / 2 / 102 // sAdhuzabdayuktAd gauNAnnAmno'pratyAdau saptamI syAt / sAdhumaitro raajni| apratyAdAvityeva / sAdhumaitro rAjAnaM prati paryababhi vA / uttaratrArcAyAM vidhAnAt anarcAyAM tu vyAvRttestattvAkhyAne vidhirayam / kathaM sAdhu tyo rAjJa iti / bhRtyApekSA'tra SaSThI na sAdhva pekSA / sAdhvapekSAyAM tu saptamyeva / 595 nipuNena cArcAyAm // 1 / 2 / 103 // nipuNazabdena sAdhuzabdena ca yuktAd gauNAnAmno'patyAdau saptamI syAt arcAyAm gamyAyAm / SaSThyapavAdaH / mAtari nipuNaH / pitari sAdhuH / arcAyAmiti kim / nipuNo maitro mAtuH / sAdhu Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 136 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kAraka maitraH pituH / mAtaivainaM nipuNaM manyate pitaiva sAdhumityanarcAyAM na bhavati / apratyAdAvityeva / nipuNo maitro mAtaraM pratiparyanvabhi vA / 596 sveze'dhinA // 2 / 2 / 104 // sve Izitavye Ize ca svAmini vartamAnAdadhinA yuktAd gauNAnnAmnaH saptamI syAt / adhiH svsvaamisNbndhNdyotyti| tatra svasvAmivAcinoryadgauNatvena vivakSyate tato bhvti| adhi magadheSu shrennikH| adhi zreNike magadhAH / SaSThIvAdhanArtho yogH|| 597 upenAdhikini // 22 / 105 // upena yuktAdadhikini vartamAnAd gauNAnAmnaH saptamI syAta / upetyadhikAdhikisaMbaMdhaM dyotayati / upa khAyA dronnH| droNo'dhikaH khAryA ityarthaH / upeneti kim / khAryA upari dronnH| adhikinIti kim / adhike mA bhUt / tenopa droNe khArIti na bhavati / 598 yadbhAvo bhAvalakSaNam // 2 / 2 / 106 // bhAvaH kriyaa| prasiddha lakSaNamaprasiddha lakSyam / yasya saMbaMdhinA bhAvena kriyayA bhAvo'parakriyA lakSyate tasmin vartamAnAda gauNAnnAmnaH saptamI syAt / goSu duhyamAnAsu gtH| atra kAlataH prasiddhana gavAM dohena bhAvenAnyasya gamanamaprasiddhaM lakSyate / evaM devArcanAyAM kriyamANAyAM gtH| gamyamAnenApi bhAvena bhAvalakSaNe bhvti| AneSu kalAyamAtreSu gtH| atra jAteSviti gamyate / gamyamAnamapi hi vibhaktenimittaM bhavati / yathA vRkSa zAkhA, grAme caitraH / atra bhavati, vasati cetyAdhAranimittaM gamyate / yatra kriyANAM kArakatvaM tadviparyayo vA, yathA RddheSu muMjAneSu daridrA Asate / RddheSvAsIneSu daridrA bhuMjate / yatra kriyAnarhANAmakArakatvaM tadviparyayo vA, yathA, daridreSvAsIneSu RddhA bhuMjate / daridreSu bhuMjAneSu RddhA Asate / atrApi bhAvo bhAvasya lakSaNaM bhavatItyanenaiva sptmii| yadgrahaNaM prakRtyartham / bhAva iti kim / yo jaTAbhistasya bhojanam / bhAvalakSaNamiti kim / yasya bhojanaM sa maitraH / tRtIyApavAdo yogH| 599 gate gamye'dhvano'ntenaikArthya vA / / 2 / 2 / 107 // kutazcidavadhevivakSitasyAdhvano'vasAnamantaH / yadbhAvo bhAvalakSaNaM tasyAdhvano'dhyavAcizabdasyAdhvana evAntenAntavAcinA sahakAyeM sAmAnAdhikaraNyaM vA syAt , tadvibhaktistasmAd bhavatItyarthaH, gate gamye, gatazabde'prayujyamAne ityrthH| gavIdhumataH sAMkAzyaM catvAri yojanAni / caturpu yojaneSu gateSu bhavatItyarthaH / pakSe pUrveNa saptamI / gavIdhumataH sAMkAzyaM caturpu yojaneSu / gateSviti gamyate / gata iti kim / dagdheSu lupteSviti Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. vA pratItau mA bhUt / gamya iti kim / gatazabdaprayoge mA bhUt / gavIdhumataH sAMkAzyaM caturpa yojaneSu gateSu bhavati / atraikArthya na bhavati / saptamI tu pUrveNa nityaM bhavati / adhvana iti kim / kArtikyA AgrahAyaNI mAse / atrApyaikArthyAbhAve pUrveNa nityaM saptamI / anteneti kim / adya nazcaturyu gavyUteSu bhojanam / bhojanaM hi bhoktRdharmo nAdhvano'nta iti pUrvavat saptamyeva / nanvantena sahAdhvano'bhedopacArAt siddhamevaikArthaM kimanena ? / satyam / kAle'pyevaM mA bhUditi vacanam / 600 SaSThI vAnAdare // 2 / 2 / 108 // yadbhAvo bhAvalakSaNaM tasmin bhAvavati vartamAnAda gauNAnnAnno'nAdare gamyamAne SaSThI vA syAt / pakSe pUrveNa sptmii| rudato lokasya rudati vA loke pAtrAjIt / rudantamanAdRtya prAvAjIdityarthaH / 601 saptamI cAvibhAge nirdhAraNe // 2 // 2 // 109 // jAtiguNakriyAdibhiH samudAyAdekadezasya pRthakaraNaM nirdhAraNam tasmin gamyamAne gauNAnAmnaH SaSThI saptamI ca syAt, avibhAge-nirdhArthamANasyaikadezasya samudAyena saha kathaMcidaikye zadvAd gamyamAne / kSatriyaH puruSANAM puruSeSu vA zUratamaH / kRSNA gavAM goSu vA saMpannakSIratamA / dhAvanto gacchatAM gacchatsu vA zIghratamAH / yudhiSThiraH zreSThatamaH kurUNAM kuruSu vA / AvabhAga iti kim / mAthurAH pATaliputrakebhya ADhyatarAH / atra hi zaddhAd bheda eva pratIyate na tu kathaMcidaikyamiti na bhavati / paJcamIbAdhanArtha vacanam / anye tu paJcamImapIcchanti / gobhyaH kRSNA saMpannakSIratamA / 602 kriyAmadhye'dhvakAle paJcamI ca // 2 / 2 / 110 // kriyayormadhye yo'dhyA kAlazca tasmin vartamAnAd gauNAnnAmnaH paJcamI cakArAt saptamI ca bhvti| ihastho'yamiSvAsaH krozAllakSyaM vidhyati / iha dhAnuSkAvasthAnamiSumokSo vaikA kriyA lakSyavyadhazca dvitIyA tanmadhye krozo'dhyA / adya bhuktvA munidyahAd bhoktA / atra dvayorbhuktikriyayormadhye yahaH kAlaH / nanu ca kroze sthitaM lakSyaM vidhyati yahe pUrNe bhuGkte ityadhikaraNa eva saptamI; krozAnniHsRtya sthitaM lakSyaM vidhyati, yahamatikramyAnubhuGkte ityapAdAne 'gamyayapaH karmAdhAre' iti paJcamI ca sidaiva / satyam / yadA tvasyaiva kriyAkArakasaMbaMdhasya phalabhUtA zeSasaMbaMdhalakSaNottarAvasthA vivakSyate yathA dvirahro bhuGkte, yojanasya zRNotIti tadApi kriyAmadhye SaSThI mA bhUditi vacanam / 603 adhikena bhUyasaste // 2 / 2 / 111 // adhirUDha ityarthe'dhikazabdo 18 Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kAraka nipAtyate / adhirUDha iti kartari karmaNi ca kto bhavati / tatra yadA kartari tadA'dhika ityanenAlpIyAnucyate / yadA tu karmaNi tadA bhUyAn / tatra sAmarthyAdalpIyovAcinA'dhikazabdena yuktAd bhUyaso-bhUyovAcino gauNAnnAmnaste saptamIpaJcamyau syAtAm / adhiko droNaH khAyo, khAryAH / 604 tRtIyAlpIyasaH // 2 / 2 / 112 // adhikazabdena sAmarthyAd bhUyovAcinA yuktAdalpIyovAcakAd gauNAnAmnastRtIyA syAt / adhikA khArI droNena / 605 pRthagnAnA pazcamI ca // 2 / 2 / 113 // pRthagnAnAzabdAbhyAM yuktAd gauNAnnAmnaH paJcamI tRtIyA ca syAt / pRthagmaitrAnmaitreNa / nAnA caitraacaitrenn| yadA tu pRthanAnAzabdAvanyArthI tadA prabhRtyAdi sUtreNa pazcamI siddheva, tRtIyaivAnena vidhiiyte| yadA tvasahAyArthI tadA paJcamIvidhAnArthamapIdam / anye tu dvitIyAmapIcchanti / ... 606 Rte dvitIyA ca // 2 / 2 / 114 // Rte ityetadavyayaM varjanArtham / tena yuktAd gauNAnnAmno dvitIyA paJcamI ca syAt / citraM ythaashrymRte| na hyaGgaM vikriyate rogamRte / Rte dharmAt kutaH sukham / dvitIyAM necchantyeke / / 607 vinA te tRtIyA c||22|115|| vinAzabdena yuktAd gauNAnnAmno dvitIyApaJcamyau syAtAm tRtIyA ca / vinA vAtam, vAtAt, vAtena / dvitIyAM necchntynye| 608 tulyArthastRtIyASaSThayau // 2 / 2 / 116 / / tulyArthairyuktAd gauNAnnAmnastRtIyASaSThayau syAtAm / mAtrA mAtustulyaH / pitrA pituH smaanH| arthagrahaNaM paryAyArtham / upamA nAsti kRSNasya, tulA nAsti sanatkumArasyetyAdau upamAdayo na tulyArthA iti na bhavati / gauNAdhikArAca gauriva gavayaH, yathA gaustathA gavaya ityAdau na bhavati / tRtIyAmavikalpya SaSThIvidhAnaM saptamIbAdhanArtham / tena gavAM tulyaH svAmI, gobhistulyaH svAmItyatra svAmIzvaretyAdinA saptamI na bhavati / 609 dvitIyASaSThayAvenenAnazceH // 2 / 2 / 117 // ena pratyayAntena yuktAd gauNAnnAmno dvitIyASaSThayau syAtAm na cetso'zcaH paro vihito bhavati / pUrveNa grAmaM, grAmasya / anazceriti kim / prAggrAmAt / 610 hetvadhai stRtiiyaadyaaH||2|2|118|| hetunimittaM kAraNamiti paryAyAH / eta: zanderyuktAt matpAsatestaireva samAnAdhikaraNAt gauNAnAmnastRtIyAdhatu Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 139 rthIpaJcamISaSThIsaptamyaH syuH| dhanena dhanAya dhanAt dhanasya dhane hetunA hetave hetoH2 hetau vasati / evaM dhanena nimittena, dhanena kAraNenetyAdi / tatsAmAnAdhikaraNyAca hetvarthebhyo'pi tA eva bhavanti / pratyAsattestaireva samAnAdhikaraNAdivi kim / annasya hetuH / anye tu hetvarthazabdayoge necchanti / hetuzabdaprayoge tu SaSThImevecchanti / asarvAdyarthamidam / 611 sarvAdeH sarvAH // 2 / 2 / 119 // hetvathairyuktAt pratyAsattestatsamAnAdhikaraNAt sarvAdergauNAnAmnaH sarvA vibhaktayaH syuH| ko hetuH, kaM hetuM, kena hetunA, kasmai hetave, kasmAt hetoH, kasya hetoH, kasmin hetau vasati caitraH / evaM yo hetuH, yaM hetumityaadi| 612 asatvArAdarthAhAGasiGyam // 2 / 2 / 120 // satvaM dravyaM tato'nyadasattvam / ArAd dUrAntikayoH / taMtreNobhayograhaNam / asatvavAcino dUrArthAdantikArthAcca TAGasi Gi am ityete pratyayAH syuH| gauNAditi nivRttam / dUreNa, durAt, dare dUraM grAmasya grAmAdvA vasati / antikena, antikAta, antike, antikaM grAmasya grAmAhA vasati / kecidArAdarthayuktAt paJcamI necchanti / tena dUrAd grAmasya, antikAd grAmasyetyeva bhavati / na tatsarvasaMmatam / paJcamyA api darzanAt / 'dUrAdAvasathAnmUtraM dUrAt pAdAvasecanam / dUrAca bhAvyaM dasyubhyo dUrAcca kupitAd guroH|| asatveti kim / duraH panthAH / kathaM ciraM cireNa cirAya cirAt cirsyeti| vibhaktipratirUpakA nipAtA ete / yathA parasparaM paraspareNa parasparasyetyAdayaH / ___613 jAtyAkhyAyAM navaiko'saMkhyo bahuvat // 2 / 2 / 121 // jAterekatvAdekavacana eva prApte pakSe bahuvacanArtha bahuvadbhAva ucyate / jAterAkhyAbhidhAnaM jAtyAkhyA, tasyAmeko'rtho jAtilakSaNo'saMkhyaH-saMkhyAvAcivizeSaNarahito bahuvadvA syAt / saMpanno yavaH / saMpannA yavAH / jAtyarthasya bahuvadbhAvAt tadvizeSaNAnAmapi bahuvadbhAvaH / tathA cobhayavAcibhyo bahuvacanam / jAtigrahaNaM kim / caitraH / AkhyAgrahaNaM kim / kAzyapapratikRtiH kaashypH| bhavatyayaM jAtizabdo natvanena jAtirAkhyAyate, kiMtarhi pratikRtiH / eka iti kim / saMpannau vrIhiyavau / 'magadheSu stanau pInau kaliGgeSvakSiNI zubhe' ityAdAvapi savyetaratvalakSaNAvAntarajAtiddha Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 140 siddhahaimabRhatprakriyA. [ bahuvrIhisamAsa yopAdhiyogAdekatvaM nAstIti bahuvadbhAvo na bhavati / jAtimAtravivakSAyAM tu bhavatyeva / magadheSu stanAH pInAH, stanaH pInaH / kaliGgeSvakSINi zubhAni, akSi zubhamiti / asaMkhya iti kim / eko vrIhiH saMpannaH subhikSaM karoti / atra vizeSaNabhUtasaMkhyAprayogo'stIti eke vrIhayaH saMpannAH subhikSaM kurvanti, iti na bhavati / 614 avizeSaNe do cAsmadaH // 2 / 2 / 122 // asmado dvAvekazcArtho vA bahuvatsyAt avizeSaNe-na cettasya vizeSaNaM prayujyate / AvAM brUvaH / vayaM bruumH| ahaM bravImi / vayaM brUmaH / avizeSaNa iti kim / AvAM gAryo brUvaH / kathaM 'nATaye ca dakSA vayam' ityAdi ? / dakSavAdInAM vidheyatvenAvizeSaNavAd bhaviSyati / yadanUdyamAnamavacchedakaM tadvizeSaNam iti ekAnekasvabhAvasyAtmano'nekasvabhAvavivakSAyAM bahuvacanaM siddhameva savizeSaNapratiSedhArtha tu vacanam / 615 phalgunIproSThapadasya bhe // 2 / 2 / 123 // phalgunIzabdasya proSThapadAzabdasya ca bhe-nakSatre vartamAnasya dvAvau~ bahuvadvA syAtAm / kadA pUrva phalgunyau, pUrvAH phalgunyaH / kadA pUrve proSThapade, pUrvAH prosstthpdaaH| bha iti kim / phalgunISu jAte phalgunyau mANavike / dvAvityeva / tenaikasmin jyotiSi na bhavati / dRzyate phalgunI / ekavacanAntaH prayoga eva nAstItyanye / phalgunIpoSThapadasyeti zabdaparo nirdezaH kim / tatparyAyasya mA bhUt / adya pUrve bhdrpde| 616 gurAvekazca // 2 / 2 / 124 // gurau-gauravAhe'rthe vartamAnasya zabdasya dvAvekazvArtho bahuvadvA syAt / tvaM guruH / yUyaM guravaH / yuvAM gurU / yUyaM gurvH| eSa me pitA / ete me pitrH| ApaH, dArAH gRhAH, varSAH, paJcAlAH janapadaH gaudau, khalatikaM vanAni, harItakyaH phalAni, pazcAlamathure, caJcAbhirUpo manuSya iti sarvaliGgasaMkhye vastuni syAdvAdamanupatati mukhyopacaritArthAnupAtini ca zabdAtmani ruuddhitstttllinggsNkhyopaadaanvyvsthaa'nusrtvyaa| iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM kAraka prakaraNaM samAptam // // atha samAsaprakaraNam // tatrAdau bhuvriihiH| 617 samarthaH padavidhiH // 4 / 122 // samarthapadAzritatvAt samarthaH / padasaMbaMdhI vidhiH pdvidhiH| tena yaH padAdvidhiH yazca pade yazca padasya padayoH Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 141 padAnAM vA sa sarvaH padavidhireva / sarvaH padavidhiH samartho veditvyH| samarthAnAM padAnAM vidhirveditavya ityarthaH / tacca sAmarthya vyapekSA ekA bhAvazca / atra vyapekSAyAM saMbaddhArthaH saMprekSitArtho vA padavidhiH saadhurbhvti| ekArthIbhAve tu vigrahavAkyArthAbhidhAne yaH zaktaH saMgatArthaH saMsRSTArtho vA padavidhiH sa sAdhurbhavati / atra ca padAni upasarjanIbhUtasvArthAni nivRttasvArthAni vA pradhAnArthopAdAnAt yarthAni arthAntarAbhidhAyIni vA bhavanti / padavidhizca samAsanAmadhAtukRtaddhitopapadavibhaktiyuSmadasmadAdezaplutarUpo bhavati / tatra samAsaH-dharma zritaH dharmazritaH ityaadiH| atra pUrvottarapadayorvAkyAvasthAyAM parasparAkAMkSAlakSaNA vyapekSA / vRttyavasthAyAM tu pRthagarthAnAM satAmekA bhAva iti| tadetatsAmarthya avizeSoktamapi lokavyapekSayA vRttyavRttyoH svabhAvena vibhaktamavatiSThate / yatra svasAmarthya tatra samAso na bhavati / yathA pazya dharmam zrito maitro gurukulamityAdau / nAmadhAtuH-putramicchati putrIyati / samartha iti kim / pazyati putramicchati sukham / kRt-kuMbhaM karoti kuNbhkaarH| samartha iti kim / pazya kuMbham karoti kaTam / tddhitHupgorptymaupgvH| samartha iti kim / gRhamupagorapatyaM tava / upapadavibhaktiHnamo devebhyH| samartha iti kim / idaM namo devAH zRNuta / yuSmadasmadAdezaH-dharma-- ste me svam / samartha iti kim / odanaM paca tava mama bhvissyti| plutaH-aGga kUja 3 idAnIM jJAsyasi jaalm| samartha iti kim / aGga kUjatyayamidAnI jJAsyati jaalmH| padagrahaNAda varNavidhirasAmarthe'pi bhavati / tiSThatu dadhyazAna tvaM zAkena / evaM samAsanAmadhAtukRttaddhiteSu vAkye vyapekSA vRttAvekArthIbhAvaH / zeSeSu punarvyape va sAmarthya bhavati / nanu ca rAjJaH puruSamAnayetyukte yo'rtha AnIyate rAjapuruSamAnayetyapyukte sa eva tat ko'tra vyapekSaikArthIbhAvayorvizeSaH ? / ucyte| saMkhyAvizeSo vyaktAbhidhAnamupasarjanavizeSaNaM cayogazceti / tatra rAjJaH puruSaH, rAjJoH puruSaH, rAjJAM puruSaH iti vAkye saMkhyAvizeSo bhavati, samAse na bhavati / raajpurussH| vAkye hyupasarjanAni vibhaktArthAbhidhAyitvAt saMkhyAvizeSayuktaM svArtha pratipAdayanti / samAse'ntarbhatasvArtha pradhAnArthamabhidadhatItyabhedaikatvasaMkhyAM gmynti| saMkhyAvizeSANAmavibhAgenAvasthAnamabhedaikatvasaMkhyA / 'yathauSadharasAH sarve madhunyAhitazaktayaH / avibhAgena vartante tAM saMkhyAM tAdRzIM viduH // Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 siddhahaimabRhatprakriyA. [bahuvrIhisamAsa vibhaktivAcyaiva tu saMkhyA vRttau nivartate nAmAdigamyA tu na nivartate / yathA dviputraH paJcaputra ityAdau nAmArtha eva sNkhyaavishessH| tAvakIno mAmakIna ityAdezAbhivyaGanya prekatvam / zaupikaH mAsajAta iti primaannsvaabhaavyaadektvsNkhyaavgmH| kArakamadhya vyaMjanamadhyamityAdau madhyAnyathAnupapattyA dvitvaagvmH| yatrApi vRttau vibhaktelaba nAsti dAsyAH putra ityAdau tatrApi saMkhyAvizeSo nAsti sAmAnyena vishessnnmaatrprtiiteH| ata eva vRttau saMkhyAbhedAbhAvAt svabhAvato nivRttA vibhaktilapA anvAkhyAyate / alupsamAse tu zabdAntaraM vibhaktyantapratirUpAvayavamanenopAyena pratipAdyate / tathA vAkye vyaktAbhidhAnaM bhavatibrAhmaNasya kaMbalastiSThati / samAse punaravyaktaM brAhmaNakaMbalastiSThatIti / saMdihyate'tra SaSThIsamAso vA saMbodhanaM veti / kiMcit punaravyaktavAkye / yathArdha pazodevadattasyeti / pazuguNasya vA devadattasya yadadhaiM yo vA saMjJIbhUto pazustasya yadardhamiti / tacca samAse vyaktam ardhapazu devadattasyeti / tathA vAkye upasajane vizeSaNaM bhvti| Rddhasya rAjJaH purussH| samAse na bhavati raajpurussH| yathAhuH-savizeSaNAnAM vRttina vRttasya vA vizeSaNaM na prayujyate iti / vizeSaNayoge hi sApekSatvenAgamakatvAt sAmarthya na bhavati / yatra ca kacid vizeSaNayoge'pi gamakatvaM tatra bhavatyeva samAsaH, yathA devadattasya gurukulam / yadAha 'saMbaMdhizabdaH sApekSo nityaM sarvaH pravartate / svArthavat sA vyapekSA'sya vRttAvapi na hIyate // ' tathA vAkye cayogo bhavati svacayogaH svAmicyogazca / rAjJo gauzvAzvazca purupshc| samAse na bhavati / rAjJo goshvpurussaaH| yadi samarthaH padavidhiH kathamasAmarthya sUrya na pazyantyamUryapazyA rAjadArA ityAdyA vRttayo bhavanti ? / 1ki hi vacanAnna bhvti| 618 nAma nAmnaikArthaM samAso bahulam // 3 / 1 / 18 // nAma nAmnA sahakArya-ekArthIbhAve sati samAsasaMjJaM syAt bahulam / aikArthya ca saamrthyvishessH| sa ca pRthagarthAnAM padAnAM kacitparasparavyapekSAlakSaNaM sAmarthyamanubhUya bhavati / lakSaNamidamadhikArazca / tena bahuvrIhyAdivizeSasaMjJAbhAve yatraikArthatA dRzyate tatrAnenaiva samAsasaMjJA bhavati / aikapadyaM ca samAsaphalam / 1 gamakatvAt 'na' ityanenAsAmarthye'pi bAhulakAd bhvtiityrthH| Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatmakriyA. 619 aikAyeM // 3 / 2 / 8 // aikAyaM-aikapadyaM tannimittasya syAdelup syAt / ata eva ca lubavidhAnAta nAma nAmnetyuktAvapi vibhaktyantAnAmeva samAso vijJAyate / vispaSTaM paTuH, vispaSTapaTuH / atra guNavizeSaNasya guNavacanena smaasH| bhUtaH pUrva bhUtapUrvaH, ityAdiSu vizeSasaMjJAprAptau nAma nAmnetyanenaiva samAsaH / sUtre bahulamiti ziSTaprayogAnusaraNArtham / nAmeti kim / caranti gAvo dhanamasya / nAmneti kim / caitra: pcti| bahulavacanAdeva kacidanAmApi smsyte| bhAtyA'treti bhAtyakai nmH| nabhasA sAmAnAdhikaraNyaM samAsaphalam / kacidanAmnApi / anuvyacalat / atra nityasaMdhyAdiH samAsaphalam / samAsasya ca nAmatve'pi saMkhyAyAstyAdibhirevoktatvAt syAdayo na bhavanti / padatvArthamutpannasya vA prathamaikavacanasya tyAdyantArthaprAdhAnyAt napuMsakatve lopo bhavati / 'aikArthe' iti nimittasaptamIvijJAnAdaikAryottarakAlasya na bhavati / 620 sujvArtha saMkhyA saMkhyeye saMkhyayA bahuvrIhiH // 3 / 1 / 19 // suco'rthI vAraH / vArtho vikalpaH saMzayo vA / sujvArthe vartamAna saMkhyAvAci nAma ca saMkhyeye vartamAnena saMkhyAvAcinA nAmnA sahakArye samAsasaMjJaM bahuvrIhisaMjJa ca syAt / sujarthasya samAsenaivAbhihitatvAt suco'prayogaH / dviH daza iti vigrahe'nena samAse kRte / 621 saMkhyA samAse // 3 / 1 / 163 // sarvA saMkhyA prathamoktetyaniyame prApte AnupUrvyAH saMkhyAyAH pUrvanipAtArtha vacanam / samAsamAtre saMkhyAvAcinAmanupUrve pUrvanipatati / tatazca / 622 samAsAntaH // 369 / / adhikaaro'ymaapaadprismaapteH| ataH paraM ye pratyayAste samAsasyAntA avayavAH syuH, tadgrahaNena gRhyante / prayojana bahuvrIyavyayIbhAvadvigudvandvasaMjJAH / 623 pramANIsaMkhyADDaH // 73 / 128 pramANIzabdAntAt saMkhyAvAcizabdAntAcca bahuvrIherDaH samAsAntaH syAt / iti De-dvidazAH / dvau vA trayo vA dvitrAH / mujvArtha iti kim / dvAveva na trayaH / saMkhyeti kim / gAvo vA daza vA / saMkhyayeti kim / daza vA gAvo vA / saMkhyeye iti kim / dviviMzatirgavAm / 624 AsannAdRrAdhikAdhyardhArdhAdipUraNaM dvitIyAdhayArtha / / 3 / 1 / 20 // bhAsabha adara adhika adhyadha ityetAni ardhazabdapUrvapadaM ca pUraNamasyayAntaM mAga Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 siddhahaimabRhatprakriyA. [bahuvrIhisamAsa saMkhyAvAcinA nAmnaikArthe samasyate dvitIyAdyantasyAnyasya padasyAthai saMkhyeyarUpe'bhidheye sa ca samAso bahuvrIhisaMjJaH syAt / AsannA daza yeSAM yebhyo veti vigrahe'nena samAse, syAdilupi ' uktArthAnAmaprayogaH' iti yacchabdAprayoge / 635 prathamoktaM prAk // 3 / 1 / 148 // atra samAsaprakaraNe prathamAntena padena yanirdiSTaM tatpUrva nipatet / ityAsannazabdasya pUrvanipAte, samAsAnte ca De-AsannadazAH / nava ekAdaza verthaH / evamadUradazAH / adhikadazAH / adhyardhA viMzatiryeSAM te iti vigrahe'nena samAse samAsAnte De ca kRte / 626 viMzatesterDiti // 7 // 467 // viMzatizabdasyApadasaMjJakasya yastizabdastasya Diti taddhite pare luk syAt / adhyardhaviMzAH / triNshdityrthH| ardhapazcamA viMzatayo yeSAM te ardhapazcamaviMzAH nvtirityrthH| 627 avyayam / / 3 / 1 / 21 / / avyayaM nAma saMkhyAvAcinA nAmnaikArthe samasyate dvitIyAdyanyArthe saMkhyeye'bhidheye, sa ca samAso bahuvrIhiH / yogavibhAga uttarArthaH / upa-samIpe daza yeSAM te upadazAH, navaikAdaza vA / evamupaviMzAH, upatriMzAH, upctvaariNshaaH| 328 ekArtha cAnekaM ca // 3 / 1 / 22 / / ekaH samAno'rtho'dhikaraNaM yasya tadekArtham-samAnAdhikaraNam / ekamanekaM caikAthai nAmAvyayaM ca nAmnA dvitIyAdhantasyAnyasya padasyArthe samasyate sa ca samAso bahuvrIhiH / ArUDho vAnaro yaM sa ArUDhavAnaro vRkssH| ArUDhA bahavo vAnarA yaM sa ArUDhabahuvAnaro vRkSaH / uccaimukhamasya uccaimukhaH / vyadhikaraNatvAdavyayasya na praamotiityvyyaanukrssnnaarthshckaarH| sAmAnAdhikaraNye tu ekArthamityanenApi siddhayati / asti kSIramasyA astikSIrA gauH / kriyAvacane tvastyAdInAM nAma nAmnetyAdinaiva bahulavacanAt siddham / ekArthagrahaNaM kim / paJcabhirbhuktamasya / dvitIyAdyanyArtha ityeva / vRSTe meghe gataH / iha kasmAna bhavati-vRSTe meve gataM pazya ? / bahiraGgAtra dvitIyAntateti / zabde kAryAsaMbhavAdarthe labdhe yadarthagrahaNaM tadanyapadArthasya yA liGgasaMkhyAvibhaktayastA yathA syurityevamartham / bahulAdhikArAt rAjanvatI bhUranenetyAdau na bhavati / 629 uSTramukhAdayaH // 3 // 1 // 23 // uSTramukhAdayo bahulaM bahuvrIhisamAsA nipaatynte| uSTamukhamiva mukhamasya ussttmukhH| vRssskNdhH| ityAdipamAnamupameyena sAmAnyavAcinA ca saha samasyate / upameyasarUpasya copamAnasya yathAsaMbhavaM lopH| Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 145 kaMThe sthitaH kAlo yasya saH kaMThekAla ityAdiSu saptamIpUrvapadaM samAnAdhikaraNaM samasyate uttarapadasya ca lopaH / kezasaMghAtathUDA yasya saH kezacUDa ityAdiSu saMghAtavikArApekSayA SaSThayA samastaM samasyate uttarapadalopazca / tathA prapatitAni parNAni asya praparNa ityAdiSu prAdipUrva dhAtujaM padaM samasyate tasya ca vikalpena lopaH / tathA avidyamAnaH putro'sya aputraH, avidyamAnaputra ityAdiSu napUrvamastyartha padaM samasyate tasya ca vA lopaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 630 sahastena // 3 // 1 // 24 // saha ityetanAma tulyayoge vidyamAnArthe ca vartamAnaM teneti tRtIyAntena nAmnA'nyapadasyArthe samasyate sa ca samAso bhuvriihiH| prathamAntAnyapadArthArtha AraMbhaH / 631 sahasya mo'nyArthe / / 3 / 2 / 143 // anyAthai anyapadArthe bahuvrIhau samAse uttarapade pare sahazabdasya sa ityayamAdezo vA syAt / saha putreNa saputraH, sahaputra aagtH| Agamanamubhayostulyam / saha dhanena vartate sadhanaH, shdhnH| vidyamAnatA'tra sahArtho na tulyayogaH / bahulAdhikArAt vidyamAnArthe kacinna samAsaH / sahaiva dazabhiH putrairbhAra vahati grdbhii| 632 nAni // 3 / 2 / 144 // yogAraMbhAvati nAnuvartate / anyArthe samAse uttarapade sahazabdasya sAdezaH syAta nAmni saMjJAyAM viSaye / saha azvatthena vartate sAzvatthaM nAma vanam / saha rasena sarasA dUrvA / anyArtha ityeva / saha caratIti sahacaraH kurnnttkH| 633 adRzyAdhike // 3 / 2 / 145 // adRzyaM parokSam / adhikamadhirUDham / tadvAcinoruttarapadayoranyArthe samAse sahazabdasya sAdezaH syAt / sAgniH kpotH| sadroNA khArI / ' sahasya so'nyArthe ' ityanenaiva siddhe nityArtha vacanam / 634 nAziSyagovatsahale // 3 / 2 / 148 // AziSi gamyamAnAyAM gavAdi. varjita uttarapade pare sahazabdasya sAdezo na syAt / svasti rAjJe saharASTrAya / AziSIti kim / saputraH, sahaputraH / agovatsahala iti kim / svasti bhavate sagave, sahagave, savatsAya, sahavatsAya, sahalAya, sahahalAya / ____636 dizo rUDhyAntarAle // 6 // 1 // 20 // rUDhayA dizaH saMbaMdhi nAma rUDhayaiva dizaH saMbaMdhinA nAmnA'ntarAle'nyapadArthe'bhidheye samasyate sa ca samAso Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 siddhahaimabRhatprakriyA [bahuvrIhisamAsa bahuvrIhiH / dakSiNasyAzca pUrvasyAzca dizorthadantarAlaM sA iti vigrahe'nena samAse kRte| 636 sarvAdayo'syAdau // 3 / 2 / 61 // sarvAdigaNaH parataH strI puMvat syAt 'asyAdau-syAdizcettataH paro na bhavet / ityanena puMvadbhAve-dakSiNapUrvA dik / kathaM pazcimadakSiNA, pazcimottarA ? / karmadhArayo'yam / bahuvrIhau hi sarvanAmnaH pUrvanipAtaH syAt / rUDhigrahaNaM yaugikanivRttyartham , tena aindrayAH kauberyAzca dizoryadantarAlamiti vAkyameva / ityAdayo bahuvrIhisamAsA jJeyAH / yatra pradhAnasyaikadezo vizeSaNatayA jJAyate sa tadguNasaMvijJAno bhuvriihiH| yathA laMbo karNau yasya saH laMbakarNaH / citrAH gAvaH yasyetyatra / ___637 vizeSaNaM sarvAdisaMkhyaM ca bahuvrIhau // 3 / 1 / 150 // vizeSaNavAci, sarvAdi, saMkhyAvAci ca nAma bahuvrIhau pUrva syAt / anena vizeSaNasya puurvnipaate| 638 gozcAnte hrasvo'naMzisamAseyobahuvrIhau // 49 // gauNasyAkipo gozabdasya GayAdyantasya ca nAmno'nte vartamAnasya isvaH sthAna cedasAvaMzisamAsAnta Iyasvanta bahuvrIhyanto vA syAt / anena ca isve-citrguH| sarvAdausarva zuklamasya sarvazuklaH / saMkhyAyAm-dvau kRSNAvasya dvikRSNaH / ssddultH| saptaraktaH / unnataraktazabdau na tAntAvapi tu guNazabdau / tena spardhe ktalakSaNaH pUrvanipAto na bhavati / zabdaspardhe paratvAt sarvAdisaMkhyayoH saMkhyAyA eva puurvnipaatH| tryanyaH / ubhayostu sarvAditve spardhe parasya pUrvanipAtaH / dhanyaH / bahuvrIhAviti kim / upasarvam / 'prathamoktaM prAgvat ' ityaniyame prApte niyamArtha vacanam / sarvAdisaMkhyayovizeSaNatve'pi pRthagvacanaM zabdaparaspardhArtham / 639 ktAH // 3 / 1 / 151 // ktapratyayAntaM sarva bahuvrIhI pUrva syAt / kRtaH kaTo'nena kRtakaTaH / tAntasya vizeSaNatvAt pUrveNa siddhe vizeSyArtha tu vacanam / kaTe kRtamanena kRtakaTaH / spardhe paratvArtha ca / kRtabhavyakaTaH / kecittu sarvAdibhyaH tAntasya pUrvanipAtaM necchanti / bahuvacanaM vyAptyartham , tena kRtapriya ityatra pareNApi spardhe ktAntasyaiva pUrvanipAtaH / Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 147 640 jAtikAlasukhAdernavA // 3 / 1 / 152 // jAtivAcibhyaH kAlavA jagdhI, jagdhazAGgarA / kaTakRtaH, kRtakaTaH / vyaktivivakSAyAM tu 'ktAH ' ityanena kRtakaTa ityAdyeva bhavati / anye tu AkRtivyaGayajAtivAcina eva ktAntapUrvanipA mukhAdayo daza kyavidhau nirdiSTAH / sukhayAtA, yAtasukhA / ktAntaM pUrva vA syAt / Ahito'gnirthena sa AhitAniH / agnyAhitaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 642 praharaNAt // 3 / 1 / 154 // praharaNavAcinaH zabdAt ktAntaM bahuvrIhau pUrva vA sthAt / udyato'siranena udyatAsiH / asyudyataH / 643 na saptamIndAdibhyazca // 3 // 1 // 155 // indvAdeH praharaNavAcinazca zabdAt pUrva saptamyantaM na syAd bahuvrIhau / induliau yasya sa indumauliH / asiH pANAvasya asipaanniH| bahulAdhikArAt pANivajra ityatra puurvnipaato'pi| sarvatra uSTramukhAditvAtsamAsaH / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / evamuttaratrApi / 644 gaDvAdibhyaH // 3 / 1 / 156 / / vetynuvrtte| gaDvAdibhyaH zabdebhyo bahuvrIhau saptamyantaM pUrva vA syAt / gaDukaMThaH, kaMThegaDuH / evaM zirasigaDuH, gaDazirAH / vyavasthitavibhASayA vahegaDurityeva / bhavati / 645 priyaH // 3 / 1 / 157 // priyazabdo bahuvrIhau pUrva vA syAt / priyagaDuH, gddupriyH| 646 parataH strI puMvat strayekArthe'nUG // 3 / 2 / 49 // parato vizeSyavazAyaH strIliGgaH sa striyAM vartamAne ekArthe tulyAdhikaraNe uttarapade pare puMvata syAt 'an'-na ceduGanto bhavati / darzanIyA bhAryA yasya sa darzanIyabhAryaH / evaM paTubhAryaH / pavI ca mRdvI ca paTvImadvayau, te bhArye asya pttttiimRdubhaaryH| atra dvaMdvapadAnAM parasparArthasaMkramAt yathesya mRduzabdasya yathaina bhAyoMzabdena sAmAnAdhikaraNyamiti puMvadbhAvaH / pUrvasya tu vyavadhAnAna bhavati / parata iti kim / 'drunniibhaaryH| atra puMvadbhAve arthataH pratyAsannaH kUrmazabdaH prApnuyAt / droNIbhAryaH / Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 siddhahaimabRhatpakriyA. [bahuvrIhisamAsa atra puMvadbhAve zabdataH pratyAsanno droNazabdaH prApnuyAt / strIti kim / grAmaNi kulaM dRSTirasya grAmaNiSTiH / khyekArtha iti kim / kalyANyA vastraM kalyANIvastram / strIgrahaNaM kim / kalyANI pradhAnameSAM kalyANIpradhAnAH / ekArtha iti kim / kalyANyA mAtA kalyANImAtA / anUGiti kim / brhmbNdhuubhaaryH| anUGiti sajjyapratiSedhAt iDaviDo'patyaM strI aJ tasya lup / iDaviD / sA cAsau bhAryA ca aiDaviDabhAryetyAdiSu uttareNa puMvadbhAvaH / paryudAse hi UGsadRzapratyayAntasyaiva puMvadbhAvaH syAt / uktaM hi dvau nau prakRtau loke paryudAsaprasajjyako / paryudAsaH sadRggrAhI prasajjyastu niSedhakRt' / miyAdau ca pare parataH strI puMvanna syAt / kalyANI paJcamI yAsAM tAH kalyANIpaJcamA raatryH| pUraNyabantasya grahaNAt iha puMvadbhAvo bhavatyeva / bavya Rco yasya sa bacazcaraNaH / priyAdau-kalyANI priyA yasya sa kalyANImiyaH / evaM kalyANIbhaktiH / kathaM dRDhabhaktiH / dRDhaM bhaktirasyetyevaM astrIpUrvapadasya vivakSitatvAt / appiyAdAviti kim / kalyAgI paJcamI asmin kalyANapaJcamIkaH pkssH| 648 taddhitAkakopAnyapUraNyAkhyAH // 32 // 54 // taddhitapratyayasyAkapratyayasya ca yaH kaH sa upAntyo yAsAM tAstaddhitAkakopAntyAH pUraNIpratyayAntA AkhyAH saMjJAstadrUpAzca parataH striyaH puMvanna syuH| taddhita-madrikAbhAvaH / akakArikAbhAryaH / pUraNI-dvitIyAbhAryaH / kasya taddhitAkavizeSaNaM kim / paakbhaaryH| 649 taddhitaH svaravRddhiheturaraktavikAre // 3 / 2 / 55 // svarasthAnAyA vRddheryo hetustaddhito raktAdvikArAccAnyatrArthe vihitastadantaH parataH strIliGgaH puMvanna syAt / 1 vaidishiibhaaryH| taddhita iti kim / kuMbhakArI bhAryA yasya sa kuNbhkaarbhaaryH| vRddhiheturiti kim / ardhaprasthe bhavA ardhaprasthA, ardhamasthA bhAryA yasya saH ardhaprasthabhAryaH / anye tu vRddhimAtrahetorNitastaddhitasya puMvatpatiSedhamicchanti / tanmate vaiyAkaraNIbhAryaH / araktavikAra iti kim / kaSAyeNa raktA kASAyI, sA bRhatikA yasya sa kApAyabRhatikaH / lohasya vikAro lauhI, sA ISAsya lauheSaH / 1 vidizAyAM bhavA jAtA vaa| Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 149 650 svAGgAnDIrjAtizcAmAnini // 3 / 2 / 56 // svAGgAyo vihito GIstadanto jAtivAcI ca yaH zabdaH parataH strI sa dhuvanna sthAt amAnini-mAninazabdazcetparo na bhavet / dIrghakezIbhArthaH / ktthiibhaarthH| 'AkRtigrahaNA jAtiratriliGgA ca yAnvitA / AjanmanAzamarthAnAM sAmAnyamapare viduH' // atra prathamajAtilakSaNAnusAreNa kumArIbhArtha iti bhavati, dvitIyajAtilakSaNAnusAreNa kumArabhArya iti bhavati / nahi kumAratvAdi utpatteH prabhRtyAvinAzamanuvartate / svAGgAditi kim / pttubhaaryH| GIriti kim / sakezabhAryaH / amAninIti kim / dIrghakezamAninI / kaThamAninI / 651 bahuvrIheH kASThe TaH // 7 / 3 / 125 // aGgalyantAd bahuvrIheH kASThe vartamAnAt TaH samAsAntaH syAt / 652 avarNavarNasya // 7 // 4 / 68 // avarNAntasyevarNAntasya cApadasya taddhite pare luk syAt / dve aGgulI yasya vyaGgulam / aGgulisadRzAvayavaM dhAnyakaNTakAdInAM vikSepaNakASThamevamucyate / bahuvrIheriti kim / upaangguli| kASTha iti kim / paJcAGgalihastaH / aGguleriti nirdezAdaGgulIzabdAntAna bhavati / dvAvagulIsadRzAvayavau yasya tat dyaGgalIkaM dAru / 'na kaci' iti hrsvaabhaavH| TakAro ngnyrthH| dIrghAGgulI yssttiH| 653 sakthyakSNaH svAGge // 73 / 126 // svAGgavAcI yaH sakthizabdo'kSizabdazca tadantAd bahuvrIheSTaH syAt / dIrgha sakthi yasya diirghskthH| vizAlAkSaH / sakthyakSNa iti kim / subAhuH / svAGga iti kim / dIrghasakthi zakaTam / bahubIherityeva paramasakthi / 654 dvivedno vA // 73 / 127 // dvitri ityetAbhyAM paro yo mUrdhanzabdastadantAd bahuvrIheSTo vA syAt / 655 no'padasya taddhite // 7 // 4 / 61 // nakArAntAnAmapadasaMjJakAnAM taddhite pare'ntyasvarAderlak syAt / dvimUrdhaH, dvimUrdhA / trimUrdhaH, trimUrdhA / dvimUrdhI strii| bahuvrIherityeva / dvayormUrdhA dvimUrdhA / Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [bahuvrIhisamAsa 656 suprAtastuzvasudivazArikukSacaturazreNipadAjapadaproSTapadabhadrapadam / / 7 / 3 / 129 / / suprAtAdayo bahuvrohayo DapratyayAntA nipAtyante / zobhanaM karma 'prAtarasya suprAtaH / zobhanaM karma zvo'sya suzvaH / zobhanaM karma divA'sya sudivaH zAreriva kukSirasya zArikukSaH / catasro'zrayo yasya cturshrH| eNyA iva pAdAvasya eNIpadaH / evamajapadaH / proSTho gaustasyeva pAdAvasya prosstthpdH| bhadrau pAdAvasya bhadrapadaH / nipAtanAt padbhAvo viSayavyavasthA ca bhavati / 657 pUraNIbhyastatprAdhAnye'p // 7 / 3 / 130 // pUraNapratyayAntaH strIliGgazabdaH pUraNI tadantAd bahuvrIherapa samAsAntaH syAt , tatprAdhAnye-tasyAH pUraNyAH prAdhAnye / samAsenAbhidhIyamAno hyarthaH pradhAnaM bhavati / kalyANI paJcamI rAtriryAsAM rAtrINAM tAH kalyANIpaJcamA rAtrayaH / atra rAtrayaH smaasaarthH| tAsu paJcamyapi rAtritvenAnupaviSTeti pradhAnam / pUraNIbhya iti kim / dvitIyA bhAryA kalyANI yAsAM bhAryANAM tA dvitiiyaaklyaanniikaaH| strItvanirdezaH kim / kalyANapazcamakA divsaaH| bahuvacanaM vyAptyartham / pakAro 'nAppiyAdau' iti pryudaasaarthH| 658 nasuvyupatrezcaturaH // 73 / 131 // etebhyaH paro yazcatuHzabdastadantAd bahuvrIherap syAt / avidyamAnAni adRzyAni vA catvAri yasya so'caturaH / sudRzyAni zobhanAni vA catvAri yasya sucturH| visadRzAni vigatAni vA catvAri yasya vicaturaH / catvAraH samIpe yeSAM saMkhyeyAnAM te upacaturAH / trayo vA catvAro vA tricaturAH / samAsAntavidheranityatvAdiha na bhavati / trayazcatvAro yasya sa tricatvA unmugdhH| 659 antarbahiyAM ca lognaH / / 7 / 3 / 132 // etAbhyAM paro yo lomanzabdastadantAd bahuvrIherap syAt / antAmAnyasya antarlomaH / bahirlomaH praavaarH| 660 bhAnnetuH // 7 / 3 / 133 // bhAnnakSatravAcinaH paro yo netRzabdastadantAd bahuvrIherap syAt / mRgo netA yAsAM tA mRganetrA rAtrayaH / bhAditi kim / devadattanetRkaH / netrazabdenaiva siddhe netRzabdAt kac mA bhUt iti vacanam / 661 nAbhernAni // 73 // 134 // nAbhyantAd bahuvrIherapa syAnAmni-abantena cetsaMjJA gamyate / padmanAbhaH / nAnIti kim / vikasitavArijanAbhiH / adhonAbhaM prahatavAniti avyayIbhAve'pi tiSThadgvAdiSu tathApAThAt siddham / Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 151 662 naJbahoco mANavacaraNe // 73 / 135 // etAbhyAM paro ya RcazabdastadantAd bahuvrIherap syAt yathAsaMkhyaM mANave caraNe ca vaacye| 663 an svare // 3 / 2 / 129 // natraH svarAdAvuttarapade'n ityayamAdezaH syAt / na vidyante Rco'sya anRco mANavaH / bcshvrnnH| mANavacaraNa iti kim / anukaM sAma / bakaM sUktam / 'RkyUH pathyapo't ' ityeva siddhe niyamArtha vcnm| 664 namsuduryaH saktisakthihalervA ||7|3|136||nsudur ityetebhyaH pare ye saktisakthihalizabdAstadantAd bahuvroherabbA syAt / saJjanaM saktiH / 665 namat // 3 / 2 / 125 // nazabda uttarapade pare akAraH syAt / na vidyamAnA saktirasya asaktaH, asktiH| susaktaH, susaktiH / duHsaktaH / duHsktiH| asakthaH, askthiH| susakthaH, suskthiH| duHsakthaH, duHskthiH| ahalaH, ahliH| suhalaH, suhliH| duIlaH, duiiliH| nasudurghya iti kim / gaurasakthI strI / dIrghasakthi zakaTam / bahuhaliH purussH| halasaktazabdAbhyAM siddhe kajabhAvArtha vacanam / tena na vidyate halamasya ahalaka ityAdi na bhavati / saktizabdAnnecchantyanye / vacanabhedo yathAsaMkhyanivRttyarthaH / 666 prajAyA am / / 7 / 3 / 137 // nAdibhyaH paro yaH prajAzabdastadantAd bahuvrIherasa samAsAntaH syAt / na vidyamAnAH prajA yasya aprajAH / suprjaaH| dussprjaaH| 667 mandAlpAcha medhAyAH // 73 / 138 // etAbhyAM nAdibhyazca paro yo medhAzabdastadantAd bahuvrIheras syAt / mandA medhA yasya sa mandamedhAH / evamalpamedhAH / amedhAH / sumedhAH / durmedhaaH| 668 jAterIyaH sAmAnyavati // 13 / 139 // jAtizabdAntAd bahuvrIherIyaH samAsAntaH syAt sAmAnyavati-sAmAnyAzraye'nyapadArthe vAcye / brAhmaNo jAtirasya brAhmaNajAtIyaH, atra brAhmaNazabdena brAhmaNasthA jAtirucyate / sAmAnyavatIti kim / bahujAtiyAmaH / atra grAmo na sAmAnyavAn kintu tatsthAH purussaaH| ajAtIya ityatra tu saamaanyvaanevaanypdaarthH| pratiSedhastu nabarthaH / sAmAnyagrahaNaM kim / durjAtaH sUtaputrasya / atra jAtizabdo janmaparyAya iti na Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 siddhahaimabRhatpakriyA. [bahuvrIhisamAsa saamaanyvaannypdaarthH| kathaM pitRsthAnIyaH ? / sthAnIyaM durgamitivat sthIyate'sminniti sthAnIya ityadhikaraNapradhAnena sthAnIyazabdena bhaviSyati / piteva sthAnIyaH pitRsthaaniiyH| __ 669 bhRtipratyayAnmAsAdikaH // 7 // 3 / 140 // bhRtau vartamAnAdyaH pratyayo vihitastadantAtparo yo mAsazabdastadantAd bahuvrIherikaH samAsAntaH syAt / paJca bhRtirasya paJcakaH, paJcako mAso'sya pnyckmaasikH| bhRtipratyayAditi kim / sumAsaH / bhRtigrahaNaM kim / varSAsu bhavo vArSikaH, vArSiko mAso'sya vArSikamAsakaH / pratyayagrahaNaM kim / bhRtirmAso'sya bhRtimAsakaH / mAsAditi kim / paJcako divaso'sya paJcakadivasakaH / . 670 dvipadAddharmAdan / / 7 / 3 / 141 // dharmazabdAntAd dvipadAd bahuvrIheran syAt / sAdhUnAmiva dharmo'sya sAdhudharmA / vikalpamicchantyeke / kalpANadharmA / klyaanndhrmkH| dvipadAditi kim / paramaH svo dharmo'sya paramasvadharmaH / iha kasmAnna bhavati-paramaH svadharmo'sya paramasvadharmaH / pratyAsattedvipadasya bahuvrIheryadi dharma evottarapadaM tadA syAditIha na bhavati / 671 suharitatRNasomAjammAt // 7 // 3 / 142 // etebhyaH paro yo jaMbhazabdastadantAd bahuvrIheran syAt / jaMbhazabdo'bhyavahAryavacano daMSTrAvacano vA / zobhano jaMbho jaMbhA vA asya sujNbhaa| haritajaMbhA / tRNajabhA / somjNbhaa| daMSTrApakSe tRNamiva jaMbho'sya tRNajaMbhA / svAdibhya iti kim / cArujaMbhaH / 672 dakSiNermA vyAdhayoge // 7 // 3 / 143 // dakSiNermeti bahuvrIhirannanto nipAtyate vyAdhena yoge sati / ImeM bahu vraNaM vA / dakSiNamaGgamIrmamasya dakSiNe'Gge Irmamasyeti vA dakSiNermA mRgaH / vyadhdhukAmasya vyAdhasya dakSiNaM bhAgaM bahUkRtya vyadhanAnukUlaM sthito vyAdhena vA dakSiNabhAge kRtatraNa evamucyate / vyAdhayoga iti kim / dakSiNema zakaTam / 673 supUtyutsurabhergandhAdguNe // 7 / 3 / 144 // etebhyaH paro yo gaMdhazabdo guNe vartate tadantAd bahuvrIherit samAsAntaH syAt / zobhano gaMdho guNo'sya sugaMdhi candanam / pUtigaMdhi karaJjam / udgaMdhi kamalam / surabhigaMdhi kesaram / uttaratrAgantorvAvacanAdiha svAbhAvikAd bhavati / svAdibhya iti kim / Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 153 tIvragaMdhaM hiGgu / gaMdhAditi kim / sursH| guNa iti kim / zobhanA gaMdhAH kuSThAdayo'sya sugaMdha ApaNikaH / iditi takAra uccaarnnaarthH| 674 vAgantau // 7 / 3 / 145 // svAdibhyaH para Agantau-AhArye guNe vartate yo gaMdhazaddhastadantAd bahuvrIherit vA syAt / sugaMdhi, sugaMdhaM vA zarIram / 675 vAlpe // 7 // 3 // 146 // alpe'rthe yo gaMdhazabdastadantAd bahuvrIherit vA syAt / sUpasya gaMdho mAtrAsmin sUpagaMdhi, sUpagaMdhaM bhojanam / alpmpmityrthH| asAmAnAdhikaraNye'pi uSTramukhAditvAd bahuvrIhiH / 676 vopamAnAt // 7 / 3 / 147 // upamAnAt paro yo gaMdhazabdastadantAd bahuvrIherid vA syAt / utpalasyeva gaMdho'sya utpalagaMdhi, utpalagaMdhaM vA mukham / 677 pAtpAdasyAhastyAdeH // 73 // 148 // hastyAdivarjitAdupamAnAt parasya pAdazaddhasya bahubrIhI pAdityayamAdezaH samAsAntaH syAt / vyAghrasyeva pAdAvasya vyAghrapAt / ahastyAderiti kim / hastina iva pAdAvasya hastipAdaH / 678 kuMbhapadyAdiH // 7 // 3149 // kuMbhapadyAdayaH zaddhAH kRtapAtsamAsAntA GayantA eva bahuvrIhayo nipAtyante / kuMbhAviva pAdAvasyAH kuMbhapadI / atra kuMbhapadyAdiSu ye upamAnapUrvAsteSAM pUrveNa saMkhyAdInAM cottareNa siddhe yadiha vacanaM tena ' vA pAdaH' iti DIvikalpo na bhvti| kathamekapAditi ? / kecidihaikapadIzabdaM na paThanti / __679 susaMkhyAt // 7 / 3 / 150 // supUrvasya saMkhyApUrvasya pAdazabdasya bahubIhau pAdityayamAdezaH samAsAntaH syAt / zobhanau pAdAvasya supAt / dvipAt / striyAM tu vA pAda iti pakSe GIH / supadI, supAt / dvipadI, dvipAt / 680 vayasi dantasya dat // 73 / 151 // supUrvasya saMkhyApUrvasya ca dantazabdasya bahuvrIhau vayasi gamyamAne dat ityayamAdezaH samAsAntaH syAt / zobhanAH sujAtAH samastA vA dantA asya sudan kumaarH| dvau dantAvasya dvidan bAlaH / RkAro ngnyaadyrthH| 681 striyAM nAmni // 7 / 3 / 152 // bahuvrIhau striyAM nAmni viSaye dantazadvasya datrAdezaH samAsAntaH syAt / aya iva dantA asyA ayodtii| phAladatA / Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 154 siddhahaimabRhatpakriyA. [ bahuvrIhisamAsa evaMnAmA kAcit / striyAmiti kim / vajradantaH / nAmnIti kim / smdntii| asamAsa uttaratra nAmnItyetAvato'nuvRttyarthaH / 682 zyAvArokAdA // 7 // 3 // 153 // etAbhyAM paro yo dantazabdastasya bahuvrIhau datrAdezo vaasyaannaanni| zyAvAHkapizA dantA asya zyAvadan , shyaavdntH| arokA nirdIptayo nizchidrA vA dantA asya arokadan , arokdntH| nAmnItyeva / zyAvadantaH / arokdntH| 683 vAgrAntazuddhazubhraSavarAhAhimUSikazikharAt // 7 // 3 / 154 // agrAntebhyaH zuddha zubhra vRSa varAha ahi mUSika zikhara ityetebhyazca paro yo dantazabdastasya bahuvrIhau datrAdezo vA syAt / kuDmalAgramiva dantA asya kRDmalAgradan , kuDmalAgradantaH / zuddhA dantA asya zuddhadan , zuddhadantaH / zubhradan , zubhradantaH / vRSasyeva dantA asya vRSadan , vRSadantaH / evaM varAhadan , varAhadantaH / ahidan , ahidantaH / mUSikadan , mUSikadantaH / zikharadan , zikharadantaH / yogavibhAgAnnAmnIti nivRttam / 684 saMprAjAno jJau / / 73 / 155 / / saMpra ityetAbhyAM parasya jAnuzabdasya bahuvrIhau jujJa ityetAvAdezau samAsAntau syAtAm / saMgate jAnunI asya saMjaH, sNjnyH| pragate pravRddhe praNate prakRSTe vA jAnunI asya prajuH, prjnyH| saMpAditi kim / vijAnuH / vacanabhedAyathAsaMkhyAbhAvaH / 685 vorthAt // 7 / 3 / 156 // UrdhvazadvAt paro yo jAnuzaddhastasya bahubIhau jujJa ityetau vA syAtAm / arje jAnunI asya UrdhvajaH, UrdhvajJaH, uurdhvjaanuH| 686 suhRduhRnmitrAmitre // 73 / 157 / / suhRt durhaditi supUrvasya daSpUrvasya ca hRdayazadasya bahuvrIhau yathAsaMkhyaM mitre sakhyau amitre zatrau cAbhidheye hRdityayamAdezaH samAsAntaH syAt / zobhanaM hRdayaM yasya suhRnmitram / duhRdmitrH| mitrAmitra iti kim / suhRdayo muniH / durhRdayo vyaadhH| 687 dhanuSo dhanvan // 7 / 3 / 158 // dhanuH zabdasya bahuvrIhau dhanvan ityayamAdezaH samAsAntaH syAt / zAGga dhanurasya zArGgadhanvA / kathaM ' gANDIvadha Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. nuSaH khebhyo nizcacAra hutAzanaH' iti ? / saMjJAtvavivakSAyAmuttareNa vikalpo 688 vA nAni // 7 // 3 // 189 // dhanuszabdasya bahuvrIhau dhanvannityayamAdezaH samAsAntaH syAt nAmni-saMjJAyAM viSaye / puSpadhanvA, puSpadhanuH / 689 kharakhurAnnAsikAyA nas // 7 / 3 / 160 // kharakhura ityetAbhyAM parasya nAsikAzabdasya bahuvrIhau nas ityayamAdezaH samAsAntaH syAt / 690 pUrvapadasthAnnAmnyagaH // 2 // 364 // pUrvapadasthAdrapRvarNAdagakArAntAt ityanena ca Natvam / kharA kharasyeva vA nAsikA asya kharaNAH / khura iva nAsikA'sya khurnnaaH| 691 asthUlAca nasaH // 7 // 3 // 161 / / sthUlazabdavarjitAt pUrvapadAta kharakhurazabdAbhyAM ca parasya nAsikAzabdasya bahuvrIhI nasAdezaH samAsAntaH syAt saMjJAyAm / duriva nAsikA'sya draNasaH / khrnnsH| khuraNasaH / asthUlAditi kim / sthuulnaasikH| nAmnItyeva / tuGgA nAsikA'sya tuGganAsikaH / kathaM gonAsaH ? / yadyasti nAsAzabdena bhvissyti| cakAraH pUrveNAsya bAdhAnivRttyarthaH / 692 upasargAt / / 7 / 3 / 162 / / upasargAt parasya nAsikAzabdasya bahuvrIhau nasAdezaH samAsAntaH syAt / asaMjJArthaM vacanam / 693 nasasya // 2 // 3 // 65 // pUrvapadasthAdrapUvarNAt parasya nasazabdasaMbaMdhino nakArasya NaH syAt / iti nntve| pragatA praddhA vA nAsikA asya praNasaM mukham / unnatA udgatA vA nAsikA'sya unnasaM mukham / 694 ve khunagram // 7 // 3 // 163 // verupasargAtparasya nAsikAzabdasya bahuvrIhau khu na na ityete AdezAH samAsAntAH syuH / vigatA nAsikA'sya vikhuH, vinaH, viprH| upasargAdityeva / veH pakSiNa iva nAsikA'sya vinaasikH| 695 jAyAyA jAniH / / 73 / 164 // jAyAzabdasya bahuvrIhau jAnirityayamAdezaH samAsAntaH syAt / yuvatirjAyA'sya yuvjaaniH| Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [bahuvrIhisamAsa 696 vyudaH kAkudasya luk // 73 / 165 // vi ud ityetAbhyAM parasya kAkudazabdasya bahuvrIhau luk samAsAntaH syAt / vigataM kAkudaM tAlvasya vikAkut / utkAkut / 697 pUrNAdvA // 7 / 3 / 166 / / pUrNazabdAt parasya kAkudazabdasya bahuvrIhau luk samAsAnto vA syAt / pUrNa kAkudamasya pUrNakAkut , puurnnkaakudH| pUrNAditi kim / rktkaakudH| 698 kakudasyAvasthAyAm // 73 / 167 // avasthA vyH| kakudazabdasya bahuvrIhAvavasthAyAM gamyamAnAyAM luk samAsAntaH syAt / na saMjAtaM kakudamasya asaMjAtakakud baalH| pUrNakakud yuvaa| avasthAyAmiti kim / zvetakakudaH / kakucchabdenaiva siddhe kakudazabdasyAsmin viSaye prayoganivRttyartham vacanam / 699 trikakudgirau // 7 // 3 / 168 // girAvabhidheye kakudazabdasya trizabdAt parasya bahuvrIhau kakudAdezaH samAsAnto nipAtyate / trINi kakudAkArANi zikharANyasya trikakut prvtH| girAviti siddhe nipAtanaM girivizeSapratipayartham / tenAnyasmin trikakuda ityeva bhavati / 700 striyAmUdhaso'n // 13 // 169 // striyAM vartamAnasya avaszabdasya kim / mahodhAH parjanyaH / bahuvrIherityeva / UdhaH prAptA prAptodhA gauH / 701 inaH kac // 7 / 3 / 170 // innantAd bahuvrIheH striyAM vartamAnAt kaca pratyayaH samAsAntaH syAt / bahavo daNDino'syAM bahudaNDikA senaa| aninasmangrahaNAnyarthavatA cAnarthakenetyuktameveti bahusvAmikA purii| striyAmityeva / bahudaNDI, bahudaNDiko rAjA / cakAro na kacIti vizeSaNArthaH / 702 RnnityaditaH // 7 // 3 / 171 // RkArAntAnityaM didAdezo yasmAttadantAcca bahuvrIheH kac syAt / bahukartRkaH / bahukumArIkaH / atra / 703 DanyAdIdUtaH ke // 2 / 4 / 104 // DImatyayasyAkArekArokArANAM ca ke pratyaye isvaH syAt / ityanena hrasve prApte___ 704 na kaci // 2 / 4 / 105 / / yAdIdUtaH kaci pratyaye hrasvo na syAt / iti niSedhAnna bhavati / ayaM pratiSedhaH pUrvasUtre 'nirabaMdhagrahaNe na sAnubaMdhasya / Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 157 iti nyAyasyAbhAvajJApanArthaH', tena niSAdako jAto naipAdakarSaka ityAdAvikaNi isvaH siddhaH / atha Rnnityadita ityatra nityagrahaNaM kim / pRthuzrIH, pRthushriikH| pUrvatra striyAM vidhiriti yogvibhaagH| kecinnityaditAM GayUGantAnAmeva kacamicchanti, tanmate bahutantrIH, bahutantrIka iti zeSAdveti vikalpaH / 705 dadhyuraHsapimadhUpAnacchAleH // 7 / 3 / 172 // dadhi uras sarpis madhu upAnaha zAli ityetadantAd bahuvrIheH kac syAt / priyadadhikaH / priyoraskaH / priyasarpiSkaH / priyamadhukaH / piyopAnatkaH / priyazAlikaH / 706 pumanaDunnaupayolakSmyA ekatve // 7 // 3 / 173 / / ekatvaviSaye pumsa anaDuha nA payasa lakSmIzabdAstadantAd bahuvrIhe: kac syAt / priyaH pumAnasya priyapuMskaH / priyAnaDutkaH / priynaukH| priyapayaskaH / priylkssmiikH| ekatva iti kim / dvipumAn , dvipuMskaH / bahanaDvAn, babanaDutkaH ityAdi / kecillakSmIzabdAt dvitvabahutvayorapi nityaM kcmicchnti| apare tu tulyyoge'pi| salakSmIko vinaashitH| 707 namo'rthAt // 73 / 174 / naJaH paro yo'rthazabdastadantAd bahuvrIheH kac syAt / na vidyate'rtho yasyAnarthakaM vacaH / natra iti kim / apAtham, apArthakam / __ 708 zeSAdvA / / 7 / 3 / 175 // yasmAd bahuvrIheH samAsAntaH pratyaya Adezo vA na vihitastasmAccheSAt kajvA syAt / 709 navApaH // 2 / 4 / 106 ApaH kaci pare hrasvo vA syAt / na kacIti niSedhe mApte pakSe hrasvArthamidam / priyA khaTvA yasya sa miyakhaTvakaH, piykhttvaakH| pakSe piyakhaTTaH / evaM bahumAlakaH, bhumaalaakH| bhumaalH| zeSAditi kim / vyAghrapAt / asati zeSagrahaNe pakSe paratvAt kac syAt / 710 na nAni // 7 // 3 / 176 // saMjJAyAM viSaye kac samAsAnto na syAt, bahudevadattaH / evaMnAmA grAmaH / 711 IyasoH // 73 / 177 // IyasvantAt samAsAt kaca na syAt / bahuzreyAn / liGgaviziSTasyApi grahaNAd bahuzreyasI / Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 siddhahaimabRhatprakriyA, [bahuvrIhisamAsa ___712 sahAttulyayoge / / 7 / 3 / 178 // tulyayoge yaH sahazabdaH sAmarthyAtadAdevahuvrIhe: kaz2a na syAt / tulyayogo vartipadArthasya putrAdevRtyarthena pitrAdinA saha kriyAguNajAtidravyaiH sAdhAraNaH saMbaMdhaH / saputra AgataH / sahAditi kim / saha vidyamAnAni lomAnyasya salomakaH / ___713 bhrAtuH stutau / / 7 / 3 / 179 // bhrAtrantAt samAsAt kaj na syAt stutau-bhrAtuH samAsArthasya vA prazaMsAyAM gamyAyAm / zobhano bhrAtA'sya subhraataa| bhrAturiti kim / sumAtRkaH / stutAviti kim / mUrkhabhAtRkaH / 714 nADItantrIbhyAM svAGge / / 7 / 3 / 180 // svAGge yau nADItantrIzabdau tadantAt samAsAt kaj na syAt / bahavyo nADyo yasmin bahunADiH kaayH| bahutantrIIvA / taMtrIrdhamanI / GayAdyantAbhAvAna isvaH / svAGga iti kim / bahunA DIkaH stambaH / bahutantrIkA vINA / anye bAhuna pAribhASikaM svAGgamiha gRhyate kiMtu svamAtmIyamaGgaM svAGgam / AtmA ceha anyapadArthaH tasyAGgamavayavastasminniti / teSAM bahunADiH staMbaH / bahutaMtrIvarvINA / pratyudAharaNaM tu bahunADIkaH kuvindaH, bahutantrIko nttH| ____715 niSpravANiH / / 7 / 3 / 181 // niSpravANiriti kajabhAvo nipAtyate |poyte'syaamiti pravANI, tantuvAyazalAkA, sA nirgatAsmAditi niSpavANiH paTaH, tantrAdaciroddhRta ityarthaH / gozvAnte hrasvaH ityAdinA isvaH / Uyate asyAmiti vAniH / prabhRtA vAniH pravANiH / sA nirgatA taMtubhyo'syeti niSpravANiH sadaza ityeke / nirgataH pravANyA niSpavANiriti tatpuruSeNa siddhe bahuvrIhau kaj mA bhUditi vacanam / ___716 subhvAdibhyaH / / 7 / 3 / 182 / / subhra ityevamAdibhyaH kac samAsAto na syAt / subhraH / jAtivacanatvAduGanto'yam / evaM hi AmaMtrye sau isvo bhavati / he subhra / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena karabhorUH , saMhitorUH ityAdayo'pi bhavanti / 717 mAturmAtaH putre'he sinAmaMtrye // 1 / 4 / 40 // mAtRzaddhasyAmaMtrye 1 varvante pUrvottarapadAnyasmin 'vidivRttervA i.' vartiH-samAsastasya padAni, tessaamrthH| Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 159 putre vartamAnasya sAmarthyAd bahuvrIhau samAse mAta ityakArAnta AdezaH syAt arhemAtRdvAreNa putraprazaMsAyAM gamyamAnAyAm / kco'pvaadH| gArgI mAtA yasya tasyAmaMtraNaM he gArgImAta / atra putraH saMbhAvitotkarSeyA zlA ghayA mAtrA tatputrayogyatayA prazasyate / arha iti kim / are gArgImAtRka / AmaMtrya iti kim gArgImAtRkaH sineti kim / he gaargiimaatRko| iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM samAsaprakaraNe bahuvrIhisamAsaH samAptaH // // athaavyyiibhaavH|| 718 tatrAdAya mithastena prahatyeti sarUpeNa yaddhe'vyayIbhAva: // 3 // 1 // 26 // tatreti saptamyantaM nAma mitha AdAyeti kriyAvyatihAre, teneti tRtIyAntaM mithaH prahatyeti kriyAvyatihAre sarUpeNa samAnarUpeNa nAmnA yuddhe viSaye'nyapadArthe samasyate, sa ca samAso'vyayIbhAvasaMjJaH syAt / kezeSu kezeSu gRhItvA kRtaM yuddhamiti vigrahe'nena samAse vibhaktelapi / 719 ij yuddhe // 73 / 74 // yuddhe yaH samAso vihitastasmAdica samAsAntaH syAt / itIci kRte / ____730 icyasvare dIrgha Aca // 3 / 2 / 72 // icpratyayAnte'svarAdAvuttarapade pare pUrvapadasya dIrgha AkArazcAntAdezaH syAt / kezAkezi iti bhavati / tatazca 'dvandvaikakhAvyayIbhAvau ' iti liGgAnuzAsanokteravyayIbhAvasya kliivlm| nAmasaMjJAyAM ca syaadiH| - 721 anato lue // 3 // 2 // 6 // akArAntaM varjayitvAnyasyAvyayIbhAvasya saMbaMdhinaH syAde p syAt / kezAkezi / daNDairdaNDaizca mithaH prahRtya kRtaM yuddhaM daNDAdaNDi / evaM yaSTIyaSTi, yaSTAyaSTi / muSTImuSTi, mussttaamusstti| tatreti teneti kim / kezAzca kezAzca gRhItvA kRtaM yuddhaM, mukhaM ca mukhaM ca pahRtya kRtaM yuddham / AdAyeti pahRtyeti kim / kezeSu ca kezeSu sthitvA kRtaM yuddhaM gRhakokilAbhyAm / daNDaizca Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 siddhahaimabRhatprakriyA. [avyayIbhAvasamAsa ca gRhItvA yuddhmnen| sarUpeNeti kim / haste ca pAde ca gRhItvA kRtaM yuddham / yuddha iti viSayanirdezAt yuddhopAdhikAyAmanyasyAmapi kriyAyAM bhavati / bAhUbAhavi vyaasjetaam| ___722 nadIbhinAmni // 3 / 1 / 27 // nadIvAcibhirnAmabhirnAma samasyate nAmni-saMjJAyAmanyapadArthe sa ca samAso'vyayIbhAvasaMjJaH syAt / unmattA gaGgA yatra sa iti vigrahe'nena samAse vibhaktilapi, avyayIbhAvasya klIbatvAsvatvam / nAmasaMjJAyAM syaadiH| tatazca / 723 amavyayIbhAvasyA'to pnycmyaaH||3||2||2|| avyayIbhAvasamAsasyAkArAntasya saMbaMdhinaH syAderamityayamAdezaH syAt apaJcamyAH-paJcamI ca varjayitvA / unmattagaGgaM deshH| 724 vA tRtIyAyAH // 32 // 3 // akArAntasyAvyayIbhAvasya saMbaMdhinyAstatIyAyAH sthAne vA am syAt / unmattagaGgam, unmattagaGgena / 725 saptamyA vA // 3 // 14 // akArAntasyAvyayIbhAvasya saMbaMdhinyAH saptamyA amAdezo vA syAt / yogavibhAga uttraarthH| ityanena saptamyAM vikalpenAmAdeze prApte / 726 RddhndiivNshysy!|3|2|5|| RddhaM samRddham / yasya samRddhiH suzadvAdinA dhotyate tadantasya nadyantasya vaMzyAntasya cAkArAntasyAvyayIbhAvasya saMbaMdhinyAH saptamyAH sthAne'mAdezaH syAt / nityArthaM vacanam / unmattagaGgaM deze vasati / evaM lohitagaGgam / zanairgaGgam / tUSNIMgaGgam |prtipdoktsyaiv grahaNAdiha na bhavati / upagaGge / pUrveNa tu vikalpo bhavatyeva / 727 saMkhyA samAhAre // 3 // 1 // 28 // anyapadArtha iti nivRttam / saMkhyAvAci nAma nadIvAcibhirnAmabhiH saha samasyate samAhAre gamyamAne sa ca samAso'vyayIbhAvasaMjJaH syAt / dvayoryamunayoH samAhAro dviyamunam / evaM triyamunam / samAhAra iti kim / ekA nadI ekndii| dviguvAdhanArtha vacanam / anye tu pUrvapadArthaprAdhAnye'vyayIbhAvaH, samAhAre tu dvigurevetyaahuH| ___ 728 vaMzyena pUrvArthe // 3 // 1 // 29 // vidyayA janmanA vA prANinAmeka Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 161 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. lakSaNasaMtAno vaMzaH, tatra bhavo vNshyH| sa ihAdyaH kAraNapuruSo gRhyate / tadvAcinA nAmnA saMkhyAvAci nAma samasyate, pUrvapadasyArthe'bhidheye sa ca smaaso'vyyiibhaavH| eko munirvaizyo vyAkaraNasya ekamuni vyAkaraNasya / evaM dvimuni, trimuni vyAkaraNasya / yadA tu vidyayA tadvatAmabhedavivakSA tadaikamuni vyAkaraNaM, dvimuni vyAkaraNamityAdi sAmAnAdhikaraNyaM bhvti| pUrvArtha iti kim / dvau munI vaMzthAvasya dvimuni, dvimunikaM vyAkaraNam / atrAnyapadArthe bahuvrIhireva / anye tu pUrvArtha iti vizeSaM necchanti, tanmate ekazcAsau munizceti karmadhArayaprasaGge, dvau munI samAhRtAviti dviguprasaGge, eko munirvaizyo'syeti bahuvrIhiprasaGge cAvyayIbhAva eva samAso bhavati / ___729 pAre madhye'gre'ntaH SaSThayA vA // 3 // 1 // 30 // pAreprabhRtIni nAmAni SaSThayantena nAmnA saha pUrvapadArthe vA samasyante'vyayIbhAvazca samAsaH, tatsaMniyoge cAdyAnAM trayANAmekArAntatA nipAtyate / pAraM gaGgAyAH pAregaGgam / antagireH antargiram , antgiri| (vakSyamANena vA samAsAnto't ) vA vacanAt pakSe SaSThIsasamAso'pi bhavati / gaMgAyAH pAraM gaMgApAram / gaMgAmadhyam / vanAgram / giryntH| SaSThayeti kim / pAraM zobhanam / ___ 730 yAvadiyatve // 3 / 1 / 31 // iyattvamavadhAraNam / tasmin gamyamAne yAvaditi nAma nAmnA samasyate, pUrvapadArthe'vyayIbhAvazca samAsaH syAt / yAvantyamatrANi yAvadamatramatithIn bhojaya / yAvantyamatrANIti nitiparimANenAmatrAdinA tAvanta iti atithiprimaannmihaavdhaaryte| iyattva iti kim / yAvadattaM taavdbhuktm| kiyadbhuktamiti naavdhaaryti|yaavdityvyymnvyyN ceha gRhyate / avyymevetynye| ___731 paryapAGghahirac paJcamyA // 3 // 1 // 32 // paryAdIni nAmAni paJcamyantena nAmnA sahaikArthe pUrvapadArthe'bhidheye samasyante sa ca smaaso'vyyiibhaavsNjnyH| pari trigartebhyaH paritrigartam / A grAmAt AgrAmam / bahirgAmAt bahirgAmam / pAggrAmAt prAgrAmam / paryAdisAhacaryAdaJcatirdhenalubanto'vyayaM gRhyate, teneha na bhavati-bhAG grAmAt caitrH| patipadavihitAyAzca paJcamyA grahaNAdiha na, apshaakhH| paJcamyeti kim / pari vRkSaM vidyotate vidyuta / 732 lakSaNenAbhipratyAbhimukhye // 3 / 1 / 33 // lakSaNaM cinham / tadvAcinA nAmnA Abhimukhya vartamAnAvabhipratyaikArthe sati pUrvapadArthe'bhidheye samasyete, 21 Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 162 siddhahaimabRhatprakriyA [avyayIbhAva samAsa avyayIbhAvazca smaasH| abhi agnim abhyagni / pratyagniM pratyagni zalabhAH patanti / agniM lakSIkRtyAbhimukhaM ptntiityrthH| lakSaNeneti kim / srughnaM prati gataH / pratinivRtya punaH srughnamevAbhimukhaM gataH ityrthH| abhipatIti kim / yenAgnistena gataH / Abhimukhya iti kim / vRkSamabhi vidyotate vidyut / pUrvapadArtha ityeva / abhimukho'Gko yAsAM tA abhyaGkA gaavH| ___733 dairye'nuH // 3 // 1 // 34 // anu ityetanAma dairye AyAmaviSaye yallakSaNaM tadvAcinA nAmnaikArthaM sati pUrvapadArthe'bhidheye samasyate sa ca samAso'vyayIbhAvasaMjJaH / anu gaGgAM dIrghA anugaGgaM vArANasI / gaGgAyA lakSaNabhUtAyA AyAmena vArANasyA AyAmo lakSyate / evamanuyamunaM mathurA / daiye iti kim / vRkSamanu vidyotate vidyut / lakSaNenetyeva / lakSyeNa vArANasyAdinA mA bhUt / 734 samIpe // 3 // 1 // 35 / / anu ityetanAma samIpe'rthe vartamAnamarthAt samIpivAcinaikArthe sati pUrvapadArthe'bhidheye samasyate, sa ca smaaso'vyyiibhaavsNjnyH| anu vanasya anuvanamazanirgatA / anoravyayatvAt -- vibhaktisamIpa ' ityAdinaiva siddhe vikalpArtham / tena vAkyamapi bhavati / pRthagvacanaM lakSaNenetyasya nivRttyartham / 735 tiSThagvityAdayaH // 3 // 1 // 36 // tiSThadguprabhRtayaH samAsazabdA avyayIbhAvasaMjJAH syuH, yathAyogamanyapadArtha pUrvapadArthe caabhidheye| tiSThanti gAvo yasmin kAle garbhagrahaNAya dohAya vAhAya vatsebhyo nivAsAya jalapAnArtha vA sa kAlastiSThadgu / atra pUrvapadasya puMvadbhAvAbhAvaH samAsAntazca nipAtanAt / tiSThadagvAdirAkRtigaNaH / mUtre itizabdaH svarUpaparigrahArthaH / teneha samAsAntaraM na / paramaM tiSThadgu ityAdi vAkyameva / ata eva pradakSiNasaMpratibhyAM saha nasamAsena siddhAvapradakSiNAsaMpatyoH pAThaH / ijantasya ca tiSThadgvAdipAThaH 'ij yuddhe' ityanenejantasya samAsAntarapatiSedhArthaH, dvidaNDayAderavyayIbhAvArthazca / anye tu parapadenaiva samAsaM pratiSedhanti, tanmate paramatiSThadgu ityAdayo'pi saadhvH|| 736 nityaM pratinAlpe // 3 // 1 // 37 // alpe'rthe vartamAnena pratinA nAmnA nAma nityaM samasyate'vyayIbhAvazca samAsaH syAt / zAkasyAlpatvaM zAkamati / sUpasya mAtrA sUpaprati / alpa iti kim / vRkSaM prati vidyotate vidyuta / nityagrahaNaM vAkyanivRttyartham / tenAnyatra samAso vAkyaM ca bhavati / Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 163 737 saMkhyAkSazalAkaM pariNA dyUte'nyathAvRttau // 3 // 1 // 38 // saMkhyAvAci nAmAkSazalAke ca dyUtaviSaye'nyathAvartane vartamAnena pariNA nAnA sahakAyeM nityaM samasyante'vyayIbhAvazca samAsaH / vartane caiSAM kartRtvAt tRtIyAntatvam / akSazalAkayostvekavacanAntayoreveSyate / pazcikA nAma dyUtaM paJcabhirakSaiH zalAkAbhirvA bhavati / tatra yadA sarve uttAnA avAJco vA patanti tadA pAtayitujayaH / anyathApAte parAjayaH / ekenAkSeNa zalAkayA vA na tathAvRttaM yathA pUrva jaye ekapari / dvipari / tripari / parameNa catuSpari / paJcasu tvekarUpeSu jaya eva bhavati / akSeNedaM na tathA vRttaM yathA pUrva jaye akSapari / zalAkApari / saMkhyAdIti kim| pAzakena na tathA vRttam / pariNeti kim / akSeNa parivRttam / dyUta iti kim| rathasyAkSeNa na tathA vRttam / anyathAvRttAviti kim / paJcaparIti mA bhUt / kecit samaviSamayUte samamityukte yadA viSamaM bhavati tadA akSapari, zalAkAparIti prayujyata ityAhuH / anye pUrva padamAhUtaM tacca patitamiSTaM siddhaM punastadAhUtaM yadA na patati tadAyaM prayogo'kSapari zalAkAparItyAhuH / 738 vibhaktisamIpasamRddhivyRddhyarthAbhAvAtyayAsaMpratipazcAtkramakhyAtiyugapatsadRksaMpatsAkalyAnte'vyayam // 31 // 39 // vibhaktyAdiSvartheSu vartamAnamavyayaM nAma nAmnA sahakArya sati pUrvapadArthe'bhidheye nityaM samasyate sa ca samAso'vyayIbhAvasaMjJaH / vibhaktivibhaktyarthaH kArakam / adhistri nidhehi / strISu nidhehItyarthaH / samIpe-upakuMbham / kuMbhasya samIpa ityarthaH / RddherAdhikyaM smRddhiH| sumadram / madrANAM smRddhirityrthH| vigatA Rddhiya'ddhiH-RddhayabhAvaH / duryavanaM-yavanAnAmRddhayabhAva ityarthaH / arthAbhAvo dharmiNo'sattvam / nirmazikam / makSikANAmabhAva ityarthaH / atyayo'tItatvam, sata evAtikrAntatvam / ativarSam / varSANAmatItatvamityarthaH / asaMpratIti vartamAnakAle upabhogAdeH pratiSedhaH / atikNvlm| kaMbalasyopabhoga prati nAyaM kAla ityarthaH / pazcAdartheanurathaM yAti / rathasya pazcAdityarthaH / krama AnupUrvyam / anujyeSThaM pravizantu / jyeSThAnukrameNetyarthaH / khyAtiH zabdaprathA / itibhadrabAhu / bhadrabAhuzabdo loke prakAzate ityarthaH / yugapadekakAlArthaH / cakreNa yugapaditi vigrahe yugapadarthasya sahetyavyayasya cakreNeti nAmnA samAse kRte / 739 akAle'vyayIbhAve // 3 / 2 / 146 // sahazabdasyAkAlavAcinyuttara Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 164 siddhahaimabRhatmakriyA. [avyayIbhAvasamAsa pade'vyayIbhAvasamAse sAdezaH syAt / iti saH / sacakraM dhehi / cakreNa sahaikakAlaM yugapaddhehItyarthaH / sadRgarthe-savratam / vratasya sadRzamityarthaH / saMpat siddhiH / sabrahma sAdhanAm / saMpannaM brhmetyrthH| sAkalyamazeSatA / stRnnmbhyvhrti| na kiMcittyajatItyarthaH / antaH smaaptiH| sapiNDaiSaNamadhIte / piNDaiSaNAparyantamadhIta ityarthaH / atra samAptirasakale'pyadhyayane pratIyata iti sAkalye anntrbhaavH| pUrvapadArtha ityeva / samRddhA madrAH sumdraaH| avyayamiti kim / samIpaM kuMbhasya / ___740 yogyatAvIpsArthAnativRttisAdRzye // 3 / 1 / 40 // eSvartheSvavyayaM nAma nAmnaikArthe pUrvapadArthe samasyate'vyayIbhAvazca samAsaH / yogyatAyAmanurUpaM ceSTate / rUpasya yogyAM ceSTAM kurute / vIpsAyAm-pratyartha zabdA abhinivizante / arthamartha pratItyarthaH / vIpsAyAM dvitIyAyA vidhAnAt vAkyamapi bhavati / arthamartha pratIti / arthAnatittiH padArthAnatikramaH / yathAzakti paTha-zakteranatikrameNetyarthaH / evaM yathAvalam / nAtra vinyAsavizeSa iti kramAd bhedaH / saadRshyesshiilmnyoH| zIlasya sAdRzyamityarthaH / sadRgityanenaiva siddhe sAdRzyagrahaNaM mukhyasAdRzyaparigrahArtham / 741 yathA'thA // 3 // 1 // 41 // thApatyayarahitaM yathetyavyutpannamavyayaM nAma nAmnA sahai kArthe nityaM samasyate pUrvapadArthe'bhidheye sa ca smaaso'vyyiibhaavH| yathArUpaM ceSTate / rUpAnurUpamityarthaH / yathAddhamabhyarcaya / ye ye vRddhaastaanityrthH| yathAsUtramanutiSThati / suutraantivRttyetyrthH| athA iti kim / yathA caitraH tathA maitrH| pUrveNaiva siddhe sAdRzye pratiSedhArtha vacanam / . ___ 742 dvidaNDyAdiH // 7 / 375 // dvidaNDi ityevamAdayaH samAsA ijantAH saadhvH| dvau daNDAvasmin praharaNe dvidaNDi praharati / tisstthdgvaaditvaadvyyiibhaavH| evaM dvimusali ityaadi| kriyAvizeSaNAcAnyatra na bhvti| dvau daNDAvasyAM zAlAyAM dvidaNDA / dvimuslaa| 743 pratiparo'noravyayIbhAvAt / / 7 / 3 / 87 // prati paras anu ityetatpUrvo yo'kSizaddhastadantAdavyayIbhAvasamAsAdat samAsAntaH syAt / akSiNI prati pratyakSam / parasamAnArthaH paraszabdo'vyayam / akSNoH paraM parokSam / atyye'vyyiibhaakH| akSNaH smiipmnvkssm| kathaM pratyakSo'rthaH parokSaH kAla ityAderavyayIbhAvasya Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 165 stvvcntaa?| abhrAderAkRtigaNatvAdapratyayena bhvissyti| akSazabdenendriyaparyAyeNa siddhe pratyAdibhyaH parasyAkSizabdasyAvyayIbhAve prayogo mA bhUditi vcnm| 744 anaH // 7 // 3 // 88 // annantAdavyayIbhAvAdat samAsAntaH syAt / 745 no'padasya taddhite // 74 / 61 // nakArAntAnAmapadasaMjJakAnAM taddhite pare'ntyasvarAdeluk syAt / uparAjam / uptkssm| adhyAtmam / pratyAtmam / - 746 napuMsakAdvA // 73 / 89 // annantaM yannapuMsakaM tadantAdavyayIbhAvAdat samAsAnto vA syAt / upacarmam / upacarma / pUrveNa nitye prApte vikalpaH / 747 girinadIpaurNamAsyAgrahAyaNyapazcamavaryAdA // 73 / 90 // giri nadI paurNamAsI AgrahAyaNI ityetacchabdAntAt paJcamarahitA ye vAstadantAccAvyayIbhAvAt at samAsAnto vA syAt / girerantaH antargiram , antgiri| gireH samIpamupagiram , upagiri / evamupanadam , upndi| upapaurNamAsam , upapaurNamAsi / upAgrahAyaNam , upAgrahAyaNi / apaJcamavardI-upasucam , upasnuka, upasamidham , upasamit / ___748 saMkhyAyA nadIgodAvarIbhyAm // 7 / 3 / 91 // saMkhyAvAcinaH parau yau nadIgodAvarIzabdau tadantAdavyayIbhAvAdat syAt / paJca nadyaH pazcanadam / dvigodAvaram / saMkhyAyA iti kim / upanadi / avyayIbhAvAdityeva / ekanadI / iha nadIgrahaNaM nityArtham / 749 zaradAdeH // 7 / 3 / 92 // zaradAyantAdavyayIbhAvadat samAsAntaH syAt / zaradaH samIpamupazaradam / pratizaradam / upatyadam / prtitydm| zaradAdigaNe'paJcamavAntapATho nityArthaH / avyayIbhAvAdityeva / paramazarad / 750 jarAyA jaras ca // 7 / 3 / 93 // jarAzabdAntAdavyayIbhAvasamAsAdat samAsAntaH syAd tatsaMniyoge ca jarAzabdasya jrsaadeshH| upajarasam / pratijarasam / 751 sarajasopazunAnugavam // 7 / 394 // sarajasa upazuna anugava ityete'vyayIbhAvA adantA nipaatynte| saha rajasA srjsmbhyvhrti| sAkalye. Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 166 siddhahaimabRhatprakriyA. [tatpuruSasamAsa 'vyayIbhAvaH / zunaH samIpe upazunaM tiSThati / atra nipAtanAd vasyotvam / gAmanvAyatamanugavam / daidhye'nurityavyayIbhAvaH / dairdhyAdanyatra na bhavati / gavAM pazcAdanugu yAnam / iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM samAsaprakaraNe avyayIbhAvaH samAptaH / // atha ttpurussH|| 752 gatikanyastatpuruSaH // 3 // 1 // 42 // ku ityavyayaM pApAlpayorvartate / gatisaMjJakAH kuzca nAma nAmnA saha nityaM samasyante sa ca samAso'nyo bahuvrIhyAdilakSaNarahitastatpuruSasaMjJaH syAt / tatra prathamaM gatisaMjJakA ucynte| 'UryAdyanukaraNacciDAcazca gatiH' ityuktameva / UryAdiH-UrIkRtya / anukaraNa-khATakRtya / cci-zuklIkRtya / DAjanta-paTapaTAkRtya / upasargaH-prakRtya / / 753 kArikA sthityAdau // 3 / 1 // 3 // kArikAzabdaH sthityAdAvarthe dhAtoH saMbaMdhI gatisaMjJaH syAt / sthitimaryAdA vRttirvA / AdizadvAyatnadhAvarthanirdezau gRhyate / kArikAkRtya / sthiti yatnaM kriyAM vA kRtvetyarthaH / sthityAdAviti kim / kArikAM kRtvA karkI kRtvetyarthaH / ___ 754 bhUSAdarakSepe'laMsadat // 31 // 4 // ete yathAsaMkhyaM bhUpAdarakSepeSvartheSu vartamAnAddhAtoH saMbaMdhino gatisaMjJAH syuH| bhUSA maNDanam / alaMkRtya / pItyA saMbhrama aadrH| satkRtya / bhUSAdiSviti kim / alaM kRtvA mA kArItyarthaH / sat kRtvA, vidyamAnaM kRtvetyrthH| asat kRtvA / avidyamAnaM kRtvetyarthaH / 755 agrahAnupadeze'ntaradaH // 3 // 1 // 5 // antar adas ityetau zabdau yathAsaMkhyamagrahe'nupadeze cArthe gamyamAne dhAtoH saMbaMdhinI gatisaMjJau stH| agrho'sviikaarH| antarhatya, madhye hiMsitvA zatrUn gata ityrthH| svayaM parAmarzo'nupadezo vizeSAnAkhyAnaM vA / adAkRtyaitat kariSyatIti cintayati / agrahAnupadeze iti kim / antarhatvA mUSikAM zyeno gataH / parigRhya gata ityrthH| adaHkRtvA gata iti parasya kathayati / adaszaddhastyadAdau / avyayamiti kecit / Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimbRhatmakriyA. 167 ___ 756 kaNemanastRptau // 3 // 16 // kaNe manas ityete avyaye tRptau gamyamAnAyAM dhAtoH saMbaMdhinI gatisaMjJe stH| tRptiHshrddhocchedH| kaNehatya payaH pibati / manohatya payaH pibati / tAvat pibati yAvattRpta ityrthH| tRptAviti kim / taMdulAvayave kaNe hatvA gataH / manohatvA gtH| ceto hatvetyarthaH / 757 puro'stamavyayam // 3 // 17 // puras astam ityete avyaye dhAtoH saMbaMdhinI gatisaMjJe stH| pUrvaparyAyaH puraH shbdH| anuplbdhyrtho'stNshbdH| puraskRtya gtH| astaMgatya punarudeti savitA / avyayamiti kim / puraH kRtvA / ngriirityrthH| astaM kRtvA kANDaM gataH / kssiptmityrthH| sakAro'pyatra na bhavati / 758 gatyarthavado'cchaH // 3 // 1 // 8 // acchetyavyayamabhizabdArthe dRDhArthe ca vartate / tat gatyarthAnAM vadazca dhAtoH saMbaMdhi gatisaMjhaM syAt / acchagatya / acchabajya / acchodya / gatyarthavada iti kim / accha kRtvA gtH| avyayamityeva / udakamacchaM gatvA / 759 tiro'ntauM // 31 // 9 // tiraH zabdo'ntoM vyavadhAne vartamAno dhAtoH saMbaMdhI gatisaMjJaH syAt / tirobhUya / antardhAviti kim / tiro bhUtvA sthitaH / tirygbhuutvetyrthH| 760 kRgo na vA // 31 // 10 // tiras ityavyayamantoM vartamAnaM kRgo dhAtoH saMbaMdhi gatisaMjJaM vA syAt / tiraskRtya / tiraHkRtya / pakSe tiraH kRtvA / antardhAvityeva / tiraHkRtvA kASThaM gtH| tirthagityarthaH / 761 madhyepadonavacanemanasyarasyanatyAdhAne // 33 // 11 // etAni saptamIpratirUpakANyavyayAni anatyAdhAne'rthe vartamAnAni kRgodhAtoH saMbaMdhIni gatisaMjJAni vA syuH| atyAdhAnam upazleSa Azcarya ca / tato'nyadanatyAdhAnam / madhyekRtya, madhye kRtvA / padekRtya, pade kRtvA, nivacanekRtya, nivacane kRtvA / nivacane vcnaabhaavH| vAcaM niymyetyrthH| manasi kRtya, manasi kRtvA / urasikRtya, urasi kRtvA / ubhayatra nizcityetyarthaH / anatyAdhAna iti kim / madhye kRtvA dhAnyarAzi sthitA hstinH| avyayamityeva / madhye kRtvA vAcaM tisstthtiityaadi| 762 upAjevAje // 31 // 16 // ete avyaye saptamyekavacanAntapratirU... pake svabhAvAdurbalasya bhagnasya vA balAdhAne vartamAne kRgo dhAtoH saMbaMdhinI Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 siddhahaimabRhatpakriyA. [tatpuruSasamAsa gatisaMjJe vA staH / upAjekRtya, upAje kRtvA / anvAjekRtya, anvAje kRtvA / durbalasya bhagnasya vA balAdhAnaM kRtvetyrthH| - 763 svAmye'dhiH // 3 / 1 / 13 / / adhItyetadavyayaM svAmitve gamyamAne kRgo dhAtoH saMbaMdhi gatisaMjJaM vA syAt / caitraM grAme'dhikRtyAdhi kRtvA vA gtH| svAmina kRtvetyarthaH / svAmya iti kim / cintayA grAmamadhikRtya / uddizyetyarthaH / sArthakatve upasargasaMjJatvAnnityaM prApte pakSe pratiSedhArtha vacanam / anarthakatve tu vidhAnArtham / prAdirupasarga iti vartate, tenopasargasaMjJA'pi vikalpyata iti kRtvAdhIti maaktve'pyniymH| ____ 764 sAkSAdAdizcavyarthe // 2 / 1 / 14 // sAkSAdAdayaH zabdAcavyarthe vartamAnAH kRgo dhAtoH saMbaMdhino gatisaMjJA vA syuH| sAkSAtkRtya, sAkSAt kRtvA / asAkSAdbhUtaM sAkSAdbhUtaM kRtvetyrthH| evaM mithyAkRtya, mithyA kRtvA / vyartha iti kim / yadA sAkSAdbhUtameva kiMcitkaroti tadA sAkSAtkRtvetyeva bhavati / ccyantAnAM tu 'UrI' AdisUtreNa nityameva gatisaMjJA / 765 nityaM hastepANAvuddhAhe // 3 / 1 / 16 // haste pANAvityetau saptamyekavacanAntapratirUpakAvavyayau / saptamyantAvanavyayAvityeke / tAvudvAhe dArakarmaNyarthe vartamAnau kRgo dhAtoH saMbaMdhinI gatisaMjJau nityaM stH| hastekRtya / pANaukRtya / bhAyaryA kRtvetyrthH| udvAha iti kim / haste kRtvA kArSApaNaM gataH / nitygrhnnaadvaanivRttiH| 766 prAdhvaM bandhe // 3 / 1 / 16 // prAdhvamityetanmakArAntamavyayamAnukUlye vartate / taccAnukUlyaM yadA bandhahetukaM bhavati tadA bandha ityucyate / anekArthatvAdvA nipAtAnAM mukhya evAsya bndho'rthH| tatra vartamAnaH prAdhvaMzabdaH kRgo dhAtoH saMbaMdhI gatisaMjJaH syAt / prAdhvaMkRtya / baMdhanenAnukUlaM kRtvetyarthaH / baMdha iti kim / prAdhvaM kRtvA zakaTaM gtH| - 767 jIvikopaniSadaupamye // 3 // 1 // 17 // jIvikopaniSacchabdau aupamye gamyamAne kugo dhAtoH saMbaMdhinau gatisaMjJau syAtAm / jIvikAkRtya / upnisstkRty| jIvikAmivopaniSadamiva kRtvetyrthH| aupamya iti kim / jIvikAM kRtvA. upaniSadaM kRtvA gataH / ityuktA gatisaMjJakAsteSAM ca nAmnA saha nityaM tatpuruSaH samAsaH / atha ku ityavyayasyodAharaNam-kutsitA brAhmaNaH kubraahmnnH| Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 169 768 ko kattatpuruSe // 3 / 2 / 130 // tatpuruSa samAse svarAdAvuttarapade kuzabdasya kadityayamAdezaH syAt / kutsitaH azvaH kdshvH| tatpuruSa iti kim / kutsitA uSTrA asmin kUSTro deshH| 769 dunindAkRcche // 3 / 1 / 43 // durityavyayaM nAma nindAyAM kRcchre cArthe vartamAnaM nAmnA nityaM samasyate, sa ca smaassttpurussH| ninditaH puruSaH duSpuruSaH / kucchreNa kRtaM duSkRtam / 770 su pUjAyAm // 3 // 1 // 44 // su ityavyayaM pUjAyAM vartamAnaM nAmnA nityaM samasyate sa ca smaasstpurussH| zobhano rAjA surAjA / anya ityeva / madrANAM samRddhiH sumadram / atrAvyayIbhAvatvAdam / ___ 771 atiratikrame ca // 3 // 1145 // atItyavyayamatikrame pUjAyAM ca vartamAnaM nAmnA nityaM samasyate, sa ca smaassttpurussH| atistutaM bhvtaa| atisiktaM bhavato / atikrameNa stutisaiko kRtaavityrthH| pUjAyAm-zobhano rAjA atirAjA / bahulAdhikArAdatikrame kacinna bhavati / ati zrutvA / ___ 772 AGalpe // 31 // 46 // AGityavyayamalpe'rthe vartamAnaM nAmnA nityaM samasyate, sa ca samAsastatpuruSaH / ISatkaDAraH aakddaarH| AbaddhamAyuktamityAdau tu kriyAyoge gatilakSaNa eva smaasH| __773 prAtyavaparinirAdayo gatakAntakruSTaglAnakrAntAdyarthAH prathamAdyantaiH // 3 // 1 // 47 // prAdayaH zabdA gatAdyartheSu vartamAnAH prathamAntena, atyAdayaH krAntAdyartheSu dvitIyAntena, avAdayaH kruSTAdyartheSu tRtIyAntena, paryAdayo glAnAdyartheSu caturthyantena, nirAdayaH krAntAdyartheSu paJcamyantena nAmnA saha samasyante sa ca samAsastatpuruSaH / prAdayaH-pragata AcAryaH prAcAryaH / evaM prAntevAsI / atyAdayaH-atikrAntaH khaTvAmatikhaTvaH / evamudgato velaamudvelH| avAdayaHavakruSTaH kokilayA avakokilaH / evaM pariNaddho vIrudbhiH parivIrut ityAdi / paryAdayaH-pariglAno'dhyayanAya prydhyynH| evamudyuktaH saMgrAmAya utsaMgrAmaH ityaadi| nirAdayaH-niSkrAntaH kauzAMbyA nisskaushaaNviH| evamapagataH zAkhAyA apazAkhaH ityAdi / bahulAdhikArAt SaSThayantenApi antargato gAryasya antrgaagryH| saptamyantenApi-pratiSThitamurasi pratyurasam / atra / 22 Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [tatpuruSasamAsa .. 774 praterurasaH saptamyAH // 7 / 3 / 84 // pratizadvAda paro ya urasazaddhaH saptamyantastadantAt samAsAdat samAsAntaH syAt / ityanena samAsAnto't / gatA. dharthA iti kim / vRkSaM prati vidyotate vidyut / sAdhurdevadatto mAtaraM prati / anya ityeva / prAcAryako deshH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 775 avyayaM praDAdibhiH // 31 // 48 // avyayaM nAma pravRddhAdibhirnAma tigaNArtham / ___776 GasyuktaM kRtA // 3 / 1 / 49 / / kRtpatyayavidhAyake sUtre GasinA paJcamyantena nAmnoktaM Dasyuktam / tat kRdantena nAmnA nityaM samasyate sa ca smaassttpurussH| kuMbhaM karotIti kuMbhakAraH / 'karmaNo'N ' ityaNa / iha ca gatikArakaGasyuktAnAM vibhaktyantAnAmeva kRdantaivibhaktyutpatteH prAgeva samAsa issyte| tena pras stha ityAdau, carman TA krIta, kaccha ampa ityAdau ca samAse ca sati akArAntatvAd GIH siddhH| paSThI, carmakrItI, kacchapI ityAdi / yadi punarvibhaktyantaiH kRdantaiH samAsaH syAt tadAntaraGgatvAdvibhakteH prAgeva ApaH prAptAvakArAntatvAbhAvAt DIna syAt / tathA mASAn vApin vrIhIna vApin ityAdau samAse nakArasyAnantyatvANNatvaM siddham / mASavApiNI / vrIhivApiNI / vibhaktyantena tu samAse'ntaraGgatvAdvibhakteH prAgeva GIprAptau nakArasyAntyatvANNatvaM na syAt / pUrvapadasya ca vibhaktyantatvaniyamAt carmakrItItyAdiSu padakArya nakAralopAdi siddhaM bhavati / Dansyuktamiti kim / kArakasya vrajyA / kRteti kim / dharmo vo rakSatu / 777 tRtIyoktaM vA // 31 // 50 // daMzestRtIyayA' 5-4-63 ityArabhya yattatIyoktaM nAma tat kRtA nAmnA vA samasyate sa ca smaassttpurussH| mUlakenopadaMza, vopapIDaM, pArthopapIDaM shete| vA zabdo nitysmaasnivRttyrthH| tenottareSu vAkyamapi bhvti| 778 naJ // 3 // 1 // 51 // nabityetanAma nAmnA samasyate, sa ca smaassttpurussH| na gauH agauH / anucaiH| asH| nivartyamAnatadbhAvazcottarapadArthaH paryudAse navsamAsArthaH / sa cAyaM caturdhA / tatsadRzaH, tadviruddhaH, tadanyaH, tadabhAva iti / Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 171 abrAhmaNaH azukla iti tatsadRzaH kSatriyAdiH pItAdizca pratIyate / adharmaH, asita iti tadvirodhI pApmA kRSNazca prtiiyte| anagniH, avAyurityagnivAyubhyAmanyaH pratIyate / avacanam , avIkSaNamiti vacanavIkSaNAbhAvaH pratIyate / nanvasyottarapadArthaprAdhAnyena talliGgasaMkhyatve sati kathaM bhavantyane ke jaladherivormayaH' ityAdI aneke iti bahuvacanam ? / asAdhava evedRzAH shbdaaH| prasahyapratiSedhe tu naja padAntareNa saMbadhyate iti uttarapadaM vAkyavat svArtha eva vrtte| tatrAsAmarthe'pi yathAbhidhAnaM bAhulakAt samAsaH / sUryamapi na pazyanti amUthapazyA rAjadArAH / anya ityeva / na vidyate makSikA yatra so'mkssikaakH| makSikANAmabhAvo'makSikam / ____779 pUrvAparAdharottaramabhinnanAzinA // 3 // 1 // 52 // aMza ekadezastadvAnaMzI / pUrvAdayaH zabdAH sAmarthyAdaMzavAcino'zinA samasyante abhinnena-na cetsAM'zI bhinnaHpratIyate tatpuruSazca smaasH| pUrvaH kAyasya pUrvakAyaH / evam aparakAyaH / adharakAyaH / uttarakAyaH / pUrvAdigrahaNaM kim / dakSiNaM kAyasya / abhinneneti kim / pUrva chAtrANAmAmaMtrayasva / prasajyapratiSedhaH kim / pUrva pANipAdasya / atra hi samAhArasyaikatve'pi pANiH pAdaH iti bhedapratItena bhavati / pUrvagrAma ityAdau tu na grAmazabdAt pAsAdAdibhedapratItiH / aMzineti kim / pUrvI nAbheH kAyasya / ___780 sAyAhlAdayaH // 3 / 1 / 53 // sAyAnAdayaH shbd| aMzinA tatpuruSeNa sAdhavaH / sAyamanaH saayaanH| evaM madhyaMdinam / mdhyraatrH| upAratA :pshcimmaatrgocraadityaadyH|bhuvcnmaakRtignnaarthm / pUrve pazcAlAH itivat samudAyavAcinAmaMze'pi pravRttidarzanAt sAmAnAdhikaraNye sati karmadhArayeNaiva siddham / pUrvazcAsau kAyazca puurvkaayH| sAyaM ca tadahazca sAyAhnaH iti / tatpuruSavidhAnaM tviha pUrvatra cAhnaH sAyaM kAyasya pUrvamiti SaSThIsamAsabAdhanArtham / ___781 sameM'ze'rdha na vA // 3 // 1 // 54 // ardhamityetat sameM'ze vartamAnamaMzinA abhinnena vA samasyate, tatpuruSazca smaasH| ardha pippalyAH ardhapippalI / pakSe pippalyardham / sameM'za iti kim / graamaadhH| ardha ca sA pippalI ceti ___nanu sAyamo'vyayatvAt tRpta' ityAdinA SaSThIsamAsasya niSedhena prAptireva nAsti kimucyate SaSThIsamAsavAdhanArthamiti ? / ucyate / yadA'kArAntaH sAyazabdo'navyayaM napuMsakaliGgastadA prApnoti / Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 siddhahaimabRhatpakriyA. [tatpuruSasamAsa karmadhArayeNaiva siddhe bhedavivakSAyAM pakSe SaSThIsamAsavAdhanArthamasamAMze cArddhazcAsau grAmazceti karmadhArayaniSedhArtha vacanam / aMzinetyeva / pippalyA ardha caitrasya / atra caitreNa samAso na bhavati / abhinnenetyeva / ardhe pippalInAm / kthmpipplyH?| adhai pippalyA ityabhinnena samAse satyekazeSAt / ardharAzirityatra rAzerabhedapratibhAsAd bhaviSyati / atra sameM'ze vartamAno'rdhazabda AviSTaliGgI napuMsakaH / asamAM'ze tu puMliGgaH / anye tvasamAse vAcyaliGgamenamAhuH / asamAMza eva ca SaSThIsamAsaM samAMze tu nityamaMzitatpuruSamicchanti / 782 jaratyAdibhiH // 31 // 56 // asamAMzArtha AraMbhaH / ardhazabdo jaratyAdibhirabhinnaiH saha vA samasyate tatpuruSazca smaasH| a? jaratyA ardhajaratI / ardhavaizasam / a?ktam / ardhavilokitam / pakSe jaratyardha ityAdyapi bhavati / bahuvacanamAkRtigaNArtham / idamapi SaSThIsamAsavAdhanArtham / 783 dvitricatuSpUraNAgrAdayaH // 3 // 1 // 56 // dvi tri catur ityete pUraNapratyayAntA agra ityAdayazca zabdA aMzavAcino'zinA'bhinnena vA samasyante tatpuruSazca smaasH| dvitIyaM bhikSAyA dvitIyabhikSA / evaM tRtiiybhikssaa| cturthbhikssaa| turybhikssaa| turIyabhikSA / agraM hastasya agrahastaH / evaM talapAdaH / UrdhvakAya ityAdi / pakSe bhikSAdvitIyam, bhikSAtRtIyam, bhikSAcaturtham , bhikSAturyam, bhikSAturIyam, hastAgram, pAdatalam, kAyordhvamityAdi / nityAdhikArAbhAvAdeva pakSe vAkyasya siddhatvAd vAnuvRttiH pakSe SaSThIsamAsArtham / tena pUraNena niSiddho'pi SaSThIsamAso bhavati / yAdigrahaNaM kim / paJcamaM bhikssaayaaH| praraNeti kim / dvau bhikSAyAH / aMzinetyeva / bhikSAyA dvitIyaM bhikSukasya / atra bhikSukeNa samAso na bhavati / abhinnenetyeva / dvitIya bhikSANAm / agraadiraakRtignnH| 784 kAlo dvigau ca meyaiH // 3 / 1 / 57 // aMzAzinivRttI tatsaMbaddhaM veti nivRttam / kAlavAci nAmaikavacanAntaM dvigau ca viSaye vartamAna meyavAcinA nAmnA samasyate tatpuruSazca smaasH| mAso jAtasya mAsajAtaH / eko mAso jAtasya ekamAsajAtaH / kathaM yahajAtaH ? / samAhAradvigorjAtena kAla ityaMzena samAsena bhaviSyati / iha ca yadyapi vigrahe jAtAdi kAlasya vizeSaNaM tathApi zabdazaktisvAbhAvyAt samAso jAtAdipradhAnastena samAse liGga saMkhyA ca tadIyatadIyameva bhvti| Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 173 kAla iti kim / droNo dhAnyasya / kAla iti caikavacanaM dvigoH anyatra prayojakam / tena mAsau mAsA vA jAtasyetyatra na bhavati / dvigau tu dvau trayo vA mAsA jAtasya dvimAsajAtaH, trimAsajAta ityapi bhavati / dvigugrahaNaM tripadasamAsArtham / anyathA nAma nAmnetyanuttadvayoreva syAt / cakAro dvigurhitkaalprigrhaarthH| meyairiti kim / mAsazcaitrasya / jAtAdereva hi meyatvam / janmAdeH prabhRti jAtAdisaMbaMdhitvenaivAdityagateH paricchedAta, na dravyamAtrasya / ktAntenaiva ca meyena prAyeNAyaM samAsa iSyate / tena mAso gacchataH ityAdau na bhavati / ayamapi SaSThIsamAsApavAdo yogH| ___ 785 svayaM sAmI ktena // 3 // 1 // 58 // svayaM sAmi ityete avyaye tAntena nAmnA saha samasyete tatpuruSazca samAsaH / svayaMdhautau pAdau / AtmanetyarthaH / samAse satyaikapadyAdekavibhaktistaddhitAdyutpattizca bhavati / kteneti kim / svayaM kRtvA / saamibhuktvaa| 786 dvitIyA khaTvA kSepe // 3 // 1 // 51 // khaTtyetanAma dvitIyAntaM kSepe gamyamAne ktAntena nAmnA saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / kSepaH samAsArtho na vAkyena gamyate iti nitya evAyaM smaasH| khaTTArUDho jaalmH| utpathapasthita evamucyate / khaTvA palyaGka AcAryAsanaM vA / adhItya gurubhiranujJAtena hi khttvaaroddhvyaa| yat tvanyadAkhavArohaNaM tdutpthprsthaanm| upalakSaNaM ceha khaTvArohaNamutpathaprasthAnasya, tena sarvo'pi vimArgapasthitaH khaTvArUDha ucyte| kSepa iti kim / khaTvAmArUDha upAdhyAyo'dhyApayati / 787 kAlaH // 3 // 1 // 30 // kAlavAci nAma dvitIyAntaM nAmnA saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / rAtrimatimRtAH raavytisRtaaH| mAsaM pramito mAsapamitaH prtipcndrmaaH| mAsaM pramAtumArabdha ityarthaH / avyAptyartha aarNbhH| 788 vyAptau // 3 // 1161 // vyaaptirgunnkriyaadrvyairtyntsNyogH| vyAptauyA dvitIyA tadantaM kAlavAci nAma vyApakavAcinAmnA saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / kte neti nivRttam / muhUrta sukhaM muhUrtamukham / vyAptAviti kim / mAsapUrako vrajati / kAla ityeva / krozaM kuTilA ndii| 789 zritAdibhiH // 3 // 1 // 32 // dvitIyAntaM nAma zritAdibhirnAmabhiH samasyate tatpuruSazca samAsaH / dharma zritaH dharmazritaH / saMsArAtItaH / narakapatitaH / Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 974 __ siddhahaimabRhatprakriyA. tatpuruSasamAsa nirvaanngtH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena odanabubhukSuH ityAdi siddham / 790 prAptApannau tayAca // 3 // 1 // 63 // pAptApannau sAmarthyAt prathamAntau tayA dvitIyAntena nAmnA saha samasyete samAsazca tatpuruSaH, tatsaMniyoge caanyorntsyaakaarH| prAptA jIvikAM praaptjiivikaa| aapnnjiivikaa| atvacanaM strIliGgArtham / prAptApannayoH prathamoktatvAt pUrvanipAtArtha vacanam / zritAditvAcAnayodvitIyAyA api prathamoktatvena paanipaatH| jIvikAprAptaH, jIvikApanna ityapi bhavati / 791 ISadguNavacanaiH // 3 / 1164 // ISadityetadavyayaM guNavacanairnAmabhiH saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / ye guNe vartitvAyoge guNini vartante guNamuktavanto guNavacanAH / ISadalpaM piGgalaH IpatpiGgalaH / guNavacanairiti kim / iisstkaarkH| 792 tRtIyA ttkRtaiH||3||1||66|| tRtIyAntaM nAma tatkRtaiH-tRtIyAntArthakRtaguNavacanairnAmabhiH saha samasyate, samAsazca ttpurussH| zaMkulayA kRtaH khaNDaH shNkulaakhNddH| kRtArtho vRttAvantarbhUta iti kRtazabdo na prayujyate / tatkRtairiti kim / akSNA kANaH / kANatvAdi hyatra kANDAdinA kRtam nAkSyAdinA / akSyAdinA paraM saMbaMdhamAtram / yadA tu tatkRtatvavivakSAyAM kartari karaNe vA tRtIyA tadA bhavatyeva smaasH| akSikANa ityAdi / guNavacanairityeva / gobhirvapAvAn / dadhnA paTuH / pATavamityarthaH / na hyetau pUrva guNamuktvA sAMprataM dravye vartete iti guNavacanau na bhvtH| ata eva zuddhaguNavAcinApi samAso na bhavati / ghRtena pATavam , vidyayA dhASTayam-atrApi samAso bhavatIti kazcit / anye tu guNavacanairguNamAtravRttibhirapi samAsamicchanti / zaMkulAkhaNDazcaitrasya / 793 catasrArddham // 3 / 1 // 66 // ardhazabdastRtIyAntastatkRtArthena catasRzabdena saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / ardhena kRtAzcatasro'rdhacatasro mAtrAH / catasrati kim / ardhe kRtAzcatvAro droNAH / 794 UnArthapUrvAdyaiH / / 3 / 1 / 67 // tRtIyAntaM nAma UnAthaiH pUrvAdibhizca nAmabhiH samasyate tatpuruSazca samAsaH / mASeNonaM mASonam / mASavikalam / mAsena pUrvaH maaspuurvH| evaM mAsAvaraH / AkRtigaNo'yam / tena dhAnyenArtho dhAnyArthaH ityAdi siddham / pUrvAdiyoge yathAyogaM hetvAdau tRtiiyaa| 795 kArakaM kRtA // 3 // 1 // 38 // kArakavAci nAma tRtIyAntaM sAmarthyAt Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 178 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. kartRkaraNarUpaM kRdantena nAmnA saha samasyate tatpuruSazca smaasH| AtmanA kRtam AtmakRtam / kRtsagatikArakasyApi / caitreNa nakhanirbhinnaH caitranakhanirbhinnaH / parazunA chinnaH parazucchinnaH / bahulAdhikArAt stutinindArthatAyAM prAyeNa kRtyaiH samAsaH / kAkapeyA nadI / evaM nAma puurnnetyrthH| kaNTakasaMceya odanaH / evaM nAma vizada ityarthaH / kArakamiti kim / vidyayoSitaH / tena hetunetyarthaH / kRteti kim / gomirvapAvAn / bahulAdhikArAdeva ktavatunA ktvayA tavyAnIyAbhyAM ca na bhavati / dAtreNa lUnavAn / dAtreNa kRtvaa| kAkaiH pAtavyaH / shvbhilehniiyH| ___796 naviMzatyAdinaiko'ccAntaH // 3 / 1 / 69 // ekazabdastRtIyAnto naviMzatyAdinAmnA saha samasyate tatpuruSazca samAsaH, ekazabdasya cAdanto bhavati / ekena na viMzatiH ekAnaviMzatiH / pakSe ekaanviNshtiH| evamekAnatriMzat / ekAdnatriMzat / naviMzatyAdineti nirdezAt naat na bhavati / 797 caturthI prakRtyA // 3 / 1170 // prakRtiH pariNAmi kAraNam / caturthyantamarthAd vikRtivAci nAma prakRtivAcinA nAmnA saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / yUpAya dAru yUpadAru / prakRtyeti kim / raMdhanAya sthAlI / mUtrAya saMpadyate yavAgUrityAdau tu vikArasyApradhAnasya saMpadyate ityAdi kriyAsApekSatvAt na bhavati / ___798 hitAdibhiH // 3 // 171 // caturthyantaM nAma hitAdibhiH samasyate tatpuruSazca samAsaH / gobhyo hitaM gohitam / evaM gosukham / gorakSitaH / gobaliH / AkRtigaNo'yam / tena azvaghAsa ityAdi siddham / ___ 799 tadarthArthena // 3 // 1172 / / tasyAzcaturthyA artho yasya sa tdrthH| caturthyantaM nAma tadarthanArthazabdena nAmnA saha samasyate tatpuruSazca smaasH| pitre idaM pitrathai payaH / ' De'rtho vAcyavat ' iti vAcyaliGgatA / nitysmaasshcaaym| tadarthetyarthavizeSaNaM kim / pitre'rthH| 800 pazcamI bhayAyaiH // 3 // 1 // 73 // paJcamyantaM nAma bhayAdyairnAmabhiH saha samasyate tatpuruSazca smaasH| vRkAd bhayam / evaM vRkbhiiH| AkRtigaNazcAyam / tena dvIpAntarAnItaH ityAdi siddham / bahulAdhikArAdiha na bhavati / Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 176 siddhahaimabRhatpakriyA. [tatpuruSasamAsa 801 ktenAsatve // 3 // 174 // asatve vartamAnA yA pazcamI tadantaM nAma ktamatyayAntena nAmnA saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / stokaanmuktH| 'asatve GaseH ' iti vakSyamANena vibhakteralup / kteneti kim / stokAnmokSaH |astv iti kim / stokAd vaddhitaH / stokaadrvyaadityrthH| samAse taddhitAyutpattiH phalamstaukAnmuktiH ityaadi| 802 paraHzatAdiH / / 3 / 1 / 75 // paraHzatAdiH paJcamItatpuruSaH sAdhurbhavati / zatAt pare prHshtaaH| sahasrAt pare prHshsraaH| lakSAllakSAyA vA pare prolkssaaH| parazabdasya pUrvanipAtaH sakArAgamazca nipAtanAt / parazabdena samAnArthaH parasazabdaH sakArAnto'pyastItyanye / 803 SaSThyayatnAccheSe // 3 / 1 / 76 // zeSe yA SaSThI tadantaM nAma nAmnA saha samasyate tatpuruSazca samAsaH, ayatnAt-na cet sa zeSo ' nAthaH' ityAdeyatnAd bhavati / rAjJaH puruSaH rAjapuruSaH / Rddhasya rAjJaH puruSa ityAdau sApekSatvAnna bhavati / kathaM devadattasya gurukulamiti ? / sApekSatve'pi gamakatvAd bhavati / ayatnAditi kim / sarpiSo nAthitam / zeSa iti kim / sarpiSo jJAnam / gosvAmItyAdiSu tvaya najA zeSa eva SaSThI / 'svAmIzvarA ' iti sUtrasya nityaM SaSThIprAptau pakSe saptamIvidhAnArthatvAt / saMghasya bhadraM bhUyAdityAdau tvAziSi SaSThyAH samAso na bhavati asAmarthyAt anabhidhAnAdvA / nahi saMghabhadraM bhUyAdityukte saMghasya bhadraM bhUyAdityarthaH patIyate api tu saMghabhadraM nAma saMghasaMbaMdhitayA prasiddhaM kiMcid bhadraM kasyacidbhUyAditi / 804 kRti // 3 // 177 // 'karmaNi kRtaH' 'kartarI ti ca yA kRti kRtpatyayanimittA SaSThI vihitA tadantaM nAma nAmnA samasyate tatpuruSazca smaasH| siddhasenakRtiH / gnndhroktiH| 805 yAjakAdibhiH // 3 / 1 / 78 // SaSThyantaM nAma yAjaka ityevamAdibhinAmabhiH saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / brAhmaNAnAM yAjakaH brAhmaNayAjakaH / evaM gurupUjakaH / AkRtigaNo'yam / tena tulyArthA api / gurusadRzaH ityAdayaH, tathA anyatkArakaH ityAdayaH siddhAH / 'karmajA tRcA ceti pratiSedhApavAdo yogaH tulyaarthaividhyrthshc| Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 177 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 806 pattirathau gaNakena // 31 // 79 // pattirathazabdau SaSThayantau gaNakena nAmnA samasyete tatpuruSazca samAsaH / pattInAM gaNakaH pttignnkH| evaM rthgnnkH| pattirathAviti kim / kArSApaNAnAM gnnkH| gaNekeneti kim / rathasya drshkH| kathaM jyotirgaNakaH ? 'akena krIDAjIve ' iti bhaviSyati / 'karmajA tRcA ca ' ityasyAvAdo'yam / 807 sarvapazcAdAdayaH // 31180 // sarvapazcAdityAdayaH SaSThItatpuruSAH saadhvH| sarveSAM pazcAt sarvapazcAt padaM vartate / sarvaciraM jiivti| tadupariSTAt rukmaM nidadhAti / ityaadi| avyayena pratiSedhaM vakSyati tasyApavAdo'yam / bahuvacanaM ziSTaprayogAnusaraNArtham / 808 akena krIDAjIve // 3 / 1181 // AjIvo jiivikaa| SaSThayanta nAmAkapratyayAntena nAmnA samasyate krIDAyAmAjIve ca gamyamAne tatpuruSazca smaasH| uddaalkpusspbhnyjikaa| krIDAvizeSasya sNjnyaa| aajiive-dntlekhk:| dantalekhanAdirasyAjIvo gamyate / krIDAjIvau vAkyena na gamyate iti nityasamAsA ete / krIDAjIva iti kim / odanasya bhojkH| karmajA tRcA iti pratiSedhe prApte vacanam / 809 na kartari // 3 / 1182 // kartari vihitA yA SaSThI tadantaM nAmAkAntena nAmnA na samasyate / bhavataH zAyikA / bhavata AsikA / kartarIti kim / ikSumakSikAM me dhArayasi / 810 karmajA tRcA c||3|1183|| kartarItyanuvartate / taccAkasya vizeSaNam / karmaNi vihitA SaSThI karmanA / tadantaM nAma kartari vihito yo'kamatyayastadantena tRjantena ca nAmnA saha na samasyate / odanasya bhojakaH / apAM sraSTA / karmajeti kim / saMbaMdhaSaSThyAH pratiSedho mA bhUta / guNo gunnivishesskH| guNinaH saMbaMdhI vizeSaka ityrthH| kartarItyeva / ikSubhakSikAM me dhArayasi / kathaM bhUbhartA, vajrabhateti ? bhartRzabdo yaH patiparyAyastena saMbaMdhaSaSThayA yAjakAdipAThAt karmaSaSThayA vA'yaM samAsaH / kriyAzabdasya tu tatrAgrahaNAdanena pratiSedhaH / bhuvo bhartA / vajrasya bhartA / 811 tRtIyAyAm // 3 / 1184 // kartari yA tRtIyA tasyAM satyAM karmajA SaSThI na smsyte| Azcaryo gavAM doho'gopAlakena / sAdhvidaM zabdAnAmanuzAsanamAcAryeNa / tRtIyAyAmiti kim / sAdhvidaM zabdAnuzAsanamAcAryasya / kartari Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. tatpuruSasamAsa SaSThayAmapi na samAsa iti kazcit / vicitrA sUtrasya kRtirAcAryasya / kartarItyeva / sAdhvidaM zabdAnuzAsanamAcAryasya naH puNyena / karmajetyeva / maitrasya saMbaMdhI kRto maitrakRtazcaitreNa / kathaM godoho gopAlakena ? / saMbaMdhaSaSThyA bhaviSyati / 812 tRptArthapUraNAvyayAtRzzatrAnazA // 3 / 1185 // tRptAthaiH pUraNapratyayAntairavyathairatRzantaiH zatrantairAnazantaizca nAmabhiH SaSThayantaM nAma na samasyate / phalAnAM tRptaH / tIrthakarANAM SoDazaH / rAjJaH sAkSAt / avyayIbhAvasyApyanvarthAzrayaNAt kacidavyayatvam / tena caitrasyopakuMbhamityatra samAso na bhavatIti kecit / atRza-rAmasya dviSan / zat-caitrasya pacan / caitrasya pacamAnaH / sarvatra saMbaMdhe sssstthii| etairiti kim / brAhmaNasya kartavyaM brAhmaNakartavyam / rAjJaH pATaliputrakasya dhanamityAdau sAmAnAdhikaraNye dhanAdipadApekSayA SaSThItyasAmarthyAt samAso na bhavati / vizeSaNasamAsastu nirapekSatvena sAmarthyAd bhavatyeva / pATaliputrakazcAsau rAjA ca tasya pATaliputrakarAjasyetyAdi / SaSThIsamAse tu aniyamena pUrvanipAtaH syAt / .. 813 jJAnecchA_rthAdhAraktena // 31 // 86 // jJAnArthAdicchArthAdarcArthAcca vartamAno yaH kto yazca 'adyarthAccAdhAre (5-1-12) ityAdhAre vihitastadantena nAmnA SaSThyantaM nAma na samasyate / rAjJAM jJAtaH, buddhaH, iSTaH, mataH, arcitaH, pUjito vA / idameSAM yAtam / kathaM rAjapUjitaH ityAdi ? bahulAdhikArAt iSTena bhUtakAlaktena tRtIyAsamAsa eveti kecit / anye tu kRyogajAyA eva SaSThyA iha samAsapratiSedha iti saMbaMdhe SaSThIsamAsa ityaahuH| / 814 asvasthagu gaiH // 3 / 1 / 87 / ye guNAH svAtmanyevAvatiSThante na dravye te svsthaaH| tatpratiSedhenAsvasthaguNavAcibhirnAmabhiH saha SaSThayantaM nAma na smsyte| paTasya zuklaH / kAlasya kRSNaH / atra arthAtmakaraNAdvApekSyasya varNAdenirjJAne ya ime zukrAdayaste paTAderiti sAmopapatteH samAsaH prAmotIti pratiSidhyate / tathA paTasya zauklyam, kAkasya kArNyam-atra pUrvatra ca zuklAderguNasya zuklaH paTa ityAdau dravye'pi vRttipradarzanAt asvaasthymstyev| guNazabdena ceha lokamasiddhA rUparasagaMdhasparza guNA abhipretAstataH tadvizeSairevAyaM pratiSedhaH, tena yatnasya gauravam yatnagauravam ityAdiSu niSedho na bhavati / asvasthaguNairiti kim / ghaTavarNaH / bahulAdhikArAt kaMTakasya taikSaNyamityAdiSu samAso na bhavati, kusumasaurabhyamityAviSuH bhavatIti / Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 179 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 815 saptamI zauNDAdyaiH // 3 / 1 / 88 // saptamyantaM nAma zauNDAdyairnAmabhiH saha samasyate tatpuruSazca samAsaH / pAne prasaktaH zauNDaH pAnazauNDaH madyapaH / akSeSu prasaktaH zauNDa iva akssshaunnddH| zauNDazabda iha gauNo vyasanini vartate / vRttau prasaktikriyAyA antrbhaavaadpryogH| bahuvacanamAkRtigaNArtham , tena ziraHzekharaH, RNe adhamaH adhamarNaH, RNe uttamaH uttamarNaH rAjadantAditvAt paranipAta ityAdi siddhaM bhavati / 816 siMhAdyaiH pUjAyAm // 3 / 1189 // saptamyantaM nAma siMhAcairnAmabhiH saha samasyate pUjAyAM gamyamAnAyAm, tatpuruSazca smaasH| samare siha iva smrsiNhH| evaM rnnvyaaghrH| upamayAtra pUjAvagamyate bahuvacanamAkRtigaNArtham / 817 kAkAdyaiH kSepe // 3 / 1 / 90 // saptamyantaM nAma kAkAdyairnAmabhiH saha samasyate kSepe gamyamAne, tatpuruSazca smaasH| tIrthe kAka iva tiirthkaakH| evaM tIrthadhvAMkSaH / anavasthita evamucyate / upamayA cAtra kSepo gmyte|kssep iti kim / tIrthe kAkastiSThati / bahuvacanamAkRtigaNArtham / ____818 pAtresamitetyAdayaH // 3 / 1191 // pAtresamitAdayaH saptamItatpuruSA nipAtyante kSepe gamyamAne / pAtra eva samitAH pAtresamitAH, bhojanasamaye eva saMgatA na tu kArye / evaM pAtrebahulAH, gehezUraH, gehenrdiityaadyH| itizabdaH smaasaantrnivRttyrthH| tena paramAH pAtresamitAH ityAdiSu samAso na bhavati / nipAtanAt saptamyA alup / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vraNakRmirityAdayo gRhyante / 819 ktena // 3 / 1 / 92 // saptamyantaM nAma kAntena nAmnA saha samasyate kSepe gamyamAne tatpuruSazca smaasH| . 820 kRtsagatikArakasyApi // 4 / 117 // kRtpatyayaH prakRtyAdeH samudAyasya gatikArakapUrvasya apizabdAt kevalasyApi vizeSaNaM syAt / bhasmanihutam / pravAhemUtritam / kAryeSvanavasthitatvamucyate / sarvatropamAnena kSepo gamyate / nityasamAsAzcaite pAtresamitAdayazca / 821 tatrAhorAtrAMzam // 3 / 1 / 93 // pRthagyogAt kSepa iti nivRttam / tatretyetatsaptamyantaM nAmAharavayavA rAjyavayavAzca saptamyantAH ktAntena nAmnA saha samasyante tatpuruSazca samAsaH / tatrakRtam / pUrvANe kRtaM pUrvAhNakRtam / pUrvarAtra Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [tatpuruSasamAsa kRtam / taddhitAdyutpattiH samAsaphalam / taatrkRtiH| tatrAhorAtrAMzamiti kim / ahorAtragrahaNaM kim / zuklapakSe kRtam / pakSo mAsAMzaH / aMzagrahaNaM kim / ahani bhuktam / kathaM rAtrivRttamiti ? / bahulAdhikArAt / ktenetyeva / tatra bhoktA / 822 nAni // 3 / 1 / 94 // saptamyantaM nAma nAmnA samasyate nAmni-saMjJAviSaye samudAyazcetsaMjJA bhavati, samAsazca ttpurussH| araNyetilakAH / vneksherukaaH| mukuTe kaarssaapnn| ayaMjanAdityanena prAkArasyetyanena ca vakSyamANasUtreNa saptamyA alup / nityasamAso'yaM, nahi vAkyena saMjJA gamyate / 823 kRyenAvazyake // 3 / 1196 // saptamyantaM nAma ' ya ecAtaH' (51-28) iti kRdyapratyayAntena nAmnA samasyate Avazyake-avazyaMbhAve gamyamAne tatpuruSazca smaasH| mAse'vazyaM deyaM mAsadeyam / evaM saMvatsaradeyam / kRditi kim / mAse pitryam / ya iti kim / mAse stutyH| saMvatsarakartavyamiti tu bahulAdhikArAt / Avazyaka iti kim / mAse deyA bhikSA / 'nekapakAraM vastu prakArAntarebhyo vyavacchiyate'neneti vizeSaNaM,vyavacchedyaM vizeSyam / bhinnapravRttinimittayoH zavayorekasminnarthe vRttikAyaM sAmAnAdhikaraNyamiti yAvat / tadvadekArtham / vizeSaNavAci nAmaikArtha vizeSyavAcinA nAmnA saha samasyate sa ca samAsastatpuruSasaMjJaH karmadhArayasaMjJazca syAt / nIlaM ca tadutpalaM ca nIlotpalam / vizeSaNavizeSyayoH saMbaMdhizadvatvAdekataropAdAnenaiva dvaye labdhe dvayorupAdAnaM parasparamubhayorvyavacchedyavyavacchedakatve samAso yathA syAdityevamartham / teneha na bhavati / takSakA sarpaH / lohitastakSaka iti / na hyaso'nyavarNo vA takSako'sti / kathaM tarhi AmravRkSa ityAdau samAsaH ? / na hyakSa Amro bhavati / nAtrAmrAdayaH vRkSavizeSANAmeva vArakAH, kiM tarhi phalAderapi tatsahicaritamAdhuryasthairyAderguNavize saMbaMdhI vRkSaH AmravRkSa ityAdayaH SaSThIsamAsA drssttvyaaH| yadyevamubhayoviMzaSaNatve ubhayozcavizeSyatve sati vizeSyasyApi vizeSaNatvamityutpalazagasyApi nIlAdinA samAsaprasaGgaH, tathA ca 'prathamoktaM prAk ' iti vacanAdutpalanIlamityapi syAt / naivam / avizeSe'pi vizeSaNavizeSyabhAvasya 'pradhAnAnuyAyyapradhAnam' Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 181 iti nyAyAt apradhAnasyaiva pradhAnena smaasH| prAdhAnyaM ca dravyazabdAnAM dravyasyaiva sAkSAt kriyAbhisaMbaMdhAt / yadyapi cotpalAdizaddhA jAtizaddhAstathApi utpatteH prabhRtyAvinAzAdravyeNa jAterabhisaMbaMdhAdravyazaddhA ucyante / guNakriyayostu tathA dravyeNa saMbaMdhAbhAvAnna tanimittAH zaddhA dravyazaddhA iti nIlotpalamityAdyeva bhavati na tUtpalanIlAdIti / yastu guNAdizaddhAnAmeva samAsastatrobhayorapi padayorapradhAnatvAt kAmacAreNa pUrvAparanipAtaH / khaJjazcAsau kuNTazca khaJjakuNTaH , kuNTakhaJja ityAdi / kRSNasAraGga ityAdautu guNazadvatve'pi sAraGgAdizadvAnAM sapudAyavAcitvAt prAdhAnyam kRSNAdizabAnAM tvavayavavAcitvenAprAdhAnyamiti kRSNAdInAmeva puurvnipaatH| ekArthamiti kim / vRddhasyokSA vRddhokssaa| karmadhAraye samAsAntaH syAt / bahulAdhikArAt kacitsamAso na bhavati / rAmo jAmadagnyaH / kcinnityH| kRssnnsrpH| lohitshaaliH| purussmRgH| jAtivizeSavAcitvAnnityasamAsA ete / nahi vAkyena jAtirgamyate / jAtizadvAnAM cAvayavadvAreNa samudAye'pi vRtteH sAmAnAdhikaraNyam / bhUyo'vayavAbhidhAyinazca prAdhAnyAd vizeSyatvamitarasya tu vizeSaNatvam / ckaarsttpurusskrmdhaarysNjnyaasmaaveshaarthH| 828 pUrvakAlakasarvajatpurANanavakevalam // 3 / 1 / 27 // pUrvakAla ityarthanirdezaH / pUrvaHkAlo yasyArthasya sa puurvkaalH| tadvAci nAbhaikAdIni caikArthAni pareNa nAmnA saha samasyante tatpuruSaH karmadhArayazca smaasH| pUrvakAlaH saMbaMdhizabdatvAdaparakAlena / pUrva snAtaH pazcAdanuliptaH snAtAnuliptaH / evaM liptvaasitH| ekazabdaH saMkhyAnyasahAyAdvitIyeSu vartate / ekA zATI ekshaattii| zATazabdena khanabhidhAnAna bhavati / ekaH zATaH / sarvazabdo dravyAvayavaprakAraguNAnAM kAtsnthe vartate / sarvazailAH / jaradvalinaH / puraannvaiyaakrnnH| navodakam / kevalamasahAyaM jJAnaM kevalajJAnam / ekArthamityeva / snAtvAnuliptaH / snAtvetyasattvavAcino nAnuliptapadenakAryam / pUrveNaiva siddhe punarvacanaM spaH paramiti pUrvanipAtasya viSayapradarzanAtham, pUrvAparakAlavAcinoradravyazabdatvAdaniyame prApte pUrvakAlavAcina eva pUrvanipAtanArtha ca / 826 digadhikaM saMjJAtaddhitottarapade // 3 / 1198 // digvAci adhikamityetaca nAmaikArtha pareNa nAmnA saha samasyate saMjJAyAM taddhite ca pratyaye viSayabhUte uttarapade ca parataH , sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / dakSiNAH kozalAH Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 siddhahaimabRhatprakriyA. [tatpuruSasamAsa dakSiNakozalAH / evaM nAmAno jnpdaaH| saMjJAyAM nityasamAsaH / nahi vAkyena saMjJA gamyate / pUrvottaravibhAgapradarzanArthaM tu vigrahavAkyam / taddhite-dakSiNasyAM zAlAyAM bhavaH dAkSiNazAlaH / adhikaM khalvapi-adhikayA SaSTayA krItaH adhikAM paSTiM bhUto bhAvI vA adhikapASTikaH / ayamapi nitysmaasH| nahi taddhite vAkyamasti / uttarapade-dakSiNo gaudhanamasya dkssinngvdhnH| adhikagavapriyaH / atra tatpuruSalakSaNaH samAsAnto vakSyate / uttarapade'pi nitysmaasH| trayANAmekAthIbhAva evottarapadasaMbhavAt / tatra ca dvayorvyapekSAbhAvAt / saMjJAdigrahaNaM kim / uttarA vRkSAH / vizeSaNaM vizeSyeNetyeva siddha niyamArtha vacanam / digadhikaM saMjJAtadvitottarapada eva samasyate nAnyatreti / dakSiNA gAvo'sya santi dakSiNagurityAdau santItyetadanapekSayAntaraGgatvena bahuvrIhibhAvAduktArthatvena matvarthIyataddhitaviSayabhAva eva nAstItyanena samAso na bhavati / 827 saMkhyA samAhAre ca dviguzcAnAmnyayam ||3|1199||aneksy kathaMcidekatvaM smaahaarH| saMkhyAvAci nAma pareNa nAmnA saha samasyate saMjJAtaddhitayoviSayabhUtayoruttarapade pare samAhAre cAbhidheye sa ca samAsastatpuruSasaMjJaH karmadhArayasaMjJazca / ayameva cAnAmni-asaMjJAyAM dvigusaMjJazca syAt / sNjnyaayaam-pnycaamraaH| taddhite-dvayormAtrorapatyaM dvaimAturaH / uttarapade-paJca gAvo dhanamasya paJcagavadhanaH / samAhAre-paJcAnAM pUlAnAM samAhAraH paJcapUlI / samAhAre ceti kim / aSTau prvcnmaatrH| vizeSaNaM vizeSyeNetyanenApi na bhavati / niyamArthavAdasya / ekasya samAhArAyogAdapUpena samAse kathamekApUpI ? / ekasyApyanekaparyAyopanipAtino'pyanekatvasaMbhave smaahaaropptteH| dviguzceti cakAraH karmadhArayatatpuruSasaMjJAsamAvezArthaH / anAmnIti kim / pazcarSINAmidaM pAzcarSam / atra dvigutve'napatyapratyayasya lup syAt / ayaMgrahaNamuttaratra dviguzcetyasyAnanuvRttyartham / 828 nindhaM kutsanairapApAdyaiH // 3 / 1 / 100 // nindyavAci nAmaikArtha pApAdivarjitaiH kutsanainindAhetubhiH saha samasyate sa ca samAsastatpuruSasaMjJaH karmakarmadhArayasaMjJazca / vaiyAkaraNazvAsau khasUcI ca vaiyAkaraNakhasUcI / yaH zabdaM pRSTaH sanniSpatibhatvAt khaM sUcayati sa evamucyate / vaiyAkaraNakhacirityanye / mImAMsakadurdurUDhaH / durdurUDho naastikH| nindyamiti kim / vaiyaakrnnshcaurH| pratyAsattenindhazabdapravRttinimittakutsAyAmayaM samAsa iSyate / na cAtra cauryeNa vaiyAkaraNatvaM Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. kutsyate kiMtarhi tadAzrayo dravyam / vaiyAkaraNatvaM tadupalakSaNamAtram / tenAtra vizeSaNasamAso bhavati / cauravaiyAkaraNaH / kutsanairiti kim / kutsito braahmnnH| bahulAdhikArAt vizeSaNasamAso'pyatra na bhavati / bhavatItyanye / kutsitabrAhmaNaH / apApAdyairiti kim / paapvaiyaakrnnH| pravRttinimittameva kutsyate / vizeSyasya pUrvanipAtArtha sUtram / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / 829 upamAna sAmAnyaiH // 3 / 1 / 101 // upamIyate'nenetyupamAnam / upamAnopameyayoH sAdhAraNo dharmaH sAmAnyam / upamAnavAci nAmaikArtha sAmAnyavAcibhirnAmabhiH saha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / zastrIva zastrI / zastrI cAsau zyAmA ca zastrIzyAmA / zastrIva zyAmetyarthaH / evaM nyagrodhaparimaNDaletyAdi / atra zakhyAdayaH zaddhAH zyAmAdayazca zyAmAdikaM guNamupAdAya yadopameye vartante tadaikArthA bhavanti / evaM ca puMvadbhAvo'pi siddho bhavati / upamAnamiti kim / devadattA zyAmA / sAmAnyairiti kim / agnirmANavakaH / gaurvAhIkaH / vizeSaNaM vizeSyeNetyeva siddhe upamAnopameyayoH sAdhAraNadharmapratItyanyathAnupapattyaiva pUrvanipAte ca siddhe upamAnaM sAmAnyaireveti niyamArtha vacanam / tenAgni padaka ityAdau vizeSaNasamAso'pi na bhvti| 830 upameyaM vyAghrAdyaiH sAmyAnuktau // 3 / 1 / 102 // upameyavAci nAmaikothai sAmarthyAdupamAnavAcibhirvyAghrAdyaiH nAmabhiH saha samasyate, sAmyAnuktauna cedupamAnopameyayoH sAdhAraNadharmavAcI zadbhaH prayujyate, sa ca samAsastatpuruSasaMjJaH karmadhArayazca / vyAghra iva vyAghraH puruSaH sa cAsau vyAghrazca purussvyaaghrH| evaM puruSasiMhaH / rAjJI cAsau vyAghrI ca raajvyaaghrii| atrApi karmadhArayAt puNvdbhaavH| sAmyAnuktAviti kim / puruSavyAghraH zUraH iti mA bhUt / idameva ca pratiSedhavacanaM jJApakaM pradhAnasya sApekSatve'pi samAso bhavati / tena rAjapuruSo darzanIya ityAdi siddham / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vAgvavra ityAdayo'pi bhavanti / upamAnaM sAmAnyairevetyavadhAraNena vizeSaNasamAse pratipiddhe. samAsavidhAnArtha vacanam / 831 puurvaaprprthmcrmjghnysmaanmdhymdhymviirm||3|1|103|| pUrvAdIni nAmAnyekArthAni pareNa nAmnA saha samasyante sa ca samAsastatpuruSaH Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 siddhahaimabRhatmakriyA. [ tatpuruSasamAsa karmadhArayazca / pUrvazcAsau puruSazca puurvpurussH| evmprpurussH| prthmpurussH| crmpurussH| jaghanyapuruSaH ? smaanpurussH| mdhypurussH| mdhympurussH| viirpurussH| vizeSaNaM vizeSyeNetyAdinaiva siddhe spardai paramiti pUrvanipAtasya viSayapradarzanArthamadravyavAcinoraniyamena pUrvAparabhAvaprasaktau pUrvanipAtaniyamArtha vacanam / tena pUrvajaran vIrapUrvaH pUrvapaTuH / kathamekavIra ityAdau vIrAdeH parasya spardhe pUrvanipAto na bhavati ? bahulAdhikArAt / atha aparaM ca tat ardha cetyatrAnena samAse / .832 vottarapade'rdhe // 12126 // aparazaddhasya kevalasya dikpUrvapadasya ca ardhazabde uttarapade pazcAdezo vA syAt / pazcArdham / aparArdham / dakSiNAparasyAH ardhaH dakSiNapazcAdhaH / dkssinnaapraadhH| 833 zreNyAdikRtyAyaizcavyarthe // 3 // 1 // 104 // zreNyAdi nAmaikArtha kRtAdyairnAmabhiH samasyate cvyarthe gamyamAne sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / azreNayaH zreNayaH kRtAHzreNikRtAH purussaaH| anUkA UkAH kRtAH uukkRtaaH|raashisthaaniikRtaa ityrthH| vyartha iti kim / zreNayaH kRtaaH| kiMcit nigRhItA anugRhItA vetyrthH| cvyantAnAM vyarthasya ccinaivoktakhAnAnena smaasH| vyarthe hi samAsenAbhidheye'yaM samAso bhavati / gatyAdisUtreNa tu nityasamAso bhvtyev| bahuvacanamAkRtigaNArtham / yatra sAmarthya nAsti tatretizaddhAdhyAhAro drssttvyH| anirdhanA nirdhanA ityupkRtaaH| zreNikRtA ityAdau kriyAkArakasaMbaMdhamAtraM na vizeSaNavizepyabhAva iti vacanam / ___834 ktaM nanAdibhinnaiH // 3 / 1 / 105 // nAdayo naJprakArAH taireva bhinnairnAmabhiH saha ktAntaM nAmaikArtha sAmarthyAdana samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / kRtaM ca tadakRtaM ca kRtAkRtam / iTaH ktAvayavakhAdvikArasya tvekadezavikRtAnanyatvAnna bhedakatvam / tena kliSTAklizitamityAdi / AdigrahaNAt kRtApakRtam / ktamiti kim / krtvymkrtvym| natrAdibhireva bhirityavadhAraNaM kim / kRtaM cAvihitaM ceti prakRtibhede kRtaM cAkartavyaM veti pratyayabhede gatazca prApto'gatacAjJAta ityarthabhede siddhaM cAbhuktaM ceti prakRtyarthayorbhede ca mA bhUt / avayavadharmeNa samudAyavyapadezAt kRtAkRtAdiSvaikArthyam / vizeSaNaM vizeSyeNetyeva samAsaH siddhaH kiMtu kriyAzaddhatvAdaniyamena pUrvAparanipAte prApte pUrvanipAtaniyamArtha vacanam / tenAkRtakRtam, anazitAzitamityAdi na bhavati / Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatprakriyA. 835 seDnAniTA // 3 / 1 / 106 // seT ktAntaM nAma nabAdibhinnenAniTA nAmnA na samasyate / puurvsyaapvaadH| klizitamakliSTam / pavitamapUtam / iDgrahaNamarthabhedAhetovikArasya upalakSaNam / tena zitAzitaM, chitAchitamityAdi na bhavati / kathaM vinAvittaM trANAtrAtam ? / 'ktAdezo'pi ' iti pare samAse nattvasyAsattvAd bhaviSyati / seDiti kim / kRtAkRtam / anideti kim / azitAnazitena jIvati / 836 sanmahatparamottamotkRSTaM pUjAyAm // 3 / 1 / 107 // sadAdIni nAmAnyekArthAni pUjAyAM gamyamAnAyAM sAmarthyAt pUjyamAnavacanairnAmabhiH saha samasyante sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / sa~zcAsau puruSazca stpurussH| mahAzcAsau puruSazceti vigrahe'nena samAse / 837 jAtIyaikArthe'ccveH // 3 / 2 / 70 // mahato'vyantasya jAtIyapratyaye ekArthe cottarapade DAntAdezaH syAt / mahApuruSaH / paramapuruSaH / uttamapuruSaH / utkRSTapuruSaH / pUjAyAmiti kim / san ghaTaH vidyamAna ityarthaH / kathaM mahAjanaH , mahodadhiH ? vipulaM hyatra gamyate na pUjA / bahulAdhikArAt bhaviSyati / pUjAyAmeveti niyamArtha vacanam / pUrvanipAtavyavasthArtha ca / tena sacchukla ityAdau khaJjakuNTAdivadaniyamena pUrvanipAto na bhavati / paramajaran mahAvIraH paramamahAn ityAdau ca spardhe paramiti yathAparaM pUrvanipAtazca siddho bhavati / 838 vRndArakanAgakuJjaraiH // 3 / 1 / 108 // pUjAyAM gamyamAnAyAmebhirnAmabhiH sAmarthyAt pUjyamAnavacanaM nAmaikArtha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / vRndAraka iva vRndaarkH| gauzcAsau vRndArakazca gottndaarkH| evaM gonaagH| gokuJjaraH / vRndArakAdInAM jAtizadvatve'pi upmaanaatpuujaavgtiH| pUjAyAmityeva / zobhanA sImA sphaTA yasya saH susImo nAgaH / nAtra nAgazabdaH pUjAM gamayati / vyAghrAderAkRtigaNatvAt ' upameyaM vyAghrAdyaiH sAmyAnuktau ' ityeva siddhe pUjAyAmeveti niyamArtha sAmyoktAvapi vidhAnArtha vacanam / tena gonAgo balavAnityAdi siddham / 839 katarakatamau jAtiprazne // 3 / 1 / 109 // katarakatamAvityetAvekArthI jAtiprazna gamyamAne sAmarthyAjAtivAcinA nAmnA saha samasyete sa ca samAsasta. tpuruSaH karmadhArayazca / katarazcAsau kaThazca katarakaThaH / ktmkaalaapH| jAtiprazna iti Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA [ tatpuruSasamAsa kim / guNakriyAdravyaprazne na bhavati / kataraH shuklH| kataro gantA / katamo gantA / eveti niyamArtha vacanam / 840 kiM kSepe // 3 / 1 / 110 // kSepo nindA / tasmin gamyamAne kimityetanAmaikArthamarthAt kSipyamANavAcinAmnA saha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / ko rAjA kiMrAjA yo na rakSati / atra / 841 rAjansakheH / / 7 / 3 / 106 // rAjan sakhi ityetadantAt tatpuruSAdaT samAsAntaH syAt / ityanena samAsAnto na bhavati / kasmAditi cet / 842 naH kimaH kSepe // 7 / 3 / 70 // nindAyAM yaH kiMzabdastadantAt vizeSaNaM vizeSyeNetyeva siddha kSepe eveti niyamArtha vacanam / 843 poTAyuvatistokakatipayagRSTidhenuvazAvehabaSkayaNIpravaktRzrotriyAdhyAyakadhUrtaprazaMsArUdvairjAtiH // 3 / 1 / 111 // jAtivAci nAmaikArtha poTAdibhirnAmabhiH prazaMsArUDhaizca saha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / ibhyA ca sA poTA ca ibhypottaa| puruSaveSadhAriNI strI poTA garbha eva dAsyaM prAptA vA ubhayavyaMjanA vA bhujiSyadAsI vA / ibhyA cAsau yuvatizca ibhyyuvtiH| agnizcAsau stokaM ca agnistokam / dadhi ca tat katipayaM ca dadhikatipayam / gauzcAsau gRSTizca goSTiH / gRSTiH skRtpmuutaa| gauzcAsau dhenuzca godhenuH / dhenurnavaprasUtA / govazA / vazA vandhyA / govehat / vehad garbhaghAtinI / gobaSkayaNI / vaSkayeNa vRddhavatsena yA duhyate sA baSkayaNI / kaThamavaktA / pravaktA upaadhyaayH| ktthshrotriyH| shrotriyshchndodhyaayii| ktthaadhyaaykH| adhyAyako'dhyetA / mRgdhuurtH| ninyaM kutsanairityatra zabdapravRttinimittakutsAyAM' samAsa ukta iha tu tadAzrayakutsAyAM samAso yathA syAditi dhUrtagrahaNam / prazaMsAyAM rUDhA matallikAdaya AviSTaliGgAstaiH samAsaH / gauzvAsau matallikA ca gomtllikaa| gomacarcikA / goprakANDam / puruSodghaH / gotlljkH| rUDhagrahaNAdiha na bhavati / gauH rmnniiyaa| jAtiriti kim / devadattA poTA / vizeSyasya jAteH Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 187 844 catuSpAdagarbhiNyA // 3 / 1 / 112 // catvAraH pAdA yasyAH sA catupAd gvaadijaatiH| tadvAcinAmaikArtha garbhiNyA garbhiNIti nAmnA saha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / gauzcAsau garbhiNI ca gogrbhinnii| catuSpAditi kim / brAhmaNI garbhiNI / catuSpAditi kim / brAhmaNI garbhiNI / jAtirityeva / kAlAkSI garbhiNI / saMjJAzabdo'yam / jAtevizeSyasya pUrvanipAtArtha vacanam / 845 yuvA khalativalitajaradvAlinaiH // 3 / 1 / 113 // yuvannityetannAbhaikArtha khalatyAdibhirnAmabhiH saha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / yuvA cAsau khalatizca yuvkhltiH| evaM yuvplitH| yuvjrn| yuvvlinH| valayo'sya santi valinaH / aGgAdikhAnnaH / nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi grahaNamiti yuvatizvAsau khalatizca yuvakhalatiH / evaM yuvapalitA / yuvjrtii| yuvavalinA / yuvazadasya vizeSyatvAt paranipAte prApte dvayorvA guNavacanavAt khaJjakuNTAdivadaniyame pUrvanipAtArtha vacanam / 846 kRtyatulyAkhyamajAtyA // 3 / 1 / 114 // kRtyapratyayAntaM tulyAkhya ca tulyaparyAyaM nAmaikArthamajAtyAjAtivAcinAmnA saha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / bhojyaM ca taduSNaM ca bhojyoSNam / evaM bhojyalavaNam / tulyaakhy-tulyshvetH| evaM sadRzazvetaH / ajAtyeti kim / bhojya odnH| kathaM zItapAnIyam ? / pAnIyazabdo'yamauNAdiko jalavAcI tasyAyaM vishessnnsmaasH| jAtyA samAsasyAjAteH pUrvatvasya ca pratiSedhArtha vacanam / 847 kumAraH zramaNAdibhiH // 3 / 1 / 115 // kumAra ityetanAmaikArtha zramaNAdinA nAmnA saha samasyate sa ca samAsastatpuruSaH karmadhArayazca / kumArI cAsau zramaNA ca kumArazramaNA / evaM kumAraprajitA / zramaNA pravrajitA kulaTA garbhiNI tApasI baMdhakI dAsI ete sapta strIliGgA eva / adhyAyaka abhirUpaka paTu mRdu paNDita kuzala capala nipuNa / ye'tra strIliGgAstaiH saha strIliGga eva kumArazaddhaH samasyate shessaistuubhylinggH| nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi grahaNamiti hi nyAyaH zramaNAdInAM strIliGgAnAM pAThAdeva labhyate / puMliGgaiHpUrvanipAte kaamcaarH| kumaarshrmnnH| taapskumaarH| kumArazabdasya pUrvanipAtaniyamArtha vacanam / iha kecit 'pUrvakAlaikasarvajaratpurANanavakevalapUrvAparaprathamacaramajaghanyasamAnamadhyamadhyama Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 siddhahaimabRhatprakriyA. [ tatpuruSasamAsa vIrapUjArthasanmahatparamottamotkRSTA' iti,ndArakanAgakuJjarairiti,yuvAkhalatipalitajaradvalinairiti,kRtyatulyAkhyamajAtyeti,kumAraHzramaNAdinetipaJcasUtroM viracayya tasyAmeva prathamAntAnAM samAveze parasUtranirdiSTameva prathamAntaM pUrva nipatati tRtIyAntAnAM samAveze parasUtranirdiSTameva tRtIyAntaM paraM nipatati ekasUtroktAnAM tu prathamAntAnAM tRtIyAntAnAMca samAveze pUrvAparanipAte kAmacAra itiicchnti| prathamAntasamAveze-tulyayuvA, sdRshyuvaa| kumaarprmH,kumaarprmaa| kumArasan , kumaarstii| evaM mahajjaghanyaprathama crmmdhymdhymaadyo'pi| kumArayuvA, kumAratulyaH, kumaartulyaa| tRtIyAntasamAvezevRndArakapalitaH vRndArakavalinaH nAgajaran vRndArakazramaNA khalatizramaNA vRndArakapratrajitA khalatiprajitA jaratkulaTA jarattApasI ityAdi / zramaNAdInAM puMliGgatve tvniymH| tena vRndArakazramaNaH zramaNavRndArakaH / nAgatApasaH taapsnaagH| kuJjaradAsaH daaskunyjrH| tathA zramaNakhalatiH khltishrmnnH| palitatApasaH tApasapalitaH ityAdi / adhyAyakAdayastu liGgAntare'pi paranipAtanA eva / vRndArakAdhyAyakaH vRndaarikaadhyaayikaa| khalatyadhyAyakaH khltydhyaayikaa| palitAbhirUpakaH palitAbhirUpikA / ekasUtroktAnAM prathamAntAnAM samAveze prathamavIraH vIraprathamaH / caramajaghanyaH jaghanyacaramaH / ityAdi / tulyabhojyaH bhojyatulya ityAdi / ekasUtre tRtIyAntAnAM samAveze khalatipalitaH palitakhalatiH / jaradvalinaH valinajaran ityAdi / 848 myuurvyNsketyaadyH||3|1|116|| mayUravyasakAdayaH tatpuruSasamAsA nipAtyante // vigatAvaMsAvasya vyaMsastattulyo vyasakaH / vyaMsayati vA chalayati vyaMsakaH / vyaMsakazcAsau mayUrazca mayUravyaMsakaH / muNDazcAsau kaMbojazca kNbojmunnddH| yavaM yvnmunnddH| vyasakA cAsau mayUrI ca myuurvyNskaa| karmadhArayalakSaNaH puNvdbhaavH| eteSu vizeSyasya pUrvanipAtanam / ehIDAdayo'nyapadArthe / ehi iDe stri iti jalpo yasmin karmaNi kAle vA tat ehIDaM vartate / evaM ehiyavamityAdi / AkhyAtamAkhyAtena sAtatye / aznIta pivateti sAtatyenocyate yasyAM sAnItapibatA / evamaznItapacatetyAdiSu kriyaivaanypdaarthH| hyantaM svakarmaNA bahulamAbhIkSNye kartari samAsAbhidheye / jahi joDamityabhIkSNaM ya Aha sa ucyate jhijoddH| bahulavacanAnna ca bhavati / pacaudanamityabhIkSNamAha / gtprtyaagtaadyH| gataM ca tatmatyAgataM ca gatapratyAgatam / evaM yAtAnuyAtam puTApuTiketyAdiSu vyvsthitpuurvottrpdsmaasH| Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 189 prakaraNam siddhahaimabRhatpakriyA. zAkapArthivAdayaH / zAkapriyaH zAkabhojI zAkapradhAno vA pArthivaH pRthorapatyaM shaakpaarthivH| pRthivyA IzvaraH pArthivaH iti vA tena shaakpaarthivH| atra zAkapArthivAdiSu piyAderuttarapadasya lopH| evamavihitalakSaNastatpuruSo mayUravyaMsakAdiSu drssttvyH| yacceha lakSaNenAnupapannaM tat sarvaM nipAtanAt siddham / sUtre itizabdaH svarUpAvadhAraNArthaH / tena paramo mayUravyaMsaka iti samAsAntaraM na bhavati / uttarapadena bhavatyevetyanye / mayUravyaMsakapriya ityAdi / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vispaSTapaTurityAdayo dRSTavyAH / 849 rAjadantAdiSu // 3 / 1 / 149 // rAjadanta ityAdiSu samAseSu aprAptapUrvanipAtaM prAga nipatati / dantAnAM rAjA raajdntH| SaSThIti prathamoktatvena dantazabdasya pUrvanipAte prApte rAjazabdasyAnena puurvnipaatH| pUrva vAsitaM pazcAlliptaM liptavAsitam / atra 'pUrvakAla ' iti prathamoktatvena vAsitasya pUrvanipAte prApte liptasya puurvnipaatH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena kcidviklpH| puruSottamaH, uttamapuruSa ityaadi| 850 kaDArAH karmadhAraye // 3 / 1 / 158 // kaDArAdayaH zabdAH karmadhAraye samAse vA pUrva nipatanti / kaDArajaiminiH, jaiminikddaarH| kaDArAdInAM guNavacanatvAt dravyazabdAnityaM pUrvanipAte prApte pakSe paranipAtArthaM vacanam / yadA tu dvAvapi guNazabdau tatra nirmAtAni tAbhyAM vizeSaNavizeSyatve paryAyeNa pUrvanipAta ityuktmev| gaDulakANaH, kANagaDulaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena naTavadhirAdayo'pi draSTavyAH / 851 jAtamahabRddhAdukSNaH karmadhArayAt // 395 // jAta mahat vRddha ityetebhyaH paro ya ukSan zabdastadantAdat samAsAntaH syAt / jAtazcAsAvukSA ca jAtokSaH / mahokSaH / vRddhokSaH / jAtAdibhya iti kim / prmokssaa| ukSNa iti kim / mahAzmazru / karmadhArayAditi kim / jAtasyokSA jaatokssaa| 852 striyAH puMso bandrAcca / / 7 / 3 / 96 // strIzabdAt paro yaH pumszabdastadantAd dvandvAt karmadhArayAcAt samAsAntaH syAt / strI ca pumAzca strIpuMsaM strIpuMsau strIpuMsAH / karmadhArayAt-strI cAsau pumAzca strIpuMsaH zikhaNDI / dvandvAnceti m ki / striyAHpumAna strIpumAn / Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ tatpuruSasamAsa ___ 853 dvigorenano'T // 7 // 3 / 99 // annantAdahanzabdAntAca dvigoH samAhAre vartamAnAdaT samAsAntaH syAt / paJca takSANaH samAhRtAH paJcatakSI / paJcatakSam / dvigoriti kim / samAhRtAstakSANaH sNtkssaannH| samAhAra ityeva / dvAbhyAmukSAbhyAM krItaH yukssaa| annantatvenaiva siddhe'hna idamaDvidhAnaM samAhAre 'sarvAzasaMkhyAvyayAt' iti parasyApyaTo bAdhanArtham / tasmin hi satyanAdezaH syAt / 854 diverAyuSaH // 7 // 3 // 100 // dvi tri ityetAbhyAM paro ya AyuSzabdastadantAd dvigoH samAhAre vartamAnAdaT samAsAntaH syAt / dvayorAyuSoH samAhAro yAyuSam / vyAyuSam / dvitreriti kim / caturAyuH / samAhAre ityeva / dyAyuHmiyaH / vyaayuHpriyH| 855 vAJjaleralukaH // 7 / 3 / 101 // dvitribhyAM paro yo'JjalizabdastadantAd dvigoraT samAsAnto vA syAt na cet sa dvigustddhitlugntH| dvayoraJjalyoH samAhAraH vyaJjalam / yaJjali / vyaJjalam / vyaJjali / dvAbhyAmaJjalibhyAmAgataM ghyaJjalamayam / yaJjalimayam / aluka iti kim / dvAbhyAmaJjalibhyAM krItaH yaJjalirghaTaH / dvigorityeva / dvayoraJjaliH yaJjaliH / nityo'yaM vidhirityeke / 856 khAryA vA // 7 / 3 / 102 // pRthagyogAd dviveriti nivRttam / khArIzabdAntAd dvigoraluko'T samAsAnto vA syAt / dvikhaarm|pksse 'klIve ' ityanena isvatve dvikhAri / kecidatra puMstvamapIcchanti, tanmate 'gozcAnte '-ityAdinA isvatve dvikhaariH| strItvamapyanye / tanmate pUrvavadrasvatve 'ito'ktyarthAt ' iti GanyAM ca dvikhaarii| evaM paJcakhAram / pnyckhaarii| dvikhAramayam / dvikhArImayam / paJcakhAradhanaH / paJcakhArIdhanaH / dvigorityeva / upakhAri / alaka ityasya pratyudAharaNaM nAsti vizeSAbhAvAt / yatastaddhitalukyaDabhAve'pi 'DanyAdeH' ityAdinA GIluki punnapuMsakayoH dvikhAraH dvikhAram / striyAM tu 'parimANAttaddhitaluki' ityAdinA DIpratyaye dvikhArIti bhavati / etacca trairUpyamaTayapi bhavati / idantAt DanyAM khArItyeke / tadA tu astyeva vizeSaH / 857 vArdhAca // 7 // 3 / 103 // ardhazadvAt paro yaH khArIzabdastadantAca samAsAdaluko'T samAsAnto vA syAt / 'sameM'ze'rdhe navA' ityardhazabde yaH pratipadaM sa Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. mAsa uktastatrAya vidhiH| ardha khAryAH ardhavAram ardhvaarii| vidhAnasAmarthyAdaDantasya na striyAM vRttiH / cakAro dvigoranukarSaNArthaH / tenottaratra dvayamapyanuvartate / 858 nAvaH // 73 / 104 // ardhazabdAt paro yo nauzabdastadantAt samAsAd dvigozca nauzabdAntAntAdaluko'T samAsAntaH syAt / ardha nAvaH ardhanAvam ardhanAvI / dvigo:-dvinAvam / dvinAvamayam / dvinaavpriyH| aluka ityeva / dvAbhyAM naubhyAM krItaH dvinauH / dvigorityeva / dvayoH dvinauH / ardhAdityeva / rAjanauH / TakAro yarthaH / ardhanAvam ardhanAvIti hi strInapuMsakayodRzyate / 859 gostatpuruSAt // 73 / 105 // gozabdAntAt tatpuruSAdaluko'T samAsAntaH syAt / rAjJo gauH rAjagavaH, rAjagavI / paJcagavam / paJcagavamayam / pnycgvdhnH| tatpuruSAditi kim / citraguH / aluka ityeva / paJcabhiaubhiH krItaH paJcaguH / 860 rASTrAkhyAd brahmaNaH // 7 // 3 / 107 // rASTravAcinaH paro yo brahmanzabdastadantAt tatpuruSAdaT samAsAntaH syAt / surASTre brahmA suraassttrbrhmH| yaH surASTreSu vasati sa saurASTriko brAhmaNa ityarthaH / rASTrAkhyAditi kim / devabrahmA nAradaH / Akhya grahaNaM rASTravAcyartham / 861 kumahadbhayAM vA // 7 // 3 // 108 // ku mahadityetAbhyAM paro yo brahmanzabdastadantAttatpuruSAdvAT samAsAntaH syAt / pApabrahmA kubrahmA , kubrahmaH / mahAn-brahmA mahAbrahmaH mahAbrahmA / pApo mahAzca brAhmaNa evamucyate / 862 grAmakauTAttakSNaH // 7 // 3 // 109 // grAma kauTa ityetAbhyAM paro yastakSan zabdastadantAt tatpuruSAda samAsAntaH syAt / grAmasya takSA graamtkssH| grAmasAdhAraNa ityarthaH / kuTI zAlA tasyAM bhavaH kauTaH , kauTastakSA kauTanakSaH / svApaNazAlAyAM yaH karma karoti svataMtro na kasyacita pratibaddha ityrthH| grAmakauTAditi kim / rAjatakSA / tatpuruSAdityeva / grAmazca takSA ca grAmatakSANau / 863 goSThAteH zunaH // 7 / 3 / 110 // goSTha ati ityetAbhyAM paro yaH zvan zabdastadantAttatpuruSAdaT samAsAntaHsyAt / goSThe zvA gosstthshvH| atikrAntaH zvAnam atizvo varAhaH / atijavana ityarthaH / Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 siddhahaimabRhatmakriyA. [tatpuruSasamAsa 864 prANina upamAnAt // 73 / 111 // prANivAcina upamAnAt paro yaHzvanzabdastadantAttatpuruSAdaT samAsAntaH syAt / vyAghra iva vyAghraHsa cAsau zvA ca vyaaghrshvH| 'upameyaM vyAghrAdyaiH sAmyAnuktA' iti smaasH| ataeva vacanAt zvanazabdasya paranipAtaH / mayUravyaMsakAditvAdvA samAsaH / pANina upamAnAditi pUrvapadavijJAnAdiha na bhavati / vAnaraHzveva vaanrvaa| prANina iti kim / phalakamiva zvA phalakavA / upamAnagrahaNaM kim / devadattavA / pANI upamAnabhUto yaH zvAzabdaH tadantAt tatpuruSAdicchantyeke / vyAghraH zveva vyAghrazvaH / tanmate vAnara zvetyatra samAsAntavidheranityatvAnna bhavati / 865 aprANini // 7 / 3 / 112 // pUrvasUtre upamAnAditi pUrvapadasya vizeSaNam / iha tu shunH| aprANini vartate ya upamAnavAcI zvanzabdastadantAt tatpuruSAdaT samAsAntaH syAt / zvava vA,AkarSazvAsozvAca aakrssshvH| aprANinIti kim / vAnaraH zveva vAnarazvA / upamAnAdityeva / AkarSe zvA AkarSazvA / kukkuravacchAre'pizvanazabdo rUDho nopamAnam / tatrApyupamAnAdeva vartata ityeke|tnmte AkarSazva ityeva bhavati / kecittapamAnAditi nApekSante, tanmate AkarSe zvA AkarSazva ityeva bhavati / anye tUpamAnAdaprANinIti ekameva yogamArabhante / tanmate vyAghrazva ityAdi na bhavati / 866 pUrvottaramRgAca sakthnaH // 73 / 113 // pUrvottaramRga ityetebhya upamAnavAcinazca zabdAt paro yaH sakthizabdastadantAttatpuruSAda samAsAntaH syAt / pUrva sakthi sakthnaH pUrva vA pUrvasaktham / mRgasya sakthi mRgasaktham / upamAnAt phalakamiva phalakam , phalakaM ca tat sakthi ca phalakasaktham |vyaaghrshvaadi. vatsamAsaH / pUrvazabdAnecchantyeke / kukkuTAdapIcchantyanye / kukkuTasaktham / 8867 uraso'gre // 7 / 3 / 114 // agraM mukha pradhAnaM vA tatra vartamAno ya urasazabdastadantAt tatpuruSAdaT samAsAntaH syAt / azvAzca te urazca azvorasaM dRzyate / senAyA azvA mukhamityarthaH / agra iti azvorasyAvartaH / 868 saro'no'zmAyaso jAtinAnoH // 7 / 3 / 115 // saras anas azman ayas ityetadantAt tatpuruSAdaT samAsAntaH syAt jAtAvabhidheyAyAM nAmni ca vissye| idaM ca yathAsaMbhavaM vizeSaNam / jAtasarasam / maNDUkasarasam / evaMnAmnI srsii| Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. maNDUkasarasamiti jAtirityeke / upAnasamiti annavizeSasya saMjJA jAtirvA / mahAnasaM pAkasthAnasya saMjJA / rAjJa upasthitamityeke / sthUlAzmaH, amalAzmaH / knkaashmH| azmajAtivizeSA ete / piNDAzmaH saMjJA jAtirvA / kAlAyasam , lohitAyasam / tIkSNAyasam / ayojaativishessaa,ete| lohitAyasamiti nAmetyeke / jAtinAmnoriti kim / prmsrH| sdnH| sadazmA / kathaM bindusara iti ? / naiSA saMjJA / rUDhayA hyatra saMjJAvijJAnaM zUrpanakhIvat / 869 ahaH // 73 / 116 // ahanzabdAt tatpuruSAda samAsAntaH syAt / prmaahH| uttamAhaH / ekAham / puNyAham / sudinAham / 870 saMkhyAtAdahazca vA // 7 // 3 / 117 // saMkhyAtazabdAt paro yo'han zabdastadantAt tatpuruSAdaT samAsAntaH syAt , tasyAhanzabdasyAhnAdevAzca vaa| saMkhyAtamahaH saMkhyAtAhnaH sNkhyaataahH| ahnAdezArtha vacanam / aT tu pUrveNaiva siddhH| vijJAyeta / tathA ca striyAM DIna syAt / 871 sarvAzasaMkhyAvyayAt // 73 / 118 // sarvazabdAdaMza ekadezastadvAcibhyaH saMkhyAvAcibhyo'vyayebhyazca paro yo'hanzabdastadantAt tatpuruSAda samA 872 ato'hasya // 2 // 373 // rephAdimato'kArAntAt pUrvapadAt parasyAhnazabdasaMbaMdhino nasya NaH syAt / sarvamahaH sarvAhnaH / puurvaahnH| dvayorahnobhavo yahnaH paTaH / atyahnaH / atyahI kathA / 873 saMkhyAtaikapuNyavarSAdIrghAca rAtrarat // 7 // 3 // 119 / / saMkhyAta eka puNya varSA dIrgha ityetebhyazcakArAt sarvAzAdibhyazca paro yo rAtrizabdasvadantAt tatpuruSAdat samAsAntaH syAt / saMkhyAtA rAtriH saMkhyAtarAtra / ekraatrH| puNyarAtraH / varSANAM rAtriH varSArAtraH / diirghraatrH| sarvarAtraH / pUrvarAtraH / dvayo rAjyoH samAhAraH dviraatrH| atiraatrH| ekagrahaNaM saMkhyAgrahaNenAnenaikasyAgrahaNArtham / tena pUrvasUtre saMkhyAzabdenaikasyAgrahaNam / ekamahaH ekAham / aTi pakRte'tvidhAnaM striyAM GayabhAvArtham / Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ tatpuruSasamAsa 874 puruSAyuSadistAvatristAvam // 7 / 3 / 120 // ete'tpratyayAntAstatpuruSA nipAtyante / puruSAyuSam / dvistAMvatI vistaavaa| tristAvA vediH / vedyAmanayoH prayogaH / atIzabdasya lopo nipAtanAt / prakRtau yAvatI vedistAvatI dviguNA triguNA vA kasyAMcidvikRtau bhavati / prakRtivikRtI yAgavizeSau / anyatrApi dRzyate / dvistAvo'gniH / tristAvo'gniH / 877 zvaso vasIyasaH // 73 / 121 // zvasaH paro yo vasIyasa zabdastadantAt tatpuruSAdat samAsAntaH syAt / vasumacchabdAdIyasau matorantyasvarAdeca lope vasIyaH / zobhanaM vasIyaH zvovasIyasaM kalyANam / . 876 nisazca zreyasaH // 7 / 3 / 122 // niszabdAt zvaszaddhAcca paro yaH zreyaszavastadantAt tatpuruSAdata samAsAntaH syAt / nizcitaM zreyaH niHzreyasamnirvANam / zobhanaM zreyaH zvaHzreyasam / . . . 877 natravyayAt saMkhyAyA DaH // 7 / 3 / 123 // namo'vyayAca yaro yaH saMkhyAzabdastadantAt tatpuruSAt DaH samAsAntaH syAt / na daza adshaaH| anvaaH| nyUnA daza nyUnA nava ityrthH| na pUrvo'yaM vaikalye dRzyate / nirgatastriMzato'Ggulibhyo nistriMzaH khaGgaH / naavyayAditi kim / gotriMzat / nagrahaNaM ' natatpuruSAt ' iti pratiSedhe prApta pratiprasavArtham / saMkhyAyA iti kim / niHzakRta / tatpuruSAdityeva / na vidyate trayo yasya so'triH| DitvamantyasvarAdilopArtham / 878 saMkhyAvyayAdaGguleH // 7 / 3 / 124 // saMkhyAyA avyayAca paro yo'GgulizabdastadantAt tatpuruSADDaH samAsAntaH syAt / dvayoragulyoH samAhAraH yaGgulam / dve aGgulI pramANamasya mAtraTa tasya lup tataH smaasaantH| yagulam / niragulam / tatpuruSAdityeva / upaangguli| kathamAtmAgulaM, pramANAgulam, utsepAgulamiti ? aGgulazabdaH pramANavAcI prakRtyantaram / yathA svenAzulapramApenAGgulAnAM zataM pumAn / ... 879 naJtatpuruSAt // 7 // 371 // naJtatpuruSAt samAsAnto na syAt / arAjA / asakhA / ...... - 880 mahataH karaghAsaviziSThe DAH // 3 / 2 / 68 // karAdiSUttarapadeSu mahato DA ityayamantAdezo vA syaat| vaiyadhikaraNye iyaM vibhaassaa| sAmAnAdhikaraNye Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. tu nitya eva vidhirjAtIyaikArtha ityukta eva / mahatAM karaH mahAkaraH, mhtkrH| kara eva kAraH, mahAkAraH, mhtkaarH| mahAghAsaH, mhdghaasH| mahAviziSTaH, mhdvishissttH| mahata iti kim| raajkrH| karAdiSviti kim / mahataH putraH mahatputraH / DakAro'ntyasvarAdilopArthaH sa ca uttraarthH| 881 striyAm // 3 / 2 / 69 // striyAM vartamAnasya mahataH karAdiSUttarapadeSu nityaM DAH syAt / mahatyAH karaH mhaakrH| evaM mhaaghaasH| mhaavishissttH| nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi grahaNamiti pUrveNaiva siddhe nityArthamidam / 882 na puvanniSedhe // 3 / 271 // mahataH puMvaniSedhaviSaye uttarapade DA na syAt / mahatI priyA asya mahatIpriyaH / mhtiimnojnyH| . .. 883 haviSyaSTanaH kapAle // 3 / 2 / 72 // haviSyabhidheye'STanazabdasya kapAle uttarapade dIrghaH syAt / aSTasu kapAleSu saMskRtaM aSTAkapAlaM haviH / haviSIti kim / aSTAnAM kapAlAnAM samAhAraH aSTakapAlam / pAtrAditvAt strItvAbhAvaH / kapAla iti kim / aSTapAtraM hviH| 884 gavi yukte // 3 / 274 // aSTanzabdasya gavyuttarapade yukte'bhidheyeM dIrgho'ntAdezaH syAt / aSTAgavaM zakaTam / aSTau gAvo yuktA asminniti tripade bahuvrIhau yuktArthasaMpratyayAdgatArthatvAdyuktazabdasya nivRttiH| athavA smaahaardviguH| tatra sAhacaryAdupacArAdaSTagavena yuktaM zakaTamaSTAgavamucyate / gavIti kim / aSTaturago rathaH / yukta iti kim / aSTagavaM brAhmaNadhanam / assttgushcaitrH| 885 puMvatkarmadhAraye // 3 / 2 / 57 // parataH syanaGa karmadhAraye samAse syekArthe uttarapade pare puMvat syAt / pratiSedhanivRtyartha AraMbhaH / 'nAppiyAdau' ityuktaM tatrApi bhavati / kalyANI cAsau priyA ca kalyANapriyA / evaM kalyANamanojJA / ' taddhitAkakopAntyapUraNyAkhyAH' ityuktaM tatrApi bhavati / madrikA cAso bhAryA ca madrakabhAryA / lAkSikabRhatikA / paackvRndaarikaa| kaarkvRndaarikaaH| tizcAmAnini ityuktaM tatrApi bhavati / candramukhI cAsau vRndArikA cAmantramula Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. dvandvasamAsa vRndArikA / dIrghakezavRndArikA / kaThavRndArikA / baTTacandArikA / vataNDasyApatyaM vArtaNDyaH strI cet vtnnddii| sA cA sau vRndArikA ca vAtaNDyavRndArikA / kapotapAka eva kApotapAkyaH strI cet kApotapAkA sA cAsau vRndArikA ca kaapotpaakyndaarikaa| kuJjasyApatyaM kauJjAyanyaH strI cet kauJjAyanI / sA cAsau dhandArikA ca kauJjAyanyavRndArikA / aGgasyApatyAni aGgAH, striyazcedAjayaH / tAzca tA vRndArikAzca aGgandArikAH / evaM grgdvndaarikaaH| iDaviD pRth darad uzija ete janapadazaddhAH kSatriyavAcinaH ebhyo'patyapratyayasya striyAM lupi iDaviT cAsau vRndArikA cetyAdivigrahe aiDaviDavRndArikA, dAradavRndArikA auzijandArikA iti bhavati / parataH strItyeva / khttvaandaarikaa| aGityeva, brhmbndhcndaarikaa| 886 mRgakSIrAdiSu vA // 3 / 2 / 62 // mRgakSIrAdisamAsazabdeSu parataH strIlijamanekArthe'stryarthe cottarapade puMvadvA syAt / mRgyAH kSIraM mRgakSIram / mRgIkSIram / evaM mRgapadam , mRgopdmityaadi|puNstriilinggpuurvpdbheden samAsavivakSAyAM mRgakSIrAdayo .na siddhayanti / mRgakSIrAdayaH pryogto'nustvyaaH| iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM samAsaprakaraNe // atha indraH // 467 cAthai dvandvaH sahoktau / / 3 / 1 / 117 // nAma nAmnA saha sahoktiviSaye cArthe vartamAna samasyate sa ca samAso dvandvasaMjJaH syAt / smuccyaanvaacyetretryomsmaahaarbhedaacctvaarshvaarthaaH| tatraikamartha prati yAdInAM kriyAkArakadravyaguNAnI tulyabalAnAM avirodhinAmaniyatakramayogapadyAnAma AtmarUpabhedena cIyamA. navA samuccayaH / yathA caitraH pacati paThati c| caitro maitrazca paThati / cazabdamantareNApi cAyaM saMbhavati / yathAharaharnayamAno gAmazvaM puruSaM pazuM vaivasvato na tRpyati surAyA isa durmadI / guNapradhAnabhAvamAtraviziSTaH samuccaya evAnvAcayaH / yathA baTo bhikSAmaTa Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 197 gAM cAnaya / sa hi bhikSA tAvadaTati yadi ca gAM pazyati tAmapyAnayati / dravyANAmeva parasparasavyapekSANAmudbhUtAvayavabhedaH samUha itretryogH| yathA caitrazca maitrazca caitramaitrau ghaTaM kurvAte / caitrazca bhaitrazca dattazca caitramaitradattAH paTaM kurvanti / atrAvayavAnAmu dbhUtatvAt tatsaMkhyAnibaMdhanaM dvivacana bahuvacanaM ca bhvti| sa eva tirohitAvayavabhedaH saMhatipradhAnaH samAhAraH / dhavazca khadirazca palAzazca dhavakhadirapalAzaM tiSThati / atra tu samUhasya prAdhAnyAt tasya caikatvAdekavacanameva bhavati / eSu cAdyayoH sahotyabhAvAt samAso na bhavati / uttarayostu cArthayoH sahoktevidyamAnatvAt samAso bhavati / kA punarithaM sahoktiH? / yadvatipadaiH pratyeka padArthAnAM yugapadabhidhAnaM shoktiH| plakSanyagrodhAvityatra hi plakSo'pi dyarthaH nyagrodho'pi dyarthaH / plakSazca nyagrodhazceti vAkye'pi cakAreNAyamevArthaH kthyte| uttarapadena samudAyena vA yadvatipadAnAM yugapadabhidhAnaM sA sahoktirityanye / vartipadArthAnAmeva saha kriyAdisaMbaMdhasya yat vAkyenAbhidhAnaM sA sahoktirityapare / ekaviMzatiH dvAviMzatirityAdisaMkhyAdvandvaH samudAyasaMkhyaikatvAnurodhena viMzatyAdivat saMkhyeyamAcaSTe itItaretarayoge'pyekavacanAnto bhavati / samAhAre'pi cAzatAd dvandva iti lakSaNAt strIliGgo bhavati / saMkhyAdvandvAdanyatra eko devadattAya dIyatAM viMzatizcaitrAyeti ekaviMzatI anayordehi / evaM triMzaJcatvAriMzatau SaSTisaptatyazItaya ityAdau dvivacanabahuvacanAntatA / dvandvapradezAH 'dvandve vA ' ityAdayaH / 888 dharmArthAdiSu inddhe // 1 // 3 / 159 // dharmArthAdau dvandve samAse prAptapUrvanipAtaM vA pUrva nipatati / dhrmaarthii| arthadharmo / atra svarAbadantatvAnnityaM pUrvanipAte prApte'nena vikalpaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vasantagrISmau / grISmavasantAvityAdayo'pi draSTavyAH / 889 laghvakSarAsakhIdutsvarAdyadalpasvarAya'mekam // 3 / 1 / 160 // pRthagyogAdveti nivRttm| ladhvakSaraM sakhivarjekArokArAntaM svarAdhakArAntamalpasvaramaya'vAci ca zabdarUpaM dvaMdve prAk syAt yatra cAnekasaMbhavastatraikameva / tilamASam / agnidhUmam / sakhivarjanaM kim / sutskhaayau| 'grahaNavatA nAnnAna tadantavidhiH' iti tadantasya patiSedho na bhavati / bahusakhibahudhanau / spardhe parameva |biihiyvau / asakhIdudityaikapadyAdidutoH spardhe kaamcaarH| pativam / vasupatI / svarAdyat-astrazastram / spardhe parameva / uSTrakharam / alpasvara-plakSanyagrodhau / spardhe parameva / dhavakhadirau / ary-shrddhaamedhe| Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 siddhahaimabRhatpakriyA. [ dvandvasamAsa spardhe param / dIkSAtapasI / laghvAdigrahaNaM kim / kukkuTamayUrau / mayUrakukkuTau / ekamiti kim / yugapadanekasya pUrvanipAte prApte ekasyaiva yathAprAptaM pUrva nipAtaH zeSANAM tu kAmacAra iti pradarzanArtham / zaMkhadundubhivINAH , vINAdundubhizaMkhAH , zaMkhavINAdundubhayaH / kathaM dhanapatirAmakezavAH , mRdaGgazaMkhapaNavAH ? rAmazaMkhazadvayoruttarAbhyAM samAse sati pUrveNa smaasH| dvandva ityeva / vispaSTaM paTuH vispssttpttuH| 890 mAsavarNabhrAtranupUrvam // 3 / 1 / 161 // mAsavAci varNavAcibhrAtRvAci ca zararUpaM dvandva samAse anupUrva-yadyatpUrva tatpUrva nipatati / anugrahaNAdekamiti nivRttam / phAlgunacaitro / brAhmaNakSatriyau / baladevavAsudevau / 891 bhartutulyasvaram // 3 / 1 / 162 // bhaM nakSatram / tadvAci RtuvAci ca tulyasaMkhyasvaraM dvandve samAse'nupUrva nipatati / kRttikArohiNyau / hemntshishirau| tulyasvaramiti kim / ArdrAmRgazirasI / grISmavasantau / . 892 puSyArthAd bhe punrvsuH||3|1|129|| ekazeSo nivRttH| ekamityanuvartate / puSyArthAd bhe nakSatre vartamAnAt parobha eva vartamAnaH punarvasuzaddhaH sahoktau gamyamAnAyAM sAmarthyAta yarthaH sanneka ekArthaH syAt / uditau puSyapunarvasa / arthagrahaNaM paryAyArtham / tiSyapunarvam / samAhAre tu puSyapunarvasu / puSyArthAditi kim / aardraapunrvsvH| punarvasuriti kim / puSyamaghAH / bha iti kim / puSyapunarvasavo mANavakAH / sahotAvityeva / puSyaH punarvasU yeSAM te puSyapunarvasavo mugdhAH / - 893 virodhinAmadravyANAM na vA banchaH svaiH // 3 / 1 / 130 // dravya gunnaadyaashryH| virodhivAcinAM zadvAnAM dravyamapratipAdayatAM dvaMdvo vA eka-ekArthaH syAt sa ceda dvandvaH svaiH sajAtIyarevArabhyate / sukhaduHkham / sukhaduHkhe / zItoSNam / zItoSNe / virodhinAmiti kim / ruuprsgNdhsprshaaH| adravyANAmiti kim / sukhduHkhaavimaugraamau| svairiti kim / buddhisukhaduHkhAni / samAhAre cAthai ekatvasyetaretarayoge cAnekatvasya siddhatvAd vikalpe siddhe sarvamidaM vikalpAnukramaNaM niyamArtham / virodhinAmevAdravyANAmeva svaireveti| tathA ca pratyudAharaNe itaretarayoga eva bhvti| ..894. azvavaDavapUrvAparAdharottarAH // 3 // 1 // 131 // azvavaDaveti, pUrvApareti adharottareti trayo dvaMdvA ekArthA vA syuH svaiH / azvazca vaDavAca azvavaDavam , azvavaDavA / azvavaDaveti nirdezAdevetaretarayoge isvatvaM nipAtyate / pUrvAparam, Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 199 pUrvApare / adharottaram , adharottare / pazuvikalpenaiva siddhe'zvavaDavagrahaNaM tatparyAyanivRttyartham / hayavaDave / svairityeva / ajAzvavaDavAH / nyAyAdeva vikalpe siddhe pUrvAparAdigrahaNaM padAntaranivRttyartham , tena pUrvapazcimau ityAdau vikalpo na bhavati / 895 pazuvyaMjanAnAm // 3 / 1 / 132 // pazUnAM vyaMjanAnAM ca svairdvandva eka-ekArthA vA syAt / gauzca mahiSazca gomahiSam , gomhissau| dadhighRtam , dadhighRte / azvamahiSamityatra tu paratvAt 'nityavairasya , ityAdinA vakSyamANena nitymektvvidhiH| svairityeva / gonrau| 896 tarutRNadhAnyamRgapakSiNAM bahutve // 3 / 1 / 133 // eteSAM bahutve vartamAnAnAM pratyekaM svairdvandva ekArtho vA syAt / plakSAzca nyagrodhAzca plakSanyagrodham , plkssnygrodhaaH| kuzakAzam , kushkaashaaH| tilamASam, tilmaassaaH| RzyaiNam , RshyainnaaH| haMsacakravAkam , hNsckrvaakaaH| ekasyApi padasya bahutve bhavati / plakSazca nyagrodhazca plakSanyagrodhAH / plakSau ca nyagrodhAzca plakSanyagrodham , plakSanyagrodhAH ityAdi / bahutva iti kim / plakSazca nyagrodhazca plakSanyagrodhau / svairityeva / plkssyvaaH| hopAdAnaM amRgairavahutve caikatvAbhAvArtham / 897 senAGgakSudrajantUnAm // 3 / 1 / 134 // senAGgAnAM kSudrajantUnAM ca bahutve vartamAnAnAM svairdvandvo nityameka-ekArthaH syAt / pRthagyogAdveti nivRttam / senAGgam-azvAzca rathAzca azvaratham / rathikAzvAroham / hastyazvam / kecittu senAGgAnAM pazUnAM pazulakSaNaM vikalpamicchanti / hastyazvam , hastyazvAH / kSudrajantavo 'lpakAyAH prAgina Anakulamiha smaryante / yUkAlikSam / bahutva ityeva / sAdiniSAdinau / svairityeva / hstimshkaaH| 89.8 phalasya jAtau // 3 / 1 / 135 // phalavAcinAM zadvAnAM bahutve vartamAnAM ca jAtau vivakSAyAM svairdvandva eka-ekArthaH syAt / badarANi cAmalakAni ca bdraamlkm| phalasyeti kim / braahmnnksstriyaaH| jAtAviti kim / vyaktiparacodanAyAM mA bhUt / etAni vadarAmalakAni tiSThanti / bahutve ityeva / badarAmalake, bdraamlkm| svairityeva / bdrshRgaalaaH| . 1 smaahaaretretrlkssnnaat| Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [dvandvasamAsa 899 aprANipazcAdeH // 3 / 1 / 136 // bahutva iti nivRttam / pUrvayogAraMbhAt / pANibhyaH pazcAdisUtroktebhyazca ye'nye dravyabhUtAH padArthAsteSAM jAtI vartamAnAnAM zaddhAnAM svairdvandva eka-ekArthaH syAt / ArA ca zastrI ca ArAzastri / dhAnA ca zaSkulI ca dhaanaashsskuli| jAMtAvityeva / vindhyahimAlayau / jAtivivakSAyAmayaM vidhiH| vyaktivivakSAyAM tu yathAmAptam / ArAzastri, ArAzarUyA vime / pANipazvAdijAtivarjanaM kim / braahmnnksstriyvishudraaH| brAhmaNakSatriyaviTzUdram / aprANIti pANino dravyasya paryudAsenAmANino dravyasya grahaNAdiha na bhavati / rUparasagaMdhasparzAH / svairityeva / badarazRgAlau / 900 prANitUryAGgANAm // 3 / 1 / 137 // prANyaGgAnAM tUryAGgANAM ca svaidvandva eka-ekArthaH syAt / prANyaGga-dantAzca oSThau ca dantoSTham / paannipaadm| tuuryaangg-shNkhptthm| mArdaGgikapANavikam / svairityeva / pANigRdhau / pANyaGgAnAM tUryAGgeSu zaMkhapaTahAdInAmaprANijAtitvAt pUrveNa siddha vyaktivivakSAyAM vidhAnArtha jAtivivakSAyAM prANyaGgApANyaGgAdisaMbheda ekatvanirAkaraNArthaM ca vacanam / etajjJApanArthameva ca bahuvacanam / 901 caraNasya stheNo'dyatanyAmanuvAde // 3 / 1 / 138 // zAkhAdhyayananimittakavyapadezabhAjo dvijanmAnazcaraNAH kaThAdayaH / pramANAntarapatipannasyArthasya zabdena saMkIrtanamanuvAdaH / yajJakarmaNi zaMsitAnuzaMsanamityeke / anukaraNamityapare / adyatanyAM parabhUtAyAM yau stheNau tayoH anukathane kartRtvena saMbaMdhinI ye caraNAstadvAcinAM zaddhAnAM svairdvandvo'nuvAdaviSaya eka-ekArthaH syAt / pratyaSThAt kaThakAlApam / udagAt kaThakauthumam / eSAmudayapratiSThe kazcidanuvadati / caraNasyeti kim / udagustArkikavaiyAkaraNAH / stheNa iti kim / agaman ktthkaalaapaaH| adyatanyAmiti kim / atiSThan kaThakAlApAH / anuvAda iti kim / udaguH kaThakAlApAH / amasiddhaM kathayati / anye tu stheNodyatanIprayogAdanu pazcAdvAdazcaraNadvandvasyetyanuvAdastatrecchanti / tanmate iha na bhavati / kaThakAlApAH prtysstthuH| kaThakauthumA udguH| 902 aklIbe'dhvaryukratoH // 3 / 1 / 139 // adhvaryavo yajurvedavidaH / teSAM vedo'pyadhvaryuH / tatra vihitAH kratavo'zvamedhAdayo'dhvaryukratavaH / sasomako yAgaH krtuH| adhvaryukratuvAcinAM zadvAnAM svairdvandva eka-ekArthaH syAt aklIve-klIve cedadhvayu Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. 201 aklIvagrahaNaM kim / gavAmayanAdityAnAmayane / prasajyapratiSedhaH kim / rAjasUyaM ca vAjapeyaM ca rAjasUyavAjapeye / imau kratU puMliGgAvapi sta iti payudAsAzrayaNe'trApi syAt / adhvaryugrahaNaM kim / iSuva nau / iSvAdayaH sAmavede vihitaaH| kratugrahaNaM kim / drshpaurnnmaasau| 903 nikaTapAThastha // 3 / 1 / 140 // nikaTaH pATho yepAmadhyetRRNAM te nikaTapAThAH, tadvAcinAM svairdvandva ekArtha: syAt / padamadhIte pdkH| evaM kramakaH / padakazca kramakazca padakakramakam / padAnantaraM kramasya pAThAt pAThayonikaTatvam / nikaTeti kim / yAjJikavaiyAkaraNau / pATheti kim / pitAputrau / 904 nityavairasya // 3 / 1 / 141 // nityamanimittaM jAtinivaddhaM vairaM yeSAM tadvAcinAM zaddhAnAM svairdvandva ekArthaH syAt / ahinakulam / mArimUSikam / pazuvikalpaH pakSivikalpazca paratvAdanena bAdhyate / azvamahiSam / kAkolUkam / nityavairasyeti kim / kaurvpaannddvaaH| kauravapANDavam / devaasuraaH| devAsuram / naiSAM ninimittaM vairamapi tu rAjyApahArAdikRtam / anye tu vaira evAbhidheye icchanti / zvAvarAhaM vairam / vairiSu tu yathAprAptam / dakSiNAd vAmagamanaM prazastaM zvazRgAlayovidyate loka autpattiko virodho yathA maarjaarmuussikyoH| 905 nadIdezapurA viliGgAnAm // 3 / 1 / 14 / / vividhaM liGgaM yeSAM teSAM nadIdezapurAbhidhAyinAM zaddhAnAM svairdvandva eka-ekArthaH syAt / gaMgA ca zoNazca gaMgAzoNam / deza-kuravazva kurukSetraM ca kurukurukSetram / puram-mathurApATaliputram / purAM dezatvAt tadgrahaNenaiva siddhe pUrghahaNaM grAmaniSedhArtham / jAmbavazca zAlUkinI ca jAmbavazAlUkinyau graamau| svairityeva / zaurya ca nagaraM ketavatA ca grAmaH zauryaketavate / pUrNA nadIdezapurAmiti kim / kukkuTamayUryo / dezagrahaNena ceha janapadAnAM grahaNaM pRthagnadIpUhaNAt / teneha na bhavati / gaurI ca kailAsazca gaurIkailAsau parvatau / viliGgAnAmiti kim / gaMgAyamune / 906 pAvyazUdrasya // 3 / 1 / 143 // bhukte pAtraM saMskAreNa zudhyati te pAtramarhanti paacyaaH| pAtryazUdravAcinAM svairdvandva ekArthaH syAt / takSAyaskA Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ dvandvasamAsa ram / rajakatantuvAyam / pAyeti kim / jnNgmbukksaaH| zUdragrahaNaM kim / braahmnnksstriyvishH| 907 gvaashvaadiH||3|1|144|| gavAzvAdidvandva eka-ekArthaH syAt / gauzca azvazca gavAzcam / gavAzvAdiSu yathocAritarUpagrahaNAdanyatra nAyaM vidhiH / go'vau, go'zvam / pazuvibhASaiva bhavati / 908 na dadhipayaAdiH // 3 / 1 / 145 // dadhipayaHprabhRti dvandva eka-ekArthI na syAt / dadhi ca payazca ddhipysii| sarpirmadhunI / / 909 saMkhyAne // 3 / 1 / 146 // iyattAparicchedaH saMkhyAnam / vartipadArthAnAM saMkhyAne gamyamAne dvandva ekArtho na syAt / daza gomhissaaH| etAvanti ddhighRtaani| 910 vAntike // 3 / 1 / 147 // vartipadArthAnAM saMkhyAnasyAntike-samIpe gamyamAne dvandva ekArtho vA syAt / upagatA daza yasya yeSAM vA upadazam gomahiSam / upadazA gomahiSAH / upadazAya gomahiSAya / upadazebhyo gomahiSebhyaH / dvandvArthasyaikatvAdanupayogasyApi bahuvrIherekavacanAntatvam / yadA tu dazAnAM samIpamupadazamityavyayIbhAvastadopadazaM gomahiSAyeti bhavati / ___ 911 A dvandve // 3 / 2 / 39 // vidyAyonisaMbaMdhanimitte sati pravartamAnAnAmRtAM yo dvandvastasmin satyuttarapade pare pUrvapadasyAkAro'ntAdezaH syAt / hotA ca potA ca hai|taapotaarau / maataapitrau| atheha prathamayoH kasmAnna bhavati hotRpotaneSTodgAtAraH iti?| antyasyaivottarapadatvAt / kathaM tarhi hotApotAneSTodgAtAra iti?| dvayordvayordvandve bhaviSyati / yadA ca hotA ca potA ca neSTodgAtArau ceti vigrahastadA hotRpotAneSTodgAtAra iti / RtAmityeva / guruziSyau / RtAM dvandva iti kim / pitRpitAmahau / vidyAyonisaMbaMdha ityeva / kartRkArayitArau / vidyAyonisaMbaMdhazceha pratyAsatteH samasyamAnAnAmRdantAnAmeva parasparaM dRSTavyo na yena kenacit / teneha na bhavati / caitrasya svamRduhitarau / nAtra svamRduhitroH parasparaM sNbNdhH| na hi svasA caitrasya svasA bhavantI duhitaramapekSate duhitA svasAramiti / yadyevaM kathaM caitrasya pitRbhrAtarAviti ? asti hyatra prsprsNbNdhH| ucyte| yadyapi caitrasya bhrAtA bhrAtA bhavan pitaramapekSate caitrapitRjanitasyaiva caitrabhrAtRtvAt / tathApi pitA pitA bhavana bhraatrmpeksste| yadyevaM kathaM mAtApitarau hotaapotaarau?| na hyatra parasparApekSasta Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 203 thAbhAvo'pi tu putrayajamAnApekSaH / naivam / atrApi mAtrAdInAM parasparasaMbaMdhAt / te hi svakarmaNi prajane yAge ca sahitA eva pravartante, tatkarmanimittacAyaM teSAM vyapadeza ityadoSaH / kecittu svasAduhitarAvityatrApIcchanti / 912 putre // 3 // 2 // 40 // putrazabde uttarapade dvandvasamAse vidyAyonisaMbaMdhe nimitte sati pravartamAnAnAmRkArAntAnAmAkAro'ntAdezaH syAt / mAtAputrau / pitAputrau |hotaaputrau| - 113 vedasahazrutAvavAyudevatAnAm // 3 // 41 // vede saha zrutAnAM vAyuvarjitadevatAnAM dvandve pUrvapadasyottarapade pare AkArAntAdezaH syAt / indraasomau| indrAvaruNau / agnAmarutau / vedeti kim / shivvaishrvnnau| saheti kim| viSNuzakrau / zruteti kim / candrasUryo / vAyuvarjanaM kim / agnivAyU / vAyvanI / devatAnAmiti kim / yuupcssaalau| 914 IH SomavaruNe'gneH // 32 // 42 // vedasahazrutAvavAyudevatAnAM dvandve pomavaruNayoruttarapadayoragnizaddhasya IkArAntAdezaH syAt / pometi nirdezAdIkArasaMniyoge SatvaM ca nipAtyate / agniivomau| agnIvaruNau / pomavaruNeti kim / agnendrau / devatAdvandva ityeva / agnisomau mANavako / IkArasaMniyoge vidhAnAdiha Satvamapi na bhavati / 915 iddhimatyaviSNau // 3 / 2 / 43 // viSNuvajite vRddhimatyuttarapade pare devatAdvandve'merikAro'ntAdezaH syAt / iikaaraakaaryorpvaadH| agnIvaruNau devate asyA AbhivAruNImanaDvAhImAlabheta / agnIpomo devate asya AgnisaumaM karma / evamAnimArutam / vRddhimatIti kim / agnIvaruNau / aviSNAviti kim / agnAviSNU devate asya AmAvaiSNavaM caruM nirvapet / 916 divo dyAvA // 3 // 2 // 44 // devatAdvandve divazadasyottarapade pare dyAvA ityayamAdezaH syAt / chauzca bhUmizca dyAvAbhUmI / dyAvAnakte / naktazaro'kArAnto'pyastyanavyayam / 917 divadivaH pRthivyAM vA // 32 // 45 // divazaddhasya pRthivyAmuttarapade pare devatAdvandve divas iti diva ityetAvAdezau vA syAtAm / divaspRthivyA, divHpRthivyaa| dyaavaapRthivyau| divaH iti visargAntasya nirdezAt divas iti sakArasya rutvaM na bhavati / Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 siddhahaimabRhatprakriyA [dvandvasamAsa ___ 918 uSAsoSasaH // 3 // 2 // 46 // devatAdvandve uttarapade pare uSaszadasyopAsA ityayamAdezaH syAt / uSazca sUryazca uSAsAsUryam / kecittu sUryazabdasyApIccha 919 mAtarapitaraM vA // 32 // 47 // mAtRpitRzabdayoH pUrvottarapadayordvandve pakSe mAtApitarau / ekazeSe tu pitarau / zabarUpApekSo napuMsakaikavacananirdeza uttarapadasya arbhaavaabhivyktyrthH| uttarapadasyAraM necchantyanye / khiyAH puMso dvandvAcca / ityuktameva / strIpuMsam / strIpuMsau / 920 RksAmaya'juSadhenvanaDuhavAGmanasAhorAtrarAtriMdivanaktaMdivArdivorvaSThIvapadaSTIvAkSibhruvadAragavam / / 7 / 3 / 97 // RksAmAdayo dvandvA atpratyayAntA nipAtyante / Rk ca sAma ca RksAme / Rkca yajuzca RgyajuSamadhIyAnAn / dhenuzca anaDvAzca dhenvndduho| asamAhArArtha dhenvndduhgrhnnm| samAhAre tUttareNaiva siddham / vAk ca manazca vAGmanase / ahazca rAtrizca ahoraatrH| rAtrizca divA ca rAtriMdivam / nipAtanAt pUrvapadasya mo'ntaH / naktaM ca divA ca naktadivam / avApi mo'ntaH / ahazca divA ca ahardivam / paryAyayorapi vIpsAyAM dvandvo nipAtanAt / ahrhrityrthH| rAtriparyAyo'trAnyatara ityeke / ahrnishmityrthH| urU ca aSThIvantau ca urvaSThIvam / nipAtanAdantyasvarAdilopaH / pAdau cASThIvantau ca padaSThIvam / atra padbhAvazca / akSiNI ca bhUvau ca akssibhruvm| dArAzca gAvazca dAragavam / atra bhrUzabdasya nipAtanAduvAdezo'kSidArazabdayozca pUrvanipAtaH / dvandvAdityeva / Rk sAma yasya RksAmA mugdhaH / 921 cavargadaSahaH samAhAre // 7 / 3 / 18 // cavargadakArapakArahakArAntAd dvandvAtsamAhAre'rthe vartamAnAdat syAt / vAk ca tvak ca vAktvacam / zrIsrajam / du-smidRpdm| pa-vAktviSam / ha-chatropAnaham / samAsAntatvena pratyayasya dvandvA kim / dRSatsamit / yakRnmedaH / samAhAre iti kim / pATzaradbhyAm / dvandAdityeva / paJca vAcaH samAhRtAH pazcavAk / iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM samAsa prakaraNe indvaH samAptaH // Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 205 / / athaikazeSaH / / 922 samAnAmarthenaikaH zeSaH // 3 / 1 / 118 // arthena samAnAM samAnArthAnAM zabdAnAM sahokto gamyamAnAyAmekaH ziSyate arthAdanye nivartante / tatra vizeSAnupAdAnAt paryAyeNa zeSo bhavati / bahuvacanamatantram / tena dvayorapyekaH ziSyate / vakrazca kuTilazca vakrau, kuTilau vA / vakradaNDazca kuTiladaNDazca vakradaNDau, kuTiladaNDAviti vA / evaM lohitAkSau raktAkSAviti vA / sitazca zuklazca zvetazca sitAH zuklAH zvetA vaa| arthena samAnAmiti kim / plkssnygrodhau| sahoktAvityeva / vakrazca kuTilazca / dvandvApavAdo yogH| ___ syAdAvasaMkhyeyaH / uktmev| ayamapi dvandvApavAdo vidhiH / tenAkRtadvandvAnAmevaikazeSe vAk ca vAk ca vAcAvityAdi siddham / anyathA dvandve kRte paratvAt samAsAnte kRte vairUpyAdekazeSo na syAt / 923 tydaadiH||3|1|120||tydaadinaanyen ca sahoktItyadAdirevaikaH shissyte| sa ca caitrazca tau / spardhe paramiti tyadAdInAM mithaH sahoktau yadyat pAThe paraM tattadevaikaM ziSyate / sa ca yazca yau| bahulAdhikArAt pUrvamapi / sa ca yazca tau / tyadAdeH kRtaikazeSasya strIpunapuMsakaliGgAnAM yugapatprayogAt paryAyaprAptau ziSyamANaligaprAptau vA strInapuMsakAnAM saha vacane syAt paramiti yathAparameva liGgaM bhavati / sA ca caitrazca tau| sa ca devadattA ca to| atra strIpuMsaliGgayoH paraM puMliGgameva bhvti| sA ca kuNDe ca tAni / atra strInapuMsakayoH paraM napuMsakameva bhavati / sa ca kuNDaM ca te| tacca caitrazca te| atra punapuMsakayoH paraM napuMsakameva bhavati / kathaM sa ca kukkuTaH sA ca mayUrI te kukkuTamayU ? / ucyate / paraliGgo dvandvo'zIti samAsArthasya liGgAtidezAt tadvizeSaNasya tyadAderapi talliataiva nyAyyeti / 924 bhrAtRputrAH svamRduhitRbhiH // 3 / 1 / 121 / / bahuvacanaM paryAyArtham / svasrarthena sahoktau bhrAtrarthaH zabdo duhitrarthena sahoktA putrArtha ekaH ziSyate / bhrAtA ca svasA ca bhrAtarau / sodaryazca svasA ca sodaya / bhrAtA ca bhaginI ca bhrAtarau / putrazca duhitA ca putrau / sutazca duhitA ca sutau / putrazca sutA ca putrau / 925 pitA mAtrA vA // 3 / 1 / 122 // mAtRzabdena sahoktau pitRzabda ekaH Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. ekazepasamAsa ziSyate vA / pitA ca mAtA ca pitarau / pakSe mAtApitarau / mAturaca'tvAt puurvnipaatH| . 126 zvazuraH zvazrUbhyAM vA / / 3 / 1 / 123 // zvazrUzabdena sahoktau zvazurazabda eko vA ziSyate / zvazurazca zvazrUzca zvazurau / shvshruushvshurau| dvivacanaM jAtau dhavayoge ca vartamAnayoH zvazvoH parigrahArtham / tena jAto tanmAtrabhede 'puruSaH khiyA' iti vakSyamANo nityavidhina bhavati / 927 vRddho yUnA tanmAtrabhede // 3 / 1 / 124 // vRddhaH pautrAdiyuvA jIvadvaMzyAdiH / vRddhasya gUnA sahokto vRddhavAcyekaH ziSyate, tanmAtra eva ced bhedovizeSaH syAt na cet prakRtibhedo'rthabhedo vA'nyo bhavatItyarthaH / gAyazca gAryAyaNazca gAryo / vRddha iti kim / gargazca gAAyaNazca gargagAAyaNau / yUneti kim / gArthazca gargaca gAyegI / tanmAtrabheda iti kim / gAryavAtsyAyanau / atra prakatiranyA / bhAgavittibhAgavittikau / atra kutsA sauvIradezatvaM cAnyo'rthaH / 928 strI puMvacca // 3 / 1 / 126 // vRddhastrIvAcI zaddho yuvavAcinA sahoktAvekaH ziSyate puMvacca-styarthaH pumartho bhavatItyarthaH , tanmAtrabhede / gArgI ca gAAyaNazca gAgryo / gArgI ca gAAyaNau ca grgaaH| atra puMvadbhAvAd DInivRttau yatro lup gargAniti 'zaso'tA sazca naH puMsi' iti natvaM ca / imau gAAvityanuprayogasyApi puMstva m / 929. puruSaH striyA // 3 // 11126 // puruSazabdo'yaM prANini puMsi rUDhaH / strIvAcinA zabdena sahoktau puruSavAcI zabda ekaH ziSyate tanmAtrabhede-strIpuruSamAtrabhedazced bhavati / brAhmaNazca brAhmaNI ca brAhmaNau / kukkuTazca kukkuTA ca kukkuTau / puruSa iti kim / tIraM ndndiipteH| tanmAtrabheda ityeva / haMsazca varaTA ca haMsavarade / tatra prkRtibhedH| gaNakagaNakyau / atra dhavayogalakSaNo'rthabhedaH / kukkuTamayUryo / atra prakRtyarthayorbhedaH / kathaM brAhmaNavatsA ca brAhmaNIvatsazca brAhmaNavatsAbrAhmaNIvatsau ? / na hyatra strIpuruSamAtrabhedAdanyo bhedo'sti / satyam / tadityanena pradhAnastrIpuruSau parAmRzyete tena pradhAnastrIpuruSamAtrakRta eva bhede bhvti| atra tu vizeSaNIbhUtApradhAnastrIpuruSakRto'pi bhedo'stIti na bhavati / anye tu tanmAtrabhedAdadhike prakRtibhede evaikazeSaM necchanti arthabhede tvicchantyeva / indrazca Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. indrANI ca indrau / evaM pUrvasUtre'pi / bhAgavittizca bhAgavittikazca bhaagvittii| 930 grAmyAzizudvizaphasaMghe strI prAyaH // 3 / 1 / 127 // grAmyA azizavo ye dvizaphA dvikhurA arthAta pshvH| teSAM saMdhe strIpuruSANAM sahoto prAyaH strIvAcyekaH ziSyate strIpuruSamAtrabhedazced bhavati / pUrveNa puruSazeSe prApte strIzeSAthai vacanam / gAvazca striyaH gAvazca puruSAH imA gaavH| grAmyeti kim / AraNyAnAM mA bhUt / ruravazveme ruravazcemA ime ruravaH / azizugrahaNaM kim / vatsAzcemA vatsAzceme ime vatsAH / dvizapheti kim / gardabhAzca gardabhyazca grdbhaaH| saMgha. grahaNaM kim / gauzcAyaM gozceyaM imau gAvau / evametAvajau / prAya iti kim / chAgyazca chAgAzca chaagaaH| vyAvRttau sarvatra pUrveNa puruSazeSa eva bhavati / tanmAtrabhede ityeva / gobalIvardam / 931 klIbamanyenakaM ca vA ||3|1|128||kliibN napuMsakaM nAma anyenAklIbena sahoktAvekaM ziSyate tanmAtrabhede-klIvAlIbamAtra eva ced bhedo bhavati / tacca ziSyamANamekamekArthaM vA syAt / arthasyaikatve tadvizeSaNAnAmapi tathAbhAvaH / zuklaM ca vastraM zuklazca kambala: tadidaM zuklam te ime zukle vA / zuklaM ca vastraM zuklazca kaMbalaH zuklA ca zATI tadidaM zuklam tAnImAni zuklAni vaa| klIvagrahaNaM kim / strIpuMsarayorapi zeSaH syAt / anyeneti kim / zuklaM ca zuklaM ca zukle / syAdAvasaMkhyeya ityekshessH| anena tvekazeSe vikalpenaikArthatvaM prasajjyeta / tanmAtra nimittalakSaNArthabhedo'pyastIti naikazeSaH / // iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM samAsa prakaraNe ekazeSaH samAptaH // // atha smaasaantaaH|| 932 RkpUHpathyapo't // 73 / 76 / / Rca pura pathin apa ityetadantAt samAsAdat-akAraH samAsAntaH syAt / Rco'rdham ardharcaH / zriyAH pU: zrIzcAsau pUzceti vA zrIpuram / jlpthH| dvigatA Apo'smin dvIpam / purapathazadvAbhyAM siddhe pur pathin ityetayorupAdAnametadviSaye prayoganivRtyartham / Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 siddhahaimabRhatprakriyA. . [sAntasamAsa - 933 dhuro'nakSasya / / 7 / 3 / 77|| dhurantAt samAsAdat syAt sA cedhUH akSasaMbaMdhinI na bhavet / rAjyadhurA / raNadhurA / dvidhurii| mahAdhuraM zakaTam / anakSasyeti kim / avdhuuH| 934 saMkhyApANDUdakRSNAdbhUmeH // 7 // 3 // 78 // saMkhyAvAcibhyaH pANDu udaca kRSNa ityetebhyazca nAmabhyaH paro yo bhUmizabdastadantAt samAsAdat syAt / dvayorbhUmyoH samAhAraH dvibhUmam / dve bhUmI asya dvibhUmaH praasaadH| pANDurbhUmiH pANDubhUmam / udIcI bhUmiH udagbhUmam / kRSNA bhUmiH kRssnnbhuumm| 'bhUmo'saMkhyAta ekArtha ' iti (liGgAnuzAsanokteH ) pANDubhUmAdenapuMsakatvam / saMkhyAdibhya iti kim / srvbhuumiH| 935 upasargAdadhvanaH // 73 // 79 // upasargAt dhAtuyoge yaH prAdirupasargasaMjJAM labhate tasmAt parAdadhvano't samAsAntaH syAt / pragatamadhvAnaM prAdhvaM zakaTam / 936 samavAndhAttamasaH // 7 // 380 // sam ava aMdha ityetebhyaH paro yastamasazabdastadantAt samAsAdat samAsAntaH syAt / saMtataM tamaH saMtataM tamasA saMtataM tamo'sminniti vA saMtamasam / avahInaM tamo'vahInaM tamasA avahInaM tamo'sminniti vA avatamasam / andhaM karotItyandham / aMdhaM ca tattamazca aMdhaM tamo'sminniti vA aMdhatamasam / . 937 taptAnvavAdrahasaH // 73 // 81 // raha iti apakAzyaM vijanaM vA / tapta anu ava ityetatpUrvo yo rahaHzabdastadantAdat samAsAntaH syAt / taptaM taptAya ivAnadhigabhyaM rahaH taptarahasam / anugata raho'nugata rahasA vA anurahasam / avahInaM raho'vahInaM rahasA vA avarahasam / 938 pratyanvavAt sAmalomnaH / / 7 / 3 / 82 // prati anu ava ityetebhyaH parau yo sAmanlomanzabdau tadantAt samAsAdat samAsAntaH syAt / pratigataM sAma pratisAmam / pratigataM sAmAsya prtisaamH| evamanusAmam anusaamH| avasAmam avasAmaH / pratilomam prtilomH| anulomam 'anulomH| avalomam avalomaH / avyayIbhAve tu paratvAd viklpH| sAma sAma pati sAno'bhimukhaM vA pratisAma prtisaammityaadi| pratyanvavAditi kim / niHSAma vacanam / nirlomA purussH| sAmalonna iti kim / pratikarma / Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 209 prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 939. brahmAstirAjapalyAvarcasaH // 7 // 3 // 83 // brahman hastin rAjan palya ityetebhyaH paro yo varcasazabdastadantAt samAsAdata samAsAntaH syAt / varcastejo balaM vA / brahmaNo varcaH brhmvrcsm| evaM hastivarcasam / palyavarcasam / palyaM kaTakRtaM palAlavatikRtaM vA dhAnyabhAjanam / hastividhA vA / brahmAdibhya iti kim / nRpAH somaarkvrcsH| kathaM viSimAn raajvrcsviiti?| samAsAntavidheranityatvAt / etacca 'RkpUHpathyapo't' iti nirdezAt siddham / 940 akSNo'prANyar3e // 7 // 86 // akSizadvAntAt samAsAdat samAsAntaH syAt aprANyaGge-na cetso'kSizabdaH prANyaGge vartate / lavaNasyAkSi lavaNamakSIveti vA lavaNAkSam / apANyaGga iti kim / ajAkSi / 941 saMkaTAbhyAm // 7 // 386 // sam kaTa ityetatpUrvAdakSizadvAdat samAsAntaH syAt / saMgatamakSNA samIpamakSNo vA samakSam / kaTasyAkSi kaTAkSaH / prANyaGgAthai vacanam / ___942 pUjAsvateH prAk TAt // 7 // 3 / 72 / / pUjAyAM yau svatI tAbhyAM pare ye RgAdayastadantAt samAsAt 'bahuvrIheH kASTe TaH ' iti TapratyayAt mAk yaH samAsAntaH sa na syAt / zobhanA dhaH sudhaH / atidhH| suraajaa| atiraajaa| pUjAgrahaNaM kim / atikrAnto raajaanmtiraajH| svateriti kim / paramadhurA / 943 bahorDe // 13 // 73 // De-DaviSaye DaprasaGgo yatra tato bahavantAt samAsAnto DaH kac ca na syAta / AsannA bahavo yeSAM te AsannabahavaH / upabahavaH / bahoriti kim| dvitraaH| upadazAH / Da iti kim / priyA bahavo'sya priyabahukaH / iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM samAsaprakaraNe samAsAntAH samAptAH // Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 210 siddhahaimabRhatmakriyA. [aluksamAsa ||athaaluksmaasH|| 944 na nAmyekasvarAt khityuttarapade'maH // // 29 // samAsAraMbhaka'' mantyaM padamuttarapadam / nAmyantAdekasvarAt pUrvapadasyAmaH khitmatyayAnte uttarapade pare lup na syAt / strI striyaM vAtmAnaM manyate stroMmanyaH, striyNmnyH| atha zriyamAtmAnaM manyate zriyaMmanyaM kulamityatra napuMsakalakSaNo'mo lopaH kasmAna bhavati ? / ucyate / zrIzaddhasyAtmasamAnAdhikaraNasya napuMsake vRttyabhAvAdAviSTaliGgatvAca na bhavati / anye tvAhuH-yathA praSThAdayaH zaddhA dhavayogAt striyAM vartamAnAH svaliGgaM vihAya strIliGgamupAdadate tathA zrIzaddhaH kule vartamAnaH svaliGgaparityAgena vartate tato napuMsakalakSaNaM isvatvamamo lup ca na bhavati / zrimanya kulamiti / na cAyaM napuMsakalakSaNasya lopasyApavAdaH kiMtu aikAryalakSaNasyottarapadagrahaNAta / nAmigrahaNaM kim| jhNmnyH| ekasvarAditi kim / hrnniNmnyaa| khitIti kim / striimaanii| manyANNin / 945 asattve GaseH // 3 / 2 / 10 // asatve vihito yo siH tasyottarapade lub na syAt / stokaanmuktH| alpaanmuktH| antikaadaagtH| dUrAdAgataH / niSkrAntaH stokAnnistokaH / 946 brAhmaNAcchaMsI // 3 / 2 / 11 // brAhmaNAcchaMsItyatra GaselvabhAvo nipAtyate / brAhmaNAd graMthAdAdAya zaMsati braahmnnaacchNsii| rUDhivazAtvigvizeSa ucyate / upAttaviSayameva tadapAdAnaM yathA kumUlAt pcti| nipAtanasyeSTaviSayatvAt RtvigvizeSAdanyatra lup syAt / brAhmaNazaMsinI strii| / 947 Ajo'kSa sahombhastamastapasaSTaH // 3 / 2 / 12 // ebhyaH parasya TastRtIyaikavacanasyottarapade pare lub na syAt / ojasAkRtam / aJjasAkRtam / sahasAkRtam / ambhasAkRtam / tamasAkRtam / tapasAkRtam / kathaM satatanaizatamovRtamanyata' iti ? uttarapadasya saMbaMdhizaddhatvAyatra pUrvapadIbhUtastamaHzaddhastatrAyaM nissedhH| yatra tu padAntareNa samastastatra na prtissedhH| Ta iti kim / ojaso bhAvaH ojobhAvaH / tamaso necchantyeke / tapaso'nye / Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 211 prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 948 puMjanuSo'nujAndhe // 3 / 2 / 13 // pumszadAjanuHzaddhAcca parasya TAvacanasya yathAsaMkhyamanujazabde'ndhazabde cottarapade lub na syAt / puMsA karaNe-' nAnujaH puMsAnujaH / janupA janmanAndhaH jnussaandhH| avikRtAkSo jAtyandha ucyte| anye tu jatuzadvAttakArazrutericchanti / Ta ityeva / pumAMsamanujAtA pumnujaa| 949 AtmanaH pUraNe // 3 / 2 / 14 // AtmanaH parasya TAvacanasya pUraNapratyayAnte uttarapade pare lub na syAt / aatmnaadvitiiyH| aatmnaatRtiiyH| prAditvAta samAsaH / kathaM 'janArdanastvAtmacaturtha eveti ? / AtmA caturtho'syeti bhuvriihiH| 950 manasazcAjJAyini // 3 / 2 / 15 // manaHzadvAdAtmazadvAzca parasya TA. vacanasyAjJAyinyuttarapade pare lub na syAt / manasA jJAtuM zIlamasya mnsaajnyaayii| evamAtmanAjJAyI / Atmano necchantyeke / 951 nAmni // 3 // 2 // 16 // manasaH parasya TAvacanasyottarapade pare saMjJAyAM viSaye lupa na syAt / manasAdevI / manasAguptA / evaMnAmA kAcit / nAmnIti kim / manodattA knyaa| 952 parAtmabhyAM // 3 / 2 / 17 // parAtmazaddhAbhyAM parasya DenzcaturthaMkavacanasyottarapade pare nAmni viSaye lup na syAt / parasmaipadam / Atmanepadam / tAdarthya cturthii| hitAditvAt smaasH| nAmnItyeva / parahitam / kathaM parahito nAma kazcit ? neymnaadisNjnyaa| 953 avyaMjanAt saptamyA bahulam // 3 / 2 / 18 // akArAntAd vyaMjanAcca parasyAH saptamyA bahulaM luba na syAt saMjJAyAm |adnt-arnnyetilkaaH| vneksherukaaH|vyNjn-yudhisstthirH| bahulavacanAt kcidviklpH| tvcisaarH| tvksaarH|kcid bhavati / jlkukkuttH| advyaJjanAditi kim / bhuumipaashH| nAmnItyeva / tiirthkaakH| saptamyA iti kim / gaurkhrH| kathaM gaviSThiraH ? bidAdipAThAt -- gaviyudheH sthirasye ' ti nirdezAdvA bhaviSyati / nanvantaraGgatvAdavAdeze kRte vyaMjanAntatvAdeva siddhaM kiM bidAdipAThAzrayaNena ? naivm| 'antaraGgAnapi vidhIn bahiraGgA lub bAdhate'. ityuktatvAt / anyathA nadIkukkuTikAdiSvapyantaraGgatvAdyatve satyalup prsjjyeteti| Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 siddhahaimabRhatprakriyA. [ aluksamAse 954 prAkkArasya vyaMjane // 3 / 2 / 19 / / rAjalabhyo rakSAnirvezaH kaarH| prAcAM deze yaH kArastasya nAmni-saMjJAyAM gamyamAnAyAmadvyaJjanAt parasyAH saptamyA vyaMjanAdAvuttarapade pare lub na syAt / mukuTe mukuTe kArSApaNaH dAtavyaH mukuttekaarssaapnnH| deyaH pazuH yUthapazuH / udIcAM deze kAro'yaM na prAcAm / kAra iti kim / abhyahite'bhyahite deyaH pazuH abhyahitapazuH / prAcAM deze kArAdanyasya deysyaitnnaam| vyaJjana iti kim / avikaTe'vikaTe uraNo dAtavyaH avikttornnH| avikaTo'vi niyamArtho'yaM yogH| trividhazcAtra niyamaH / prAcAmeva, kArasyaiva nAmni, vyaMjanAdAveveti / tathA ca pratyudAhRtam / 955 tatpuruSe kRti||3|2|20 adhyaJjanAt parasyAHsaptamyAH kudante uttarapade pare tatpuruSa samAse luba na syAt / nAmnIti nivRttam / stambe ramate stmbrmH| evaM krnnejpH| vyaMjana-bhasmanihutam / bhasmanimIDham / bahulAdhikArAt kacidanyato'pi / gossucrH| kaciniSedho na bhavati / mdrcrH| kacidvikalpaH / khcrH| khecaraH / kacidanyadeva / hRdayaM spRzati hRdispRk / dvitIyArthe'tra saptamI / tatpuruSa iti kim / dhanvani kArakA yasya sa dhanvakArakaH / kRtIti kim / akSazauNDaH / abyaJjanAdityeva / kuruSu carati kurucrH| kathaM parame kArake uttame kArake iti vigrahe paramakArake uttamakArake tiSThatItyatra saptamyA lub bhavati ? ucyate / antaraGgatvAt yadvA kRtIti kRnnimittAyA eva saptamyA luppratiSedhaH / iha tu tiSThatyAdikriyApekSeti lub bhavatyeva / 956 madhyAntAd gurau // 3 / 2 / 21 // madhyAntazaddhAbhyAM parasthAH saptamyA guruzabde uttarapade pare lub na syAt / madhyeguruH / anteguruH| madhyaguruH , antgururitypynye| 957 amUrdhamastakAt svAGgAdakAme // 32 // 22 // mUrdhamastakazadvavajitAt svAGgavAcino'yaJjanAntAcchaddhAt parasyAH saptamyAH kAmazadvAdanyasminnuttarapade pare lub na syAt / kaNThe kAlo'sya knntthekaalH| vahegaDuH / urasilomA / amUrdhamastakAditi kim / mUrdhazikhaH / mastakazikhaH / svAGgAditi Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 213 kim / akssshaunnddH| akAma iti kim / mukhkaamH| adyaJjanAdityeva / anggulitrnnH| bahulAdhikArAt karakamalam, galarogaH, galavaNaH ityAdi siddham / 958 bandhe ghani na vA // 3 / 2 / 23 // bandhazabde ghabante uttarapade pare adhyaJjanAt parasyAH saptamyA vA lub na syAt / svAGgAdasvAGgAcArya vikalpaH / haste bandhaH haste bandho'syeti vA hastevandhaH, hastabandhaH / cakrebandhaH, ckrbndhH| bandha iti kim / puTapAkaH / ghanIti kim / ajante mA bhUt / badhnAtIti bandhaH, cakravandhaH / avyaMjanAdityeva / guptibndhH| 959 kAlAttanataratamakAle // 3 / 2 / 24 // ayaJjanAntAt kAlavAcinaH zadvAt parasyAH saptamyAstanataratamapratyayeSu kAlazabde cottarapade pare vA lub na syAt / tana-pUrvAhnetanaH, puurvaahntnH| tara-pUrvAhnetarAm / puurvaahntre| tama-pUrvAhnatamAm , pUrvAhaNatame / kAla-pUrvA lekAle / pUrvAhnakAle / kAlAditi kim / zuklatare / ayaanAdityeva / rAtritarAyAm / 'uttarapadAdhikAre pratyayagrahaNe pratyayamAtrasya grahaNam na tadantasya' 'na vA khitkRdante ' ityatrAntagrahaNAt / tenAtra tanataratamapratyayAnAM svarUpeNaiva grahaNaM bhavati / 960 zayavAsivAseSvakAlAt // 3 // 2 // 25 // akAlavAcino'dvyaJjanAntAcchadAt parasyAH saptamyAH zayAdivRttarapadeSu luba na syAt / bilezayaH, vilazayaH / vanevAsI, vnvaasii| grAmevAsaH, grAmavAsaH / bahulAdhikArAnmanasizaya ityAdI nityaM lubabhAvaH / hRcchaya ityAdau tu nityaM lup / akAlAditi kim / pUrvAhnazayaH / adhyaJjanAdityeva / bhUmizayaH / 961 varSakSaravarApsara zaroromanaso je // 3 / 2 / 26 // varSa kSara vara apa sarasa zara uras manas ityetebhyaH parasyAH saptamyA je uttarapade pare vA lupa syAt / varSejaH, varSajaH / kSarejaH, kssrjH| varejaH, vrjH| apmujam , abjam / sarasijam , sarojam / zarejaH, zarajaH / urasijaH, urojH| manasijaH, mnojH| .962 dhuprAvRDvarSAzaratkAlAt // 3 / 2 / 27 // yogavibhAgAdveti nivRttam / divaprabhRtibhyaH parasyAH saptamyA je uttarapade pare lub na syAt / divijaH / prASijaH / varSAsujaH / zaradijaH / kaalejH| Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214 siddhahaimabRhatmakriyA. [ aluksamAsa 963 apo yayonimaticare ||3|2|28||apshbdaat parasyA saptamyA yatpayaye yonimaticareSu cottarepadeSu laba na syAt / apsu bhavaH apsvyH| digAditvAdyaH / apsuyoniH / apmumatiH / apmucrH| 964 nensiddhasthe / / 3 / 2 / 29 // inpratyayAnte siddhastha ityetayozcottarapadayoH saptamyA alupa na syAt / bhvtyevetyrthH| sthnnddilshaayii| saaNkaashysiddhH| smsthH| zayavAsItyAdiyogadvayavikalpo jhuprAvRDityAdiyogadvayavidhiranena pratiSeSazca tatpuruSe kRtItyasthaiva prapaJcaH / te vai vidhayaH susaMgRhItA bhavanti yeSAM lakSaNaM prapaJcazceti / 965 SaSTyAH kSepe // 3 // 2 // 30 // kSepe gamyamAne uttarapade pare SaSThayA lub na syAt / caurasyakulam / kSepa iti kim / brAhmaNakulam / kathaM caurakulamiti ? tattvAkhyAnametanna kssepH| 966 putre vA // 32 // 31 // putrazabde uttarapade kSepe gamyamAne SaSThyA lub vA na syAt / dAsyAH putraH, dAsIputraH / kSepa ityeva / brAhmaNaputraH / dAsIputra iti tu tattvAkhyAne / pUrveNa nityaM niSedhe prApte vikalpaH / 967 pazyadvAgdizo harayuktidaNDe // 32 // 32 // pazyadvAgdikzabdebhyaH parasyAH SaSThayA yathAsaMkhyaM harayuktidaMDeghUttarapadeSu lub na syAt / pshytohrH| anAdare SaSThIyam / janaM pazyantamanAdRtya hartetyarthaH / vAcoyuktiH |dishodnnddH| sNbNdhsssstthyo| . 968 adaso'kanAyanaNoH // 3 // 2 // 33 // adasaH parasyAH SaSThayA akApratyayaviSaye uttarapade AyanaNa pratyaye ca pare lub na syAt / amuSya putrasya bhAvaH AmuSyaputrikA / caurAditvAdakaJ / amuSyApatyamAmuSyAyaNaH / naDAditvAdAyanaNa / adaso'nantaramAyanaNo vidhAnAnna ttrottrpdsNbhvH| 969 devAnAMpriyaH // 32 // 34 // devAnAMpiya iti SaSThayA lubabhAvo nipAtyate / devAnAMpriyaH / mUrkha ityrthH| 970 zepapucchalAGguleSu nAmni zunaH // 3 / 2 / 35 // zvanazabdAt parasyAH SaSThayAH zepAdighUttarapadeSu saMjJAyAM lub na syAt / zunaH zepamiva zepamasya zunaH zepaH / evaM zunaHpucchaH / zunolAGgulaH / zepaHzaddhaH sakArAnto'pyasti iha tvakArAntasya grahaNam / nAmnIti kim / zvazepam / zvapuccham / anye tu siMhasyazepaM Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 215 siMhasyapucchaM siMhasyalAGgalamityatrApi icchanti tanmatasaMgrahArtha bahuvacanam anAmnyapi vidhyartham / 971 vAcaspativAstoSpatidivaspatidivodAsam // 3 // 2 // 36 // vAcaspatyAdayaH zabdAH SaSThIlubabhAve nipAtyante naanni| vaacsptiH| vaastossptiH| divsptiH| divodAsaH / nAmnItyeva / vAkpatiH / vaastuptiH| gruptiH| dhudaasH| 972 RtAM vidyAyonisaMbaMdhe // 3 // 2 // 37 // RkArAntAnAM zadvAnAM vidyAkRte yonikRte ca saMbaMdhe nimitte sati vartamAnAnAM saMbaMdhinyAH SaSThayA vidyAyonisaMbaMdha eva nimitte sati vartamAne uttarapade lub na syAt / hotuHputraH / hoturantevAsI / pituHputrH| pituntevaasii| RtAmiti kim / AcAryaputraH / mAtulAntevAsI / bahuvacanaM vidyAsaMbaMdhanimitte yonisaMbaMdhanimitte yathAsaMkhyapatipattivyudAsArtham / Rdbhya iti nirdeze prApte SaSThInirdeza uttarArthaH / vidyAyonisaMbaMdha iti kim / bhartRgRham / pUrvapadavizeSaNaM kim / bhrtRshissyH| uttarapadavizeSaNaM kim / hotRdhanam / 973 svaspatyorvA // 3 // 2 // 38 // vidyAyonisaMbaMdhe nimitte sati pravartamAnAnAmRkArAntAnAM zadvAnAM saMbaMdhinyAH SaSThayAH svasRpatyoruttarapadayoonisaMbaMdha. nimittayoH parayolaba vA na syAt / pUrveNa nityaM pratiSedhe prApte vikalpo'yam / hotuHsvasA, hotsvsaa| 974 mAtRpituH svasuH // 2 // 3 // 18 // mAtRpitRbhyAM parasya svamRzaddhasaMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt / maatRssvsaa| pitRssvsaa| samAsa ityeva / mAtuH svasA / pituH svsaa| . 978 saMbaMdhinAM saMbaMdhe // 74 / 121 // saMbaMdhizadvAnAM yatkAryamuktaM tatsaMbaMdhe eva sati bhavati nAnyathA / iti vacanAt dhAnyamAtuH svasuna Satvam / maatRsvsaa| 976 alupi vA / / 2 / 3 / 19 // mAtRpitRbhyAM parasya svasRzaddhasaMbaMdhinaH sakArasyAlupi samAse povA syAt / maatuHssvsaa,maatuHsvsaa| pituHssvsaa,pituHsvsaa| iti zrIsiddha haimabRhatpakriyAyAM samAsaprakaraNe'luksamAsaH samAptaH // Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 216 siddhahaimabRhatprakriyA. [samAsAzrayavidhi // atha samAsAzrayavidhayaH / / 977 samAse'gneH stutaH // 2 // 3 // 16 // agnizadvAt parasya stutzaddhasaMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt / agniSTut / agniSTutau / agnissttutH| 178 jyotirAyuA ca stomasya // 2 // 3 // 17 // jyotirAyuHzaddhAbhyAmanezca parasya stomazadasaMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt / jyotiHssttomH| Ayu: 979 ninadyAH snAteH kauzale // 2 / 3 / 20 // ninadIzaddhAbhyAM parasya snAte saMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt kauzale-naipuNye gamyamAne / niSNaH, niSNAtaH kaTakaraNe / nadISNaH, nadISNAtaH prataraNe / kuzala ityrthH| nadyAHsnAtasya necchantyeke / kauzala iti kim / nisnAtaH / nadIsnaH / yaH srotasA hiyate / 980 prateH snAtasya sUtre // 2 // 3 / 21 // prateH parasya snAtasaMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt suutre'bhidheye| vizeSAnupAdAnAcorNAdisUtraM vyAkaraNAdisUtraM ca gRhyate / pratiSNAtaM sUtram / UrNAdisUtraM kSAlanena zuddham vyAkaraNAdisUtraM tvativyAptyAdidoSAbhAvena zuddhamityarthaH / sUtra iti kim / pratisnAtamanyat / pratyayAntopAdAnaM pratyayAntaranivRttyartham / pratisnAyakaM mUtram / 981 snAnasya nAmni // 2 / 3 / 22 // prateH parasya snAnasaMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt mUtraviSaye nAmni, samudAyazcetsUtraviSayaM nAma bhavatItyarthaH / pratiSNAnaM mUtramityarthaH / nAnIti kim / pratisnAnamanyat / 982 veH straH // 2 / 3 / 23 // veH parasya stRNAteH sakArasya samAse paH syAnAnni-samudAyazcet saMjJAviSayo bhavati / viSTaro vRkSaH / viSTaramAsanam / viSTArapaMktizchandaH / nAmnItyeva / vistaro vacasAm / 983 abhiniSTAnaH // 2 / 3 / 24 // abhi nis ityetasmAt paraH STAnazanaH samAse kRtapatvA nipAtyate naanni| abhiniSTAno vrnnH| visargasyaiSA saMjJA / varNamAtrasyetyanye / nAmnItyeva / abhiniHstanyate abhinistAno mRdaGgaH / 984 gaviyudheH sthirasya // 2 // 3 // 25 // gavi yudhi ityetAbhyAM parasya Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 217 sthirazaddhasaMbaMdhinaH sasya samAse paH syAnnAnni / gvisstthirH| asmAdeva nirdezAt saptamyA alup / yudhisstthirH| ekAre pare samAse SaH syAnnAnni / hrissennH| shriissennH| etIti kim / hrisiNhH| aka iti kim / vissvksenH| nAmnItyeva / pRthvI senA'sya pRthusenH| nAmyantasthAkavargAdityeva / srvsenH| 986 bhAdito vA // 2 / 3 / 27 // nakSatravAcina ikArAntAt parasya sakArasyekAre pare samAse po vA syAnnAmni / 987 GayApo bahalaM nAmni // 2 // 4 // 29 // anyantasya Abantasya ca nAnna uttarapade parataH saMjJAyAM isvaH syAd bahulam / iti hrasve-rohiNiSeNaH, rohinnisenH| ita iti kim / punrvsussennH| atra pUrveNa nityameva / 988 vikuzamipareH sthalasya // 2 / 3 / 28 // vi ku zami pari ityetebhyaH parasya sthalazadasaMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt / nAnIti nivRttam / vigataM vInAM pakSiNAM vA sthalaM viSThalam / kutsitaM koH pRthivyA vA sthalaM kuSThalam / zamInAM sthalaM zamiSThalam / GayApo bahulaM nAmnIti isvH| mutre isvasya zamizadasyocAraNAd dIrghAnna bhavati / zamIsthalam / dIrghAdapyeke / parigataM sthalaM pariSThalam / ebhya iti kim / bhUmisthalam / 989 kapergotre // 2 / 3 / 29 // kapizadvAt parasya sthalazabdasaMbaMdhinaH sakArasya samAse SaH syAt gotre'bhidheye / kapiSThalo nAma gotrasya pravartayitA / yasya kApiSThaliH putraH / gotramiha laukikaM gRhyate / loke cAdyapuruSA ye'patyasaMtateH pravartayitAro yannAmno'patyasaMtatirvyapadizyate te'bhidhIyante / gotra iti kim / kapInAM sthalaM kapisthalam / ____990 gombAmbasavyApadvitribhUmyagnizekuzaMkukkaGgamaJjipucibarhiHparamediveH sthasya // 2 // 3 // 30 // go ambA Amba savya apa dvi tri bhUmi agni zeku zaGku ku aGga maJji puJji barhis parame divi ityetebhyaH parasya sthazadasaMbaMdhinaH sakArasya samAse paH syAt / goSTham / ambASThaH / zliSTanirdezAdubhAbhyAmapi bhavati / Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 siddhahaimabRhatpakriyA. [samAsAzrayavidhi AmbaSThaH / savyaSThaH / apaSThaH / dviSThaH / trisstthH| bhUmiSThaH / agniSThaH / zekuSThaH / zaMkuSThaH / kuSThaH / aGguSThaH / maJjiSThaH / puJjiSThaH / vahiSThaH / parameSThaH / diviSThaH / ata eva nipAtanAt saptamyA alup / tatpuruSe kRtIti tu nensiddheti prtissedhaannoptisstthte| 991 nirdussoH sedhasaMdhisAnAm // 2 / 3 / 31 // nirAdibhyaH pareSAM sedhAdInAM sasya samAse paH syAt / vacanabhedAyathAsaMkhyAbhAvaH / niHssedhH| duHssedhH| suSedhaH / niHssndhiH| duHSandhiH / supandhiH / niHSAma / duHSAma / suSAma / 992 praSThogragre // 2 // 3 // 32 // prAt parasya sthasakArasya po nipAtyate agrageagragAminyabhidheye / praSThaH agragAmI / prstho'nyH| 993 bhIruSThAnAdayaH ||2||3||33||bhiirusstthaanaadyH zaddhAH samAse kRtaSatvAH sAdhavo bhvnti| bhIrUNAM sthAnaM bhIruSThAnam / aGguliSaGgA yvaaguuH| samAsa ityeva / bhIroH sthAnamityAdi / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 994 hasvAnnAmnasti // 2 // 3 // 34 // nAno vihite takArAdau pratyaye pare hasvAnnAmina uttarasya sasya SaH syAt / taltvatastyatayataraptamapaH pryojynti| sarpiSTA / sarpiSTvam / sarpiSTaH / niSTayaH / ctussttyH| sarpiSTaram / sarpiSTamam 'asiddhaM bahiraGgam antaraGga' iti plutatvasyAsiddhatvAdihApi bhvti| srpi3ssttv| isvAditi kim / gIstvam / nAmina ityeva / tejastA / nAmna iti kim / bhindyustarAm / vihitavizeSaNaM kim / sarpistatra / tIti kim / sarpissAdbhavati / 995 niSprAgre'ntaHkhadirakAryAmrazarekSuplakSapIyukSAbhyo vanasya // 2 // 3 // 66 // nirAdibhyaH parasya vanazaddhanakArasya NaH syAt / bahuvacanaM vyAptyartham / tena saMjJAyAmasaMjJAyAM ca bhavati / anyathA hi koTaramizrakasidhaka-ityAdivakSyamANaniyamabalena saMjJAyAM na syAt / nirvaNam / pravaNam / agrevaNam / pAremadhye'gre'ntaH SaSThayA vetyvyyiibhaavH| tatsaMniyoge ca pUrvapadasyaitvam / antarvaNam / khadiravaNam / kAryavaNam / vacanasAmarthyAcchakAravyavadhAne'pi bhavati / AmravaNam / zaravaNam / ikSuvaNam / plakSavaNam / pIyukSAvaNam / pIyukSAzaddho'vyutpanna aavntH| ( drAkSAparyAyo drAkSAvizeSo vA) 996 dvitrisvarauSadhikSebhyo navA'nirikAdibhyaH // 2 // 367 // Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 219 dvisvarebhyastrisvarebhyazca irikAdivarjitebhya oSadhivAcibhyo vRkSavAcibhyazca parasya vanazabdasaMbaMdhino nasya No vA syAt / oSadhi-dUrvAvaNam, duurvaavnm| mUrvAvaNam, mUrvAvanam / vRkSa-zivaNam , zigruvanam / badarIvaNam , badarIvanam / 'oSadhyaH phalapAkAntA latAgulmAzca viirudhH| phalI vanaspati yo vRkSAH pusspphlopgaa|| iti yadyapi bhedo'sti tathApyatibahutvArthabahuvacanavalAd vRkSagrahaNe vanaspatInAmapi grahaNaM bhavati / ata eva ca yathAsaMkhyamapi na bhavati / tathA saMjJAyAmasaMjJAyAM ca bhvti| dvitrisvareti kim / devadAruvanam / oSadhikSebhya iti kim / vidArIvanam (vidArI latAvizeSaH) zirISANAmadUrabhavo grAmo'pi zirISAsteSAM vanaM zirISavanam / anirikAdibhya iti kim / irikAvanam / irikaadiraakRtignnH| irikAdivizeSavarjanAt vizeSANAmeveha vidhiH / teneha na bhavati / vRkSavanam / .997 girinadyAdInAm // 2 / 3 / 68 // girinadItyAdInAM nakArasya No vA syAt / giriNadI, girinadI / bahuvacanAdyathAdarzanamanye'pi bhavanti / . . 998 pAnasya bhAvakaraNe // 2 // 369 // pUrvapadasthebhyo raghuvarNebhyaH parasya bhAve karaNe ca yaH pAnazaddhastatsaMbaMdhino nasya No vA syAt / bhAve-kSIrapANaM kSIrapAnaM vartate / karaNe-kSIrapANaM kSIrapAnaM bhojnm| bhAvakaraNa iti kim / pIyate'sminniti pAnaH / kSIrapAno ghoSaH / 999 deze // 2 // 3 // 70 // pUrvapadasthAdrapuvarNAt parasya pAnazaddhanakArasya No nityaM syAt deze-samudAyena cedezo gamyate / yogavibhAgAnaveti nivRttam / pIyata iti pAnam / zrIraM pAnaM yeSAM kSIrapANA ushiinraaH| surApANAH praacyaaH| tAtsthyAnmanuSyAbhidhAne'pi dezo gamyate / deze iti kim / dAkSINAM pAnaM dAkSipAnam / 1000 grAmAgrAnniyaH // 2 / 3 / 71 // grAmAgrAbhyAM parasya niyo nakArasya NaH syAt / grAmaNIH / agrnnii| grAmAgrAditi kim / khrniiH| messniiH| 1001 vAhyAdvAhanasya // 2 // 3 // 72 // voDhavyaM vAhyam / tadvAcino rephAdimataH pUrvapadAt parasya vAhanazaddhasaMbaMdhino nakArasya NaH syAt / uhyate'neneti vahanam / prajJAditvAt svArthiko'Na / ato vA nipAtanAdupAntyadIrghatvam / Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 siddhahaimabRhatmakriyA. [samAsAzrayavidhi ikSuvAhaNam / zaravAhaNam / vAhyAditi kim / suravAhanam / saMbaMdhamAtramatra vivakSitam / naravAhanaH / nAtra vAhyAtparaM vAhanaM kiM tarhi vAhanAt / 1002 vottarapadAntanasyAderayuvapakkAhaH // 2 / 3 / 75 // pUrvapadasthAdraSavarNAt parasyottarapadAntabhUtasya tathA nAgamasya syAdezca nakArasya No vA syAta, na cet sa nakAro yuvanapakkAhanzaddhasaMbaMdhI bhavati / uttarapadAnta-vrIhivApiNau, vrIhivApinau / na-vrIhivApANi, vrIhivApAni kulAni / ivu vyAptAvityasyAnaTi preNvanaM prenvanaM, hivu prINane pivu secane ityanayoH zatari pahiNvan pahinvan / prapiNvan prapinvan / hivoreva hyastanyAM pAhiNvan / pAhinvan / bahulavacanAdanAmnApi smaasH| samAse hi puurvottrpdvyvhaarH| puruSazca vAri ceti puruSavAriNI ityatra tu paramapi vikalpaM bAdhitvAntaraGgatvAdekapadAzritaM ' raghuvarNAt ' ityAdinA nityameva Nakham / syAdi-trIhivApeNa, brIhivApena / bIhivApAna mASavApAnityatra tu anantyasyetyadhikArAnna bhavati / uttarapadeti kim / gargANAM bhagaH gargabhagaH / so'syA astIti samAsAdin / grgbhginnii| atrottarapadasyAnto nakAro na bhavatIti vikalpo na bhavati / ekapadasthatvAttu mAtRbhogINa ityAdivat nityameva NatvaM bhavati / antAdigrahaNaM kim / gargANAM bhaginI grgbhginii| atra na nakAro'ntaH kiMtu GopratyayaH / yadyevaM mApavApiNI, mASavApinItyatra nakArasyottarapadAntatvAbhAvAta vikalpo na syAt / ucyate / 'gatikArakopapadAnAM kRdbhiH samAsavacanaM prAk pratyayotpatteH' iti nyAyAt prAgeva strIpratyayAt antaraGgatvAdazvakrItItyAdAvakArAnteneva krItazabdena nakArAntena vApinzabdenopapadasamAsaH pazcAta strIpratyayaH / vibhaktyantatvAbhAve'pi ca rUDhatvAduttarapadatvam / tatazcottarapadasyAnto nakAra iti Natvavikalpo bhavati / ayuvapakkAhna iti kim / aayyuunaa| prapakAni / dIrghAhI zarat / alacaTatavargazasAntara ityeva / gardabhavAhinau / 1003 cyA putrapatyoH kevalayorIc tatpuruSe // 2 / 4 / 83 // mukhya AvantaH SyaH putrapatizadvayoH parayostatpuruSa samAse Ic syAt / cakAro 'vedRtaH' ityAdI vizeSaNArthaH / kArISagandhyAyAH putraH kaariissgndhiiputrH| evaM kaariipgndhiiptiH| pyeti kim / gaukkssyaaputrH| putrapatyoriti kim / kaariipgndhyaakulm| kevalayoriti kim / kArISagandhyAputrakulam |kaariipgndhiiputrsy kulamiti vigrahe tu kArISagandhIputrakulamityapi bhavati / tatpuruSa iti kim / Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 221 kArISagandhyApatirayaM grAmaH / mukhya ityeva / atikrAntA kArISagandhyAmatikArISagandhyA, tasyAH putro'tikArISagandhyAputraH / 1004 bandhau bahuvrIhau // 2 / 4 / 84 // mukhya AvantaH Syo bandhuzabde kevale parato bahuvrIhau samAse Ic syAt / kArISagandhyA bandhurasya kaariissgndhiibndhuH| bandhAviti kim / kaariissgndhyaaptimH| kevala ityeva / kArISagandhyAbandhukulaH / kArISagandhIbandhukula ityatra kArISagandhIbandhuH kulamasyeti vigrahaH / bahuvrIhAviti kim / kArISagandhyAyA vandhuH kaariissgndhyaabndhuH| mukhya ityeva / aMtikArISagandhyA bandhurasya atikaariissgndhyaabndhuH| kArIpagandhyAmatikrAntaH sa - 1005 gauNo DyAdiH // 7 // 4 / 116 // GImArabhya vyaM yAvat GayAdiH pratyayaH sa gauNaH san prakRtyAdeH samudAyasya vizeSaNaM bhavati nonAdhikasya / iti 1006 mAtamAtRmAtRke vA // 2 // 48 // mukhya AbantaH yo mAtAdiSu kevaleSu pareSu bahuvrIhau samAse IjvA syAt / kArISagandhyA mAtA yasya sa kArISagandhImAtaH, kArISagandhyAmAtaH / kArIpagandhyA mAtA yasya sa kArISagandhImAtA, kArISagandhyAmAtA / kArISagandhImAtRkaH, kaariissgndhyaamaatRkH| mAteti nirdezAnmAtRzaddhasya putraprazaMsAmantryamantareNApi pakSe maataadeshH| anyathA mAtRzabdenaiva gatatvAnmAtazabdopAdAnamanarthakaM syAt / mAtRmAtRkazadvayozca bhedenopAdAnAdRdantalakSaNaH kacpratyayo'pi vikalpyate / 1007 vedUto'navyayavRdIcaDIyuvaH pade !|2|4|98||iikaarokaaryoruttrpde parato hrasvo vA syAt na cettAvavyayau yat iz2arUpau GIrUpau iyuvasthAnau ca kim / khaTTApAdaH / avyayAdivarjana kim / avyaya-kANDIbhUtam / skRta-indrahaputraH / Ica-kArISagandhIputraH / ngii-gaargiiputrH| iyuk-zrIkulam / bhrUkulam / uttarapada iti kim / agnI pazya / 1008 tve // 2 / 4 / 100 // yAvantasya tve pratyaye bahulaM hasvaH syAt / rohiNyA bhAvaH rohiNitvam , rohiNItvam / ajatvam / ajAtvam vaa| Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 222 siddhahaimabRhatmakriyA. samAsAzrayavidhi 1009 bhruvo'cca kuMsakuTayoH // 2 / 4 / 101 // bhrUzadrasya kuMsakuTayoruttarapadayoH parayoIsvo'kArazca syaat| bhrukuMsaH, bhrakuMsaH / bhrukuTiH, bhrkuttiH| bhUkuMsabhRkuTizaddhAvapIcchantyanye / __1010 mAleSIkeSTakasyAnte'pi bhAritUlacite // 2 / 4 / 102 // mAlAiSIkAiSTakAzadvAnAM kevalAnAmante vartamAnAnAM ca bhArintUlacitazabdeSUttarapadeSu pareSu isvaH syAdyathAsaMkhyam / mAlAM bibharyevaMzIlaH mAlabhArI / utpalamAlabhArI / mAlabhAriNI / utplmaalbhaarinnii| iSIkatUlam / muJjeSIkatUlam / iSTakacitam / pakveSTakacitam / idamevAntagrahaNaM jJApakam grahaNavatA nAmnA na tadantavidhiriti / tena digdhapAdopahataH sautranADirityAdau padAdezAyanaNpratyayAdayo na bhavanti / 1011 goNyA meye // 2 / 4 / 103 // goNIzaddhasya mAnavAcina upacArAnmeye vartamAnasya isvaH syAt / goNyA mito gonniH| meya iti kim / gonnii| 1012 varcaskAdiSvavaskarAdayaH // 3 // 2 // 48 // kutsitaM varcI varcaskam tadAdiSvartheSvavaskarAdayaH zadvAH kRtazapasAdyuttarapadAH sAdhavaH syuH| vrcske'vskrH| avakIryate'vaskaraH annamalam / tatsaMbandhAttaddezo'pyavaskaraH / avakaro'nyaH / apaskaro rathAGge / apakaro'nyaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1 tenAvovacaparovarAdayo'pi drssttvyaaH| 1013 RdudittaratamarUpakalpabruvacelaDgotramatahate vA hrasvazca // 3 / 2 / 63 // Rdidudicca parataH strIliGgazaddhastarAdiSu pratyayeSu bruvAdiSu ca syekArtheSattarapadeSu hrasvAntaH puMvacca vA syAt / tara-pacantitarA, pacattarA, pcntiitraa| tama-pacantitamA, pacattamA / pcntiitmaa| rUpa-pacantirUpA, pacadrUpA, pcntiiruupaa| kalpa-pacantikalpA, pacatkalpA, pacantIkalpA / bruva-pacantI cAsau bruvA ca pacantibruvA, pacabruvA, pacantIbruvA / celaTa TidvacanaM Gayartham / pacantI cAsau pacantigotrA, pacadgotrA, pacantIgotrA / mata-pacantI cAsau matA ca pacanti 1 AJcatIti avAJcatIti AG ca avAG ca 'cavargadazahaH'-at Acovacamiti nipAtyam / parazcAvarazca parAG ca avarAG ca iti vA parovaram / Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 223 matA, pacanmatA pcntiimtaa| hata-pacantI cAsau hatA ca pacantihatA, pacaddhatA, pacantIhatA / bruvAdayaH kutsAzadvAH, 'nindhaM kutsanairiti ca smaasH| Rdudiditi kim / kumAritarA / ( atrottarasUtreNa isvaH ) ekArtha ityeva / pacantyA hatA pcntiihtaa| tarAdiSviti kim / pacatpAzA / 1014 ddnyH||3|2|64|| Gayantasya parataH strIliGgasya tarAdiSu pratyayeSu bruvAdiSu cottarapadeSu ekArtheSu isvo'ntAdezaH syAt / gauritarA / gauritmaa| nrtkiruupaa| kumaariklpaa| brAhmaNibruvA / gAgicelI / brAhmaNigotrA / gArgimatA / gaurihtaa| paratvAdyathAprAptaM puMvadbhAvaM bAdhate / Danya iti kim / madrikAtarA / parataHstriyA ityeva / badarItarA / ekArtha ityeva / brAhmaNyA hatA braahmnniihtaa| 'navaikasvarANAm' ityuttaratra vacanAdanekasvarasyaivAyaM vidhiH / 1015 bhogavadgaurimatornAni // 32 // 65 // bhogavadgorimatoH saMjJAyAM vartamAnayorjIpratyayasya tarAdiSu pratyayeSu bruvAdiSu cottarapadeSu ekArtheSu isvaH syAta / bhogavatitarA / gaurimatitamA / bhogavatirUpA / gaurimtiklpaa| bhogavati vA / gaurimticelii| bhogvtigotraa| gaurimatimatA / bhogavatihatA / nAmnIti kim / bhogavatitarA, bhogavattarA, bhogavatItaretyAdi / uditvAt pUrveNa trairUpyam / 1016 navaikasvarANAm // 3 // 2 // 66 // bahuvacanAt parataH strIti nivRttm| sAmAnyena tu vidhAnam / svyekArtha ityanuvartate / ekasvarasya Danyantasya tarAdiSu pratyayeSu bruvAdiSu cottarapadeSu syekArtheSu isvo'ntAdezaH syAt / stritarA sviitraa| jJasya bhAryA jJI, jJitamA, jJItamA / asyApatyaM strI I, irUpA, iiruupaa| kasya bhAryA kI,kikalpA, kiiklpaa| jibruvA,jJIbruvA / icelI, iicelii| kigotrA kiigotraa| strimatA, striimtaa| strihatA, striihtaa| ekasvarANAmiti kim / kuTItarA / nya ityeva / shriitraa| ekArtha ityeva / striyA hatA strIhatA / nityaditAmanekasvarANAmapIcchantyeke / tanmate AmalakitaretyAdyapi bhavati / 1017 UGaH // 3 / 2 / 67 // UGantasya tarAdiSu pratyayeSu bruvAdiSu cottara. padeSu stryekArthe isvo vA syAt / brahmavandhutarA, brahmabandhUtaretyAdi / ekArtha ityeva / bhIrvA hatA bhiiruuhtaa| Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 224 siddhahaimabRhatpakriyA. [samAsAzrayavidhi - 1018 nAmni // 3 // 2 // 7 // aSTanazaddhasyottarapade pare saMjJAyAM dIrghaH syAt / aSTau padAnyatra aSTApadaH kailAsaH / aSTApadaM suvarNam / aSTAvakro muniH! nAmnIti kim / aSTaguNamaizvaryam / __1019 koTaramizrakamidhrakapuragasArikasya vaNe // 3 / 276 // koTarAdInAM kRtaNatve vanazabde uttarapade dIrghaH syAt saMjJAyAm / koTarAvaNam / mizrakAvaNam / sidhakAvaNam / puragAvaNam / sArikAvaNam / pUrvapadasthAnnAmnyaga iti Natve siddhe kRtaNatvasya vanazaddhasya nirdezo niyamArthaH, tena pUrvapadasthAditi sUtreNa vanazabdasya NatvamAkArasaMniyoga eva bhavati / tatazca kuberavanamityAdau saMjJAyAmapi NatvaM na bhavati / 1020 aJjanAdInAM girau // 3 / 277 // aJjanAdInAM girAkuttarapade dIrghaH syAnnAnni / anyjnaagiriH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1021 anajirAdibahusvarazarAdInAM matau // 3 / 2 / 78 // ajirAdivajabahusvarANAM zarAdInAM ca mato pratyaye dIrghaH syAnnAmni / bhusvr-uduNbraavtii| zarAdi-zarAvatI / ajirAdirAkRtigaNaH / nAmnItyeva / valayavatI kanyA / 1022 RSau vizvasya mitre // 32 // 79 // vizvazadasya mitre uttarapade RSAvabhidheye saMjJAyAM dIrghaH syAt / vizvAmitro nAmarSiH / RSAviti kim / vizvamitro mANavakaH / nAmnItyeva / vizva mitramasya vizvamitro muniH| - 1023 nare // 32 // 80 // vizvazadasya narazabde uttarapade saMjJAyAM dIrghaH syAt / vizve narA asya vizvAnaro nAma kazcit / nara iti kim / vishvsenH| nAmnItyeva / vizvanaro raajaa| . 1024 valacyapitrAdeH // 3 / 2 / 82 // valacpratyaye pare pitrAdivarjitAnAM svarAntAnAM zaddhAnAM dIrgho'ntAdezaH syAt / AsutiH surA sA'syAstIti aamutiivlH| evaM kRSIvalaH / apitrAderiti kim / pitRvlH| cakAraH kim / uttarapade mA bhUt / kAyavalam / 1025 citeH kaci // 32 // 83 // citizaddhasya kaci pratyaye pare dIrghaH syAt / ekA citirasmin ekacitIkaH / Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddha hai nabRhatmakriyA. 225 1026 svAmicinhasyAviSTASTapaJcabhinnacchinnacchidrasuvasvastikasya karNe // 3 / 2 / 84 // svAmI cinyate yena tat svAmicinham / tadvAcino viSTAdivarjitasya karNazabde uttarapade pare dIrgho'ntAdezaH syAt / dAtramiva dAtram / dAtraM cinhaM kamai yasya sa dAtramiva vA kareM yasya sa dAtrAkarNaH pshuH| evaM shNkuukrnnH| dviguNAkarNaH / yagulAkarNaH / svAmivihasyeti kim / zobhanakarNaH / svAmigrahaNaM kim / lmbkrnnH| cinhagrahaNaM kim / vAhanasya karNaH vaahnknneH| viSTAdivarjanaM kim / viSTakarNaH / karNa iti kim / 1cakrasakthaH / 1027 gatikArakasya nahitivRSivyadhirucisahitanau kau // 3 // 2 // 85||gtisNjnysy kArakavAcinazca nahyAdiSu kibanteSUttarapadeSu pareSu dIrgho'ntAdezaH syAt / upanahyati upanadyate vA upAnat / priinnt| nIt / prAdRT / zvAvit / niiruk| turAsaT / parItat / gamAM kAviti nalopaH / gatikArakasyeti kim / paTuruk / kecittu rujAvicchanti na rucau / tena rujarucyormatabhedena vikalpaH siddhH| niruk / nIruk / kAviti kim / upanaddham / iha kigrahaNAdanyatra dhAtugrahaNe tadAdividhilabhyate / tenAyaskRtam ayaskAra ityAdau sakAraH siddho bhavati / anyathA hyayaskRdityatraiva syAt / - 1028 ghanyupasargasya bahulam // 3 / 2 / 86 // ghaante uttarapade pare upasargasya bahulaM dIrgho'tAdezaH syAt / niikledH| niivaarH| praavaarH| kacinna bhvti| viSadanaM viSAdaH / niSAdaH / kacidvikalpaH / pratIvezaH / prativezaH / kacidviSayabhedena / prAsAdo gRham / upasargasyeti kim / cndnsaarH| ghanIti kim / avasAyaH / bahulavacanAdanupasargasyApi aghavyapi ca bhavati / dakSiNApathaH / kacidvikalpaH / andhatamaH, andhaatmH| kacidviSayabhedena / adhiidntH| adhiikrnnH| adhIkaNThaH / adhii'paadH| ete Adhikye / anyatra adhidanta ityAdi bhavati / kacidanuttarapade'pi vikalpaH / pUruSaH purussH| kAzazabde ca ghaante vikalpaH / nIkAzaH, nikAzaH / ajante tUttaro vidhiH| 1029 nAminaH kAze // 3 / 287 // nAmyantasyopasargasya 'ac' 5-1-49 1 cakraM sakthani asya 'sakthyakSNaH svAge TaH' / turerjuhotyAdipAThAt tutorti 'nAmyupAntya' iti kaH / tura sahati turAsada / turAtADiti tu chaandsH|| Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 siddhahaimavRhatpakriyA. [samAsAzrayavidhi ityajante kAzazabde uttarapade pare dIrgho'ntAdezaH syAt / nikAzate niikaashH| 1030 dasti // 3288 // dA ityetasya yastakArAdirAdezastasmin pare nAmyantasyopasargasya dIrghAntAdezaH syAt / nIttam / vIttam / da iti kim / vitIrNam / tIti kim / sudattam / nAmina ityeva / prattam / 1031 apIlvAdervahe // 3 / 2 / 89 // pIllAdivarjitasya nAmyantasya vahe uttarapade dIrgho'ntAdezaH syAt / vahatIti vaham / ac pratyayaH / RSINAM vaham RSIvaham / munIvaham / kapIvaham / evaMnAmAni nagarANi / ghAnte tu vahazabde RSIvahaH / apIlvAderiti kim / pIluvaham / 1032 zunaH // 3 / 2 / 90 // zvana ityetasyottarapade dIrgho'ntAdezaH syAt / zunodantaH zvAdantaH / evaM zvAdaMSTrA / bahulAdhikArAt kacidvikalpaH / zvApuccham , zvapuccham / kacidviSayAntare / zunaH padamiva padamasya zvApadam vyAghrAdiH / kacinna bhavati / shvklpH| 1033 ekAdaza SoDaza SoDan SoDhA SaDDhA // 3 / 2 / 91 // ekAdayaH zaddhA dazAdiSu uttarapadAdiSu kRtadIrghatvAdayo nipAtyante / ekottarA daza, ekaM ca daza ca vA ekAdaza / atraikasya dazazabde uttarapade diirghH| SaDuttarA daza SaT ca daza ca vA SoDaza / atra SaSo'ntasyotvam / uttarapadadakArasya ca ddkaarH| SaD dantA asya SoDan / atra dantazaddhasya datrAdeze kRte dasya DatvaM SaSo'ntasyotvam / evaM SoDantau SoDantaH / striyAM tu tu SoDatI / anye tu datrAdeze kRte SoDanniti zAntaraM nakArAntaM rAjanzaddhavAnnapAtayanti / tatazca poDAnamicchatIti kyani nakAralope Itve ca poDIyatIti sidhyatIti manyante / SaDbhiH prakAraiH SoDhA, ssddddhaa| atra dhApatyaye SaSo'ntasya votvaM dhakArasya tu nityaM Dhatvam / yatu SaDveti rUpaM na tat dhApatyaye kiMtu SaD dadhAti dhayati veti ' Ato Do'vAvAmaH' iti De kRte striyAmApi ca bhavati / nipAtanasya ceSTaviSayatvAdatrovaDatve na bhavataH / 1034 vitryaSTAnAM dvAtrayo'STAH prAkzatAdanazItibahuvrIhau // 3 // 2292 // dvi tri aSTan ityeteSAM yathAsaMkhyaM dvA trayas aSTA ityete AdezAH prAk Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 227 zatAt saMkhyAyAmuttarapade syuH anazIti bahuvrIhau-azItibahuvrIhisamAsaviSaya aSTAdaza / dvitryaSTAnAmiti kim / paJcadaza / prAkzatAditi kim / dvizatam / anazItibahuvrIhAviti kim / yazItiH / dvau vA trayo vA dvitrAH / mAkzatAdityavadheH saMkhyAparigrahAdiha na bhavati / dvaimaaturH| 1035 catvAriMzadAdau vA // 3 / 2 / 93 // dvityaSTAnAM prAk zatAcatvAriMzadAdau saMkhyAyAmuttarapade yathAsaMkhyaM dvA trayas aSTA ityete AdezA vA syuH anazItibahuvrIhau / dvAbhyAmadhikA dvA ca catvAriMzacceti vA dvAcatvAriMzat , dvicatvAriMzat / trayazcatvAriMzat , tricatvAriMzat / aSTAcatvAriMzat , aSTacatvAriMzAt / pUrveNa nityaM prApte vikalpArthamidam / / 1036 hRdayasya hallAsalekhANye // 3 / 2 / 94 // hRdayazavasya lAsalekhayoruttarapadayoraNi ye ca pratyaye hRdityayamAdezaH syAt / hRdayasya lAsaH hRllaasH| hRdayaM likhatIti hallekhaH / aNasaMnidhAnAllekhazaddho'Nanto gRhyate / tena ghabante priyaH hRdyH| aNItyeva siddha lekhagrahaNaM jJApakam 'uttarapadAdhikAre pratyayagrahaNe tadantagrahaNaM na bhavatIti / khityanavyayasyetyAdau tu asaMbhavAt tadantagrahaNam / hRdayazadvaparyAyeNa hRcchabdenaiva siddhe hRdAdezavidhAnaM lAsAdiSu hRdayazaddhaprayoganivRttyartham / anyatra tUbhayaM pryujyte| sauhAryam / sauhRdayyam / ityAdi / 1037 padaH pAdasyAjyAtigopahate // 3 / 2 / 95 // pAdazadasyAjyAdipUttarapadeSu pada ityayamAdezaH syAt / pAdAbhyAmajati atati ceti auNAdike iNi padAjiH, padAtiH / ata eva nidezAdajevIM na bhavati / pAdAbhyAM gacchati pdgH| 'nAno gama' ityAdinA ddH| pAdAbhyAmupahataH pdophtH| pAdazadvasamAnArthaH padazabdo'sti, AjyAdiSu tu pAdazaddhaprayoganivRtyartha vacanam / kathaM digdhazcAsau pAdazca digdhapAdaH tenopahataH digdhapAdopahataH / uttarapadasaMnidhApitena pUrvapadena bhavati / 1038 himahatikASiye pad // 3 / 2 / 96 // himAdiftarapadeSu pAdasa Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 siddhahaimabRhatmakriyA samAsAzrayavidhi baMdhini ye ca pratyaye pAdazadvasya padityayamAdezaH syAt / pAdayohimaM paddhimam / pAdAbhyAM hatiH paddhatiH / pAdau kapatItyevaMzIlaH, punaH punaH pAdau kapati, pAdAbhyAM sAdhu kaSatIti vA ptkaassii| paramazcAsau patkASI ca prmptkaassii| yadA ca paramau ca to pAdau ca paramapAdau tatkaSaNazIlAdivivakSyate tadA pAdazadasya pUrvapadatvAbhAvAt paramapAdakApItyeva bhavati / pAdau vidhyanti padyAH zarkarAH / pAdazabdasaMbaMdhini ya iti kim / dvigusamAsasaMbaMdhini mA bhUt / dvAbhyAM pAdAbhyAM krItaM dvipAdyam / 'paNapAdamASAdha' iti yaH / yadvA AjyAdiSu karaNabhAvaH pANyaGgasyaiveti pUrvatra pAdazabdaH prANyaGgavacanaH sa eva cehAnuvartata iti parimANArthasya na bhavati / anye tu gopahatayorapIcchanti / pAdAbhyAM gacchatIti pdgH| pAdAbhyAmupahataH padupahataH / kathaM hastipAdasyApatyaM hAstipAda ityatra apatyANi pdbhaavH| 'kaupiJjalahAstipadAdaNa' iti nirdezAd bhaviSyati / pAdAbhyAM carati padika iti tu 'pAdakaH' iti nipAtanAt / ___ 1039 RcaHzasi // 32 / 97 // RcaH saMbaMdhinaH pAdasya zakArAdau zasapatyaye padityayamAdezaH syAt / pAdaM pAdaM gAyatryAH zaMsati paccho gAyatrI zaMsati / vAkyagamyasya gAyatryAH pAdasaMbaMdhasya vRttau nivRttattvAt svAbhAvikaM zaMsanakriyApekSaM karmatvaM bhavati / Rca iti kim / pAdaM pAdaM kArSApaNasya dadAti pAdazaH kArSApaNaM dadAti / zaso dviHzakArapAThAt vibhaktizasi na bhavati / RcaH pAdAn pazya / 1040 zabdaniSkaghoSamizre vaa||3|2|98|| zabdAdiSuttarapadeSu pAdasya padityayamAdezo vA syAt / pAdayoH zabdaH pacchabdaH / pAdazabdaH, paadnissk;| padghoSaH / panmizrA , paadmishrH| 1041 nas nAsikAyAstAkSudre // 3 / 2 / 99 // nAsikAzadrasya nas pratyaye kSudrazabde cottarapade nasityayamAdezaH syAt / nAsikAyA nAsikAyAM vA nastaH / nAsikAyAM nAsikAyA vA kSudraH nHkssudrH| 1042 ye'vaNe // 3 / 2 / 100 // nAsikAzabdasya yapratyaye varNAdanyasminabhidheye nasityayamAdezaH syAt / nAsikAya hitaM tatra bhavaM vA nasyam / ya iti kim / nAsikyaM nagaram / cAturathiko'yaM vyH| niranubaMdhagrahaNe na ca sAnubaMdhasya grahaNaM bhavati / avarNa iti kim / nAsikyo vrnnH| Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatmakriyA. 229 1043 zirasaHzIrSan // 3 / 2 / 101 // ziras zabdasya zIrSannAdezo bhavati ye pre| zirasi bhavaH zIrSaNyaH svrH| ya ityeva / shirstH| niranubaMdhagrahaNe na sAnubaMdhasyeti nyAyAneha-zira icchati zirasyati / tathA hastinaH zira iva ziro yasya sa hastizirAH, tasyApatyaM strI vAhavAditvAdini ' zIrSaH svare taddhite ' iti zirasaH zIrSAdeze ' anArSe vRddhe' ityAdinA cetraH SyAdeze hAstizIrthyo / atra SyazIrSAdezayoH sthAnivadbhAvAta zIrSannAdezaH syAt / zirasa iti cAdezena saMbadhyate na pratyayena, tena hAstizISirityAdau samAsasaMbaMdhinyapi taddhite uttarasUtreNa zIrSAdezaH syAt / 1044 keze vA ||3|2|102||shirsH kezaviSaye ya pratyaye pare zIrSanAdezo vA syAt / zirasi bhavAH zIrSaNyAH, zirasyAH kezAH / kecittu 'ilvalA mRgazIrSasya zirasyAstArakAH smRtAH' iti prayogadarzanAt kezAdanyatrApi vikalpamicchanti, zAkhAdiyapratyaye ca zIrSanniti necchantyeva / zirasastulyaH zirasyaH / shaakhaaditvaadhH| 1045 zIrSaH svare taddhite // 3 / 2 / 103 // ziraszaddhasya svarAdau taddhite zIrSa ityAdezaH syAt / hastiziraso'patyaM haastishiirssiH| svara iti kim / shirsklpH| taddhita iti kim / zirasA / kathamilvalA mRgazIrSasyeti ? zIrSazaddhaH prakRtyantaramasti / zIrSacchedyaM paricchidyeti / anenaiva ca siddhe uktaviSaye zirasaH prayoganivRttyarthaM vcnm| 1046 udakasyodaH peSaMdhivAsavAhane // 3 / 2 / 104 // udakazadvasya peSamAdiSUttarapadeSu uda ityayamAdezaH syaat| udakena pinaSTi udapeSaM pinaSTi tagaram / udakaM dhIyate'sminiti udadhirghaTaH / udakasya vAsaH udvaasH| udakaM vAhanamasyeti udavAhanaH / anAmArtha vacanam / nAmnyuttareNaiva siddham / / 1047 vaikavyaMjane pUrye // 3 / 2 / 105 // udakazabdasya pUrayitavyavAcinyekavyaMjane'saMyuktavyaMjanAdAvuttarapade udAdezo vA syAt / udakumbhaH, udkkumbhH| vyaJjana iti kim / udakAmatram / eketi kim / udakasthAlam / pUrya iti kim / udakaparvataH / Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [samAsAzrayavidhi 1048 manyaudanasaktubinduvajrabhArahAracIvadhagAhe vA // 3 / 2 / udaudanaH , udakaudanaH / udasaktuH , udakasaktuH / udabinduH , udakabinduH / udavajraH, udkvjrH| udabhAraH, udkbhaarH| udahAraH, udkhaarH| udavIvadhaH, udakavIvadhaH / udagAhaH , udakagAhaH / apUryArthI ytnH| 1049 nAmnyuttarapadasya // 3 / 2 / 107 // udakazabdasya pUrvapadasyottarapadasya ca saMjJAyAM viSaye uda ityayamAdezaH syAt / udamegho nAma yasyaudamedhiH putraH / udapAnaM nipAnam / uttarapadasya-lavaNodaH, kAlodaH smudrH| 1050 te lugvA // 3 / 2 / 108 // nAmaviSaye ye pUrvottarapade te lugvA syAtAm / devadattaH-devaH, dttH| satyabhAmA-satyA, bhAmA / zabdasAmye'pi prkrnnaaderrthvishessnishcyH| 1051 ghantaranavarNopasargAdapa Ip // 3 / 2 / 109 // dvi antar ityetAbhyAmanavarNAntebhyazcopasargebhyaH parasyAp ityetasyottarapadasya Ie ityayamAdezaH syAt / dvidhA gatA Apo'sminiti dvIpam / evamantarIpam / pratIpam / samIpam / upasargAditi kim / zobhanA ApaH svaapH| pUjitA ApaH atyApaH / svatI pUjAyAM nopasargoM / ata eva samAsAnto na bhavati / anavarNeti kim / pApam / parApam / saMzliSTA AgatA Apo'smin samApo devayajanam / 1052 anordeza up // 3 / 2 / 110 // anoH parasyApo deze'bhidheye upa ityayamAdezaH syAt / anugatA Apo'sminnanpo dezaH / deza iti kim / anvIpaM vanam / kathaM kUpaH sUpaH yUpaH ? / pRSodarAditvAt / 1053 khityanavyayAruSo mo'nto hasvazca // 3 / 2 / 111 // anavyayasya arthAt svarAntasyAruSazca khitmatyayAnte uttarapade mo'ntaH syAt, yathAsaMbhavaM isvazvAntAdezaH / jJamAtmAnaM manyate jhNmnyH| khttvNmnyH| raatrimnymhH| paratvAt badAyo isvatvena bAdhyate / kaalimnyaa| arus-aruMtudaH / khitIti kim / grahaNam / na hyavyayAt paraH khitsaMbhavati / aruHzabdopAdAnAdanavyayasya vyaMjanA Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 231 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. ntasya mo na bhavati / gImanyaH / ' svarasya isvadIrghaplutAH' iti isvaH svarasyaiva / kRdgrahaNe sati gatikArakasyApi grahaNAt kUlamudrujaH, kUlamudvaha ityatrApi bhavati / 1054 satyAgadAstoH kAre // 3 / 2 / 112 // satyAdibhyaH kArazabde uttarapade mo'ntaH syAt / satyaM karoti satyasya kAra iti vA stykaarH| evmgdNkaarH| astuMkAraH / astviti nipAta; kriyApratirUpako'bhyupagame vartate / 1055 lokaMpRNamadhyaMdinAnabhyAzamityam // 3 / 2 / 113 // ete zabdAH kRtapUrvapadamAntA nipAtyante / lokaM pRNati lokasya vA pRNaH lokaMpRNaH / madhyaM anabhyAzaM dUramityaM gntvymsyaanbhyaashmityH| dUrataH parihartavya ityarthaH / anabhyAzenetyo'nabhyAzamitya iti vA dUreNa prApyo na tvantikenetyarthaH / anye tu pINAterNigantasyAci isvatvaM nipAtya lokapiNaH lokapINaka ityartha ityudAharanti / kazcittvakRtahasvatvameva manyate lokaMpINaH / 1056 bhrASTrAgnerindhe // 3 / 2 / 114 // bhrASTAgnibhyAmindhazabdeM uttarapade mo'nta; syAt / bhrASTasyendhaH bhrASTramindhaH / evamagnimindhaH / 1057 agilaadgilgilgilyoH||3211|| gilAntazabdavarjitAt pUrvapadAt pare gile gilagile cottarapade mo'ntaH syAt / timi gilatIti timigilH| timInAM gilagilaH timigilgilH| gilagilazabde gilazabdo nottarapadamiti gilagilopAdAnam / gilazabdasya svarAntasya payudAsena svarAntAdvidhistena vyaMjanAntAna bhavati / dhUrgilaH / agilAditi kim / timigilaM gilati timigilagilaH / gilaM gilati gilagila ityatra gilagileti nirdezAdeva mo'nto na saMbhavati / agilAditi tu niSedho gilAntasyApi nivRttyrthH| 1058 bhadroSNAtkaraNe // 3 / 2 / 116 // bhadrazabdAduSNazabdAca karaNazabde 1059 navA'khitkRdante rAtreH // 3 / 2 / 117 // rAtrizabdasya khirjitakRdante uttarapade mo'nto vA syAt / rAtrau carati raatriNcrH|raatricrH| rAtreH karaNaM raatrikrnnm| raatrikrnnm| khidvarjanaM kim / rAtrimanyamahaH / khityanavyayasthetyAdinoM Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 232 siddhahaimabRhatmakriyA. [samAsAzrayavidhi nityameva bhavati / kRdanta iti kim / rAtrisukham / antagrahaNaM kim / rAtririvAcarati kie luk tRca / rAtrayitA |idmevaantgrhnnN jJApakam 'ihottarapadAdhikAre pratyayagrahaNe pratyayasyaiva grahaNaM na tadantasya' tena 'kAlAttanataratama' ityAdI pratyayamAtrasyaiva grahaNaM siddham / 'na nAmyekasvarAt khiti' ityAdau tvasaMbhavAttadantagrahaNam / kecittIrthaMkaraH , tIrthakara ityatrApi vikalpamicchanti / tadartha navA'khitkRdante iti rAtreriti ca yogo vibhajanIyaH / 1060 dhanovyAyAm // 3 / 2 / 118 // dhenuzaddhAd bhavyAzabde uttarapade mo'nto vA syAt / dhenuzcAsau bhavyA ca dhenuMbhavyA, dhenubhavyA / kecittu nityamicchanti / . 1061 aSaSThItRtIyAdanyAdo'rthe // 3 / 2 / 119 // aSaSThayantAdatRtIyAntAcAnyazadvAdarthazaddha uttarapade do'nto vA syAt / anyazcAsau arthazca, anyo'. rtho'syeti vA anyadarthaH / anyaarthH| aSaSThItRtoyAditi kim / anyasya anyena vArthaH anyaarthH| 1062 AzIrAzAsthitAsthotsukotirAge // 3 / 2 / 120 // veti nitaM pRthagyogAt / aSaSThItRtIyAntAdanyazadAdAzis AzA Asthita AsthA utsuka ati rAga ityeteSu uttarapadeSu do'ntaH syAt / anyA AzIH anydaashiiH| anyA AzA anyadAzA / anyamAsthitaH anyadAsthitaH / anyA AsthA anyadAsthA / anyasmin utsukaH anyadutsukaH / anyA UtiH anyadUtiH / anyatra rAgaH anyadrAgaH / aSaSThItRtIyAdityeva |anysyaashiiH anyaashiiH| anyenAsthitaH anyaasthitH| 1063 IyakArake // 3 / 2 / 121 // pRthagyogAdaSaSThItRtIyAditi nivRttam / anyazadvAdIye pratyaye kArakazabde cottarapade do'ntaH syAt / anysyaaymnyhiiyH| / gahAditvAdIyaH / anyasyAnyena vA kArakaH anyatkArakaH / anyatkArikA / 2064 tyAdau kSepe // 3 / 2 / 126 // tyAdyante pade parataH kSepe gamyamAne nA akAraH syAt / apacasi tvaM jAlma / tyAdAviti kim / napAcako jaalmH| kSepa iti kim / na pacati maitrH| 'a mA no nA pratiSedhe' ityakAreNa pratiSedhArthIpenaiva siddhau kSepe natraHzravaNanivAraNArtham anuttarapadArtha vacanam / Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 233 1065 nago'prANini vA // 3 / 2 / 127 // aprANinyabhidheye naga iti vA nipAtyate / na gacchatIti nagaH agaH parvataH / nagA agA vRkssaaH| amANinIti kim / ago vRSalaH zItena / pUrveNa nityamAdeze prApte vikalpo'yam / 1066 nakhAdayaH // 3 / 2 / 128 // nakhAdayaH zaddhA akRtAkArAdhAdezA nipAtyante / nAsya khamastIti nakhaH / na bhrAjate iti nabhrAT kivntH| na pAtIti napAt zatrantaH / triliGgo'yam / nipAtanAtu nAbhAvaH / na vettIti nvedaaH| auNAdiko'sa / satsu sAdhuH styH| sAMdhau yH| na satyaH / astyH| nAsatyau nAsatyAH / na muJcatIti namuciH / auNAdikaH kiH / nAsya kulamastIti nakulaH / kathaM na na bhrAjate kiMtu bhrAjata eveti nabhrAT ? pRSodarAditvAdekasya no lope bhaviSyati / evaM na na pAtIti napAt ityAdayaH / na pumAn na strIti napuMsakam / ata eva nipAtanAt strIpuMsayoH puNskaadeshH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena nAstikaH, nabhaH, nAraGgamityAdayo drssttvyaaH| 1067 rathavade // 3 / 2 / 131 // rathavadayoruttaraparayoH kuzabdasya kadAdezaH syAt / kutsito rathaH kadrathaH / kutsito ratho'sya kadrathaH / kutsito vado'sya kadvadaH / tatpuruSa evecchantyeke / anyatra kuratho rAjA / kuvado mUrkhaH / 1068 tRNe jAtau // 3 / 2 / 132 // kuzabdasya tRNe uttarapade jAtAvabhidheyAyAM kadAdezaH syAt / kutsitaM tRNamasyAH kattRNA nAma rauhiSAkhyA tRnnjaatiH| jAtAviti kim / kutsitAni tRNAni kutRNAni / 1069 kattriH // 3 / 2 / 133 // kuzabdasya kizabdasya vA trizabde uttarapade kadAdezo nipAtyate / kutsitAH ke vA trayaH katrayaH / kutsitAH ke vA trayo'sya katriH / kimo necchantyanye / kiNtryH| 1070 kAkSapathoH // 3 / 2 / 134 // akSa pathin ityetayoruttarapadayoH koH kA ityayamAdezaH syAt / akSazabdasyAkArAntasya kRtasamAsAntasya cAvizeSaNa grahaNam / kutsito'kSaH pAzakAdiH kaakssH| kutsitamakSamindriyaM kAkSam / kutsito'kSo yasya kAlo rthH| kutsitamali akSaM vA'sya kaakssH| kutsitaH panthAH kApatham / kutsitaH panthA asmin kApatho dezaH / sAko'pi bhavati / kaku: Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 siddhahaimabRhatpakriyA. [samAsAzrayavidhi kutsitaH akSaH kaakssH| pathizabdanirdezAttatparyAye'vyutpanne pathazabde na bhavati / kutsitaH pathaH kupathaH, kupathaM vanam / anISadarthAthai vacanam / / 1071 puruSe vA // 3 / 2 / 135 // kuzabdasya puruSazabde uttarapade kAdezo vA syAt / kutsitaH puruSaH kApuruSaH, kupurussH| kutsitAH puruSA asmin kApuruSaH , kupuruSo grAmaH / anISadarthe vikalpo'yam / ISadarthe tu paratvAduttareNa nityameva / tatrApi vikalpa eveti kazcit / ISatpuruSaH kApuruSaH, kupurussH| 1072 alpe // 3 / 2 / 136 // ISadarthe vartamAnasya kuzabdasyottarapade kAdezaH syaat| IpanmadhuraM kAmadhuram / svarAdAvapi paratvAdISadarthe kAdeza eva bhvti| ISadamlaM kAmlam / evaM kAccham / 1073 kAkavau voSNe // 3 / 2 / 137 // kuzabdasyoSNazabde uttarapade kA kava ityetAvAdezau vA syAtAm / ISat kutsitaM vA uSNaM koSNaM kavoSNam / ISat kutsitaM vA uSNamatra koSNaH kavoSNo deshH| pakSe yathAprAptamiti tatpuruSe kaduSNam / bahuvrIhau tu na kadAdezaH / kUSNo dezaH / anyastvanAvapIcchati / kAgniH kavAmiH kdgniH| 1074 kRtye'vazyamo luk // 3 / 2 / 138 // avazyamzabdasya kRtyapratyayAnte uttarapade luk antAdezaH syAt / avazyakAryam / kRtya iti kim / avshyNlaavkH| 1075 samastatahite vA // 3 / 2 / 139 // samzabdasya tate hite cottarapade lugantAdezo vA syAt / satatam , saMtatam / sahitam, saMhitam / 1076 tumazca manakAme // 32 // 140 // tumpatyayAntasya samzabdasya ca pratyekaM manasi kAme cottarapade lugantAdezaH syAt / bhoktuM mano'sya bhoktumnaaH| gantuM kAmo'sya gantukAmaH / samyagmano'sya samanAH / evaM skaamH| sahazabdenApi siddhau samaH zrutinivRttyarthaM vacanam / 1077 mAMsasyAnaDyani paci na vaa||3|2|141|| mAMsazabdasyAnaDante ghanante ca pacAvuttarapade lugantAdezo vA syAt / mAMsasya pacanaM mAMspacanam , Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 235 mAMsapacanam / mAMsasya pAka: mAMspAkaH, maaNspaak;| anaghanIti kim / mAMsapaktiH / pacAviti kim / mAMsadAhaH |maaNsdhnii| 1078 divazabdAttIrasya tAraH // 3 / 2 / 142 / / dikzabdAt parasya tIrazabdasyottarapadasya tAra ityayamAdezo vA syAt / dakSiNasyAH dizaH dakSiNasya vA dezasya tIraM dakSiNatAram , dkssinntiirm| dikzabdAditi kim / gaGgAtIram / 1079 granthAnte // 3 / 2 / 147 // granthasyAnto grnthaantH| tadvAcinyuttarapade'vyayIbhAve sahazabdasya sAdezaH syAt / kalAmantaM kRtvA sakalaM jyotiSamadhIte / evaM sakASTham / samuhUrtam / kalAdizabdAH kAlavizeSavAcino'pi tatsahacAriSu grantheSu vartanta iti granthAntavAcitvamuttarapadasya / anta ityvyyiibhaavH| kAlArtha aarNbh| 1080 samAnasya dharmAdiSu // 3 / 2 / 149 / / samAnazabdasya dharmAdiSUttara bahuvacanamAkRtigaNArtham / anye tu ( dharmAdigaNe ) dharmAdiSu vacanAnteSu navasu vikalpamicchanti / sadharmA, samAnadharmetyAdi / apare tu nAmAdiSu bandhuparyanteSu dvAdazasveva samAnasya sabhA nityamicchanti anyeSu tu necchantyeva / sadharmasapakSAdizabdAstu sahazabdena samAnaparyAyeNa kRtasAdezena sAdhayanti / samAnazabdaprayoge tu samAnadharmA, samAnapakSa ityAyeva manyante / kathaM samAnodare jAtaH sodayaH, samAne tIrthe vasati satIrthya iti ? ' sodaryasamAnoda' iti -- satIrtha ' iti ca nipAtanAd bhvissytH| 1081 sabrahmacArI // 3 / 2 / 150 // sabrahmacArIti nipAtyate / samAno brahmacArI samAne brahmaNyAgame gurukule vA vrataM caratIti sbrhmcaarii| nipAtanAdeva vratazabdasyApi lopH| 1082 dRkdRzadRkSe // 3 / 2 / 151 // dRk dRza dRkSa ityeteSUttarapadeSu samAnasya sAdezaH syAt / samAna iva dRzyate sahaka, sadRzaH, sdRkssH| dRzadRkSasAhacaryAt Taksakmatyayasahacaritakibantasyaiva dRzo grahaNAt iha na bhavati / samAnA hak samAnadRk / Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 siddhahaimabRhatpakriyA. [samAsAzrayavidhi 1083 anyatyadAdarA // 3 / 2 / 152 // anyazabdasya tyadAzca hakdRzadRkSeSUttarapadeSu AkAro'ntAdezaH syAt / anya iva dRzyate anyAdRk / anyaadRshH| anyaadRkssH| evaM tyAdRk / tyAdRzaH tyaadRkssH| tAdRk / taadRshH| taadRkssH| ityAdi / kathaM yatparimANamasya yAvAn evaM tAvAn , etAvAn ? ' yattadetado DAvAdiH' iti DAvato bhaviSyati / 1084 idaM kimItkI // 3 // 2 // 153 // idaMzabdaH kiMzabdazca dRkzadRkSeSattarapadeSu pareSu yathAsaMkhyamIkArarUpaH kIkArarUpazca syAt / ayamiva dRzyate IdRk / IdRzaH / IdRkSaH / ka iva dRzyate kIdRk / kIdRzaH / kiidRkssH| kathaM idaM kiM vA parimANamasya iyAn kiyAn ? -- idaMkimo'turiya kiya cAsya' ityAdinA bhaviSyati / 1085 pRSodarAdayaH // 22 // 155 // pRSodara ityevaMprakArAH zaddhA vihitalopAgamavarNavikArAH ziSTaiH prayujyamAnAH sAdhavaH syuH| pRSadudaramudare vAsya pRSodaraH / pRSata udaraM pRSodaram / pRSata udvAnaM pRSodvAnam / evaM pRSoddhAram / atra takAralopo nipAtyate / jIvanasya jalasya mUtaH puTabandhaH jiimuutH| atra vanasya lopH| vAriNo vAhako balAhakaH / atra pUrvapadasya baH uttrpdaadeshclH| ityaadi| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena muhUrtamAragvadho'zvatthAmanirlayanItyAdayo'pi drssttvyaaH| 'varNAgamo varNaviparyayazca dvau cAparau varNavikAranAzau / dhAtostadarthAtizayena yogastaducyate paJcavidhaM niruktam ' 1086 vAvApyostanikrodhAgnahorvaSI // 3 // 2 // 156 // avazabdasyopasargasya tanikrINAtyoH parayorapizabdasya ca dhAgnahoH parayoryathAsaMkhyaM va pi ityetAvAdezau vA syAtAm / vataMsaH, avtNsH| vakrayaH, avakrayaH / pihitam , apihitam / pidhAnam , apidhAnam / pidadhAti, apidadhAti / pinaddham , apinaddham / dhAtuniyamaM necchantyeke / pRSodarAdiprapaJca eSaH, tena shissttpryogo'nusrnniiyH| iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM samAsaprakaraNe samAsAzrayavidhayaH samAptAH // samAptaM samAsaprakaraNam // Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 237 atha tddhitaaH|| // ttraadaavptyaadhikaarH|| 1087 tadvito'NAdiH // 6 / 1 / 1 // aNAdiH pratyayo ya ita Urva vakSyate sa taddhitasaMjJaH syAt / 1088 vAdyAt // 3 / 1 / 11 // vA iti ca AdhAditi ca dvitayamadhikRtaM veditavyam / tatra vAdhikArAt ita ardhvaM vakSyamANAH pratyayA vikalpyante / tena pakSe yathAprAptaM vAkyaM samAsazca bhavati / AdhAdityadhikArAt sUtre yadAdau nirdiSTaM tasmAt pratyayo bhavati nAnyasmAt / 1089 prAgjitAdaN // 6 / 113 // mAgjitazabdasaMkIrtanAt pAdatraya yAvat ye'rthA apatyAdayasteSvapavAdaviSayaM parityajyANa pratyayo vA syAt / adhikAraH paribhASA vidhirvA'yam / adhikArapakSe prAgjitAdityuttarArtham / anyathekaNityAdivadaNityeva siddham / dhanapaterapatyaM tatra bhavastata Agato veti vAkye / 1090 dhanAdeH patyuH // 6 / 1 / 14 // dhanAdergaNAt paro yaH patizabdastada. ntAddhanapatItyevamAdeH prAgjitIye'rthe'N pratyayo vA syAt / aikArthya iti vibhaktilupi dhanapati aN iti sthite / NakAro vRddhayarthaH / 1091 vRddhiH svareSvAdeNiti taddhite // 7 / 4 / 1 // aiti Niti ca taddhite pratyaye pare pUrvo yaH prakRtibhAgastasya svareSu svarANAM madhye ya Adisvarastasya vRddhirAdezaH syAt / avrnnevrnnsy| dhaanptH| aashvptH| kecittu ( dhanAdiSu ) gRhasenAzabdau na paThanti / tanmate gArhapatyam / sainApatyam ityuttarArtham / patyuttarapadalakSaNasya vyasya rASTrAdiSu triSu -- dorIya ' itIyasya cApavAdo'yam / 1092 anidamyaNapavAde ca dityadityAdityayamapatyuttarapadALyA // 6 / 1 / 15 // diti-aditi-Aditya-yamazabdebhyaH patyuttarapadAca prAgjitIye'rthe idamarthavarjite'patyAdAvarthe yo'No'pavAdaH pratyayastadviSaye ca vyaH pratyaya: syAt / diterapatyaM daityaH / aditerapatyamAdityaH / 1093 vyaJjanAt paJcamAntasthAyAH sarUpe vA // 1 // 3 // 47 // vyaJjanAt Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 siddhahaimabRhatpakriyA [taddhita parasya paJcamasyAntasthAyAzca sarUpe varNe pare lugvA syAt / AdityaH devatA asya AdityaH,Adityyo vA sthaaliipaakH| patyuttarapada-bRhaspaterapatyaM baarhsptyH| aNa. pavAde ca aaditysyaaptymaadityyH| yamasyApatyaM yaamyH| atra paratvAt 'ata iJ' itIbU syAt / vanaspatInAM samUho vAnaspatyam / atrAcittalakSaNa ikaNa syAt / jyo hi mAgjitIyamaNaM bAdhitvA sAvakAza iti aNapavAdagrahaNam / aNgrahaNaM kim / vaastossptybhaaryH| asatyAgrahaNe svApavAdaviSaye'pyasya samAveze sati 1094 taddhitaH svaravRddhiheturaraktavikAre // 3 / 2 / 56 // svarasthAnAyA vRddhoM hetustaddhito raktAdvikArAcAnyatrArthe vihitastadantaH parataH strIliGgaH puMvanna syAt / ityAdinA puMvadbhAvaniSedhAt vAstoSpatyAmArya iti syAt / anidamIti kim / AdityasyedamAditIyam / ___ 1095 bahiSaSTIkaN ca // 6 / 1 / 16 // bahis ityetasmAt mAgjitIye'rthe TIkaNa pratyayaH syAt, cakArAd vyazca / 1096 prAyo'vyayasya // 74 / 65 // avyayasyApadasaMjJakasya taddhite pare'ntyasvarAdeH prAyo luk syAt / bahirjAto bAhIkaH, bAhyaH / bAhyA / TakAro GanyarthaH / baahikii| NakAro NitkAryArthaH / 1097 kalyagnereyaNa // 6 / 1 / 17 / / kali agni ityetAbhyAM prAgjitIye'rthe - nidamyaNapavAde ca eyaNa pratyayaH syAt / kalidaivatA'sya kAleyam / Agneyam / aNapavAde ca kalerAgataM kaaleym| Agneyam / atra 'nRhetubhyaH' ityAdinA rUpyamayaTau syAtAm / anye tu jitArthAt pareSvapi prAgvatIyeSvartheSu eyaNamicchanti / kalaye hitaM kAleyam / Agneyam / kalenimittam utpAtaH saMyogo vA kaaleyH| aagneyH| 1098 pRthivyA bhAJ // 6 / 1118 // pRthivIzaddhAt prAgjitIye'rthe'nidamyaNapavAde ca bAja ityetau pratyayau syAtAm / pRthivyAM bhavaH paarthivH| jAboH striyAM vizeSaH / pArthivA / pArthivI / aNapavAde ca pRthivyA apatyaM pArthivaH / pArthivA / pArthivI / atra eyaNa syAt / GI bahuSulupa saMghAdiSvaNiti prayojanamavidhAnasya / 1099 utsAderaJ // 6 / 1 / 19 / / utsa ityevamAdibhyaH zabdebhyaH prAgjitIye'rthe'nidamyaNapavAde cAtra pratyayaH syAt / utsasyedamautsam / audpaanm| Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 239 aNapavAde ca, utsasyApatyam autsaH / audapAnaH / atra iJ pAmoti / kurorapatyaM kauravya iti vyavidhau kuruzaddhopAdAnasyAnavakAzatvAt bhavati / kaurava iti tvapatyasyApIdamarthavivakSAyAM bhaviSyati / uttaratra vaSkayazabdasya samAse pratiSedhAdutsAdhantasyApIha prtyyH| tena godhenubhya AgataM gaudhenavamiti siddham / anyathA rUpyamayaTau syAtAm / 1100 baSkayAdasamAse // 6 / 1 / 20 // vaSkayazadvAdasamAse vartamAnAt prAgjitIye'rthe'nidamyaNapavAde cAJ syAt / baSkayasyApatyaM baasskyH| asamAsa iti kim / subaSkayasyApatyaM sauvsskyiH| iva / 1101 devAdyaJ ca // 6 // 1 // 21 // devazaddhAt mAgjitIye'rthe nidamyaNapavAde ca yajJa cAdaJ ca pratyayaH syAt / devasyedaM devAdAgataM vA daivyam, daivam / yaantAdaantAcca GayAM daivI vAk / kecittu vyapratyayamapIcchanti / tanmate daivyA / 1102 aH sthAmnaH // 6 / 1 / 22 / / sthAmanzadAt mAgjitIye'rthe aH pratyayaH syAt / azvatthAmno'patyamazvatthAmaH / 1103 dvigoranapatye yasvarAde bdriH||6|1|24||aptyaarthaadnysmin pAgjitIye'thai utpannasya dvigoH parasya yakArAdeH svarAdezca pratyayasya sakRllupa syAt na tu dviH / dvayo rathayoDhirathyA vAyaM voDhA dvirthH| ' rathAtsAdezca voDhuGge' ityarthe 'yaH' iti yaH / paJcasu kapAleSu paJcakapAlyAM vA saMskRtaH pazcakapAlaH / dvigoriti kim / pUrvazAlAyAM bhavaH paurvazAlaH / anapatya iti kim / dvaimAturaH / yasvarAderiti kim / paJcabhyo gargebhya AgataM pazcagargamayam / adviriti kim / paJcasu kapAleSu saMskRtaM pazcakapAlam tasyedaM pAJcakapAlam / evaM traivedam / mAjitAdityeva / dvau rathau vahati dvirathyaH / ' vahati / ityAdinA yaH / ityapatyAdisAdhAraNAH pratyayAH / 1104 prAgvataH strIpuMsAda naJ snaJ // 6 / 1 / 28 // prAgvato ye'rthAsteSvanidamyaNapavAde ca strIzaddhAt puMszaddhAca yathAsaMkhyaM na snaJ pratyayau syAtAm / striyA apatyaM straiNaH / paiAMsnaH / akAro mitkAryArthaH / 1105 tve vA // 6 / 1 / 26 / / strIzadvAt puMszaddhAcca tve tvapratyayaviSaye 1 yatro DAyana ca vA iti vA DAyani daivyAyanItyapi / Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 240 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita bhAve yathAsaMkhyaM najsnamatyayau vA syAtAm / striyA bhAvaH straiNaM / striitvN| striitaa| paiAMsnam / puMstvam / puMstA / punarvAgrahaNaM pratyayavikalpArtham / 1106 goH svare yaH // 6 / 1 / 27 // gozaddhAt svarAditaddhitamasaGge yaH pratyayaH syAt / gorapatyaM gvyH| svara iti kim / gobhyo hetubhya AgataM gorUpyam / 1107 Gaso'patye // 6 / 1 / 28 // aNAdayo'nuvartante / GasaH SaSThayantAnAmno'patye'rthe yathAbhihitamaNAdayaH pratyayAH syuH| 1108 asvayaMbhuvo'v // 7 // 470 // svayaMbhUzadvavarjitasyApadasaMjJakasyovarNAntasya taddhite pare av ityAdezaH syAt / upgorptymopgvH| apatya iti apatyamA vivakSitaM na liGgasaMkhyAdi / tena dvayorbahuSu strIliGgAdau ca bhavati / aupagavau / aupmvaaH| aupagavI / ityAdi / Dasa iti kim / devadatte'patyam / apatya iti kim / bhAnorayaM bhaanviiyH| tasyedam' ityevANAdisiddhau apatyavivakSAyAM tadapavAdabAdhanArtha vacanam / tena bhAnorapatyaM bhaanvH|. atra 'dorIya' itIyo na bhavati / kambala upagorapatyaM devadattasyetyatra tu asAmarthyAnna bhavati / 1109 pautrAdi vRddham // 6 // 1 // 2 // paramaprakRterapatyavato yatpautrAdhapatyaM tad vRddhasaMjJaM syAt / 1110 vaMzyajyAyobhrAtrorjIvati prapautrAdyastrI yuvA // 6 / 1 / 3 // vaMze bhavo vaMzyaH pitrAdirAtmanaH kAraNam / jyAyAn bhrAtA vayo'dhika ekapitRka ekamAtRko vA / prapautraH pautrApatyam paramaprakRtezcaturthaH / strIvarjitaM prapautrAdyapatyaM jIvati vaMzye jyAyobhrAtari vA yuvasaMjJaM syAt / 1111 sapiNDe vayaHsthAnAdhike jIvadA // 14 // yayorekaH pUrvaH saptamaH puruSastAvanyonyasya sapiNDau / vayo yauvanAdi / sthAnaM pitA putra ityaadi| paramaprakRteH strIvarjitaM prapautrAdhapatyaM vayaHsthAnAbhyAM dvAbhyAmapyadhike sapiNDe jIvati jIvadeva yuvasaMjJaM vA syAt / 1 tasya-tasyedamityaNo'pavAdo 'dorIya' ityAdistasya bAdhanArthamanyathA dusaMzakAdapatyavivakSAyAmapi Iya eva syAt / Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 24.1H 1112 yuvavRddhaM kutsAce vA // 6 // 15 // yuvA ca vRddhaM cApatyaM yathAsaMkhya kutsAyAmarcAyAM ca viSaye yuvasaMjJaM vA syAt / 1113 AdyAt // 6 // 1 // 29 // apatye ye'NAdayaH pratyayAste AdyAtparamaprakRtereva syuH / pautrAdhapatyaM sarvapUrvajAnAmAparamaprakRteH pAraMparyeNa saMbaMdhAdapatyaM bhavati, tatra taistaiH saMbaMdhavivakSAyAmanantaradRddhayuvabhyo'pi pratyayaH prAmotIti niyamArtha aarNbhH| upagorapatyamanantaraM vRddhaM vA aupgvH| tsyaapyaupgviH| aupagaverapyaupagavaH / 1114 vRddhAni // 6 // 1 // 30 // yUnyapatye vivakSite yaH pratyayaH sa AdyAt vRddhAt paramaprakRteryo vRddhapratyayastadantAt syAt / 'AdyAt' itysyaapvaadH| vRddhAditi yUni prakRtividhIyate / gargasyApatyaM vRddhaM gaargyH| tasyApatyaM yuvA gAAyaNaH / yuvA aupagaviH / gAAyaNasya apatyaM yuvA gaaaaynnH| atrAyanam iJ ca na bhavati / 1115 ata ib // 6 // 1 // 31 // uso'patya iti vartate / akArAntAd GasantAnAmno'patye'rthe iJ pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / dakSasyApatyaM dAkSiH / ata iti kim / shaubhNyH| kailaalpH| kecittu zubhaMyAkIlAlapAzadvAbhyAmaNamapi necchanti / kathaM 'tyajasva kopaM kulakIrtinAzanaM bhajasva dharma kulakIrtivardhanam // prasIda jIvema sabAndhavA vayaM pradIyatAM dAzarathAya maithilI ' // ? : tasyedamiti vivakSAyAmaNa bhaviSyati / apatyavivakSAyAM tu dAzarathirityeva syAt / atha kAkabakazukAdeH kasmAnna bhavati ? 2jAtyaivApatyArthasya pAtrAderanantarasya cAbhihitatvAt / yatra tvarthaprakaraNAdevizeSapratItirasti tatra bhavatyeva / yathA 'kutazcaratiH mAyUriH kena kaupiJjaliH kRzaH / etena kAkyAdibhya eyaNAdayo'pi vyAkhyAtAH / kathaM tarhi krauJcaH kaukilaH gaudheraH cATakara iti ? jAtizaddhA evaite 1 yUni pratyaye vidhAtavye vRddhapratyayAnta eva Adya ityarthaH / 2 yataH save'pi lokaH kAkaM dRSTvA kAko'sAvityeva vyavaharati na tu kAkApatyamiti // Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 242 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita iti / anabhidhAnAca zatasarvaddhakArakarAjapuruSamAthurakurarAdibhyo na bhavati / 1116 vahInarasyat // 7 // 4 // 4 // vahInarazaddhasya bNiti taddhite pare svarepvAdeH svarasya aikAra AdezaH syAt / vahInarasyApatyaM vaihiinriH| vihInarasya vRddhayA sidhyati, vahInarasya vAhInarirmA bhUditi vcnm| 1117 bAhvAdibhyo gotre // 6 // 1 // 32 // svApatyasaMtAnasya svavyapadezakAraNamRSiraRSirvA yaH prathamaH puruSaH tadapatyaM gotram / bAhvAdibhyo Dansantebhyo gotre'patye'the ina pratyayaH syAt / anakArAntArtho baadhkbaadhnaarthshcaarNbhH| bAhorapatthaM vAhaviH / iha bAhvAdiSu udazciti pailAdiSu codazcIti sanakArasya pAThAdanarcAyAmapi nlopaabhaavH| gotra iti kim / yo'dyatve bAhurnAma tasyApatyaM baahvH| saMbhavApekSaM ca gotragrahaNam / tena paJcAnAmapatyaM pAzcirityAdi siddham / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena sakhyurapatyaM sAkhiH ityAdi siddhayati / zivAdezca prAgye'kArAntA bidAdayastebhya RSyaNaM bAdhitvA uktAdarthAdanyatrAnenaiveJ vakSyate / bidasthApatyamanantaraM baidiH| auviH| gargAderyaJ / gaargiH| vaatsiH| kuJjAderzAyanyaH / kaunyjiH| braabhiH| azvAderAyanaJ / AzviH / ArkiH / naDAdibhya AyanaN / nADiH / mauJjiH / anakArAntebhyastvaNeva / aupamanyavaH / jAmadagnaH / saumnsH| bhaasmH| laigavaH / shaardvtH| itaH prabhRti gotre ityadhikArAt gotre saMbhavati, tato'nyatra pratiSedhaH / 1118 varmaNo'cakrAt // 6 // 1 // 33 // cakrazadvavarjitAt paro yo varmanzagastadantAdapatye'rthe itra syAt / indrvrmnno'ptymaindrvmiH| acakrAditi kim / 1119 aNi // 7 // 4 // 52 // an ityetadantasyANi taddhite parentyasvarAdeluMga na syAt / iti niSedhAt nopadasyetyantyasvarAderna luk / .. 1120 ajAdibhyo dhenoH // 6 // 1 // 34 // ajAdibhyaH paro yo dhenuzaddhastadantAdapatye'rthe iJ syAt / AjadhenaviH / ajAdayaH pryogto'nustvyaaH| Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhaspakriyA. 243 1121 brAhmaNAdvA // 6 // 1 // 35 // brAhmaNazabdAt paroyo dhenuzabdastadantAdapatye'rthe itra vA syAt / brAhmaNadhenaviH, brAhmaNadhenavaH / 1122 bhUyaHsaMbhUyo'mbhomitaujasaH sluk ca // 6 // 1 // 36 // bhUyas saMbhUyas ambhas amitaujas ityetebhyo'patye'rthe iJ syAt sakAralopazcaiSAm / bhUyaso'patyaM bhauyiH / evaM saaNbhuuyiH| aambhiH| aamitaujiH| bhUyaso necchantyanye / akataso'pIcchantyeke / aaktiH| 1123 zAlayaudiSADivADavali // 6 // 1 // 37 // zAlaGki audi pADi vADvali ityete zabdA apatye'rthe ipratyayAntA nipAtyante ||shlngkorptyN shaalngkiH| atre pratyaya ukAralopazca nipAtyate / udakasyaudiH / atreJ kalopazca / SaNNAM pADiH / atreJ antyasya ca Datvam / vAcaM vadati vAgvAdastasyApatyaM vADvaliH / atreJi vAco'ntasya DatvaM valabhAvazcottarapadasya / 1124 vyAsavaruTasudhAtRniSAdabimbacaNDAlAdantyasya cAk // 6 / 1 / 38 // vyAsAdibhyo'patye'rthe iJ syAt tatsaMniyoge caiSAmak ityymntaadeshH| 1125 yavaH padAntAt prAgaidaut // 7 // 45 // Niti taddhite ivarNAvarNayostatprAptau vRddhiprasaGge tayoreva sthAne yau yakAravakArau padAntau tAbhyAM pAk yathAsaMkhyam et aut ityetAvAgamau syaataam| yakArAt prAgaikAraHvakArAt prAgaukAra ityrthH| vyAsasyApatyaM vaiyaaskiH| varuTasya vaaruttkiH| sudhAtuH saudhaatkiH| niSAdasya naiSAdakiH / vRddhe tu paratvAd bidAdilakSaNo'J / naiSAdaH / bimbasya baimbakiH / caNDAlasya cANDAlakiH |sudhaatRvyaasaabhyaamnno'pvaadH / varuTAt kaaruvysyaapvaadH| zeSebhyo'styeva / krmaarvyaaghraagnishrmbhyo'piicchntyeke| kaarmaarkiH| vaiyAghrakiH / AgnizarmakiH / . 1126 punarbhUputraduhitananAnduranantare'J // 6 // 1 // 39 // punarbhU putra duhita nanAnda ityetebhyo Dansantebhyo'nantare'patye'rthe aJa pratyayaH syAt / punarvA anantaramapatyaM paunarbhavaH / pautraH / dauhitrH| nAnAndraH / anantara iti kim / vRddhe'J na bhavati / aJo jitkaraNamuttarArtham / iha tu sUtre'bhi aNi vA nAsti vizeSaH / nanvastyeva vizeSaH / ani hi ' yatrabo'zyAparNa' ityAdinAbo bahuSu lup syAt yathA baidaH baidau bidA iti / tathA saMghAdiSvartheSu ' saMghaghoSAGka' Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 244 . siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita ityAdinAtraH paro'N syAt yathA vaidamiti / aNi tu tadubhayamapi na bhavati yathaupagavA: aupagavakamiti / tathA putrazadvAdaantAt tato'patyavivakSAyAm ' ata iJ' itIni 'jidArSAdaNioH ' iti tasya lupi pautra iti syAt yathA vaidaH pitA baidaH putrH| aNi tu 'dvisvarAdaNaH' ityAyaniJ syAt yathA kA yaNiriti / ucyate / punadhipatyasyAgotratvAd gotrAdhikAravihitA lup saMghAdyaNa ca na bhaviSyati / pautrazaddhAcAddhapratyayAntatvAdabyaNi ca ina Ayanina ca na bhaviSyatIti vizeSAbhAva eva / kecittu punarca iti lupamapyudAharanti / teSAM punabhUriti gotraM tatrehApyasti vishessH| 1127 parastriyAH parazuzvAsAvaye // 6 // 1 // 40 // parastrIzadvAdanantare'patye'J pratyayaH syAt tatsaMniyoge parastrIzaddhasya parazubhAvazcAsAvaye-na cet puruSeNa saha samAno varNo brAhmaNatvAdistasyA bhavati / parA puruSAd bhinnavarNA strI prstrii| tasyA anantarApatyaM pArazavaH / asAvarNya iti kim / parasya strI parastrI, tasyA anantarApatyaM pArasvaiNeyaH / kalyANyAdipAThAdeyaNa antasya cenaadeshH| anuzatikAdipAThAdubhayapadavRddhizca / 1128 bidAddhe // 6 / 1 / 41 // vidAdibhyo vRddhepatye'rthe aJ pratyayaH syAt / bidasyApatyaM vRddhaM baidaH / baidau / bahuvacane tu / 1129 yo'zyAparNAntagopavanAdeH // 6 / 1 / 126 // yajantasyAtrantasya ca bahutvaviziSTe gotre'rthe vartamAna; yaH sa pratyayastasyAstriyAM lup syAt , gopavanAdibhyaH zyAparNAntebhyo vihitaM varjayitvA / gopavanAdibiMdAdhantargaNaH / bidAH / aurvaH aurvI urvAH / kAzyapaH kAzyapau kazyapAH / bhAradvAjaH bhAradvAjau bhrdvaajaaH| athendrahaH saptamaH kAzyapAnAM bhAradvAjAnAM katamo'sItyatra bahuSu lup kasmAnna bhavati ? nAyamaJ kiMtu tasyedamiti vivkssaayaamnn| sarveSAmapi hi pitaro'bhedopacAreNa kshypaaH| yathA babhruH maNDuH lamaka iti / vRddha iti kim / vidasyApatyamanantaraM baidiH| 1130 gargAderyam // 6 / 1 / 42 // gargAdibhyo Dasantebhyo vRddhe'patye'rthe yA pratyayaH syAt / gagesyApatyaM vRddhaM gaagyH| vaatsyH| bahuvacane grgaaH| vatsAH / vRddha ityeva / gargasyApatyamanantaraM gaargiH| gotra ityeva / gargo nAma kazcit tasyApatyaM vRddhaM gArgiH / nanu manoratra pAThAllohitAditvAta striyAM nityaM DAyani Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatpakriyA. 245 GanyAM ca mAnavyAyanIti syAt tatkathaM mAnavI prajeti ? ucyate / apatyasAmAnyavivakSAyAM ' Gaso'patye ' ityaNi bhaviSyati / kathamanantaro rAmo jAmadagnyaH vyAsaH pArAzayaH ? putre'pi pautrAdikAryakaraiNAt tathocyate / anantarApatyavivakSAyAM jAmadagnaH / paaraashriH| kathaM pArAzaraH? tasyedamiti vivakSAyAM bhaviSyati / 1131 madhuSabhrorbrAhmaNakauzike // 6 // 1 // 43 // madhuzadvAd babhruzaddhAca yathAsaMkhyaM brAhmaNe kauzike vRddhe'patye'rthe yaJ matyayaH syAt / maadhvyobraahmnnH| maadhvo'nyH| bAbhravyaH koshikH| baabhrvo'nyH| babhrogargAdipAThAd yatri siddha kauzike niyamArtha vacanam / gargAdipAThastu lohitAdikAryArthaH tena bAbhravyAyaNIti nityaM ddaayn| kecitu akauzike'pi lohitAdipAThAdyaamicchanti , tanmatenedaM yavidhAnaM bbhrolohitaadevhisskrnnaarthm / tena kauzike yatri sati lohitAdikArya na bhavati / tathA ca striyAM DAyan vA bhavati / bAbhravI bAbhravyAyaNI ca kaushikii| 1132 kpiyodhaadaanggirse||6|1|44||kpivodhshddhaabhyaamaanggirse'ptyvishesse vRddhe yaJ pratyayaH syAt / kaperapatyaM vRddhamAGgirasaH kaapyH| evaM baudhyH| anyaH kaapeyH| baudhiH| kapizaro gargAdiSu paThyate tasyehopAdAnaM niyamArtham / AGgirasa eva yaJ nAnyatreti / lohitAdikAryArthazva gaNapAThaH / kApyAyanI / madhubodhayostu yatrantayorubhayam / mAdhavI / mAdhavyAyanI / baudhI / baudhyaaynii| 1133 vataNDAt // 6 // 1 // 45 // vataNDazaddhAdAgirase'patyavizeSa yova syAt / vataNDasyApatyaM vRddhamAGgirasaH vaatnnddyH| AGgirasAdanyatra gargAdizivAdipAThAdyA aNa ca bhavataH / vaatnnddyH| vaatnnddH| gargAdipAThAdeva yatri siddhe vacanamAGgirase zivAdyabAdhanArtham / zivAdipATho'pyasya vRddha evANavidhAnArthaH / anyatra hi RSitvAdevANa siddhaH / 1134 striyAM lup // 6 // 1 // 46 // vataNDazabdAdAgirase'patyavizeSe vRddha striyAM yatro lup syAt / vataNDasyApatyaM vRddhaM strI AGgirasI vtnnddii| jAtilakSaNo ddiiH| anAGgirase tu zivAdipAThAt vaatnnddii| lohitAdipAThAd vAtaNDayAyanI / 1135 kuJjAde yanyaH // 11 // 47 // kuJjAdibhyo Gasantebhyo vRddhe'patye'rthe sAyanyaH pratyayaH syAt / kuJjasyApatyaM vRddhaM kauJjAyanyaH / vRddha ityeva / Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 246 siddhahaimabRhatmakriyA. - [taddhita kuJjasyApatyamanantaraM kaunyjiH| akAro jitkAryArthaH / 1136 strIbahuSvAyanaJ // 6 / 1 / 48 // kuJjAdibhyo Dansantebhyo bahutvaviziSTe vRddhe striyAM vA bahutve'pi AyanaJ pratyayaH syAt / kuJjasyApatyaM strI kaunyjaaynii| kuJjasyApatyAni kauJjAyanAH / akAro jitkAryArthaH / 1137 azvAdeH // 6 // 1 // 49 // azvAdibhyo vRddhe'patye AyanaJ pratyayaH syAt / azvasyApatyaM vRddhamAzvAyanaH / vRddha ityeva / AzviH / gotra ityeva / azvo nAma kazcit tasyApatyaM vRddhamAzviH / 1138 zapabharadvAjAdAtraye // 6 // 1 // 50 // zapa bharadvAja ityetAbhyAmAtreyApatye vRddha AyanaJ pratyaya: syAt / zApAyanaH, bhAradvAjAyanaH Atreyazcet / Atreya iti kim / bhAradvAjaH bidAditvAt / / 1139 bhargAttraigarte // 6 // 1 // 51 // bhargazabdAt garne vRddha'patye AyanaJ pratyayaH syAt / bhAIyaNasvaigartazcet / bhAgiranyaH / - 1140 AtreyAd bhAradvAje ||6|1152||aatreyshbdaad vRddhamatyayAntAd bhAradvAje yUnyapatye AyanaJ pratyayaH syAt / AtreyAyaNo bhAradvAjo yuvaa| Atreyo'nyaH / atra 1141 tridArSAdaNioH // 6 / 1 / 140 // bit ArSazca yo'patyapratyayastadantAt parasya yuvapratyayasya aNa iJazca lup syAt / ityaneneJo lup / 1142 naDAdibhya AyanaN // 6 // 1 // 53 // naDAdibhyo Gasantebhyo vRddhe'patye AyanaNa pratyayaH syAt / naDasyApatyaM dRddhaM naaddaaynH| cArAyaNaH / vRddha ityeva / naDasyApatyamanantaraM naaddiH| NakAro vRddhyrthH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1143 yabhitraH // 6 // 1 // 54 // vRddha iti yajiovizeSaNam / vRddhe vihitau yau yajio tadantAd yUnyapatye AyanaN pratyayaH syaat| vRddhAdyUnItivacanAdhUnIti lbhyte| gAya'syApatyaM yuvA gaaaaynnH| vAtsyAyanaH / dAkSeyuvApatyaM daakssaaynnH| vRddhavihitasyebo grahaNAdiha na bhavati / udumbarANAM rAjA audumbaristasyApatyamaudumbaraH audumbarAyaNi / ' addhAhorna vA' iti pakSe AyaniJ / gAryA apatyaM gArgeyaH, dAkSeyaH ityatra parasAt DanyAptyUGaH ityeyaNa bhavati / Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 247 1144 haritAderaJaH // 6 // 1 // 56 // bidAdyantargaNo haritAdiH / vRddhe vihito yo'Ja tadantebhyo haritAdibhyo yUnyapatye AyanaNa pratyayaH syAt / haritasyApatyaM yuvA hAritAyanaH / kaindAsAyanaH / haritAderiti kim / baidasyApatyaM yuvA baidH| atreko lup / atra iti kim / haritasyApatyaM dRddhaM hAritaH / 1145 kroSTuzalako k ca // 6 // 1 // 56 // kroSTu zalaku ityetAbhyAM vRddhe'patye AyanaNa pratyayaH syAt / kroSTurapatyaM vRddhaM kraussttaaynH| zAlaGkAyanaH / 1146 darbhakRSNAgnizamaraNazaradacchunakAdAgrAyaNabrAhmaNavArSagaNyavAsiSThabhArgavavAtsye // 6 / 1157 / / darbhAdibhya AgrAyaNAdiSu yathAsaMkhyaM vRddheSvapatyeSu AyanaN pratyaya: syAt / darbhAdAgrAyaNe-darbhasyApatyaM vRddhamArAyaNazcet daarbhaaynnH| daabhirnyH| kRSNAda brAhmaNe-kASNAyano brAhmaNaH / kaassnnirnyH| agnizarmaNo vArSagaNye-AgnizarmAyaNo vArSagaNyaH / aagnishmirnyH| raNAdvAsiSTherANAyano vaasisstthH| raannirnyH| zaradvato bhArgave-zAradvatAyano bhArgavaH / cchunako vidaadii| 1147 jIvantaparvatAvA // 3 / 1 / 58 // jIvantaparvatAbhyAM vRddhe'patye AyanaNa pratyayo vA syAt / jaivantAyanaH / jaivantiH / pArvatAyanaH / paarvtiH| vRddhe ityeva / jaivantiH / 1148 droNAdA // 6 / 1 / 59 // yogavibhAgAd vRddha iti nivRttam / droNazabdAdapatyamAne AyanaN pratyayo vA syAt / dronnaaynH| draunniH| 1149 zivAderaN // 6 / 1 / 60 // zivAdibhyo Dasantebhyo'patyamAtre'Na pratyaya: syAt / ata iAderapavAdaH / zivasyApatya shaivH| pausstthH| 1150 RSivRSNyandhakakurubhyaH // 6 / 1 / 61 // RSayo laukikA vasiSThAdayaH apatyayogAt / vRSNayaH andhkaaH| kuravazva prasiddhA vaMzAkhyAH ksstriyaaH| RSyAdivacanebhyaH zabdebhyo'patye'N pratyayaH syAt / io'pavAdaH / RssivaasisstthH| vaishvaamitrH| dRssnni-vaasudevH| aaniruddhH| andhaka-zvAphalkaH / raandhrsH| kuru-nAkulaH / saahdevH| atryAdibhyastu parasAt eyaNa vyetro ca Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 248 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita bhavataH / AtreyaH, jAtaseniH ityAdi / kathaM dauryodhaniH ? kriyAzabdatvAt 1151 kanyAtriveNyAH kanInatrivaNaM ca // 6 / 1 / 62 // kanyAzadvAt triveNIzadvAccApatye'N pratyayaH syAt tatsaMniyoge kanIna trivaNa ityetAvAdezau ca yathAsaMkhyaM syAtAm / kanyAyA apatyaM konIno vyAsaH karNazca / triveNyA apatyaM traivnnH| eynno'pvaadH| ... 1152 zuGgAbhyAM bhAradvAje // 6 / 163 // zuGgazabdAt puMliGgAt strIliGgAcca bhAradvAje'patye'N pratyayaH syAt / zuGgasya zuGgAyA vA apatyaM zauGgo bhAradvAjaH / zauGgiH zauGgeyazcAnyaH / 'nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi dvivacanena strIliGga : zuGgAzabda upAdIyate / 1153 vikarNacchagalAdvAtsyAtreye // 6 / 164 // vikarNa chagala ityetAbhyAM yathAsaMkhyaM vAtsye Atreye cApatye'Na pratyayaH syAt / vaikarNo vaatsyH| vaikrnnirnyH| chAgala aatreyH| chAgaliranyaH / - 1154 Nazca vizravaso vizlukaca vA // 6 // 1 // 65 // vizravaso'patye'NpratyayastatsaMniyoge NakArazcAntAdezo bhavati NasaMniyoge vizazabdalopazcAsya vA / vizravaso'patyaM vaishrvnnH| vizlaki tu rAvaNaH / aN siddha evAdezArthaM vacanam / evamuttaratra / 1155 saMkhyAsaMbhadrAnmAturmAtur ca // 6 // 1 // 66 // saMkhyAvAcinaH sam bhadra ityetAbhyAM ca paro yo mAtRzaddhastadantAdapatye'N pratyaya: syAt mAtuzca maaturaadeshH| dvayormAtrorapatyaM dvaimaaturH| paannmaaturH| saMgatA mAtA saMmAtA tasyA apatyaM saaNmaaturH| bhadrAyA bhadrasya vA mAtA bhadramAtA tasyA apatyaM bhaadrmaaturH| 'saMbaMdhinAM saMbaMdhe' bhavati / saMkhyAsaMbhadrAditi kim / / saumAtraH / zubhrAdipAThAdvaimAtreyaH / 1156 saMjJA durvA // 6 / 116 // yA saMjJA saMvyavahArAya haThAnniyujyate sA dusaMjJA vA syAt / 1157 tyadAdiH // 6 // 1 // 7 // sarvAdhantargatAstyadAdayo dusaMjJAH syuH| Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 249 1158 vRddhiryasya svareSvAdiH // 6 // 18 // yasya zadasya svareSu madhye AdiH svaro vRddhisaMjJo bhavati sa dusaMjJaH syAt / - 1159 adonadImAnuSaniAmnaH // 6 / 1 / 67 / / adusaMjJakAnadInAmno mAnupInAmnazcApatye'NpratyayaH syAt / eynno'pvaadH| yAmunaH prnnetH| 'devdttH| adoriti kim / cAndrabhAgeyaH / nadImAnuSIgrahaNaM kim / supAH 2suparNAyA vA apatyaM sauparNeyaH |deviityeke / pakSiNItyanye / nAmagrahaNaM kim / shaubhneyH| zobhanAzabdo nadyAM mAnuSyAM ca vartate na tu nAmadheyatvena / 1160 pIlAsAlvAmaNDUkAdA // 6 / 1 / 68 // pIlAsAlvAmaNDUkazabdebhyo'patye'Npratyayo vA syAt / pailaH, paileyaH / sAlvaH, sAlveyaH / mANDUkaH, maanndduukiH| pIlAsAlvAbhyAM dvisvaraiyaNi maNDUkAdibhi prApte vacanam / vAgrahaNaM maNDUkasya iartham / 1161 ditezcaiyaNa vA // 6 // 1 // 69 // ditizaddhAnmaNDUkazaddhAcca GasantAdapatye eyaNa vA syAt / daiteyaH, daityH| mANDUkeyaH, maanndduukiH| cakAro mnndduukaarthH| pIlAsAlvAbhyAM hyaNavikalpAdeva eyaNa siddhaH / maNDUke trairUpyaM siddhameva / vAnahaNaM diteArtham / 'ito'nitra' iti vakSyamANenaiva ditereyaNi siddhe ' anidamyaNapavAde ca ' ityanena tasya bAdhAyAM pratiprasavArtha vacanam / 1162 yaaptyuungH||6||1170|| GayantAdAbantAttyantAdUGantAcApatye eyaNa pratyayaH syAt / sauparNeyaH / vainteyH| yauvateyaH / kaamnnddleyH| atra 1163 akabUpANDvoruvarNasyaiye // 74 / 69 // kadrUpANDuva|varNAntasya eye taddhite luk syAt / ityanenovarNasya luk / 1164 dvisvarAdanadyAH // 6 / 171 // dvisvarAt GayAptyUGantAdanadIvAcino'patye eyaNa pratyayaH syAt / daatteyH| anadyA iti kim / simAyAH saimH| adonadImAnuSInAmno'pavAdo yoga / 1 adoreveti sAvadhAraNavyAkhyAnAt yA nityaM dusaMjJA saivAtra gRhyate na tu saMjJA durveti vaiklpikii| tena devadatta ityAdi siddhm| anyathA'tra saMdehaH syAt / ata eva vyAvRtyudAharaNe nityA dusaMjJA udAhRtA / 2 garuDamAturjAtitvamanye na manyanta ityAp / Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 250 sidomAmakriyA. [taddhita - 1165 ito'ninaH // 6 / 1 / 72 // iantavarjitAt dvisvarAdikArAntAdapatye eyaNpratyayaH syAt / nAbherapatyaM naabheyH| atreraatreyH| ita iti kim / daakssiH| anitra iti kim / dAkSAyaNaH / dvisvarAdityeva / marIcerapatyaM maariicH| kathamajabasterapatyamAjabasteya ityAdi ? zubhrAditvAd bhaviSyati / / 1166 zubhrAdibhyaH // 6 / 1 / 73 // zubhrAdibhyo'patye eyaNpratyayaH syAt / yathAyogamitrAdInAmapavAdaH / zaubhreyaH / gAGgeyaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1167 prAdvAhaNasyaiye // 7 // 4 // 21 // prazabdAt parasya vAhaNazabdasya eye bNiti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt pUrvasya tu prazabdasya vA / pravAhayatIti pravAhaNaH pravAhaNasyApatyaM pravAhaNeyaH, prAvAhaNeyaH / atrottarapadavRddheH prayojanaM pravAhaNeyI bhAryA yasya pravAhaNeyIbhArya ityatra puNvdbhaavprtissedhH| 1168 eyasya // 4 // 22 // eyapratyayAntAvayavAt prazabdAt parasya vAhaNazabdasya Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt Adestu prazabdasya vaa| pravAhaNeyasyApatyaM yuvA pravAhaNeyiH, pAvAhaNeyiH / bAhyataddhitanimittA vRddhireyAzrayeNa vikalpanAzakyA bAdhitumiti sUtrAraMbhaH / 1169 zyAmalakSaNAdvAsiSThe // 6 // 174 // zyAmalakSaNa ityetAbhyAM vAsiSThe'patyavizeSe eyaNapratyayaH syAt / zyAmeyo vAsiSThaH / zyAmAyano'nyaH / azvAditvAt vRddhe AyanaJ addhe tu zyAmi / lAkSaNeyo vaasisstthH| laakssnnirnyH| 1170 vikarNakuSItakAt kAzyaye // 6 / 117 // vikarNakupItaka ityetAbhyAM kAzyape'patyavizeSe eyaNpratyaya: syAt / vaikarNeyaH, kauSItakeya; kaashypH| vaikaNiH, kaussiitkirnyH| 1171 dhruvo bhrut ca // 6 / 1176 // bhrUzabdAdapatye eyaNpratyaya: syAt bhrav caasyaadeshH| bhrauveyH| 1172 kalyANyAdorin cAntasya / / 6 / 177 // kalyANyAdibhyo'patye eyaNmatyayaH syAt in ityayaM caantaadeshH| kalyANyA apatyaM kAlyANineyaH / subhagAyA apatyamityatrAnena eyaNi innantAdeze ca kRte| 1173 hRdbhagasindhoH // 7 / 4 / 25 // hRdbhagasindhu ityevamantAnAM Niti tadvite pUrvapadasyottarapadasya ca svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt / saubhAgineyaH / Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 251 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. suhRdo'patyaM sohArdaH / parastriyA apatyamityatrApi kalyANyAditvAdeyaNi innantAdeze ca kRte| 1174 anuzatikAdInAm // 7 / 4 / 27 // anuzatika ityevamAdInAM zadvAnAM bNiti taddhite pare pUrvapadasyottarapadasya ca svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt / ityubhayapadavRddhiH / paarstrainneyH| 1175 kulaTAyA vA // 6 / 1178 // kulAnyaTati kulaTA / kulaTAzadvAdapatye eyaNa pratyayaH syAt tatsaMniyoge ina ca vaantaadeshH| AbantatvAdeyaNa siddha AdezArtha vacanam / ata evAdezasyaiva vikalpo na tveyaNaH / kaulaTineyaH, kaulaTeyaH / yA tu kulAnyaTantI zIlaM bhinatti tataH paratvAt kSudrAlakSaNa eraNeva / kaultterH| 1176 caTakANNairaH striyAM tu lup // 6 // 1 // 79 // caTakazadvAd DansantAdapatye gairaH syAt striyAM tvapatye vihitasya Nairasya lup / caTakasyApatyaM caattkairH| liGgaviziSTasya grahaNAt caTakAyA api cATakaraH / striyAM tu lup-caTakasya caTakAyA vA apatyaM strI caTakA / caTaketi jAtizaddho'styeva striyAmapatye pratyayAzravaNArtha lubvacanam / astriyAmityeva siddhe pratyayAntarabAdhanAtha gairavidhAnam / . 1187 kSudrAbhya eraNa vA // 6 / 1180 // kSudrA aGgahInA aniyatapuMskA vA striyaH / bahuvacanaM kSudrArthaparigrahArtham / kSudrAvAcibhyaH zabdebhyo GasantebhyaH strIliGgebhyo'patye eraNa pratyayo vA syAt / anneynnorpvaadH| kANAyA apatyaM kANeraH, kANeyaH / dAsyA apatyaM dAsera; daaseyH| navyA nATera;, naatteyH| 1178 godhAyA duSTe NArazca // 6 // 1 // 81 // godhAzaddhAd GasantAd duSTe'patye NArazcakArAderaN ca pratyayaH syaat| godhAyA apatyaM duSTaM gaudhaarH,gaudherH| yo'hinA godhAyAM janyate / gaudheyaa'nyH| zubhrAditvAdeyaNa / 1179 jaNTapaNTAt // 6 / 1 / 82 // jaNTapaNTa ityetAbhyAmapatye NAraH pratyayaH syAt / jaannttaarH| paannttaarH| kecittu pakSasyApatyaM pAkSAra ityapIcchanti / 1980 catuSpAdbhaya eyajJa // 6 / 1 / 83 // catuSpAdvAcibhyo usantebhyo'. patye eyab pratyayaH syAt / aNAdInAmapavAdaH / kamaNDalvA apatyaM kaamnnddleyH| surabheH saurbheyH| Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 252 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita 1181 gRSTyAdeH // 6 / 1 / 84 // gRSTayAdibhyo'patye eyaJ pratyayaH syAt / annaadiinaampvaadH| gRSTerapatyaM gArTeyaH / gRSTizaddho yazcatuSpAdvacanastataH pUrveNaiva siddhe acatuSpAdarthamupAdAnam / mitrayorapatyamityatrAnena eyaJ / tatazca / ___1182 kekayamitrayupralayasya yAderiya ca // 7 // 4 // 2 // eteSAM Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt yAdeca zabdarUpasya iyaadeshH| iti iyAdeze praapt| 1183 sAravaizvAkamaitreyabhrauNahatyadhaivatyahiraNmayam // 14 / 30 // ete nipAtyante / iti yulopaH / maitreyaH / maitreyau / 1184 yaskAdeotre // 6 / 1 / 125 // yaskAdibhyo yaH pratyayo vihitastadantasya bahutvaviziSTe gotre'rthe vartamAnasya yaskAdeyaH sa pratyayastasyAstriyAM lupa syAt / mitrayavaH / atha mitrayuzaddho vidAdiSu kiM na paThyate / tathA ca ' kekayamitrayu '-ityAdineyAdezenaiva siddhayatIti nedaM nipAtanamArabdhavyaM bhavati / yaskAdiSu ca mitrayuzaddhA bahuSu lubathai na paThitavyo bhavati ' yAtraH' ityAdinaiva siddhatvAta / ucyate / ani sati mitrayaNAM saMgho maitreyakamityatrAkalaM bAdhitvANa syAditi bidAdiSu na ptthyte| 1185 vADaveyo vRSe // 6 / 1185 // vADaveya iti vaDavAzadvAt vRSe eyaJ eyaNa vA pratyayo nipAtyate / vRSo yo garbhe bIjaM nissinycti| vaDavAyA vRSaH vaaddveyH| apatye aNeva bhavati / vaaddvH| nipAtanameyaNeyorubhayorapi vRSe vyavasthApanArtham / anyathA'nyataro'patye prasajyeta / 1186 revatyAderikaNa // 6 // 186! / revatItyevamAdibhyo'patye ikaN pratyayaH syAt / eyaNAdInAmapavAdaH / raivatikaH / vyapadezo'patyasya kssepH| .. 1188 taddhitayasvare'nAti // 2 / 4 / 92 / / vyaJjanAt parasyApatyayakArasya yakArAdAvAkArAdivarjite svarAdau taddhite luk syAt / gAryA apatyaM yuvA gArgaH gArgiko vA jaalmH| dRddhAdhUnIti yUni prtyyH| vRddhagrahaNaM kim / kArikeyo Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 253 jAlmaH / striyA iti kim / aupagavirjAlmaH / kSepa iti kim / gArgeyo maannvkH| mAtuHsaMvijJAnArthamidamucyate / 1189 bhrAturvyaH // 6 / 1188 // bhrAtRzaddhAdapatye vyaH pratyayaH syAt / bhrAturapatyaM bhraatRvyH| zatrurapi bhrAtRvya ucyate sa upacArAt / ekadravyAbhilASazcopacAranimittam / 1190 IyaH svasuzca // 6 / 1 / 89 // bhrAtRzadvAt svamRzadAcApatye IyaH syAt / bhrAtrIyaH / svsriiyH| 1191 mAtRpitrAderDeyaNIyaNau // 6 / 1 / 90 // mAtRpitRzaddhAvAdI avayavau yasya svasuH svasantasya tasmAt mAtRSvamRzadvAt pitRSvasazaddhAccApatye DeyaNa IyaNa ityetau pratyayau syAtAm / vacanabhedAnna yathAsaMkhyam / mAtRSvaseyaH / maatRssvtiiyH| paitRssvseyH| paitRssvsriiyH| DitvAt DeyaNi antysvraadilopH| mAtRpitrAdeH svarantasya grahaNAdiha na bhavati / paramamAtRSvasurapatyam / paramapitRSvasurapatyam / mAtR-. pitRzadvayorkakArAntayonirdezAt iha na bhavati / maatuHsvsrH| mAtuHSvasraH / paituHsvsrH| paituHSvasraH / atra alupi veti vikalpena Satvam / / 1192 zvazurAdyaH // 6 / 1 / 91 // zvazurazabdAdapatye yaH pratyayaH syAt / zvazurasyApatyaM shvshuryH| 'saMbaMdhinAM saMbaMdhe' itIha na bhavati / zvazuro nAma kazcit tasyApatyaM shvaashuriH| 1193 jAtau rAjJaH // 6 / 1 / 92 // rAjanzabdAdapatye jAtau gamyamAnAyAM yaH syAt / 1194 ano'Tye ye // 7 / 4 / 51 // an ityetadantasya vyavarjite ye pratyaye pare'ntyasvarAdelugna syAt / rAjJo'patyaM rAjanyaH kSatriyajAtizcet / jAtAviti kim| raajno'nyH| 1195 kSatrAdiyaH // 6 // 193 // kSatrazabdAdapatye iyaH pratyayaH syAt jAtI gamyamAnAyAm / kSatrasyApatyaM kSatriyaH jAtizcet / kssaatrirnyH| 1196 manoryANau SazcAntaH // 6 / 1 / 94 // manuzabdAdapatye ya aN ityeto manorapatyAni manuSyAH, mAnuSAH / maanussii| jAtAvityeva / mAnavaH / mAnavAH / Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 254 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita mAnavIH prajAH pazya / atra hi manorapatyamityetAvAnevArtho vivakSito na jAtistena So'nto na bhavati / vRddhApatyavivakSAyAM tu lohitAdipAThAdhava / maanvyH| monvyau| mnvH| mAnavyAyanI / manuSyamAnuSazabdAbhyAM satyasati cApatye'rthe anabhidhAnAdapatye punaranyaH pratyayo na bhavati / 1197 mANavaH kutsAyAm // 6 // 195 // mANava iti manuzabdasyautsargike'Npratyaye kutsAyAM gamyamAnAyAM nakArasya NakArAdezo nipAtyate / manorapatyaM / kutsitaM mUDhaM maannvH| 1198 kulAdInaH // 6 // 1 // 96 // kulazabdAntAt kevalAJca kulazabdAdapatye InaH pratyayaH syAt / kulasyApatyaM kuliinH| ISaparidasamAptaM kulaM bahukulam tasyApatyaM bahukulInaH / kSatriyakulInaH / eSu ata iJaH adoraayneshcaapvaadH| aaddhykuliinH| rAjakulInaH / atra ' avRddhAdona vA' ityAyanino'ta iJazca / uttarasUtre samAse pratiSedhAdiha kulAntaH kevalazca gRhyate / 1199 yaiyakamAvasamAse vA // 6 / 1 / 97 // kulazabdAntAt kevalAcca kulazabdAdapatye ya eyakaJ ityetau pratyayau vA syAtAm tAbhyAM mukte Inazca na cet kulazabdaH samAse vartate / kulyaH, kauleyakaH, kuliinH| bahukulyaH, bAhukuleyakaH, bahukulInaH / asamAsa iti kim / ADhayakulInaH / 1200 dudhakulAdeyaNa vA // 6 / 1 / 98 // duSkulazabdAdapatye eyaNa pratyayo vA syAt / dauSkuleyaH / duSkulInaH / 1201 mahAkulAdvAtrInau // 6 / 1 / 99 // mahAkulazabdAdapatye aJ InaJ ityetau pratyayau vA syAtAm tAbhyAM mukte Inazca / mAhAkulaH, mAhAkulInaH mhaakuliinH| mahetyAkAranirdezAt mahatAM kulaM mahatkulaM tasyApatyaM mahatkulIna iti Ina eva bhavati / 1202 kurvAdeyaH // 6 / 1 / 100 // kuru ityevamAdibhyo'patye vyaH pratyayaH syAt / kauravyaH / akSatriyavacanasyeha kurograhaNam , kSatriyavacanAttu ' dunAdikurviskozalAjAdAavyaH' ityanena vyH| ayaM caanyovishessH| tasya drisaMjJakatvAt bahuSu lupa kuravaH / asya tu drisaMjJAyA abhAvAt kauravyAH tato yUni tikAdipAThAdApanin / kauravyAyaNiH / asmAcAta in / tasya 'jidArpadaNioH ' iti lup / Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. . 255 kauravyaH / kuruzabdazca tikAdiSvapi paThyate / kauravAyaNiH / utsAdya tu jyAyanitrabhyAM bAdhitaH kuruzabdAdapatye na bhavati / shku-shaangkvyH| bahuSu shaangkvyaaH| strI zAGkavyA / lohitAdau pAThAt pautrAdau yatri shaangkvyH| bahuSu lup zaGkavaH / strI shaangkvyaaynii| 1203 samrAjaH kSatriye // 6 / 1 / 101 // samrAj ityetasmAt kSatriye'patye jyA pratyayaH syAt / samrAjo'patyaM sAmrAjyaH kSatriyazcet / anyatrANeva sAmrAja; anye sAmrAjirityAhuH / tatra samrAT bAhAdiSu drssttvyH| __1204 senAntakArulakSmaNAdi ca // 6 / 1 / 102 // senazabdAntebhyaH kAravaH kAriNastantuvAyAdayastadvAcibhyo lakSmaNazabdAcApatye iJ pratyayaH syAt vyazca / senAnta-hAriSeNiH haarissennyH| kAru-tAntuvAyiH, taantuvaayyH| rathakAranApitatakSabhyo jya eva neJ kurvAdipAThAt / kurvAdau jAtivAcina eva pAThAt sthakArAdibapItyeke / lakSmaNa-lAmaNiH, lAkSmaNyaH / RSivRSNyandhakakurubhyo'Na DanyAptyUGantebhyastveyaNa paratvAdAbhyAM bAdhyate / 1205 suyAmnaH sauvIreSvAyaniJ // 6 / 1 / 103 // suyAmanazabdAta sauvIreSu janapade yo'rthastasmin vartamAnAdapatye AyaniJ pratyayaH syAt / sauyaamaayniH| sauvIrebhyo'nyatra sauyaamH| 1205 pANTAhRtimimatANNazca // 6 / 1 / 104 // pANTAhRtizabdAdijantAnmimatazabdAca sauvIreSu janapade yo'rthastasmin vartamAnAbhyAmapatye'N Ayani ca pratyayau syAtAm / pANTAhRterapatyaM yuvA sauvIragotraH pANTAhRtaH pANTAhatAyanirvA / mimatasya maimataH maimatAyanirvA / sauvIreSvityeva / pANTAhatAyanaH / 'yaaiJaH' ityAyanaN / maimatAyanaH / atra naDAditvAt / anantaro maimatiH / 1207 bhAgavittitArNabindavAkazApeyAnnindavAyAmikaNvA // 6 // 1 // / 105 // bhAgavitti tANavindava AkazApeya ityetebhyaH sauvIreSu vRddhe vartamAnebhyo yUnyapatye ikaNpratyayo vA syAt nindAyAm gamyamAnAyAm / bhAgavittarapatyaM yuvA ninditaH bhAgavittikaH, bhAgavittAyano vA jaalmH| tArNabindavikA, 'etyakaH' iti Satvam / Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita tArNabindavirvA / AkazApeyikaH, AkazApeyirvA / nindAyAmiti kim / anyatra bhAgavittAyanaH, tArNabindaviH, AkazApeyiH ityeva bhavati / 1208 sauyAmAyaniyAmundAyanibAAyaNerIyazca vA // 6 / 1 / 106 / / ebhya AyaniantebhyaH sauvIreSu vRddhe vartamAnebhyo yUnyapatye IyazcakArAdikaNa ca pratyayo vA syAt tAbhyAM mukte'Na pratyayo nindAyAm gamyamAnAyAm / suyAno'patyaM sauyAmAyanistasyApatyaM yuvA ninditaH sauyAmAyanIyaH, sauyAmAyanikaH, sauyAmAyanirvA / aNo lup / yamundasyApatyaM yaamundaayniH| tikAditvAdAyaniJ / tasyApatyaM yuvA ninditaH yAmundAyanIyaH, yAmundAyanikaH, yAmundAyanirvA / vRSasthApatyaM vaarssyaaynniH| dagukosalAdisUtreNa yakArAdirAyanin / tasya vArSyAyaNIyaH, vArSyAyaNikaH, vArSyAyaNirvA / kazcittvanyebhyo'pIcchati / taikAyanerapatyaM yuvA taikaayniiyH| nindAyAmityeva / anyatra sauyAmAyaniH, yAmundAyaniH, vArSyAyaNiyuvA / aNeva / 'bidA daNioH ' iti tasya lup / 1209 tikAderAyaniJ // 6 // 1107 // tika evamAdibhyo'patye Ayanika pratyayaH syAt / iJAderapavAdaH / taikAyaniH / kaitvaayniH| .. 1210 dagukozalakAracchAgavRSAdyAdiH // 6 / 1 / 108 // dagu kozala kAra chAga vRSa ityetebhyo'patye yakArAdirAyaniJ pratyayaH syAt / dAgavyAyaniH / kaushlyaayniH| janapadasamAnazabdAt kSatriyAt 'dunAdi ' ityAdinA vya eva / kauzalya iti / kAryAiyaNiH / chAgyAyaniH / vArSyAyaNiH / 1211 dvisvarAdaNaH // 6 / 1 / 109 // dvisvarAdaNantAdapatye Ayani pratyayaH syAt / karturapatyaM kAtraH, tasya kA ynniH| pautraH, pautrAyaNiH / autsargiko'N / yaaskaayniH| zivAyaNa / dvisvarAditi kim / aupgviH| aNa iti kim / dAkSeH dAkSAyaNaH / vRddhAdevAya vidhiH| avRddhAttUttareNa vikalpa eva / aGgAnAM rAjA AGgaH tasyApatyaM AGgiH AGgAyanirvA / 1112 avRddhAhornavA // 6 / 1 / 110 // addhavAcino dusaMjJakAdapatye Ayanija pratyayo vA syAt / AmraguptAyaniH, AmraguptiH / nApitasyApatya nApitAyaniH, nApityaH, / asya pakSe iJ nAsti, tadrAdhanAtha hi kurvAdiSu tasya pAThaH / avRddhAditi kim / dAkSeH dAkSAyaNaH / doriti kim / akmpnsyaaptymaakmpniH| Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 267 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 1213 putrAntAt // 6 / 1 / 111 // putrazabdAntAt dusaMjJakAdapatye Ayani pratyayo vA syAt / gArgIputrAyaNiH, gaargiiputriH| pUrveNAyanivi siddhe vacanamidamuttarasUtraprAptakAgamAbhAvArtham / pakSe uttareNa ca kAgamo'pi / evaM ca gArgIputrakAyaNiriti tArtIyikamapi rUpaM bhavati / 1214 carmigarmigAreTakArkaTayakAkalaMkAgakinAcca kazcAnto'ntyasvarAt // 6 / 1 / 112 // camin varmin gAreTa kArkaTya kAka laMkA vAkina ityetebhyaH putrAntAcca dusaMjJakAdapatye AyaniJ pratyayo vA syAt tatsaMniyoge caiSAmantyasvarAt paraH kakAro'ntaH / cArmikAyaNiH, caarminnH| vArmikAyaNiH, pArmiNaH / atra aNi no'padasyetyanenAntyasvarAdeluki praapte| 1215 saMyogAdinaH // 7 // 4 // 53 // saMyogAt paro ya in tadantasyANi pare'ntyasvarAde ga na syAt / iti pratiSedhAnna bhavati / gAreTakAyaniH, gaarettiH| karkaTasyApatyaM kArkaTayaH, tasyApatyaM kArkaTayakAyaniH, kArkaTayAyanaH / yadA tvavyutpannaH kArkaTayazabdastadA pakSe iveva / kaarkvyiH| kAkakAyaniH,' kaakiH| lAGkakAyaniH, lAGkeyaH / laGkazabdaM kecidakArAntamicchanti, tanmate lAGkakAyaniH, lAGkiH / vAkinakAyaniH, vAkiniH / putrAntAdoH-gArgIputrakAyaNiH, gaargiiputriH| kakArasyAntyasvarAt parato vidhAnaM camivarmiNoH nakArasya lopArtham / yadyevaM parAdireva kriyeta / naivam / tathA sati pratyayasya vyaMjanAditvAt-.. 1216 jAtizca Nitaddhitayasvare / / 3 / 2 / 51 // anyA parataH strI jAtizca Nipatyaye yakArau svarAdau ca taddhite viSayabhUte utpatsyamAne tadvivakSAyAmeva purvat syAt anUG |-itynen puMvadbhAvo na siddhayet-carmiNyA apatyaM cArmikAyaNiH / 'koNDinyAgastyayoH' iti sUtre 'kauNDinya' iti nirdezAdanityo'yaM puMvadbhAvaH / tatazca manAyyA apatyaM gargAditvAt yatri mAnAyya ityatra na bhavati / sapatnyA apatyaM zivAditvAdaNi sApatnaH ityatrApi na bhavati / ' sapatnyAdau' iti sUtre sapatnItisamudAyanipAtanAt / ataeva sapatnIbhArya ityatrApi na bhavati / sapatnasyAyaM sApatna iti vA bhaviSyati / __1217 eye'gnAyI // 3 / 2 / 52 // taddhite eyapratyaye pare AnAyyeva parataH strI puMvat syAt / agnAyyA apatyaM AgneyaH / kalyagnereyaNa / pUrveNa siddhe Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [ta ddhiva niyamArthaM vacanam / zyaineyaH, rauhiNeyaH, atra pUrveNApi puMvadbhAvo na bhavati / 1218 adorAyaniH prAyaH // 6 / 1 / 113 // adusaMjJakAdapatye Ara paniH gaviH / prAyograhaNAt kacinna bhavati / dAkSiH / 1219 zvAderiti // 74 / 10 // zvanazabda Adiravayavo yasya tasya zcAdernAmna iti-ikArAdau Niti taddhite vaHprAgaukAro na syAt / zvabhastrasyApatyaM shvaabhstriH| 1220 inaH // 7 // 4 // 11 // zvAderiapratyayAntasya Niti taddhite vakA rAt prAgaukAro na syAt / zvAbhastram / ikArAdau nimitta ucyamAnaH pUrveNa pratiSedhaH iantasya pratyayAntare na prApnotIti vacanam / nityetayozcAkArasyANi pratyaye luk syAt / aukSNaH / tAkSNaH / bhrauNadhaH / vAghnaH / dhArtarAjJaH / SAdInAmiti kim / sAmanaH / vaimanaH / aNIti kim / tAkSaNyaH / 1222 avarmaNo mano'patye // 7 / 4 / 59 // varmanzabdavarjitasya mannantasyApatyArthavihite'Ni antyasvarAdeluk syAt / suSAno'patyaM sauSAmaH / maadrsaamH| bhAdrasAmaH / avarmaNa iti kim / cakravarmaNo'patyaM cAkravarmaNaH / mana iti kim / sutvano'patyaM sautvanaH / apatya iti kim / carmaNA channazvArmaNo rthH|| 1223 hitanAmno vA // 7 // 4 / 60 // hitanAman zabdasyApatye'Ni pare'ntyasvarAdeluMgvA syAt / hitanAmno'patyaM haitanAmanaH, haitanAmaH / apatya iti kim / haitnaamnH| .. 1224 daNDihastinorAyane // 74 / 45 // daNDin hastin ityetayorAyane pratyaye pare'ntyasvarAdelagna syAt / no'padasyeti prAptau prtissedhH| daNDino'patyaM dANDinAyanaH / haastinaaynH| naDAdyAyanaN / Ayana iti kim / daNDinAM samUho dANDam , hAstinam / - 1225 vAzina Ayanau // 7 // 5 // 46 // vAzinzabdasyAyani pratyaye pare'ntyasvarAdelugnaH syAt / vAzino'patyaM vAzinAyaniH / avRddhAdonavetyAyanin / Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 259 1226 eye jihmAzinaH // 14 // 47 // jihmAzinazabdasya eye pratyayepare'ntyasvarAdelugna syAt / jihmAzino'patyaM jaihmAzineyaH / zubhrAditvAdeyaNa / 1227 gAthividathikezipaNigaNinaH // 7 // 4 // 54 // gAthin vidathin kezin paNin gaNin ityeteSAminnantAnAmaNi pare'ntyasvarAderlugna syAt / gAthino'patyaM gAthinaH / vaidathinaH / keshinH| paanninH| gaanninH| 1228 rASTrakSatriyAtsarUpAdrAjApatye diraJ // 6 / 1 / 114 // kSatriyavAcisarUpAdrASTravAcino rASTravAcisarUpAcca kSatriyavAcino yathAsaMkhyaM rAjani kSatriye'patye cAJ pratyayaH syAt sa ca disNjnyH| 1 veti nivRttam / videhAnAM rASTrasya rAjA videhasya rAjJo'patyaM vA vaidehaH / vaidehau / videhaaH| bahutve bahuSvastriyAm iti lup / rASTrakSatriyAditi kim / paJcAlasya brAhmaNasya rAjA paanycaalH| tasyedamityaNa / pazcAlasya brAhmaNasyApatyaM paashcaaliH| sarUpAditi kim / surASTrANAM rAjA saurASTrakaH / dazarathasya kSatriyasyApatyaM daashrthiH| . 1229 gAndhArisAlveyAbhyAm // 6 / 1 / 115 // gAndhArisAlveyazabdau itreyaNantau sarUpA rASTrakSatriyavacanau / tAbhyAM rASTrAdrAjani kSatriyAdapatye aJ syAt sa ca disNjnyH| dulakSaNasya vysyaapvaadH| vacanabhedI yathAsaMkhyanivRttyarthaH / gAndhArINAM rAjA gAndhAre rAjJo'patyaM ca gaandhaarH| gaandhaarii| gaandhaaryH| bahuSvaolup / evaM saalveyH| saalveyau| saalveyaaH| ekatvadvitvayostvapatyArthavivakSAyAmabrAhmaNAditi lup na bhavati vidhAnasAmarthyAt / anyathA vyavidhAvevAnayoH pratiSedhaH kriyeta / tathA pUrveNaivAJ sidhyati / 1230 purumagadhakaliGgazUramasadvisvarAdaN // 6 // 1 // 116 // purumagadhakaliGgazUramas ityetebhyo dvisvarebhyazca zabdebhyo rASTravAcibhyaH kSatriyavAcibhyazca sarUpebhyo yathAsaMkhyaM rAjanyapatye cArthe diraNa syAt / aJo'pavAdaH / purorapatyaM pauravaH / magadhAnAM rAjA magadhasyApatyaM vA maagdhH| evaM kaalinggH| shaurmsH| dvisvara-aGgAnAM rAjA aGgasyApatyaM vA AGgaH / sarvatra bahuSu lup / purugrahaNamarASTrasarUpArtham / asti rAjA pururnAma na tu rASTram / tasyautsargikeNaivANA siddhe bahuSu 1 apatye'nuvartamAne rAjanItyadhikArthasya bhaNanAt / Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 260 siddhahaimabRhatmakriyA. - [taddhita lubarthamidamavidhAnam / ajaiva siddhe'vidhAnaM sNghaaynnvaadhnaarthm| tenAkaJ bhavati / pauravakam / mAgadhakamityAdi / aJantAddhi gotrAt ' avyabhitra' iti vakSyamANo'Na bAdhakaH syAt / . 1231 sAlvAMzapratyagrathakalakUTAzmakAdim // 6 / 1 / 117 // sAlvA nAma janapadastadaMzAstadavayavA udumbarAdayastebhyaH pratyagrathakalakUTAzmaka ityetebhyazca rASTravAcibhyaH kSatriyavAcibhyazca sarUpebhyo yathAsaMkhyaM rAjanyapatye ca iJ pratyayaH syAt sa ca disNjnyH| udumbarANAM rAjA apatyaM vA audumbriH| udumbraaH| evaM tailkhli| tilakhalAH ityAdayaH saalvaaNshaaH| praatygrthiH,prtygrthaaH| kAlakUTiH, kalakUTAH / Azmaki azmakAH / sarvatra bahuSu lup / ... 'udumbarAstilakhalA madrakArA yugNdhraaH| ... bhuliGgAH zaradaNDAzca sArakhAMzA iti kIrtitAH // . . ajamIDhAjakundabudhAstUdumbarAdivizeSAH / te'pi sAlvAMzA eva / pratyagrathAdigrahasamasAlvAMzArtham / .. 1232 dunAdikuvitkozalAjAdA vyaH // 6 / 1 / 118 // dusaMjJakebhyo nakArAdibhyaH kuruzaddhAdikArAntebhyaH kAzala ajAda ityetAbhyAM ca rASTravAcibhyaH kSatriyavAcibhyazca sarUpebhyo yathAsaMkhyaM rAjanyapatye ca vyaH pratyayaHsyAt sa ca drisNjnyH| du-AmbaSThAnAM rAjA apatyaM vA AmvaSThayaH / nAdi-niSadhAnAM niSadhasya vA naissdhyH| kuru-kurUNAM kurorvA kaurvyH| it-avantInAmavantervA aavntyH| koza lAnAM kozalasya vA kaushlyH| ajAdAnAmajAdasya vA AjAdyaH / sarvatra bahuSu lup / ebhya iti kim / kumArI nAma janapadaH kSatriyA ca tato rAjanyapatye vAneva bhavati / kaumAraH / . 1233 pANDoryaNa // 6 / 1 / 119 // pANDuzabdAdASTakSatriyavAcinaH sarU pANDorapatyaM vA paannddyH| pANDayau / paannddvH| kathaM 'pANDavA yasya dAsAH' ? / tasya kSatriyasya rASTrasarUpasya ya iMzyo janapado yazca tasya kSatriyasarUpasya rASTasyezitA kSatriyaH sa eva gRhyate pratyAsatteH / atra tu kuravo janapadastasya rAjA pANDuriti Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 261 zivAyaNa bhavati / DakAro'ntyasvarAdilopArthaH NakAro vRddhinimittpuNvdbhaavnissedhaarthH| 1234 zakAdibhyo drelae // 6 / 1 / 120 // zaka ityevamAdibhyaH parasya dreH pratyayasya lup syAt / zakAnAM rAjA'patyaM vA shkH| yvnH| zakAdayaH pryoggmyaa| 1235 kuntyavanteH striyAm / / 6 / 1 / 121 // kunti avanti ityetAbhyAM parasya dreya'sya lup syAt striyAmabhidheyAyAm / kunterapatyaM strI kuntI / evamavantI / striyAmiti kim / kauntyaH / AvantyaH / prakRtasya drelapavijJAnAt svArthikasya jyaTo'drisaMjJakasya na bhvti| kauntii| .. 1236 kurovA // 6 / 1 / 122 // kuruzabdAt parasya dreya'sya striyAM vA lup syAt / kurorapatyaM strI kuruuH| kaurvyaaynnii| 'kauravyamANDUkAsureH' iti DAyan / ... 1237 dreraJaNoprAcyabhargAdeH // 6 / 1123 // prAcyAn bhargAdIMzca varjayitvAnyasmAt parasyAno'Nazca dreH striyAM lup syAt / zUrasenasyApatyaM strI shuursenii| madrI / dreriti kim / autsI / aupagavI / drAvamuvartamAne punardrigrahaNaM bhinnaprakaraNasyApi drelabartham / prshH| rakSAH / asurI / pazu rakSas asura iti rASTrasarUpakSatriyavAcinaH / eSAmapatyaM saMghaH strItvaviziSTo vivakSita iti aNoH 'zakAdibhyo nerlap' iti lupi punaH parthAdilakSaNaH svaarthiko'nn| tasyApi striyAmanena lup / atraNa iti kim / audumbarI / sAlvAMzatvAdi / amAcyabhargAderiti kim / pAJcAlI / bhaargii| 1238 bahuSvAstriyAm // 6 / 1 / 124 // yantasya zaddhasya bahuSu vartamAnasya yo driH pratyayastasyAstriyAM lup syAt / paJcAlAnAMrAjAno'patyAni vA pnycaalaa| evaM puravaH / aGgAH / bahuSviti yantasya vizeSaNaM na nimittam / tatra hi pazcAlAnAM nivAsaH paJcAlanivAsaH,priyA vaGgA yasya sa priyavaGgaH ityAdau paJcAla aJ Am nivAsa ityAdisthite ' antaraGgAnapi vidhIn bahiraGgA lup bAdhate' iti bahuvacanasya. lupi Trelup na syAt / Dreriti. pUrvavadeva bhinnaprakaraNasyApi parigrahaH / bahuSviti kim. paanycaalH| miyo vAGgo yeSAM te piyavAGgAH ityatra na yantaM Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ taddhita siddhahaimabRhatmakriyA bahuSu kiMtarhi samAsa iti lup na bhavati / pratyayaH prakRtyAderiti niyamAddhi na samAso yanto bhavati / paJcAlasyApatyaM pAJcAlastasya tayopityAni paJcAlA ityatra tu iniM lupte'antameva bahuSu vartata iti aJo'pi lup / 2H pratyayasya bahuSu vartamAnasya iti tu vijJAyamAne na syAt / astriyAmiti kim / paJcAlasyApatyAni striyaH pAJcAlyaH / paJcabhiH pAJcAlIbhiH krItaH paJcapaJcAla ityatra tu ikaNo lupaH pitvAt puMvadbhAvena strItvanivRttelup syAdeva / 1239 kauNDinyAgastyayoH kuNDinAgastI ca // 6 / 1 / 127 // kauNDinya Agastya ityetayobahutvaviziSTe gotre'rthe vartamAnayoryo'NazvAstriyAM lup syAt tayozca kuNDinIagastyazabdayoH kuNDina agasti ityetAvAdezau syAtAm / Agastyazabdasya RSyaNantatvAt yatrabau na saMbhavataH / kuNDinyA apatyaM gargAditvAd ytr| ataeva nirdezAt puMvadbhAvAbhAvaH, kaunnddinyH| kauNDinyau / kunnddinaaH| aagstyH| Agastyau / agastayaH / pratyayalupaM kRtvAdezakaraNamagastInAmime AgastIyA ityevamartham / pratyayAntAdeze hi kRte agastizabdasyAderAkArasyAbhAvAt 'dRddhiryasya svareSvAdiH' iti dusaMjJA na syAt / tadabhAve ca tanimitto 'dorIyaH' iti IyaH pratyayo'pi na syAt / yadA tu pratyayasya lub vidhIyate tadA svarAdAvIyapratyaye bhAvini ' na mAgjitIye svare ' iti pratiSedhAt pratyayasya pratyayAntAdeze hi kuNDinazabdAdadusaMjJakAt tasyedamityaNA bhavitavyam / pratyayasya tu lupi ' na mAgjitIye svare ' iti luppratiSedhe satyAmapi dusaMjJAyAmIyapratyayApavAdaH zakalAditvAdava syAt ato na vizeSaH / astriyAmityeva / kauNDinyaH AgastyaH striyH| - 1240 bhRgvaniraskutsavasiSThagotamAtreH // 6 / 1 / 128 // bhRgu stadantasya bahutvaviziSTe gotre'rthe vartamAnasya yaH sa pratyayastasyAstriyAM lup syAt / bhArgavaH bhArgavau bhRgavaH / evamaGgirasaH / kutsAH / vasiSThAH / gotmaaH| ebhyo'No lup | atrayaH / eyaNo lup / astriyAmityeva / bhArgavyaH AGgirasyaH; AtreyyaH striyaH / bahuSvityeva / bhaargvH| aatreyH| gotra ityeva / Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 263 bhaargvaashchaatraaH| bhRgvAdIn yaskAdiSvapaThitvedaM vacanaM ' dhekeSu SaSThayAstatpuruSe yatrAdevA' ityevamartham / anyathA bhRgukulaM bhArgavakulamiti na siddhayet / 1241 prArabharate bahusvarAdinaH // 6 / 1 / 129 // bahusvarAnnAnno ya iJ pratyayastadantasya bahutvaviziSTe'the prAggotre bharatagotreca vartamAnasya yaHsa pratyayastasyAstriyAM lup syAt / kssrklmbhiH| kssrklmbhii| bhutvekssiirklmbhaaH|at ibolupa / prAgbharata iti kim / baalaakyH| haastidaasyH| kathaM taulvalayaH ityAdiSu lub na bhavati ? ucyate / yaskAdiSu puSkarasacchabdapAThAt / asya hi vahusvaratvAdanenaivelope siddhe tadartho yaskAdiSu pATho jJApayati taulvalyAdInAmibo lub na bhavatIti / bharatAH prAcyA eva teSAM pRthagupAdAnaM prAggrahaNenAgrahaNArtham / tena yaudhiSThiriH pitA yaudhiSThirAyaNaH putra ityatra 'prAcyeA'taulvalyAdeH' iti lub na bhavati / apare tvAhuH / prAggrahaNaM bharatavizeSaNam / kSIrakalambhAdayo vaizyAH prAgbharatAH / yudhiSThirAdayo rAjAna udgbhrtaaH| tatra prAggrahaNAdudIcyabharateSu rAjamu lub na bhavati / yaudhisstthiryH| ArjunayaH / bharatagrahaNAttu prAcyeSu rAjasu na bhavati / mArasaMbandhayaH / bhAgavittayaH / bahusvarAditi kim / caiGkanyaH / itra iti kim / zAntanavAH / 1242 vopkaadeH||6|1|130|| upakAdibhyo yaH pratyayastadantasya bahutvaviziSTe gotre vartamAnasya yaH sa pratyayastasyAstriyAM lub na syAdvA / upakAH, aupakAyanAH / lamakAH, lAmakAyanAH / astriyAmityeva / aupakAyinyaH striyaH / upaka, lamaka-AbhyAM naDAdyAyanaNo lup / 1243 tikakitavAdI bande // 6 / 1 / 131 // tikakitavAdiSu dvandvavRttiSu bahuSu gotrApatyeSu vartamAneSu taikAyanikaitavAyanItyAdInAM yaH sa pratyayastasyAstriyAM lup syAt / taikAyanayazca kaitavAyanayazca tikkitvaaH| tikAdyAyanio lup / 1244 dyAdestathA / / 6 / 1 / 132 // yAdipratyayAntAnAM dvandve'bahuSvartheSu vartamAne yaH sa yAdipratyayastasya lup syAt tathA-yathApUrvam / AGgazca vAGgazca saumazca aGgavaGgasauhmAH / atra dvisvaralakSaNasyANo lup / evaM gargavatsavAjAH / Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 siddhahaimabRhatmakriyA. [ taddhita lub na bhavati, yaskAde!tre ityatra gotre utpannasyeti pratyayasya vizeSaNAt / gArgIvatsavAjAH / atra vatsavAjayoreva yatro lup na gArgI ityasya, tatrAstriyAmiti pratiSedhAta / yAdigrahaNamagotre'pi yathA syAdityevartham / abaDhartha vcnm| 1245 vAnyena // 6 / 1 / 133 // yAderanyena saha yAdInAM dvandve bahuSvartheSu vartamAne yaH sa yAdipratyayastasya tathA vAluk syAt yathApUrvam / anggvnggdaakssyH| aanggvaanggdaakssyH| pUrveNa nitye prApte vikalpAthe vacanam / 1246 yekeSu SaSThayAstatpuruSa yAdervA // 6 / 1 / 134 // SaSThItatpuruSe yatpadaM tasyAH SaSThayA viSaye dvayorekasmin vartate tasya yaH sa yajJAdiH pratyayastasya tathA vA luk syAt yathA pUrvam / gAya'sya gAryayorvA kulam gargakulam , gAryakulam / evaM bidakulam , baidakulamityAdi / yekeSviti kim / gargANAM kulam gargakulam / SaSThayA iti kim / gAya'hitam / SaSThayA iti tatpuruSasya vizeSaNena pratipadoktasyaiva SaSThItatpuruSasya parigrahAdiha na bhavati / gAya'sya gAryayorvAntagataH antargAyaiH / ' prAtyava'-ityAdinA samAsaH / yekeSvityasya paSThayA iti vizeSaNaM kim / devadattasya gAryaH devadattagArgyaH / tatpuruSa iti kim / gArgyasya samIpamupagArgyam / yatrAderiti kim / AGgakulam / 1247 na prAgjitIye svare // 6 / 1 / 135 // gotra iti vartate / gotre utpannasya bahuSu yA lubuktA sA prAgjitIye'rthe yo vidhIyate svarAdistaddhitastasmin viSayabhUte na bhavati / gargANAM chAtrAH gArgIyAH vAtsIyAH / prAgjitIya iti kim / atribhyo hitaH atrIyaH / svara iti kim / gargebhya AgataM grgmym| bidAnAmapatyaM yuvA baidaH baidAvityatra tu ini viSayabhUte'nena pratiSedhaH / iJastu lupi satyAmanantaM na bahuSu vartate iti lupaH prAptireva nAsti / yatra tvasti tatra bhavatyeva / bidAnAmapatyAni vidaaH| atheha kasmAnna bhavati atrINAM bharadvAjAnAM ca vivAhaH atribharadvAjikA iti ? / ucyate / pratyAsatteryasya pratyayasya lup pratiSidhyate tallopipratyayAntAdeva vidhIyamAne svarAdau pratiSedhaH / atra dvandvAdvidhIyate na tallopipratyayAntAditi pratiSedho na bhavati / ' gargabhArgavikA' ityuttarasUtraM vA niyamArtha vyAkhyAyate-gargabhArgavikAyA anyatra dvandve vRddhe yUni vA pratiSedho na bhavati / gotra ityeva / kuvalyAH phalaM kuvalam tasyedaM kauvalam / Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] 265 1248 gargabhArgavikA // 6 / 1 / 136 // gargabhArgaviketi dvandvAt prAgjitIye vivAhe yo vidhIyate'kala pratyayastasmin aNo luppatiSedho nipaatyte| gargANAM vRddhAnAM bhRgUNAM vRddhAnAM yUnAM ca vivAho grgbhaargvikaa| atribharadvAjikAdivadaprAptaH pratiSedho nipAtyate / 1249 yUni lup // 6 / 1 / 137 / / yUnyapatye vihitasya pratyayasya prAgjitIye svarAdau pratyaye viSayabhUte'nutpanna eva lup syAt / lupi satyAM yo yataH pAmoti sa tata utpadyate / pANTAhRtasyApatyaM paannttaahRtiH| tasyApatyaM yuvA pANTAhRtaH / 'pANTAhRtimimatANNazceti nnH| tasya chAtrA iti prAgjitIye svarAdau cikIpite Nasya lupa / tata ibantaM prakRtirUpaM saMpannam iti 'vRddheJaH' ityA bhavati / paannttaahRtaaH| prAgjitIya ityeva / bhAgavittikAya hitaM bhAgavittikIyam / 1250 vAyanaNAyaniyoH // 6 / 1138 // AyanaNa Ayanitrazca yUnyapatye vihitasya prAgjitIye svarAdau pratyaye viSayabhUte lub vA syAt / gargasyApatyaM gAyaH tasyApatyaM yuvA gaaaaynnH| yaviJa ityAyanaN / tasya chAtrA gArgIyAH gAAyaNIyA vaa| dorIya itiiyH| AyanaNo Nita upAdAnAta bitaH pUrveNa nityameva lup / atrerapatyamAtreyaH tasyApatyaM bhAradvAjo yuvA AtreyAyaNaH / 'AtreyAd bhAradvAje' ityAyanaJ / tasya chAtrAH aatreyiiyaaH| 1251 drIno vA // 6 / 1 / 139 // prAgjitIye svara iti nivRttam / disaMjJo ya iJ tadantAt parasya yuvamatyayasya lub vA syAt / udumbrsyaaptymaudumbriH| sAlvAMzetyAdineJ / tasyApatyaM yuvA audumbariH, audumbarAyaNo vA / yatritra ityAyanaNa / drigrahaNaM kim / dAkSerapatyaM daakssaaynnH| itra iti kim / anggsyaaptymaanggH| purumagadha ityAdinA aNa / tasyApatyamiti dvisvarAdaNa ityAyani / tasya abrAhmaNAditi nityaM lup / AGgaH pitaa| AGgaH putraH / abrAhmaNAt iti nityaM lupi prAptAyAM vikalpArtha vacanam / / 1252 abrAhmaNAt // 6 / 1 / 141 / abrAhmaNavAcino vRddhamatyayAntAni vihitasya pratyayasya lup syAt / anggsyaaptymaanggH| purumagadhetyAdinAN / tasyApatyaM dvisvarAdaNa ityAyaniJ / tasya lup / Aga: pitA / AGgaH putraH / 34 Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita evaM saumaH pitaa| saumaH putrH| abrAhmaNAditi kim / gAryaH pitA / gAAyaNaH putrH| 1253 pailAdeH // 6 / 1 / 142 // pailAdibhyo yUni vihitasya pratyayasya lup syAt / abrAhmaNArthamaprAcyAthai vacanam / pIlAyA apatyaM pailH| 'pIlAsAlvAmaNDUkAdvA' ityaNa / tasyApatyaM dvisvarAdaNa ityAyanin / tasya lup pailaH pitA / pailaH putrH| 1254 prAcyezo'taulvalyAdeH // 6 / 1 / 143 // prAcyagotre ya iJ tadantAt taulvalyAdivarjitAt yUnyapatye vihitasya pratyayasya lup syAt / brAhmaNArtha vacanam / pAnAgAriH pitA / pAnnAgAriH putrH| ata iba tato 'yajina' ityAyanaNa / tasya lup / prAcyagrahaNaM kim / dAkSiH pitaa| dAkSAyaNaH putrH| isa iti kim / rAghavaH pitA / rAghaviH putrH| taulvalyAdivarjanaM kim / taulvaliH pitA / taulvalAyaniH putraH / dAlIpiH pitA / dAlIpAyaniH putraH / atra dilIpazabdasyAta eva nipAtanAdini vRddhiraakaarH| apare dilIpa iti prkRtyntrmaahuH| 1255 gotrottarapadAd gotrAdivAjihvAkAtyaharitakAtyAt // // 3 / 1 / 12 // gotramapatyam / jihvAkAtyaharitakAtyavarjitAd gotrapratyayAntottarapadAt yad gotrapratyayAntamuttarapadaM tasmAdiva pratyayaH syAt / yatheha Iyo bhavati cArAyaNIyAH pANinIyAH tathA kambalacArAyaNIyAH odanapANinIyA ityAdAvapi bhavati / yathA cehAJ bhavati zAkalAH kANvAH tathA traihizAkalAH paiGgalakANvA ityatrApi bhavati / ajibAkAtyaharitakAtyAditi kim / yatheheyo bhavati kAtyasya chAtrAH kAtIyAstadvadiha na bhavati jihvAcapalaH kAtyo jihvAkAtyaH / haritabhakSaH kAtyo haritakAtyaH tasyeme chAtrAH jaihAkAtAH haaritkaataaH| // iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM taddhitaprakaraNe apatyAdhikAraH smaaptH|| MKOM Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 267 // atha rktaadyrthkaaH|| 1256 rAgATa To rakte // 6 // 21 // zuklasya varNAntarApAdanamiha ra rrthH| rajyate'neneti rAgaH kusumbhaadiH| rAgavizeSavAcino nAmnaSTa iti tRtIyAntAd raktamityetasminnarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / kusumbhena raktaM vastraM kausumbham / evaM kASAyam / vAdhikArAt pakSe vAkyaM samAsazca bhavati / kusumbhena raktaM kusumbharaktam ityAdi / rAgAditi kim / caitreNa raktam / rAgazabdena prasiddhA eva kusumbhAdayo rAgA gRhyante / teneha na bhavati / kRSNena raktam / ete hi varNA dravyavRttayo na tu rAgAkhyAH / kathaM kASAyau gardabhasya karNI ityAdi ? / kASAyAviva 1257 lAkSArocanAdikam // 6 / 2 / 2 // lakSArocanA ityetAbhyAM tRtIyAntAbhyAM raktamityarthe ikaN pratyayaH syAt / anno'pvaadH| lAkSayA raktaM lAkSikam / rocanayA raktaM raucanikam / 1258 zakalakardamAd vA // 6 // 2 // 3 // zakalakardama ityetAbhyAM tRtIyAntAbhyAM rAgavizeSavAcibhyAM raktamityarthe ikaN pratyayo vA syAt / zakalena raktaM zAkalikam / zAkalam / kArdamikam , kArdamam / / 1259 nIlapItAdakam // 6 / 2 / 4 // nIlapItazabdAbhyAM rAgavizeSavAcibhyAM tRtIyAntAbhyAM rakte'rthe yathAsaMkhyam a ka ityetau pratyayau syAtAm / nIlena liGgaviziSTagrahaNAnnIlyA vA raktaM nIlam / pItena raktaM pItakam / kecittu pItakazabdAdapyapratyayamicchanti / pItakena kusumbhaprathamaniryAsena raktaM pItakam / guNavacanatvAtkena ca siddhe aNapavAdArtha vacanam / 1260 uditaguro dyukte'bde // 6 // 25 // udito gurubRhaspatiryasmin bhe nakSatre tadvAcinastRtIyAntAt yukte'rthe yathAvihitaM pratyayaH syAt sa ceyukto'rthI'ndaH saMvatsaraH syAt / 1261 tiSyapuSyayorbhANi // 2 / 4 / 90 // bhasya nakSatrasya saMbadhyaNa bhANa yo bhAt ityullekhena vidhIyate / tiSyapuSyayoryakArasya bhANi parato luk syAt / puSyeNoditaguruNA yuktaM varSa pauSaM varSam / uditaguroriti kim / uditazanaizcareNa Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 268 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita puSyeNa yuktaM varSamityatra na bhavati / bhAditi kim / uditaguruNA pUrvarAtreNa yuktaM varSam / abda iti kim / mAse divase vA na bhavati / ___ 1262 candrayuktAt kAle luptvaprayukte // 6 / 2 / 6 // candreNa yuktaM yannakSatraM tadvAcinastRtIyAntAd yukte'rthe yathAvihitaM pratyayaH syAt sa ceyukto'rthaH kAlo bhavati, aprayukte tu kAlavAcake zabde lup syAt / puSyeNa candrayuktena yuktamahaH pauSamahaH / evaM pauSI rAtriH / candrayuktAditi kim / zukrayuktena puSyeNa yuktaH kAlaH / bhAdityeva / candrayuktena zukreNa yuktaH kaalH| kAla iti kim / candrayuktena puSyeNa yukto grahaH / luptvaprayukte, adya puSyaH / aprayukta iti kim / paussmhH| 1263 indraadiiyH||6||27|| candrayuktaM yannakSatraM tadvandvAttRtIyAntAt yukte kAle'rtha IyaH pratyayaH syAt / rAdhAnurAdhAbhizcandrayuktAbhiryuktamahaH raadhaanuraadhiiymh| 1264 zravaNAzvatthAnnAmnyaH // 6 // 28 // candrayuktanakSatravAcinaH zravaNazabdAdazvatthazabdAcca tRtIyAntAyukte kAle akAraH pratyaya: syAnnAnni-pratyayAntaM cet kasyacit kAlavizeSasya nAma / zravaNena candrayuktena yuktA zravaNA raatriH| azvatthena candrayuktena yuktA azvatthA rAtriH paurNamAsI vA / satyapi anvarthayoge na kAlamAtrameva ucyate api tu kAlavizeSa eveti nAmatvam / nAmnIti kim / zrAvaNamahaH / AzvatthI raatriH| 1265 SaSThyAH samUhe // 6 // 29 // SaSThayantAnnAmnaH samUhe'rthe yathAvihitaM pratyayAH syuH / gotrAdakaJ vakSyate acittAdikaNpratipadaM kedaaraannnnytyevmaadyH| tato'nyadihodAharaNaM draSTavyam / cASANAM samUhazcASam / evaM kAkaM bAkaM vAnaspatyaM svaiNaM pauMsnam / paJcAnAM kumArINAM samUhaH paJcakumArItyatra tu samUhaH samAhAra eva / sa ca samAsArthaH samAsenaiva ca gata iti taddhito notpadyate / yadyutpadyate ko doSaH syAt utpannasyApi hyasya dvigoranapatye yasvarAderlubadviriti lupA bhavitavyam / tathA cAvizeSaH / naivam / DanyAdeauNasyetyAdinA DInivRttiH syAt / tasyeda* mityevANAdisiddhau samUhavivakSAyAM tadapavAdabAdhanArtho yogH| Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 269 1266 bhikSAdeH // 6 / 2 / 10 // bhikSAdibhyaH SaSThayantebhyaH samUhe'rthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / bhikSANAM samUho bhaikSam / gArbhiNam / yauvatam / acittekaNo bAdhanArtha vacanam / yuvateraNa siddha eva / dhUvadbhAvabAdhanArthastu pAThaH / anye tu yuvatizabdaM na paThanti / tanmate puMvadbhAve sati yuvatInAM samUho yauvanamityeva bhavati / tathA ca prayogaH- . ' surUpamatinepathyaM kalAkuzalayauvanam / yasya puNyakRtaH preSyaM saphalaM tasya yauvanam ' // bhikssshbdaa'kaaraanto'piityeke| 1267 kSudrakamAlavAyu senAnAni // daa2|11 // kSudrakamAlavazabdAta SaSThayantAt samUhe'rthe yathAvihitamaNapratyayaH syAt senAyA nAmni / kSudrakAzca mAlavAzca kSudrakamAlavAsteSAM samUhaH kSaudrakamAlavI evaMnAmA kAcit senA / senAnAnIti kim / kSaudrakamAlavakamanyat / gotrAkaJbAdhanArtha vacanam / samhAdhikAre hi tadantasyApi grahaNam 'dhenoranaJaH' iti pratiSedhAt / 1268 gotrokSavatsoSTraddhAjorabhramanuSyarAjarAjanyarAjaputrAdakaJ // 6 / 2 / 12 // svApatyasaMtAnasya svavyapadezakAriNaH prathamapuruSasyApatyaM gotram / gotrapratyayAntebhya ukSAdibhyazca samUhe'kaJ pratyayaH syAt / anno'pvaadH| aupagavAnAM samUha aupagavakam / aukSakam / vAtsakam / auSTrakam / vArddhakam / Ajakam / aurabhrakam / 1269 na rAjanyamanuSyayorake ||2|4|14||raajnymnussyyorykaarsyaakprtyye lug na syAt / mAnuSyakam / rAjakam / rAjanyakam / rAjaputrakam / 1270 kedArANNyazca // 6 // 2 // 13 // kedArazabdAt samUhe Nyo'kaJ ca pratyayau syAtAm / acitteknno'pvaadH| kaidAryam / kedArakam / . 1271 kavacihastyacittAccakaN // 62 / 14 // kavacin hastin ityetAbhyAmacittavAcibhyaH kedArAcca samUhe ikaN pratyayaH syAt / kavacAnyeSAM santIti Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 270 siddhahaimabRhatmakriyA. [ taddhita kavacinaH / teSAM samUhaH kAvacikam / hastinAM liGgaviziSTasyApi grahaNAt hastinInAM vA samUho hAstikam / acittaat-aapuupikm| kaidArikam / evaM kedArasya trairUpyaM bhavati / NyAkaJbhyAM bAdhA mA bhUditi kedArAt ikaNvidhAnam / 1272 dhenoranamaH // 6 // 2 // 15 // dhenuzabdAt samUhe ikaNa pratyayaH syAt na cet sa dhenuzabdo natraH paro bhavet / - 1273 RvarNovarNadosisusazazvadakasmAtta ikasyeto luk / / 7 / 4 / 71 // RvarNAntAduvarNAntAdoszabdAdisantAdusantAcchazvadakasmAdvarjitAttakArAntAcca parasyekapratyayasya saMbaMdhina ikArasya luk syAt / dhenUnAM samUho dhainukam / anatra iti kim / adhenUnAM samUha Adhainavam / utsAditvAdaJ / dhenoranatra iti pratiSedho liGgaM samUhe tadantasyApi bhavatIti / tena kSaudrakamAlavakaM brAhmaNarAjanyakaM vAnarahastikaM gaudhenukam / 1274 brAhmaNamANavavADavAdyaH // 6 // 2 // 16 // brAhmaNamANavavADava ityetebhyaH samUhe yaH pratyayaH syAt / brAhmaNyam / mANavyam / vADavyam / 1275 gaNikAyA NyaH // 6 / 2 / 17 // gaNikAzabdAt samUhe NyaH pratyayaH syAt / gANikyam / brAhmaNAdInAM yavidhAnaM puMvadbhAvArtham / brAhmaNAH prakRtA asyAM yAtrAyAM ' tayoH samUhavacca bahuSu ' iti yaH pratyayaH / brAhmaNyA yAtrA yasya sa braahmnnyyaatrH| maannvyyaatrH| vADavyayAtraH / Nye hi puMvabhAvo na syAt yathA gaannikyaayaatrH| 1276 kezAdvA // 6 // 2 // 18 // kezazadvAt samUhe NyaH pratyayo vA syAt / kezAnAM samUhaH kaizyam , kaizikam / acittalakSaNa ikaN / 1277 vAvAdIyaH // 6 / 2 / 19 // azvazadvAt samUhe IyaH pratyayo vA syAt / azvIyam, Azvam / 1278 parthA ivaNa // 6 // 2 // 20 // parzazadAta samUhe DavaNa pratyayaH syAt / pazUnAM samUhaH pArtham / DitkaraNamantyasvarAdilopArtham / 1 taddhitaH svaravRddhi ' iti niSedhAt / Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatpakriyA. 1279 Ino'hnaH kratau // 6 / 2 / 21 // ahanzadAt samUhe kratau vAcye InaH pratyayaH syAt / ahAM samUho'hInaH krtuH| kratAviti kim / Amanyat / zvAdipAThAdaJ atra 1280 anInATyaho'taH // 7 // 4 // 66 // ina-at-aDvarjite taddhite pare'padasyAho yo'kArastasya luk syAt / 1281 pRSThAyaH // 6 // 2 // 22 // pRSThazaddhAt samUhe kratau vAcye yaH pratyayaH syAt / pRSThAnAM samUhaH pRSThayaH kratuH / pRsstthshddho'hHpryaayH| rathantarAdisAmaparyAya ityanye / kratAvityeya / paatthikm| 1282 caraNAddharmavat // 6 // 2 // 23 // caraNaM kaThakAlApAdi / tasmAdyathA dharme pratyayA bhavanti tathA samUhe'pi / vat sarvasAdRzyArthaH / tena yakAbhyaH prakRtibhyo yaH pratyayo yathA dharme bhavati tAbhya eva prakRtibhyaH sa eva pratyayastathaiveda bhavati / yathA kaThAnAM dharmaH kAThakaM tathA samUhe'pi kAThakamityAdi / 1283 gorathavAtAt alkaTayalUlam // 6 / 2 / 24 // gorathavAta ityetebhyaH samUhe yathAsaMkhyaM tral kaTyal Ula ityete pratyayAH syuH| gavAM samUho gotrA / rathAnAM samUho rathakavyA / lakArau 1strItvArthI // vAtAnAM samUho vaatuulH|| 1284 pAzAdezca lyaH // 6 // 2 // 25 // pAzAdibhyo gorathavAtazabdebhyazca samUhe lyaH pratyayaH syAt / ikaNAderapavAdaH / pAzAnAM samUhaH paashyaa| tRnnyaa| khalyA / gavyA / rthyaa| vaatyaa| bhikSAdipAThAdagArahalAbhyAmapi / AgAram / hAlam / lakAraH striitvaarthH| 1285 zvAdibhyo'J // 6 / 2 / 26 // zvanaprakArebhyaH samUhe'J pratyayaH syAt / zunAM samUhaH zauvam / ahAmAhnam / aNaiva siddhe nopadasyetyantyasvarAdilopArthamaJvacanam aNapavAdabAdhanArtha ca / zvAdayaH pryoggmyaaH| 1 'linminyaniNyaNi svayuktAH' iti liGgAnuzAsane / asyAyamarthaHlitpratyayAntaM mi-ni-ani-aNipratyayAntaM striyAmuktAH syuktAH-ktiH kyap zaH yaH aH aG anaH vip aH aniH IJaNakazca ityetadantaM ca nAma strIkigaM syAt / Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1286 khalAdibhyo lin // 6 / 2 / 27 // khalaprakArebhyaH samUhe lin pratyayaH syAt / lakAraH striitvaarthH| khalAnAM samUhaH khalinI / pAzAditvAllyo'pi / khalyA / UkAnAm akinI / kuTumbAnAM kuTumbinI / khalAdayaH prayogagamyAH / 1287 grAmajanabandhugajasahAyAttal // 6 / 2 / 28 // ebhyaH samUhe tal syAt / grAmANAM samUho grAmatA / janatA / bandhutA / gajatA / shaaytaa| 1288 puruSAtkRtahitavadhavikAre caiyaJ // 6 // 2 // 29 // puruSazabdAt kRte hite vadhe vikAre cakArAtsamUhe ca eyaJ syAt / kRtAdau yathAbhidhAnaM vibhktiyogH| puruSeNa kRtaH pauruSeyo granthaH / puruSAya hitaM pauruSeyamArhataM zAsanam / puruSasya vadhaH pauruSeyaH / puruSasya vikAraH pauruSeyo vikAraH / puruSANAM samUhaH pauruSeyam / 1289 vikAre // 6 // 2 // 30 // SaSThayantAdvikAre yathAvihitaM pratyayAH syuH| dravyasyAvasthAntaraM vikAraH / azmano vikAraH AzmanaH, AzmaH / atra-- 1290 vAzmano vikAre // 74 / 63 // azmanazabdasyApadasya vikAre vihite taddhite pare'ntyasvarAde gvA syAt / ityanenAntyasvarAdilopaH / 1291 carmazunaH kozasaMkoce // 74 / 64 // carman zvana ityetayorapadabhUtayoryathAsaMkhyaM koze saMkoce cArthe taddhite pare'ntyasvadAdelak syAt / carmaNo vikAraH kozazcArmaH / kozAdanyatra cArmaNaH / zuno'yaM zauvaH saMkocaH / saMkocAdanyatra shauvnH| kathaM zuno vikAro'vayavo vA zauvaM mAMsam pucchamiti? / hemAditvAdavi no'padasyetyeva bhaviSyati / tasyedamityevANAdisiddhAvardhAdiSu vikAre aNapavAdavAdhanArtha -- vikAre ' iti sUtram / 1292 prANyauSadhivRkSebhyo'vayave ca // 6 // 2 // 31 // prANin-auSadhivRkSavAcibhyaH SaSThayantebhyo'vayave vikAre ca yathAvihitaM pratyayAH syuH| prANibhyaHkApotaM sakthi mAMsaM vaa| auSadhibhyaH-daurva kANDaM bhasma vaa| vRkSebhya:kArIraM kANDaM bhasma vA / prANyauSadhikSebhya iti kim / pATaliputrasyAvayavaH pATaliputrakaH mAkAraH / tasyedamiti vivakSAyAmakaJ / itaH paraM vikAre Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 273 prakaraNam] siddhahaimabRhatprakriyA. pANyauSadhivRkSebhyo'vayave ceti dvayamapyadhikriyate / tenottare pratyayAH prANyaupadhivRkSebhyo'vayavavikArayoranyebhyastu vikAramAtre bhavantIti veditavyam / prANinazcetanAvantaH / auSadhayaH phlpaakaantaaH| vRkSAH puSpavantaH phalavantazca / vRkSavizeSatvAta vanaspativIrudhAmapi vRkSagrahaNena grahaNam / prANigrahaNenaiva cetanAvattvena vRkSauSadhigrahaNe siddhe tadupAdAnamiha zAstre prANigrahaNena sA evaM gRhyante na sthAvarA iti jJApanArtham / 1293 tAlAdvanuSi // 6 // 2 // 32 // tAlazabdAddhanupi vikAre yathAvihitamaN pratyayaH syAt / dulakSaNasya mytto'pvaadH| tAlasya vikArastAlaM dhanuH / dhanuSIti kim / tAlamayaM kANDam / 1294 pujatoH So'ntazca // 6 // 2 // 33 // trapu jatu ityetAbhyAM vikAre yathAvihitamaNa pratyayaH syAt tayozca po'ntH| trapuNo vikAraH trApuSam / jatuno vikAraH jAtuSam / aN siddha eva pAgamArthaM vacanam / cakAraH saMniyogArthaH / 1295 zamyAzca laH // 6 // 34 // zamIzabdAdvikAre'vayave ca yathAvihitamaJ pratyayaH syAt tatsaMniyoge cAsya lo'ntaH / zamyA vikAro'vayavo vA zAmIlaM bhasma / zAmilI zAkhA / 1296 payodroryaH // 6 // 2 // 35 // payas dru ityetAbhyAM vikAre yaH pratyayaH syAt / pyso'nno'pvaadH| droreksvrmyttH| payaso vikAraH payasyam / drordAruNo vikAro dravyam / 1297 uSTAdakam // 6 // 36 // uSTazabdAdvikAre'vayave ca akabU pratyayaH syAt / uSTrasya uSTrayA vA vikAro'vayavo vA auSTrakaM mAMsam / auSTrikI javA / 1298 umorNAdvA // 6237 // umA UrNA ityetAbhyAM yathAsaMbhavaM vikAre avayave ca akaJ vA syAt / umA atasI tasyA vikAro'vayavo vA aumakam , aumam / UrNAyA vikAro'vayavo vA aurNakam, aurNam / 1299 eNyA eyaJ // 6 // 2 // 38 // eNIzabdAdvikAre'vayave ca eyatra 35 Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 274 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / eNyA vikAro 'vayavo vA aiNeyaM mAMsam / aiNeyI jaMghA / strIliGganirdezAt puMliGgAdaNeva / aiNa mAMsam / aiNI jaMghA / 1300 kauzeyam // 6 // 2 // 39 // kozazabdAdvikAre eyaJ pratyayo nipAtyate / kozasya vikAraH kauzeyaM vastraM sUtraM vA / nipAtanaM rUDhayartham / tena vastramUtrAbhyAmanyatra bhasmAdau na bhavati / 1301 parazavyAdyaluk ca // 6 / 2 / 40 // parazave idaM parazavyam / tasmAdvikAre yathAvihitamaNpratyayaH syAt yakArasya ca luk / parazavyasyAyaso vikAraH pArazavam / aN siddha eva yalugarthe vacanam / atheha yagrahaNaM kimartham ? tadabhAve'pyavarNevarNasyetyantalusiddhau luggrahaNAt antyAbhAve'ntyasadezasyApi yakArasya luga bhaviSyati / satyam / yagrahaNaM yazabdasya samudAyasyaiva lopArtham / tenottarasUtre 'svarasya pare prAgvidhau' ityasyAnupasthAnAdyakAralope avarNevarNasyetIkAralopo bhavati / 1302 kaMsIyA jyaH // 6 // 41 // kaMsAya idaM kaMsIyam / pariNAmini tadarthe ' itIyaH / kaMsIyazabdAdvikAre vyaH syAt tatsaMniyoge ca yazabdasya luk / kaMsIyasya vikAraH kAMsyam / 1303 hemArthAnmAne // 6 / 242 // hemavAcinaH zabdAnmAne vikAre vAcye yathAvihitamaNa pratyayaH syAt / dumayaTo'pavAdaH / hATakasya vikAraH hATako nisskH| haimaM kArSApaNamityatra paratvAddhemAdilakSaNo'yeva / arthagrahaNaM svarUpavidhivyudAsArtham / mAna iti kim / hATakamayI yssttiH| 1304 drorvayaH // 6 // 2 // 43 // druzabdAnmAne vikAre vayaH pratyayaH syAt / yasyApavAdaH / drovikAro druvayaM mAnam / 1305 mAnAt krItavat // 6 // 2 // 44 // mIyate paricchidyate yena tanmAnam iyattAparicchittihetuH saMkhyAdirucyate / mAnavAcinaH zabdAdvikAre krItavat pratyayavidhiH / zatena krItaM zatyaM, zatikaM / tathaiva zatasya vikAraH zatyaH, shtikH| bat sarvavidhisAdRzyArthaH / tena luvAdikasyApyatidezo bhavati / dvizataH / Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 275 -- 1306 hemAdibhyo'J // 6 // 2 // 45 // heman ityevamAdibhyo yathAyogaM vikAre'vayave cArthe nityamaJ pratyayaH syAt / heno vikAro haimaM zarAsanam / haimI yaSTiH / rajatasya rAjataH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / hemno'NabAdhanArthamaJvacanam / aNi hi sati 'aNi' ityantyasvarAde ga na syAt / ( hemAdiSu) pATalIzyAmAkabAhiNAnAM dulakSaNasya zeSANAM tu vaikalpikasya mayaTo bAdhanArtham / 1307 abhakSyAcchAdane vA mayaT // 6 // 2 // 46 // SaSThayantAd bhakSyA-. cchAdanavarjite yathAyogaM vikAre'vayave ca mayaT pratyayo vA syAt / bhasmano vikAraH bhasmamayaM, bhAsmanam / abhakSyAcchAdana iti kim / maudgaH suupH| kArpAsaH pttH| bhakSyAcchAdanayormayaDabhAvapakSe ca tAlAddhanuSItyAdiko vidhiH sAvakAzaH / ayaM ca bhasmamayamityAdau / tatrobhayaprAptau paratvAdanena mayaT bhavati / tAlamayaM dhanuH ityAdi / eke tu tAlAddhanuSi droH prANivAcibhyazca mayaTa necchanti / 1308 zaradarbhakUdItRNasomabalvajAt // 6 / 2 / 47 // zarAdibhyo yathAyogaM bhakSyAcchAdanavarjite vikAre'vayave ca nityaM mayaT pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / zaramayam / darbhamayam / kUdImayam / tRNamayam / somamayam / blvjmym| 1309 ekasvarAt // 6 // 2 // 48 // ekasvarAnnAmno yathAsaMbhavaM bhakSyAcchAdanavarjite vikAre'vayave ca nityaM mayaT syAt / vAGmayam / tvaGmayam / 1310 dorpraanninH||6||2||49|| dusaMjJakAdamANivAcino yathAyogaM bhakSyAcchAdanavarjite vikAre'vayave ca mayaT pratyayaH syAt / anno'pvaadH| Amramayam / yanmayam / aprANina iti kim / zvAvidho vikAro'vayavo vA zauvAvidham , shvaavinmym| 1311 goH purISe // 6 // 2 // 50 // gozabdAt purISe'rthe mayaT pratyayaH syAt / goH purISaM gomayam / purISa iti kim / gavyaM payaH / 'goH svare yaH' iti yH| Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276 siddhahaimabRhatmakriyA. [ taddhita yadyapi purISaM vikAratvena na prasiddhaM tathApi doSadhAtumalamUlaM zarIramiti vivakSAyAM tAtsthyAttadvadupacAra iti goH purISaM payazca vikAro bhavati / ekasvarAt ityeva siddhe purISe niyamArtha vacanam / 1312 bIheH puroDAze // 6 // 51 // brIhizabdAt puroDAze vikAre nityaM mayaT pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / vrIhimayaH puroddaashH| puroDAza iti kim / traiha odnH| 1313 tilayavAdanAnni // 6 // 2 // 52 // tila yava ityetAbhyAM vikAre'vayave ca mayaT pratyayaH syAt anAmni / anno'pvaadH| yavAnAM vikAro yAva; sa eva yaavkH| . 1314 piSTAt // 6 / 2 / 53 // piSTazabdAdvikAre mayaT pratyayaH syAt anAmni / anno'pvaadH| piSTamayam / 1315 nAmni kH||6||2||54|| piSTazabdAnnAnni vikAre kA pratyayaH syAt / piSTasya vikAra; pissttikaa| . 1316 hyogodohAdIna hiyaGgazcAsya // 6 / 2 / 55 // hyogodohazabdAdvikAre nAmni InaJ pratyayaH syAt tatsaMniyoge ca prakRtehiyaGgu ityaadeshH| hyogodohasya vikAraH haiyaGgavInaM naghanItaM ghRtaM vA / nAmnItyeva / hyogodohasya vikAra idamudazcit yaugodohamityaNeva bhavati / - 1317 apo yaJ vA // 6 // 2 // 56 // apazabdAdvikAre yaJ pratyayo vA syAt / eksvrmytto'pvaadH| apAM vikAraH Apyam , ammayam / atha zuna iva padamasya zvApadam , tasya vikAra ityatra aNi kRte zvanazabdasya dvArAdiSu pAThAt tatra tadAdividheApitatvAca- . 1318 dvArAdeH // 746 // dvArAdInAM yau yakAravakArau tayoH samIpasya svareSvAdeH svarasya tatmAptau vRddhiprasaGge tAbhyAmeva prAk ait aut ityAgamau syAtAm bNiti taddhite pre| ityanena nityamaukAre prApte 1319 padasyAniti vA // 7 / 4 / 12 // padazabdAntasya zvAdeH zabdasya Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 277 ikArAdivarjite bNiti taddhite pare vakArAt prAgaukAro vA syAt / iti viklpH| zvApadaM, zauvApadam / anitIti kim / zvapadena carati shvaapdikH| 1320 lubbahulaM puSpamUle // 6 / 2 / 57 // vikArAvayavayovihitasya pratyayasya puSpe mUle vA vikAratayAvayavatayA vA vivakSite bahulaM lup syAt / mallikAyA vikAro'vayavo vA puSpaM mallikA / yUthikA / navamAlikA / mAlatI / eSu aNo mayaTo vA lupi 1321 GayAdergauNasyAvipastaddhitalukyagoNIsUcyoH // 2 / 4 / 95 / / GayAdeH pratyayasya gauNasyAkibantasya taddhitaluki sati luk goNIsUcIsaMbaMdhinastu na / ityanena strIpratyayanivRttau lubantasya strItvAt punaH striiprtyyH| vidAryA mUlaM vidArI / kacinna bhavati / varaNasya puSpANi vAraNAni / eraNDasya mUlAni airaNDAni / kacidvikalpaH / zirISasya puSpANi zirISANi, zairISANi / hIberasya mUlAni hIberANi, haiberANi / kacitpuSpamUlAbhyAmanyatrApi bhavati / Amalakasya vikAro vRkSaH AmalakI / badarI / vrIhevikAraH stambaH vrIhiH / 1322 phale // 6 // 2 // 58 // vikAre'vayave vA phale vivakSite pratyayasya harItakyAH phalaM harItakI / pippalI / harItakyAdibhyo lupi prakRtiliGgameva / tatra pUrvasya strIpratyayasya lupi punaH sa eva strIpratyayaH / yadyapyAmalakAdIni prakRtyantarANi santi tathApyAmalakyAdibhyaH pratyayazrutinivRtyartha lugvacanam / 1323 plakSAderaNa // 6 / 2 / 59 // plakSAdibhyo vikAre'vayave vA phale vivakSite aN syAt / mytto'pvaadH| vidhAnasAmarthyAccAsya lub na bhavati / plakSasya vikAro'vayavo vA phalaM plAkSam / evaM nyagrodhasya vikAra ityatrAnena aNi kRte-- 1324 nyagrodhasya kevalasya // 7 // 47 // nyagrodhazabdasya kevalasya yo yakArastasya sthAnI avyutpattipakSe tu samIpo yaH svareSvAdiH svarastasya Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita tatmAptau vRddhimAptau tasmAdeva yakArAt prAk aikAra Agama: syAt Niti taddhite / naiyagrodham / idamapi dvArAdInAM tadAdividhertApakam / nyagrohatIti nyagrodha iti vyutpattipakSe niyamArtham / kevalasyaiveti / avyutpattipakSe tu vidhyarthaM vacanam / vivakSite vANa pratyayaHsyAt pakSe yathAprAptam pratyayastasya ca lupa / jambvA vikAro'vayavo vA phalaM jAmbavam / pakSe jambu jambUH / lupi strInapuMsakate / 1326 na dviradruvayagomayaphalAt // 6 // 2 // 61 // druvayaM gomayaM phalavAci ca varjayitvA'myasmAnnAno vikArAvayavayordviH pratyayo na syAt / kapotasya vikAro'vayavo vA kApotaH / kApotasya vikAro'vayavo veti doramANina iti mayaT na bhavati / adruvayagomayaphalAditi kim / drauvayaM khaNDam / gaumayaM bhasma / kApistho rasaH / kathaM kapotasya mAMsaM kApotam tasya vikAraH kApoto rasaH palAzasyAvayavaH pAlAzI zAkhA tasyA avayavaH pAlAzI samit / vikAre'pi prakRtizabdo vartate / yathA mudgaiH zAlIn bhuGkte / mudgavikAraiH zAlivikArAniti gamyate / gobhiH sannaddho vahati / govikAraizcarmamiriti gmyte| avayave'pyavayavizabdo vartate / pUrve pazcAlAH: grAmo dagdha iti / tatra vikAravRtteH prakRtizabdAdavayavavRtteravayavizabdAca pratyayo bhaviSyati / vikAravikAro'pi vA vikAra eva avayavAvayavo'pyavayava iti / 1327 pitRmAturvyaDulaM bhrAtari // 6 / 2 / 62 // pitRmAtRzabdAbhyAM SaSThayantAbhyAM bhrAtari vAcye yathAsaMkhyaM vya Dula ityeto pratyayau syAtAm / piturdhAtA pitRvyaH / mAturkItA mAtulaH / DakAro'ntyasvarAdilopArthaH / 1328 pitro mahaT // 6 / 2 / 63 // pitRmAtRzabdAbhyAM SaSThayantAbhyAM mAtApitrorvAcyayo mahaT pratyayaH syAt / pituH pitA pitaamhH| piturmAtA pitAmahI / mAtuH pitA maataamhH| mAturmAtA mAtAmahI / dvivacanaTittvAbhyAM mAtApitroriti vijJAyate / ddkaaro'ntysvraadilopaarthH| TakAro DyarthaH / ... .1329 averdugdhe soDhadusamarIsam // 62 / 64 // avizabdAt SaSThaya Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 279 ntAt dugdhe'rthe soDha dUsa marIsa ityete pratyayAH syuH / averdugdham avisoDham / avidUsam / avimarIsam / 1330 raassttre'nnggaadibhyH||6||2||65|| rASTraM janapadaH / SaSThayantAdaGgAdivarjitAnnAmno rASTre'bhidheye yathAvihitama pratyayaH syAt / zibInAM rASTraM zaivam / anaGgAdibhya iti kim / aGgAnAM vaGgAnAM vA rASTramiti vAkyameva / aGgAdayaH prayogagamyAH / kecittu aGgAdipratiSedhaM necchanti / aGgAnAM rASTramAGgam / vAGgamityAdi / uttaratra nivAsa ityabhidhAnAt Izitavye rASTre'yaM vidhiH / ubhayathA hi rASTrasaMbaMdho bhavati / 1331 rAjanyAdibhyo'kam / / 6 / 2 / 66 // rAjanya ityevamAdibhyo rASTra vAcye'kA pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / rAjanyAnAM rASTra rAjanyakam / daivayAvatakam / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1332 vasAtervA // 6 // 2 // 37 // vasAtizabdAdrASTre vAcye'kaJ pratyayo vA syAt / vasAtInAM rASTraM vAsAtakaM vAsAtam / 1333 bhaurikyaiSukAryAdevidhabhaktam // 62 / 68 // bhaurikyAdibhya aiSukAryAdibhyazca rASTre yathAsakhyaM vidha bhakta ityetau pratyayau syAtAm / aNo'pavAdaH / bhaurikINAM rASTra bhaurikividham / bhaulikividham / svabhAvAnapuMsakatA / aiSukArINAM rASTraM aiSukAribhaktam / sArasAyanabhaktam / 1334 nivAsAdUrabhave iti deze nAmni // 62 / 69 // SaSThayantAnAmno nivAsa adUrabhava ityetayorarthayoryathAvihitaM pratyayaH syAt deze nAmni-pratyayAntaM ceddezasya nAma / itikaraNo vivakSArthaH / tenAnuvRtte vyavahAramanupatite nAmni vijJeyam na saMgIte / nivasantyasminniti nivAsaH / zibInAM nivAso dezaH zaivaH, vidizAyA adUrabhavaM nagaraM vaidizam / vaidizo jnpdH| iha kecidaGgAnAM nivAsaH aGgAH, varaNAnAmadUrabhavaM varaNA nagaram , khalatikasya adUrabhavAni khalatikaM vanAnItyAdiSu pratyayamutpAdya lupamArabhante, satyAM ca lupi prakRtivalliGgavacane na manyante tadayuktam / atra hi prakRtimAtrameva dezanAma na pratyayAntam pratyayAntasya ca dezanAmatve pratyayo vidhIyate iti na bhavati / tasya nivAsa ityAdivivakSoyAM Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita tu vAkyameva / pratyayAbhAvAca lubapi na vktvyaa| aGgavaraNAdInAM ca kSatriyavRkSAdivajjanapadanagarAdau svata eva vRttina pratyayayogAt liGgasaMkhyopAdAnaM ca svagatameveti / 1335 tadavAsti // 6 / 270 // taditi prathamAntAdatreti saptamyarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt yattatprathamAntaM taccedastIti bhavati deze-nAmni pratyayAntaM cet dezasya nAma bhavati / atrApItikaraNo vivakSArtho'nuvartate eva / tena prasiddha nAmni bhUmAdau cArthe bhavati / ata eva cobhayaprAptau paro'pi matvarthIyo'nena bAdhyate / udumbarA asmin deze santi audumbaraM nagaram / audumbaro jnpdH| audumbaraH prvtH| 1336 tena nirvRtte ca // 6 / 271 // teneti tRtIyAntAt nirvRttamityarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt deze nAmni pratyayAntaM ceddezasya nAma bhavati / yadA akarmakA api dhAtavaH sopasargAH sakarmakA bhavanti iti karmaNi nirvRttazabdo vyutpAdyate tadA teneti kartari karaNe vA tRtiiyaa| yadA tvakarmakavivakSayA kartari nirvRttazabdastadA hetau tRtIyA / kuzAmbena nivRttA kauzAmbI nagarI / cakArazcatuNI yogAnAmuttaratrAnuvRttyarthaH / tenottare pratyayA yathAyogaM caturvartheSu bhvnti| ___ 1337 nadyAM matuH // 6 // 2 // 72 // tasya nivAsaH, tasyAdUrabhavaH, tadatrAsti, tena nirvRttaM cetyeSvartheSu matuH pratyayaH syAt nayAM deze nAmni-pratyayAntaM cennadIviSayaM nAma bhavati / ndiinaametyrthH| aNo'pavAdaH / 1338 nAmni // 2 / 1 / 95 // matormakArasya vakArAdezaH syAt saMjJAyAm / anajirAdibahusvaretyAdinA ca mato dIrghaH / udumbarA asyAM santi udumbarAvatI ndii| mazakAvatI / vIraNAvatI / zarAvatI / irAvatI / bhagIrathena nittA bhAgIrathItyAdIni nadInAmAnyamatvantAnyeveti maturna bhavati / 1339 madhvAdeH // 6 / 2 / 73 // madhvAdibhyo matuH pratyayaH syAt cAturarthikaH deze nAmni / anno'pvaadH| andyrthshcaarNbhH| madhumAn / bisavAn / 1340 naDakumuvetasamahiSADDit // 6 / 274 // naDAdibhyo Din matuH pratyayo bhavati cAturarthikaH deze nAnni / aNAdyapavAdaH / naDvAn / kumudvAn / vetasvAn / mahiSmAn deshH| tatra bhavA mAhiSmatI ngrii| DittvamantyasvarAdilopArtham / Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 281 1341 naDazAdAda valaH // 6 / 2 / 75 // naDa zAda ityetAbhyAM Dit vala: pratyayaH cAturarthikaH syAdeze nAmni / matvaNAyapavAdaH / / naDvalam / zAvalam / 1342 zikhAyAH // 6 // 2 // 76 // zikhAzabdAvalaH pratyayo bhavati cAturathikaH deze nAnni / anno'pvaad;| pRthagyogADDiditi nivRttam / zikhAvalaM nAma nagaram / matuprakaraNe zikhAyA valacaM vakSyati tat adezAthai vacanam / 1343 zirISAdikakaNau // 6 / 277 // zirISazabdAdika kaNa ityetau pratyayau cAturarthiko syAtAm deze nAmni / zirISANAmadUrabhavo grAmaH zirISikaH, shairiissikH| 1344 zarkarAyA ikaNIyANa ca // 6 // 2 // 78 // zarkarAzabdAdikaNa Iya aNa cakArAt ika kaNa ityete pratyayAzcAturathikAH syurdeze nAmni / zarkarA asmin deze santi zArkarikaH, zarkarIyaH, zArkaraH, zarkarikaH, zArkarakaH / zirISAH zarkarA iti pratyayayogamantareNApi deze vRttiriti pUrvavat pratyayo na bhavati / 1345 ro'zmAdaH // 6 / 2 / 79 // azmAdibhyo raH pratyayo bhavati cAturathiko deze nAmni / azmaraH / yuuprH| 1346 prekSAderin // 6 / 2 / 80 // prekSAdibhya in pratyayo bhavati cAturathiko deze naanni| prekSI / phlkii| 1347 tRNAdeH sala // 6 / 2 / 81 // tRNAdibhyazcAturarthikaH sala pratyayaH syAheze nAmni / tRnnsaa| nadasA / 1348 kAzAdarilaH / / 6 / 2 / 82 // kAzAdibhyazcAturarthika ilaH pratyayaH 1349 arIhaNAderakaNa // 6283 // arIhaNAdibhyazcAturarthiko'kaNa pratyayaH syAddeze nAmni / ArIhaNakam / khANDavakam / 1350 supanthyAdeyaH // 6 / 2 / 84 // supanthin ityAdibhyazcAturathiko jya: Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 siddhahaimabRhatprakriyA [taddhita pratyayaH syAdeze nAnni / saupanthyam / supathinzabdasyAta eva nipAtanAt pakArAtparo nAgamaH pasya ca vA vkaarH| 1351 sutaMgamAderi // 6 // 2 // 85 // sutaMgamAdibhyazcAturarthika iJ pratyayaH syAddeze nAmni / sautNgmiH| maunivittiH / 1352 balAderyaH // 6 // 2 // 86 // balAdibhyazcAturathiko yaH pratyayaH syAt deze naanni| balyam / pulyam / 1353 aharAdibhyo'J // 6 // 2 // 87 // ahan ityevamAdibhyazcAturathiko'J pratyayaH syAt deze nAmni / Ahnam / laumam / tena nivRttamityarthe'haHzabdAddeze nAmni vihito'yamaJ vizeSavihitatvAt nirvRtta iti sAmAnyavihitasya kAlekaNo'pavAdaH / ahraadiraakRtignnH| 1354 sakhyAderayaNa // 6 / 2 / 88 // sakhi ityevamAdibhyazcAturarthika eyaNa pratyayaH syAddeze nAmni / saakheyH| saakhidtteyH| 1355 panthyodarAyanaN // 6 // 2 // 89 // panthyAdibhyazcAturarthika AyanaN pratyayaH syAddeze nAnni / paanthaaynH| pathinzabdasya pratyayayoge pakArAtparo nAgamo'ta eva nipAtanAt / pAkSAyaNaH / 1356 karNAderAyaniJ // 6 / 2 / 90 // karNAdibhyazcAturarthika AyaniJ pratyayaH syAt deze nAmni / kArNAyaniH / vaasisstthaayniH|| 1357 utkarAderIyaH // 6 / 2 / 91 // utkarAdibhyazcAturarthika IyaH pratyayaH syAddeze nAmni / utkriiyH| sNkriiyH| 1358 naDAdeH kIyaH // 6 / 2 / 92 // naDa ityevamAdibhyazcAturarthikaH kIyaH pratyayaH syAddeze nAmni / naDakIyaH / plakSakIyaH / 1359 kRzASvAderIyaNa // 6 / 2 / 93 // kRzAzvAdibhyazcAturarthika IyaNa pratyayaH syAddeze nAnni / kAzviIyaH / AriSTIyaH / Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam / siddhahaimabRhasmakriyA. 283 1360 RzyAdeH kaH // 6 / 2 / 94 // Rzya ityAdibhyazcAturarthikaH kaH pratyayaH syAdeze nAmni / RzyakaH / nygrodhkH| 1361 varAhAdeH kaN // 6 / 2 / 95 // varAhAdibhyazcAturarthikaH kaNa pratyayaH syAt deze nAmni / vArAhaka; / paalaashkH| 1362 kumudAderikaH // 6 / 2 / 96 // kumuda ityevamAdibhyazcAturarthikaH ikaH pratyayaH syAddeze nAmni / kumudikam / ikkaTikam / 1363 azvatthAderikaN // 6 / 2 / 97 // azvattha ityAdibhyazcAturarthika ikaN pratyayaH syAddeze nAmni / Azvatthikam / kaumudikam / 1364 sAsya paurNamAsI // 6 / 2 / 98 // itizadvo nAnnIti cAnuvartate / deza iti nivRttam / seti pathamAntAdasyeti SaSThayarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt yattatprathamAntaM taccetpaurNamAsI bhavati nAmni-pratyayAntaM cennAma syAt / itikaraNo vivkssaarthH| tena mAsArdhamAsayoreva saMvatsaraparvaNoH prtyyH| sNvtsre'pynye| asyetyavayavAvayavisaMbaMdhe sssstthii| pauSI paurNamAsI asya pauSo maasH| pausso'rdhmaasH| evaM mAghaH, vaizAkhaH, ASADha iti| nAmnItyeva / pauSI paurNamAsI asya paJcarAtrasyeti vAkyameva / paurNamAsIti pUrNI mAzcandro'syAmastIti 'pUrNamAso'N / ityaN / pUrNamAsa iyamiti vA tasyedamityaNa / pUrNo mA mAso vAsyAM pUrNamAsA vA yukteti ata eva nipAtanAdaNa / 1365 AgrahAyaNyazvatthAdikaN // 6 / 2 / 99 // AgrahAyaNI azvatthA ityetAbhyAM seti prathamAntAbhyAmasyeti SaSThayarthe ikaNa pratyayaH syAt yattatprathamAntaM taccatpaurNamAsI bhavati nAmni-pratyayAntaM cennAma syAt / AgrahAyaNI paurNamAsI asyeti AgrahAyaNiko mAso'rdhamAso vaa| azvatthA paurNamAsI asyeti Azvatthiko mAso'rdhamAso vA / AgrahAyaNI mArgazIrSI / azvatthA aashvyujii| * anye tu azvatthazaddhamapratyayAntaM paurNamAsyAmapi pulinggmicchnti| azvatthA paurnnmaasii| 1366 caitrIkArtikIphAlgunIzravaNAdvA // 62 / 100 // ebhya ikaNa pratyayo vA syAt sAsya paurNamAsIti asmin viSaye nAmni / caitrI paurNamAsI Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita asya caitrikaH, caitro vA mAso'rdhamAso vaa| evaM kArtikyAH kArtikikaH, kaartikH| phAlgunyAH phAlgunikaH, phAlgunaH / zravaNAyAH zrAvaNikaH, zrAvaNaH / 1367 devatA // 6 // 2 // 101 // sAsyetyanuvartate / seti prathamAntAdasyeti SaSThayarthe yathAvihitaM pratyayaH syAdyattatpathamAntaM devatA cetsA bhavati / arhan devatA asya ArhataH / jainaH / AgneyaH / AdityaH / bArhaspatyaH / gavyam / 1368 devatAnAmAtvAdau // 7 / 4 / 28 // devatArthAnAM zaddhAnAmAtvAdau viSaye Niti taddhite pare AdeH pUrvapadasyottarapadasya ca svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAta / agnizca viSNuzca devatA asya AgnAvaiSNavaM sUktam / vedasahazrutAvAyudevatAnAmityata Arabhya upAsoSasa iti yaavdaatvaadyH| AtvAdAviti kim / skandavizAkhayoridaM skAndavizAkham / - 1369 Ato nendravaruNasya // 7 / 4 / 29 // AkArAntAt pUrvapadAtparasya indrazadrasya varuNazabdasya cottarapadasya svareSvAdeH svarasya vRddhirna syAt / agnizca indrazca agnendrau / tau devatA asya AgnendraM sUktam / saumendraM hviH| aindrAvaruNam / maitrAvaruNam / Ata iti kim / AgnivAruNam / uttarapadasyetyeva / aindrAgnaM ekAdazakapAlaM puroDAzaM nirvapet / nanu cendrazaddhasya dvau svarau tatrAyaH saMdhikAryeNa hiyate'paro'varNevarNasyetyato'svara evendrazaddhastasya kiM vRddhipratiSedhena ? satyam / kintvanenaitajjJApyate bahiraGgamapi pUrva pUrvottarapadayoH kArya bhavati pazcAt sandhikAryam / 1tena pUrveSukAmazama ityAdi siddham / 1370 paigAkSIputrAderIyaH // 6 / 2 / 102 // paiGgAkSIputraM ityevamAdibhya IyaH pratyayaH syAtsA'sya devatetyasminviSaye / anno'pvaadH| paiGgAkSIputro devatA asya paiGgAkSIputrIya haviH / tArNavindavo devatA asya tArNavindavIyaM haviH / evaM paiGgIputrIyam / paiGgAkSIputrAdayaH prayogagamyAH / 1371 zukrAdiyaH // 6 / 2 / 103 // zukrazadvAdiyaH pratyayaH syAtsA'sya devatetyasmin viSaye / zukriyaM haviH / zukriyo'dhyAyaH 1 atra bhave'N prAggrAmANAmityuttarapadavRddhiH / atra yadi pUrva saMdhiH syAttadA ikArasya pUrvapadatvAt SusaMbaMdhina ukArasya vRddhiH syAt / Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 285 1372 zatarudrAttau // 6 / 2 / 104 // zatarudrazadvAttau-Iya iya ityetau pratyayau syAtAm sA'sya devatetyasmin viSaye / zatasaMkhyA rudrAH zatarudrAHH / te devatA asya zatarudrIyaM, zatarudriyam / zataM rudrAM devatA asyeti dvigAvapi vidhAnasAmarthyAt lub na bhavati / 1373 aponapAdapAnnapAtastu cAtaH // 2 / 105 // aponapAdapAnapAt ityetAbhyAM tau pratyayau syAtAm so'sya devatetyasmin viSaye tatsaMniyoge cAnayorAcchadasya ta ityayamAdezaH syAt / aponapAt devatA asya aponaptrIyam , aponatriyam / apAnaptrIyam , apaantriym|| 1374 mahendrAhA // 6 / 2 / 106 // mahendrazadvAt sA'sya devatetyasmin viSaye tau pratyayau vA syAtAm / mahendrIyam , mahendriyam / pakSe aN / mAhendraM haviH / 1375 kasomAt vyaNa // 6 / 2 / 107 // kazadvAt somazadvAcca sA'sya devatetyasmin viSaye TyaNa pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / TakAro ddnyrthH| kA prajApatirdevatA asya kAyaM hviH| kAyI issttiH| kazabdaM prati Nittvasya vaiyarthyAMdAlopo na bhavati / somo devatA'sya saumyaM hviH| 1376 dyAvApRthivIzunAsIrAgnISomamarutvavAstoSpatigRhamedhAdIyayau // 6 / 2 / 108 // ebhyaH sA'sya devatetyasmin viSaye Iya ya ityetau pratyayau syAtAm / aNo vyasya cApavAdaH / dyozca pRthivI ca dyAvApRthivyA te devate asya dyAvApRthivIyam , dyAvApRthivyam haviH / zunazca vAyuH sIrazcAdityaH zunAsIrau tau devatA asya zunAsIrIyam , zunAsIryam / agnizca somazca agnISomau tau devatA asya agnISomIyam , agnISomyam / marutvAn devatA asya marutvatIyam / marutvatyam / vAstoSpatirdevatA'syeti vAstoSpatIyam , vAstoSpatyam / gRhamedho devatA'sya gRhamedhIyam , gRhamedhyam / 1377 vAvRtupitruSaso yaH // 6 / 2 / 109 // vAyu Rtu pitR upas 1 nanu kAyamityA lopAtsvarAdeza iti nyAyena lopAt pUrva vRddhau kRtAyAM pazcAdAkAralopaH kasmAnna bhavatItyAha-kazabdaM pratIti / akArasyAkArasya vA lope vizeSAbhAvAt / yadvA sakRdgate sparddhaM yad bAdhitaM tad bAdhitamevetyupatiSThate / Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita ityetebhyaH sA'sya devatetyasmin viSaye yaH pratyayaH syAt / anno'pvaadH| vAyudevatA'sya vAyavyam / evam Rtavyam , pitryam , upasyam / 1378 mahArAjaproSTapadAdikaNa // 6 / 2 / 110 // mahArAja proSThapada ityetAbhyAM sA'sya devatetyasmin viSaye ikaNa syAt / anno'pvaadH| mahArAjo devatA'sya mAhArAjikaH / maahaaraajikii| prauSThapadikaH / pausstthpdikii| 1379 kAlAdbhavavat // 6 / 2 / 111 // kAlavizeSavAcibhyo nAmabhyo yathA bhave'rthe pratyayA vakSyante tathA sA'sya devatetyasmin viSaye syuH| vat srvsaahshyaarthH| tena yakAbhyaH prakRtibhyo yena vizeSaNena ye pratyayA bhave'rthe bhavanti tAbhya eva prakRtibhyastenaiva vizeSaNena ta eva pratyayA iha bhavanti / yathA mAse bhavaM mAsikaM tathaiva mAso devatA'syeti mAsikamityAdi / 1380 AdezchandasaH pragAthe // 6 / 2 / 112 // seti prakRtirasyeti pratyayArthazcAnuvartate / tayoryathAkramaM vizeSaNe Adezchandasa iti pragAthe iti ca / seti prathamAntAdAdibhUtAt chandaso'syeti SaSThayarthe pragAthe'bhidheye yathAvihitaM pratyayaH syAt / yatra dve Rcau pragranthanena prakarSagAnena vA tisraH kriyante sa mantravizeSaH prgaathH| paGktirAdiryasya pragAthasya pAGktaH prgaathH| Aderiti kim / anuSTub madhyamasya pragAthasya / chandasa iti kim / udityayaM zaddha Adirasya pragAthasya / pragAtha iti kim / paGktirAdirasya anuvAkasya / 1381 yoddhRprayojanAyuddhe // 6 / 2 / 113 // seti prathamAntAt yoddhavAcinaH prayojanavAcinazcAsyeti SaSThayethe yuddhe'bhidheye yathAvihitaM pratyayaH syAt / vidyAdharA yoddhAraH asya yuddhasya vaidyAdharaM yuddhm| bhArataM yuddham / prayojanaM pravRttisAdhyaM phalam / subhadrA prayojanamasya yuddhasya saubhadraM yuddham / sautAraM yuddham / atra subhadrAdizaddhastatmAptau vartata iti pryojnm| yoddhRpayojanAditi kim / mAso'sya yuddhsy| yuddha iti kim / subhadrA prayojanamasya vairasya / 1382 bhAvano'syAM NaH // 62 / 114 // seti prkRtivishessnnmnuvrtte| bhAve yo ghaJ tadantAt prathamAntAdasyAmiti strIliGge saptamyarthe NaH pratyayaH syAt / prapAto'syAM vartate tithau paapaataa| bhAvagrahaNaM kim / prAkAro'syAm / ghana iti Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatyakriyA. 287 kim / zyenapatanamasyAm / strIliGgagrahaNAdiha na / daNDapAto'smina divse| iti. karaNAnuvRteH kacinna bhavati / droNapAko'syAM sthAlyAm / kevalAca bhAve ghantAna bhavati / 1383 zyainaMpAtA tailaMpAtA // 6 / 2 / 115 // zyenazaddhasya tilazadasya ca bhAvaghaante pAtazabde pare mAnto nipAtyate / pratyayastu pUrveNaiva siddhH| zyenapAto'syAM vartate zyainaMpAtA / tilapAto'syAM vartate tailaMpAtA tithiH kriyAbhUmiH krIDA vaa| 1384 praharaNAt krIDAyAM NaH // 6 // 2 // 116 // praharaNavAcinaH prathamAntAdasyAmiti saptamyarthe krIDAyAM NaH pratyayaH syAt / daNDaH praharaNamasyAM krIDAyAM dANDA krIDA / evaM mauSTA pAdA krIDA / praharaNAditi kim / mAlA bhUSaNamasyAM krIDAyAm / krIDAyAmiti kim / khaDgaH praharaNamasyAM senAyAm / yatrAdroheNa ghAtapratighAtau syAtAM sA krIDA / bhAvagho'syAM Na ityanantaro No nAnuvartate krIDAyA arthAntaratvAt yathA pUrvasUtropAttaH samUhAdyartheSu tato yathAvihitameva pratyayo bhaveditIha punarNagrahaNam / 1885 tadvettyadhIte // 6 / 2 / 117 // taditi dvitIyAntAt vetti adhIte vetyetayorarthayoryathAvihitaM pratyayaH syAt / muharta vetti mauhuurtH| evmautpaatH,naimittH| kecittu muhUrtanimittazadvau nyAyAdau paThanti tanmate mauhuurtikH| naimittikH| chando'dhIte chaandsH| vyAkaraNaM vettyadhIte vA vaiyAkaraNaH, nairuktH| ghaTaM vetti paTaM vettItyAdAvanabhidhAnAnna bhavati / kecittu vedanAdhyayanayorekaviSayatAyAmevecchanti / tanmate agniSTomaM yajJaM vettItyAdAvapi pratyayo na bhavati 1386 nyAyAderikaN // 6 / 2 / 118 // nyAyAdibhyo vettyadhIte vetyarthe ikaNa pratyayaH syAt / nyAya vettyadhIte vA naiyAyikaH / naiyaasikH| 1387 padakalpalakSaNAntakratvAkhyAnAkhyAyikAt // 62 / 119 // padakalpalakSaNazadvAntebhyaH kratvAkhyAnAkhyAyikAvAcibhyazca vettyadhIte vetyartha ikaN pratyayaH syAt / padAnta-paurvapadikaH / bahupratyayapUrvAt padazaddhAnna bhavati anabhidhAnAt / klpaant-maatRklpikH| lakSaNAnta-gaulakSaNikaH / lAkSaNika iti Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 siddhahaimabRhatprakriyA. [ taddhita nyAyAditvAt siddham / krtu-aagnissttomk| aakhyaan-yaavkriitikH| aakhyaayikaa-vaasvdttikH| 1388 akalpAt sUtrAt // 6 / 2 / 120 // kalpazadvavarjitAt paro yaH sUtrazaddhastadantAdvettyadhIte vetyarthe ikaN pratyayaH syAt / vaartitrikH| saaNgrhmuutrikH| akalpAditi kim / sautraH / kAlpasautraH / 1389 adharmakSatrisaMsAGgAdvidyAyAH // 1 / 2 / 121 // dharma kSatra tri saMsarga aGga ityetacchaddhavarjitAt paro yo vidyAzaddhastadantAd vettyadhIte vetyarthe ikaN pratyayaH syAt / vaaysvidhikH| sArpavidhikaH / adharmAderiti kim / vaidyH| dhArmavidyaH / kSAtravaidyaH / vyavayavA vidyA trividyA tAM vettyadhIte vA vidyaH / atra trividyAzadasya karmadhArayasyaiva grahaNaM na dvigoH / tatra lupi satyAmaNikaNovizeSAbhAvAt / trividyaH / sAMsargavidyaH / aanggvidyH| 1390 yAjJikaukthikalaukAyitikam // 6 // 2 / 122 // yAjJikAdayaH zaddhA vettyadhIte vetyarthe ikaNpratyayAntA nipAtyante / yAjJiketi yajJazadvAd yAjJikyazadAcekaNa ikyalopazca nipaatyte| yajJaM yAjJikyaM vA vettyadhIte vA yaajnyikH| aukthiketi ukthazabdaH keSucideva sAmasu rUDhaH / yajJAyajJIyAt pareNa yAni gIyante na ca teSu vartamAnAt pratyaya iSyate kiM tarhi tayAkhyAne authikye upacAreNa vartamAnAt / ukthamadhIte aukthikaH / aukthikyamadhIte ityrthH| authikyazaddhAttu pratyayo na bhavatyanabhidhAnAt / tasmAdapIcchantyeke / aukthikyamadhIte aukthikaH / laukAyitiketi lokAyatazadvAdikaNa yakArAkArasya cekAro nipAtyate / lokAyataM vettyadhIte vA lokAyitikaH / laukAyatikA iti tu nyAyAdipAThAt siddham / 1391 anubrAhmaNAdin // 6 / 2 / 123 // anubrAhmaNazadvAd vettyadhIte vetyarthe in pratyayaH syAt / brahmaNA prokto grantho brAhmaNam / brAhmaNasadRzo grantho'nubrAhmaNam / sdRshaarthe'vyyiibhaavH| tadvettyadhIte vAnubrAhmaNI / matvarthIyenaivenA siddhe anabhidhAnAca ikasyApravRttAvaNabAdhanArthamino vidhAnam / 1392 zataSaSTeH patha ikaT / / 6 / 2 / 124 // zata SaSTi ityetAbhyAM paro Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 289 yaH pathinzaddhastadantAdvettyadhIte vetyarthe ikaT pratyayaHsyAt / zatapathikaH, shtpthikii| SaSTipathikaH, ssssttipthikii| 1393 padottarapadebhya ikaH // 6 // 2 / 128 // padazaddha uttarapadaM yasya tasmAt padazadvAt padottarapadazaddhAca vettyadhIte / vetyarthe ikaH pratyaya: syAt / pUrvapadikaH / pUrvapadikA / uttrpdikH| uttarapadikA / padikaH / padikA / pdottrpdikH| padottarapadikA / bahuvacanaM sarvabhaGgaparigrahArtham / 1394 padakramazikSAmImAMsAsAno'kaH // 6 / 2 / 126 // pada krama zikSA mImAMsA sAman ityetebhyo tadvettyadhIte vetyarthe'kaH pratyayaH syAt / padakaH / kramakaH / shiksskH| mImAMsakaH / sAmakaH / upaniSacchadAdapIcchati kazcit / upaniSadakaH / ke sati zikSAkA, zikSikA, zikSakA / mImAMsAkA, mImAMsikA, mImAMsaketi rUpatrayaM syAt / zikSikA, mImAMsiketi ceSyate / tadarthamekavacanam / ___ 1395 sasarvapUrNAllup // 6 // 2 // 127 // sapUrvAt sarvapUrvAcca vettyadhIte vetyarthe vihitasya pratyayasya lup syAt / savAtikamadhIte svaartikH| sasaMgrahaH / aNo lup / sklpH| atreknnH| srvvedH| srvtntrH| atraannH| srvvidyH| atreknnH| kathaM dvivedaH paJcavyAkaraNa iti ? dvigoranapatye yasvarAderiti lupi bhvissyti| 1396 saMkhyAkAt sUtre // 6 / 2 / 128 // saMkhyAyAH paro yaH kaH pratyayo vihitastadantAt sUtre vartamAnAt nAmno vettyadhIte vetyarthe utpannasya pratyayasya lup syAt / aproktArtha AraMbhaH / aSTAvadhyAyAH parimANamasya aSTakaM sUtram / tadvidanti adhIyate vA aSTakAH pANinIyAH / saMkhyAgrahaNaM kim / mAhAvAtikAH / kAditi kim / catuSTayaM sUtramadhIyate caatussttyaaH| ___ 1397 proktAt // 6 // 2 // 129 // proktArthavihitaH pratyaya upacArAt prokta ityucyate / tadantAnnAnno vettyadhIte vetyarthe utpannasya pratyayasya lup syAt / gotamena proktaM gautamam / tadvettyadhIte vA gautamaH / sudharmeNa sudharmaNA vA proktaM saudharma saudharmaNaM vA / vavettyadhIte vA saudharmaH, saudharmaNaH / striyAM vizeSaH / gotamA sodharmA saudharmaNA strI ityAdi / aNo lupyaNantatvAbhAzat DInaM bhavati / Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 290 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1398 vedenbrAhmaNamatraiva // 6 / 2 / 130 // proktagrahaNamihAnuvartate / tacca prathamAntaM vipariNamyate / proktapratyayAntaM vedavAci inantaM ca brAhmaNavAcI atraiva-vettyadhIte vetyetadviSaye eva prayujyate / tena svAtantryaM upAdhyantarayogo vAkyaM ca nivartate / veda-kaThena proktaM vedamadhIyate vidanti vA kaThAH / evaM kalApinA kAlApAH / ityAdi / inantaM brAhmaNavAcI-tANDayena proktaM brAhmaNaM vidantyadhIyate vA tANDinaH / ingrahaNaM kim / yAjJavalkyena proktAni brAhmaNAni yAjJavalkyAni / 'zakalAderyatraH' ityatra / brAhmaNamiti kim / piGgena proktaH paiGgI kalpaH / brAhmaNaM veda eva tatra veda ityeva siddhe aninantasya niyamanivRttyarthaminbrAhmaNagrahaNam / proktAnuvartanaM kimartham / RcaH yajUMSi sAmAni maMtrA; vedH| AraMbhasAmarthyAdavadhAraNe siddhe ubhyaavdhaarnnaarthmevkaarH| proktamatyayAntasyAtraiva vRttirnAnyatra tathAtra vRttireva na kevalasya moktamatyayAntasyAvasthAnam / anyatra tvaniyamAt kacitsvAtaMtryaM bhavati / arhatA proktamAhataM zAstram / kacidupAdhyantarayogaH / ArhataM mahatsuvihitamiti / kacid vAkyam / AItamadhIte / kacid vRttiH Aheta iti / iha punarniyamAyugapadeva vigrahaH / kaThena proktamadhIyate kaThA iti / 1399 tena channe rathe // 6 / 2 / 131 // channa iti pratyayArtho ratha iti tasya vizeSaNam / teneti tRtIyAntAt channe rathe'bhidheye yathAbhihitaM pratyayaH syAt / vastreNa channo vAstro rathaH / evaM kAmbalaH / cArmaNaH / dvaipena carmaNA dvaipH| vaiyAgheNa vaiyAghraH / ratha iti kim / vastreNa channaH kAyaH / channazabdena samantAdveSTitaM vyAptamucyate / teneha na bhavati / putraiH parito rathaH / iha kathamaNa bhavati-na vidyate pUrvaH patiryasyAH apUrvA kumArI tAdRzIM kumArImupapannaH kaumAraH patiriti ? tatra 'bhave' ityaNa bhaviSyati / kumAyA~ bhavaH kaumAraH patiH , dhavayoge tu kaumArI bhAryetyapi siddham / 1400 pANDukambalAdin // 6 / 2 / 132 // pANDukambalazadvAttRtIyAntAcchanne rathe vAcye in pratyayaH syAt / anno'pvaadH| pANDukambalena channaH pANDulambalI rthH| 1401 dRSTe sAnni nAni // 62 / 133 / / dRSTa iti pratyayArthastasya sAnIti vizeSaNam / teneti tRtIyAntAd dRSTaM sAmetyasmin arthe yathAvihitaM Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatyakriyA. __291 pratyayaH syAt nAmni-pratyayAntaM cet sAno nAma bhvti| kruzcena dRSTaM sAma kraunycm| mRgIyuNA mArgIyavam / vAsiSTham / vaizvAmitram / evanAmAni sAmAni / 1402 gotrAdaGkavat // 6 // 2 // 134 // gotravAcinastRtIyAntAd dRSTaM sAmetyasminnarthe aGkavat pratyayaH syAt / yathA tasyAyamaGka ityatredamarthe pratyayo bhavavi tathA dRSTaM sAmetyetasminnarthe'pi / aupagavena dRSTaM sAma aupagavakam / aGka iti vizeSopAdAne'pi tasyedamityarthamAtraM parigRhyate / 1403 vAmadevAdyaH // 6 // 2 // 136 // vAmadevazaddhAttRtIyAntAd dRSTe sAmani yaH pratyayaH syAt / vAmadevena dRSTaM sAma vAmadevyam / 1404 DihANa // 6 / 2 / 136 // dRSTaM sAmetyasminnarthe yo'N pratyayo vihitaH sa DidvA syAt / uzanasA dRSTaM sAma auzanam , auzanasam / / 1405 tatroddhate pAtrebhyaH // 6 / 2 / 138 // tatreti saptamyantAt pAtravAcinaH uddhRta ityasminnarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / zarAveSu uddhRta odanaH shaaraavH| pAtrebhya iti kim / pANAvudhdhRta odnH| bahuvacanaM pAtravizeSaparigrahArtham / 1406 sthaNDilAcchete vratI // 6 / 2 / 139 // sthaNDilazadvAt saptamyantAt zete ityasminnartha yathAvihitaM pratyayaH syAt yo'sau zete sa ceda vrtii| tatra zayanavato'nyatra zayanAnnivRtta ityrthH| sthaNDila eva zete sthANDilo bhikssuH| vratI iti kim / sthaNDile zete baal|| 1407 saMskRte bhakSye // 6 // 2 // 140 // saMskRta iti prtyyaarthH| tasya vizeSaNaM bhakSya iti / tatreti saptamyantAt saMskRte bhakSye yathAvihitaM pratyayaH syAt / sata utkarSAdhAnaM sNskaarH| bhrASTra saMskRtA bhrASTrA apuupaaH| bhakSya iti kim / phalake saMskRtA maalaa| 1408 zUlokhAdyaH // 6 / 2 / 141 // zUlokhAzaddhAbhyAM saptamyantAbhyAM saMskRte bhakSye yaH pratyayaH syAt / zUle saMskRtaM zUlyaM mAMsam / ukhAyAm ukhyam / 1409 kSIrodayaNa // 6 / 2 / 142 // kSIrasadvAt saptamyantAt saMskRte bhakSye eyaNa pratyayaHsyAt / kSIre saMskRtaM bhakSyaM kSaireyam / kSaireyI yvaaguuH| Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 292 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita 1410 dadhana ikaNa // 6 / 2 / 143 // dadhizadvAt saptamyantAt saMskRte bhakSye ikaN pratyayaH syAt / dagni saMskRtaM bhakSyaM dAdhikam / nanu ca saMskRtArthe ikaNa vakSyate tenaiva siddham / na siddhayati / dadhnA hi tatsaMskRtaM yasya dadhikRtamevotkarSAdhAnam / iha tu dadhi kevalamAdhArabhUtaM dravyAntareNa tu lavaNAdinA saMskAraH kriyate / 1411 vodazvitaH // 6 / 2 / 144 // udazvicchadvAt saptamyantAt saMskRte bhakSye ikaN pratyayo vA syAt / udakena zvayati udazcit / ata eva nirdezAd ydbhaavH| tatra saMskRtaM bhakSyam audazvitkam / audazvitam / 1412 kacit // 6 / 2 / 145 // apatyAdibhyo'nyatrApyarthe kacidyathAvihitaM pratyayaH syAt / cakSuSA gRhyate cAkSuSa rUpam / dRSadi piSTA dArSadAH sktvH| udUkhale kSuNNa audUkhalo yAvakaH / caturdazyAM dRzyate cAturdazaM rakSaH / catubhiruhyate cAturaM zakaTam / azvairuhyate Azvo rathaH / saMpati yujyate sAMpatam / sAMprataH / iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM taddhitaprakaraNe raktAdharthakAH samAptAH atha zaiSikAH 1413 zeSe // 6 // 3 // 1 // adhikAro'yam / yadita UrdhvamanukramiSyAmaH zeSe'rthe tadveditavyam / upayuktAdanyaH zeSaH / apatyAdibhyaH saMskRtabhakSyaparyantebhyo yo'nyo'rthaH sa shessH| tasyedaMvizeSA hyapatyasamUhAdayaH teSu vakSyamANA eyaNAdayo mA bhUvaniti zeSAdhikAraH kriyte| kiM ca sarveSu pAra jitAt kRtAdiSu vakSyamANAH pratyayA yathA syuH anantareNaivArthanirdezena kRtArthatA mA vijJAyi iti sAphalyArtha zeSavacanam / 1414 nadyAdereyaNa // 6 // 3 // 2 // nadyAdibhyo yathAsaMbhavaM prAgjitIye zeSe'rthe eyaNa pratyayaH syAt / nadyAM jAto bhavo vA naadeyH| maaheyH| vaaneyH| vanya iti tu sAdhau yH| zeSa iti kim / nadInAM samUho nAdikam / itaH prabhRti Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam 1 siddhahaimabRhatmakriyA. 293 prakRtivizeSopAdAnamAtreNa pratyayA vidhAsyante teSAM kRtAdayo'rthA vibhaktayazca parastAd vakSyante / 1415 rASTrAdiyaH // 6 // 3 // 3 // rASTrazabdAt prAgjitIye zeSe'rthe iyaH pratyayaH syAt / rASTra krItaH kuzalo jAto bhavo vA raassttriyH| zeSa ityeva / rASTrasyApatyaM raassttriH| 1416 dUrAdetyaH // 6 // 34 // dUrazaddhAt zeSe'rthe etyaH pratyayaH syAt / dUre bhavo duuretyH| 1417 uttarAdAhaJ // 6 // 35 // uttarazaddhAccheSe'rthe AhaJ pratyayaH syAt / auttraahH| auttarAhA strii| auttarAhIti uttarAhizadvAda bhavArthe'Ni / 1418 pArAvArAdInaH // 6 // 3 // 6 // pArAvArazabdAccheSe'rthe InaH pratyayaH syAt / avArassamudrastasya pAraM rAjadantAditvAt pArAvArastatra bhavo jAto vA pArAvArINaH 1419 vyastavyatyastAt // 6 // 37 pArAvArazadvAda vyastAda viparyastAcca InaH pratyayaH syAt / paariinnH| avaariinnH| avArapArINaH / 1420 gruprAgapAgudapratIco yaH // 6 // 38 // divazaddhAt prAcaM apAca udaca pratyaca ityetebhyazcAvyayAnavyayebhyaH zeSe'rthe yaH pratyayaH syAt / divi bhavaM divyam / prAci prAgvA bhavaM pAcyam / udIcyam / pratIcyam / digdezanutteH pAgAderayaM yaH kAlavRttestvavyayAt paratvAt sAyamityAdinA tanaT / anavyayAttu varSAkAlebhya itIkaNa / mAktanaM prAcikamityAdi / 1421 grAmAdInana ca // 6 // 3 // 9 // grAmazaddhAccheSe'rthe InA cakArAdyazca pratyayaH syAt / grAmINaH , graamyH| akAraH puNvdbhaavprtissedhaarthH| grAmINA bhAryA'sya graamiinnaabhaayH| 1422 kattyAdezcaiyakaJ // 6 // 3 // 10 // katri ityevamAdibhyo grAmazadvAca zeSe'thai eyakaJ pratyayaH syAt / kaatreykH| pauSkareyakaH / graameykH| evaM ca Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita 294 siddhahaimabRhatmakriyA. grAmazadasya trairUpyaM bhavati / kattryAdiSu paThito nagarazaddho mahiSmatyAdisAhacaryAt saMjJAyAmeyakatramutpAdayati anyatrANameva / 1423 kuNDayAdibhyo yaluk ca // 6 // 3 / 11 // kuNDayAdibhyaH zeSe'rthe eyakaJ pratyayaH syAt tatsaMniyoge yaluk caiSAm / kaunnddeykH| bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / 1424 kulakukSigrIvAcchvAsyalaGkAre // 6 // 3 // 12 // kulakukSigrIvA ityetebhyo yathAsaMkhyaM zvAsyalaMkAraviziSTe prAgjitIye zeSe'thai eyakaJ pratyayaH syAt / anno'pvaadH| kule zuddhAnvaye bhavo jAto vA kauleyakaH shvaa| kaulo'nyH| kauksseyko'siH| yaH kaGkakukSinirjIrNenAyasA kRtH| kauksso'nyH| 7veyko'lNkaarH| graivo'nyH| . 1425 dakSiNApazcAtpurasastyaNa // 6 // 3 // 13 // ebhyaH zeSe'rthe tyaNa pratyayaH syaat| anno'pvaadH|dkssinnaa dik tasyAM bhavo daakssinnaatyH| athavA dakSiNasyAM dizi vasati 'vA dakSiNA prathamA saptamyA A' ityApratyaye dakSiNA / tatra bhavo dAkSiNAtyaH / pAzcAtyaH / paurstyH| pazcAtpuraHzaddhasAhacaryAdakSiNA iti dikzadvo'vyayaM vA gRhyate / teneha na bhavati-dakSiNAyAM bhavAni dAkSiNAni juhoti / atra dakSiNAzado gavAdivacanaH / avyayAdevecchantyeke / 1426 balyUpirdikApizyASTAyanaN // 6 // 3 // 14 // bahi Udi padi kApizI ityetebhyaH zeSe'rthe TAyanaN pratyayaH syAt / baahaaynH| bAhAyanI / aurdAyanaH / aurdaaynii| pArdAyanaH / pArdAyanI / kApizAyanaM madhu / kApizAyanI drAkSA / balhIti USmopAntyaH / kecidatra vakAraM dIrghAntaM paThanti / 1427 raGkoH prANini vA // 6 // 3 // 15 // raGkuzaddhAt prANiviziSTe zeSe'rthe TAyanaNa vA syAt / raangkvaaynnH| pakSe'Na rAGkayo gauH| mANinIti kim / rAGkacaH kambalaH / manuSye tu prANinyapi kacchAdipAThAt 'kacchAdenaeNnRsthe' iti paratvAdakatreva bhavati / rAcako manuSyaH / 1428 kehAmAtratastyac // 6 / 3 / 16 / / ka iha amA ityetebhyastrataspatyathAntebhyazca zeSe'rthe tyac pratyayaH syAt / katyaH / ihatyaH / amaatyH| tatratyaH / Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. tatastyaH / AvizzaddhAdapi kazcit / aavissttyH| cakArastyaNatyacoH saamaanygrhnnaavighaataarthH| 1429 ne ve // 6 // 3 // 17 // nizadvAt dhruve'rthe tyac pratyayaH syAt / nityaM dhruvam / 1430 niso gate // 6 // 3 // 18 // niszaddhAd gate'rthe tyac pratyayaH syAt / nirgato varNAzramebhyo niSTayazcaNDAlaH / isvAnnAmnastIti patvam / 1431 aiSamAhya zvaso vA // 6 // 2 // 19 // aiSamas hyas zvas ityetebhyaH zeSe'rthe tyajvA syAt / aiSamastyam / aiSamastanam / hyastyam / hyastanam / zvastyam / vastyanam / ' zvasastAdiH' itIkaNapi bhavati / zovastikam / 1432 kanthAyA ikaN // 6 // 3 // 20 // kanthA graamvishessH| kanyAzadvAda zeSe'rthe ikaNa pratyayaH syAt / kAnthikaH / 1433 varNAvakaJ // 6 // 3 // 21 // vaNurnAma idH| tasya samIpo dezo'pi vaNuH, tatra yA kanthA tataH zeSe'rthe akaJ pratyayaH syAt / iknno'pvaadH| kaanthkH| 1434 rUpyottarapadAraNyANNaH // 6 // 3 // 22 // rUpyottarapadAdaraNyazaddhAcca zeSe'rthe NaH pratyayaH syAt / vaarkruupyH| vaarkruupyaa| AraNyAH sumnsH| mANirUpye jAto mANirUpyaka ityatra tu dusaMjJakatvena paratvAt prasthapuretyAdinA byopAntyalakSaNo'kameva bhavati / antagrahaNenaiva siddhe uttarapadagrahaNaM bahupratyayapUrvanivRttyartham / baahuruupyii| 1435 dikpUrvapadAdanAnnaH // 6 // 3 // 23 // dikpUrvapadAdanAmno'saMjJAviSayAccheSe'rthe NaH syAt / aNo'pavAdaH / paurvshaalH| pauryazAlA / anAmna iti kim / pUrveSukAzamI nAma grAmaH / tasyAM bhavaH puurvessukaamshmH| . __ 1436 madrAdA // 6 // 3 // 24 // madrAntAdikpUrvapadAccheSe'rthe aJ syAt / pUrveSu madreSu bhavaH paurvmdrH| paurvamadrI / ' bahuviSayebhya ' ityakA prAptastadapavAde ' vRjimadrAdadezAtkaH' iti ke prApte'vacanam / kevalAdeva madrAdakakavidhi Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 296 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita riti cet tahIdameva jJApakaM susarvArdhadikzabdebhyo janapadasyeti tdntvidheH| tena supAJcAlaka ityAdi siddham / 1437 udaggrAmAdyakRllomnaH // 6 // 3 // 25 // udaggrAmavAcino yakRlomanzaddhAccheSe'rthe'J pratyayaH syAt / yaakRllomH| udaggrAmAditi kim / anyasmAdaNeva / yAkRllomanaH / yakallomna iti kim / prekSiNi bhavaH praikssinnH| 1438 gauSTItaikInaketIgomatIzUrasenavAhIkaromakapaTacarAt // 6 // 3 // 26 // goSThayAdibhyaH zeSe'rthe'J syAt / gauSThaH / taikaH / naiketH| ebhyo vAhIkagrAmalakSaNayoNikekaNostaikyAH kopAntyalakSaNasyeyasya caapvaadH| gaumataH / asminnIllakSaNasyAkaH / zaurasenaH / atra rASTrAkaJaH / vaahiik;| romakaH / atra dulakSaNasyeyasya / pATaccaraH / atra ropaantylkssnnsyaaktrH| eke tu gauSThIsthAne goSThI taikIsthAne tekI naivIM ca paThanti / 1439 zakalAderyaH // 6 // 3 // 27 // zakalAdibhyo yajantebhyaH zeSe'rthe'J syAt / iiysyaapvaadH| gargAdyantargaNaH shklaadiH| zakalasyApatyaM vRddhaM zAkalyaH / tasya chAtrAH shaaklaaH| evaM kaanntthaaH| yatra iti kim / zakalo devatA'sya zAkalaH tasyedaM zAkalIyam / 1440 vRddheJaH // 6 // 3 // 28 // vRddhe ya iJ vihitastadantAccheSe'rthe'J syAt / IyasyApavAdaH / dakSasyApatyaM dRddhaM dAkSistasya chAtrAH daakssaaH| vRddhati kim / sutaMgamena nirvRttA sautaMgamI nagarI tasyAM bhavaH sautNgmiiyH| ___ 1441 na dvisvarAt prAgbharatAt // 6 // 3 // 29 // prAcyagotravAcino bharatagotravAcinazca nAno vRddheantAd dvisvarAda na syAt / pUrveNa prAptasya pratiSedhaH / paacH-caingkiiyaaH| pausspiiyaaH| ciGkapuSpazadvAvAbantAvapi tatra vAvAditvAdii / bharatAt-kAzIyAH / vAzIyAH / dvisvarAditi kim / pAnAgArezchAtrAH paanaagaaraaH| mAgbharatAditi kim / daakssaaH| prAggrahaNe bharatAnAM grahaNaM na bhavatIti 1442 bhavatorikaNIyasau // 6 // 3 // 30 // bhavatuzaddhAccheSe'rthe ikaNa iyas syAtAm / iyApavAdau / bhavataH bhavatyA vA idaM bhAvatkam / bhaavtkii| bhava Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 297 dIyaH / bhavadIyA / sakAro ' nAma sidavyaMjane ' iti padatvArthaH / ukArAntagrahaNAcchatrantAna bhavati / bhavata idaM bhAvatam / 1443 parajanarAjJo'kIyaH // 6 // 3 / 31 / ebhyaH zeSe'thai akIyaH pratyayaH syAt / prkiiyH| jnkiiyH| raajkiiyH| akAraH puNvdbhaavaarthH| rAjhyA idaM rAjakIyam / svakIyaM devakIyamiti tu svkdevkyorghaaditvaatsiddhm| ye tu svadevazaddhAbhyAmakIyamicchanti teSAM svasyedaM sauvaM daivamAyuH daivI vAk ityAdi na siddhyti| 1444 dorIyaH // 6 // 3 // 32 // dusaMjJakAccheSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / devdttiiyH| tadIyaH / zAlIyaH / aNapavAdo yogH| 1445 prAgdeze // 6 / 1 / 10 // pAgdeze vartamAnasya yasya zadasya svareSvAdisvara ekAra okAro vA bhavati sa IyAdau pratyaye vidhAtavye dusaMjJaH syAt / ityanena dusaMjJAyAmIye ca pratyaye enniipcniiyH| gonrdiiyH| 1446 uSNAdibhyaH kAlAt // 6 // 3 // 33 // uSNAdipUrvapadAt kAlAntAccheSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / uSNakAlIyaH / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / 1447 vyAdibhyo NikekaNau // 6 // 3 // 34 // vi ityevamAdibhyaH paro yaH kAlazagastadantAccheSe'rthe Nika ikaNa ityeto pratyayau syAtAm / ubhayoH striyAM vishessH| vaikAlikaH / vaikAlikA / vaikaalikii| vyAdayaH pryoggmyaaH| .. 1448 kAzyAdeH // 6 // 3 // 35 // doriti vartate / pUrvayogayostu na saMvadhyate vyApArAsaMbhavAt / kAzI ityevamAdibhyo dusaMjJakebhyaH zeSe'rthe Nika ikaNa ityeto pratyayau syAtAm / kAzikaH / kaashikaa| kaashikii| caidikaH / caidikA / caidikii| dorityeva / devadattaM nAma vAhIkagrAmaH / tatra jAto devdttH| devadattazabdasya prAgdeze eva dusaMjJA na vAhIkeSviti na bhavati / nApyuttareNa / tatrApi dorityanuvartanAt / prAggrAmeSu tu dusaMjJakatvena kAzyAditvAd bhavatyeva / daiva. dattikA, daivadattikI / yeSAM tu kAzyAdInAM dusaMjJA na saMbhavati teSAM pAThasAmarthyAd bhvti| cedizabdasAhacaryAcca kAzizabdo janapada eva vartamAna imau pratyayAvutpAdayati nAnyatra / kAzIyAzchAtrAH / Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 298 [taddhita siddhahaimabRhatpakriyA. 1449 vAhIkeSu grAmAt // 6 // 3 // 36 // vAhIkadeze grAmavAcibhyo dusajJakebhyaH zeSe'rthe Nika ikaNa ityetau pratyayau syAtAm / kaarntpikH| kArantapikA kArantapikI / nApitavAstukaH ityatra tu paratvAt ' uvarNAdikaNa itIkaNa / vAtAnuprasthaka; nAndIpurakaH kaukkuTIvahakaH dAsarUpyakaH ityeteSu 'prasthapuravahAntayopAntyadhanvArthAt ' iti paratvAdakan / sausukIya ityatra kopAntyalakSaNa Iyo'pavAdatvAca bhavati / kathaM mauJjIyam ? maunaM nAma vAhIkAvadhiranyadIyo grAmo na vAhIkagrAma ityeke / anye tu daza dvAdaza vA grAmA viziSTasaMnivezAvasthAnA mauja nAmeti grAmasamUha evAyaM na grAmaH, nApi rASTraM yena rASTralakSaNo'kaJ syAt iti manyante / dorityeva / devadattaM nAma vAhIkagrAmaH tatra jAto devdttH| 1450 edoddeza eveyAdau // 6 // 1 // 9 // deza eva vartamAnasya yasya zabdasya svareSvAdiH svara ekAra okAro vA bhavati sa IyAdau pratyaye vidhAtavye dusaMjJaH syAt / ityanena dusaMjJAyAM vAhIkagrAmatvAca pUrveNa pratyayayoH kRtayoH saipurika; / saipurikA / saipurikI / skaungrikH| skaunagarikA / skaungrikii| sepuraM skonagaraM ca vAhIkagrAmau / deza iti daivavAcakaM nandhadhyayanam / evakAro'nyatra vRttivyavacchedArthaH / tena deze'nyatra ca vartamAnasya na bhavati / kroDaM nAmodaggrAmastatra bhavaH krauDaH / devadatta nAma vAhIkagrAmastatra bhavo devdttH| kroDazabdaH svAGge'pi vartate / devadattazabdaH puMsyapi kriyaashbdth| IyAdAviti kim / AyanibAdau na bhavati / 1451 vozInareSu // 6 // 3 // 37 // uzInareSu janapade yo grAmastadvAcino dusaMjJakAccheSe'rthe NikekaNau pratyayau vA syAtAm / aahvjaalikH| AhvajAlikA / aahvjaalikii| pakSe aahvjaaliiyH| 1452 vRjimadrAddezAtkaH // 6 // 3 // 38 // vRjimadrazabdAbhyAM dezavAcibhyAM zeSe'rthe kaH pratyayaH syAt / raassttraako'pvaadH| doriti nivRttam / vRjikH| mdrkH| susarvArdhadikzabdebhyo janapadavAcinaH pratyayo bhavati / tatra madrAt dikpUrvapadAt 'madrAdaJ' ityaJ vihitaH zeSapUrvapadAttvayaM bhavati / sumadrakaH ityAdi / dezAditi kim / mnussyvRttejimaadrH| Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] . siddhahaimabRhatmakriyA. 299 1453 uvarNAdikaN // 6 // 3 // 39 // uvarNAntAddezavAcinaH zeSe'rthe ikaNa pratyayaH syAt / anno'pvaadH| paratvAdIyaNikekaNo'pi bAdhate / zabarajambvAM bhavaH shaabrjmbukH| niSAdakavI bhavaH naissaadkrsskH| yastu prAggrAmastasmAduttareNa bhavati / AtrItamAyau bhavaH AtrItamAyakaH jinuSu jaihnavaka iti paratvAd yopAntyalakSaNo rASTralakSaNazcAkA / aikSvAka ityatra tu kopAntyalakSaNo'Na / uvarNAditi kim / daivdttH| dezAdityeva / paTozchAtrAH paattvaaH| 1454 doreva prAcaH // 6 // 3 // 40 // zarAvatyA nadyAH prAcyAM dizi dezaH mAgdezaH tadvAcina uvarNAntAd dusaMjJakAdeva ikaNa pratyayaH syAt / ASADhajambvAM bhava ASADhajambukaH / nApitavAstau jAtaH naapitvaastukH| pUrveNa siddhe niyamArtha vacanam / iha na bhavati / mallavAstuH prAggrAmaH mAllavAstavaH / evakAra iSTAvadhAraNArthaH / doH pAca eveti niyamo mA bhUt / 1455 Ito'kaJ // 6 // 3 // 41 // dordezAt pAca iti ca vartate / IkArAntAt pAradezavAcino dusaMjJakAccheSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / IyasyApavAdaH / kAkanyAM bhavaH kaakndk| mAkanyAM bhavaH mAkandakaH / mAca ityeva / dAttAmitryAM bhavaH daattaamitriiyH| 1456 ropAntyAt // 6 // 3 // 42 // rephopAntyAt mAgdezavAcino dusaMjJakAccheSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / IyasyApavAdaH / paattliputrkH| aikacakrakaH / __ 1457 prasthapuravahAntayopAntyadhanvArthAt // 6 // 3 // 43 // dordezAditi ca vartate / prastha pura vaha ityetadantAt yakAropAntyAddhanvavAcinazca dezavAcino dusaMjJakAccheSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / dhanvanzabdo marudezavAcI / maalaaprsthkH| naandiipurkH| pailuvhkH| saaNkaashykH| pAradhanvani bhavaH pAredhanvakaH, apaaredhnvkH| supacaSTe De suprakhyena nirvRtta ityaNi saupakhye bhavaH saumakhyIya iti tu gahAditvAt / evaM kAmaprasthIyaH / puragrahaNamaprAcyArtham / prAcyAdi ropAntyatvenaiva siddham / ata eva pAca iti nAnuvartate / IyabAdhanArtha vacanam / 1458 rASTrabhyaH // 6 // 3 // 44 // dordezAditi ca vartate / rASTrebhyo dezebhyo dusaMjJakebhyaH zeSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / iiysyaapvaadH| AbhisAre bhava Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 300 siddhahaimabRhatmakriyA. . [taddhita aabhisaarkH| Adarza AdarzakaH / auSuSTazyAmAyane rASTrAvadhI api rASTre / auSuSTe aussussttkH| zyAmAyane shyaamaaynk;| bahuvacanamakatraH prakRtibahutvaM dyotayadapavAdaviSaye'pi prApaNArtham / tenehApi bhvti| AbhisAragartakaH / atra garvottarapadalakSaNa Iyo na bhavati / rASTrasamudAyo na rASTragrahaNena gRhyate itIha na bhavati kaashikoshliiyH| 1459 bahuviSayebhyaH // 6 // 3 // 45 // doriti nivRttam yogavibhAgAt / ataHparaM doradozca vidhAnam / dezAditi tu vartate / rASTrebhyo-dezebhyo bahutva viSayebhyaH zeSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / annaadypvaadH| aGgeSu jAta aanggkH| vaGgeSu to vaanggkH| viSayagrahaNamananyatra bhAvArtham / tena ya ekatvadvitvayorapi vartate tato mA bhUt / vartanI ca vartanI ca vartanI ca vartanyaH, tAsu bhavo vaartnH| bahuvacanamapavAdaviSaye'pi prApaNArtham / trigarteSu traigrttkH| atra garyottarapadalakSaNa Iyo bAdhyate / supaJcAleSu bhava ityatra cAnenAkabhi kRte / 1460 susarvArdhAdrASTrasya // 7 / 4 / 15 // su sarva ardha ityetebhyaH parasya rASTravAcina uttarapadasya bNiti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt / supAJcAlakaH / sarvapAJcAlakaH / ardhapAJcAlakaH / rASTrasyeti kim / sugandhAH paNyamasya saugndhikH| 1461 amadrasya dishH||4||16|| digvAcinaH parasya rASTravAcino madrazabdavarjitasya Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt / pUrvapAJcAlakaH / aparapAJcAlaka: / dkssinnpaashcaalkH| uttrpaanycaalkH| amadrasyeti kim / paurvamadraH / diza iti kim / pUrva paJcAlAnAM puurvpshcaalaaH| aNshismaasH| teSu bhavaH paurvpnycaalkH| avayavavRtterapi pUrvazabdasya dizi dRSTatvena dikzabdatvAt tadantavidhau sati bahuviSayebhya ityakaJ / eke tvasya dikzabdatvaM necchanti / tanmate tadantavidhyabhAve'Neva / paurvapaJcAlaH / 1462 dhUmAdeH // 6 // 3 // 46 // dezAditi vartate / dhUmAdibhyo dezavAcibhyaH zeSe'rthe'kam pratyayaH syAt / annaaypvaadH| dhaumkH| paaddnnddkH| 1463 sauSIreSu kUlAt // 6 // 3 // 47 // sauvIradezavAcina: kUlazabdAccheSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / kaulakaH sauvIreSu / kaulo'nyaH / Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 1464 samudrAnnRnAvoH // 7 // 3 // 48 // samudrazabdAdezavAcinaH zeSe'rthe'kaJ pratyaya: syAt pratyayAnto cennA manuSyo naurvA bhavati / sAmudrako mnussy| sAmudrikA nauH| nRnAvoriti kim / sAmudraM lavaNam / 1465 nagarAt kutsAdAkSye // 6 // 3 // 49 // nagarazabdAddezavAcinaH zeSe'the'kA pratyayaH syAt , pratyayArthasya kutsAyAM dAkSye ca gmymaane| kutsA nindaa| dAkSyaM naipuNyam / kenAyaM muSita iha nagare manuSyeNa saMbhAvyate etnnaagrke| caurA hi nAgarA bhavanti / kenedaM citraM likhitamiha nagare manuSyeNa saMbhAvyate etanAgarake / dakSA hi nAgarakA bhavanti / kutsAdAkSya iti kim / nAgaraH puruSaH / saMjJAzabdAttu kattyAdipAThAdeyakaJ |naagreykH| 1466 kcchaagnivktrvtottrpdaat // 6 // 3 // 50 // kaccha agni vaktra varta ityetaduttarapadAddezavAcinaH zeSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / iiyaannorpvaadH| bhArukacche bhavo bhArukacchakaH / kANDAgnau kANDAgnakaH / ainduvaktre bhavaH ainduvaktrakaH / bAhuvarte baahuvrtkH| uttarapadagrahaNamabahupratyayapUrvArtham / ISadasamAptaH kaccho bahukaccho dezaH tato'kaJ na bhvti|| 1467 araNyAt pathinyAyAdhyAyebhanaravihAre // 6 // 3 // 51 // araNyazabdAddezavAcinaH pathyAdiSu vAcyeSu zeSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / AraNyakaH panthAH nyAyo'dhyAya ibho naro vihAro vaa| pathyAdAviti kim / AraNyAH sumanasaH / 1468 gomaye vA // 6 // 3 // 52 // araNyazabdAddezavAcinaH zeSe'rthe gomaye kecittu hastinyAmapi vikalpamicchanti / AraNyA AraNyakA hstinii| eke tu naravarja pUrvasUtre'pi viklpmaahuH| AraNyaH AraNyakaH panthA ityaadi| 1469 kuruyugandharAdvA // 6 // 3 // 53 // kuruyugandharazabdAbhyAM dezavAcibhyAM zeSe'rthe'kaJ vA syAt / kuruSu bhavaH kauravakaH kaurvH| yugandhareSu bhavaH yaugandharakaH yaugandharaH / rASTrazabdAvetau bahuviSayau ca tatra yugandharAt vahuviSayebhya iti nityamakavi prApta viklpH| kurostvakatraH kacchAdhaNA bAdhitasya pratipra Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 302 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita savArtha vacanam / tathA ca vikalpaH siddha eva / yugandharAttu vibhASA / nRnRsthayostu kuroH paratvAdakameva / kauravako manuSyaH kauravakamasya hasitam / 1470 sAlvAdgoyavAgvapattau // 6 // 3 // 54 // sAlvazabdAddezavAcino gavi yavAgvAM pattivarjite ca manuSye zeSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / sAlvako gauH| sAlvikA yvaaguuH| sAlvako mnussyH| goyavAgvapattAviti kim / sAlvA bIhayaH / sAlvaH pttiH| rASTrebhyo'kavi kacchAdhaNA bAdhite goyavAgagrahaNaM pratiprasavArtham / apattIti pattipratiSedhAt tatsadRze manuSye vidhiH| tatra cottareNa siddha evAkani nari niyamArthamapattigrahaNam / evaM ca goyavAgvoH pattivajite ca manuSye manuSyasthe ca hasitAdau sAlvakaH sAlva iti ca sthitam / ayaM ca vibhAgaH salvazabdasyAdorapi vijnyeyH| 1471 kacchAdenUnRsthe // 35 // kacchAdibhyo dezavAcibhyo nari manuSye nRsthe manuSyasthe ca zeSe'rthe'kaJ pratyayaH syAt / anno'pvaadH| kAcchako mnussyH| kAcchakamasya hasitam / saindhavako manuSyaH / saindhavakamasya hasitam / nRnRstha iti kim / kAccho goH| saindhavaM lavaNam / 1472 kopAntyAcAN // 6 // 3 // 56 // dezAdityeva vartate na nRnRstha iti / kopAntyAt kacchAdezca dezavAcinaH zeSe'rthe'Na pratyayaH syAt / iknnkborpvaadH| kopAntya-RSikA janapadaH teSu jAtaH ArSikaH / kacchAdi-kAcchaH / saindhvH| athANgrahaNaM kimartham / yo hi anyena bAdhito na prAmoti tadarthamidaM syAt sa cANeva / na cAnantaro'kameva syAdityAzaMkanIyam / evaM hi pUrvamakavidhAnam anarthakaM syAt / naivam / asatyAgrahaNe ikSvAkoruvarNalakSaNa ikaNa syot / sa hi tato rASTrAkA baadhitH| 1473 gtottrpdaadiiyH // 6 // 357 // garvottarapadAddezavAcinaH zeSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / anno'pvaadH| zvAvidgartAttu vAhIkagrAmalakSaNau NikekaNau paratvAd bAdhate / zvAvidgarte bhavaH zvAvidgIyaH / vRkgiiyH| AbhisAragartakaH gartakaH ityatrAkaJ 'rASTebhyaH' iti 'bahuviSayebhya' iti bahuvacanasAmarthyAt bhavatItyuktam / uttarapadagrahaNaM bahumatyayapUrvanirAsArtham / bAhugataH / Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 1474 kaTapUrvAtprAcaH // 6 / 3 / 58 // kaTapUrvapadAt mAgdezavAcino nAmnaH zeSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / anno'pvaadH| kttngriiyH| prAca iti kim / kaattngrH| 1475 kakhopAntyakanthApaladanagaragrAmahRdottarapadAddoH // 6 // 359 // kakArakhakAropAntyAt kanthApaladanagaragrAmahUda ityetaduttarapadAca dezavAcino dusaMjJakAt zeSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / bAdhakabAdhanArtha aarNbhH| kopAntyAkopAntyalakSaNe'Ni prApte aarohnnkiiyH| khopAntyAt vAhIkagrAmalakSaNayoNikekaNoH, kauTazikhIyaH / kanthApaladottarapadAttayoreva / dAkSikanthIyaH / daakssipldiiyH| nagarottarapadAdropAntyalakSaNe'katri, daakssingriiyH| grAmadottarapadAt NikekaNoreva / dAkSigrAmIyaH / dAkSihadIyaH / doriti kim aarssikH| 1476 parvatAt // 6 // 3 / 60 // parvatazabdAddezavAcinaH zeSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / parvatIyo raajaa| 1477 anare vA // 6 // 3 // 61 // parvatAddezavAcinaH zeSe'rthe IyaH pratyayo vA 1478 parNakRkaNAdbhAradvAjAt // 6 // 3 // 62 // parNa kukaNa ityetAbhyAM bhAradvAjadezavAcibhyAM zeSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / anno'pvaadH| parNIyaH / kRknniiyH| bhAradvAjAditi kim / pArNaH / kaarknnH| 1479 ghaadibhyH||663|| dezAditi vartate / tad gahAdInAM yathAsaMbhavaM vizeSaNam / gahAdibhyo yathAsaMbhavaM dezavAcibhyaH zeSe'rthe IyaH pratyayaH syAt / aNAdyapavAdaH / ghiiyH| antasthIyaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1480 pRthivImadhyAnmadhyamazvAsya // 6 // 3 // 64 // pRthivImadhyazabdAddezavAcinaH zeSe'rthe IyaH pratyayaH syAt madhyamAdezazvAsya pRthivImadhyazabdasya / pRthivImadhye jAto bhavo vA madhyamIyaH 1481 nivAsAcaraNe'Na // 6 // 3 // 66 // pRthivImadhyAnivAsabhUtAddezavAcinazcaraNe nivastari zeSe'rthe'N pratyayaH syAt mdhymaadeshshcaasy| pRthivImadhyaM nivAsa Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita eSAM caraNAnAM maadhymaashcrnnaaH| nivAsAditi kim| pRthivImadhyAdAgato madhyamIyaH ktthH| caraNa iti kim / pRthivImadhyaM nivAso'sya madhyamIyaH shuudrH| 1482 veNukAdibhya IyaNa ||6|3|66||vennuk ityevamAdibhyo yathAyogaM dezavAcibhyaH zeSe'rthe IyaNa pratyayaH syAt / vaiNukIyaH / vaitrakIyaH / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / __1483 vA yuSmadasmado'jInI yuSmAkAsmAko cAsyaikatve tu zeSe'rthe aJ InaJ ityetau pratyayau vA syAtAm tatsaMniyoge cAnayoryathAsaMkhyaM yuSmAkAsmAko, ekatvaviziSTe tvarthe vartamAnayostavakamamakAvAdezau syAtAm / pratyayau prati yathAsaMkhyaM nAsti vacanabhedAt / yuSmAkamayaM yuvayorvA yauSmAkaH / yaussmaakiinnH| asmAkamayamAvayorvA aasmaakH| AsmAkInaH / pakSe tyadAditvena dusaMjJatvAdIyaH / yuSmadIyaH / asmdiiyH| ekatve tu tavakamamakam / tavAyaM tAvakaH / mamAyaM mAmakaH / tAvakInaH / mAmakInaH / pakSe tvadIyaH / madIyaH / 1484 dvIpAdanusamudraM NyaH // 6 // 3 // 68 samudrasamIpe yo dvIpastadvAcinaH zeSe'rthe NyaH pratyayaH syAt / kacchAdyakazorapavAdaH / dvaipyo mnussyH| dvaipyamasya hasitam / dvaipyam / anusamudramiti kim / anunadi yo dvIpastasmAt dvaipako vyAsaH / dvaipakamasya hasitam / dvaipm| 1485 ardhAdyaH // 6 // 3 // 69 // ardhazabdAccheSe'rthe yaH pratyayasyAt / aya'm / 1486 sapUrvAdikaN // 6 // 370 // sapUrvapadArdhazabdAt zeSe'rthe ikaN pratyayaH syAt / pauSkarAdhikaH / vaijyaadhikH| -- 1487 dikpUrvapadAttau // 6 // 371 // dikpUrvapadAdardhazabdAcchepe'rthe tauya ikaNa ityetau pratyayau syAtAm / pUrvArdhyam / paurvAdhikam / 1488 grAmarASTrAMzAdaNikaNau // 6 // 3 // 72 // grAmarASTraikadezavAcino'rdhazabdAdikpUrvAt zeSe'rthe'N ikaNa ityeto pratyayau syAtAm / yApavAdau / grAmasya rASTrasya vA pUvArdhe bhavaH paurvaardhH| paurvAdhikaH / daakssinnaardhH| daakssinnaadhikH| Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 1489 parAvarAdhamottamAderyaH // 6 // 3 // 73 // para avara adhama uttama ityetatpUrvAdardhazaddhAccheSe'rthe yA pratyayaH syAt / ikaNo'pavAdaH / parAyam / avarAya'm / adhmaarym| uttamAryam / parAvarayoH dikzadvatve'pi parakhAdayameva yH| 1490 amo'ntAvodhasaH // 6 // 374 // anta avas adhas ityetebhyaH zeSe'rthe'maH pratyayaH syAt / antmH| avmH| adhmH| akArAdikhamavodhaso'ntyasvarAdilopArtham / 1491 pazcAdAdyantAgrAdimaH // 6 // 37 // pazcAt Adi anta agra ityetebhyaH zeSe'rthe imaH pratyayaH syAt / pshcimH| atraavyytvaadntysvraadilopH| aadimH| antimaH agrimaH / AdyantAbhyAM bhavAdanyatrAyaM vidhiH| bhave tu paratvAdigAdiya eva / 1492 madhyAnmaH // 6376 // madhyazaddhAccheSe'rthe maH pratyayaH syAt / madhyamaH / bhave dinaNAdirvakSyate / tato'nyatrAyaM vidhiH| 1493 madhya utkrssaapkrssyorH||6||377|| utkarSApakarSayormadhye vartamAnAnmadhyazabdAccheSe'rthe a ityayaM pratyayaH syAt / maapvaadH| nAtyutkRSTo nAtyapakRSTo madhyaparimANo madhyo vaiyaakrnnH| madhyA strI / yadyapi madhyazaddho madhyaparimANavAcinyapi vartate tathApyavasthAvasthAvatoH syAdvAdAd bhedavivakSAyAmavasthAvAciprakRteravasthAvati pratyayArthe pUrveNa mo mA bhUditi vacanam / 1494 adhyAtmAdibhya ikaNa // 6 // 378 // adhyAtma ityAdibhyaH zeSe'rthe ikaNa pratyayaH syAt / adhyAtma bhavamAdhyAtmikam / evamAdhidaivikam / Adhibhautikam / anushtikaadikhaadnyorubhypdddhiH| audmikH| audhNdmikH| aurdhvadehikaH / aurvdehikH| ata eva pAgadU zabdasya damadehayorvA mo'ntH| kecidUrdhvadamordhvadehAvanuzatikAdipu paThanta ubhypdvRddhimicchnti| aurdhvdaamikH| aurdhvdaihikH| uurdhvmauhuurtikH| atra 'saptamI cordhvamauhUrtike' iti jJApakAduttarapadasyaiva vRddhiH| akasmAt hetuzUnyaH kAlaH tatra bhavamAkasmikam / amuSmin paraloke bhavam AmuSmikam / evamAmutrikam / pAratrikam / iha bhavamaihikam / zaiSikam / pAThasAmarthyAt saptamyA alup / adhyAtmAdayaH pryoggmyaaH| Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1495 samAnapUrvalokottarapadAt // 6 // 3 // 79 // samAnapUrvapadebhyo lokazabdottarapadebhyazca zeSe'rthe ikaNa pratyayaH syAt / samAnagrAme kRto bhavo vA saamaangraamikH| ihaloke kRto bhavo vA aihlaukikH| paarlaukikH| saavlaukikH| yogadvaye'pi bhavArtha eva pratyaya ityanye / 1496 barSAkAlebhyaH // 6 // 3 // 80 // varSAzabdAt kAlavizeSavAcibhyazca zeSe'rthe ikaNa pratyayaH syAt / annpvaadH| dorIyamapi paratvAd baadhte| varSAsu bhavo vArSikaH / RtorNit pratyayastadavayavAdekhantAdapi bhavatyabhidhAnAt / tena pUrvAsu varSAsu bhava ityatrekaNi kRte| -- 1497 aMzAhatoH // 7 / 4 / 14 // aMzavAcinaH zabdAt parasya RtuvAcina uttarapadasya svareSvAdeH svarasya sthAne Niti taddhite pare vRddhiH syAt / ityuttrpdvRddhiH| puurvvaarssikH| aprvaarssikH| kaalvaacibhyH-maasikH| aardhmaasikH| barSAgrahaNamRtvaNabAdhanArtham / kAlazabdaH kaalvishessvaacii| 'bhartusaMdhyAderaNa' ityatra saMdhyAdigrahaNAt / svarUpagrahaNe hi kAlalakSaNekaNavAdhakaM saMdhyAdigrahaNamanarthakaM syAt / bahuvacanaM tu yathAkathaMcit kAlavRttibhyaH pratyayamApaNArtham , nizAsahacaritamadhyayanaM nizA pradoSasahacaritaM pradoSaH tatra jayI naizikaH paadossikH| kadambapuSpasahacaritaH kAlaH kadambapuSpaM, bIhipalAlasahacaritaH kAlo vrIhipalAlam , tatra deyamRNaM kAdambapuSpikaM traihipalAlikam / 1498 zaradaH zrAddhe karmaNi // 6 // 3 // 81 // zaracchabdAt kAlavAcinaH zrAddha karmaNi-pitRkArye zeSe'rthe ikaNa syAt / RtvaNo'pavAdaH / zAradika zrAddham / karmaNIti kim / zAradaH shraaddhH| zraddhAvAnityarthaH / zrAddha iti kim / zAradaM virecanam / 1499 navA rogAtape // 6382 // zaracchadrAta kAlavAcino roge Atape ca zeSe'rthe ikaN pratyayo vA syaat| Rtvnno'pvaadH| zAradikaH zArado vA rogH| zAradikaH zArada AtapaH / rogAtapa iti kim / zAradaM dadhi / 1500 nizApradoSAt // 6 // 3 // 83 // nizApradoSazaddhAbhyAM kAlavAcibhyAM zeSe'rthe varSAkAlebhya iti nityaM prApta ikaNa vA syAt / naizikaH naizaH / prAdopikaH praadossH| Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 307 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 1501 zvasastAdiH // 6 // 3 // 84 // zvas ityetasmAt kAlavAcinaH zeSe'rthe ikaNa pratyayo vA syAt sa ca taadiH| shauvstik;| pakSe 'aiSamohyaH zvaso vA' iti tyaca / zvastyam / tatrApi vAgrahaNAt pakSe sAyamityAdinA tanaT / zvastanam / 1502 ciraparutparArestnaH // 6 / 3 / 85 // ciraparutparAri ityetebhyaH kAlavAcibhyaH zeSe'rthe tnaH pratyayo vA syAt / ciratnam / parutnam / parAritnam / parAritanam / pakSe 'sAyam ' ityAdinA tanaT / ciraMtanam / paruttanam / parutparAribhyAM vikalpaM necchantyanye / parArestu rilopa ityeke / praatnH| kecittu parutparAryostanaTayantyasvarAt paraM mvAgamamicchanti paruMtanam / parAritanam / 1503 puro naH // 6 // 3 // 86 // purAzadvAt kAlavAcino'vyayAccheSe'rthe naH pratyayo vA syAt / purA bhavaM purANam / purAtanam / 1504 pUrvAhaNAparANAttanaT // 6 // 3 // 87 // etAbhyAM kAlavAcibhyAM zeSe'rthe tanaT pratyayo vA syAt / 'varSAkAlebhyaH' iti nityamikaNi prApte viklpH| tena pakSe so'pi bhavati / pUrvAhna jAto bhavo vA pUrvAhnetanaH, pUrvA nntnH| aparAhaNetanaH, aparAgatanaH / kAlAttanetyAdinA vA saptamyA alup / pUrvANe jayI pUrvAhaNatanaH / apraahnntnH| atra jayini vAcye tatra vyavasthitavibhASAvijJAnAt nityaM saptamyA lup / pakSe paurvaannikH| AparANikaH / TaMkAro GanyarthaH / pUrvAhaNetanI / aparAhaNetanI / 1505 sAyaciraMprANeprage'vyayAt // 6 // 388 // yogavibhAgAdveti nivRttm| sAyaM ciraM prANe prage ityetebhyo'vyayebhyazca kAlavAcibhyaH zeSe'rthe tanaTa pratyayo nityaM syAt / sAye bhavaM sAyantanam / cire bhavaM cirantanam / ata eva nirdezAnmAntatvaM nipAtyate / prANaitanam / pragetanam / anayorekArAntatvam / avyayadivAtanam / doSAtanam / kAle bhya ityeva / svarbhavaM sauvam / sAyaMciraMmANege ityavyayebhyo'vyayAdityeva siddhe sAyaciraprANapragazabdebhyastanaDvidhAnaM kAlekaNvAdhanArtham / Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita - 1506 bhartusaMdhyAderaN // 6 // 3 // 89 // meM nakSatraM tadvAcibhya RtuvAcibhyaH / saMdhyAdibhyazca kAlavAcibhyaH zeSe'rthe'N pratyayaHsyAt / ikaNo'pavAdaH / puSyeNa candrayuktena yuktaH kAlaH puSyaH / candrayuktetyAdinAN / tasya lup / puSye bhavaH pauSaH / Rtu-graissmH| RtoNit pratyayastadavayavAderapi bhavati pUrvagraiSmaH / aparazaiziraH / aMzAhatoH ityuttarapadaddhiH / sandhyAdi-sAndhyaH / AmAvAsyaH / ekadezavikRtasyAnanyatvAdamAvAsyAzabdAdapi bhavati / AmAvasyaH / aNagrahaNaM svAtirAdhA paurNamAsIbhya IyabAdhanArtham / yathAvihitamityucyamAne dorIya itIyaH prApnoti / kAlebhya ityeva / svAteridamudayasthAnaM svAtIyam / zazvacchadasya saMdhyAditve'pi RvarNovarNAditi sUtre'zavaditi pratiSedhAt tasmAdikaNapi / zAzvatam / zAzvatikam / 1507 saMvatsarAt phalaparvaNoH // 6 // 3 / 90 // saMvatsarazadvAt phale parvaNi ca zeSe'rthe'N pratyayaH syAt / sAMvatsaraM phalaM parva vA / phalaparvaNoriti kim / sAMvatsarikaM zrAddham / .. 1508 hemantAdvA talu ca // 6 // 3 / 91 // hemantazabdAtuvizeSavAcinaH zeSe'rthe'Na vA syAt, tatsaniyoge ca takArasya lugvA / nityamaNi prApte vibhASA / tathA ca trairUpyam / haimanam / haimantam / haimantikam / tadantavidhinA pUrvahai manam / aMzAhatorityuttarapadavRddhiH / 1509 prAvaSa eNyaH // 6 / 3 / 92 // prAdRS ityetasmAt RtuvAcinaH zeSe'thai eNyaH pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / prASi bhavaH prATaSeNyaH / jAte tu paratvAdika eva / prAdRSi jAtaH prASikaH / eNya iti pratyaye mardhanyo NakAro ninimittakaH prATaSeNyayatIti NyantAt kipi prAdRSeNa iti mUrdhanyArthaH / 1810 sthAmAjinAntAllup // 6 / 3 / 93 // sthAmanzabdAntAdajinAntAca parasya zaiSikasya pratyayasya lup syAt / azvatthAmani bhavo jAto vA azvatthAmA / aH sthAna ityaH / tasya lup / siMhAjine bhavo jAto vA siMhAjinaH / ulAjinaH / tRkaajinH| bhavArthasyaiva lupamicchantyanye tanmate azvatthAmno'yaM tata Agato vA azvatthAmaH / evaM saiMhAjinaH / vArkAjinaH ityAdau na bhavati / Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 309 1511 tatra kRtalabdhakrItasaMbhUte // 6 // 3 // 94 // aNAdaya eyaNAdayazca savizeSaNA anuvartante / tatreti saptamyantAt kRte labdhe krIte saMbhUte cArthe yathAyogamaNAdaya eyaNAdayazca pratyayAH syuH / yadanyenotpAditaM tatkRtam / yatpratigrahAdinA prAptaM talabdham / yanmUlyena svIkRtaM tatkrItam / yatsaMbhAvyate saMmAti vA tatsaMbhUtam / sughne kRto labdhaH krItaH saMbhUto vA saunaH / evaM mAthuraH / atrANa / autsH| utsAdyaJ / baahyH| baahiikH| bahiSaSTIkaNa ca / nAdeyaH / nadhAditvAdeyaNa / rASTriyaH / rASTrAdiyaH / pArAvArINaH / paaraavaaraadiinH| tatreti kim / devadattena krItaH / kRtalabdhakrItasaMbhUta iti kim / zayane zete / Asana aaste| 1512 kuzale 6 / 3 / 98 // tatreti saptamyantAt kuzale'rthe yathAvihitamaNAdaya eyaNAdayazca pratyayAH syuH / sunne kuzalaH saunaH / mAthuraH / naadeyH| 1513 patho'kaH // 6 // 3 / 96 // tatreti saptamyantAt pathinzabdAt kuzalesrthe'kaH pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / pathi kuzalaH pathakaH / 1514 ko'imAdeH 6 / 3 / 97 // tatreti saptamyantebhyo'zman ityAdibhyaH kuzale'rthe kaH pratyayaH syAt / aNAderapavAdaH / azmani kuzalaH azmakaH / ashnikH| AkarSakaH / azmAdaya upacArAttadviSayAyAM kriyAyAM vartamAnAH pratyayamutpAdayanti / tatraiva kuzalArthayogAt / pratyayAntarakaraNamikArokArAntazabdArtham / anyathA teSu aniSTa rUpamApadyeta / 1515 jAte // 6 / 3 / 98 // tatreti saptamyantAjjAte'rthe yathAvihitamaNAdaya eyaNAdayazca pratyayAH syuH / sughne jAtaH saunH| evaM mAthuraH / aNa / audpaanH| aJ / autsH| bAhyaH / bAhIkaH / vyaTIkaNau / kAleyaH / AgneyaH / kalyagnereyaN / straiNaH / pauMsnaH / prAgvataH strIpuMsAnnaJ snaJ / nAdeyaH / eyaN / rASTriyaH / mutpattirjAtasyArtha iti kRtAdibhyo bhedaH / Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1516 prAdRSa ikaH / / 6 / 3 / 99 // tatreti saptamyantAt prAdRSzabdAjAte'rthe ikaH pratyayaH syAt / eNyasyApavAdaH / prApi jAtaH praassikH| 1617 nAmni zarado'kaJ // 6 / 3 / 100 / zaradityetasmAtsaptamyantAjjAte'rthe'kaJ pratyayaH syAnnAnni-prakRtipratyayasamudAyazcetkasyacinnAma / RtvaNo'pavAdaH / zAradakA darbhA mudgA vA / darbhavizeSANAM mudgavizeSANAM ceyaM saMjJA / nAmnIti kim / zAradaM sasyam / 1518 sindhvapakarAt kANau // 6 / 3 / 101 // sindhu apakara ityetAbhyAM saptamyantAbhyAM jAte'rthe ka aN ityetau pratyayau syAtAm nAmni / sindhoH kacchAdyakatraNoH apakarAccautsargikANo'pavAdaH / vacanabhedAyathAsaMkhyAbhAvaH / sindhau jAtaH sindhukaH saindhavaH / apakare kacavare jAtaH apakarakaH aapkrH| nAnItyeva / saindhavako manuSyaH / nAmnItyadhikAraH 'kAlAdeya RNe' iti sUtraM yAvat / anye tu nAmnItyadhikAraM necchanti / 1519 pUrvANAparAhNAAmUlapradoSAvaskarAdakaH // 6 // 3 // 102 // tatreti saptamyantebhyaH pUrvAhlAdibhyo jAte'rthe'kaH pratyayaH syAnnAmni / ikaNAderapavAdaH / pUrvANe jAtaH pUrvAhnakaH aparANakaH / atrekaNtanaTorapAdaH / ArdrakaH / mUlakaH / atra bhANaH / pradoSakaH / atrekaNaNoH / avskrkH| atrautsargikANaH / nAmni ityeva / paurvANikam / pUrvAhNatanam / AparANikam / aparAhaNetanam / Ardram / maulam / prAdoSikam / prAdoSam / Avaskaram / kenaiva siddhe'kavidhAnamAdriketyevamartham / anyathA khaTvAkA khaTvakA khaTviketivat ke rUpatrayaM syAt / 1520 pathaH pantha ca // 6 // 3 // 103 // pathinzabdAt saptamyantAjjAte'rthe'kaH pratyayaH syAt pathinzabdasya ca panthAdezo nAnni / aNo'pavAdaH / pathi jAta; pnthkH| . 1921 azva vA'mAvAsyAyAH // 63 / 104 // amAvAsyAMzabdAta saptamyantAjjAte'rthe'kAro'kazca pratyayau vA syAtAM nAmni / sndhyaadhnno'pvaadH| amA Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 311 vAsyAyAM jAtaH amaavaasyH| amAvAsyakaH / pakSe sandhyAdyaNa / aamaavaasyH| ekadezavikRtasyAnanyatvAt amAvasyAzabdAdapi bhavati / amAvasyaH amAvasyakaH / aamaavsyH| nAmnItyeva / AmAvAsyaH / 1522 aviSThASADhAdIyaNa ca // 6 // 3 // 105 // zraviSThA aSADhA ityetAbhyAM jAte'rthe IyaNa cakArAdazca pratyayau syAtAM nAni / bhaa'nno'pvaadH| zraviSThAH dhnisstthaaH| tAbhizcandrayuktAbhiH yuktaH kAlaH shrvisstthaaH| tAsu jAtaH zrAviSThIyaH / shrvisstthH| evamaSADhAyAmaSADhayorapADhAsu vA jAtaH ASADhIyaH / assaaddhH| aNamapIcchantyeke / shraavisstthH| aassaaddhH| 1523 phalgunyASTaH // 6 // 3 / 106 // phalgunIzadvAt saptamyantAjAte'rthe TaH pratyayaH syAnnAnni / bhaa'nno'pvaadH| phalgunyorjAtaH phalgunaH / phalgunI strI / aNamapIcchantyeke / phAlgunaH / TakAro DanyarthaH / 1524 bahulAnurAdhApuSyArthapunarvasuhastavizAkhAsvAtalRp // 6 / / 3 / 107 // bahulAdibhyaH saptamyantebhyaH parasya bhANo jAte'thai lupa syAnnAni / bahulAH kRttikAH tAbhizcandrayuktAbhiryuktaH kAlo bahulAH tAsu jAto bhulH| atrANo lupi DanyAdeNasyetyAdinA''po'pi lup / evamanurAdhAsu anuraadhH| ghaJyupasargasya bahulamiti dIrghatve anuuraadhaaH| tAsu anuuraadhH| puSyArthapuSye pussyH| tiSyaH / sidhyH| punarvasau punarvasuH / haste hastaH / vizAkhAyAM vizAkhaH / svAtau svaatiH| 1528 citrArevatIrohiNyAH striyAm // 6 / 3 / 108 // citrAdibhyaH saptamyantebhyaH parasya bhANo jAte'rthe striyAM lup syAt nAmni / citrAyAM jAtA citrA mANavikA / revatyAM revtii| rohiNyAM rohinnii| striyAmiti kim / caitraH / raivataH / rauhiNaH / puMsyeSAM vikalpa ityeke / tanmate citraH revataH rohiNaH ityapi bhavati / 1526 bahulamanyebhyaH ||6|3|109||shrvisstthaadibhyo ye'nye nakSatrazaddhA. stebhyaH saptamyantebhyaH parasya bhANo jAte'rthe bahulaM lup syAnnAni / abhijiti Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 siddhahaimabRhatmakriyA [ taddhita jAto'bhijit / AbhijitaH / azvayuji jAtaH azvayuk / AzvayujaH / zatabhiSaji zatamiSak / 1zAtabhiSajaH / shaatbhissH| atra / 1527 vA jAte dviH // 6 // 2 // 13 // jAta ityasminnarthe yo'N pratyayo dvivihita utsargeNa prApto'pavAdena bAdhitaH san punarvihitaH sa DidvA syAt / iti vikalpenANo ddittvaadntysvraadilopH| kRttikAsu kRtikaH, kArtikaH / mRgazirasi mRgazirAH, mArgazIrSaH / eSu vA lopH| kacinnityam / azvinISu jAtaH azvinaH / azvinI / rAdhaH, rAdhA / zravaNaH, shrvnnaa| uttaraH, uttraa| kacinna bhavati / proSThapadAsu jAtaH proSThapAdaH / atra / 1528 proSTabhadrAjAte // 7 / 4 / 13 // poSThazadvAd bhadrazaddhAcca parasya padazaddhasyottarapadasya svareSvAdeH svarasya sthAne jAte'rthe vihite Niti taddhite pare vRddhiH syAt / ityuttarapadavRddhiH / evaM bhdrpaadH| 1529 sthAnAntagozAlakharazAlAt // 6 / 3 / 110 // sthAnazaddhAntAnAmno gozAlakharazAla ityetAbhyAM ca saptamyantAbhyAM parasya jAte'rthe pratyayasya lup syAnnAnni / gosthAne jAto gosthAnaH / ragozAle gozAlaH kharazAle kharazAla: liGgaviziSTasyApi grahaNAda gosthAnyAM gosthaanH| gozAlAyAM goshaalH| kharazAlAyAM khrshaalH| DanyAdermANasyetyAdinA strIpatyayasyApi luk / 1530 vatsazAlAdvA // 6 // 3 // 111 // vatsazAlazaddhAt saptamyantAt parasya jAte'rthe pratyayasya vA lup syAnAmni / vatsazAlaH / vaatsshaalaa| 1531 sodaryasamAnodayauM // 6 // 3 / 112 // sodaryasamAnodaryazabdau jAte'rthe yapratyayAntau nipaatyete| samAnodare jAtaH sodaryaH / samAnodaryaH / nipAtanAt pakSe samAnasya sabhAvaH / tata eva ca jAtArthamAtratve'pi bhrAtRSvevAbhidhAnaM na kRmimalAdiSu / nAmnItyadhikArAdvA / 1 zataM bhiSajo'syAH zatabhiSajA candrayuktayA yuktaH kAlaH kAlo'N / jAte ityaNo bAdhako varSAkAlebhya ikaNa punastadbAdhako bhartusaMdhyAderaN / / 2 atra tatpuruSe kRte paravalliGgatAyAM prAptAyAM 'senAzAlA' iti pakSe napuMsakatvAt hasvatve gozAle. jAta ityAdivigrahaH / Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 313 1532 kAlAddaye RNe // 6 // 3 // 113 // tatreti vrtte| tatreti saptamyantAt kAlavizeSavAcino deye'rthe yathAvihitaM pratyayaH syAt, yattadeyamRNaM cettadbhavati / nAmnIti nivRttam / mAse deyaM mAsikamRNam / ArdhamAsikam / sAMvatsarikam RNam / mAsAdike gate deyamityarthaH / RNa iti kim / mAse deyA bhikSA / svAtau deyaM svastivAcanam / 1533 kalApyazvatthayavabusomAvyAsaiSamaso'kaH // 6 // 3 // 114 // kalApin azvattha yavabusa umAvyAsa aiSamas ityetebhyaH kAlavAcibhyaH saptamyantebhyo deya RNe'kaH pratyayaH syAt / ikaNA derapavAdaH / yasmin kAle mayUrAH kedArAH kalApino bhavanti sa kAlastatsAhacaryAt kalApI tatra deyamaNaM kalApakam / yasmin kAle'zvatthAH phalanti sa kAlo'zvatthaphalasahacarito'zvatthaH / tatra deyamRNamazvatthakam / yasmin kAle yavAnAM busaM bhavati sa kAlo yavabusam tatra deyamRNaM yavabusakam / umA vyasyante vikSipyante yatra sa kAla umAvyAsastatra deyamRNamumAvyAsakam / aiSamo'smin saMvatsare deyamRNamaiSamakam / 1534 grISmAvarasamAdakaJ // 6 / 3 / 116 // grISma avarasamA ityetAbhyAM kAlavAcibhyAM saptamyantAbhyAM deye RNe'kaJ pratyayaH syAt / anniknnorpvaadH| akAro vRddhayarthaH / grISme deyamRNaM graiSmakam / avarA samA asarasamA samAyA avaratvamityavarasamaM vA / tatrAvarasamakam / aparasamAdapIcchantyeke / Aparasamakam / 1535 saMvatsarAgrahAyaNyA ikaNa ca // 6 // 3 // 116 // saMvatsara AgrahAyaNI ityetAbhyAM saptamyantAbhyAM deye RNe ikaNa cakArAdakazca pratyayau syAtAm / anniknnorpvaadH| saMvatsarAddhi phale parvaNi ca RNe'Na prApnoti / saMvatsare deyamRNaM phalaM parva vA sAMvatsarikam / sAMvatsarakam / AgrahAyaNikam / AgrahAyaNakam / vetyakRtvA ikaNveti vidhAnaM saMvatsaraphalaparvaNorityaNvAdhanArtham / 1 AdizabdAt 'aiSamohyaH zvaso vA' iti tyactanaTau / 40 Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita 1536 sAdhupuSyatpacyamAne // 6 / 3 / 117 // kAlAditi vartate / tatreti saptamyantAt kAlavizeSavAcinaH sAdhau puSyati pacyamAne cArthe yathAvihitaM pratyayAH syuH / hemante sAdhu haimanamanulepanam / haimantaM haimantikam / vasante puSyanti vAsantyaH kundalatAH / zaradi pacyante zAradAH shaalyH| 1537 upte // 6 // 3 // 118 // tatreti saptamyantAt kAlavAcinaH upte'rthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / zaradyuptAH zAradA yavAH / hemante haimanAH / graissmaaH| maidAghAH / yogavibhAga uttarArthaH / ' . 1538 AzvayujyA akaJ // 6 / 3 / 119 // AzvayujIzabdAt saptamyantAdupte'rthe'kaJ pratyayaH syAt / iknno'pvaadH| azvinIbhizcandrayuktAbhiyuktA yA paurNamAsI sA aashvyujii| ashviniipryaayo'shvyukshbdH| AzvayujyAM kaumudyAmuptA AzvayujakA maassaaH| 1539 grISmavasantAdvA // 6 // 3 // 120 // AbhyAM saptamyantAbhyAmupte'rtheskan pratyayo vA syAt / 'RtvaNo'pAdaH / gRSmakaM graiSmaM sasyam / vAsantakaM vAsantam sasyam / . 1540 vyAharati mRge // 6 // 3 // 121 // tatreti vartate kAlAditi ca / tatreti saptamyantAt kAlavAcino vyAharatyarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt vyAharazcemRgaH / nizAyAM vyAharati naiziko naizo vA zRgAlaH / prAdoSikaH prAdoSo vA zRgAlaH / mRga iti kim / vasante vyAharati kokilaH / ... 1541 jayini ca // 6 / 3 / 122 // jayaH prasahanamabhyAsaH / so'syAstIti jayI / tatreti saptamyantAt kAlavA cino jayini vAcye yathAvihitaM pratyayaH syAt / nizAsahacaritamadhyayanaM nizA tatra jayI sAbhyAsaH naizikaH naizaH / prAdoSikaH prAdoSaH / vaasntH| vArSikaH / kevalakAlaviSayasya jayasyAyogAnizAdisahacaritAdhyayanAdivRttayo nizAdayaH zabdAH pratyayamutpAdayanti / cakAraH kAlAdityanukarSaNArthaH / tena cAnukRSTatvAnnottaratrAnuvartate / Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. . 315 .. 1542 bhave // 6 / 3 / 123 / / tatretyanuvartate / tatreti saptamyantAd bhave'rthe yathAvihitamaNAdaya eyaNAdazca pratyayAH syuH / sattA bhavatyartho gRhyate na janma jAta ityanena gatArthatvAt sughne bhavaH sraunH| autsH| naadeyH| rASTriyaH / pArAvArINaH / grAmyaH / graamiinnH| ... 1543 digAdidehAMzAdyaH // 6 / 3 / 124 // digAdibhyo dehAvayavavAcinazca saptamyantAd bhave'rthe yA pratyayaH syAt / aNIyAderapavAdaH / dizi bhavo dizyaH / varyaH / apsu bhavo'psavyaH / 'apo yayonimaticare' iti saptamyalup / dehAMzamUrdhanyaH / 'ano'Tye ye' ityano lopAbhAvaH / dantyaH / karNyaH / oSThayaH / pANyaH / padyaH / taalvyH| mukhyaH / jaghanyaH / dehAMzAttadantAdapIcchantyeke / kaNThatAlavyaH / dntosstthyH| 1544 nAmnyudakAt // 6 // 3 // 12 // udakazabdAt saptamyantAd bhave'rthe 1545 madhyAddinaNNeyA mo'ntazca // 6 // 3 // 126 // madhyazabdAt saptamyantAd bhave'rthe dinaNa Na Iya ityete pratyayAH syuH tatsaMniyoge ca mAgamaH / madhye bhavA mAdhyaMdinA udgAyanti |maadhymH / mdhymiiyH| anye tu dinaM NitaM necchanti / mdhyNdinH| 1546 jihvAmUlAgulazceyaH // 6 / 3 / 127 // jihvAmUla aGguli ityetAbhyAM madhyazabdAcca bhave'rthe IyaH pratyayaH syAt / yaapvaadH| jihvAmUle bhavo jihvAmUlIyaH / aGgulIyaH / madhyIyaH / cakAreNa madhyazabdAnukarSaNaM mAgamAbhAvArtham / 1547 vargAntAt // 6 // 3 // 128 // vargazabdAntAt saptamyantAd bhave'rthe IyaH pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / kavargIyo vrnnH| 1548 Inayau cA'zabde // 6 / 3 / 129 // vargazabdAntAt saptamyantAd bhave'rthe Ina ya ityetau pratyayau cakArAdIyazca pratyayAH syuH azabde-na cet sa bhavArthaH zabdo bhavati / bharatavargINaH, bharatavaryaH, bharatavargIyaH / azabda iti kim / kvrgiiyH| Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. ntebhyo bhave'rthe eyaNa pratyayaH syAt / annaadiinaampvaadH| dRtau carmakhallAyAM bhavaM dAteyaM jalam / kukSau dehAMze bhavaH kaukSeyo vyAdhiH / dezArthAdapi bhave paratvAt ayameva na dhUmAdhakaJ / asAvapyayameva na kulakukSyAdyeyakaJ / asi kaukSeyamudyamya / kalazyAM manthanyAM bhavaM kAlazeyaM takram / vastau purISanirgamarandhre bhavaM vAsteyaM purISam / ahau bhavamAheyaM viSam / 1550 Asteyam // 6 // 3 // 131 // astizabdAttivantapratirUpakAdavyayAddhanavidyamAnaparyAyAttatra bhave eyaNa pratyayo nipAtyate asRjazabdasya vAstyAdezazca / dhane vA vidyamAne vA asRji vA bhavamAsteyam / . 1551 grIvAto'N ca // 6 // 3 / 132 // grIvAzabdAdbhave'rthe'Na cakArAdeyaNa ca pratyayau syAtAm / dehAMzayApavAdaH / grIvAyAM grIvAsu vA bhavaM graivaM graiveyam / grIvAzabdo yadA zirodhamanIvacanastadA tAsAM bahutvAd bahuvacanam / 1872 caturmAsAnnAni // 6 // 3 // 133 // caturmAsazabdAttatra bhave'Na pratyayaH syAnnAnni samudAyazcennAma / caturyu mAseSu bhavA cAturmAsI ASADhI kArtikI phAlgunI ca paurNamAsI bhaNyate / atra vidhAnasAmarthyAd 'dvigoranapatye' ityAdinA pratyayasya lub na bhavati / nAmnIti kim / catuSu mAseSu bhvshcturmaasH| atra varSAkAlebhya itIkaNa / tasya lup / 1563 yajJe vyaH // 6 / 3 / 134 // caturmAsazabdAttatra bhave yajJe vyaH pratyayaH syAt / caturyu mAseSu bhavAni cAturmAsyAni yjnykrmaanni| 1554 gaMbhIrapaJcajanabahirdevAt // 6 // 3 / 136 // gambhIrapaJcajanavahirdeva ityetebhyastatra bhave vyaH pratyayaH syAt / aNAdyapavAdaH / gaMbhIre bhavo gAMbhIryaH / pAJcajanyaH / bAhyaH / daivyaH / bhavAdanyatra gAMbhIraH / pAJcajanaH / dvigau tvaNolapi paJcajanaH / bAhIkaH / daivH| bhave'pi bAhIka ityeke / 1555 parimukhAderavyayIbhAvAt // 6 / 3 / 136 // parimukha ityevamAdi Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. bhyo'vyayIbhAvebhyastatra bhave jyaH pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / paritaH sarvato mukhaM parimukham / ataeva vacanAdavyayIbhAvaH / varjanAthI vA pariH / mukhAta pari parimukham / paryapAGityAdinA'vyayIbhAvaH / parimukhe bhavaH pArimukhyaH / paarihnvyH| parimukhAderiti kim / aupakUlam / aupamUlam / aupshaakhm| aupakumbham / aupakhalam / Anukumbham / AnukUlam / Anukhalam / avyayIbhAvAditi kim / pariglAno mukhAya parimukhaH, tatra bhavaH paarimukhH| 1556 antaHpUrvAdikaNa // 6 / 3 / 137 / antaHzabdapUrvapadAdavyayIbhAvAttatra bhave ikaNa pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / agArasyAntaH antaragAram / tatra bhava AntaragArikaH / AntagaihikaH |aantvaishmikH| aantHpurikH| avyayIbhAvAdityeva / antargatamagArasya antaHsthaM vAgAramantaragAram / tatra bhavamAntaragAram / AntaHpuram / AntaHkaraNam / 1557 paryanoAmAt // 6 // 3 // 138 // pari anu ityetAbhyAM paro yo grAmazabdastadantAdavyayIbhAvAttatra bhave ikaNa pratyaya: syAt / aNo'pavAdaH / grAmAt pari parigrAmam / grAmasya samIpamanugrAmam / tatra bhavaH pArigrAmikaH / aanugraamikH| avyayIbhAvAdityeva / parigato grAmaH parigrAmastatra bhavaH paarigraamH| AnugrAmaH / 1558 upAjAnunavikarNAt prAyeNa // 6 / 3 / 130 // upa ityetasmAta pare ye jAnunIvikarNazabdAstadantAdavyayIbhAvAdikaNa pratyayaH syAt prAyeNa tatra bhave yastatra bAhulyena bhavati anyatra ca kadAcid bhavati tasminnityarthaH / jAnunaH samIpamupajAnu / prAyeNopajAnu bhavati aupajAnukaH sevkH| aupajAnukaM zATakam / aupanIvikaM grIvAdAma / aupanIvikaM kaarssaapnnm| aupakarNikaH sUcakaH / prAyeNeti kim / nityaM bhave mA mUt / aupajAnavaM mAMsam / aupajAnavaM maDu / jAnuzabdo dehAvayavo nopajAnuzabda iti yo na bhavati / 1559 rUDhAvantaHpurAdikaH // 6 // 3 / 140 // antaHpurazabdAt tatra bhave ikaH pratyayaH syAt rUDhau-sa cedantaHpurazabdaH kacidrUDhaH / ka cAyaM rUDhaH ekapuruSaparigrahe strIsamudAye / upacArAttannivAse'pi / antaHpure bhavA antaHpurikA strii| rUDhAviti kim / purasyAntargatam antaHpuram / tatra bhavaH AntaHpuraH / purasyAntarantaHpuramiti avyayIbhAvAttvikaNa bhavati / AntaHpurika iti / Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 318 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1560 karNalalATAtkala // 6 // 3141 // rUDhAviti vartate / seha rUDhiH pakRtipratyayasamudAyasya vizeSaNam / karNalalATazabdAbhyAM tatra bhave kala syAt rUDhI-prakRtipratyayasamudAyazcet kacidruDho bhvti| kaNikA karNAbharaNavizeSaH padmAdyavayavazca / lalATikA lalATamaNDanam / rUDhAvityeva / karNe bhavaM karNyam / lalATyam / lakAraH striitvaarthH| 1561 devikaashiNshpaadiirghstrshreyssttpraaptaavaaH||7|4|3|| devikA ziMzapAdIrghasatrazreyas ityeteSAM bNiti taddhite nimitte tatprAptau vRddhiprasaGge AkAra AdezaH syAt / devikAyAM bhavaM dAvikamudakam / devikAkUle bhavA dAvikAkUlAH zAlayaH / pUrvadevikA nAma prAcyagrAmastatra bhavaH pUrvadAvikaH / atra prAggrAmANAmityuttarapadavRddhiprAptiH / zizapAyA vikAraH zAMzapaH stambhaH / ziMzapAsthale bhavAH zAMzapAsthalAH zAlayaH / pUrvaziMzapA nAma prAcyagrAmastatra bhavaH pUrvazAMzapaH / dIrghasatre bhavaM dArpasatram / zreyo'dhikRtya kRtaM zrAyasaM dvAdazAGgam / tatpAsAviti kimartham / sudevikAyAM bhavaH saudevika ityatra niSedhArtha pUrvottarapadAnAmapi yathA syAdityevamartha ca / anyathA hi kevalAnAmeva syAt / 1562 prAggrAmANAm // 74 / 17 // prAgdezagrAmavAcinAM yo'vayavo digvAcI tataH parasyAvayavasya dizaH pareSAM ca prAgrAmavAcinAM Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt / pUrvakRSNamRttikA nAma prAkSu grAmaH tatra bhavaH pUrvakArSNamRttikaH / evamaparakAzhmRttikaH / pUrveSukAmazamI nAma prAggrAmastatra bhavaH pUrveSukAmazamaH / evmpraissukaamshmH| bahuvacanAd grAmagrahaNena nagaramapi gRhyate / pUrvasmin kanyakubje bhavaH puurvkaanykubjH| aparakAnyakubjaH / prAgnahaNaM kim / devadattaM nAma vAhIkagrAmaH pUrvasmin devadatte bhavaH paurvadevadattaH / 1563 tasya vyAkhyAne ca granthAt // 6 // 3 // 142 // granthaH zabdasaMdarbhaH / sa vyAkhyAyate avayazaH kathyate yena tad vyAkhyAnam / tasyeti SaSThayantAd vyAkhyAne'rthe toti saptamyantAca bhave'rthe granthavAcino yathAvihitaM pratyayaH syAt / cakArastatra bhava ityasyAnukarSaNArthaH / vAkyArthasamIpe cakAraH zrUyamANaH pUrvavAkyArthameva samucinoti / kRtAM vyAkhyAnaM kRtsu bhavaM vA kArtam / praatipdikiiym| nanu ca tasya vyAkhyAne'rthe tasyedamityanenaiva pratyayavidhiH siddhaH cakArAnu Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. kRSTe'pi tatra bhave'rthe pUrvameva pratyayavidhiruktastat kimanayoyugapadupAdAnam ? ucyate / vakSyamANaH sakalo'pyapavAdavidhiranayorarthayoryathA syAdityevamartham / uttareNaikayogatve cAnukRSTatvAttatra bhava ityasya tataH paraM nAnuttiH syAt / yogavibhAge vihAnuttiranathiMketi dvayoruttaratrAnuttirbhavati / udAharaNopanyAsastu anuvAdamAtram / granthAditi kim / pATaliputrasya vyAkhyAnI sukosalApATaliputramevaM saMnivezamiti sukosalayA praticchandakabhUtayA vyAkhyAyate na tu pATaliputraM grantha ityuttareNApavAdika ikaNa na bhavati / 1564 prAyo bahusvarAdikaNa // 6 / 3 / 143 // bahusvarAd graMthavAcinastasya vyAkhyAne tatra bhave cArthe prAya ikaN pratyayaH syAt / aNAderapavAdaH / SakhaNakhayoAkhyAnaM tatra bhavaM vA pAtvaNatvikam / kathaM nAtAnatikam / udAttAnudAttayoH svarayorete natAnatasaMjJe / prAyovacanAt kacinna bhavati / sAMhitam / praatipdikiiym| 1565 RgRddhisvarayAgebhyaH // 6 // 3 // 144 // Rc ityetasmAt RkArAntAd dvisvarAt yAgazabdebhyazca granthavAcibhyastasya vyAkhyAne tatra bhave cArthe ikaNa pratyayaH syAt / aNAderapavAdaH / RcAM vyAkhyAnaM RkSu bhavaM vA Arcikam / RkArAnta-catuSu hotRSu bhava ityaNo lupi caturdAtA granthaH / tasya vyAkhyAnaM tatra bhavaM vA cAtutikam / evaM pAzcahotRkam / dvisvara-AGgikam / paurvikam / sautrikam / tArkikam / nAmikam / yAga-AmiSTomikam / rAjasUyikam / vAjapeyikam / pAkayajJikam / nAvayAjJikam / pAJcaudanikam / dAzaudanikam / RyAgagrahaNaM pUrvasyaiva prapaJcaH / yAgebhya iti bahuvacanaM sasomakAnAmagniSTomAdInAm asomakAnAM pazcaudanAdInAM ca parigrahArtham / 1566 RSeradhyAye / / 6 / 3 / 145 // RSizabdebhyo granthavAcibhyastasya vyAkhyAne tatra bhave cAdhyAye ikaNa pratyayaH syAt / vasiSThasya granthasya vyAkhyAnastatra bhavo vA vAsiSThiko'dhyAyaH / adhyAya iti kim / vasiSThasya vyAkhyAnI tatra bhavA vA vAsiSThI Rk / ' prAyo bahusvarAdi ' ti prAyograhaNAdaprAptikalpanAyAM vidhyartham , prAptikalpanAyAmadhyAya eveti niyamArtha vacanam / Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita 1567 puroDAzapauroDAzAdikekaTau // 6 // 3 // 146 // AbhyAM granthavAcibhyAM tasya vyAkhyAne tatra bhave cArthe ika ikaT ityeto pratyayau syAtAm / aNIyaNorikaNo'pavAdaH / vacanabhedAdyathAsaMkhyAbhAvaH / ikekaToH striyAM vizeSaH / puroDAzAH piSTapiNDAH / taiH sahacarito maMtraH puroDAzaH tasya vyAkhyAnastatra bhavo vA pauroDAzikaH / pauroDAzikA / pauroddaashikii| 1568 chandaso yaH // 6 // 3 // 147 // chandaHzabdAd granthavAcinastasya vyAkhyAne tatra bhave ca yaH pratyayaH syAt / dvisvarekaNo'pavAdaH / chandaso vyAkhyAnastatra bhavo vA chandasyaH / 1569 zikSAdezvANa // 6 // 3 // 148 // zikSA ityevamAdibhyazchandaHzabdAcca granthavAcinastasya vyAkhyAne tatra bhave cArthe'N pratyayaH syAt / ikaNo'pavAdaH / zikSAyA vyAkhyAnastatra bhavo vA shaikssH| AgeyanaH / chandas-chAndasaH / evaM chandaszabdasya dvairUpyaM bhavati / aNgrahaNamIyabAdhanArtham / naiyAyaH / vAstuvidyaH / 1570 tata Agate // 6 // 3 // 149 // tata iti paJcamyantAdAgate'rthe yathAvihitamaNAdaya eyaNAdayazca pratyayAH syuH / khunAdAgataH saunaH / mAthuraH / autsH| gvyH| daityH| baahyH| kaaleyH| aagneyH| strainnH| pauNsnH| raassttiyH| grAmINaH / grAmyaH / mukhyApAdAnaparigrahAt unAdAgacchan vRkSamUlAdAgata ityatra vRkSamUlAnAntarIyakApAdAna bhavati / . 1571 vidyAyonisaMbaMdhAdakaJ // 6 / 3 / 150 // vidyAkRto yonikRtazca saMbaMdho yeSAM tadvAcibhyaH paJcamyantebhya Agate'rthe'kaJ pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / iyaM tu paratvAd bAdhate / vidyAsaMbaMndhaH-AcAryAdAgatamAcAryakam / aupAdhyAyakam / zaiSyakam / Atvijakam / AntevAsakam / yonisaMbandha-paitAmahakam / mAtAmahakam / paitRvyakam / mAtulakam / 1572 pituryoM vA // 6 // 3 / 151 // pitRzabdAdyonisaMbaMdhavAcinaH paJcamyantAdAgate'rthe yaH pratyayo vA syAt / iknno'pvaadH|| 1573 Rto rastaddhite / / 1 / 2 / 26 // RkArasya yakArAdau taddhite pare rAdezaH syAt / iti ratvam / piturAgataM pitryam / pakSe paitRkam / Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 1574 Rta ikaN // 6||3||152||Rkaaraantaad vidyAyonisaMbaMdhavAcina: paJcamyantAdAgate'rthe ikaNa pratyayaH syAt / akaJo'pavAdaH / hoturAgataM hotakam / paitRkam / pAzAstRkam / mAtihartRkam / zAstRkam / yonisaMbandha-mAtRkam / bhrAtRkam / svAsakam / dauhitakam / jAmAtRkam / nAnAndRkam / mAtRkI vidyA / ikaNantatvAd ngiimtyyH| 1575 AyasthAnAt // 6 // 3 // 153 // svAmigrAhyo bhAga AyaH sa yasmivatpadyate tadAyasthAnam / tadvAcinaH paJcamyantAdAgate'rthe ikaN pratyayaH syAt / anno'pvaadH| iyaM tu paratvAda bAdhate / etya tarantyasminityAtaro nadItIrtham / tata Agatam Atarikam / zaulkazAlikam / ApaNikam / dauvArikam / AyasthAnatvenApasiddhAdapi tAdUpyeNa vivakSitAd bhavatIti kazcit / saunikaH / 1576 zuNDikAdaraNa / / 6 / 3 / 154 // zuNDika ityevamAdibhyaH paJcamyantebhya Agate'rthe'N pratyayaH syAt / ikaNAderapavAdaH / zuNDaH zuNDA vA surA tato matvarthIye zuNDikaH zuNDikA vA surApaNaH surAvikrayI cocyate / tata AgataM zauNDikam / audapAnam / kArkaNam / aNagrahaNaM vispaSTArtham / yadi hyanenApyAyasthAnAdikaNa tIrthAd dhUmAghakaJ parNakRkaNAbhyAM caiyaH syAdvacanamidamanarthakaM syAt / na codapAnAdihAvyaNi vA vizeSo'stIti / yadA tu zuNDikAdIni sarvANyAyasthAnAnyeva tadA akabIyavAdhanArtham / 1577 gotrAdaGgavat // 6 / 3 / 155 // gotravAcinaH zabdAt paJcamyantAdAgate'rthe aGka iva pratyayavidhiH syAt / yathA bhavati vidAnAmaGka: baidaH gArgaH dAkSa iti 'saMghaghoSAGka' ityAdinANa tathehApi bidebhya AgataM baidaM gArga dAkSam / aGkagrahaNena tasyedamityarthasAmAnya lakSyate / tenAko'pyatidezaH / anyathA saMghAyaNa eva syAt / tena yathA bhavati aupagavakaH kApaTavakaH nADAyanakaH gAryAyaNaka iti -- gotrAdadaNDa ' ityAdinAkaJ tathehApi aupagavebhya Agata aupagavakaH kApaTavakaH nADAyanakaH gAAyaNakaH / evaM raivatikebhya AgataM raivatikIyam - 'raivatikAderIyaH' gauragrIvIyam / kaupiJjalAdAgataM kaupiJjalaM-'kaupiJjalaMhAstipadAdaN ' / hAstipadam / 1578 nRhetubhyo rUpyamayaTau vA // 6 // 3 // 156 // nRvAcibhyo hetuvA: 41 Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 322 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita cibhyazca paJcamyantebhya Agate'rthe rUpya mayaT ityetau pratyayau vA syAtAm / tAbhyAM mukta yathApAptam / vacanabhedAd yathAsaMkhyAbhAvaH / hetuH kAraNam / nRgrahaNamahetvartham / devadattAdAgataM devadattarUpyam / devadattamayam / daivadattam / atrApAdAne . paJcamI / hetuH-samAdAgataM samarUpyam / samamayam / viSamarUpyaM viSamamayam / pakSe gahAdipAThAdIyaH / samIyam / viSamIyam / pAparUpyam / pApamayam / pakSe doriiyH| pApIyam / atra hetau paJcamI / bahuvacanaM svarUpavyudAsArtham / ... 1579 prabhavati // 6 // 3 // 157 // tata iti vartate / tata iti paJcamyantAda prabhavati-prathamaM prakAzamAne'rthe yathAvihitaM pratyayAH syuH / prathamamupalabhyamAnatA prbhvH| anye prabhavati-jAyamAne ityaahuH| 'jAte' iti bhUte saptamyantAd pratyayaH ayaM tu paJcamyantAda vartamAne iti vizeSaH / himavataH prabhavati haimavatI gaGgA / dAradI sindhuH| kAzmIrI vitastA / kazmIrazabdAt 'bahuviSayebhyaH' iti ako'pavAdaH kacchAdyaN / 1580 caiDUryaH // 6 // 3 / 158 // viDUrazabdAt paJcamyantAt prabhavatyarthe jyaH pratyayo nipAtyate / viDUrAt prabhavati vaiDUryo maNiH / viDUragrAme hyayaM saMskriyamANo maNitayA tataH prathama prabhavati / vAlavAyAttu parvatAdasau prabhavanna maNiH kiMtu pASANaH / yadA tu jAyamAnatArthaH prabhavazabdastadA vAlavAyazabdasya vyasta saMniyoge viDUrAdezazca nipAtyate / vAlavAyaparyAya eva vA viDUrazabdaH / prati. niyataviSayAzca rUDhayA iti vaiyAkaraNAnAmeva prasiddhiH / yathA jitvarIzabdasya vArANasyAM vaNijAmeva / vAlavAyazabdAttu Iyapatyayo'nabhidhAnAnna bhavati / 1581 tyadAdermayaT // 6 / 3 / 159 // tyadAdibhyaH paJcamyantebhyaH prabhavatyarthe mayaT pratyayaH syAt / tanmayam / tanmayI / bhavanmayam / bhavanmayI / 1582 tasyedam // 6 // 3 // 160 // tasyeti SaSThayantAdidamityarthe yathAvihitamaNAdaya eyaNAdayazca syuH / upagoridamaupagavam / daityam / kAleyam / autsam / straiNam / gavyam / nAdeyam / rASTriyam / pArINaH / bhAnavIyaH / pATaliputraka pAkAraH / iha tvanabhidhAnAnna bhavati / devdttsyaanntrH| tasyeti SaSThayarthamAtramidamiti SaSThayarthasaMbaMdhimAnaM ca vivakSitam / yadanyalliGgasaMkhyApratyakSaparokSatvAdikaM tadavivakSitam / Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 1583 nyakorvA // 7 // 48 // nyaGkazabdasya taddhite vNiti pare yakArAt prAgaikAro vA syAt / nyaGkoridaM naiyaGkavam / nyAGkavam / 1584 natraH kSetrajJezvarakuzalacapalanipuNazuceH // 4 // 23 // namaH pareSAM kSetrajJa Izvara kuzala capala nipuNa zuci ityeteSAM prakRtyavayavAnAM Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya dRddhiH syAt Adestu nabo vA / akSetrajJasyedaM akSaitrajJam, AkSetrajJam , evamanaizvaram , Anaizvaram / akauzalam, Akauzalam / acApalam , AcApalam / anaipuNam / AnaipuNam / na zuciH anuciH tasyedam azaucam Azaucam / - 1585 ukSaNo luk / / 7 / 4 / 56 // ukSanazabdasyAnapatye'Ni antyasvarAdelak syAt / ukSNa idamaukSaM padam / anapatya ityeva / ukssnno'ptymiikssnnH| 1586 brahmaNaH / / 7 / 4 / 57 // brahmanzabdasyAnapatye'Ni antyasvarAde k syAt / brahmaNa idaM brAhmamastram / 1587 jAtau // 74 / 58 // brahmanzabdasya jAtAvabhidheyAyAmanapatye'Ni antyasvarAdelak syAt / brahmaNa iyaM brAhmI auSadhiH / pUrveNa siddhe jAtAvanapatyaeveti niyamArtha vacanam / ... 1888 halasIrAdikaNa // 6 // 3 // 161 // AbhyAM SaSThayantAbhyAmidamityarthe ikaNa pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / hAlikam / sairikam / 1589 samidha AdhAne TenyaNa // 6 // 3 // 162 // AdhIyate yena samittadAdhAnam / samidha ityetasmAttasyedamityarthe TenyaNa pratyayaH syAt tacedidamAdhAnaM bhavati / aNo'pavAdaH / TakAro DyarthaH / samidhAmAdhAno mantraH sAmidhenyo mntrH| sAmidhenI Rk / sAmidhenIranvAha / paJcadaza sAmidhenyaH / 1590 vivAhe bandAdakal // 6 // 3 // 163 // dvandvAttasyedamityarthe vivAhe'bhidheye'kal pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / atribharadvAjAnAM vivAho'tribharadvAjikA / vasiSThakazyapikA / bhRgvagirasikA / kutskushikikaa| gargabhArgaviko / kuruTaSNikA / kurukAzikA / lakAraH strItvArthaH / Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .324 siddhahaimabRhatprakriyA. [ taddhita ....1591 adevAsurAdibhyo vaire // 6 // 3 // 164 // dvandvAt SaSThayantAddevAsu rAdivarjitAdidamarthe vaire'kal pratyayaH syAt / anno'pvaadH| iyaM tu paratvAd bAdhate / vAbhravazAlaGkAyanAnAmidaM vairaM bAbhravazAlaGkAyanikA / kAkolUkasyedaM vairaM kAkolUkikA / zvAvarAhikA / zvazRgAlikA / ahinkulikaa| adevAsurAdibhya iti kim / daivAsuram / rAkSo'suram / devAsurAdayaH pryoggmyaaH| . 1592 naTAnnRtte jyaH // 6 / 3 / 166 // naTazabdAttasyedamityarthe nRtte vyaH pratyayaH syAt / naTAnAmidaM nRtta nATyam / nRtta iti kim / naTAnAmidaM gRham / ....1593 chandogAkthikayAjJikavacAca dharmAmnAyasaMdhe // 6 // 3 / 166 // chandogAdibhyazcaraNebhyo naTazabdAcca tasyedamityarthe dharmAdau vyaH pratyayaH syAt / chandogAdibhyazcaramAko naTAdaNo'pavAdaH / chandogAnAM dharma AmnAyaH saMgho vA chAndogyam / aukthikyam / yAjJikyam / bADhacyam / nATayam / dharmAdiSviti kim / chandogAnAM gRhaM chAndogam / ' - 1594 AtharvaNikAdaNikaluk ca ||6||3||167||aathrvnnikshbdaa"ttsyedmityrthe dharmAdAvaNa syAdikalopazcAsya bhavati / atharvaNA proktaM vedaM vettyadhIte vA AtharvaNikaH / nyAyAditvAdikaNa / ata eva nipAtanAd gaNapAThasAmarthyAdvA proktAllup na bhavati / AtharvaNikAnAM dharma AmnAyaH saMgho vA AtharvaNaH / caraNAdakatri prApte vacanam / .... 1595 caraNAdakaJ // 6 // 3 // 168 // caraNazabdo vedazAkhAvacanastadyogAttadadhyAyiSu vartate / caraNavAcinastasyedamityarthe dharmAdAvakA pratyayaH syAt / / aNo'pavAdaH / iyaM tu paratvAd bAdhate / kaThAnAM dharma AmnAyaH saMgho vA kAThakaH carakANAM caark;| kaLApAnAM kAlApakaH / paippalAdAnAM paippalAdakaH / maudAnAM maudakaH / aarcaabhinaamaarcaabhkH| vAjasaneyinAM vAjasaneyakaH / 1596 gotrAdadaNDamANavaziSye // 6 // 3 / 169 // gotravAcinastasyedamityarthe daNDamANavaziSyavarjite'kaJ pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / aupagavasyedapamaum gavakam / kaapttvk| dAkSakam / plAkSakam / gArgakam / gAAyaNakam / kin / chandAgAnA chAndAgam / Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 325 glaucukAyanakam / adaNDamANavaziSye iti kim / kAvyasyeme kAvA daNDamANavAH ziSyA vA / evaM gaukakSAH / zakalAderyatra ityam / dAkSerime dAkSAH / plAkSAH / mAhakAH / vRddhena ityaJ / daNDapradhAnA mANavA daNDamANavAH AzramiNAM rakSAparicaraNArthAH / ziSyA adhyayanArthA antevaasinH| 1597 raivatikAderIyaH // 6 // 3 // 170 // raivatikAdetravAcinastasyedamityarthe IyaH pratyayaH syAt / akAderapavAdaH / raivatikasyedaM raivatikIyam zakaTam / raivatikIyaH sNghaadiH| raivatikIyA daNDamANavaziSyAH / gauragrIvIyaM zakaTam / gauragrIvIyaH saMghAdiH / gauragrIvIyA daNDamANavaziSyAH / 1598 kaupiJjalahAstipadAdaN // 6 // 3 // 171 // AbhyAM gotravAcibhyAM tasyedamityarthe'N pratyayaH syAt / akabAderapavAdaH / kupiJjalasyApatyaM kaupiJjalaH / istipAdasyApatyaM hAstipadaH / ato nipAtanAdevANa pAdasya ca padbhAvaH / tayoridaM kaupiJjalam , hAstipadaM zakaTam / kaupiJjalAH hAstipadAH dnnddmaannvshissyaaH| athANagrahaNaM kimartham / yathAvihitamityeva hyaN siddhaH / na ceyaH prApnoti / tadabhISTau hi raivatikAdAvevaitau paThyeyAtAm / asatyaNgrahaNe daNDamANavakaziSyeSvakaarthametat syAt / tatra hyakaJ pratiSiddha iti / NitvaM Dyartha puMvadbhAvArtha ca / kaupinyjliisthuunnH| hAstipadIsthUNaH / . 1599 saMghaghoSAGkalakSaNe'jyabhitraH // 6 // 3 // 172 // aantAt yajantAt iantAca gotravAcinastasyedamityarthe saMghAdAvaNa pratyayaH syAt / akabo'pavAdaH / aJ-vidAnAmayaM baidaH saMgho ghoSo'Gko vA / baidaM lakSaNam / yaJ-dAkSINAmayaM dAkSaH saMgho ghoSo'Gko vA / dAkSaM lakSaNam / saMghAdiSviti kim / vidAnAM gRham / avyabhitra iti kim / auSagavakaH saMghAdiH / gotrAdityeva / sautaMgamIyaH sNghaadiH| athAGkalakSaNayoH ko vizeSaH / lakSaNaM lakSyasyaiva svam / yathA zikhAdi / aGkastu svAmivizeSavijJApakaH / svastikAdirgavAdistho na gavAdInAmeva svaM bhavati / Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 326 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita 1600 zAkalAdakaJ ca // 6 / 3 / 173 // zAkalazabdAt tasyedamityarthe saMghAdAvaNa akaJ ca pratyayaH syAt / zAkalyena proktaM vedaM vidantyadhIyate vA zAkalA; / teSAM saMgho ghoSo'Gko vA zAkalaH / zAkalakaH / zAkalaM zAkalakaM lakSaNam / 1601 gRhe'gnIdho raNa dhazca // 6 // 3 // 174 // agnI RtvigvizeSaH / tasmAt tasyedamityarthe gRhe raNa pratyayaH syAt antasya ca tRtIyabAdhanAtha dhAdezaH / agnIdha idaM gRhamAgnIdhram / 1602 rathAt sAdezca voDhuGge // 6 // 3 // 175 // niyamasUtrametat / rathAt kevalAt sapUrvAcca paSThayantAdidamarthe yaH pratyayaH syAt rathasya voDhari aGge eva ca / rathasyAyaM voDhA rathyo'zvaH / rathasyedamaGgaM rathyaM cakram / rathyaMyugam / sAdi-dvayo rathayorvoDhA dvirathaH / trirathaH / dvigoranapatye yasvare ityAdinA yalup / anye tu svarAdeva lupamicchanti, tanmate dvirathyaH / paramarathasyedaM paramarathyam / uttamarathyam / AzvarathaM cakram / voDhUGga - eveti niyamAt anyatra vAkyameva na pratyayaH / rathasyedaM sthAnam / azvarathasya svaamii| 1603 yaH // 6 / 3 / 176 // rathAt kevalAt sAdezca SaSThayantAdidamarthe yaH pratyayaH syAt / annaadypvaadH| rathasyAyaM boDhA rathyaH / dvayo rathayorvoDhA dvirathaH / rathyam / paramarathyam / kASTharathyaM cakram / 1604 patrapUrvAdaJ // 6 / 3 / 177 // patraM vAhanam / tatpUrvAt rathazabdAt SaSThayantAdidamarthe'J pratyayaH syAt / yApavAdaH / azvasthasyedamAzvarathaM cakram / AzvarathaM yugam / auSTraratham / rAsabharatham / 1605 vAhanAt // 6 // 3 // 178 // vAhanavAcinastasyedamityarthe'J pratyayaH syAt / aNAderapavAdaH / uSTrasyAyamauSTraH / rAsabhaH / hAsto rathaH / 1606 vAhyapathyupakaraNe // 6 // 3 // 179 // niyamasUtramidam / vAhanAdho'yaM pratyaya uktaH sa vAhye pathi upakaraNe eva cedamarthe sthAnAnyatra / azvasyAyamAzvo rathaH panthA vA / AzvaM palyayanam / AzvI kazA / vAhyapathyupakaraNa eveti niyamAdanyatra vAkyameva na prtyyH| azvAnAM ghaasH| Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 327 1607 vahesturizcAdiH // 6 / 3 / 180 / vaheH paro yastRcastuno vA tRzabdastadantAnAmnastasyedamityarthe'J pratyayastRzabdasya cAdirikAro bhavati / saMvohuH sAratheridaM sAMvahitram / 1608 tena prokta // 6 // 3 // 181 // prakarSaNa vyAkhyAtamadhyApitaM vA proktam na tu kRtam / tatra kRta ityeva gatatvAt / tasminnarthe teneti tRtIyAntAbAno yathAvihitaM pratyayAH syuH| bhadrabAhunA proktAni bhAdravAhavAni uttarAdhyayanAni / gaNadharamatyekabuddhAdibhiH kRtAni tena vyAkhyAtAnItyarthaH / yAjJavalkyena yAjJavalkyAni brAhmaNAni / pANinena pANinIyam / ApizalinA Apizalam / kAzakRtsninA kAzakRtsnam / uzanasA auzanasam / bRhaspatinA bArhaspatyam / 1609 kalApikuthumitatalijAjalilAGgalizikhaNDizilAlisabrahmacAripIThasarpisUkarasamasuparvaNaH // 7 / 4 / 12 // kalApyAdInAM nakArAntAnAmapadasaMjJakAnAM taddhite pare'ntyasvarAdelak syAt / atra ye innantAsteSAmanapatya iti zikhaNDipIThasarpiNorapatye'pi saMyogAdina iti sUkarasadmamuparvaNostvaNi iti niSedhe prApte lugvacanam / kalApinA proktaM vedamadhIyate kaalaapaaH| kauthumAH / taitali jAjali lAGgali cAcAryAH / tatkRto grantho'pyupacArAt tacchabdenocyate / tadadhIyate taitalAH / jaajlaaH| lAGgalAH / zikhaMDina ime'patyAni vA zaikhaMDAH / zilAlinaH shailaalaaH| sabrahmacAriNaH saabrhmcaaraaH| pIThasarpiNa; paitthsrpaaH| sUkarasadmanaH saukarasamAH / suparvaNaH sauparvAH / 1610 maudAdibhyaH // 6 // 3 / 182 // mauda ityevamAdibhyastena prokte yathAvihitaM pratyayaH syAt / sa cApavAdairvAdhito'Neva / apavAdasyaiva bhAve vacanAnarthyakyAt / maudena proktaM vedaM vidantyadhIyate vA maudaaH| vedenbrAhmaNamatraiveti niyamAdatra veditradhyetaviSaya evAN / evaM paipplaadaaH| jAjalAH / mAthureNa proktA mAthurI vRttiH / saulabhAni brAhmaNAni / maudAdayaH prayogagamyAH / 1611 kaThAdibhyo vede lup // 6 / 3 / 183 // kaTha ityevamAdibhyaH Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita prokte yaH pratyayastasya lup syAt sa cemokto vedaH bhavati / kaThena proktaM vedaM vidantyadhIyate vA ktthaaH| crkaaH| vedenbrAhmaNamiti niyamAt veditradhyetroreva viSaye pratyayasya lup / veda iti kim / carakeNa proktAcArakAH zlokAH / carako vaizampAyanaH / kaThAdayaH pryoggmyaaH| 1612 tittirivaratantukhaNDikokhAdIyaNa // 6 // 3 // 184 // tittiri varatantu khaNDika ukha ityetebhyastena prokte'rthe IyaNa pratyayaH syAt sa cemokto vedo bhavati / anno'pvaadH| tittiriNA proktaM vedaM vidantyadhIyate vA taittiriiyaaH| vAratantabIyAH / khaannddikiiyaaH| aukhIyAH / vede ityeva / tittiriNA proktAstaitirAH zlokAH / atrApi vedenbrAhmaNamatraivetyupatiSThate / / 1613 chagalino yin // 6 // 3 // 185 // chagalinzabdAt tena prokte vede Neyin pratyayaH syAt / anno'pvaadH| chagalinA proktaM vedaM vidantyadhIyate vA chaagleyinH| 1614 zaunakAdibhyo Nin // 6 // 3 // 186 // zaunaka ityevamAdibhyastena prokte vede Nin pratyaya: syAt / aNAdhapavAdaH / zaunakena proktaM vedaM vidantyadhIyate vA zaunakinaH / zAGgaraviNaH / vaajsneyinH| veda ityeva / zaunakIyA zikSA / zaunakAdirAkRtigaNaH / tena bhAllavinA proktaM brAhmaNaM vidantyadhIyate vA bhAllavinaH, zAvyAyaninaH aitareyiNaH ityAdi siddhaM bhavati / brAhmaNamapi veda eva / mantrabrAhmaNaM hi vedH| 1615 purANe kalpe // 6 // 3 // 187 // teneti tRtIyAntAt prokte'rthe Nin pratyayaH syAt sa cetroktaH purANaH kalpo bhavati / annaadypvaadH| piGgena proktaH kalpaH purANaH paiGgI kalpaH / tRNapiGgena tArNapiGgI kalpaH / aruNaparAjena AruNaparAjI klpH| ye'pi paiGginaM kalpaM vidantyadhIyate vA te'pi paiGginaH / AruNaparAjinaH / proktAddhi lubuktaiva / purANa iti kim / AzmarathaH kalpaH / Azmarathyena proktaH kalpa uttarakalpebhya ArAtIyaH zrUyate / 1616 kAzyapakauzikAvedavacca // 6 // 3 / 188 // AbhyAM tena prokte purANe kalpe Nin pratyayaH syAt vedavaccAsmin kAryam / iiyaapvaadH| kazyapena Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] . siddhahaimabRhatmakriyA. 329 proktaM purANaM kalpaM vidantyadhIyate vA kAzyapinaH / kauzikena kauzikinaH / kAzyapinAM dharma AmnAyaH saMgho vA kaashypkH| kauzikinAM kaushikikH| vedavacetyatidezAt vedenbrAhmaNamatraiveti niyamAd veditradhyetaviSayatA caraNAdakaJ ityakaJ ca bhavati / kalpa ityeva / kAzyapIyA saMhitA / purANa ityeva / idAnIMtanena gotrakAzyapena proktaH kalpaH kAzyapIyaH / vedavacceti atidezArthaM vacanam / 1618 zilAlipArAzaryAnnaTabhikSusUtre // 6 / 3 / 189 // zilAlin pArAzarya ityetAbhyAM tena protate yathAsaMkhyaM naTasUtre bhikSusUtre ca Nin pratyayaH syAt vedavaccAsmin kArya bhavati / annjpvaadH| naTAnAmadhyananaM naTamUtram / bhikSaNAmadhyayanaM bhikSumUtram / zilAlinA proktaM naTamUtraM vidantyadhIyate vA zailAlino nttaaH| pArAzaryeNa proktaM bhikSasUtraM vidantyadhIyate vA pArAzariNo bhikssvH| zailAlinAM dharma AmnAyaH saMgho vA zailAlakam / pArAzarakam / atidezAd veditradhyetRviSayatA caraNAdakaJ ca bhavati / naTabhikSusUtra iti kim / zailAlam / pArAzaram / - 1619 kRzAzvakarmandAdin // 6 / 3 / 190 // AbhyAM tena prokte yathAsaMkhyaM naTasUtre bhikSusUtre ca in pratyayaH syAt vedavaccAsmin kAryam / aNo'pavAdaH / kRzAzvena proktaM naTasUtraM vidantyadhIyate vA kRzAzvino nttaaH| karmandena proktaM bhikSusUtraM vidantyadhIyate vA karmandino bhikSavaH / atidezAdakaJ ca / kAzvikam / kArmandakam / naTasUtre kaapileyshbdaadpiicchntyeke| kApileyino naTAH / kApileyaka AmnAyaH / 1620 upajJAte // 6 // 3 / 191 // teneti vartate / prathamata upadezena vinA jJAtamupajJAtaM prathamataH kRtaM vopajJAtam / tasminnarthe tRtIyAntAdyathAvihitaM pratyayaH syAt / pANinena pANininA vopajJAtaM pANinIyam 1akAlakaM vyAkaraNam / kAzakRtsnaM gurulAghavam / 1 na vidyate kAlaH kAlAdhikAro ytr| pANineH pUrve acAryAH kAlaparibhASAM kurvantisma AnyAyyAdutthAnAdAnyAyyAcca saMvezanAdeSo'dyatanaH kaalH| anye punarAhuH ubhayato'rddharAtraM veti / tatpANiniH pratyAcaSTe / tadaziSyaM Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 siddhahaimabRhatprakriyA. . [taddhita 1621 kRte // 6 / 3 / 192 // teneti tRtIyAntAt kRte utpAdite'rthe yathAvihitamaNAdayaH syuH / zivena kRto granthaH zaivaH / vArarucAni vAkyAni / jalUkena jalUkayA vA kRtA jAlUkAH shlokaaH| jAlakinA jAlukAH / atra 'vRddhevaH' ityatra / siddhasenIyaH stavaH / iSTakAbhiH kRtaH prAsAdaH aiSTakaH / nAradena kRtaM gItaM nAradIyam / manasA kRtA mAnasI knyaa| takSNA kRtaH prAsAdaH ityAdAvanabhidhAnAnna bhavati / kRte granthe evecchantyanye / 1622 nAgni makSikAdibhyaH // 6 // 3 / 193 // makSikAdibhyastRtIyAntebhyaH kRte'rthe yathAvihitaM pratyayaH syAnnAmni / makSikAbhiH kRtaM mAkSikaM madhu / saraghAbhiH sAragham / garmudbhirmutam / narmukAbhinArmukam / nAmnIti kim / makSikAbhiH kRtaM zakRt / vAtapaiH kRtaM vAtapamityatrANantaM nAma neyAntamitIyo na bhavati / makSikAdayaH pryoggmyaaH| 1623 kulAlAderakaJ // 6 // 3 // 194 // kulAlAdibhyastena kRte'rthe'kam pratyaya: syAnnAmni / kulAlena kRtaM kaulAlakam / vAruTakam / nAmnItyabhidheyaniyamArtham / tena ghaTaghaTIzarAvodazcanAyeva bhANDaM kaulAlakaM na yatkiJcit kulAlakRtam / zUrpapiTakapaTalikApicchikAyeva bhANDaM vAruTakaM nAnyat / evmnytraapybhidheyniymH| 1624 sarvacarmaNa Inenau // 63 / 195 // sarvacarmanzadvAt tena kRte Ina InaJ ityetau pratyayau syAtAm / nAmnItyadhikArAdabhidheyaniyamaH / sarvazcarmaNA kRtaH sarvacarmINaH, saarvcrmiinnH| atra sarvazaddhasya kRtApekSasya carmazabdenAyoginApi nAma nAmnetyAdinA smaasH| 1625 uraso yANau // 6 / 3 / 196 // urasazadvAt tena kRte ya aN ityetau pratyayau syAtAm nAmni / urasA kRtaH urasyaH, aursyH| 1626 chandasyaH // 6 // 3 // 197 // chandaszabdAt tena kRte yaH pratyayo lokato'rthagatestadevaM kAlaparibhASArahitamakAlakaM byAkaraNaM pANininA prathama jJAtaM svayameva yopadezena vinA jJAtaM prathamataH kRtaM vetyarthaH / Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. nipAtyate nAmni / chandasA icchayA kRtaH chandasyaH / na tu pravacanena gAyatryAdinA vaa| nAnnItyadhikArAdabhidheyavyavasthA / nipAtanAt kacidanyAtrApi bhavati / OM zrAvayeti caturakSaram astu zrauSaT iti caturakSaram ye yajAmahe iti paJcAkSaram yajeti yakSaraM yakSaro vaSaTkAraH eSa vai saptadazAkSarazchandasyo yajJamanuvihitaH / atra svArthe yaH / yathAnuSTuvAdirakSarasamUhazchandastathaiSAM saptadazAnAmakSarANAM samUhazchandasya ucyte| 1627 amo'dhikRtya granthe // 6 // 3 // 198 // kRta iti vartate ama iti dvitIyAntAdadhikRtya kRte granthe'rthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / adhikRtya prastutya uddizyetyarthaH / tadapekSA dvitIyA / subhadrAmadhikRtya kRto granthaH saubhadraH / bhadrAM bhAdraH / sutArAM sautAraH / bhImarathAmadhikRtya kRtAkhyAyikA bhaimarathI / grantha iti kim / subhadrAmadhikRtya kRtaH praasaadH| kathaM vAsavadattAmadhikRtya kRtAkhyAyikA vAsavadattA urvazI sumanoharA balibandhanaM sItAharaNamiti ? upacArAd granthe tAcchabdha bhvissyti| 1628 jyotiSam // 6 // 3 / 199 // jyoti zabdAdamo'dhikRtya kRte granthe'N pratyayo vRddhayabhAvazca nipAtyate / jyotISyadhikRtya kRto mantho jyotiSam / 1629 zizukrandAdibhya IyaH // 6 / 3 / 200 // zizukrandAdibhyo dvitIyAntebhyo'dhikRtya kRte granthe IyaH pratyayaH syAt / zizukrandamadhikRtya kRto granthaH zizukrandIyaH / yamasabhIyaH / indrjnniiyH| pradyumnapratyAgamanIyaH / pradyumnodayanIyaH / sItAharaNIyaH / sItAnveSaNIyaH / zizukrandAdayaH prayogato'nusartavyAH / zizukrandazadvAt kecinecchanti / zaizukrandam / 1630 dvandvAt prAyaH // 6 // 3 // 201 // dvandvAt samAsAdamo'dhikRtya kRte granthe prAya IyaH syAt / anno'pvaadH| vAkyapadIyam / dravyaparyAyIyam / zabdArthasaMbandhIyam / zyenakapotIyam / prAya iti kim / daivAsuram / rAkSosuram / 1631 AbhiniSkrAmati dvAre // 6 / 3 / 202 // dvitIyAntAdabhiniSkAmati-abhinirgacchatyarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt tadabhiniSkrAmad dvAraM cet / Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita mughnamabhiniSkrAmati saunaM kanyakubjadvAram / mAthuram / nAdeyam / rASTriya dvAram / karaNabhUtasyApi dvArasyAbhiniSkramaNakriyAyAM svAtaMtryavivakSA / yathA sAdhvasizchinattIti / racanAbahirbhAve vA niSkramiH / yathA gRhakoNo niSkrAntaH dvAra iti kim / sughnamabhiniSkrAmati caitraH / 1632 gacchati pathi dUte // 6 // 3203 // dvitIyAntAd gacchatyarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt yo'sau gacchati sa cet panthA dUto vA bhavati / srughnaM gacchati saunaH panthA dUto vA / mAthuraH / nAdeyaH / rASTriyaH / pathistheSu gacchatsu taddhetuH panthA abhigacchatItyucyate / sughnAdiprAptirvA patho gamanam / pathi duta iti kim / srughnaM gacchati sAdhuH / pATaliputraM gacchati nauH paNyaM vaNigvA / 1633 bhajati // 6 / 3 / 204 // dvitIyAntAd bhajatyarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / srughnaM bhajati sronnaH / mAthuraH / nAdeyaH / rASTriyaH / 1634 mahArAjAdikam // 6 // 3 / 205 // mahArAjazabdAd dvitIyAntAd bhajatyarthe ikaN pratyayaH syAt / mahArAjaM bhajati mAhArAjikaH / 1635 acittAdadezakAlAt // 6 / 3 / 206 // dezakAlavajitaM yadacittamacetanaM tadvAcino dvitIyAntAt bhajatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / annaadervaadhkH| aprapAna bhajati ApUpikaH / zASkulikaH / maudakikaH / pAyasikaH / acittAditi kim / devadattaH / adezakAlAditi kim / saunaH / haimanaH / 1636 vAsudevArjunAdakaH // 6 // 3 // 207 // AbhyAM dvitIyAntAbhyAM bhajatyarthe'kaH pratyayaH syAt / IyAkaborapavAdaH / vAsudevaM bhajati vAsudevakaH / yadA vAsudevazabdaH saMjJAzabdo'kSatriyavacanastadottareNAkaJ na prApnoti kiMtu dorIya iti IyaH syAditi tadgrahaNam / arjunaM bhajati arjunaka; / arjunazabdaH kSatriyavAcItyuttareNAkaJ syAditi kenaiva siddhe'kavidhAnaM vAsudevIM bhajati vAsudevakaH arjunImarjunaka ityevamartham / - 1637 gotrakSatriyebhyo'kaJ prAyaH // 6 // 3 / 208 // gotravAcibhyaH Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. kSatriyavAcibhyazca dvitIyAntebhyo bhajatyarthe'kaJ pratyayaH syAt prAyaH / aNAdyapavAdaH / glucukAyaniM bhajati glaucukAyanakaH / aupagavakaH / dAkSakaH / gArgakaH gAAyaNakaH / ksstriy-naakulkH| sAhadevakaH / dauryodhanakaH / dauHshaasnkH| bahuvacanaM kSatriyavizeSaparigrahArtham / prAya iti kim / paNino'patyaM pANinaH taM bhajati paanniniiyH| paurviiyH| 1637 sarUpAd dreH sarva rASTravat // 6 // 3 / 209 // 'rASTrakSatriyAta sarUpAd rAjApatye diraJ' iti prastutya sarUpAdyo diH pratyaya uktastadantasya dvitIyAntasya bhajatItyarthe sarva pratyayaH prakRtizca rASTravat bhavati / rASTravAcinI yA prakRtiji ityAdistatazca yaH pratyayo 'vRjimadrAdezAt kaH' ityAdinA vihitastadubhayaM vAya' ityevamAdeH sarUpasya dripratyayAntasya bhajatItyasmin viSaye syaadityrthH| vAjye vAjyau jIn vA bhajati jikaH / mAdaM mAdrau madrAn vA bhajati madrakaH / atra kapratyayaH / pANDayaM pANDayau pANDUn vA bhajati paannddvkH| aanggkH| vAGgakaH / pAJcAlakaH / vaidehkH| audumbrkH| tailkhlkH| atra vahuviSayebhya ityakaJ / kaurvkH| kauravaH / yaugandharakaH / yaugandharaH / 'kuruyugandharAdvA' iti vAkaJ / aikssvaakH| atra 'kopAntyAcANa' ityaN / sarUpAditi kim / pauravIyam / atra puruH rAjA anukhaNDo janapada iti sArUpyaM nAsti / ata eva purumagadha ityAdau dvisvaratvenaiva siddhe purugrahaNamasarUpAtha kRtam / dreriti kim / paJcAlAn brAhmaNAn bhajati paashcaalH| atra bahuviSayebhya ityakaJ na bhavati / sarvagrahaNaM prakRtyatidezArtham / tatazca vAya'mAdrapANDayakauravyAH prayojayanti / anyatra hi nAsti vishessH| 1638 Tastulyadizi // 6 / 3 / 210 // Ta iti sahArthatRtIyAntAt tulyadizyathai yathAvihitaM pratyayaH syAt / tulyA samAnA sAdhAraNA dik yasya sa tulyadik / ekadigityarthaH / sudAmnA ekadik saudAmanI vidyut / sudAmA nAma parvato yasyAM dizi tasyAM vidyut / tena sA sudAmnA sahaikadigucyate / sUryeNa sahakadik saurI blaakaa| himavatA ekadik haimavatI gaGgA / trikakudA ekadik traikakudI lNkaa| 1639 tasiH // 6 // 3 / 211 // Ta iti tRtIyAntAt tulyadizyarthe tasirityayaM Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita 334 siddhahaimabRhatmakriyA. pratyayaH syAt / pUrveNa yathAsvamaNAdaya eyaNAdayazca vihitAH pratyayAntaramidaM sarvaprakRtiviSayaM vidhiiyte| sudAmnA ekadik sudAmataH / mUryataH / himavattaH / trikkuttH| pIlumUlataH / pArvataH |pRsstthtH / ikAro vattasyAmityatra vishessnnaarthH| 1640 yazcorasaH // 6 / 3 / 212 // uras ityetasmAt tRtIyAntAt tulyadizyarthe yaH pratyayazcakArAttasizca syAtAm / anno'pvaadH| urasA ekadik urasyaH, urstH| 1641 senivAsAdasya // 6 // 3 / 213 // seriti prathamAntAdasyeti SaSThyarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt yattat prathamAntaM sa cenivAsaH / nivasantyasminniti nivAso deza ucyate / trughno nivAso'sya sraunaH / mAthuraH / nAdeyaH / raassttriyH| __1642 AbhijanAt // 6 / 3 / 214 // senivAsAdasyeti vartate / abhijanAH pUrvabAndhavAH teSAmayamAbhijanaH / seH prathamAntAdAbhijanAnivAsAdasyeti SaSThayarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / ghughno'syAbhijano nivAsaH saunH| mAthuraH / nAdeyaH / raassttriyH| 1343 zaNDikAdeyaH // 6 // 3 / 215 // zaNDika ityevamAdibhyaH prathamAntebhya AbhijananivAsavAcibhyo'syetyasminnarthe NyaH pratyayaH syAt / annaadypvaadH| zaNDika Abhijano nivAso'sya zANDikyaH / kaucvaaryH| 1644 sindhvAdera // 6 / 3 / 216 // sindhvAdibhyaH prathamAntebhya AbhijananivAsavAcibhyo'syetyasminnarthe'J pratyayaH syAt / sindhurAbhijano nivAso'sya saindhavaH / vaarnnvH| 1645 salAturAdIyaNa // 6 // 3217 // salAturazabdAt prathamAntAdAbhijananivAsavAcino'syetyasminnarthe IyaNa pratyayaH syAt / salAtura Abhijano niAvAso'sya sAlAturIyaH pANiniH / .1646 tUdIvarmatyA eyaNa // 6 / 3 / 218 // tUdIvarmatIzaddhAbhyAM prathamAntAbhyAmAbhijananivAsavAcibhyAmasyetyarthe eyaNa matyayaH syAt / tUdI Abhijano nivAso'sya taudeyaH / vaarmteyH| Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 335 1647 girerIyo'strAjIve // 6 / 3 / 219 // giriya Abhijano nivAsastadabhidhAyinaH prathamAntAdasyeti SaSThayarthe IyaH pratyayaH syAt astrAjIve-astramAjIvo jIvikA yasya tasminnAyudhajIvinyabhidheya ityrthH| hRdgolaH parvata Abhijano nivAso'syAstrAjIvasya hRdgolIyaH / evaM bhojkttiiyH| rohitgiriiyH| andhshmiiyH| gireriti kim / sAMkAzyako'strAjIvaH prasthapuretyAdinAkaJ / astrAjIva iti kim / RkSodaH parvata Abhijano nivAso'sya Ajhedo braahmnnH| pRthuH parvata Abhijano nivAso'sya pArthavaH / iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM taddhita prakaraNe zaiSikAH samAptAH / // athekaNadhikAraH // 1648 ikaN // 6 / 4 / 1 // aNaH puurnno'vdhiH| adhikaaro'ymaapaadprismaapteH| yadita UrdhvamanukramiSyAmastatrApavAdaviSayaM parihRtyekaNityadhikRtaM veditavyam / ___ 1649 tena jitajayaddIvyatkhanatsu // 6 / 4 / 2 // teneti tRtIyAntAjite jayati dIvyati khanati cArthe ikaN pratyayaH syAt / akSairjitamAkSikam / arjayati dIvyati vA aakssikH| shaalaakikH| adhyA khanati aabhrikH| abhrI kASThamayI tIkSNAgrA / iha teneti karaNe tRtIyA veditavyA nAnyatrAnabhidhAnAt / tena devadattena jitamityatra na bhavati / adhyA khananaGgulyA khanatItyatra tu satyapyaGguleH karaNatve mukhyakaraNabhAvo'dhyA eva nAGgulerityaGgulizabdAna bhavati / yathA sughnAdAgacchanvRkSamUlAdAgata iti / jayadAdiSu triSu kAlo na vivakSitaH / jite tu vivakSitaH / bahuvacanaM pRthagarthatAbhivyaktyartham / 1650 saMskRte // 6 // 4 // 3 // teneti tRtIyAntAt saMskRte'rthe ikaNa pratyayaH syAt / sata utkarSAdhAnaM saMskAraH / danA saMskRtaM daadhikm| mAricikam / zAGgaverIkam / upAdhyAyena saMskRtaH aupAdhyAyikaH shissyH| vidyayA saMskRto vaidhikH| yogavibhAga uttarArthaH / 1651 kulatthakopAntyAdaN // 6 // 44 // kulatthazabdAt kakAropAntyAca Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita zabdarUpAttena saMskRte'rthe aN pratyayaH syAt / ikaNo'pavAdaH / kulatthaiH saMskRtaM kaulattham / anye tu kulatthazabdAta sakArAkrAntathakArAt pratyayaM mnynte| kolsthH| kopAntya-tittiDIkena tittiDIkAbhirvA saMskRtaM taittiDIkam / dadurUkeNa dArdurUkam / maraNDUkena mAraNDUkam / anye tu kavargaupAntyAdapIcchanti / maudgam / sAragham / 1652 saMsRSTe / / 6 / 4 / 5 // teneti tRtIyAntAt saMsRSTe'rthe ikaN pratyayaH syAt / mizraNamAtraM saMsarga iti pUrvoktAt saMskRtAd bhedH| dannA saMsRSTaM dAdhikam / zAGgaverikam / paippalikam / vaipikA bhikSA / Azucikamannam / 1653 lavaNAdaH // 6 // 46 // lavaNazabdAt tena saMsRSTe akAraH pratyayaH syAt / lavaNena saMsRSTo lavaNaH suup| lavaNaH zAkaH / lavaNA yavAgUH / lavaNazabdo dravyazabdo guNazabdazca / tatra dravyavAcI lavaNazabdaH pratyayaM prayojayati na guNavAcI / guNena vizleSapUrvakasya saMsargasyAbhAvAt / 1654 cUrNamudgAbhyAminaNau // 6 // 47 // AbhyAM tena saMsRSTe yathAsaMkhyamin aN ityetau pratyayau syAtAm / cUrNaiH sNsRssttaashcrnnino'puupaaH| cUrNinyo dhAnAH / mudgaiH saMsRSTo maudga odanaH / dAdhika odnH| . 1655 vyaMjanebhya upasikte // 6 // 48 // vyaMjanavAcinastRtIyAntAdupasikte'rthe ikaNa pratyayaH syAt / spena upasiktaH saupika odnH| dAdhika odnH| ghArtikaH mUpaH / tailikaM zAkam / vyaMjanebhya iti kim / udakena upasikta odanaH / vyaMjanazabdo rUDhayA supAdau vartate / upasikta iti kim / spena saMsRSTA sthAlI / upasiktamiti yadbhojanArthamupAdIyate bhojyAdi taducyate na sthAlyAdi / upasittaM saMsRSTameva tatra 'saMsRSTe' ityeva siddhe niyamArtha vacanam / vyaMjanaiH saMsRSTe upasiktaM eva upasikte ca vyaMjanaireva / vahuvacanaM svarUpavidhenirAsArtham / 1666 tarati // 6 // 49 // teneti tRtIyAntAt taratyarthe ikaN pratyayaH syAt / uDupena tarati auDupikaH / kANDaplavikaH / vishaarplkH| gaupucchikaH / 1657 naudvisvarAdikaH // 6 / 4 / 20 // nauzabdAd dvisvarAca nAmnastRtI Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 337 yAntAta taratyarthe ikaH pratyayaH syAt / nAvA tarati naavikH| nAvikA / dvisvaraghaTikaH / plavikaH / dRtikaH / bAhakaH / bAhukA / 1658 carati // 6 / 4 / 11 // teneti tRtIyAntAt caratyarthe ikaNa pratyayaH syAt / caratiriha gatyoM bhakSyArthazca gRhyate / hastinA carati hAstikaH / zAkaTikaH / ghANTikA / AkaSikaH / AkaSaH suvarNanikaSopala: auSadhapeSaNapASANazca / bhakSyartha-danA carati dAdhikaH / zAGgaverikaH / 1659 paderikaTa // 6 / 4 / 12 // parpa ityevamAdibhyastRtIyAntebhyazvaratyarthe ikaT pratyayaH syAt / parpaNa carati prpikH| prpikii| azvikaH / ashvikii| 1660 padikaH // 3 / 4 / 13 // pAdazabdAttena caratyarthe ikaT pratyayaH syAdasya padbhAvazca nipAtyate / pAdAbhyAM carati padikaH / 1661 zvagaNAhA // 6 // 4 // 14 // zvagaNazabdAta tena caratyatha ikaTa pratyayo vA syAt / zvagaNena carati zvagaNikaH / zvagaNikI / pakSe ikaNa / zvAgaNikaH / zvAgaNikI / zvAderitIti vAt prAgauna bhavati / 1662 vetanAderjIvati // 6 / 4 / 16 // teneti vartate / vetana ityevamAdibhyastRtIyAntebhyo jIvatyarthe ikaN pratyayaH syAt / vetanena jIvati vaitanikaH / vaahikH| 1663 vyastAca krayavikrayAdikaH // 6 / 4 / 16 / / krayavikrayazabdAtsamastAd vyastAca tena jIvatyarthe ikaH pratyayaH syAt / krayavikrayeNa jIvati krayavikrayikaH / krayikaH / vikrayikaH / 1664 vasnAt // 6 / 4 / 17 // vasnAt tena jIvatyarthe ikaH pratyayaH syAt / vasnaM mUlyaM tena jIvati vsnikH| 1665 AyudhAdIyazca // 64|18|| AyudhazabdAt tena jIvatyarthe IyazvakArAdikazca pratyayau syAtAm / AyudhIyaH / AyudhikaH / aayudhikaa| Ayu. dhAdikekaNoH striyAM vishessH| Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita 1666 vAtAdInaJ // 6 / 4 / 19 // bAtazabdAt tena jIvatyarthe InaJ pratyayaH syAt / nAnAjAtIyA aniyatavRttayaH zarIrAyAsajIvinaH saMghA vaataaH| tatsAhacaryAt tatkApi bAtam / tena jIvati vAtInaH / akAro vRddhyrthH| tena 'taddhitaH svaraddhi' -ityAdinA puMvadbhAvo na bhavati / vaatiinaabhaarthH| 1667 nivRtte'kSayUtAdeH // 6 / 4 / 20 // akSayUta ityevamAdibhyastRtIyAntebhyo nirvRtte'rthe ikaNa pratyayaH syAt / akSayU tena nivRttamAkSayUtikaM vairam / jAGghAmahatikaM vairm| 1668 bhAvAdimaH // 6 / 4 / 21 // bhAvavAcinastena nivRtte'rthe imaH pratyayaH syAt / pAkena nivRttaM pAkimam / sekimam / tyAgimam / rogimam / kuTTimam / saMmUrchimam / 1669 yAcitApamityAt kaN // 6 / 4 / 22 / / yAcitApamitya ityetAbhyAM tena nirvRtte kaNa pratyayaH syAt / yAcitena yAcyA nivRttaM yAcitakam / apamityeti yavantam / apamitya pratidAnena nirvRttamApamityakam / 1670 haratyutsaGgAdeH // 6 / 4 / 23 // utsaGgAdibhyastRtIyAntebhyo haratyarthe ikaNa pratyayaH syAt / utsaGgena haratyautsaGgikaH / utrupena autrupikaH / uDupena auddupikH| 1671 bhastrAderikaT // 6 / 4 / 24 / / bhastrAdibhyastRtIyAntebhyo haratyarthe ikaT pratyayaH syAt / bhastrayA harati bhastrikaH / bhastriko / bharaTikaH / bhrttikii| 1672 vivadhavIvadhAdA // 3 / 4 / 26 // vivadha vIvadha ityetAbhyAM tena haratItyarthe ikaT pratyayo vA syAt / vivadhena harati vivadhikaH / vivdhikii| biivdhikH| viivdhikii| pakSe ikaNa / vaivdhikH| vaivadhikI / vivadhavIvadhazabdo samAnArthoM pathi paryAhAre ca vartate / 1673 kuTilikAyA aN / / 6 / 4 / 26 // kuTilikAzabdAt tRtIyAntAd haratyarthe'N pratyayaH syAt / kuTilikAzabdenAgrevakrA lohAdimayI aGgArA Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam / siddhahaimabRhatprakriyA. 339 karSaNI yaSTirvA kuTilA gatirvA palAlorakSepaNo'grevako daNDo vA parivrAjakopakaraNavizeSo vA caurANAM naugRhAyArohaNArtha dAmAgrapratibaddha Ayaso'Gkuzo vocyate / kuTilikayA harati aGgArAn kaudilikaH krmaarH| kuTilikayA harati vyAgha kauTiliko mRgaH / kuTilikayA harati palAlaM kauTilikaH krsskH| kuTilikayA harati puSpANi kauTilikaH privraajkH| kuTilikayA harati nAvaM kauttilikcaurH| .. 1674 ojaHsaho'bhaso vartate // 6 / 4 / 27 // ojas sahas ambhas ityetebhyastRtIyAntebhyo vartata ityarthe ikaNa pratyayaH syAt / vRttirAtmaniryApanA ceSTA vA / ojasA balena vartate aujsikH| sahasA prasahanena parAbhibhavena vA saahsikH| ambhasA jalena aambhsikH| 1670 taM pratyanorlomepakUlAt // 6 / 4 / 28 // teneni nivRttam / tamiti dvitIyAntAt prati anu ityetAbhyAM paro yo lomazaddha IpazaddhaH kUlazaddhazca tadantAt vartata ityarthe ikaNa pratyayaH syAt / pratilomaM vartate praatilomikH| aanulomikH| praatiipikH| aanviipikH| praatikuulikH| aanukuulikH| akarmakasyApi vRtteoge pratilomAdeH kriyAvizeSaNatvAt dvitIyA / tamiti puNlinggnirdesho'sNdehaarthH| .. 1676 parermukhapArthAt // 6 / 4 / 29 // parizabdAdyo mukhazabdaH pArzvazabdazca tadantAd dvitIyAntAd vartata ityarthe ikaNa pratyayaH syAt / parimukhaM vartate pArimukhikaH / paripAca vartate paaripaashcikH| parivarjane sarvatobhAve vA / svAmino mukhaM varjayitvA vartamAno'thavA yato yataH svAmimukhaM tatastato vartamAnaH pArimukhikaH sevakaH / evaM pAripAzcikaH / __1677 rakSanchato // 6 // 4 // 30 // tamiti dvitIyAntAda rakSati ucchati cArthe ikaN pratyayaH syAt / samAja rakSati sAmAjikaH / badarANyuJchati ucinoti baadrikH| . 1678 pakSimatsyamRgArthAd nati // 6 // 4 // 31 // tamiti dvitIyAntebhyaH pakSyarthebhyo matsyArthebhyo mRgArthebhyazca pratyarthe ikaN pratyayaH syAt / pakSiNo hanti pAkSikaH / mAsikaH / mArgikaH / arthagrahaNAt tatparyAyebhyo vizeSebhyazca bhvti| zAkulikaH / mAyUrikaH / taittirikaH / mainikaH / zApharikaH / zAkulikaH / Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 340 siddhahaimabRhatpakriyA. saukarikaH / naiyaGkukaH / athAjihmAn hanti animiSAn hantItyatra kasmAnna bhavati / naitanmatsyetyasya svarUpaM na vizeSo na paryAyaH api tvasAdhAraNaM vizeSaNaM yathA jihmagA bhujagAH animiSA devA iti / 1679 paripanthAttiSThati ca // 6 // 4 // 32 // paripanthazabdAd dvitIyAntAttiSThati prati cArtha ikaNa pratyayaH syAt / paripanthaM tiSThati hanti vA pAripanthikaauraH / ata eva nirdezAt paripathazabdasyekaNo'nyatrApi vA paripanthAdezaH / tena paripanthaM gacchati pazyati ityAdyapi bhavati / 1680 paripathAt // 6 // 4 // 33 // tiSThatIti vartate / paripathazabdAd dvitIyAntAt tiSThatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / parivarjane sarvato bhAve vA / pathaH pari sarvataH panthAna vA paripatham / paripathaM tiSThati pAripathikaH / panthAnaM varjayitvA vyApya vA tisstthtiityrthH| zadvavarjitAd gRhNatyarthe ikaN pratyayaH syAt yo'sau gRhNAti sa cedanyAyena grahaNAd go nidho bhavati / dviguNaM gRhNAti dvaiguNikaH / traiguNikaH / vRdhuSIM vRddhiM gRNAti vAdhupikaH / alpaM dattvA prabhUtaM gRhNannanyAyakArI nindyate / avRddheriti kim / vRddhiM gRhNAtIti vAkyameva / gadde iti kim / dattaM gRhNAti / 1682 kusIdAdikaT // 6 // 4 // 35 // tamiti dvitIyAntAt kusIdazabdAd gaya' gRNatyarthe ikaT pratyayaH syAt / kusIdaM vRddhistadartha dravyamapi kusIdam / tad gRhNAti kusIdikaH / kusIdikI / TakAro GayarthaH / __1683 dazaikAdazAdikazca // 6 // 4 // 36 // dvitIyAntAd dazaikAdazazabdAd gaye gRhNatyarthe ikavAdikaT ca pratyayaH syAt / dazabhirekAdaza dazaikAdazAH / tAn gRhNAti dazaikAdazikaH dazaikAdazikA / dshaikaadshikii| dazaikAdazAdityata eva nipAtanAdakArAntatvam / tacca vAkye prayogArtham / dazaikAdazAn gRhNAti / anye dazaikAdaza gRNAtIti vigRhNanti / tadapi abAdhakAnyapi nipAtanAni bhavantIti nyaayaaduppdyte| 1684 arthapadapadottarapadalalAmapratikaNThAt // 6 // 4 // 37 // gaye iti nivRttam / arthAt padAt padazabda uttarapadaM yasya tasmAt lalAmAt pratikaNThAca Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatpakriyA. dvitIyAntAd gRhNatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / artha gRhNAti ArthikaH / padaM pAdikaH / padottarapada-pUrvapadaM paurvpdikH| auttarapadikaH / AdipadikaH / aantpdikH| llaam-laalaamikH| pratikaNThaM praatiknntthikH| avyayIbhAvasamAsAzrayaNAdiha na bhavati / pratigataH kaNThaM pratikaNThaH taM gRhNAti / uttarapadagrahaNAd bahupratyayapUrvAnna bhavati / bahupadaM gRhNAti / / 1685 paradArAdibhyo gacchati // 6 // 4 // 38 // paradArAdibhyo dvitIyA. ntebhyo gacchatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / paradArAn gacchati pAradArikA / gaurudArikaH / gaurutlpikH| sabhartRkAM gacchati sAbhartRkikaH / bhrAtRjAyikaH / paradArAdayaH pryoggmyaaH| 1686 pratipathAdikazca // 6 / 4 / 39 // pratipathazabdAd dvitIyAntAda gacchatyarthe ikaH pratyayaH syAt cakArAdyathAprApta ikaN / panthAnaM 2 prati patho'bhimukhamiti vA pratipatham / tad gacchati pratipathikaH prAtipathikI vaa| 1687 mAthottarapadapadavyAkrandAddhAvati // 6 / 4 / 40 // tamiti vartate / mAthottarapadaM yasya tasmAnAmnaH padavIzabdAdAkrandazabdAca dvitIyAntAddhAvatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / daNDamAthaM dhAvati daannddmaathikH| zauklamAthikaH / mAthazabda: pathiparyAyaH / daNDa iva mAtho daNDamAtha; RjumArga ucyate / padavIM dhAvati pAdavikaH / Akrandati yatra sa deza AkrandaH / Akrandyate iti vA AkrandaH ArtAyanaM shrnnmucyte| AkrandaM dhAvati AkrandikaH / uttarapadagrahaNAd bahupratyayapUrvAnna bhvti| bahumAthaM dhAvati / 1688 pazcAtyanupadAt // 6 / 4 / 41 // pazcAtIti prakRtivizeSaNam / pazcAdarthaH pazcAt / pazcAdarthe vartamAnAdanupadazabdAd dhAvatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / padasya pazcAdanupadam / anupadaM dhAvati aanupdikH| pratyAsattyA dhAvatItyarthaH / pazcAtIti kim / anupadaM dhAvati / atra 'dairye'nuH' samIpe 'prAtyave' tyAdinA vA smaasH| 1689 susnAtAdibhyaH pRcchati // 6 / 4 / 42 // tamiti vartate / susnAtAdibhyo dvitIyAntebhyaH pRcchatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / susnAtaM pRcchati sausnA Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita tikaH / saukharAtrikaH / saukhazayanikaH / saukhazAvyikaH / musnAtAdayaH prayogagamyAH / ____ 1690 prabhUtAdibhyo dhruvati // 6 // 4 // 43 // prabhUtAdibhyo dvitIyAntebhyo bruvatyarthe ikaN pratyayaH syAt / prabhUtaM brUte prAbhUtikaH / paryAptaM brUte pAryAptikaH vaipulikaH / vaicitrikaH / naipunnikH| kriyaavishessnnaadymissyte| teneha na bhavati / prabhUtamartha brUte / paryAptamartha brUte / kacidakriyAvizeSaNAdapi / svargamanaM brUte sauvargamanikaH / prabhUtAdayaH prayogagamyAH / 1691 mAzabda ityAdibhyaH // 6 / 4 / 44 // mAzabda ityAdibhyo bruvatyarthe ikaN pratyayaH syAt / itizabdo vAkyaparAmarzArthaH / mA zabda iti brUte maashbdikH| mA zabdaH krivatAmiti brUta ityrthH| kAryaH zabda iti te kaaryshbdikH| nityaH zabda iti brUte naityazabdikaH / mAzaddha ityAdayaH pryoggmyaaH| vAkyAt pratyayavidhAnArtha vacanam / .. . 1692 zAbdikadArikalAlATikakaukuTikam // 6 / 4 / 45 // zAbdikAdayaH zabdA yathAsvaM prasiddhe'rthavizeSe ikaNpratyayAntA nipAtyante / zabdaM karoti zAbdikaH / yaH kazcit zabdaM karoti na sa sarvaH zAbdikaH kiM tarhi yaH zabda jAnAti vaiyAkaraNaH sa evAvinaSTaM zabdamuccArayan zAdvika ucyate / evaM dAdadikaH / dardaro ghaTo vAditraM ca tatra vAditraM kurvanevamucyate / lalATaM pazyati lAlATikaH / lalATadarzanena dUrAvasthAnaM lakSyate tena ca kAryeSvanupasthAnam / yaH sevako dRSTa svAmino lalATamiti dRrato yAti na svAmikAryeSUpatiSThate sa evamucyate / lalATameva vA kopaprasAdalakSaNAya yaH pazyati sa laalaattikH| kukkuTIpazyati kaukuTikaH / kukkuTIzabdena kukkuTIpAto lakSyate / tena ca deshsyaalptaa| yo hi bhikSuravikSiptadRSTiH pAdavikSepe deze cakSuH saMyamya puro yugamAtradezaprekSI gacchati sa evamucyate / yo vA tathAvidhamAtmAnamatathAvidho'pi saMdarzayati so'pi kaukkuttikH| dAMbhikaceSTA vA mithyAzaucAdiH kukkuTI tAmAcaran kaukkuttikH| hRdayAvayavo vA kukkuTI tAM pazyati kaukuTiko bhikssuH| nibhRta ityarthaH / tadetatsarva nipAtanAllabhyate / ... 1693 samUhArthAt samavete // 6 / 4 / 46 // samUhavAcibhyo dvitIyA Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] . siddhahaimabRhatprakriyA. ntebhyaH samavete tAdAtmyAt tadekadezIbhUte'rthe ikaN pratyayaH syAt / samUha samavaiti sAmUhikaH / sAmAjikaH / sAMsadikaH / sAmavAyikaH / gauSThikaH / tadekadezIbhAvamanubhavannevamucyate / samavetyApagate tu samavetazabdo na vartate yathA suptotthite suptazabda iti tatra na bhavati / 1694 parSado NyaH // 6 / 4 / 47 // parSacchadvAd dvitIyAntAt samavete'rthe paarissdyH| 1695 senAyA vA // 6 // 4 // 48 // senAzadvAd dvitIyAntAt samavete'rthe NyaH pratyayo vA syAt / senAM samavaiti sainyaH / pakSe samUhArthAt samavete itIkaN / sainikH| senaiva sainyamiti tu bheSajAditvAt svAthai TyaNa / 1696 dharmAdharmAcarati // 6 / 4 / 49 // dharma adharma ityetAbhyAM dvitIyAntAbhyAM caratyarthe ikaNa pratyayaH syAt / caratistAtparyeNAnuSThAne / dharma carati dhArmikaH / AdharmikaH / 1697 SaSThayA dharye // 6 // 4 // 50 // SaSThayantAda dharye'rthe ikaNa pratyayaH syAt / dharmo nyAyo'nuvRtta AcArastasmAdanapetaM dharmyam / zulkazAlAyA dharmya zaulkazAlikam / ApaNikam / gaulmikam / Atarikam / 1698 RnnarAderaNa // 64 / 51 // RkArAntebhyo narAdibhyazca SaSThayantebhyo dharye'rthe'N pratyayaH syAt / nurdhamya nAram / striyAM nArI / mAturmAtram / pituH paitram / zAstu zAstram / vikartuH vaikatram / hotutrim / potuH pautram / narazabdAdikaNa mA bhUditi tadgrahaNam / mahiSyA mAhiSam / / 1699 vibhAjayitRvizasiturNIDluk ca // 6 / 4 / 72 // AbhyAM SaSThayantAM dharye'rthe'N pratyayaH syAt, tatsaMniyoge ca vibhAjayiturNiluk / vibhAjayiturdhamyaM vaibhAjitram / vizasiturvaizastram / 1700 avakraye // 6 / 4 / 53 // avakriyate yenecchAniyamitena dravyeNa kiyantamapi kAlamApaNAdi so'vakrayaH / bhauganirdezo bhATakamiti yAvat / SaSThya Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhiva ntAnnAno'vakraye'rthe ikaN pratyayaH syAt / ApaNasyAvakraya ApaNikaH / zaulkazAlikaH / AtarikaH / gaulmikaH / lokapIDayA dharmAtikrameNApi avakrayo bhavatItyayaM dhAd bhidyate / 1701 tadasya paNyam // 6 / 4 / 54 // taditi prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikaNa pratyayaH syAt taccet prathamAntaM paNyaM vikreyaM bhavati / apUpAH paNyamasya ApUpikaH / paNyArtho vRttAvantarbhUta iti paNyazabdasyAprayogaH / evaM zASkulikaH / maudakikaH / laavnnikH| ____ 1702 kizarAderikaT // 6456 // kizara ityevamAdibhyastadasya paNyamityasmin viSaye ikaT pratyayaH syaat| kizarAdayo gndhdrvyvishessvcnaaH| kizaraM kizaro vA paNyamasya kizarikaH / kizarikI strii| tgrikH| tagarikI strii| TakAro ngyrthH| 1703 zalAluno vA // 6456 // zalAluzabdAd gandhavizeSavAcinastadasya paNyamityasmin viSaye ikaT pratyayo vA syAt / zalAlu paNyamasya zalAlukaH / shlaalukii| pakSe ikaNa / shaalaalukii| 1704 zilpam // 6 / 4 / 57 // tadasyeti vartate / taditi prathamAntAdasyetyarthe ikaNa pratyayaH syAt yattat prathamAntaM taccet zilpaM bhavati / zilpaM kauzalaM vijnyaanprkrssH| anena tannivartyaH kriyAvizeSo lakSyate / nRttaM zilpamasya nArtikaH / gItaM gaitikaH / vAdanaM vAdanikaH / mRdaGgo mRdaGgavAdanaM zilpamasya mArdaiGgikaH / paannvikH| maurjikH| vainnvikH| mRdaGgAdizabdA vAdanArthavRttayaH pratyayamutpAdayanti na dravyavRttayaH / utpAdanArthadRttibhyastvanabhidhAnAnna bhavati / zilpArtho vRttAvantarbhUta iti shilpshbdsyaapryogH| 1705 maDukajhajharAdANa // 6 / 4 / 58 // maDDaka jharjhara ityetAbhyAM tadasya zilpamityarthe aN pratyayo vA syAt / maDDakavAdanaM zilpamasya mADDakaH / jhAjharaH pakSe ikaN / mADakikaH / jhaajhrikH| . 1706 zIlam // 6 / 4 / 59 // taditi prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikaNa pratyayaH syAt yattat prathamAntaM taccet zIlam / zIlaM prANinAM svabhAvaH / phalani Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. rapekSA pravRttiriti yAvat / apUpA-apUpabhakSaNaM zIlamasya aapuupikH| shaasskulikH| maudkikH| tAmbUlikaH / paruSavacanaM zIlamasya pAruSikaH / evamAkrozikaH / mRdaGgAdivadapUpAdayaH zabdAH kriyAvRttayaH pratyayamutpAdayanti / zIlArtho vRttAvantarbhUta iti zIlazabdasyAprayogaH / __ 1707 asthAcchantrAderaJ // 6 / 4 / 60 // aGpratyayAntAttiSThatezchatrAdibhyazca tadasya zIlamityasmin viSaye ab pratyayaH syAt / AsthA / zIlamasya AsthaH / sAMsthaH / AvasthaH / sAmAsthaH / vaiyavasthaH / naisstthH| vaiSThaH / 'upasargAdAtaH ityng| AntasthaH / bhidAditvAdaG / chatrAdi-chatraM zIlamasya chaatrH| chatrazabdena gurukAryeSyavahitasya ziSyasya chatrakriyAtulyA gurucchidrAcchAdanA'pAyarakSaNAdikA kriyocyate upacArAt / ziSyo hi chatravad gurucchidrAvaraNAdipravRttazchAtra ityucyate / abhyAsApekSA'pi kriyA zIlamityucyate / yathA zIlitA vidyeti / curAzIla: caurH| tapaHzIla: taapsH| striyAM chAtrI / caurI / taapsii| 1708 tUSNIkaH // 64 / 61 // tUSNIMzabdAt tadasya zIlamityasmin viSaye kaH pratyayo makAralopazca nipAtyate / tUSNIMbhAvaH zIlamasya tUSNIkaH / 1709 praharaNam // 6 // 4 // 32 // taditi prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikaNa pratyayaH syAt yattatpathamAntaM taccet praharaNaM bhvti| asiH praharaNamasya AsikaH / praasikH| caakrikH| mauSTikaH / dhAnuSkaH / caratItyatra vyApArasAdhanAt pratyayo yathA azvena caratIti / zilpamityatra tu vijJAnAtizaye yathA nRttaM zIlamasyeti / anena tu vyApArAbhAve'pi parijJAnamAtre pratyayaH / 1710 parazvadhAdvANa // 6 / 4 / 63 // parazvadhazabdAt tadasya praharaNamityarthe aN pratyayo vA syAt / parazvadhaH praharaNamasya pArazvadhaH / pakSe ikaNa / paarshvdhikH| 1711 zaktiyaSTeSTIkaN // 6 / 4 / 64 // zakti yaSTi ityetAbhyAM tadasya praharaNamityasmin viSaye TIkaNa pratyayaH syAt / zaktiH praharaNamasya shaaktiikH| shaaktiikii| yASTIkaH / yASTIkI / kathaM zAktIkaH zaktyA jIvatIti / vetanAdIkaNA bhvissyti| 44 Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 346 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1712 veSTyAdibhyaH // 6 / 4 / 65 // iSTi ityevamAdibhyastadasya praharaNamityasmin viSaye TIkaNa vA syAt / iSTiH praharaNamasya aiTIkaH / aiSTIkI / aiSTikaH / ISA paharaNamasya aiSIkaH / aipIkI / aissikH| kampanaM praharaNamasya kAmpanIkaH / kAmpanIkI / kaampnikH| ambhaHpraharaNaH AmbhasIkaH / AmbhasIkI / aambhsikH| daNDapaharaNaH dANDIkaH, dANDIkI, daannddikH| iSTayAdayaH prayogagamyAH / . 1713 nAstikAstikadaiSTikam // 64 / 66 // ete zabdAstadasyetyasmin viSaye ikaNapratyayAntA nipAtyante / nipAtanaM rUDhyartham / nAsti paralokaH puNyaM pApamiti vA matirasya nAstikaH / asti paralokaH puNyaM pApamiti vA matirasya AstikaH / nAstyastizabdau tivAdipratirUpake avyaye / nipAtanAdeva vA taditi prathamAdhikAre'pi AkhyAtAnAstIti padasamudAyAcca prtyyH| diSTaM daivaM tatpamANamiti matirasya diSTA vA pramANAnupAtinI matirasya daissttikH| 1714 vRtto'papATho'nuyoge // 6 / 4 / 67 // tadasyeti vartate / taditi prathamAntAdasyati SaSThayarthe ikaN pratyayaH syAt yattat prathamAntaM taccedanuyogaviSaye vRtto'ppaatthH| anuyogaH parIkSA / ekamanyadapapATho'nuyoge vRttamasya aikAnyikaH / dvaiyanyikaH / traiyanyikaH / saMkhyAnyazabdayostaddhite viSayabhUte smaasH| tatastaddhitaH / vRtto'papATho'nuyoga ityasya tu vRttaavntrbhaavaadpryogH| anyatvaM cApapAThasya samyakpAThApekSam / vRtta iti kim / vartamAne vaya'ti ca na bhavati / apapATha iti kim / ekamanyadasya duHkhamanuyoge vRttam / jayo'nuyoge vRttH| anuyoga iti kim / svairAdhyayane mA bhUt / anye tvapapAThAdanyatrApyadhyayanamAtre pratyayamicchanti / ekaM rUpamadhyayane vRttamasya aikarUpikaH / aikgrnthikH| - 1715 vahusvarapUrvAdikaH // 6 / 4 / 68 // bahusvarapUrvapadaM yasya tasmAnnAmnaH prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikaH pratyayaH syAt yattat prathamAntaM tacced vRtto'papATho'nuyoge bhavati / ekAdazAnyAnyapapATharUpANyanuyoge'sya vRttAni ekAdazAnyikaH / ekAdazAnyikA strii| dvAdazAnyikaH / dvAdazAnyikA strI / trayodazAnyikaH / trayodazAnyikA / caturdazAnyikaH / caturdazAnyikA / atrApyanye pUrvavadanyatrApIcchanti / dvAdaza rUpANyadhyayane vRttAnyasya dvaadshruupikH| Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 1716 bhakSyaM hitamasmai // 6 / 4 / 69 // taditi vartate / taditi prathamAntAdasmai iti caturthyarthe ikaNa pratyayaH syAt yat tat prathamAntaM tacced bhakSyaM hitaM bhavati / apUpA bhakSyaM hitamasmai aapuupikH| shaasskulikH| maudkikH| gaudddhaanikH| bhakSyamiti kim / devadatto hito'smai / hitamiti kim / apUpA bhakSyamahitamasmai / hitArtho bhakSaNakriyA ca taddhitavRttAvevAntarbhavati / 1717 niyuktaM dIyate // 6 // 470 // taditi asmai iti ca vartate / taditi prathamAntAdasmai iti caturthyarthe ikaN pratyayaH syAt / yattatprathamAntaM tacceniyuktamavyabhicAreNa nityaM vA dIyate / agrabhojanamasmai niyuktaM dIyate AgrabhojanikaH / AgrakalikaH / mAMsikaH / aapuupikH| shaasskulikH| grAmikaH / AgrahArikaH / asmai ityeva / rajakasya vastraM nityaM dIyate / arghyate ityrthH| 1718 zrANAmAMsaudanAdiko vA / / 6 / 471 // zrANA mAMsaudana ityetAbhyAM tadasmai niyuktaM dIyata ityasmin viSaye ikaH pratyayo vA syAt / zrANA niyuktamasmai dIyate zrANikaH pathyAzI / zrANikA / maaNsaudnikH| maaNsaudnikaa| pakSe ikaNa / shraannikii| mAMsaudanikI / ikekaNoH striyAM vishessH| anye tvikaM necchnti| 1719 bhaktaudanAdANikaT // 6 / 4 / 72 // bhakta odana ityetAbhyAM yathAsaMkhyamaNikaTa pratyayau vA syAtAm tadasmai niyuktaM dIyata ityasmin viSaye / bhaktamasmai niyuktaM dIyate bhaaktH| audnikH| audanikI / pakSe ikaNa / bhaaktikH| audanikaH / odanazabdAdikaNaM necchantyanye / 1720 navayajJAdayo'smin vartante // 6 / 4 / 73|| navayajJAdibhyaH prathamAntebhyo vartanta ityevamupAdhibhyo'sminniti saptamyarthe ikaNa pratyayaH syAt / navA yajJA asmin vartante naavyjnyikH| paakyjnyikH| navayajJAdayaH pryoggmyaaH| 1721 tatra niyukta // 6 // 4 / 74 // tatreti saptamyantAniyukte'rthe ikaN pratyayaH syAt / niyukto'dhikRto vyApArita ityarthaH / pUrvakasya niyuktamityasya kriyAvizeSaNarUpasyAvyabhicAro nityamiti cArthaH / pratyayArthazvAyam / sa tu prakRtyarthopAdhiH / zulkazAlAyAM niyuktaH shaulkshaalikH| ApaNikaH / AtrarikaH / dauvArikaH / aaksspttlikH| Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita 348 siddhahaimabRhatprakriyA. .... 1723 agArAntAdikaH // 6 / 4 / 75 // agArAntAt tatra niyukte'rthe ikaH pratyayaH syAt / devaagaarikH| devAgArikA / bhaannddaagaarikH| bhaannddaagaarikaa| AyudhAgArikaH / AyudhAgArikA / koSThAgArikaH / koSThAgArikA / __1723 adezakAlAdhyAyini // 6 / 4 / 76 / / tatreti vartate / adhyayanasya yau pratiSiddhau dezakAlau tAvadezakAlau / tadvAcinaH saptamyantAdadhyAyinyarthe ikaNa pratyayaH syAt / azucAvadhyAyI aashucikH| zmazAne'dhyAyI zmAzAnikaH shmshaanaabhyaasikH| akaal-saadhyikH| adezakAlAditi kim / svaadhyaaybhuumaabdhyaayii| puurvaahne'dhyaayii| 1724 nikaTAdiSu vasati // 6477 // nikaTAdibhyaH saptamyantebhyo vasatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / nikaTe vasati naikaTikaH / AraNyakena bhikSuNA grAmAt kroze vastavyamiti yasya zAstrito vAsaH sa evocyate / etadartha eva ca vatretyadhikAre saptamInirdezaH / vRkSamUle vasati vaartmuulikH| maashaanikH| AbhyavakAzikaH / AvasathikaH / nikaTAdayaH prayogagamyAH / . 1725 satIrthyaH // 6478 // satIrthya iti samAnatIrthaMzabdAt tatra vasatyarthe yaH pratyayo nipAtyate samAnasya ca sabhAvaH / samAnatIrthe vasati stiirthyH| tIrthamiha gururucyate / - 1726 prastArasaMsthAnatadantakaThinAntebhyo vyavaharati // 6479 // prastAra saMsthAna ityetAbhyAM prastArAntAt saMsthAnAntAt kaThinAntAca vyavaharatyarthe ikaNa pratyayaH syAt / vyavaharatiriha kriyAtatve kriyAyA aviparItasvabhAve / yathA laukiko vyavahAra ityatra / prastAre vyavaharati praastaarikH| sAMsthAnikaH / tadanta-krAMsyaprastArikaH / lauhaprastArikaH / gausaMsthAnikaH AzvasaMsthAnikaH / kaThinAnta-vAMzakaThinikaH / vaardhktthinikH| kaThinaM tApasabhAjanaM pIThaM vA / bahuvacanaM kaThinAnteti svarUpagrahaNavyudAsArtham rUDhayartha ca / prastArasaMsthAnAbhyAM tadantAbhyAM kecinnecchanti / ... 1727 saMkhyAdezcAhaMdalucaH // 6480 // A ahaMdarthAdita a yA prakRtirupAdAsyate tasyAH kevalAyAstadantAyAzca saMkhyApUrvAyA vakSyamANaH pratyayaH Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. syAditi veditavyam na cetsA lugantA bhavati / candrAyaNaM carati cAndrAyaNikaH / dve candrAyaNe carati dvaicandrAyaNikaH / pArAyaNamadhIte paaraaynnikH| dve pArAyaNe adhIte dvaipArAyaNikaH / saMkhyAderiti kim / paramapArAyaNamadhIte / mahApArAyayaNamadhIte / cakAraH kevlaarthH| Aheta ityatrAkAro'bhividhau / tenAIdarthe'pi bhavati / dve sahasra dvisahasraM vArhati dvisaahsrH| aluca iti kim / dvAbhyAM zUrpAbhyAM krItaM dvizUrpam / atra 'zUrpAdvAJ' ityaJ / 'anAmnyadviH plup' iti lup / dvizUrpaNa krItaM dvizaurpikam / punarapi 'zUrpAdvAJ ' ityaJ na bhavati / __ 1728 godAnAdInAM brahmacarye // 6 / 4 / 81 // godAnAdibhyo nirdezAda SaSThayantebhyo brahmacarye'bhidheye ikaNa pratyayaH syAt / godAnasya brahmacarya gaudaanikm| AdityavratAnAmAdityavatikam / mahAnAmnInAM mAhAnAmnikam / godAnAdayaH pryoggmyaaH| yebhyo'sminnarthe ikaNa dRzyate te godaanaadyH| 1729 candrAyaNaM ca carati // 6 // 4 // 82 // candrAyaNazabdAnirdezAdeva dvitIyAntAda godAnAdibhyazcArthAda dvitIyAntebhyazcaratyarthe ikaNa pratyayaH syAt / candrAyaNaM carati cAndrAyaNikaH / godAnaM carati gaudaanikH| AdityavatikaH / mahAnAmnyo nAma RcH| tatsAhacaryAt tAsAM vratamapi mhaanaamnyH| mahAnAmnIvrataM carati maahaanaamikH| 1730 devavratAdIna Din // 6 / 4 / 83 // devavratAdibhyo nirdezAdeva dvitIyAntebhyazcaratyarthe Din pratyayaH syAt / devavrataM carati devvrtii| tilvrtii| mhaavrtii| devavratAdayaH pryoggmyaaH| DitkaraNamuttaratrAntyasvarAdilopArtham / 1731 DakazcASTAcatvAriMzataM varSANAm / / 6 / 4 / 84 // varSANAM saMbaMdhi-. no'STAcatvAriMzacchabdAd vratavRttenirdezAdeva dvitIyAntAcaratyarthe DakazcakArADDin ca pratyayaH syAt / aSTAcatvAriMzadvarSasahitaM vratamaSTAcatvAriMzat taccarati aSTAcatvAriMzakaH / assttaactvaariNshii| __ 1732 cAturmAsyaM tau yaluk ca // 6 / 4 / 85 // cAturmAsyazabdAd vratavRttedvitIyAntAccaratyarthe to DakaDinau pratyayau yalopazca bhavati / caturyu mAseSu bhavAni 'yajJevyaH' iti jyaH cAturmAsyAni nAma yajJAH / tatsahacaritAni vratAni cAturmAsyAni tAni carati caaturmaaskH| cAturmAsI / Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 siddhahaimabRhatprakriyA. [ taddhita ____ 1733 krozayojanapUvAcchatAdyojanAcAbhigamAhe // 6486 // krozazabdapUrvAdyojanazabdapUrvAcca zatAd yojanazabdAca nirdezAdeva paJcamyantAdabhigamAhe'rthe ikaNa pratyayaH syAt / krozazatAbhigamanamarhati krauzazatiko muniH / yaujanazatiko muniH| yaunanikaH sAdhuH / 1734 tadyAtyebhyaH // 6 / 4 / 87 // taditi dvitIyAntebhya ebhyaH-krozazatayojanazata yojana ityetebhyo yAti--gacchatyarthe ikaN pratyayaH syAt / krozazataM yAti krauzazatikaH / yaujanazatikaH / yaujaniko dUtaH / ebhya iti kim / nagaraM yAti caitrH| __ 1735 patha ikaT // 6 / 4 / 88 // pathinzabdAd dvitIyAntAdyAtyarthe ikaT pratyayaH syAt / panthAnaM yAti pathikaH / pathikI strii| TakAro DanyarthaH / dvau panthAnau yAti dvipathikaH dvipathikI strI / kaTamakRtvA ikaDvacanaM paratvAt samAsAnte kRte'pi yathA syAdityevamartham / 1736 nityaM NaH pandhazca // 6 / 4 / 89 // nityamiti pratyayArthavizeSaNam / pathinzabdAda dvitIyAntAnityaM yAtyathai NaH pratyayaH syAt pathinzabdasya ca pnthaadeshH| panthAnaM nityaM yAti paanthH| pAnthA strii| dvau panthAnau nityaM yAti dvaipnthH| dvaipanthA / nityamiti kim / pathikaH / . 1737 zaGkttarakAntArAjavAristhalajaGgalAdestenAhRte ca // 6 / 4 / 90 // zaGku uttara kAntAra aja vAristhala jaGgala ityetatpUrvAt pathinnantAtteneti tRtIyAntAdAhRte yAti cArthe ikaNa pratyayaH syAt / zakupathenAhRto yAti vA 'zAkupathikaH / auttarapathikaH / kaantaarpthikH| AjapathikaH / vaaripthikH| sthAlapathikaH / jaangglpthikH| 1738 sthalAdermadhukamarice'N // 6 / 4 / 91 // sthalapUrvapadAt pathinnantAt tRtIyAntAdAhRte'rthe'N pratyayaH syAt taccedAhRtaM madhukaM maricaM vA bhavati / sthalapathenAhRtaM madhukaM maricaM vA sthAlapatham / madhukamarica iti kim / sthAlapathikamanyat / 1739 turAyaNapArAyaNaM yajamAnAdhIyAne // 6 / 4 / 92 // AbhyAM Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 351 nirdezAdeva dvitIyAntAbhyAM yathAsaMkhyaM yajamAne'dhIyAne cArthe ikaNa pratyayaH syAt / turAyaNaM nAma yajJastaM yajate taurAyaNikaH / pArAyaNamadhIte paaraaynnikH| 1740 saMzayaM prApte jJeye // 6 / 4 / 93 // saMzayamiti dvitIyAntAt prApte'rthe ikaNa pratyayaH syAt sa cet prApto'rtho jJeyo bhavati / saMzayaM prAptaH saaNshyikH| sAMzayiko'yamUrdho na jAne sthANuruta puruSa iti / sAMzayikazcaitro na jAne jIvati uta mRta iti| jJeya iti kim / saMzayitari mA bhUt / so'pi hi saMzayaM prApto bhavati tasya tatra bhAvAt / 1741 tasmai yogAdeH zakte // 6 / 4 / 94 // yogAdibhyastasmai iti catudhantebhyaH zakte'rthe ikaNa pratyayaH syAt / yogAya zaktaH yaugikaH / sAMtApikaH / 1742 yogakarmabhyAM yoko // 6 / 4 / 95 // AbhyAM caturthyantAbhyAM zakte'rthe yathAkramaM ya ukaJ ityetau pratyayau syAtAm / yogAya zaktaH yogyaH / karmaNe zaktaM kArmukam / evaM yogazabdasya dvairUpyam / 1743 yajJAnAM dakSiNAyAm // 6 / 4 / 96 // yajJavAcibhyo nirdezAdeva SaSThayantebhyo dakSiNAyAmarthe ikaN pratyayaH syAt / yajJakarmakRtAM vetanAdAnaM dakSiNA / agniSTomasya dakSiNA AgniSTomikI / vAjapeyikI / raajmuuyikii| nAvayajJikI / pAzcaudaniko / aikaadshaahikii| dvAdazAhikI / dvaivaajpeyikii| bahuvacanaM svarUpavidheya'dAsArtham / 1744 teSu deye // 6 / 4 / 97 // yajJavAcibhyasteSviti nirdezAdeva saptamyantebhyo deye'rthe ikaNa pratyayaH syAt / agniSTome deyaM AgniSTomikam / vAjapeyikaM bhaktam / 1745 kAle kArye ca bhavavat // 6 / 4 / 98 // kAlavAcino nirdazAdeva saptamyantAddeye kArye cArthe bhavavat pratyayAH syuH| yakAbhyaH prakRtibhyo yena vizeSeNa ye pratyayA bhave'rthe bhavanti tAbhyaH prakRtibhyastena vizeSeNa kArye deye cArthe te pratyayAH syuH / vaddhi sarvasAdRzyArthaH / yathA varSAsu bhavaM vApikaM mAsikamityAdi Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 352 siddhahaimabRhatpakriyA. [ taddhita tathA varSAsu deyaM kArya vA vArSikaM mAsikamityAdi bhvti| pratyayasya bhAvo'trAtidizyate nAbhAva iti dvigoH parasya lup na bhavati / dvayormAsayordeyaM kArya vA dvaimAsikaM traimAsikam / 1746 vyuSTAdiSvaNa // 6 / 4 / 99 // vyuSTAdibhyo nirdezAdeva saptamyantebhyo deye kArye cArthe'N pratyayaH syAt / vyuSTe deyaM kArya vA vaiyussttm| naityam / bahuvacanAdAkRtigaNo'yam / vyuSTasAhacaryAnnityazabdaH kAlavAcI gRhyate tataH saptamyapavAdena kAlAvanoAptAviti dvitIyAvidhAnAt nityaM deyaM kArya veti dvitIyAntAdeva pratyayaH / anye tu saptamyantAdapIcchanti / nitye viSuvati SaDmizvarAcarairmuhUrteranAkramyamANe deyaM kArya vA naityam / 1747 yathAkathAcANNaH // 4 / 100 // yathAkathAcazabdo'vyayasamudAyo' nAdareNetyarthe vartate tasmAddeye kArye cArthe NaH pratyayaH syAt / yathAkathAca dIyate kriyate vA yAthAkathAcam / yAthAkathAcA dkssinnaa| 1748 tena hastAdyaH // 6 / 4 / 101 // teneti tRtIyAntAd hastazabdAd deye kArye cArthe yaH pratyayaH syAt / hastena deyaM kArya vA hastyam / 1749 zobhamAne // 64 / 102 // teneti tRtIyAntAcchobhamAne'rthe ikaNa pratyayaH syAt / karNaveSTakAbhyAM zobhate kArNaveSTakikaM mukham / evaM vAstrayugikaM zarIram / aupAnahiko pAdau / asamarthanasamAso'pyasmin viSaye bhavati / karNaveSTakAbhyAM na zobhate akArNaveSTakikam / avAstrayugikam / 1750 karmaveSAdyaH // 6 // 4 / 103 // karman veSa ityetAbhyAM tRtIyAntAbhyAM zobhabhAne'rthe yaH pratyayaH syAt / karmaNA zobhate karmaNyaM zauryam / veSeNa zobhate veSyo naTaH / pUrvavannaJsamAso bhavati / akrmnnyH| avessyH| kecidveSasthAne vezaM paThanti / vezyA nrtkii| . 1751 kAlAtparijayyalabhyakAryasukare // 6 / 4 / 104 // kAlavizeSavAcinastRtIyAntAta parijayye labhye kArya sukare cArthe ikaNa pratyayaH syAt / parito jetuM zakyaM parijayyam / zakte kRtyaH / labhyakAryayoH zakte'he vA / akRcchreNa kriyate yattatsukaram / mAsena parijayyo mAsiko vyaadhiH| mAsena labhyo Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. mAsikaH paTaH / mAsena kArya mAsikaM cAndrAyaNam / mAsena sukaraH prAsAdaH / kAlAditi kim / caitreNa parijayyam / 1752 nirvRtte // 64 / 105 // teneti kAlAditi ca vartate / kAlavAcinastRtIyAntAnitte'rthe ikaNa pratyayaH syAt / ahanA nivRttamAhnikam / mAsikam / ArdhamAsikam / sAMvatsarikam / yogavibhAga uttrtraasyaanuvRttyrthH| . 1753 taM bhAvibhUte // 6 / 4 / 106 // kAlAditi vartate / dvitIyAntAt kAlavAcino bhAvini bhUte cArtha ikaNa pratyayaH syAt / svasattayA vyApsyamAnakAlo bhaavii| vyAptakAlo bhUtaH / mAsaM bhAvI bhUto vA mAsika utsavo vyAdhirvA / 1754 tasmai bhRtAdhISTe ca // 6 / 4 / 107 // kAlAditi vartate / tasmai iti tAdarthyacaturthyantAt kAlavAcino bhRte'dhISTe cArthe ikaNa pratyayaH syAt / bhRto vetanena krItaH / adhISTaH satkRtya vyApAritaH / mAsAya bhRto mAsikaH karmakaraH / mAsaM karmaNe bhRta ityarthaH / mAsAyAdhISTo mAsika upaadhyaayH| mAsamadhyApanAyAdhISTa ityarthaH / evaM vArSikaH / saaNvtsrikH| cakArastena nirvRtte taM bhAvibhUte tasmai bhRtAdhISTe ceti sUtratrayasyApyuttaratrAnuvRttyarthaH / 1755 SaNmAsAdavayAsa Nyekau // 6 / 4 / 108 // SaNmAsaMzabdAt kAlavAcinastena nivRtte taM bhAvibhUte tasmai bhRtAdhISTe cetyasmin viSaye'vayasi gamyamAne Nya ika ityeto pratyayau syAtAm / SaDbhirmAsainirvRttaH SaNmAsAn bhAvI bhUto vA SaNmAsebhyo bhRto'dhISTo vA paannmaasyH| ssnnmaasikH| avayasIti kim / SaNmAsAn bhUtaH SaNmAsyaH / 'SaNmAsAdyayaNikaNa' iti yaH / 1756 samAyA InaH // 6 / 4 / 109 // samAzabdAttena nirvRtta ityAdipaJcakaviSaye InaH pratyayaH syAt / samayA nivRttaH samAM bhUto bhAvI cA samAyai bhRto'dhISTo vA smiinH| 1757 rAjyahaHsaMvatsarAca dvigorvA // 6 // 4110 // rAtri ahan saMvassara ityetadantAt samAzabdAntAcca dvigostena nivatta ityAdipaJcakaviSaye InaH Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 354 siddhahaimabRhatprakriyA. [ taddhita pratyayo vA syAt / dvAbhyAM rAtribhyAM nivRtto ve rAtrI bhUto bhAvI vA dvAbhyAM rAtribhyAM bhRto'dhISTo vA dvirAtrINaH / evaM vyahInaH / dvisNvtsriinnH| dvismiinH| pakSe ikaN / dvairAtrikaH / dvaiyanhikaH / dvaiyahika iti tu vahazadvAt samAhAradvigogorikaNi bhavati / dvisaaNvtsrikH| atra / 1758 mAnasaMvatsarasyAzANakulijasyAnAmni // 7 // 4 / 29 // mIyate paricchidyate yena tanmAnam parimANAdi / saMkhyAyA adhikazabdAca parasya zANakulijazabdavarjitasya mAnavAcinaH saMvatsarazabdasya ca Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt / ityAdinA uttarapadavRddhiH / dvaisamikaH / rAjyantAdaharantAca paramapi samAsAntaM bAdhitvA anavakAzatvAdIna eva bhavati / tathA ca samAsAntasaMniyoge ucyamAnaH 'sarvAzasaMkhyAvyayAt ' ityahAdezo na bhavati / samAntAt pUrveNa nitye prApte zeSebhyo'prApte vikalpaH / 1759 varSAdazca vA // 6 / 4 / 111 // varSazabdo yaH kAlavAcI tadantAd dvigostena nivRtta ityAdipaJcakaviSaye'kArazcakArAdInazca vA syAt / pakSe ikaN / evaM trairUpyaM bhavati / dvAbhyAM varSAbhyAM nitto dvau varSoM dve varSe vA bhUto bhAvI dvAbhyAM varSAbhyAM bhRto'dhISTo vA dvivarSaH / dvivrssiinnH| dvivArSikaH / atra / 1760 saMkhyAdhikAbhyAM varSasyAbhAvini // 7 // 4 // 18 // saMkhyAvAcino'dhikazabdAca parasya varSazadrasya Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasya vRddhiH syAt abhAvini-na cet sa taddhito bhAvItyasminnarthe vihitH| ityuttarapadaddhiH / evaM adhikvaarssikH| bhAvini tu pratiSedhAt dvaivrssikH| traivrssikH| 1761 prANini bhUte // 6 // 4112 // kAlavAcivarSAntAd dvigobhUte'rthe aH pratyayaH syAt sa ced bhUtaH prANI bhavati / dve. varSe bhUto dvivarSo daarkH| trivarSoM vtsH| prANinIti iti kim / dvivarSaH, dvivarSINaH dvivArSika: srkH| bhUta iti kim / zeSeSvartheSu pUrveNa vikalpa eva / dvivarSa, dvivarSINaH, dvivArSiko mnussyH| bhAvinyapi kecidicchanti / evamuttareSvapi triSu pUrveNa vikalpe prApte nityArthI vidhiH| ... 1762 mAsAdvayasi yaH // 6 / 4 / 113 // mAsAntAd dvigobhUte'rthe yaH Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 355 pratyayaH syAdvayasi gamyamAne / dvau mAsau bhUto dvimAsyaH daarkH| trimAsyo daarkH| vayasIti kim / dvaimAsiko vyaadhiH| traimAsiko vyaadhiH| dvaimAsiko naaykH| bhUta ityeva / dvau mAsau bhAvI dvaimAsiko yuvaa| 1763 InaJ ca // 6 / 4 / 114 // dvigoriti nivRttaM yogavibhAgAt / mAsazabdAd bhUte'rthe InaJ cakArAdyazca pratyayaH syAdvayasi gamyamAne / mAsaM mAsInaH mAsyo dArakaH / akAro vRddhihetutvena puMvadbhAvAbhAvArthaH / mAsInA svasA'sya mAsInAsvasRkaH / vayasItyeva / mAsiko naaykH| 1764 SaNmAsAdyayaNikaNa // 6 / 4 / 116 // SaNmAsazabdAt kAlavAcino bhUte'rthe ya yaNa ikaNa ityete pratyayAH syuH vayasi gmymaane| SaNmAsAn bhUtaH ssnnmaasyH| pANmAsyaH / paannmaasikH| bhUta ityeva / SaNmAsAn bhAvI / vysiityev| pANmAsyaH / SaNmAsiko naaykH| . 1765 so'sya brahmacaryatadvatoH // 6 / 4 / 116 // sa iti prathamAntAta kAlavAcinaH SaSThayarthe ikaNa pratyayaH syAt brahmacarye tadvati cAbhidheye / yattadasyeti nirdiSTaM tacced brahmacarya brahmacArI vA bhavatItyarthaH / mAso'sya brahmacaryasya mAsikaM brahmacaryam / ArdhamAsikam / sAMvatsarikam / mAso'sya brahmacAriNo mAsiko brhmcaarii| mAsaM brhmcrymsyetyrthH| evmaardhmaasikH| sAMvatsarikaH / 1766 prayojanam // 6 // 4 / 117 // so'syeti vartate / sa iti prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikaNa pratyaya: syAt yattatprathamAntaM tacet prayojanaM syAt / prayojanaM prayojakaM pravartanaM janakamutpAdakam / jinamahaH prayojanamasya jainamahikam / aindramahikam / AbhiSecanikam / daipotsavikam / 1767 ekAgArAcaure // 6 / 4 / 118 // ekAgArazabdAta tadasya prayojanamityasmin viSaye ikaNa pratyayaH syAt caure-yattadasyeti nirdiSTaM sa ceta cauro bhavati / ekamasahAyamagAraM prayojanamasya aikaagaarikshcaurH| aikaagaarikii| caure niyamArthaM vacanam / tenAnyatra na bhavati / ekAgAra prayojanamasya bhikSoriti vAkyameva / 1768 cUDAdibhyo'N / / 6 / 4 / 119 // cUDAdibhyastadasya prayojanamitya Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 366 siddhahaimabRhatprakriyA. kriyA. taddhita smin viSaye'N pratyayaH syAt / cUDA prayojanamasya cauDam / cUlA caulam / upanayanamopanayanam / zraddhA zrAddham / cUDAdayaH prayogagamyAH / 1769 vizAkhASADhAnmanthadaNDe // 6 / 4 / 120 // vizAkhA ASADhA ityetAbhyAM tadasya prayojanamityasmin viSaye'Na pratyayaH syAt yathAsaMkhya manthe daNDe cAbhidheye / mantho viloDanaM daNDo vA / vizAkhA prayojanamasya vaizAkho mnthH| ASADhA ASADhe ASADhAH prayojanamasya ASADho daNDaH / 1770 utthApanAderIyaH // 64 / 21 // utthApana ityevamAdibhyastadasya prayojanamityasmin viSaye IyaH pratyayaH syAt / utthApanaM pryojnmsyotthaapniiyH| upsthaapniiyH| 1771 viziruhipAdiparisamAperanAt sapUrvapadAt // 6 // 4122 // viziruhipadipUrisamApi ityetebhyo'napratyayAntebhyaH sapUrvapadebhyastadasya prayojanamityarthe IyaH pratyayaH syAt / gRhapravezanaM prayojanamasya gRhapravezanIyam / saMvezanIyam / anuvezanIyam / anupravezanIyam / samAvezanIyam / ruhi-prAsAdArohaNIyam / ArohaNIyam / prarohaNIyam / anurohaNIyam / anvArohaNIyam / padi-azvaprapadanIyam / gopapadanIyam / pUri-prapApUraNIyam / mhaapuurnniiym| samApi-samApanIyam / aGgasamApanIyam / zrutaskandhasamApanIyam / vyAkaraNasamApanIyam / 1772 svargasvastivAcanAdibhyo yalupau // 6 / 4 / 123 // svargAdibhyaH svastivAcanAdibhyazca yathAsaMkhyaM tadasya prayojanamityasmin viSaye yaH pratyayo lupa ca syAtAm / svargAdibhyo yaH-svargaH prayojanamasya svayam / yazasyam / AyuSyam / kAmyam / dhanyam / svastivAcanAdibhya ikaNo lupa / svastivAcana prayojanamasya svastivAcanam / zAntivAcanam / puNyAhavAcanam / svargAdayaH svastivAcanAdayazca prayogagamyAH / gaNadvayopAdAnAdvacanabhede'pi yathAsaMkhyam / 1773 samayAt prAptaH // 6 / 4 / 124 // so'syetyanuvartate / samayazabdAt prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikaNa pratyaya: syAt yo'sau prathamAntaH prAptazcet sa bhavati / samayaH prApto'sya sAmayika kAryam / upntkaalmityrthH| Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 357 prakaraNam siddhahaimabRhatprakriyA. 1774 RtvAdibhyo'N // 6 / 4 / 120 / / Rtu ityevamAdibhyaH so'sya prApta ityarthe aNa pratyayaH syAt / RtuH prApto'sya ArtavaM puSpaphalam / upavastA prApto'sya aupavastram / prAzitA prApto'sya prAzitram / RtvAdayaH pryoggmyaaH| 1775 kAlAdyaH // 6 / 4 / 126 // kAlazabdAt so'sya prApta ityarthe yaH pratyayaH syAt / kAlaH prApto'sya kaalystaapsH| kAlyA meghAH / 1776 dIrghaH // 6 / 4 / 127 // kAlazadvAt prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikaN pratyayaH syAt yo'sau prathamAntaH sa ceddI] bhvti| dIrghaH kAlo'sya kAlikamRNam / kAlikaM vairam / kAlikI saMpat / yogavibhAgAdikaNa / yavidhAne hi kAlAdyo dIrghazcetyekameva sUtraM kriyet| 1777 aakaalikaamkshcaadynte||6|4|128|| AkAlikamiti zaddharUpamikAntamikaNantaM ca nipaatyte| AkAlazadvAdika ikaNa ca bhavatyarthe bhvtiityrthH| Adyante-Adireva yadyanto gamyate / kathaM cAdirevAnto bhavati / yasmin kAle yat pravRttamanadhyAyAdi tasminneva kAle pratyAvRtte yadi taduparameta / yadi vA yasminneva kAle kSaNAdau vidyudAderjanma yadi tasminneva kAle vinazyenAtmalAbhakAlAdUcaM tiSThedityarthaH / AkAlaM bhavati AkAliko'nadhyAyaH / pUrvedhairyasmin kAle tRtIye caturthe vA yAme pravRttaH punaraparedhurapi AtasmAt kAlAd bhavan AkAliko'nadhyAya ucyate / AkAlikA AkAlikI vA dRSTiH / striyAmikekaNovizeSaH / akAlikA AkAlikI vA vidyut / A janmakAlameva bhavantI janmAnantaravinAzinI UrdhvamananuvartamAnA evamucyate / evaM ca dvadhApyAdirevAnto bhavati / Ayanta iti kim / sarvakAlabhAvini mA bhUt / nipAtanamAdAvante ceti dvandvanivRttyartham / athavA nipAtanasyeSTaviSayatvAd smaankaalshddhsyaakaalaadeshH| Adyanta iti ca dvandaH prakRtivizeSaNam / AdyantayorvartamAnAd samAnakAlazabdAd prathamAntAdasyeti SaSThayarthe ikekaNau nipAtyete smaankaalshdsyaakaalaadeshH| smaankaalaavaadyntaa-vsyaakaaliko'ndhyaayH| AkAlikA AkAlikI vA vidyut / samAnakAlatAdyantayoH puurvvdveditvyaa| 1778 triMzadizaterDako'saMjJAyAmAIdarthe // 6 / 4 / 129 // triMzaviMzati ityetAbhyAmA ahaMdarthAdyo'rtho vakSyate tasmin DakaH pratyayaH syAt kAphkAdaH Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 358 siddhahaimabRhatpakriyA [taddhita asaMjJAyAM viSaye na cet pratyayAntaM kasyacit saMjJA bhavati / triMzatA krItaM triMzakam / viMzatyA krItaM viMzakam / triMzatamarhati triMzakaH / vishkH| AIdartha ityabhividhAvAkAraH / asaMjJAyAmiti kim / triMzatkam / viMzatikam / 1779 saMkhyADatazcAzattiSTeH kaH // 6 // 4 / 130 // zadantatyantaSTayantavajitAyAH saMkhyAmA DatipratyayAntAca zabdAccakArAtriMzaviMzatibhyAM ca Ahedarthe kaH pratyayaH syAt / iknno'pvaadH| dvAbhyAM krItaM dvikam / trikam / paJcakam / 1780 bahugaNaM bhede // 1 / 1 / 40 // bahugaNa ityetau zabdau bhede vartamAnau saMkhyAvat syAtAm / bhedo naanaatvmektvprtiyogi| bahukaH / gnnkH| bheda iti kim / vaipulye saMve ca saMkhyAkArya mA bhUt / bahugaNau na niyatAvadhibhedAbhidhAyakAviti saMkhyApasiddherabhAvAt vacanam / ata eva bhuuryaadinivRttiH| yAvatkam / taavtkm| 1781 kasamAse'dhyardhaH // 1 // 1 // 41 // adhyardhazabdaH kapratyaye samAse ca vidhAtavye saMkhyAvat syAt / adhyana krItam adhyardhakam / adhyardhena zUrpaNa krItam adhyardhazUrpam / atra saMkhyApUrvatvena dvigutve krItArthasyekaNaH 'anAnyadviH plup' iti lup / kasamAsa iti kim / dhAdipratyayavidhau na bhvti| __ 1782 ardhapUrvapadaH pUraNaH // 1 / 142 // ardhapUrvapadaH pUraNapratyayAntaH zabdaH kapratyaye samAse ca vidhAtavye saMkhyAvat syAt / ardhapazcamakam / ardhapaJcamazUrpam / iti-katibhiH krItaM katikam / triMzat-triMzatkam / viMzativiMzatikam / apattiSTeriti pratiSedhe prApte DatitriMzadizatInAmupAdAnam / azattiSTeriti kim / cAtvAriMzatkam / pAzcAzatkam / sAptatikam / SASTikam / AzItikam / nAvatikam / 1783 zatAt kevalAdatasmin yekau // 6 / 4 / 131 // A ahaMdarthAd yo'rtho vakSyate tasmin kevalAcchatazabdAd ya ika ityeto pratyayau syAtAM kApavAdau atasmin-sa cedartho vastutaH prakRtyarthAdabhinno na bhavet / zatena krItaM zatyam / zatikam / zatamarhati zatyaH shtikH| zataM varSANi mAnamasya zatyaH zatikaH puruSaH / kevalAditi kim / yuttaraM zataM dvizatam / tena krItaM dvizatakam / Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 359 saMkhyAdezvArhadalucaH iti prAmoti / atasminniti kim / zataM mAnamasya zatakaM stotram / zatakanidAnam / atra hi prakRtyartha eva zlokAdhyAyazataM pratyayAntenAbhidhIyate / anyasmi~stu zate bhavatyeva / zatena krItaM zATakazataM zatyam , zatikam / 1784 vAtorikaH // 6 / 4 / 132 // atvantAyAH saMkhyAyA A ahaMdAdyo'rtho vakSyate tasminnikaH pratyayo vA syAt / yAvatikam / yAvatkam / tAvatikam / tAvatkam / vidhAnasAmarthyAdikAralopo na bhvti|| 1785 kArSApaNAdikaTa pratizcAsya vA // 64 / 133 // kArSApaNazabdAdAIdarthe ikaT pratyayaH syAt asya ca kArSApaNazabdasya pratItyAdezo vA bhvti| kArSApaNikam / kaarssaapnnikii| pratikam / prtikii| cakAra Adezasya pratyayasaMniyogaziSTatvArthaH / ata eva dvigolapi pratyAdezo na bhavati / dvikArSApaNam / adhyardhakArSApaNam / asyeti sthAnipratipattyartham / anyathA pratiH pratyayAntaraM vijJAyeta / TakAro ngnyrthH| 1786 adhIt palakaMsakarSAt // 6 / 4 / 134 // ardhazaddhapUrvAt palakaMsakarSa ityevamantAnAmna Ahedarthe ikaT pratyayaH syAt / ardhapalikam / ardhplikii| ardhakaMsikam / ardhakaMsikI / ardhakarSikam / ardhkrssikii| 1787 kaMsArdhAt // 64 / 135 // kaMsa ardha ityetAbhyAmAIdarthe ikaTa pratyayaH syAt / kaMsikam / kNsikii| adhikam / adhikii| 1788 sahasrazatamAnAdaN // 6 // 4 // 136 // sahasra zatamAna ityetAbhyAmAIdarthe'N pratyayaH syAt / kekaNorapavAdaH / sahasreNa krItaH sAhasraH / zatamAnena zAtamAnaH / vasanAdityatra sahasrazatamAnagrahaNamakRtvA'NavacanaM 'navANaH' ityevamartham / 1789 zUrpAdvAJ // 6 / 4 / 137 // zUrpazabdAdAhadarthe'J pratyayo vA syAt / ikaNo'pavAdaH / zaurpam / zaurpikam / 1790 vasanAt // 6 / 4 / 138 // vasanazabdAdArhadarthe'J pratyayaH syAt / vasanena krItaM vAsanam / Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 360 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1791 viMzatikAt // 6 // 4 / 139 // viMzatikazabdAdAIdarthe'J pratyayaH syAt / viMzatirmAnamasya viMzatikam / tena krItaM vaizatikam / yogavibhAga uttraarthH| 1792 digorInaH // 6 / 4 / 140 // viMzatikazabdAntAd dvigorAhadarthe InaH pratyayaH syAt / anno'pvaadH| vidhAnasAmarthyAllub na bhavati / dviviMzatikInam / triviMzatikInam / adhyardhaviMzatikInam / ardhapaJcamaviMzatikInam / 1793 anAmnyadiH plup // 6 // 4 / 141 // dvigoH samAsAdArhadarthe utpabasya pratyayasya pillupa sakRt syAnna tu dviH anAmni-na cet pratyayAntaM kasyaccinAma bhavati / dvAbhyAM kaMsAbhyAM dvikaMsyA vA krItaM dvikaMsam / trikaMsam / adhyardhakaMsam / ardhapazcamakaMsam / dvizUrpam / trizUrpam / adhyardhazUrpam / ardhapazcamazUrpam / adviriti kim / dvAbhyAM zUrpAbhyAM krItaM dvizUrpam / aJ lup / dvizUrpaNa krItaM dvizaupikam / anAmnIti kim / paJca lohinyaH parimANamasya pAJcalohitikam / jAtizca NItyAdinA puMvadbhAvaH / paJca kalAyAH parimANamasya pAJcakalAyikam / parimANavizeSanAmnI ete / ataeva mAnasaMvatsaretyAdinA nottarapadavRddhiH / lupaH pittvAt paJcabhiH gArgIbhiH krItaH pazcagarga ityatrekaNo lupi / 1794 kyaGmAnipittaddhite // 32 // 50 // kyAGa pratyaye mAnini zabde cottarapade piti taddhite ca pratyaye pare parataH strIliGgazabdo'nUG puMvat syAt / ityanena puMvadbhAvo bhavati / saMkhyAntAd dvigolapaM necchantyeke / dvAbhyAM SaSTibhyAM kItaM dviSASTikam / triSASTikam / - 1795 navANaH 6 / 4 / 142 // dvigoH parasyAIdarthe vihitasyANaH pillup vA syAnna tu dviH / dvisahasram / disAhasram / adhyrdhshsrm| adhyardhasAhasram / ardhaSaSThasahasram / ardhsssstthsaahsrm| dvishtmaanm| dvizAtamAnam / adhyardhazatamAnam / adhyardhazAtamAnam / ardhaSaSThazatamAnam / ardhaSaSThazAtamAnam / aNa iti kim / dvau droNau pacati dvidronnH| adhyrdhdronnH| pUrveNa nityameva lup / / 1796 suvarNakArSApaNAt // 64 / 143 // suvarNAntAt kArSApaNAntAca dvigoH parasyAIdarthe vihitasya pratyayasya vA lup syAt na tu dviH| dvAbhyAM suvarNA Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. bhyAM krItaM dvisuvarNam / visauvaNikam / adhyardhasuvarNam / adhyardhasauvarNikam / dvikArSApaNam / dvikArSApaNikam / viprati / dvipatikam / adhyardhakArSApaNam / adhyardhakArSApaNikam / adhyardhapratikam / 1797 dvitribahorniSkAbastAt // 3 / 4 / 144 // di tri bahu ityetebhyaH parau yau niSkavistazabdau tadantAd dvigorAIdarthe utpannasya pratyayasya lup vA syAnatu dviH| dviniSkam / dinaSkim / triniSkam / trinaiSkikam / bahuniSkam / bahunaiSkikam / bibistam / dvivaistikam / trivistam / trivaistikam / bahubistam / bahubaistikam / 1798 shtaadyH||6||4|145|| zatAntAd dvigorAIdarthe yaH pratyayo vA syAt / pakSe saMkhyAlakSaNaH kH| tasya lup bhavati / asya tu vidhAnasAmarthyAnna bhavati / dvAbhyAM zatAbhyAM krItaM dvizatyam / dvizatam / adhyrdhshtym| adhyardhazatam / ardhaSaSThazatyam / ardhaSaSThazatam / 1799 zANAt // 6 // 4 // 146 // zANAntAd dvigorAIdarthe yaH pratyayo vA syAt / pakSe iknn| tasya lup / asya tu na bhavati vidhAnasAmarthyAt / paJcazANyam / paJcazANam / adhyardhazANyam / adhyardhazANam / ardhapazcamazANyam / ardhapaJcamazANam / yogavibhAga uttraarthH| 1800 dvitryAANa vA // 6 / 4 / 147 / / dvitri ityetatpUrvo yaH zANazabda. stadantAd dvigorAIdarthe ya aN ityeto pratyayau vA syAtAm / vAgrahaNamuttaratra vAnivRttyartham / dvAbhyAM zANAbhyAM krItaM dvizANyam / dvaizANam / pakSe ikaNa tasya lup / dvizANam / evaM trizANyam / traizANam / trizANam / evaM ca trairUpyaM bhavati / 1801 paNapAdamASAdyaH // 6 / 4 / 148 / / paNa pAda mASa ityevamantAd dvigorAIdarthe yaH pratyayaH syAt / vidhAnasAmarthyAnna lup / dvAbhyAM paNAbhyAM krItaM dvipaNyam / dvipAdyam / tripaNyam / tripAdyam / adhyardhapaNyam / adhyardhapAdyam / ardhaSaSThapaNyam / mASapaNasAhacaryAt pAdaH parimANaM gRhyate na pANyaGgam / tena himahatikApIti padbhAvo na bhavati, tatra prANyaGgasyaiva grhnnaat| yadvA pAdasaMbaMdhI yakA Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 362 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita rastatra gRhyate ayaM tu dvigusaMbaMdhIti na bhavati / dvimASyam / tribhASyam / adhyardhamASyam / 1803 khArIkAkaNIbhyaH kac // 6 / 4 / 149 // khArI kAkaNI ityevamantAd dvigorbahuvacanAt kevalAbhyAM ca khArIkAkaNIbhyAmAIdarthe kac pratyayaH syAt / vidhAnasAmarthyAcca na lup / dvAbhyAM khArIbhyAM krItaM dvikhArIkam / dvikAkaNIkam / trivArIkam / trikAkaNIkam / adhyarthakhArIkam / adhyardhakAkaNIkam / ardhatRtIyakhArIkam / ardhatRtIyakAkaNIkam / kevalAbhyAM-khArIkam / kAkaNIkam / cakAro na kacIti pratiSedhArthaH / 1803 mUlyaiH krIte // 6 / 4 / 150 // mUlyavAcino nirdezAdeva tRtIyAntAt krIte'rthe yathAvihitamikaNAdayaH pratyayAH syuH| prasthena krItaM prAsthikam / saptatyA sAptatikam / AzItikam / naiSkikam / pANikam / pAdikam / triMzakam / viMzakam / dvikam / trikam / zatyam / zatikam / mUlyairiti kim / devadattena krItam / pANinA krItam / vRttau saMkhyAvizeSAnavagamAt dvivacanabahuvacanAntAnna bhavati / prasthAbhyAM prasthairvA krItamiti / yatra tu saMkhyAvizeSAvagame pramANamasti tatra bhavatyeva / dvAbhyAM krItaM dvikam / trikam / dvAbhyAM prasthAbhyAM krItaM dviprastham / * triprastham / yathA mudgaiH krItaM maugikam / mASikam / na hyekena mudgena mASaNa vA krayaH sNbhvti| 1804 ardhAt parimANasyAnatau vA tvAdeH // 7 // 4 // 20 // ardhazabdAta parasya parimANavAcinaH kuDavAdeH zabdarUpasya Niti taddhite pare svareSvAdeH svarasyAnato'kArarahitasya vRddhiH syAdvA tvAdeH-parimANAt pUrvasya tvadhazabdasya vA / ardhakuDavena krItam ardhakauDavikam / ArdhakauDavikam / parimANasyeti kim / ardhakrozaH prayojanamasya Akrozikam / anata iti kim / ardhapasthikam / Ardhapasthikam / Adivikalpa uttaravRddhayanapekSa iti bhavatyeva / ataH pratiSedhAdAkArasya vRddhirbhavatyeva / ardhakhAyA~ bhavaH ardhkhaariikH| punaratra ko vizeSaH satyAmasatyAM vA vRddhau ? ucyate / ardhakhArI bhAryAsya ardhakhArIbhArya iti| yadyatra vRddhipratiSedhaH syAt ayaM taddhito na vRddhiheturiti puMvadbhAvapratiSedho na syAt / yathArthaprasthe bhavArdhaprasthI sA bhAryA'sya ardhaprasthabhArya iti / Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatpakriyA. 363 1807 tasya vApe // 6 / 4 / 171 / / tasyeti SaSThayantAd vApe'rthe yathAvidhi ikaNAdayaH pratyayAH syuH / upyate asminiti vApaH kSetram / prasthasya vApaH prAsthikam / drauNikam / maugikam / zatyam / zatikam / khArIkam / 1806 vAtapittazleSmasaMnipAtAcchamanakopane // 6 / 4 / 152 // vAtAdibhyastasyeti SaSThayantebhyaH zamane kopane cArthe yathAvihitamikaN pratyayaH syAt / zAmyati yena tacchamanam / kupyati yena tatkopanam / vAtasya zamanaM kopanaM vA vAtikam / paittikam / zlaiSmikam / sAMnipAtikam / pathyamapathyaM ca dravyAyevamabhidhIyate prakaraNAttu vishessgtiH| 1807 hetau saMyogotpAte // 6 / 4153 // tasyeti SaSThayantAddhetAvarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt yo'sau hetuH sa cet saMyoga utpAto vA / hetunimittaM saMyogaH sNbNdhH| prANinAM zubhAzubhasUcako mahAbhUtapariNAma utpAtaH / zatasya heturIzvarasaMyogaH zatyaH / zatikaH / saahsrH| utpAta-somagrahaNasya heturutpAtaH sobhagrahaNiko bhUmikampaH / sAMgrAmikamindradhanuH / saubhikSikaH privessH| zatasya heturdakSiNAlispandanam zatyaM zatikaM sAhasram / saMyogotpAta iti kim / zatasya hetushcaitrH| . 1808 putrAyeyau / / 6 / 4 / 154 // putrazabdAt tasyeti SaSThayantAddhatAvarthe ya Iya ityeto pratyayau syAtAm sa ceddhetuH saMyoga utpAto vA bhavati / putrasya hetuH saMyoga utpAto vA putryaH / putrIyaH / 1809 dvisvarabrahmavarcasAdyo'saMkhyAparimANAvAdeH // 6 / 4 / 156 // saMkhyAparimANAzvAdivarjitAd dvisvarAnnAno brahmavarcasazabdAca tasyeti SaSThayantAddhatAvarthe yaH pratyayaH syAt sa ceddhetuH saMyoga utpAto vA bhavati / ikaNAdInAmapavAdaH / dhanasya hetuH saMyoga utpAto vA dhanyaH / yazasyaH / aayussyH| vAtyA vidyut / brahmavarcasasya hetuH saMyoga utpAto vA brahmavarcasyaH / kathaM gorhetuH saMyoga utpAto vA gavyaH ? dvisvarAbhAvAt 'goH svare yaH' iti bhaviSyati / dvisvareti kim / vijayasya hetuH saMyoga utpAto vA vaijayikaH / brahmavarcasagrahaNamadvisvarArtham / asaMkhyAparimANAzcAderiti kim / saMkhyA-pazcAnAM hetuH saMyoga utpAto vA paJcakaH / saptakaH / parimANa-trAsthikaH / khArIkaH / Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. taddhita 'UrdhvamAnaM kilonmAnaM parimANaM tu sarvataH / . AyAmastu pramANaM syAt saMkhyA vAhyA tu sarvataH ' / iti sNkhyaaprimaannyorvishessH| azvAdi-AzvikaH / gaannikH| vAsukaH / 1810 pRthivIsarvabhUmerIzajJAtayozcAJ // 6 / 4 / 156 / / pRthivIsarvabhUmizabdAbhyAM SaSThayantAbhyAmIzajJAtayostasya hetuH saMyoga utpAta ityasmin viSaye cAJ pratyayaH syAt / pRthivyA Iza pArthivaH / sarvabhUme; saarvbhaumH| sarvabhUmeranuzatikAditvAdubhayapadadRddhiH / pRthivyA jJAtaH paarthivH| kartari SaSThI saMbandhavivakSAyAM vA / evaM sArvabhaumaH / pRthivyA hetuH saMyoga utpAto vA pArthivaH / sArvabhaumaH / IzajJAtayoriti dvivacanaM hetuvizeSaNatvazaMkAvyavacchedArtham / .. 1811 lokasarvalokAjjJAte // 64 / 157 // lokasarvalokazabdAbhyAM tasyeti SaSThayantAbhyAM jJAte'rthe yathAvihitamikaNa pratyayaH syAt / lokasya jJAtaH laukikaH / saarvlaukikH| sarvalokazabdasyAnuzatikAditvAdubhayapadavRddhiH / 1812 tadatrAsmai vA vRddhayAyalAbhopadAzulka deyam // 6 / 4 / 158|| taditi prathamAntAdatreti saptamyarthe asmai iti caturthyarthe vA yathAvihitaM pratyayaH syAt yattatprathamAntaM tacced vRddhirAyo lAbha upadA zulkaM vA deyam bhavati / adhamaNenottamaya gRhItadhanAtiriktaM deyaM vRddhiH / grAmAdiSu svAmigrAhyo bhAga AyaH / paTAdInAmupAdAnaM mUlyAtiriktaM prAptaM dravyaM lAbhaH / upadA utkocaH / laJca utkoTa iti yAvat / vaNijAM rakSAnirdezo rAjabhAgaH zulkam / paJcAsmin zate vRddhiH pazcakaM zatam / paJcAsmin grAme AyaH paJcako grAmaH / paJcAsmin paTe lAbhaH paJcakaH paTaH / paJcAsmin vyavahAre upadA paJcako vyavahAraH / paJcAsmin zate zulkaM paJcakaM zatam / evaM zatamasmin vRddhirAyo lAbha upadA zulkaM vA zatyam zatikam / sAhasram / prAsthikam / drauNikam / asmai-pazcAsmai devadattAya vRddhirAyo lAbha upadA zulkaM vA deyaM paJcako devadattaH / zatyaH / shtikH| sAhasraH prAsthikaH / draunnikH| vRddhayAdigrahaNaM kim / paJca mUlyamasminnasmai vA diiyte| . 1813 pUraNA dikaH // 6 / 4 / 189 // pUraNapratyayAntAdardazabdAcca taditi prathamAntAdasminnasmai vA dIyata ityarthayorikaH pratyayaH syAt yattatpathamAntaM vRddhayAdi Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 366 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. cettad bhavati / iknnikttorpvaadH| dvitIyamasminnasmai vA vRddhirAyo lAbha upadA zulkaM vA deyaM dvitIyikaH / tRtIyikaH / paJcamikaH / sssstthikH| ardh-adhikH| adhikA strI / ardhazabdo rUpakArdhe rUDhaH / 1814 bhAgAyekau // 6 / 4 / 160 // bhAgazabdAt tadasminnasmai vA vRddhayAdInAmanyatamaM deyamiti viSaye ya ika ityetau pratyayau syAtAm ikaNo'pavAdau / bhAgo'sminnasmai vA vRddhayAdInAmanyatamaM deyaM bhAgyaH bhaagikH| bhAgikA strI / bhAgazabdo'pi rUpakArdhasya vaackH| 1818 taM pacati droNAvA // 64 / 161 // tamiti dvitIyAntAd droNazabdAt pacatyarthe ab pratyayo vA syAt / pakSe ikaN / droNaM pacati drauNaH / drauNikaH / drauNikI sthAlI gRhiNI vaa| dvau droNau pacati dvidroNI / 'anAmnyadviH plup ' iti atrikaNolup / 1816 saMbhavadavaharatozca // 6 / 4 / 162 // tamiti dvitIyAntAnAmnaH pacati saMbhavadavaharatozcArthayoryathAvihitamikaNAdayaH syuH| tatrAdheyasya pramANAnatirekeNa dhAraNaM saMbhavaH / atirekennaavhaarH| prasthaM pacati saMbhavatyavaharati vA pAsthikaH kaTAhaH / prAsthikI sthAlI / saMbhavatiH akarmakaH sakarmakazca saMbhavati / tatra sakarmaka iha graahyH| sNbhvtyvgRhnnaatiityrthH| cakAraH pacatA saMbhavadavaharatoH samuccayArthaH / tenottrtraarthtrysyaapynuttiH| 1817 pAtrAcitADhakAdIno vA // 6 / 4 / 163 // pAtra Acita ADhaka ityetebhyo dvitIyAntebhyaH pacatsaMbhavadavaharatsvartheSu InaH pratyayo vA syAt / pakSe ikaN / pAtraM pacati saMbhavatyavaharati vA pAtrINaH / paatriinnaa| pAtrikaH / pAtrikI sthAlI / AcitInA / aacitikii| aaddhkiinaa| aaddhkikii| pAtrAdayaH primaannshbdaaH| . 1818 dvigorInekaTau vA // 6 / 4 / 164 // pAtrAcitADhakAntAd dvigor3eitIyAntAt pacadAdiSu triSvartheSu Ina ikaT ityetau pratyayau vA syAtAm / pakSe ikaN / tasya ca ' anAmnyadviH plup' iti lup nAnayovidhAnasAmarthyAt / Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhitadve pAtre pacati saMbhavatyavaharati vA dvipAtrINaH / dvipAtrikaH / dvipAtraH / dvipAtrINA / dvipaatrikii| dvipaatrii| yAcitInA / yAcitikA / vyAcitA / AcitAntAd Dorna bhavati / avistAcitakambalyAditi pratiSedhAt / yaaddhkiinaa| yADhakikI / dyaaddhkii| TakAro ngnyrthH| 1819 kulijAdA lup ca / / 6 / 4 / 166 // kulijAntAd dvigodvitIyAntAt pacadAdiSu triSvartheSu Ina ikaT ityaitau pratyayau vA syAtAm / pakSe ikaN / tasya ca lupa vA bhavati / tena cAturUpyaM saMpadyate / dve kulije pacati saMbhavatyavaharati vA dvikulijInA / dvikulijikI / pakSe dvikulijI / dvaikulijikI / lupi 'parimANa' ityAdinA GIH / anye tu lubbikalpaM na manyante / tanmate trairUpyameva / 1820 vaMzAderbhArAddharadahadAvahatsu // 6 / 4 / 166 // baMzAdibhyaH paro yo bhArazabdastadantAd dvitIyAntAnAno harati vahati Avahati cArthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / vaMzabhAraM harati vahati Avahati vA vAMzabhArikaH / kauttbhaarikH| vaMzAderiti kim / bhAraM vahati / bhArAditi kim / vaMzaM harati / aparo'rthaHbhArabhUtebhyo vaMzAdibhyo dvitIyAntebhyo haradAdiSvartheSu yathAvihitaM pratyayaH syAt / bhArabhUtAn baMzAn harati vahati Avahati vA vaaNshikH| kauTikaH / vaalvjikH| bhArAditi kim / ekaM vaMzaM harati / haratirdezAntarapApaNe caurye vA / vahatirukSipya dhAraNe / AvahatirupAdAne / bahuvacanamarthatrayasUcanArtham / 1821 dravyavasnAt kekam // 6 / 4 / 167 / dravya vastra ityetAbhyAM dvitIyAntAbhyAM haradAdiSvartheSu yathAsaMkhyaM ka ika ityetau pratyayau syAtAm / dravyaM harati vahati Avahati vA drvykH| evaM vsnikH| 1822 so'sya bhRtivasnAMzam // 6 / 4 / 168 // sa iti prathamAntAdasyeti SaSThayathai yathAvihitamikaNAdayaH syuH, yattatpathamAntaM tacced bhRtirvasnamaMzo vA bhavati / bhRtivetanam / vasno niyatakAlakrayamUlyam / aMzo bhAgaH / paJcAsya bhRtiH paJcakaH krmkrH| paJcAsya vasnaM paJcakaH pttH| paJcAsyAMzAH paJcakaM nagaram / evaM saptakaH / assttkaashtyH| shtikH| saahsrH| praasthikH| Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 367 1823 mAnam // 6 / 4 / 169 / / so'syeti vartate / sa iti prathamAntAdasyeti SaSThayarthe yathAvihitaM pratyayaH syAdyat tatpathamAntaM taccenmAnaM bhavati / mIyate yena tanmAnam / prastho mAnamasya prAsthiko raashiH| drauNikaH / khArIkaH / khArIzatikaH / khArIsahasrikaH / varSazataM mAnamasya vArSazatiko devadattaH / vArSasahasrikaH / paJca lohitAni paJca lohinyo vA mAnamasya pAJcalohitikam / pAzcakalAyikam / anayoH saMjJAzadvatvAd anAmnyadviriti lupa na bhavati / atha mAso mAnamasya varSa mAnamasyetyAdau kasmAt pratyayo na bhavati ? na kAlo mAnagrahaNena gRhyate 'mAnasaMvatsarasya' ityAdau mAnagrahaNe satyapi saMvatsaragrahaNAt / 1824 jIvitasya san // 6 // 4 / 170 // jIvitasya yanmAnaM tataH prathamAntAdasyeti paSThayarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt sa ca san-tasya 'anAmnyadviH plup' iti lupa prAptA na bhvtiityrthH| SaSTijIvitamAnamasya paassttikH| saapttikH| vaarssshtikH| vaarssshsrikH| dve SaSTI jIvitamAnamasya dvissaassttikH| trissaassttikH| dvisaapttikH| trisaapttikH| dvivaarssshtikH| trivaarssshtikH| dvivaarssshsrikH| trivaarssshsrikH| kathaM punaH SaSTayAdayo jIvitamAnaM bhavanti ? vRttau varSazaddhalopAta / yathA zatAyubai puruSa iti / evaM tarhi mAnamityanenaiva siddhe kimarthamidam ? naivam / prAsthika ityAdau brIhyAdaya eva zreyAH ta eva ca pratyayArthaH / atra tu jIvitaM meyaM puruSastu pratyayArtha ityetadartha lubabhAvArtha ca / / 1825 saMkhyAyAH saMghasUtrapAThe // 6 / 4 / 171 // saMkhyAvAcinaH prathamAntAdasya mAnamityarthe yathAvihitaM pratyayaH syAdyattadasyeti nirdiSTaM taccetsaMghaH sUtraM pATho vA bhavati / saMghaH prANinAM smuuhH| sUtraM shaastrgrnthH| pATho'dhItiradhyayanam / paJca gAvo mAnamasya paJcakaH saMghaH / sptkH| aSTAvadhyAyA mAnamasyASTakaM pANinIyaM sUtram / dazakaM vaiyAghrapadIyam / zatakaM nidAnam / aSTau rUpANi vArA mAnamasyASTakaH paattho'dhiitH| saMghamUtrapATha iti kim / paJca varNA mAnamasya paJcatayaM padam / padaM na saMgho na mUtraM na pATha iti ko na bhavati / api tu tayaDeva / evaM catuSTayI zaddhAnAM pravRttiH / pazcAdInAM saMkhyeyAnAmavayavatayA saMghAdermAnakhAnmAnamityanenaiva siddhayati parakhAttu tayaTa pAmoti tadvAdhanArtha vacanam / na cAtiprasaGgaH / abhedarUpApanne saMghAdau tayAyaTorbAdhakamidam / bhedarUpApanne tu tayaDeva / catuSTaye braahmnnksstriyvittshuudraaH| syAdvAdAzrayaNAcAtra bhedAbhedayoH saMbhava iti / Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 368 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 1826 nAmni // 6 / 4 / 172 // saMkhyAvAcinastadasya mAnamityarthe yathAvihitaM pratyayaH syAnnAmni-samudAyazcennAma bhavati / paJceti saMkhyA mAnameSAM paJcakAH zakunayaH / trikAH shaalngkaaynaaH| saptakA brhmkssaaH| aSTakA raajrssyH| yogavibhAgakaraNAt saMjJAyAM paJcaiva paJcakAH traya eva trikA iti svArthe eva vA pratyayo bhavati / 1827 viMzatyAdayaH // 6 / 4 / 173 // viMzatyAdayaH zabdA nAmni viSaye tadasya mAnamityarthe sAdhavo bhavanti / dverdazadarthe vibhAvaH zatizca prtyyH| dvau dazatI mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya viNshtiH| svibhAvaH / zacca prtyyH| trayo dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya triMzat / caturazcatvAriMbhAvaH zacca pratyayaH / catvAro dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya catvAriMzat / paJcana AtvaM ca / paJca dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya paJcAzat / SaSastiH SaS ca / SaT dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya paSTiH / sptnstiH| sapta dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya spttiH| aSTano'zI ca / aSTau dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya ashiitiH| nvnstiH| nava dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya nvtiH| dazanaH zabhAvastazca pratyayaH / daza dazato mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya zatam / daza zatAni mAnameSAM saMkhyeyAnAmasya vA saMkhyAnasya sahasram / evaM daza sahasrANyayutam / dazAyutAni niyutam / daza niyutAni prayutam / daza prayutAnyarbudam / dazArbudAni nyarbudam / bahuvacanAlakSakoTikharvanikharvAdayo bhavanti / paJca pAdA mAnamasyAH paGktizchandaH / pipIlikApaGktirityAdau tu pacuNa vistAre ityasmAt ktyantAd bhavati / yadatra lakSaNenAnupapannaM tatsarva nipAtanAt siddham / liGgasaMkhyAniyamazca viMzatyAdyA zatAditi siddhaH / 1828 3zaM cAtvAriMzam // 64 / 174 // triMzaccatvAriMzadityetAbhyAM tadasya mAnamityarthe DaN nipAtyate pratyayAntaM cetkasyacinnAma bhavati / triMzadadhyAyA mAnameSAM traizAni cAtvAriMzAni kAnicid braahmnnaanyevmucynte| 1829 paJcaddazadvarge vA // 6 // 4 / 175 // paJcadazadityeto zabdau tadasya mAnamityetasmin vipaye varge'bhidheye DatmatyayAntau vA nipaatyete| pakSe ko bhavati / paJca mAnamasya vargasya paJcadvargaH / paJcako vrgH| dshdvrgH| dazako vargaH / Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 369 1830 stome DaT // 6 / 4 / 176 // saMkhyAvAcinaH prathamAntAt tadasya mAnamityasmin viSaye stome'bhidheye DaT pratyayaH syAt / RgAdInAM samUhaH stomH| paJcadaza Rco mAnamasya paJcadazaH stomaH / viNshH| pnycviNshH| triNshH| paJcadazI paGktiH / DakAro'ntyasvarAdilopArthaH / TakAro ddyrthH| 1831 tamarhati // 6 / 4 / 177 // tamiti dvitIyAntAdarhadathai yathAvidhi pratyayaH syAt / zvetacchatramarhati zvaitacchatrikaH / vaiSikaH / vaastrikH| vaastryugikH| aabhissecnikH| baalivrdikH| caamaarikH| zatyaH / shtikH| saahsrH| bhojanamahatItyAdAvanabhidhAna bhavati / 1832 daNDAderyaH // 6 / 4 / 178 // daNDAdibhyo dvitIyAntebhyo'rhatyarthe yaH pratyayaH syAt / ikaNo'pavAdaH / daNDamarhati daNDyaH / muslyH| 1833 yjnyaadiyH||6|4|179|| yajJazadvAd dvitIyAntAdahatyarthe iyaH pratyayaH syAt / yajJamarhati yajJiyo dezo yajamAno vA / yajJo nAma kriyAsamudAyaH kazcit tadabhivyaGgyaM vApUrvam ityaahuH| 1834 pAtrAttau // 6 / 4 / 180 // pAtrazabdAd dvitIyAntAdahatyarthe tau-ya iya ityeto pratyayau syAtAm / pAtramarhati pAtryaH / pAtriyaH / 1835 dakSiNAkaDaGgarasthAlIbilAdIyayau ||6||4|181||dkssinnaa kaDaGgara sthAlIvila ityetebhyo dvitIyAntebhyo'rhatyarthe Iya ya ityetau pratyayau syAtAm / dakSiNAmarhati dakSiNIyo dakSiNyo guruH| kaDaGgarIyo kaDaGgoM gauH| kaDaGgaraM mASAdikASTham / sthAlIbilIyAH sthAlIbilyAstaNDulAH pAkAhA'H ityrthH| 1836 chedAdornityam // 6 / 4 / 182 // nityamityarhatItyasya vizeSaNam / chedAdibhyo dvitIyAntebhyo nityamahatyarthe yathAvihitaM pratyayaH syAt / chedaM nityamarhati chaidikH| bhaidikH| 1837 virAgAdviraGgazca // 6 / 4 / 183 // virAgazabdAd dvitIyAntAnityamahatyarthe yathAvidhi pratyayaH tatsaMniyoge ca virAgazabdasya viraGgAdezo bhavati / nityaM virAgamarhati vairnggikH| Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita - 1838 zIrSacchedAdyo vA 6 / 4 / 184 // zIrSacchedAd dvitIyAntAnityamahatyarthe yaH pratyayo vA syAt ||.shiirsscched nityamarhati zIrSacchedyaH, shairsscchedikshcaurH| ... 1869 zAlInakaupInAvAjInam // 6 / 4 / 185 // zAlIna kaupIna AtvijIna ityete zaddhAstamahatyartheInaJpratyayAntA nipAtyante / nityamiti nivRttam / nipAtanasyeSTaviSayatvAt / zAlIna iti zAlApravezanazaddhAdInaJ uttarapadasya ca luk / zAlApravezanamarhati shaaliinH| akArasya vRddhinimittatvAt puMvadbhAvo na bhavati / zAlInAbhAyaH shaaliinshro'dhRssttpryaayH| kUpapravezanamarhati kaupInaH / kaupInazaddhaH pApakarmaNi somanIyapAyUsthe tadAvaraNe ca cIvarakhaNDe vartate / AvijIna iti RtvijazabdAt RsvikarmavAdAdvA Inan pratyayaH karmazabdalopazca nipAtyate / Rtvijamarhati AtvijrImo yjmaanH| Rtvikarhiti Ava/jInaH Rtvigeva vaa| // iti zrIsiddhahaimabRhatprakriyAyAM taddhita prakaraNe ikaNadhikAraH :: samAptaH // // atha yaadhikaarH|| 1840 yaH // // 11 // adhikAro'yam / yadita UrdhvamanukramiSyAmo yAvatprakRtisAmAnyaviSayamanupAttaprakRtivizeSa pratyayAntaramIyo'dhikariSyate tAvat tatra ya ityetadapavAdaviSayaM parihRtyAdhikRtaM veditavyam / 1841 vahati rathayugaprAsaGgAt // 7 // 12 // tamityanuvartate / tamiti dvitIyAntebhyo ratha yuga prAsaGga ityetebhyo vahatyarthe yaH pratyayaH syAt / rathaM vahati rathyaH / dvau rathI vahati dvirathyaH / yugaM vahati yugyaH / ihAnabhidhAnAnna bhavati / kAlasaMjJakaM yugaM vahati rAjA, yugaM vahati mnussyH| kupyabhidyeti nipAtanAdeva yugya iti siddhe idamarthavivakSAyAmaNabAdhanArtha yugagrahaNam / yo hi yugaM vahati sa yugasya saMbaMdhI bhavati / prasajyata iti praasnggH| yatkASThaM vatsAnAM damanakAle skandha Asajyate tad vahati yaH sa prAsaGnyaH / yattvanyat yatprasaGgAdAgataM prAsaGgamiti Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 371 tadvahati na bhavatyanabhidhAnAt / nanu yo rathaM vahati sa rathasya voDhA bhavati / tatra rathAtsAdezca voGga ityeva siddhaM tat kiM rathagrahaNena ? satyam / aluvartha tu tdgrhnnm| tena hi ye vidhIyamAne 'dvigoranapatye yasvarAde badviH' iti lupA bhavitavyam / dvayo rathayo'DhA dvirathaH / anena tu vidhIyamAne na bhavati aprAgajitIyatvAt / evaM ca dvigau rUpadvayaM saMpannaM bhavati / 1842 dhuro yaiyaNa // 71 / 3 // dhur ityetasmAd dvitIyAntAd vahatyarthe ya eyaNa ityetau pratyayau syAtAm / 1843 na yi tadvite // 2 // 1 // 65 // yakArAdau taddhite pare yo jhai tayoH parayo mino dI? na syAt / dhuraM vahati dhuryaH dhaureyaH / eyaNvetyakRtvA yagrahaNamidamarthavivakSAyAM vahatyarthe'NbAdhanArtham |yo hi yadvahati sa tasya saMbaMdhI / kazcittu yaDeyakaNAvapIcchati tanmate dhuryaH / striyAM TitvAd GI dhurI / dhaureyakaH / 1844 vAmAdyAderInaH // 7 // 1 // 4 // vAma Adiu~pAM te vaamaadyH| tatpUrvAt dhur ityetadantAd dvitIyAntAdvahatyarthe Ina, pratyayaH syAt / vAmA dhUmadhurA / samAsAntAdAp / vAmadhurAM vahati vAmadhurINaH / evaM srvdhuriinnH| uttaradhurINaH / dakSiNadhurINaH / vAmAdayaH prayomagamyAH / sarvadhurya ityatra yapatyayo'pIti kazcit / dhurINa iti kevalAdapIna ityanyaH / 1845 azcaikAdeH // 7 // 16 // ekazabdAdedhura ityetadantAd dvitIyAntAd vahatyathai aH pratyayazcakArAdInazca / ekA ekasya vA dhUrekadhurA / ekA dhUrasminnekadhuram / tAM tadvA vahati ekdhurH| ekdhuriinnH| 1846 halasIrAdikam // 7 // 1 // 5 // hala sIra ityetAbhyAM dvitIyAntAbhyAM vahatyathai ikaNa pratyayaH syAt / halaM vahati hAlikaH / sairikH| 1847 zakaTAdaN // 717 // zakaTazabdAdaH dvitIyAntAd vahatyarthe'Na pratyayaH syAt / zakaTaM vahati zAkaTo gauH| manu ca tasyedamiti zakaTAdaNa, hala sIrAdikaNiti halasIrAbhyAmikaNa ca siddha eva / yo hiH yadvahati sa tasya saMbaMdhI bhavati / satyam / rathavadeva tadantArthamupAdAnam / tenAtrApi dvigau dvaikhapyaM bhavati / Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita dvayoH zakaTayohalayoH sIrayorvA voDhA dvishkttH| dvihlH| dvisiirH| dve zakaTe hale sIre vA vahati dvaishkttH| dvaihalikaH / dvaisiirikH| anye tu zakaTahalasIrebhya idamarthavivakSAyAM pratyayamicchanti na vahatyarthe tanmate dvizakaTa ityeva bhavati / halasIrAbhyAM tu tadantavidhi necchantyeva / 1848 vidhyatyananyena // 7 // 18 // tamiti vartate / tamiti dvitIyAntAd vidhyatyarthe yaH pratyayaH syAt , sa cedvidhyannAtmano'nyena karaNena na vidhyati / pAdau vidhyanti padyAH shrkraaH| UrU vidhyanti UravyAH knnttkaaH| uro vidhyanti urasyA vaataaH| ananyeneti kim / cauraM vidhyati caitraH / atra hi caitrazcauraM vidhyan pASANena dhanuSA vA vidhyati / zarkarAdayastu na karaNena vidhyanti / yacca mukhatekSNyAdikaraNaM tatteSAmAtmano nAnyat / yadyevaM pAdau vidhyanti zarkarAH mukheneti karaNaprayoge kasmAna bhavati / asti hi atrAnanyat karaNamiti ? ucyte| atrApradhAnasya sApekSatvAt / sAdhanamadhAne hi taddhite kriyA'pradhAnameva / anabhidhAnAdvA / mukhena padyA ityukte hi mukhasyopalakSaNatvaM sahayogo vA pratIyate na vyadhanaM prati karaNatvamiti / 1849 dhanagaNAllabdhari // 7119 // dvitIyAntAd dhanazabdAd gaNazabdAca labdhayarthe yaH pratyayaH syAt / dhanaM labdhA dhnyH| gaNaM labdhA gnnyH| labdheti tRnnantam / 1850 No'nnAt // 7 / 1 / 10 // annazabdAd dvitIyAntAllabdhari NaH pratyayaH syAt / annaM labdhA aannH| 1851 hRdyapadyatulyamUlyavazyapathyavayasyadhanuSyAgArhapatyajanyadharmyam // 7 / 1 / 11 / / hRyAdayaH zabdA yathAsvamarthavizeSeSu yapatyayAntA nipAtyante / hRdya iti hRdayazabdAt SaSThayantAt priye'rthe bandhane ca vazIkaraNamantre yaH pratyayo nipAtyate / hRdayasya priyaM hRdyamauSadham / hRyo dezaH / hRdayasya baMdhano hRyo deshH| hRdayasya baMdhano hRyo vazIkaraNamaMtraH / hRdayasya hRllAsalekhANye iti hRdAdezaH / nipAtanaM rUDhyartha teneha na bhavati / hRdayasya priyaH putraH / padya iti padazabdAt prathamAntAt dRzyatvopAdhikAdasminiti saptamyarthe yH| padamasmin dRzyaM padyaH krdmH| nAtidravo nAtizuSko yatra pratimudrotpAdanena padaM draSTuM zakyate / tulya iti Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 373 tulAzabdAt saMmite'rthe yaH / tulayA saMmitaM tulyaM bhANDam / nipAtanaM rUDhayartham / tena na tulAsaMmita evocyate kiMtu sadRzArtho'pi tulyshddhH| giriNA tulyo hastI / mUlyamiti mUlazadvAt prathamAntAdasyeti SaSThayarthe yaH tacca yadyutpATanayogyaM bhavati / mUlameSAmutpATayaM mUlyA mudgAH / tRtIyAntAccAnAmye same ca / mUlenAnAmyaM mUlyam / mUlaM paTAdyutpattikAraNam / tenAnAmyaM yatpaTAdevikrayAt prApyate suvarNAdi tanmUlyam / mUlena samo mUlyaH paTaH / upAdAnena samAnaphala ityrthH| vazya iti vazazadvAd dvitIyAntAd gate'rthe yH| vazaM gato vazyo gaurvidheyH| icchAnuvartIti yAvat / nipAtanaM rUDhyartham / teneha na bhavati / vazaM gataH icchAM prAptaH / abhipretaM gata ityarthaH / pathya iti pathinzaddhAdanapete yH| patho'napetaM pathyamodanAdi / nipAtanAdiha na bhavati / patho'napetaM zakaTAdi / vayasya iti vayaHzadvAt tRtIyAntAt tulye'rthe yH| vayasA tulyo vayasyaH sakhA / nipAtanAdiha na bhavati / vayasA tulyaH zatruH / dhenuSyeti dhenuzadvAd viziSTAyAM yaH So'ntazca / dhenuSyA yA gomatA gopAlAyAdhamaNena cottamAya A RNapradAnAdohArtha dhenurdIyate sA dhenureva dhenussyaa| pItadugdheti yasyAH prsiddhiH| gArhapatya iti gRhapatizaddhAt tRtIyAntAt saMyukte'rthe vyaH prtyyH| gRhapatinA saMyukto gArhapatya evaMnAmA kshcidgniH| nipAtanAdanyatra na bhvti| janya iti janIzadbAda vadhUvAcino dvitIyAntAd vahatsu abhidheyeSu janazaddhAcca SaSThayanvAjalpe'rthe yH| janIM vahanti janyA jAmAturvayasyA ucyante / janasya jalpaH janyaH / nipAtanAdanyatra na bhavati / dharmya iti dharmazadvAt tRtIyAntAt prApye'rthe paJcamyantAccAnapete'rthe yH| dharmeNa prApyaM dharmyam sukham / dharmAdanapetaM ca dharmyam / yaddharmamanuvartate / 1852 nauviSeNa tAryavadhye // 7 / 1 / 12 // nau viSa ityetAbhyAM nirdezAdeva tRtIyAntAbhyAM yathAsaMkhyaM tArye vadhye cArthe yaH pratyayaH syAt / nAvA tArya nAvyamudakam / nAvyA ndii| viSeNa vadhyo vissyH| 1853 nyAyArthAdanapete // 7 // 1 // 13 // nyAya artha ityetAbhyAM nirdezAdeva paJcamyantAbhyAmanapete'rthe yaH pratyayaH syAt / nyAyAdanapetaM nyAyyam / arthAdanapetamarthyam / 1854 matamadasya karaNe // 71 / 14 // matamadazaddhAbhyAM nirdezAdeva Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 sidbhahaimabRhatmakriyA, taddhita SaSThayantAbhyAM karaNe'rthe yaH pratyayaH syAt / iSTaM sAmyaM jJAnaM matirvA matazabdenocyate / karaNaM sAdhakatamaM kRtirvA / matasya karaNaM matyam / madasya karaNaM madyam / 1855 tatra sAdhau / / 7 / 1 / 15 // tatreti saptamyantAt sAdhAvaNe yaH pratyayaH syAt / sAdhuH pravINo yogya upakArako vA / sAmani sAdhuH sAmanyaH / karmaNi karmaNyaH / sabhAyAM sabhyaH / zaraNe shrnnyH| . 1856 pathyatithivasatisvapatareyeN // 7 / 1 / 16 // pathin atithi vasati svapati ityetebhyastatra sAdhAveyaNa pratyayaH syAt / pathi sAdhu pAtheyam / vAsateyam / svApateyam / 1857 bhaktANNaH // 7 // 1 // 17 // bhaktazaddhAt tatra sAdhau NaH pratyayaH syAt / bhakte sAdhurbhAktaH shaaliH| bhaaktaastnnddulaaH| 1858 parSado NyaNau / / 7 / 1 / 18 // parSacchaddhAt tatra sAdhai NyaNetyetau pratyayau syAtAm / parSadi sAdhuH paarssdyH| paarssdH| pariSado'pIcchantyanye / paaripdyH| paarissdH| 1859 sarvajanANNyenau / / 7 / 1 / 19 // sarvajanazadvAt tatra sAdhau Nya InaJ ityetau pratyayau syAtAm / saarvjnyH| sArvajanInaH / 1860 pratijanAderInaJ // 11 // 20 // pratijanAdibhyastatra sAdhAvIna pratyayaH syAt / pratijane sAdhuH prAtijanInaH / anujane sAdhuH AnujanIna / idaMyuge sAdhuH aidNyugiinH| 1861 kathAdorikaN // 7 // 1 // 21 // kathAdibhyaH saptamyantebhyaH sAdhAvarthe ikaNa pratyayaH syAt / kathAyAM sAdhuH kaathikH| vaikthikH| 1862 devatAntAt tadarthe // 7 / 1 / 22 // devatAntAt zadvarUpAt tadarthe yaH pratyayaH syAt / agnidevatAyai idamagnidevatyam / pitRdevatyam / devadevatyam / devatAzabdena deyasya havirAdeH pratigrahItA svAmI saMpradAnamucyate / . 1863 pAdyAye / / 7 / 1 / 23 // pAdya arghya ityetau tadarthe yapratyayAntau Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 375 nipaatyete| pAdArthamudakaM pAdyam / nipAtanAdeva ye padAdezo na bhavati / arko mUlyaM pUjanaM vA / aghothe ratnamadhyam / 1864 Nyo'titheH // 11 // 24 // atithizadvAt tadarthe NyaH pratyayaH syAt / atithyarthamAtithyam / 1865 sAdezcAtadaH // 7 / 1 / 25 // adhikAro'yam / yadita UrdhvamanukramiSyAmastatra A tadaH-taditi sUtraM yAvat kevalasya sAdezca vidhirveditvyH| 1866 halasya karSe // 7 / 1 / 26 // halazaddhAt kevalAt sAdezca nirdezAdeva SaSThayantAt karSe'rthe yaH pratyayaH syAt / halasya karko halyA halyo vA / dvayordvihalyA / trihalyA / paramahalyA / uttmhlyaa| bhuhlyH| yatra halaM kRSTaM sa mArgaH krssH| kRSyate iti karSaH kSetramityanye / 1867 sItayA saMgate // 7 // 1 // 27 // sItAzadvAt kevalAt sAdezca nirdezAdeva tRtIyAntAt saMgate'rthe yaH pratyayaH syAt / sItayA saMgataM sItyam / dvAbhyAM sItAbhyAM saMgataM dvisItyam / trisItyam / paramasItyam / yasya puurnno'vdhiH| // iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM taddhitapakaraNe yAdhikAraH smaaptH|| // atheyaadhikaarH|| 1868 IyaH // 7 // 1 // 28 // A tada itynuvrtte| yadita UrdhvamanukramiSyAmastatrAtado'rtheSu Iya ityadhikRtaM veditavyam / 1869 havirannabhedApUpAderyo vA // 71 / 29 // havirbhadavAcibhyo'nnabhedavAcibhyo'pUpAdibhyazca Atado'rtheSu vA yaH pratyayo'dhikriyate / iiyaapvaadH| havirbhedaH-AmikSAyai idaM AmikSyam / AmikSIyam dadhi / puroDAzAya ime puroDAzyAH puroddaashiiyaastnnddulaaH| haviszaddhAttu paratvAdyugAdipAThAnityameva yaH / annabheda-odanAya ime odanyA odniiyaastnnddulaaH| kRzarAyai kRzaH kRzarIyA Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita 376 siddhahaimabRhatmakriyA. stnnddulaaH| surAyai suryAH muriiyaastnnddulaaH| apUpAdi-apUpAyedamapUpyam apUpIyam / taNDulAya taNDulyam taNDulIyam / sAdezcetyadhikArAt tadantAdapi bhavati / yvaapuupym| yavApUpIyam / vrIhitaNDulyam / vrIhitaNDulIyam / uvarNAntAttu havirannabhedAt parakhAnnityo yo bhavati / crvyaastnnddulaaH| saktavyA dhAnAH / apUpAdiSu ye'nnabhedazaddhA apUpAdayasteSAM kenacidAkArasAdRzyena arthAntaravRttau prtyyaarthmupaadaanm| kecittu apUpAdipaThitAnnabhedavyatiriktAnAmannabhedAnAM tadantavidhi necchanti / yavasurIyam / piSTasurIyam / yo na bhavati / 1870 uvarNayugAderyaH // 7 // 1 // 30 // uvarNAntAd yugAdibhyazcA tado'rtheSu yaH syAt / iiyaapvaadH| uvarNa-zaMkave idaM zaMkavyaM dAru / picavyaH krpaasH| paarshvymyH| kamaNDalavyA mRttikaa| crvyaastnnddulaaH| saktavyA dhaanaaH| yugAdi-yugAya hitaM yugArtha yugo'sya vA syAditi yugyam / haviSyam / sAdezcetyadhikArAt suyugyam / atiyugyam / 'goH svare yaH' ityanenaiva siddhe (yugAdiSu ) gograhaNaM tadantArtham / tena sugavyam atigavyamityapi siddham / iha yagrahaNaM bAdhakabAdhanArtham / sanaGgave idaM sanaGgavyaM carma / atra hi parakhAt 'carmaNyaJ' iti pAmoti / 1871 nAbherna cAdehAMzAt // 7 / 1 / 3.1 // nAbhizadvAdadehAMzavAcina A tado'rtheSu yaH syAnnAbhizadasya ca nabha ityaadeshH| nAbhyai nAbhaye vA hitaM nabhyamaJjanam / arakamadhyavartI akSadhAraNazcakrAvayavo nAbhistadartha nabhyam / yattu arakagaNDarahitaM cakram ekakASThaM tatra na nAbhiriti tadarthe nabhyamityupacArAt / nabhyo vRkSaH nabhyA ziMzapeti nabhyArthe vRkSAdau tAcchabdyAnnabhyatvam indrAyAM sthUNAyAmindravat / adehAMzAditi kim / nAbhaye hitaM nAbhyaM tailam / atra nabhAdezo na bhavati / yastu prANyaGgetyAdinA bhavati / 1872 na codhasaH // 7 // 1 // 32 // UdhasazaddhAdA tado'rtheSu yaH pratyayaH syAnnakArazcAntAdezo bhavati / iiyaapvaadH| Udhase hitaM Udhanyam / 1873 zuno vazcodUt // 7 // 1 // 33 // zvanzadAdA tado'rtheSu yaH pratyayaH syAdvakArazca ukAraUkArarUpo bhvti| abhedanirdezaH sarvAdezArthaH / zune hitaM zunyam / zUnyam / nAbhi-Udhas-zvanzaddhAn yugAdiSu paThitvA'pi zakyaH pratyaya AdezArthAstu yogaaH| Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 377 1874 kambalAnnAnni // 7 // 1 // 34 // kambalazaddhAdA tado'rtheSu yaH pratyayaH syAnnAmni saMjJAyAM viSaye / iiyaapvaadH| kambalo'sya syAt kambalyaM parimANam uurnnaaplshtmucyte| azItizatamityanye / SaTpaSTizatamityapare / nAmnIti kim / kambalIyA UrNA / 1875 tasmai hite // 7 // 1 // 36 // hita upkaarkH| tasmai iti caturthyantAnAno hite'rthe yathAdhikRtaM pratyayaH syAta / vatsebhyo hito vatsIyaH / krbhiiyH| pitrIyaH / maatriiyH| aamikssyH| aamikssiiyH| odnyH| odniiyH| apuupyH| apuupiiyH| hvissyH| yugyH| shunyH| shuunyH| uudhnyH| vatsebhyo na hitaH avtsiiyH| evmkrbhiiyH| 1876 na rAjAcAryabrAhmaNavRSNaH // 7 // 1 // 36 // rAjan AcArya brAhmaNa vRSan ityetebhyazcaturthyantebhyo hite'rthe'dhikRtaH pratyayo na syAt / rAjJe AcAryAya brAhmaNAya vRSNe vA hita iti vAkyameva / 1877 praannygrthkhltilyvvRssbrhmmaassaadyH||7|1|37|| prANyaGgavAcibhyo rathAdibhyazca caturthyantebhyo hite'rthe yaH pratyayaH syAt / dantebhyo hitaM dantyam / karNyam / cakSuSyam / kaNThyam / oSThyam / nAbhyam / rathAya hitA rathyA bhuumiH| khalAya hitaM khalyam anirakSaNam / tilebhyo hito tilyo vaayuH| yavebhyo hito yvystussaarH| vRSAya hitaM vRSyaM kSIrapANam / brahmaNe hito brahmaNyo dezaH / mASebhyo hito mASyo vaayuH| sAdezcetyadhikArAt rAjadantyam / azvarathyA bhuumiH| kRssnntilyH| raajmaassyH| 1878 avyajAt thyap // 79 // 38 // avi aja ityetAbhyAM tasmai hite thyap pratyayaH syAt / avibhyo hitam avithyam / ajebhyo ajathyam / pakAraH puMvadbhAvArthaH / ajAbhyo hitA ajathyA yuutiH| 1879 carakamANavAdInaJ // 7 // 1 // 39 // AbhyAM tasmai hite'rthe InaJ pratyayaH syAt / carakebhyo hitshcaarkiinnH| mANavInaH / 1880 bhogottarapadAtmabhyAmInaH / / 7 / 1 / 40 // bhogottarapadAdAtmanzaddhAcca tasmai rite'rthe InaH pratyayaH syAt / mAtRbhogAya hito mAtRbhogINaH / pitRbhogINaH) aacaarybhogiinH| atra rapravarNAdityAdinA Natve prApte / 48 Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'siddhahaimabRhatprakriyA [taddhita . 1881 kSumnAdInAm // 2 // 3 / 96 // kSumnA ityevamAdInAM nakArasya No na syAt / iti niSedhAnna bhavati / Atmane hitaH aatmniinH| atra no'padasyetyantyasvarAdilope prApte / 1882 Ine'dhvAtmanoH // 4 // 48 // adhvan Atman ityetayorInapratyaye pare'ntyasvarAderlugna syAt / iti niSedhAna bhavati / evamanAtmanInaH / 1883 paJcasarvavizvAjanAt karmadhAraye // 7 / 1141 / / paJca sarva vizva ityetebhyaH parAjanazabdAt karmadhAraye vartamAnAt tasmai hite InaH pratyayaH syAt / iiyaapvaadH| paJcajanebhyaH paJcAjanAya vA hitaH pnycjniinH| rathakArapaJcamasya cAturvarNyasya paJcajana iti sNjnyaa| evaM srvjniinH| vizvajanInaH / karmadhAraya iti kim / paJcAnAM janaH paJcajanaH tasmai hitaH pnycjniiyH| sarvo jano'sya sarveSAM vA janaH sarvajanaH tasmai hitaH srvjniiyH| evaM vizvajanIyaH / 1884 mahatsarvAdikaNa // 7 // 1 // 42 // mahataH sarvAcca yo janazabdastadantAt karmadhAraye vartamAnAt tasmai hite ikaN pratyayaH syAt / mahate janAya hitaH mAhAjanikaH / sarvasmai janAya hitaH saarvjnikH| evaM ca sarvajanAt pUrveNa ina: anenekaNiti dvairUpyam / karmadhAraya ityeSa / mahAn jano'sya mahAjanaH tasmai hitaH mhaajniiyH| sarveSAM janAya hitaM sarvajanIyam / 1885 sarvANNo vA // 7 // 1 // 43 // janAt karmadhAraya iti ca nivRttam / sarvazabdAt tasmai hite NaH pratyayo vA syAt / sarvasmai hitaH sArvaH pakSe IyaH / srviiyH| 1886 pariNAmini tadarthe // 7 // 44 // hita iti nivRttam / tadbhAvaH pariNAmaH so'syAstIti pariNAmi dravyamucyate / tasmai iti caturthyantAt tadarthe caturthyantArthArthe pariNAmini kAraNadravye'bhidheye yathAdhikRtaM pratyayaH syAt / aGgArebhya imAni aGgArIyANi kASThAni / aGgArArthAnItyarthaH / evaM prAkArIyA issttkaaH| zaGkavyaM dAru / picavyaH krpaasH| AmikSyaM AmikSIyaM dadhi / odanyA odniiyaastnnddulaaH| apUpyaM apUpIyam piSTam / pariNAminIti kim / udakAya kuupH| asaye koshii| na kUpaH kozI vA udakabhAvena pariNamate / tadarthe iti kim / Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 379 mUtrAya yvaaguuH| uccArAya yvaaguuH| uccArAya yavAnam / pAdarogAya naDvalodakam / yavAgvAdi mUtrAditayA pariNamati na tu tadartham / athavA tadarthe iti caturthIvizeSaNam / tadarthe yA caturthI tadantAt pratyayaH iha tu saMpadyatau caturthIti na bhavati / tasmai ityeva / saktUnAM dhAnAH / dhAnAnAM yavAH / atra satyapi tAdayeM saMbaMdhamAtravivakSAyAM sssstthii| yathA guroridaM murvarthamiti / bhavati ca sato'pyavivakSA yathA'nudarA kanyeti / 1887 carmaNyaJ // 71 / 45 // caturthyantAt pariNAmini tadartha carmaNyabhidheye aJ pratyayaH syAt / vardhAyedaM vArdham crm| varatrAyai idaM vAratraM carma / rathopasthAyedaM rAthopasthaM carma / halAbandhAyedaM hAlAbandhaM carma / sanaGgave idaM sanaGgavyaM carmeti 'uvarNayugAdeyaM' iti yagrahaNAdya eva / sanaGguzcarmavikAraH / . 1888 RSabhopAnahAnaH // 7 // 1 // 46 // RSabha upAnaha ityetAbhyAM caturthyantAbhyAM pariNAmini tadarthe vyaH pratyayaH syAt / RSabhAya ayaM ArSabhyo vtsH| aupAnahyo munyjH| aupAnA kASTham / aupAnAM carmeti carmaNyapi pariNAmini parakhAdayameva bhavati / . 1889 chadilereyaNa // 7 // 1 // 47 // chadis bali ityetAbhyAM caturthyantAbhyAM pariNAbhini tadarthe eyaNa pratyayaH syAt / chadiSe imAni chAdiSayANi tRNAni / balaye ime baaleyaastnnddulaaH| carmaNyapi paratvAdayameva bhavati / chAdiSeyaM carma / kathamaupadheyaH ? upadhIyata ityupdheyH| sa eva prajJAyaNi svArthike aupdheyH| upadhiH rathAGgamiti yAvat / ata upadheH svArthe eyaNiti nAraMbhaNIyam / 1890 parikhA'sya syAt // 7 / 1 / 48 // parikhAzabdAnirdezAdeva prathamAntAdasyeti SaSThayarthe pariNAmini eyaNa pratyayaH syAt yA sA parikhA sA cetsyAditi yogyatayA saMbhAvyate / tadityanena yathAdhikRtasya pratyayasya vidhAsyamAnatvAdihottaratra ca eyaNevAnuvartate / parikA AsAmiSTakAnAM syAditi pArikheyya issttkaaH| syAditi saMbhAvane saamii| iSTakAnAM bahutvena saMbhAvyata etatparikhAsAM syAditi / syAditi kim / paskhiA iSTakAnAm / pariNAminItyeva / parikhAsya nagarasya syAt / Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 380 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita 1891 atra ca // 7 // 1 // 49 // parikhAzaddhAnnirdezAdeva prathamAntAdatreti saptamyartha eyaNa pratyayaH syAt sA cet parikhA syAditi saMbhAvyate / parikhA'syAM syAt pArikheyI bhUmiH / yogavibhAgaH pariNAminItyasyeha asNbNdhaarthH| cakAra uttaratrA'sya syAditi pariNAminyatra syAditi cobhysyaapynuvRttyrthH| 1892 tad // 7 // 1 // 50 // taditi prathamAntAdasyeti SaSThyarthe pariNAmini atreti saptamyarthe ca yathAdhikRtaM pratyayaH syAt yattat prathamAntaM taccetsyAditi saMbhAvyate / prAkAra AsAmiSTakAnAM syAt prAkArIyA issttkaaH| prshvymyH| syAdityeva / prAkAra iSTakAnAm / pariNAminItyeva / prAsAdo'sya caitrasya syAt / // iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM taddhita prakaraNe IyAdhikAraH smaaptH|| // atha bhAvakarmArthAH // 1893 tasyAhe kriyAyAM vat // 71 / 51 // Iyasya puurnno'vdhiH| arhatItyaham / 'ac ' ityac / tasyeti SaSThayantAdahe'rthe vat pratyayaH syAt yattadaha taccet kriyA bhavati / rAjJo'haM rAjavat vRttamasya raajnyH| rAjakhasya yuktamasya rAjJo vRttmityrthH| rAjavadavartata bharataH / rAjAhaM vartate smetyrthH| evaM kulInavat / sAdhuvat / sa zirAMsi dviSAmAjau ciccheda kRtahastavat / rAjJi ekasminnupamAnopameyabhAvAsaMbhavAduttareNa na siddhayatIti vacanam / yadA tu rAjJaH sagarAdervRttasyAhaM idAnIMtanaH kazcidrAjeti bhedo vivakSyate tadottareNaiva siddham / kriyAyAmiti kim / zatasyA: devdttH| rAjJo'o mnniH| 1894 syAderive // 7 // 1 // 52 // syAdyantAdivAthai vat pratyayaH syAt / ivazaddhaH sAdRzyaM dyotayati / taccet sAdRzyaM kriyAyAM kriyAviSayaM kriyAgataM bhavati / kSatriyA iva kSatriyavayudhyante brAhmaNAH / azvavaddhAvati caitraH / devamiva devavat pazyati munim / sAdhuneva sAdhuvadAcaritaM maitreNa / brAhmaNAyeva brAhmaNavadattaM ksstriyaay| parvatAdiva parvatavadavarohati AsanAt / syAderiti kim / gacchannAsta iva mandatvAdIpsitadezasya asNpraapteH| adhIyAno nRtyatIva aGgavikAraprAyatvAt / Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 381 kriyAyAmityeva / gauriva gavayaH / devadatta iva gomAn / hastIva sthUlaH / atra dravyaguNaviSaye sAdRzye na bhavati / kathaM devadattavatsthUlaH yajJadattavad gomAniti ? atra tulyAyAmasto bhavatau cAhiyamANAyAM pratyayo bhaviSyati / athopamAnopameyakriyayoH sAdhanabhedApekSAyAmiha kasmAnna bhavati-RcaM brAhmaNavadayaM gAthAmadhIta iti ? sApekSatvAt / - 1895 manunabho'Ggiro vati // 1 / 1 / 24 // manus nabhas aGgiras ityetAni nAmAni vati pratyaye pare padasaMjJAni na syuH| manuriva manuSvat / evaM nabhasvat / aGgirasvat / padatvAbhAvAdrurna bhavati SatvaM tu bhavati / 1896 tatra // 7 // 1 // 53 // tatreti saptamyantAdivArthe vat pratyayaH syAt / mathurAyAmiva mathurAvat pATaliputre praasaadaaH| sunna iva sAkete parikhA trughnavat / guruvad guruputre vartitavyamityAdiSu kriyAsAdRzye pUrveNaiva siddham / akriyaarthstvaarNbhH| - 1897 tasya // 7 // 1 // 54 // tasyeti SaSThayantAdivArthe vat pratyayaH syAt / caitrasyeva maitrasya gAvazcaitravat / brAhmaNasyeva kSatriyasya dantAH brAhmaNavat / akriyAviSayasAdRzyArtha aarNbhH| yomavibhAga uttraarthH| 1898 bhAve tval // 71 // 55 // tasyeti SaSThayantAd bhAve'bhidheye va tal ityeto pratyayau syAtAm / bhavato'smAt abhidhAnapratyayau iti bhAvaH zaddhasya pravRttinimittaM dravyasaMsargI bhedako gunnH| yadAha-yasya guNasya hi bhAvAt dravye zaddhanivezastadabhidhAne tvatalAviti / tatra ' jAtiguNAjAtiguNe samAsakRttaddhitAttu saMbaMdhe / DitthAdeH sve rUpe tvatalAdInAM vidhirbhavati ' // tatra jAtivacanebhyo jAtau, goH zadbhasya bhAvo gotvaM gotA / atra goshdvjaatirbhaavH| gorarthasya bhAvo gotvam gotA / atra gvaarthjaatirbhaavH| evamazvatvamazvatA / zuklasya guNasya bhAvaH zuklatvaM zuklatetyatra zuklaguNajAtiH / rUpasya bhAvo rUpatvaM rUpatA / rasasya rasatvaM rstaa| atra ruupaadigunnjaatiH| katvaM khatvamiti bhinnavarNavyaktisamavetA jaatiH| kavargatvaM cavargatvamiti kakArAdivargavyaktisamavetA jAtiH Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 382 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita saMhatiH / guNazabdebhyo guNe, zuklasya paTasya bhAvaH zuklatvaM zuklatA / atra zuklo guNo bhaavH| evaM zuklataratvaM zuklatamatvamiti sa eva prakRSTaH / aNutvaM mahatvamiti parimANalakSaNo gunnH| ekatvaM dvitvamiti saMkhyAlakSaNaH / pRthaktvaM nAnAtvamiti bhedalakSaNaH / uccaistvaM nIcaistvamiti ucchayAdilakSaNaH / vRttau pRthagAdizabdAH pRthagbhUtAdyarthe satve vartante iti pratyayaH vigrahastu pRthagbhUtasya bhAva iti / pavAdayo'pi guNA eveti paTutvaM mRdutvaM tIkSNatvamityAdiSvapi guNo bhaavH| samAsAt saMbaMdhe, rAjapuruSatvam / kRtaH saMbandhe-pAcakatvaM paktRtvaM kAryatvaM sAdhanatvam / atra kriyaakaarksNvndhH| taddhitAt saMbandhe-aupagavatvam / daNDitvam / vipANitvam / atropagudaNDAdisaMbandhaH / DitthAdeH svarUpe, DitthAdestu yadRcchAzabdAdanyasya pravRttinimittasyAsaMbhavAt tasminneva svarUpe DitthazabdavAcyatayA adhyavasitabhede'vyatirikte'pi vyatirikta iva zabdapratyayabalAt buddhayAvagRhIte dharme pratyayaH / Ditthasya bhAvaH svarUpaM Ditthatvam / evaM gojAte vo gotvaM goteti gozadasya svarUpam / zuklajAterbhAvaH zuklatvaM zuklateti zuklazadvasya svarUpam / gavAdayo hi yadA jAtimAtravAcinastadA teSAM zaddhasvarUpameva pratinimittam / tathA hyarthajAtau zabdArthayorabhedena zabdasvarUpamadhyavasyate yo gozabdaH sa evArtha iti / evaM devadattatvaM candratvaM sUryatvaM diktvaM AkAzatvam abhAvatvamiti svarUpamevocyate / eke tu yadRcchAzabdeSu zabdasvarUpaM saMjJAsaMjJisaMbaMdho vA pravRttinimittamiti manyante / anye tu DisthatvaM devadattatvamiti vayo'vasthAbhedabhinnavyaktisamavetaM sAmAnyam , candratvaM sUryatvamiti kAlAvasthAbhedabhinnavyaktisamavetaM sAmAnyaM, diktvaM AkAzatvaM abhAvatvamityupacaritabhedavyaktisamaveta sAmAnya pratyayArtha iti vadanto'trApi jAtimeva tvatalAdipratyayapravRttinimittamabhidadhati / nanu ca samAsakRttaddhitebhyo'pi bhAvapratyayena jAtirevAbhidhIyate gaurakharatvaM lohitazAlitvaM saptaparNatvaM dhavakhadiratvamiti, kumbhakAratvaM tantuvAyatvaM stambaramatvaM, paGkajatvamiti, hastitvaM mAnuSatvaM kSatriyatvaM rAjanyatvamiti ? ucyate / samAsakRttaddhiteSu saMbandhAbhidhAnamanyatra ruuttybhinnruupaavybhicritsNbndhebhyH| tatra rUDhayo gaurakharAdaya udAhRtA eva / abhinnarUpAstu taddhitA eva lubAdibhiH saMbhavanti gargatvaM paJcAlatvamiti / atra gargAdayaH zaddhA yAtraolapi yadyapi taddhitAntAstathApi mUlaprakRtyA saha sahavivakSAyAmabhinnarUpatvAt pratyayotpattisaMbaMdho nyagbhUta iti abhinnazabdAbhidheyataiva bhAvapratyayAt pratIyate na saMbaMdhaH / atha pazcAlazabdAt yugapadapatyajana Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 383 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. padAbhidhAyino bhAvapratyayena kimabhidhIyate? pravRttinimittasaMghAtaH yathA dhavakhadiratvamiti jaatisNhtiH| etena akSatvaM pAdatvaM mASatvamityAdInyapi vyAkhyAtAni / avyabhicaritasaMbaMdhAstu prAyaH kRtsveva bhavanti / sato bhAvaH satvaM sattA vidyamAnatvaM vidyamAnatA / atra hi jAtAveva bhaavprtyyH| nahi sadvastu sattAsaMbandhasya vyabhicaratIti sattAsaMbaMdhAnapekSaNAnna saMbaMdhe / pAcaka ityAdau tu saMbaMdhasya kAdAcitkatvAt tadapekSaH pAcakAdizaddhaH svArthamabhidhatta iti tataH saMbaMdhe pratyayo yuktH| tasmAt satsu vidyamAneSu ca padArtheSu nityasamavAyinI zabdaprattihetuH sattaiva bhAvapratyayavAcyA na tu satsattayoH saMbaMdhaH kazcit iti / tataH sthitametat rUDyAdibhyo'nyatraiva kRttaddhitasamAseSu sNbNdhaabhidhaanmiti| ' tve vA ' iti vacanAta strIpuMsAbhyAM pakSe nasnatrAvapi bhvtH| strItvaM strItA straiNam / puMstvaM puMstA posnamiti / lakAraH striitvaarthH| tvAntam A tvAttvAdiH' iti napuMsakam / 1899 tvate guNaH // 3 / 2 / 59 // parataH syanU guNavacanaH zabdastvata ityetayoH pratyayayoH parayoH puMvat syAt / paTavyA bhAvaH paTutvaM paTutA / tvata iti kim / paTTIrUpyam / guNa iti kim / kaThItvam / kecittu jAtisaMjJAvarjitasya vizeSaNamAtrasya puMvadbhAvamicchanti / pAcikAyA bhAvaH pAcakatvaM pAcakatetyAdau / 1900 prAktvAdagaDulAdeH // 71 // 56 // tvatalityanuvartate / brahmaNastva ityatra yattvazabdasaMkIrtanaM tasmAt prAk tvatalau pratyayAvadhikRtau veditavyau gaDulAdIn varjayitvA / te uttaratraivodAhariSyante / apavAdaiH samAvezArthaH karmaNi vidhAnArthathAraMbhaH / agaDulAderiti kim / gADulyam / kAmaNDalavam / gaDulAdiSu kamaNDaloH 'yavarNAllaghvAdeH' ityaN / zeSebhyastu rAjAderAkRtigaNatvAt vyaN / gaDulAderapi kecidicchanti-gaDulatvaM gaDulatA / 1901 naJ tatpuruSAbudhAdeH // 7 / 1 / 57 // prAktvAnnapUrvAd tatpuruSAd budhAvantavarjitAttvatalau syAtAmityayamadhikAro veditavyaH TyaNAdibAdhanArtham / 1 liGgAnuzAsanametat / asyArthazcAyam- bhAve tvatal' iti tvapratyayAdArabhya brahmaNastvamiti tvamabhivyApya ye pratyayAH tva-ya-eyaNa-aJ-aN-akaJ Iya-tvasvarUpAstadantaM nAma klIbam / Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 384 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita na zuklo'zuklastasya bhAvo'zuklatvamazuklatA / varNalakSaNavyaNvAdhayA tvatalAveva / ashauklymkaayemiti ca vyaNantena samAsaH / samAsAttu vyaNi nako vRddhiH prasajjyeta / evamapaterbhAvaH karma vA apatitvam apatitA / atra patyantalakSaNavyaNabAdhayA / anAdhipatyam agANapatyamiti vyaNantena samAsaH / arAjatvamarAjatA / atra raajaantlkssnnvynnvaadhyaa| anAdhirAjyamayauvarAjyamiti TyaNantena smaasH| amuurkhtvmmuurkhtaa| atra gunnaangglkssnntthynnvaadhyaa| amaukhyaMmajADyamiti vyaNantena samAsaH / asthaviratvamasthaviratA / atra vayolakSaNAJvAdhayA / asthAviramakaizoramityaNaantena smaasH| ahAyanavamahAyanatA atra hAyanAntalakSaNANvAdhayA / advaihAyanam / atraihAyanamityaNantena smaasH| apaTutvamapaTutA / atra ysvrnnlkssnnaannvaadhyaa| apATavamalAghavamityaNantena smaasH| aramaNIyatvamaramaNIyatA / atra yopAntyalakSaNAkabAdhayA / arAmaNIyakam akAmanIyakamityakAntena samAsaH / nagrahaNaM kim / prAjApatyam / sainApatyam / tatpuruSAditi kim / na vidyate patirasya apatirdAmaH / tasya bhAvaH karma vA Apatyam / evamArAjyam AhAyanam AramaNIyakam / abudhAderiti kim / na budhaH abudhaH tasya bhAvaH karma vAAbudhyam / Acaturyam / atra rAjAditvAt vyaN / atha vyaNantAnAmeSAMnaJsamAso bhavati vA navA budhasya bhAvaH karma vA baudhyam na baudhyamabaudhyamiti ? bhvtiityeke| na bhvtiitytye| 1902 pRthvAderiman // 7 / 1 / 58 // pRthvAdibhyastasya bhAve iman pratyayo vA syAt / vAvacanAdyavANAdiH prAmoti so'pi bhavati / 1903 pRthumRdubhRzakRzadRDhaparivRDhasya Rto raH // 7 / 4 / 39 // pRthvAdInAmRkArasyemani NISTheyasuSu ca pareSu rAdezaH syAt / pRthorbhAvaH prathimA pRthutvaM pRthutA pArthavam / pradimA mRdutvaM mRdutA mArdavam / bahulasya bhAva ityatra imani bahulasya 1904 priyasthirasphirorugurubahulatRpradIrghavRddhandArakasyemani ca prAsthAsphAvaragaravahanapadrAghavarSadvandam // 7 / 4 / 38 // priyAdInAM yathAsaMbhavamimani NISTheyasuSu ca yathAsaMkhyaM prAdaya AdezAH syuH / ityAdinA vaMhAdezaH / Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 385 baMhimA bahulatvaM bhultaa| bAhulyam vyaNa / vatsimA / vatsatvaM vatsatA / vAtsam / vayolakSaNo'J / evaM priyasya bhAvaH premA priyatvaM priyatetyAdi / 1905 bhUlaka cevarNasya // 4 // 41 // bahuzabdasya IyasAvimani ca pare bhU ityayamAdezaH syAdanayozcevarNasya luk / bahorbhAvaH bhuumaa| 1906 sthUladUrayuvahasvakSiprakSudrasyAntasthAderguNazca nAminaH // 7 // 4 // 42 // sthUlAdInAM yathAsaMbhavamimani NISTheyasuSu ca pareSvantasthAderavayavasya luk syAnnAminazca gunnH| isvasya bhAvo isimaa| kSiprasya kSepimA / kSudrasya kssodimaa| 1907 varNadRDhAdibhyaSTyaNa ca vA / / 7 / 1 / 59 // varNavizeSavAcibhyo dRDhAdibhyazca tasya bhAve vyaNa iman cetyetau pratyayau vA syAtAm / prAtvAdityadhikArAt tvatalau c| vAvacanAdyazvANa prAmoti so'pi bhvti| zuklasya bhAvaH zauklyaM zuklimA zuklatvaM shukltaa| ziterbhAvaH zaityaM zitimA zititvaM zititA zaitam / vAvacanAd varNAntasya pAzcarUpyam / dRDhAdi-dADhaya draDhimA dRDhatvaM dRddhtaa| vaaddhym| ddhimaa| vRDhatvaM dRDhatA / pArivaDhyaM parivaDhimA parivRDhatvaM pariDhatA / vaimatyaM vimatimA vimatitvaM vimatitA vaimatam / sAMmatya saMmatimA saMmatitvaM saMmatitA sAMmatam / svarNAntalakSaNo'N / TakAro GayarthaH / arhato bhAvaH karma vA Arhantyam DI cet aarhntii| evamaucitI yathAkAmI sAmagrI zailI pArikhyAtI AnupUrvI / bahuvacanAdAkRtigaNo'yam / tena sthairya sthemetyAdyapi siddham / 1908 patirAjAntaguNAgArAjAdibhyaH karmANa va // 71 / 60 // patyantebhyo rAjAntebhyo guNAGgebhyo rAjAdibhyazca paSThayantebhyo bhAve karmaNi ca kriyAyAM TyaNa pratyayaH syAt / prAtvAdityadhikArAt tvatalau ca / patyanta-adhi'patebhovaH karma vA Adhipatyam adhipatikham adhipatitA / evaM nArapatyam / bArhaspatyam / prAjApatyam / sainApatyam / rAjAnta-AdhirAjyam adhirAjatvam adhirAjatA / evaM saurAjyam / yauvarAjyam / guNAga-dravyAzrayI guNaH, guNo'GgaM 1 kecittu vRDhazabdasyApi RkAsya rAdezamicchanti iti matAntareNAtra ratvam // Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 386 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita nimittaM yeSAM pravRttau te guNAGgAH, guNadvAreNa ye guNini vartante na tu guNavacanA eva / mauDhayaM mUDhatvaM muuddhtaa| maukharyam / vaiduSyam / rAjAdi-rAjyam rAjatvaM rAjatA / kAvyaM kavitvaM kavitA / brAhmaNyaM brAhmaNatvaM brAhmaNatA / cakAro bhAve karmaNi cetyubhysmuccyaarthH| 1909 arhatastot ca // 7 // 161 // arhatazadvAt SaSThayantAd bhAve karmaNi cArthe vyaN pratyayaH syAt tatsaMniyoge ca takArasya nt ityAdezo bhavati / arihananAt rajohananAt rahasyAbhAvAcca arhan pRSodarAditvAt / yadvA catustriMzatamatizayAn surendrAdikRtAM pUjAM vAhati iti arhan / tasya bhAvaH karma vA Arhantyam / ArhantI / prAktvAditi tvatalau ca / arhattvam / arhttaa| 1910 sahAyAdvA // 1 // 62 // sahAyazabdAt tasya bhAve karmaNi ca vyaN pratyayo vA syAt / vAvacanAt pakSe yopAntyalakSaNo'kaJ / prAktvAditi tvatalau ca / sahAyasya bhAvaH karma ca sAhAyyam / sAhAyakam / sahAyatvam / shaaytaa| 1911 sakhivaNigdUtAdyaH // 7 / 1 / 63 // sakhivaNigdUta ityetebhyastasya bhAve karmaNi ca yaH pratyayaH syAt / prAktvAditi tvatalau ca / sakhyurbhAvaH karma vA sakhyam / sakhitvaM sakhitA / vaNijyam / vaNijyA / vaNiktvam / vaNiktA / dRtyam / dUtatvaM dUtatA / rAjAderAkRtigaNatvAt TyaNapi / vANijyam / dautyam / 1912 stenAnna luka ca // 71 / 64 // stenazabdAta tasya bhAve karmaNi ca yaH pratyayaH syAttatsaMniyoge ca na ityetasya luk syAt / prAktvAditi tvatalau c| stenasya bhAvaH karma cA steyam / stenatvam stentaa| rAjAdidarzanAt stainyamityapi bhavati / 1913 kapijJAterayaNa // 7 // 1 // 66 // kapi jJAti ityetAbhyAM tasya bhAve karmaNi ca eyaNa pratyayaH syAt / tvatalau ca / kaperbhAvaH karma vA kApeyam / kapitvaM kapitA / jJAteyam / jJAtitvaM jJAtitA / kapeH ikArAntatvAt aNi prApte jJAtezca prANijAtitvAdavi prApte vacanam / Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. ___ 1914 prANijAtivayo'rthAdaJ // 7 // 1166 // prANijAtivAcino vayovacanAca tasya bhAve karmaNi vAJ pratyayaH syAt / tvatalau ca / azvasya bhAvaH karma vA Azvam / azvatvam / azvatA / kumArasya bhAvaH karma vA kaumAraM kumAratvaM kumAratA / prANigrahaNaM kim / tRNatvaM tRNatA / jAtigrahaNaM kim / devadattatvam / devdtttaa| 1916 yuvAderaNa / / 7 / 1 / 67 // yuvAdibhyaH zabdebhyastasya bhAve karmaNi cAN pratyayaH syAt tvatalau ca / yUno liGgaviziSTasyApi grahaNAt yuvaterbhAvaH karma vA yauvanam yuvatvaM yuvatA / caurAdipAThAdyauvaniketyapi bhavati / sthAviram / sthaviratvam / sthvirtaa| 1916 hAyanAntAt // 71168 // hAyanAntebhyaH zabdebhyastasya bhAve karmaNi cAN pratyayaH syAt tvatalau ca / dvaihAyanam / dvihAyanatvam / dvihAyanatA / traihAyanam / cAturhAyanam / atrAvayovAcitvAt 'catusnehAyanasya vayasi' hati NatvaM na bhavati / vayasi tu pUrveNA traihAyaNam / cAturhAyaNam / 1917 ravRvarNAllaghvAdeH // 169 // laghurAdiryasyevarNovarNasya tadantAnAmnastasya bhAve karmaNi cANa pratyayaH syAt / tvatalau ca / zucerbhAvaH karma vA zaucam zucitvaM zucitA / zakuneH zAkunam / munerbhAvaH karma vA maunam / saMmateH sAMmatam / kavarbhAvaH karma vA kAvyamiti tu rAjAdipAThAt / nakharajanyA nAkharajanam / harItakyA hArItakam / titaunastaitavam / pRthoH pArthavam / paToH pATavam / lghorlaaghvm| vadhvA vAdhavam / pituH paitram / AdigrahaNaM smiipmaatraarthm| tena titau ityatrAvyavahite zucyAdau caikavarNavyavahite laghuni bhavati / yvarNAditi kim / ghaTatvam / paTatvam / ladhyAderiti kim| paannddutvm| knndduutvm| kecittu kRzAno rbhAvaH karma vA kAryAnavam / aratnerAratnam arAterArAtam ityAdiSvapi icchanti / tanmatasaMgrahArtha ladhvAderiti prakRtevizeSaNaM na varNasyeti vyAkhyeyam / tanmate saMmateH sAMmatamiti na bhavati / 1918 puruSahRdayAdasamAse // 71170 // puruSahRdaya ityetAbhyAM tasya bhAve karmaNi cANa syAt tvatalau ca asamAse na cedanayoH samAso viSayabhUto Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 388 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita bhavati / puruSasya bhAvaH karma vA pauruSam puruSatvaM puruSatA / hRdayasya bhAvaH karma vA hArdam / hRdayasya hRllAseti hRdbhAvaH / hRdayatvaM hRdayatA / asamAsa iti kim / paramapuruSatvam / paramahRdayatvam / satpuruSavam / sauhRdayyam / paramapauruSaM paramahAdamityAdi mA bhUt / ata eva niSedhAt sApekSAdapi bhAvapratyayo vijJAyate / tena kAkasya kASNya balAkAyAH zauklyamityAdi siddham / pauruSamiti prANijAtyApi siddham / samAsaviSaye pratiSedhArtha puruSopAdAnam / 1919 zrotriyAdyaluk ca / / 7 / 171 // zrotriyazabdAt tasya bhAve karmaNi cANa pratyayaH syAt tatsaMniyoge ca ya ityasya lopaH bhavati tvatalau ca / zrotriyasya bhAvaH karma vA zrautram / zrotriyatvaM zrotriyatA / caurAdipAThAdakaJapi / zrotriyakam / 1920 yopAntyAdgurUpottamAdasuprakhyAdakaJ // 71 / 72 // triprabhRtInAmantyamuttamam tatsamIpamupottamam upottamaM guruya'sya tasmAt yakAropAntyAt suprakhyavarjitAt tasya bhAve karmaNi cAkaJ pratyayaH syAt tvatalau ca / ramaNIyasya bhAvaH karma vA rAmaNIyakam ramaNIyatvam ramaNIyatA / dArzanIyakam / kaamniiykm| aupAdhyAyakam / pAnIyakam / gurugrahaNAdanekavyaJjanavyavadhAne'pi bhavati / AcAryakam / gurugrahaNaM dIrghaparigrahArtha saMyogaparigrahArtha ca / anyathA dIrghottamAdityucyeta / yopAntyAditi kim / kApotam / vimAnatvam / gurUpottamAditi kim / kSatriyatvam 'kAyatvam / asuprakhyAditi kim / suprakhyatvam / guNAGgatvAt vyaNapi / saupakhyam / 1921 caurAdeH / / 7 / 1 / 73 // caurAdibhyastasya bhAve karmaNi cAkaJ pratyayaH syAt / tvatalau ca / caurasya bhAvaH karma vA caurakam / caurikaa| dhaurtakam / dhaurtikA / mAnojJakam / zreyarUpakam / cauratvam / caurtaa| yUno bhAva; yauvanakam, yauvanikA / atra no'padasyetyantyasvarAdelaki prApte / 1922 yUno'ke // 14 // 50 // yuvanazabdasyAke pare'ntyasvarAderlugna syAt / iti niSedhAnna bhavati / ... 1923 indrAllit // 71 / 74 // dvandvasamAsAttasya bhAve karmaNi cAkaJ Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 389 pratyayaH syAt sa ca lit tvatalau ca / litkaraNaM strItvArtham / gopAlapazupAlAnAM bhAvaH karma vA gaupaalpshupaalikaa| gopazupAlatvam gopazupAlatA / zaiSyopAdhyAyikA / kautsakuzikikA / vizva pakSI nA ca naraH vivorbhAvaH karma vA vaitrikaa| atra 'sva rNAlladhyAdeH' ityaNi prApte prtvaadkny| evaM bhAratabAhubalikA / 1924 gotracaraNAcchlAghAtyAkAraprAptyavagame // 7 / 1 / 75 / / gotravAcinazcaraNavAcinazca zadvAttasya bhAve karmaNi ca lidakaJ pratyayo bhavati tvatalau ca zlAghAdiSu viSayabhUteSu / zlAghA vikatthanam / atyAkAraH parAdhikSepaH / viSayabhAvaH punaH zlAghAdInAM kriyArUpANAM bhAvakarmaNI prati sAdhyatvAt / gotramapatyaM pravarAdhyAyapaThitaM ca / caraNaM zAkhAnimittaM kaThAdi / gAya'sya bhAvaH karma vA gArgikA tayA shlaaghte| kAThikayA vikatthate / gArgikayA atyAkurute / kAThikayAvikSipati / gArgikAM prAptavAnavagatavAn vA / kAThikAmadhigatavAn vijJAtavAn vA / gArgyatvena gArgyatayA kaThatvena kaThatayA zlAghate / zlAghAdiSviti kim / gArgam / kATham / praannijaatilkssnno'ny| 1925 hotrAbhya IyaH // 7 / 1 / 76 // hotrAzabda RtvigvizeSavacanaH / RtvigvizeSavAcibhyastasya bhAve karmaNi IyaH pratyayaH syAt tvatalau ca / maitrAvaruNasya bhAvaH karma vA maitrAvaruNIyam / maitrAvaruNatvam / maitrAvaruNatA / evamagnIdhaH agnidhIyam / neSTuH neSTrIyam / potuH potrIyam / brAhmaNAcchaMsino brAhmaNAcchaMsIyam / hUyate Abhiriti hotrA Rca ityeke / tAnyevodAharaNAni / maitrAvaruNAdayastu RgvacanAH / bahuvacanaM svarUpavidhinirAsArtham / 1926 brahmaNastvaH // 7 // 1177 // hotrAbhya iti vartate / brahman ityetasmAdRtvigvAcinastasya bhAve karmaNi ca tvaH pratyayaH syAt / iiyaapvaadH| brahmaNo bhAvaH karma vA brahmatvam / hotrAdhikArAt brAhmaNaparyAyAjjAtivAcino brahmanzabdAt talapi bhavati / brahmatvam / brhmtaa| . iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM taddhitaprakaraNe bhAvakarmArthAH smaaptaaH|| 1 talapIti-na kevalaM 'bhAve tvatal' ityanena tvaH kiMtu tlpi| ayamarthaH Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita // atha kSetrAdyarthakAH / / 1927 zAkaTazAkinau kSetre // 7 / 1178 // tasyeti vrtte| kSetraM dhAnyAdInAmutpattyAdhArabhUmiH / tasyeti SaSThayantAd kSetre'rthe zAkaTazAkina ityeto pratyayau syAtAm / irNAM kSetram ikSuzAkaTam / 3kssushaakinm| mUlakazAkaTaM mUlakazAkinam / zAkazAkaTam / zAkazAkinam / 1928 dhAnyebhya Inan / / 7 / 1 / 79 // dhAnyavAcibhyaH SaSThyantebhyaH kSetre'rthe inaJ pratyayaH syAt / kulatthAnAM kSetraM kaulatthInam / maudgInam / praiyaGgavINam / naivArINam / kaudravINam / 1929 brIhizAlereyaNa // 7 / 1 / 80 // vrIhi zAli ityetAbhyAM tasya kSetre eyaNa pratyayaH syAt / iinno'pvaadH| vrIheHkSetraM traiheyam / zAleyam / 1930 yavayavakaSaSTikAdyaH // 7 // 1381 // yavayavakaSaSTi ityetebhyastasya kSetre yaH pratyayaH syAt / iino'pvaadH| yavAnAM kSetraM yavyam / yavakyam / SaSTikyam / SaSTirAtreNa pacyamAnA vrIhayaH ssssttikaaH| ata eva nipAtanAta siddhiH| 1931 vANumASAt // 7 / 1 / 82 / / aNu mASa ityetAbhyAM SaSThayantAbhyAM kSetre'rthe yaH pratyayo vA syAt / pakSe InaJ / aNUnAM kSetramaNavyam / ANavInam / mASyam / mASINam / 1932 vomAbhaGgAtilAt // 7 / 1 / 83 // umA bhaGgA tila ityetebhyaH SaSThayantebhyaH kSetre'rthe yaH pratyayo vA syAt / pakSe InaJ / umAbhaGge api dhAnye eveSyete / umAnAM kSetram umyam aumInam / bhaDanyam / bhAGgInam / tilyam / tailInam / yogavibhAga uttarArthaH / 1933 alAbvAzca kaTo rajasi // 7 / 1 / 84 // alAbUzadvAJcakArAdumA Rtvigvacanasya brAhmaNavacanasya ca tvapratyayaH samAnaH tena jAtivacanasya talapi bhavatItyarthaH / upalakSaNaM cedaM tena brahmaNo bhAvaH karma vA prANijAtyatri braahmmitypi| Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 391 bhaGgAtilebhyazca SaSThayantebhyo rajasyarthe kaTaH pratyayaH syAt / alAbUnAM rajaH alAbUkaTam / umAkaTam / bhaGgAkaTam / tilakaTam / 1934 ahA gamye'zvAdInaJ // 7 // 1185 // tasyeti SaSThayantAdazvazaddhAdekenAhA gamye'rthe InaJ pratyayaH syAt / azvasyaikenAhA gamya AzvIno'dhvA / ahnati kim / azvasya mAsena gmyH| 1935 kulAjalpe // 71 / 86 // SaSThayantAt kulazabdAjalpe'rthe InaJ pratyayaH syAt / kulasya jalpaH kolInam / 1936 pIlvAdeH kuNaH pAke // 7 // 187 // pIlvAdibhyaH SaSThayantebhyaH pAke'rthe kuNaH pratyayaH syAt / pIlUnAM pAkaH piilukunnH| krkndhukunnH| 1937 karNAdermUle jAhaH // 71 / 88 // karNAdibhyaH SaSThayantebhyo mUle'rthe jAhaH pratyayaH syAt / karNasya mUlaM karNajAham / akSijAham / 1938 pakSAttiH // 7 / 1189 // pakSazaddhAt SaSThayantAnmUle'rthe tiH pratyayaH syAt / pakSasya mUlaM pksstiH| 1939 himAdeluH sahe // 7 / 1 / 90 // himazaddhAt SaSThayantAt sahesahamAne'rthe eluH pratyayaH syAt / himasya sahaH-himaM sahamAna: himeluH| 1940 balavAtAdUlaH // 71 / 91 / / bala vAta ityetAbhyAM SaSThayantAbhyAM sahe'rthe UlaH pratyayaH syAt / balasya sahaH-valaM sahamAnaH bluulH| vaatuulH| 1941 zItoSNatRprAdAlurasahe / / 7 / 1 / 92 // zIta uSNa tRpa ityetebhyaH SaSThayantebhyo'sahe'sahamAne'rthe AluH pratyayaH syAt / zItasyAsahaH-zItamasahamAna shiitaaluH| ussnnaaluH| tRpaaluH| tRptaM duHkham / 1942 yathAmukhasaMmukhAdInastad dRzyate'smin // 71 / 93 // yathAmukha saMmukha ityetAbhyAM taditi prathamAntAbhyAmasminniti saptamyarthe InaH pratyayaH syAt yattat prathamAntaM dRzyate cet tadbhavati / yathAmukha dRzyate'smin yathAmukhIna aadrshaadiH| mukhasya sadRzo'rtho yathAmukhaM pratibimba ucyate / ata eva nipAtanAd Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita 'yathAtheti prtissedhe'pyvyyiibhaavH| samaM mukhaM saMmukhaM samaM mukhamasyAneneti vA saMmukhaM pratibiMbameva / ata eva nipAtanAt samazadrasya antlopH| saMmukhaM dRzyate'sminniti sNmukhiinH| yathAmukhInaH sItAyA iti / saMmukhIno hi jayo randhraprahAriNAmiti ca upamAnAt / 1943 sarvAdeH pathyakarmapatrapAtrazarAvaM vyAnoti // 7 / 1 / 94 // sarvazaddhapUrvebhyaH pathin aGga karman patra pAtra zarAva ityetadantebhyo nirdezAdeva dvitIyAntebhyo vyAmotItyarthe InaH pratyayaH syAt / sarvapathaM vyApnoti sarvapathIno rathaH / sarvAGgINastApaH / sarvakarmINaH purussH| sarvapatrINaH saarthiH| sarvapAtrINaH sarvazarAvINa odnH| sarvAderiti kim / panthAnaM vyAmoti / 1944 Aprapadam // 7 / 1 / 95 // pragataM padaM prapadam / pdaagrmityrthH| athavA pavRddha padaM prapadam padasyopariSTAt saMsthA khaluko gulpha iti yaavt| AG maryAdAyAmabhividhI vA / A prapadAt Amapadam / 'paryapAG' ityvyyiibhaavH| AmapadazaddhAnnirdezAdeva dvitIyAntAd vyAmotItyarthe InaH pratyayaH syAt / AprapadaM vyAmoti na tadativartate yaH sa ApapadInaH pttH| anena paTasya pramANamAkhyAyate / 1947 anupadaM baddhA // 7 // 1196 // anupadazaddhAnnirdezAdeva dvitIyAntAd baddhA ityetasminnarthe InaH pratyayaH syAt / anupadaM baddhA anupadInA upAnat / pdprmaannetyrthH| anupadamiti dairye'nurityvyyiibhaavH| 1946 ayAnayaM neyaH // 7 / 1 / 97 // ayAnayazaddhAnirdezAdeva dvitIyAntAnneya ityasminnarthe InaH pratyayaH syAt / ayAnayaM neyo'yAnayInaH shaarH| phalakazirasi sthita ucyate / ayaH pradakSiNaM gamanam / anayaH prasavyaM vAmam / zAridyUte hi kecicchArAH pradakSiNaM gacchanti kecit prasavyam / teSAM gatirayasahito'nayo'yAnaya ityucyte| yasmin parazAraiH padAnAmapravezaH tadubhayaM neyaH ayAnayIna iti ruuddhiH| athavA ayaH zubhaM daivam / anayo'zubham / zubhAdevAdapavartate'zubhaM daivaM yasmin karmaNi tadayAnayaM zAntikarma catuHzaraNapratipattiranAghAtaghoSaNaM devagurupUjA tapo dAnaM brahmacaryAdiniyamaH tadyo neyaH kArayitavyaH so'yAnayIna Izvara iti / 1947 sarvAnnamatti // 7 / 1 / 98 // sarvAnnazadvAd dvitIyAntAd attItya Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. . sminnarthe InaH pratyayaH syAt / sarvazaraH prakArakAsnye / sarvaprakAramannaM sarvAnnaM tadatti sarvAnnIno bhikssuniymrhitH|| 1948 parovarINaparaMparINaputrapautrINam // 7 / 1 / 99 // parovarINAdayaH zaddhA anubhavatyarthe InapratyayAntA nipAtyante / parAvarazadvAd dvitIyAntAdanubhavatyarthe InaH pratyayo'varazaddhAkArasya cotvaM pratyayasaMniyoge nipAtyate / parA~zcAvarA~cAnubhavati provriinnH| pArovaryamityatrAtItakramavAci parovaramiti zadvAntaram / paraMparINeti paraparatarazadvAda dvitIyAntAdanubhavatyathai InaH paraMparabhAvazca / parAn paratarA~thAnubhavati prNpriinnH| mantriparaMparAmantraM bhinattItyatra paramparAzaddha Avanto bAhulyArthaH prakRtyantaram / putrapautrINeti putrapautrazadvAd dvitIyAntAdanubhavatyarthe InaH / putrA~zca pautrA~zcAnubhavati putrpautriinnH| 1949 yathAkAmAnukAmAtyantaM gAmini // 71 / 100 // yathAkAmAnukAma atyanta ityetebhyo dvitIyAntebhyo gAminyarthe InaH pratyayaH syAt / yathAkAmaM gAmI yathAkAmInaH / anukAmInaH / yathecchaM gAmItyarthaH / 1950 pArAvAraM vyastavyatyastaM ca // 7 / 1 / 101 // pArAvArazabdAtsamastAd vyastAd vyatyastAca nirdezAdeva dvitIyAntAd gAminyarthe InaH pratyayaH syaat| pArAvAraM gAmI pArAvArINaH / pArINaH / avaariinnH| pArAvArINaH / 1951 anugvalam // 71 / 102 // anuguzabdAd dvitIyAntAdalaMgAmini InaH pratyayaH syAt / alaM pryaaptmityrthH| gavAM pazcAdanugu tadalaM gAmI alaMgavInA gopaalkH| 1952 adhvAnaM yenau ||7|1|103||alNgaaminiiti vrtte| adhvanzaddhAd dvitIyAntAdalaMgAmini ya Ina ityetau pratyayau syAtAm / adhvAnamalaMgAmI adhvanyaH / adhvniinH| 1953 abhyamitramIyazca // 7 / 1 / 104 // abhyamitrazabdAd dvitIyAtAdalaMgAmini IyaH pratyayaH syAt cakArAdyenau ca / abhyamitramalaMgAmI abhymitriiyH| abhymitryH| abhymitriinnH| amitrAbhimukhaM bhRzaM gntetyrthH| Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatyakriyA. [taddhita 1954 samAMsamInAdyazvInAdyaprAtInAgavInasAptapadInam // 7 / 1 / 105 // samAMsamInAdayaH zaddhA InapratyayAntA nipAtyante / sAptapadInastvInapratyayAntaH / samAMsamIneti samAMsamAmiti vIpsAdvitIyAntAt samudAyAd garbha dhArayatyarthe InaH pUrvapadavibhaktezcAlup / samAM samAM garbha dhArayati samAMsamInA gauH| samAmiti kAlAdhvanoAptAviti dvitIyA / anye samAyAM samAyAM vijAyate garbha vimuJcati samAMsamIneti pUrvapadasya yalopamAhuH / vyAptyabhAvAcAdhikaraNe saptamI / adyazvIneti adyazvaHzabdayorthei samAsaH vijaniSyamANe'rthe vijananasya pratyAsattau gamyamAnAyAmInaH / adya zvo vA vijaniSyamANA adyazvInA gauH| evaM nAma prtyaasnnmsvetyrthH| anye tu pratyAsattau gamyamAnAyAM bhaviSyatyarthe prtyymaahuH| adya zvo vA bhaviSyati adyazvIno lAbhaH / adyazvInaM maraNam / eva mdypraatHshbdaadiinH| adyamAtInA gauH| adyamAtIno laabhH| adyapAtInaM maraNam / AgavIneti AgopratidAnazabdAt kAriNyarthe InaH pratidAnazabdasya ca luk / AgomatidAnaM kArI AgavInaH karmakaraH / gavA bhRto ya A tasyAH goH pratyarpaNAta karma karoti sa aagviinH| rUDhizaro'yam / yatkizcidAdAyA tasya pratidAnAda karmakara evamucyata ityeke / anye tu A goH prApteH karmakArI AgavIna ityAhuH / sAptapadIneti saptapadazadvAt tRtIyAntAt tadavApye'rthe InaJ yattadavApyaM taccet sakhyaM sakhA vA bhavati / saptabhiH padairavApyaM sAptapadInaM sakhyam / sAptapadInaH skhaa| sAptapadInaM mitram / 1955 aSaDakSAzitaMgvalaMkarmAlaMpuruSAdInaH // 7 / 1 / 106 // aSaDakSa AzitaMgu alaMkarman alaMpuruSa ityetebhyaH svArthe InaH pratyayaH syAt / avidyamAnAni SaDakSINi asmin aSaDakSINo mNtrH| sattathyakSNaH svAGga iti TAntAdInaH / aSaDakSINA krIDA dvAbhyAM sAdhyata ityarthaH / aSaDakSINaH kandukaH / yena dvau kriiddtH| adRzyAni SaDakSINi asya aSaDakSINazcaitraH / pituH pitAmahasya putrasya vA dRSTocyate / indriyaparyAyo vaakssshddhH| avidyamAnAni SaDakSANyasyASaDakSINo'manaskaH / vicAreNa vinA pravartata ityarthaH / AzitA gAvo'sminiti AzitaMgu / asmAdeva nipAtanAt pUrvapadasya mo'ntH| tata iinH| AzitaMgavInamaraNyam / alaM karmaNe alaM puruSAya 'prAtyavapari' ityAdinA samAsaH tata InaH alaMkarmINaH alaMpuruSINaH / rAjAdhInamiti tvadhInena zauNDAditvAt sptmiismaasH| asti Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. cAdhInazabdaH / 'asmAsvadhInaM kimu niHspRhANAm' iti / 'vAkyaM hi vaktaryadhInaM bhavati' iti / tadetat prayoktaryadhInaM bhavatI 'ti / 1966 adik striyAM vAcaH // 7 / 1 / 107 // azcatyantAnAmna InaH pratyayo vA syAt svArthe na cet sa dizi striyAM vartate / prAcInam / prAk / pratIcInaM pratyak / udIcInam udak / avAcInam avAk / samIcInaH samyaG / adistriyAmiti kim / prAcI udIcI dik / diggrahaNaM kim| prAcInA zAkhA / strIgrahaNaM kim / prAcInaM prAk ramaNIyam / dizyapi lubantaM svabhAvAnapuMsakam / 'vAdyAt' iti vikalpe labdhe vAgrahaNaM pUrvatra nityArtham / ..1957 tasya tulye kaH saMjJApratikRtyoH // 71 / 108 // tasyeti paSThayantAttulye sadRze'rthe kaH pratyayaH syAt saMjJAyAM pratikRtau ca viSaye / pratikRtiH kASThAdimayaM praticchandakam / azvasya tulyaH ashvkH| uSTrakaH / gardabhakaH / azvAdisadRzasya saMjJA etaaH| pratikRti-azvakaM rUpam / azvikA pratimA / azvakAni rUpANi / tulya iti kim / indrdevH| evaMnAmA kazcit / nAtra sAdRzyam / saMjJApratikRtyoriti kim / gostulyo gavayaH / saMjJAgrahaNamapratikRtyartham / ekevaahuH| tulyamAtre prtyyH| ziva iva shivkH| 1958 na nRpUjArthadhvajacitre // 7 // 1 / 109 // nari manuSye pUjArthe dhvaje citre ca citrakarmaNi abhidheye kaH pratyayo na syAt / tatra so'ymityevaabhisNbNdhH| saMjJApratikRtyoriti yathAsaMbhavaM prApta pratiSedho'yam / nR-cazcA tRNamayaH puruSo yaH kSetrarakSaNAya kriyate / cazcAtulyaH purussshcshcaa| evaM vardhikA / khrkuttii| pUjArtha-arhan, zivaH, skndH| pUjanArthAH pratikRtatha ucyante / dhvaja-garuDaH siMhaH tAlo dhvaja; / citra-duryodhanaH bhImasenaH / 1959 apaNye jIvane // 7 / 1 / 110 // jIvantyaneneti jIvanam / paNyaM vikretavyam / paNyavarjitaM yajjIvanaM tasmin kaH pratyayo na syAt / vAsudevasadRzo vAsudevaH / evaM zivaH skandaH viSNuH / devalakAnAM jIvikArthAH pratikRtaya ucyante / apaNya iti kim / hastikAn vikrINIte / jIvana iti kim / krIDane niSedho mA bhUt / hstikH| Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita 1960 devapathAdibhyaH // 7 / 1 / 111 // devapatha ityevamAdibhyastulye saMjJApratikRtyoH kaH pratyayo na syAt / devapathasya tulyo devapathaH / evaM haMsapathaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / pUrvayogAvasyaiva prpnycH| 1961 vastereyaJ // 71 / 112 // tasya tulya iti vartate na saMjJApatikatyoriti / vastizabdAt paSThayantAt tulye'rthe eyaJ pratyayaH syAt / vastestulyaM vAsteyam / vAsteyI praNAlikA / 1962 zilAyA eyaca // 7 / 1 / 113 // zilAzabdAt SaSThayantAt eyac pratyayaH syAt cakArAdeyaJ c| zilAyAstulyaM zileyaM zaileyaM ddhi| zileyI zaileyI iSTakA / cakAraH ' aNabeyekaNa' iti eyasya sAmAnyagrahaNAvighAtArthaH / anyathA hyasyaiva syAt / anye tu dravyazaddhavadeyajantaM striyAM nAstItyAhuH / 1963 shaakhaaderyH||7|1|114|| zAkhA ityevamAdibhyastasya tulye yaH pratyayaH syAt / puruSaskandhasya vRkSaskandhasya vA tiryak prasRtamahaM zAkhetyucyate / tadyathA zAkhA pArthAyatA tathA kulasya yaH pArthAyato'GgabhUtaH sa zAkhAyAstulyaH shaakhyH| mukhyH| jghnyH| 1964 drobhavye // 7 / 1 / 115 // druzabdAt tasya tulye bhavye'bhidheye yaH pratyayaH syAt / viziSTeSTapariNAmena bhavatIti bhavyam abhipretAnAmarthAnAM pAtram / drutulyo dravyamayaM maannvkH| dravyaM kArSApaNam / yathA dru agranthi ajimaM dAru upakalpyamAnaviziSTeSTarUpaM bhavati tathA mANavako'pi vinIyamAno vidyAlakSmyAdibhAjanaM bhavatIti dravyamucyate / kArSApaNamapi viniyujyamAnaM viziSTeSTamAlyAdyapabhogaphalaM bhavati iti dravyamucyate / druriva dravyaM raajputrH| yathA drumaH puSpaphalAdibhirarthinaH kRtArthayati evamanyo'pi yaH so'pi dravyamucyate / bhavya iti kim / drutulyo'yaM na cetayate / 1965 kuzAgrAdIyaH // 71 / 116 // kuzAgrazabdAt tasya tulye IyaH pratyayaH syAt / kuzAgrasya tulyaM kuzAgrIyaM zastram tadAkArakhAt / kuzAgrIyA buddhiH tIkSNakhAt / 1966 kAkatAlIyAdayaH // 7 // 1 / 117 // kAkatAlIyAdayaH zabdA Iya Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 397 pratyayAntAH sAdhavo bhavanti tasya tulye'bhidheye| kAkazca tAlazca kAkatAlam / yathA kathaMcid vrajataH kAkasya nipatatA tAlenAtarkitopanatazcitrIyamANaH saMyogo lakSaNayocyate tattulyaM kAkatAlIyam / evaM khalatibilvIyam / andhakazca vartikA ca andhakavartikam / atrAndhakasya vartikAyA upari atarkitaH pAdanyAsa ucyate / andhakasya bAhUtkSepe vartikAyAH kare nilayanaM vA tattulyamandhakavatikIyam / ajayA pAdenAvakiratyAtmavadhAya kRpANasya darzanamajAkRpANam tattulyamajAkRpANIyam / evaMvidhacitrIkaraNaviSayAH kaaktaaliiyaadyH| nipAtanaM rUTyartham / bahuvacanAdanye'pi / ardhajaratIyam / ghuNAkSarIyamityAdi / 1967 zarkarAderaNa // 7 / 1 / 118 // zarkarAdibhyastasya tulye'N pratyayaH syAt / zarkarAyAstulyaM zArkaraM dadhi madhuravAt / zArkarI mRttikA kaThinatvAt / 1968 aH sapatnyAH / 7 / 1 / 119 // sapatnIzabdAt tasya tulye are pratyayaH syAt / sapatnyAstulyaH sptnH| 1969 ekazAlAyA ikaH // 71 / 120 // ekazAlAzabdAt tasya tulye . ikaH pratyayaH syAt / ekazAlAyAstulyamekazAlikam / 1970 goNyAdezcaikaN // 7 / 1 / 121 // goNyAdibhya ekazAlAzabdAca tasya tulye ikaNa pratyayaH syAt / goNyAstulyaM gauNikam / aGguleragulyA vA . Agulikam / ekazAlAyA aikazAlikam / __1971 karkalohitATa TIkaN ca // 11 / 122 // karkalohitazabdAbhyAM tasya tulye TIkaNa pratyayaH syAcAdikaN / zuklo'zvaH krkH| tasya tulyaH kaarkiikH| kArkikaH / lauhitiikH| lauhitikaH / sphaTikAdiH alohitavarNo'pyupAzrayavazAdhastathAvabhAsate sa evamucyate / kakAro yarthaH / kaarkiikii| lauhitiikii| 1972 vervistRte zAlazaGkaTau // 71 / 123 // vizabdAd vistRte'rthe zAla zaGkaTa ityeto pratyayau syAtAm / vishaalH| vishngkttH| vistRta ityarthaH / vinAnAnetyavyaye pRthagbhAve vartete iti vinaJbhyAM nAnAjo pratyayau na vktvyau| . 1973 kaTaH // 11 / 124 // vizabdAd vistRte'rthe kaTaH pratyaya: syAt / vikttH| Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita 1974 saMpronneH saMkIrNaprakAzAdhikasamIpe // 71 / 126 // sam pra ud ni ityetebhyo yathAsaMkhyaM saMkIrNAdiSvartheSu kaTaH pratyayaH syAt / samaH saMkIrNe saMkaTaH / prAt prakAze prakaTaH / udo'dhike utkaTaH / neH samIpe nikaTam / 1970 avAtkuTArazcAvanate // 7 // 1 / 126 // avazabdAdavanate'rthe kuTArazkArAt kaTazca pratyayaH syAt / avkuttaarH| avakaTaH / - 1976 nAsAnatitadvatoSTITanATabhraTam // 7 / 1 / 127 // avazabdAnAsAnatau tadvati ca vAcye TITa nATa bhraTa ityete pratyayAH syuH| nAsAnatau-nAsAyA namanam avaTITam avanATam avabhraTam / sA nAsAnatirvidyate yasmin sa tadvAn nAsA puruSaH / apakRSTo vaarthH| tatra avaTITA avanATA avabhraTA nAsikA / avttiittH| avanATaH / avabhraTaH puruSaH / avaTITam avanATam avabhraTaM vA brahmadeyam / apakRSTamapi hi vastu dRSTvA loko nAsikAM nAmayati / 1977 nerinapiTakAzcikcicikazcAsya // 7 // 1 // 128 // nizabdAnAsAnatau tadvati cAbhidheye ina piTa ka ityete pratyayAH syuH tatsaMniyoge cAsya neryathAsaMkhyaM cik ci cik ityete AdezAH syuH / cikinam cipiTam cikam nAsikAnamanam / cikinA cipiTA cikkA naasikaa| cikina cipiTa; cikaH purussH| bahuvacanaM 1 rUDhyartham / 1978 biDabirIsau nIrandhre ca // 7 / 1 / 129 // nizadvAnnIrandhre'rthe nAsAnatitadvatozca biDabirIsa ityetau pratyayau syAtAm / niviDAH nibirIsAH keshaaH| nibiDam nivirIsam nAsikAnamanam / niviDA nibirIsA nAsikA / nibiDo nivirIso maitrH| vidhAnasAmarthyAt SatvaM na bhavati / - 1979 klinnAlazcakSuSi cil pil cul cAsya // 7 // 1 // 130 // linna. zaddhAccakSuSi vAcye laH pratyayaH syAt tatsaMniyoge cAsya cil pil cula ityete aadeshaaH| cillm| pillam / cullam ckssuH| tadyogAt puruSo'pi cillaH pillH| cullH| 1980 upatyakAdhityake // 71 / 131 // upatyakA adhityakA ityeto 1 tenApakRSTe brahmadeyalakSaNe artha cikinamityAdayo na bhavanti // Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. zabdau nipAtyete / upAdhizabdAbhyAM yathAsaMkhyaM parvatasyAsannAyAmadhirUDhAyAM ca bhuvi tyakaH pratyayo nipAtyate / upatyakA / adhitykaa| sipkaaditvaaditvaabhaavH| svabhAvataH striilinggaavetau| puMliGgAvapIti kshcit| upatyako deshH| adhityakaH pnthaaH| nipAtanaM rUTyartham / 1981 aveH saMghAtavistAre kaTapaTam // 7 // 1 // 132 // avizabdAta saMghAte vistAre cArthe yathAsaMkhyaM kaTa paTa ityetau pratyayau syAtAm / avInAM saMghAtaH avikaTaH / avInAM vistAraH avipttH| saMghAte sAmUhikAnAM vistAre aidamarthikAnAM cApavAdo yogH| 1982 pazubhyaH sthAne goSThaH // 71 / 133 // pazunAmabhyaH SaSThayantebhyaH sthAne'rthe goSThaH pratyayaH syAt / idmrthaanaampvaadH| gavAM sthAnaM gogoSTham / mahipIgoSTham / azvagoSTham / 1983 dvitve goyugaH // 7 / 1 / 134 // pazunAmabhyaH SaSThayantebhyo dvitve'rthe goyugaH pratyayaH syAt / idmrthaanaampvaadH| gavodvitvaM gogoyugam / azvagoyugam / uSTragoyugam / 1984 SaTtve SaDgavaH / / 7 / 1 / 136 // pazunAmabhyaH SaSThayantebhyaH SaTtve gamyamAne SaDgavaH pratyayaH syAt / uSTrANAM SaTtvamuSTrapaDgavam / hastiSaDgavam / azvaSaDgavam / idmrthaanaampvaadH| 1985 tilAdibhyaH snehe tailaH // 71 / 166 // tilAdibhyaH sAmarthyAt SaSThayantebhyaH snehe'rthe taila iti pratyayaH syAt / vikaarprtyyaapvaadH| tilAnAM sneho vikArastilatailam / sarpapatailam / iGgudatailam / eraNDatailam / 1986 tatra ghaTate karmaNaSThaH // 7 / 1 / 137 // karmanzabdAd tatreti saptamyantAt ghaTate ityarthe ThaH pratyayaH syAt / karmaNi ghaTate krmtthH| 1987 tadasya saMjAtaM tArakAdibhya itaH // 7 / 1 / 138 // taditi prathamAntebhyastArakAdibhyo'syeti SaSThayarthe itaH pratyaya: syAt yattatpathamAntaM saMjAtaM cettad bhavati / tArakAH saMjAtA asya tArakitaM nmH| puSpANi saMjAtAnyasya pusspitstruH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 400 siddhahaimabRhatpakriyA [ taddhita 1988 garbhAdaprANini // 71 / 139 // garbhazadvAttadasya saMjAtamityarthe itaH pratyayaH syAta aprANini-saceta SaSThayarthaH prANI na bhvti| garbhaH saMjAto'sya garbhito briihiH| aprANinIti kim / garbhaH saMjAto'syA dAsyA iti vAkyameva / 1989 pramANAnmAtraT // 7 / 1 / 140 // tadasyeti vartate / taditi prathamAntAt pramANavAcino'syeti SaSThayarthe mAtraTa pratyayaH syAt / AyAmamAnaM pramANaM, tadvividham UrdhvamAnaM tiryagmAnaM ceti / tatrordhvamAnAt-jAnunI pramANamasya jAnumAtramudakam / jAnumAtrI khaataa| tiryagmAnAt-rajjumAtrI bhUmiH / tnmaatrii| . taavnmaatrii| TakAro DanyarthaH / ____ 1990 hastipuruSAdvANa // 7 / 1 / 141 // taditi prathamAntAt pramANavAcino hastizabdAt puruSazabdAcAsyeti SaSThayarthe'Na pratyayo vA syAt / pakSe yathAprAptam / hastI pramANamasya hAstinaM hastimAtram hastidaghnaM hastidvayasamudakam / hAstinI hastimAtrI hastidanI hastidvayasI khAtA / pauruSaM puruSamAtraM puruSadaghnaM puruSadvayasamudakam / pauruSI puruSamAtrI puruSadannI puruSadvayasI khAtA / pauruSI puruSamAtrI chAyA / 1991 vordhva dapnaT dayasaT // 7 // 1 / 142 // UrdhvaM yatpramANaM tadvAcino nAmnaH prathamAntAdasyeti SaSThayathai dannaT dvayasaT ityetau pratyayau vA syAtAm / pakSe mAtraTa / UruH pramANamasya Urudanam Urudvayasam UrumAtramudakam / UrudanI arudvayasI UrumAtrI khAtA / taddannI tavayasI tanmAtrI / tAvannI tAvadvayasI tAvanmAtrI / vAgrahaNamaNmAtraTorabAdhanArtham / tena puruSadannam puruSadvayasam puruSamAtram / pauruSamiti puruSahastinozcAturUpyaM bhavati / Urdhvamiti kim / rajjumAtrI bhuumiH| 1992 mAnAdasaMzaye lup // 7 / 1 / 143 // pramANamiti vartate / mAnavAcyeva sAkSAyaH pramANazaddho hastavitastyAdiH prasiddho na tu rajjvAdiryo lakSaNayA pramANe vartate tasmAt prastutasya mAtraDAdeH pratyayasyAsaMzaye gamyamAne lup syAt / hastaH pramANamasya hstH| vitstiH| dissttiH| zamaH caturviMzatirakulAni / mAnAditi kim / UrumAtramudakam / rajjumAtrI bhUmiH / asaMzaya iti kim / zamaH pramANamasya syAditi zamamAtram / diSTimAtram / vitastimAtram / kecittu mAnamAtrAnmAtraTaM Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. tasyAsaMzaye lubvikalpaM cecchanti / prasthaH prasthamAtro vA vriihiH| hastaH hastamAtra vA kASTham / palaM palamAtraM vA suvarNam / zataM zatamAtrA vA gAvaH / 1993 dvigoH saMzaye ca / / 7 / 1 / 144 // mAnAditi vartate / pramANAditi nivRttam / puruSAdetyatra upacaritapramANAt puruSAllupi GIvidhAnAt / tadanuvRttau tu tasya mAnena vizeSaNAt prasiddhAdeva hastAdeH lup syAt / mAnAntAd dvigoH saMzaye cakArAdasaMzaye ca prastutasya mAtraDAdeH pratyayasya lup bhavati / dvau zamau pramANamasya dvau zamau pramANamasya syAditi vA dvizamaH dvidiSTiH dvivitstiH| dvikANDA kssetrbhktiH| dvikANDI rjjuH| dvipuruSI dvipuruSA khAtA / dvihstinii| trihastinI / dvau prasthau mAnamasya syAt dviprasthaH / dvipalam / dvizataH / mIyate'nena mAnaM pramANaM parimANam unmAnaM saMkhyA ceha gRhyate / UrdhvamAnaM kilonmAnaM parimANaM tu sarvataH / AyAmastu pramANaM syAtsaMkhyA bAhyA tu srvtH| anye tu rUDhapramANAntAdeva dvigoricchanti tanmate dvipasthamityAdau lub na bhavati / 1994 mAtraT // 7 / 1 / 145 // mAnAt saMzaye ceti vartate / taditi prathamAntAnmAnavAcino nAmnaH paSThayarthe mAtraT pratyayaH syAt saMzaye / prastho mAnamasya syAt prasthamAtraM dhAnyam / prasthamAtrA triihyH| kuDavamAtram / palamAtram / karSamAtram / paJcamAtrAH / shtmaatraaH| zatamAtram / diSTimAtram / mAtradanadvayasAni nAmAnyapi santi / anubandhAsaJjanArtha tu pratyayavidhAnam / tena ca striyAM vishessH| vaizvadevamAtrA bhikssaa| 1995 zanzaviMzataH // 71 / 146 // zannantAcchadantAca saMkhyAzadvAdvizatizaddhAcca mAnavRttestaditi prathamAntAdasyeti SaSThayarthe saMzaye gamyamAne mAtraTa pratyayaH syAt / ddino'pvaadH| daza mAnameSAM syAditi dazamAtrAH / pnycdshmaatraaH| triMzanmAtrAH / trayastriMzanmAtrAH / viNshtimaatraaH| 1996 Din / / 7 / 1 / 147 // saMzaye iti nivRttam / yogavibhAgAt / zannantAcchadantAcca saMkhyAzabdAd viMzatizabdAca mAnavRttestaditi prathamAntAdasyeti 1 vizve devA devatA asyANa vaizvadevo mAtra mAtrA vaa'syaaH| Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 402 siddhahaimabRhatpakriyA. [ taddhita SaSThayarthe Din pratyayaH syAt / paJcadazAhorAtrAH parimANamasya paJcadazI ardhmaasH| paJcadazinau pnycdshinH| evaM triMzI trizinau triMzino maasaaH| trayastriMzino devvishessaaH| vizino bhvnendraaH| ___ 1997 idaM kimo'turiya kiy cAsya // 7 // 1 // 148 // tadasya mAnAditi vartate / taditi prathamAntAdidaMzaddhAta kiMzadbhAca mAnavRtterasyeti SaSThayarthe meye'tuH pratyayastatsaMniyoge ca idaMkiMzadvayoriya kiy ityetAvAdezau syAtAm / caturvidhaM mAnam , tatra prAmANAt-idaM mAnamasya iyAn kiyAn pttH| parimANAt-iyat kiyaddhAnyam / unmAnAt-iyat kiyatsuvarNam / saMkhyAyAH-iyantaH kiyanto rANinaH / iyatI / kiyatI / uditkaraNaM dIrghakhAdyartham / 1998 yattadetado DAvAdiH // 7 / 1 / 149 // yattadetadityetebhyaH prathamA. ntebhyo mAnavRttibhyo'syeti SaSThayarthe meye'tuH pratyayaH syAt sa ca DAvAdiH / yattadetadvA pramANamasya yAvAn tAvAn etAvAn pttH| yAvat tAvat etAvat dhAnyam / yAvat tAvat etAvat suvarNam / yAvanti tAvanti etAvanti adhikaraNAni / yAvatI tAvatI etaavtii| nanu mAtraDAdayo'pi dRzyante idaM pramANamasya idaMmAtraM kimAtraM yanmAtraM tanmAtraM etanmAtraM yahaghnaM yavayasamityAdi / satyam / svaviSaye mAnavizeSe pramANe mAtraDAdayo bhavantyeva mAnasAmAnye'tureveti vibhaagH| 1999 yattatatkimaH saMkhyAyA DatirvA // 7 / 1 / 150 // saMkhyArUpaM yanmAnaM tattibhyo yattatkim ityetebhyaH prathamAntebhyo'syeti SaSThayarthe saMkhyeye meye DatiH pratyayo vA syAt / pakSe yathAvihito'tuzca / yA saMkhyA mAnameSAM yati yAvantaH / sA saMkhyA mAnameSAM tati taavntH| kA saMkhyA mAnameSAM kati kiyntH| 1etau cAtuDatipratyayau svabhAvAda bahuvacanaviSayAveva bhvtH| saMkhyAyA iti kim / kiyAn yAvAn tAvAna pttH| mAnAditi saMkhyAyA vizeSaNaM kim / kSepe mA bhUt / kA saMkhyA yeSAM dazAnAm / 2000 avayavAttayaT // 7 / 1 / 151 // tadasyeti saMkhyAyA iti ca vartate / mAnAditi nivRttam / avayavAditi vizeSaNAntaropAdAnAt / avayave vartamAnAt 1 anena saMkhyAvRttibhyo vihitau mAnavRttestu 'ida kimo'tu'rityAdinA ekatvAdAvapi / Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 403 saMkhyAvAcino nAmnastaditi prathamAntAt asyeti SaSThayarthe avayavini tayaT pratyayaH syAt / catvAro'vayavA asyAH catuSTayI zaddhAnAM prvRttiH| catuSTayI rjjuH| paJcatayo ymH| saptatayI nyprvRttiH| dazatayo dhrmH| dvAdazatayaH siddhaantH| 2001 dvitribhyAmayaT vA // 7 / 1 / 152 // dvi tri ityetAbhyAmavayavavRttibhyAM prathamAntAbhyAmasyeti SaSThayarthe avayavini ayaT pratyayo vA syAt / dvAvavayavAvasya dvayaM dvitayaM tpH| trayaM tritayaM jagat / trayaH tritayo mokssmaargH| TakAro DyarthaH / dvayI dvityii| trayI tritayI rjjuH| avayavA avayavini saMbaddhA iti sAmarthyAdavayavI pratyayArtha iti vijJAyate / trayANi pAnAni yathA tathA pibedityatra tu dezakAlAdibhedena samudAyAbhidhAnAt bahuvacanam / dvaye padArthA jIvA ajIvAzcetyatra tu jIvAjIvatayA dvairAzyopAdAnAt bahanAmapi dvAvavayavau bhvtH| kathamubhayo maNiH, ubhaye devamanuSyAH, ubhayI dRSTiriti ? ubhayazabdaH sarvAdiSu ubhayad iti paThyamAnaH zaddhAntarameva / tathA cAsya 'nemA' ityAdinA jasa ikAravikalpo na / ____2002 yAderguNAnmUlyakreye mayaT // 7 / 1 / 153 // saMkhyAyA iti vartate / yAdeH saMkhyAzadvAd guNavRttestaditi prathamAntAdasyeti SaSThyarthe mayaTa pratyayaH syAt / sa cet saMkhyAzaddho mUlye kreye vA vartate / yavAnAM dvau guNau mUlyamasyodazvitaH kreyasya dvimayamudazvidyavAnAm / evaM trimayam / caturmayam / udazvito dvau guNau kreyAveSAM yavAnAM dvimayA yavA udazvitaH / evaM trimayAH / caturmayAH / nyAdipadasya sApekSasyApi nityasApekSatvena gamakakhAd vRttiH| yAderiti kim / yavAnAmeko guNo mUlyamasyodazvita udazvita eko guNaH kreya eSAM yavAnAm / guNAditi kim / dvau bIhiyavau mUlyamasyodazvitaH / dve ghRtodazvitI kreye eSAM yavAnAm / mUlyakraya iti kim / kSIrasya dvau guNau tailasya pAkyasya / aparaH prkaarH| mUlyakreya iti pratyayArthavizeSaNam / yAdeH saMkhyAzavAd guNavRttestaditi prathamAntAdasyeti SaSThyarthe mayaT pratyayaH syAt sa cet SaSThayoM mUlyaM kreyaM vA bhavati / dvau guNAveSAM mUlyabhUtAnAM yavAnAmudazvitaH dvimayA yavA udazvito mUlyam / evaM trimyaaH| cturmyaaH| dvau guNAvasyodazvitaH kreyabhUtasya dvimayamudazvidyavAnAM kreyam / trimayam / caturmayam / yAderiti kim / ekaguNA yavA udazvito mUlyam ekaguNamudazvidyavAnAM kreyam / guNAditi kim / udazcitastrayANAM bhAgAnAM dvau bhAgau Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita yavAnAM mUlyabhUtAnAm / yavAnAM trayANAM bhAgAnAM dvau bhAgau udazvitaH kreyasya / dvau guNAviti kraya mUlyaM caikaguNaM kRtA tadapekSayA mUlyakreyayo_istAvattocyate / mUlyakreya iti kim / dviguNaM kSIraM tailasya pAkyasya / 2003 adhikaM tatsaMkhyamasmin zatasahasra zatizaddazAntAyA DaH / / 7 / 1 / 154 // saMkhyAyA iti taditi ca vartate / taditi prathamAntAt zatizaddazan ityevamantAt saMkhyAzabdAdasminiti saptamyathai zate sahasre ca DaH pratyayaH syAt yattat prathamAntaM tacedadhikaM tatsaMkhyaM ca bhavati / sA zatasahasralakSaNA saMkhyA yasya yojanAdestattatsaMkhyaM zataM sahasramiti ca yatsaMkhyAyate tadeva yadyadhikamapi bhvtiityrthH| yojanAnAM viMzatiryojanAni vA viMzatiradhikAsmin yojanazate zate vA yojaneSu vizaM yojanazataM vizaM zataM yojanAni / evaM vizaM yojanasahanaM vizaM sahasraM yojanAni / vizaM kArSApaNazatam vizaM zataM kArSApaNAni / vizaM kArSApaNasahasram vizaM sahasraM kArSApaNAni / saMkhyAsamudAyo'pi saMkhyaiva saMkhyAyate'nayeti kRtvetyatrApi bhavati / ekaviMzam dvAviMzaM zatam / zat-trizaM zataM triMzaM sahasram / ekatriMzaM catvAriMzaM paJcAzam / dazan-ekAdazaM zatam ekAdazaM sahasram / dvAdazaM trayodazaM zataM sahasraM vA / yojanAdInAmiva zatAnAmapi sahasre bhavati / viMzatiH zatAnyadhikAnyasmin sahasrANAM zate vizaM zatasahasram / triMzam / ekaadshm| rAjadantAdiSu pAThAcchatazaddhasya puurvnipaatH| adhikamiti kim / viMzatiH triMzat ekAdaza vA UnA asmin zate / tatsaMkhyamiti kim / viMzatidaNDA adhikA asmin yojanazate, triMzatpaNA adhikA asmin kArSApaNasahasre, ekAdaza bhASA adhikA asmin kArSApaNazate / asminniti kima / vizatiradhikAsmAcchatAt / zatasahasra iti kim / ekAdazAdhikA asyAM triMzati / zatizadazAntAyA iti kim / paDadhikA asmin shte| dazAdhikA asmin sahasre / vyapadezivadbhAvAdazAntatve zanityeva kriyeta na tu dazanniti / saMkhyAyA ityeva / goviMzatiH adhikA asmin gozate / na goviMzatizabda ekaviMzatyAdivat sNkhyaashbdH| 2004 saMkhyApUraNe DaT // 7 / 1 / 115 // saMkhyA pUryate yena tatsaMkhyApUraNam / saMkhyAyA iti vartate / saMkhyAzabdAt saMkhyApUraNe'bhidheye DaT pratyayaH Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. . 405 syAt / atra sAmarthyAt SaSThayantAt pratyayo vijJAyate / ataeva taditi nivRttam / ekAdazAnAM pUraNaH ekaadshH| ekAdazasaMkhyApUraNa ityrthH| ekaadshii| evaM dvAdazaH / trayodazaH / caturdazaH / saMkhyAgrahaNaM kim / ekAdazAnAmuSTikANAM pUraNo ghaTaH / ekasya tu pUraNAbhAvAnna grahaNam / yAderityanuTattervA / 2005 viMzatyAdevI tamaT // 7 / 1 / 156 // viMzatyevamAdikAyAH saMkhyAyAH saMkhyApUraNe tamaT pratyayo vA syAt / pakSe ddtt| viMzateH pUraNaH viNshtitmH| viNshH| viMzatitamI viMzI strii| ekaviMzatitamaH / ekviNshH| dvaaviNshtitmH| dvaaviNshH| ekAnatriMzattamaH ekaanntriNshH| triNshttmH| triMzaH / catvAriMzattamaH / ctvaariNshH| dvaactvaariNshttmH| dvAcatvAriMzaH / pnycaashttmH| pnycaashH| aSTapaJcAzattamaH / asbaahaa|| __2006 zatAdimAsArdhamAsasaMvatsarAt // 71 / 157 // zatAdibhyaH saMkhyAzabdebhyo mAsa ardhamAsa saMvatsara ityetebhyazca saMkhyApUraNe tamaT pratyayaH syAt / zatasya pUraNaH shttmH| zatatamI / ekazatatamaH / shsrtmH| lksstmH| mAsasya pUraNo mAsatamo divsH| adhmaastmH| saMvatsaratamaH / SaSThayAderityeva siddhe zatAdigrahaNaM saMkhyAdyartham / - 2007 SaSTyaderasaMkhyAdeH // 7 / 1 / 158 // saMkhyA Adiravayavo yasya sa saMkhyAdiH / tato'nyasmAt SaSTayAdeH SaSTiprabhRtibhyaH saMkhyAzabdebhyaH saMkhyApUraNe tamaT pratyayaH syAt / viklpaapvaadH| SaSTeH pUraNaH SaSTitamaH / saptatitamaH / azItitamaH / navatitamaH / asaMkhyAderiti kim / ekssssttitmH| ekssssttH| ekspttitmH| ekspttH| viMzatyAderiti vikalpa eva / . 2008 no maT // 7 / 1 / 159 // asaMkhyAdeH saMkhyAzaddhAnnakArAntAt saMkhyApUraNe maT pratyayaH syAt / ddtto'pvaadH| pazcAnAM pUraNaH paJcamaH / paJcamI / sptmH| assttmH| nvmH| dshmH| na iti kim viNshH| asaMkhyAderityeva / ekaadshH| dvaadshH| 2009 pittithaT bahugaNapUgasaMghAt // 7 / 1 / 160 // bahu gaNa pUga saMgha ityetebhyaH saMkhyApUraNe tithaT pratyaya: syAt sa ca pit / bahUnAM pUraNaH bhutithH| Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita bahInAM pUraNI bhutithii| gaNatithaH gaNatithI / pUgatithaH / pUgatithI / saMghatithaH / saMghatithI / saMkhyAvizeSaNaM saMbhavApekSam / pitkaraNaM puMvadbhAvArtham / TakAro GandharthaH / 2010 atorithaT // 71 / 161 // atvantAt saMkhyAzabdAt saMkhyApUraNe ithaT pratyayaH syAt sa ca pit / DaTo'pavAdaH / iyatAM pUraNaH iytithH| iyatInAM pUraNI iyatithI / kiytithH| kiyatithI / yaavtithH| yaavtithii| tAvatithaH / tAvatithI / etaavtithH| etaavtithii| 2011 SaTkatikatipayAta thaT // 7 / 1 / 162 // SaT kati katipaya ityetebhyaH saMkhyApUraNe thaT pratyayaH syAt sa ca pit / SaNNAM pUraNaH sssstthH| sssstthii| katInAM pUraNa; ktithH| ktithii| ktipythH| katipayAnAM strINAM pUraNI katipayathI / 'SaSThI vAnAdare' 'caturthI' iti ca nirdezAt thaTi 'nAma sidayavyaMjane' iti padatvaM na bhavati / 2012 caturaH // 7 / 1 / 163 // catur ityetasmAt saMkhyApUraNe thaT pratyayaH syAt / caturNA pUraNaH caturthaH / catasRNAM pUraNI caturthI / yogavibhAga uttarArthaH / 2013 yeyau caluk ca // 7 / 1 / 164 // catur ityetasmAt saMkhyApUraNe ya Iya ityeto pratyayau syAtAm ca ityetasya luk ca bhavati / catuNI pUraNaH tuyeNH| turiiyH| turyA / turIyA / evaM ca trairUpyaM bhavati / 2014 destAyaH // 71 / 165 // dvizabdAt saMkhyApUraNe tIyaH pratyayaH syAt / dvayoH pUraNaH dvitIyaH / dvitIyA / 2015 trestR ca // 7 / 1 / 166 // tri ityetasmAt saMkhyApUraNe tIyaH pratyayaH syAt tatsaMniyoge ca tresta ityaadeshH| trayANAMpUraNaH tRtiiyH| tisRNAM pUraNI tRtiiyaa| 2016 pUrvamanena sAdezcan // 7 / 1 / 167 // pUrvamiti kriyAvizeSaNAnidezAdeva kevalAt sAdeH sapUrvAcAneneti tRtIyArthe kartari in pratyayaH syAt / kevalAt-pUrvamanena pUrvI pUrviNau puurvinnH| aneneti kartRpadam , kartA ca kriyAmantareNa na bhavatIti kRtaM bhuktaM pItaM ceti kAMcit kriyAmapekSate / vizeSAvagamastu arthAt prakaraNAt zabdAntarasaMnidhervA bhavati / pUrvI kaTam / pUrvI odanam / pUrvI pyH| Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatprakriyA. sAdeH-kRtaM pUrvamanena kRtapUrvI kaTam / bhuktaM pUrvamanena bhuktapUrvI odanam / pItaM pUrvamanena pItapUrvI pyH| kRtapUrvAdisamAsAt pratyayaH ktAntaM yenaiva samAnAdhikaraNaM tasyaiva karmatAM vakti / na ca vRttau ktAntaM kaTAdinA samAnAdhikaraNamiti kaTAdigataM karmAnuktamiti ato dvitiiyaa| 2017 iSTAdeH // 7 / 1 / 168 iSTa ityevamAdibhyaH sAmarthyAt prathamAntebhyo'neneti tRtIyArthe kartari in pratyayaH syAt / iSTamanena iSTI yajJe / pUrtI zrAddhe / 'vyApye ktenaH' iti karmaNi saptamI / 2018 zrAddhamadya bhuktamikenau // 71 / 169 // zrAddhazabdAt prathamAntAdadya bhuktamityevamupAdhikAdaneneti tRtIyArthe kartari ika in ityetau pratyayau syAtAm / zrAddhazabdaH karmanAmadheyaM tatsAdhane dravye vartitvA pratyayamutpAdayati / zrAddhamanenAdya bhuktaM zrAddhikaH zrAddhI / adyagrahaNAdadya bhukte zrAddhe zvaH zrAddhikaH zrAddhI iti na bhavati / bhuktamiti kim / zrAddhamanenAdya kRtam / 2019 anupadyanveSTA // 7 / 1 / 170 // anupadIti innantaM nipAtyate anveSTA cet pratyayArtho bhavati / anupadamanveSTA anupadI uSTrANAM gavAM vaa| 2020 dANDAjinikAyaHzUlikapArzvakam // 7 / 1 / 171 // dANDAjinikAyaHzUlikazabdau ikaNpratyayAntau pArzvakazabdazca kAtyayAnto nipAtyate anveSTA cet pratyayArthaH / daNDAjinaM dambhaH tena anveSTA dANDAjinikaH / yo mithyAvatI paraprasAdArtha daNDAjinamupAdAyArthAnanvicchati sa dAmbhika ucyate / nipAtanaM rUDhyartham , tena zaivabhAgavatAdau na bhvti| AyaHzUlika iti / tIkSNa upAyo'yaHzUlasAmyAdayaHzUlaM tenAnveSTA aayHshuulikH| yo mRdanopAyenAnveSTa. vyAnarthAn tIkSNopAyenAnvicchati rAmasikaH sa evamucyate / keciddaNDAjinAyaHzUlAbhyAmikamevAhuH tanmate daNDAjinikaH daNDAjinikA / ayaHzUlikaH ayHshuulikaa| pArzvaka iti pArthamanRjurupAyaH laJcAdiH tenAnveSTA paarshvkH| RjunopAyenAnveSTavyAnarthAnanRjunopAyena yo'nvicchati sa pArzvaka ucyate / yastu rAjJaH pArthenArthAnanvicchati sa rAjapuruSastatra na bhavati / ___ 2021 kSetre'nyasminnAzya iyaH // 7 / 1 / 172 // kSetrazadAnirdezAdeva Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 408 siddhahaimabRhatsaMkriyA. [taddhita saptamyantAdanyopAdhikAnnAzye'rthe iyaH pratyayaH syAt / anyasmin kSetre nAzyaH kSetriyo vyaadhiH| kSetra zarIram / anyaditi janmAntarazarIramucyate / tatra nAzyo nehetyasAdhyo vyAdhirucyate / kSetriyaM viSam / taddhi svazarIrAdanyasmin parazarIre saMkramayya kiMcinnAzyaM cikitsyaM bhavati / kSetriyANi tRNAni / tAni hi sasyakSetre'nyasminnutpannAni nAzyAnyutpAvyAni bhavanti / kSetriyaH paardaarikH| sa hi svakSetrAdanyasmin kSetre paradAreSu pravartamAnastatra nAzyo nigrAhyo bhavati / dArAH kSetram / 2022 chando'dhIte zrotrazca vA // 7 / 1 / 173 // chandaszaddhAnirdezAdeva dvitIyAntAdadhIta ityasminnarthe iyaH pratyayo vA syAt tatsaMniyoge ca chandaszaddhasya zrotrabhAvaH / chando'dhIte shrotriyH|| pakSe'N / chaandsH| __2023 indriyam // 7 / 1 / 174 // indriyamitIndrazadvAdiyapatyayo nipAtyate / nipAtanaM rUDhyartha tena yathAyogamarthakalpanA / indra AtmA tasya liGgamindriya cakSurAdyucyate / tena hi karaNenAtmAnumIyate nAkartRkaM karaNamiti / indreNa dRSTamindriyam / AtmA hi cakSurAdIni dRSTvA svaviSaye niyuGkte / indreNa sRSTamindriyam / AtmakRtena hi zubhAzubhena karmaNA tathAvidhaviSayopabhogAyAsya cakSurAdIni bhavanti / indreNa juSTamindriyam / taddvAreNAsya vijJAnotpAdAt / indreNa dattamindriyam / viSayagrahaNAya viSayebhyaH samarpaNAt / indrasyAvaraNakSayopazamasAdhanamindriyam / evaM sati saMbhave'nyApi vyutpattiH kartavyA / ___2024 tena vitte cuJcacaNau // 71 / 175 // teneti tRtIyAntAd vitte'rthe cuJca caNa ityeto pratyayau syAtAm / vitto jJAtaH prakAza ityrthH| vidyayA vittaH vidyAcaJcaH / vidyaacnnH| keshcnyc;| keshcnnH| 2025 pUraNAd granthasya grAhake ko luk cAsya // 7 / 1 / 176 // teneti tRtIyAntAt pUraNapratyayAntAd granthasya grAhake'rthe kaH pratyayaH syAt vatsaMniyoge ca pUraNapratyayasya luk / dvitIyena rUpeNa granthasya grAhakaH dvikaH trikaH catuSkaH paJcakaH SaTkaH vaiyaakrnnH| granthasyeti kim / paJcamena dinena zatrUNAM graahkH| 2026 grahaNAdvA // 7 / 1 / 177 // granthasyeti vartate pUraNAditi ca / gRhyate Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 409 'neneti grahaNaM rUpAdi / granthasya grahaNAd-grahaNe vartamAnAt pUraNapratyayAntAt nAmnaH kaH pratyayaH syAt svArthe-prakRtyartha eva arthAntarAnirdezAt tatsaMniyoge ca pUraNapratyayasya vA luk / veti lukaiva saMbadhyate na pratyayena / pakSe pratyayAnutpattermahAvibhASayaiva siddhatvAt dvitIyameva dvikaM dvitIyakaM granthagrahaNamasya / evaM trikaM tRtIyakaM catuSkaM caturthakaM paJcakaM paJcamakaM vyAkaraNasya grahaNam / granthasyetyeva / dvitIyaM grahaNaM dhAnyasya / 2027 sasyAd guNAt parijAte // 7 / 1 / 178 // sasyazabdAd guNavAcinasteneti tRtIyAntAt parijAte'rthe kaH pratyayaH syAt / pariH sarvato bhAve / janiH saMpattau / sasyena parijAtaH sasyakaH zAliH yaH sarvato guNaiH saMpanno na yasya kiMcidapi vaiguNyamasti sa evamucyate / evaM sasyako deshH| sasyako vtsH| sasyakaM sIdhu / sasyako mnniH| rUDhizadvazcAyaM maNiviSaye / sasyakaH khaDgaH sarvataH sAreNa saMbaddhaH / guNAditi kim / dhAnyavacanAnmA bhUt / parijAtaM kSetram / 2028 dhanahiraNye kAme // 7 / 1 / 179 // dhana hiraNya ityetAbhyAM nirdezAdeva saptamyantAbhyAM kAme'bhilASe'rthe kaH pratyayaH sthAt / dhane kAmaH dhanakaH caitrasya / hiraNyakA maitrasya / 2029 svAGgeSu sakte // 7 / 1 / 180 // svAGgavAcibhyo nAmabhyo nirdezAdeva saptamyantebhyaH sakte tatpare'rthe kaH pratyayaH syAt / kezeSu saktaH keshkH| nkhkH| dntkH| kezAdiracanAyAM prasakta ucyate / bahuvacanAt svAGgasamudAyAdapi bhavati / dntausstthkH| keshnkhkH| 2030 udare vikaNAyUne / / 7 / 1 / 181 // udarazabdAnirdezAdeva saptamyantAva sakte'rthe ikaN pratyayaH syAt / saktazcedAno bhavati / udare saktaH audarikaH aayuunH| avijigISuryo bubhukSayAtyantaM pIDyate / audrikii| AyUna iti kim / udarako'nyaH / tuzaddhaH pUrvayogazeSatAmasya kathayati tena kAdhikAro na bAdhyate / 2031 aMzaM hAriNi / / 7 / 1 / 182 // aMzazabdAnirdezAdeva dvitIyAntAdhAriNyarthe kaH pratyayaH syAt / aMzaM hArI aMzako daayaadH| hArItyAvazyake Nin / Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita 2032 tantrAdaciroddhate // 7 / 1 / 1.83 // taMtrazabdAnirdezAdeva paJcamyantAdaciroddhRte-acirAduttIrNe'rthe kaH pratyayaH syAt / tantrAt-paTavAnopakaraNAdacirottIrNaH tantrakA pttH| pratyagra ityarthaH / 2033 brAhmaNAnnAni // 7 / 1 / 184 // brAhmaNazabdAnirdezAdeva paJcamyantAdaciroddhRte'rthe nAmni-saMjJAyAM kaH pratyayaH syAt / sadAcArabrAhmaNebhyastadAnImevoddhatya pRthakkRtaH brAhmaNako nAma deshH| yatrAyudhajIvinaH kANDaspRSTA nAma brAhmaNA bhavanti / AyudhajIvI brAhmaNa eva brAhmaNaka ityanye / 2034 uSNAt // 71 / 185 // uSNazabdAt paJcamyantAdaciroddhate'rthe kaH pratyayaH syAt nAni / uSNAdagneraciroddhRtA uSNikA yvaaguuH| alpAnnA peyA vilepiketi yAvat / uSNakuNDAnistA nadIti kecit / / 2035 zItAca kArIiNa // 7 / 1 / 186 // zItAduSNAca sAmarthyAd dvitIyAntAt kAriNyarthe kaH pratyayaH syAt nAnni / zItaM mandaM karoti shiitko'lsH| uSNaM kSipraM karoti uSNako dkssH| nAmnItyanuvRtteH zItoSNazadvAviha mAnyazIghravacanau gRhyate na sparzavacanau / kriyAvizeSaNatvAd dvitIyA / zArItyAvazyake Nin / ___ 2036 adherArUDhe // 7 / 1 / 187 // adhizadvAdArUDhe'rthe vartamAnAt svArthe kaH pratyayaH syAt / ArUDhazabdaH kartari karmaNi ca ktamatyaye siddhH| tatra yadA kartari tadA adhiko droNaH khAryAH khAryAmiti ca bhavati / yadA tu karmaNi tadA adhikA khArI droNeneti bhavati / 2037 anoH kamitari // 7 / 1 / 188 // anuzabdAt ka; pratyayaH syAt samudAyena cet kamitA gmyte| anukaamyte'nukH| 2038 abherIzca vA // 71 / 189 // abhizabdAt kaH pratyayaH syAt IkArazcAsya vA bhavati samudAyena cet kamitA gamyate / abhikAmayate abhikaH, abhiikH| 2039 so'sya mukhyaH // 7 // 1 / 190 // sa iti prathamAntAdasyeti SaSThayarthe kA pratyayaH syAt yattatprathamAntaM sa cenmukhyaH pradhAnaM grAmaNIbhavati / devadatto Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatyakriyA. mukhyo'sya devadattakaH sNghH| jindttkH| devadatto mukhya eSAM devdttkaaH| jindttkaaH| mukhya iti kim / devadattaH zatrureSAm / / 2040 zRGkhalakaH karabhe // 71 / 191 // zRGkhalakazabdaH kapratyayAnto nipAtyate karabhe uSTrazizau vAcye / zRGkhalaM bandhanamasya zRGkhalakaH krbhH| karabhANAM kASThamayaM pAdabandhanaM zRGkhalam / vayaHzabdazvAyam / zRGkhalaM bandhanaM bhavatu vA mA bhUt / 2041 udutsorunmanasi // 71 / 192 // ut utsu ityetAbhyAmasyetyunmanasyabhidheye kaH pratyayaH syAt / udgataM mano'sya utkH| utsugataM mano'sya utsukH| unmanAH ityrthH| 2042 kAlahetuphalAdroge // 7 / 1 / 193 // sa iti vartate / sa iti prathamAntebhyaH kAlavizeSavAcibhyo hetuvAcibhyaH phalavAcibhyazcAsyeti SaSThayarthe kaH pratyayaH syAt yattadasyeti nirdiSTaM rogshcettdbhvti| dvitIyo divaso'syAvirbhAvAya dvitIyakaH / tRtIyakaH / caturthako jvaraH / satataH kAlo'sya satatako jvrH| hetuviSapuSpaM heturasya viSapuSpakaH rogH| kAzapuSpakaH parvatako rogH| phala-zItaM phalaM kAryamasya zItako jvrH| roga iti kim| dvitIyo divaso'sya jAtasya baalsy| 2043 prAyo'namasminnAni // 7 / 1 / 194 // sa iti vartate / sa iti prathamAntAdasminniti saptamyarthe nAmni-saMjJAyAM viSaye kaH pratyayaH syAt yattatpathamAntaM taccedanaM praayH| prAyazabdo'trAnasamAnAdhikaraNo niytlinggsNkhyH| prAyaH akRtsnabahutvam / guDApUpAH prAyeNa pAyo vA'nnamasyAM guDApUpikA paurnnmaasii| tilApUpikA / kRzarikA / tripuTikA / nAmnIti kim / apUpAH prAyeNa prAyo vAnnamavantiSu / 2044 kulmAsAdaH // 71 / 195 // kulmAsazabdAt prathamAntAt prAyo'namasminnityarthe'Na pratyayaH syAt nAmni / kulmAsAH prAyeNa pAyo vAnnamasyAM paurNamAsyAM kaulmAsI / kulmAsa iti mUrdhanyopAntyo'pyasti / - 2045 vaTakAdin // 7 // 1 / 196 // vaTakrazaddhAt prathamAntAt prAyo'nnamasminityarthe in pratyayaH syAt saMjJAyAm / vaTakAni prAyeNa prAyo vAnnamasyAM vaTakinI / Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 siddhahaimabRhatpakriyA. [vaddhita 2046 sAkSAd draSTA // 71 / 197 // sAkSAcchabdAd draSTetyasminnarthe in pratyayaH syAt / sAkSAd draSTA sAkSI sAkSiNau saakssinnH| praayo'vyysyetyntysvraadilopH| nAmnItyeva / sAkSAd draSTA / // iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM taddhitaprakaraNe kSetrAdyarthakAH smaaptaaH|| // atha mtvrthiiyaaH|| 2047 tadasyAstyasminniti matuH // 7 // 21 // taditi prathamAntAdasyeti SaSTayarthe'sminiti saptamyarthe vA matuH pratyayaH syAt yattat prathamAntamastIti cetta dbhavati-astisamAnAdhikaraNaM bhavatItyarthaH / gAvo'sya santi gomAn / yavamAn / vRkSAasmin santi vRkSavAn plakSavAn prvtH| asti dhanamasya astimAn / svasti ArogyamasyAsti svastimAn / atrAstisvastI avyayau dhanArogyavacanau / astIti ca saamaanyaabhidhaayii| vizeSAstezca sAmAnyAstinA sAmAnAdhikaraNyamupapadyata eva / astIti vartamAnakAlopAdAnAt vartamAnasattAyAM pratyayo bhavati na bhUtabhaviSyatsattAyAm gAvo'syAsan gAvo'sya bhavitAra iti / na tarhi idAnImidaM bhavati gomAnAsIt gomAn bhaviteti / bhavati, natvetasmin vAkye bhavati / tathA hi sati yathA gomAn yavamAnityatrAsteH prayogo na bhavati evaM gomAnAsIt gomAn bhavitetyatrApi na syAt / bhavatu vA prayogaH tathApi gAvo'syAsan gAvo'sya bhavitAra itivat gomAnAsIdityAdiSvapi bahuvacanaM zrUyeta / kA taha-yaM vAco yuktiH gomAnAsIt gomAn bhaviteti / eSaiSA vAcoyuktiH / naiSA gavAM sattA kathyate gomatsattaiSA kathyate / tarhi kathaM mtuH| astyatra vrtmaankaaloktiH| kathaM tarhi bhUtabhaviSyatkAlatA gmyte| 'dhAtoH saMbaMdhe pratyayAH' iti / atheha kasmAnna bhavati-citrA gAvo'sya santi sa citraguH shvlguriti| bahuvrIhiNaiva mavarthasyoktalAt / evaM pUrvazAlaH aparazAlaH paJcaguH dazagurityatrApyastItipadasApekSaM taddhitadviguM dvaimAtura ityAdau sAvakAzaM vAdhiva! astipadanirapekSavAdantaraGgeNa bahuvrIhiNA bhavatA uktArthavAnmaturna bhvti| astIti kim / gAvo'syAnantarA gAvo'sya samIpAH / anantarAdiSvapi syAt / itikaraNo vivakSArthaH / tena Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 413 'bhUmanindAprazaMsAsu nityayoge'tizAyane / / saMsarge'stivivakSAyAM prAyo makhAdayo matAH // 1 // bhUmni-gomAn / yavamAn / nindAyAM shngkhodkii| kakudAvartA / zaMsAyAM-rUpavatI zIlavatI knyaa| nityayoge-kSIriNo vRkSAH knnttkinH| atizAyane-udariNI knyaa| sNsgai-dnnddii|chtrii|praayikmetdbhuumaadidrshnN sattAmAtre'pi pratyayo dRshyte| vyAghravAn prvtH| sparzarasagandhavarNavantaH pudglaaH| rUparasagandhasparzavatI pRthivI / rUparasasparzavatya aapH| rUpasparzavat tejH| sparzavAn vaayuH| yavamatIbhiradbhipaM prokSanti / tathA matvarthIyAnmakharthIyaH sarUpo na bhavati / gAva eSAM santIti gomantaH, gomantaH atra santIti maturna bhavati / daNDa eSAmastIti daNDikAH, daNDikA atra santIti iko na bhavati / virUpastu bhavatyeva / daNDimatI shaalaa| virUpo'pi mavarthIyaH samAnAyAM vRttau na bhvti| daNDa eSAmastIti daNDikAH, daNDinaH / daNDikA asya santi daNDino'sya santIti inmatU na bhavataH / zaiSikAcchaiSiko neSTaH sarUpaH pratyayaH kacit / . samAnavRttau matvarthAnmakharthIyo'pi neSyate // 1 // kaciditi samAnAyAmasamAnAyAM ca vRttau| zAlAyAM bhavaH shaaliiyH| dorIya itIye sati punaH zAlIye bhavaH zAlIyasyAyaM vetIyo na bhavati / virUpastu bhavatyeva / ahicchatre bhava aahicchtrH| tatra bhava aahicchtriiyH| tathA asaMjJAbhUtAt karmadhAranmavarthIyo na bhavati / vIrapuruSA asmin grAme santi / atra bahuvrIhireva bhavati / vIrapuruSako graamH| saMjJAyAstu bhavatyeva / gaurakharavadaraNyam / kRSNasarpavAn vlmiikH| lohitazAlimAn graamH| kathamaikagavikaH srvdhniiti| 'ekAdeH karmadhArayAt ' ityAdyAraMbhasAmarthyAd bhaviSyati / tathA guNe guNini ca ye guNazaddhA vartante tebhyo matvarthIyo na bhavati / zuklo varNo'syAstIti, tikto raso'syAtIti pratyayamantareNApyeSAM tadabhidhAne sAmarthyAt / ye tu guNamAtre tebhyo bhavatyeva / rUpavAn , rasavAn zauklyavAn kaayevaaniti / 2048 A yAt // 72 // 2 // 'guNAdibhyo yH| 'rUpAta prazastAhatAta' ityetasmAdyapratyayAt yAH prakRtayo, nirdezyante tAbhyo matuH pratyayaH syAt tadasyAsti tadasminnastItyasmin viSaye / kumArImAn / vrIhimAn / AyAdityabhivi Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 414 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita dhAvAGa / apavAdairvAdhA mA bhUditi vacanam / tena yathAvidhAnamuttaratra maturapi bhavati / 2049 na staM matvarthe // 1 // 1 // 23 // sakArAntaM takArAntaM ca nAma matvarthe pratyaye pare padasaMjJaM na syaat| matorapi mavarthAvyabhicArAt mavarthazabdena grahaNam / pecuSmAn / viduSmAn / yazasvAn / taDitvAn / vidyuttvAn / maruttvAn / stamiti kim / takSavAn / rAjavAn |ayvyNjn iti prApte pratiSedho'yam / __2050 mAvarNAntopAntyApazcamavargAnmatormo vH||2|1|94||mshcaavrnnshc mAvarNau tau pratyekamantopAntau yasya tasmAnmakArAntAnmakAropAntAcAvarNAntAdavarNopAntAcca paJcamarahitavargAntAca nAmnaH parasya matormakArasya vakAra AdezaH syAt / makArAntAt-kiMvAn / idaMvAn / zaMvAn / makAropAntAt-zamIvAn / lakSmIvAn / dADimIvAn / avarNAntAt-vRkSavAn / plakSavAn / khaTvAvAn / mAlAvAn / avarNopAntAt-aharvAn / sugaNvAn / payasvAn / dRSadvAn / vArvAn / bhAsvAn / apaJcamavargAt-marukhAn / vidyukhAn / udazcikhAn taDikhAn / samidvAn / mAvarNAntopAntyApazcamavargAditi kim / agnimAn / vAyumAn / pitRmAn / nRmAn / nRmatorapatyaM nArmata ityatra tu vRddhavahiraGgalakSaNakhAnna bhavati / 2051 carmaNvatyaSTIvaccakrIvatkakSIvadrumaNvat // 2 / 1 / 96 // ete zabdA mavantA nAmni viSaye nipAtyante / carmanazabdasya nalopAbhAvo NatvaM ca nipAtyate / carmaNvatI nAma nadI / asthishbdsyaasstthiibhaavH| aSThIvAna jaMghorusaMdhiH / cakrazabdasya ckriibhaavH| cakrIvAn nAma grdbhH| cakrIvAnAma rAjA / kakSyAzabdasya kkssiibhaavH| kakSIvAn nAma RssiH| lavaNasya rumagbhAvaH / rumaNvAn nAma prvtH| anye bAhuH-rumanniti prakRtyantaramasti tasyaitannipAtanaM nakAralopAbhAvArtha NatvArtha ca / vatvaM tu yathAyogamastyeva / nAmnItyeva / carmavatI / asthimAn / cakravAn / kakSyAvAn / lavaNavAn / 2052 udanvAnabdhau ca // 2 // 1197 // Apo dhIyante'sminityabdhiH / abdhau nAmni codanvAniti udakazabdasya matAvudanbhAvo nipAtyate / udanvAn ghaTo megho vA / yasminnudakaM dhIyate sa evamucyate / nAmni-udanvAn nAma samudra Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatmakriyA. Rssirvaa| yasyaudanvataH putrH| udanvAnnAma aashrmH| abdhau ceti kim / udakavAn ghaTaH / atra ghaTasyodakasaMbaMdhamAnaM vivakSitaM na dadhAtItyarthaH / 2073 rAjanvAn surAjJi // 2 / 1 / 98 // zobhano rAjA yasya tasminnabhidheye rAjanvAniti matau nalopAbhAvo nipAtyate / rAjanvAn deshH| rAjanvatI pRthvI / rAjanvatyaH prajAH / surAjJIti kim / rAjavAn deshH| 2054 noAdibhyaH // 2 / 1 / 99 // Urmi ityevamAdibhyo nAmabhyaH parasya matormakArasya vakArAdezo na syAt / urmimAn / dalbhimAn / bhUmimAn / timimAn / krimimAn / ebhyo mopAntyatvAt pApte, yavamAn kuJcAmAn drAkSAmAn dhrAGkSAmAn vAsAmAn ebhyo'varNAntatvAt prApte, haritmAn garutmAn dhvajinmAn kakudmAn ebhyo'paJcamargAditi prApte, jyotiSmatI mahiSmAn gomatI kAntimatI zimbImatI harimatI vAsamatI ikSumatI bandhumatI madhumatI vindumatI indumatI drumatI vasumatI aMzumatI zrumatI hanUmAn sAnumatI ebhyo 'nAnni' iti prApte pratiSedho'yam / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena yasya sati nimitte matovatvaM na dRzyate sa UryAdiSu drssttvyH| 2055 nAvAderikaH // 7 // 2 // 3 // nau ityevamAdibhyo matvarthe ikaH pratyayaH syAnmatuzca / naurasyAsmin vAstIti naavikH| naumAn / kumArImAn / yvkhdikH| yavakhadAvAn / naukumArIbhyAm ina kecidAhuH / nAvI / kumArI / 2056 zikhAdibhya in // 24 // zikhA ityevamAdibhyo matvarthe in pratyayaH syAnmatuzca / shikhii| zikhAvAn / mAlI / mAlAvAn / 2057 brIhyAdibhyastau // 7 // 2 // 7 // brIhyAdibhyo matvarthe tau-ika in ityetau pratyayau syAtAm matuzca / vrIhayo'syAsmin vA santi vriihikH| vrIhI / vrIhimAn / mAyikaH / maayii| mAyAvAn / mAyAvIti vin / brIhyAdayaH prayogagamyAH / 2058 ato'nekasvarAt // 7 // 26 // akArAntAdanekasvarAnmatvarthe ika in ityetau pratyayau syAtAm matuzca / daNDika; / dnnddii| daNDavAn / chatrikaH / chatrI / chantravAn / ata iti kim / khaTvAvAn / mAlAvAn / anekakharAditi kim / Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 416 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita khavAn / svavAn / abhidhAnArthasyetikaraNasyAnusatteH kRdantAna bhvtH| rApyavAn lApyavAn lavyavAn havyavAn kRtyavAn bhRtyavAn kArakavAn hArakavAn kuMbhakAravAn dhAnyamAyavAn hiMsravAn IzvaravAn pAkavAn snehavAn / kacida bhavataHkAryikaH kArTI hAryikaH hAyI gRhikaH gRhI dAtrikaH dAtrI pAtrikaH pAtrI bhogikaH bhogI tarikaH tarI vijayikaH vijayI saMyamikaH saMyamI sthAnika; sthAnI iti / jAtizabdebhyo na bhavataH / vyAghravAn siMhavAn vRkSavAn plakSavAn / tathA dravyavAn kravyavAn sasyavAn dhAnyavAn mAlyavAn puNyavAn satyavAn apatyavAn / kacid bhavataH / taNDulikaH / taNDulI / karpaTikaH krpttii| dhanAduttamaNe bhavataH / dhanikaH / dhanI / saptamyarthe ca na bhvtH| daNDo'sminnasti daNDavad gRham / kacid bhavataH / khalinI bhuumiH| zAlinI bhuumiH| rasarUpavarNagandhasparzazabdasnehebhyo guNavAcibhyo na bhvtH| kacid bhvtH| rasiko nttH| rasI ikssuH| rUpiko daarkH| rUpiNI kanyA / ruupissvvdhiH| rUpisamavAyAcAkSuSANi / sparziko vAyuH / gandhikaH / gandhI / tadevaM vyabhicAre sUtraNAdabhidhAnameva shreyH| / 2059 aziraso'zIrSazca // 7 // 27 // aziraHzabdAnmatvarthe ika in ityetau pratyayau syAtAm matuzca tatsaMniyoge cAziraHzabdasyAzIrSa ityAdezo bhavati azIpikaH / azIrSI / azIrpavAn / ikenoH 'zIrSaH svare taddhite ' iti zIrSAdezo vidyata eva, matau tvaziraso'zIrSabhAvo'nena vidhIyate / ___ 2060 arthArthAntAd bhAvAt // 7 // 28 // arthazadvAdAntAcca bhAvavAcino matvarthe ika in ityetau pratyayau syAtAm / niyamArthamidam / ubhayathA cAyaM niyamo vAkyabhedena kriyate / bhAvavAcina evaitau pratyayau bhAvavAcinazcaitAveva / arthaNi upayAcane / arthnmrthH| so'syAstItyarthikaH arthI / pratIpamarthanaM prtyrthH| so'syAstIti pratyarthikaH pratyarthI / ikenAveveti niyamAdato maturna bhavati / bhASAdeveti niyamAdato dravyavAcina ikenau na bhvtH| artho hiraNyAdirasyAstIti arthavAn iti matureva bhvti| . 2061 brIhyarthatundAdoralazca // 7 // 2 // 9 // vrIhivAcibhyastundAdibhyazca matvarthe ilaH pratyayaH syAt cakArAttau cekenau A yAditi matuzca / vrIhyartha-kalamA asyAsmin vAsanti klmilH| klmikH| klmii| kalamavAn / shaalilH| shaalikH| Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 417 zAlI / zAlimAn / vrIhizabdo'pi vrIhyoM bhavati kiMtu tasya pUrvatropAdAnAdilo na bhavati / bhAve hi tatropAdAnamanarthakaM syAt / bhavatItyeke / vrIhilaH / tundAditundilaH / tundikH| tundI / tundavAn / udarilaH / udarikaH ! udarI / udaravAn / 2062 svAGgAdvivRddhAtte // 7 // 2 // 10 // svAGgAdvivRddhopAdhikAnmatvarthe teila ika ina ityete pratyayAH syurmatuzca / vivRddhau mahAntau karNAvasya staH krnnilH| krnnikH| krnnii| karNavAn / osstthilH| osstthikH| osstthii| oSThavAna / vivRddhAditi kim / anyatrelo na bhvti| ato'nekasvarAditIkenmatava eva bhavanti / 2063 vRndAdArakaH // 7 // 2 // 11 // vRndazaddhAnmatvarthe ArakaH pratyayaH syAnmatuzca / vRndArakaH / vRndavAn / zikhAditvAd vRndii| 2064 zRGgAt / / 7 / 2 / 12 // zRGgAnmatvarthe ArakaH pratyayaH syAnmatuzca / zRGgArakaH / zRGgavAn / zikhAditvAt zRGgI / 2065 phalabahar2yAcenaH // 7 // 2 // 13 // phala baI ityetAbhyAM zRGgAcca matvarthe inaH pratyayaH syAnmatuzca / phalinaH / phalavAn / vahiNaH / barhavAn / shRngginnH| zRGgavAn / zikhAditvAt phalI / biiN| 2066 malAdImasazca // 7 // 2 // 14 // malazabdAnmatvarthe Imasa inazca pratyayau syAtAM matuzca / mliimsH| mlinH| malavAna / 2067 marutparvaNastaH // 7 // 2 / 15 // marut parvan ityetAbhyAM matvarthe taH pratyayaH syAnmatuzca / mruttH| maruttvAn / prvtH| parvavAn / 2068 valivaTituNDerbhaH // 7 // 2 // 16 // vali vaTi tuNDi ityetebhyo matvarthe bhaH pratyayaH syAn matuzca / valibhaH / valivAn / valina ityNgaaditvaannH| vaTibhaH / tunnddibhH| sidhmAdipAThAlle tunnddilH| pravRddhA naabhistunnddiH| ___ 2069 UrNAhazubhamo yus / / 7 / 2 / 17 // UrNA aham zubham ityetebhyo matvartha yus pratyayaH syAt / UrNAyuH urbhrH| ahaMyuH ahNkaarii| zubhaMyuH kalyANabuddhiH / Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddha haimabRhatmakriyA. [taddhita 2070 kezaMbhyAM yustiyastutavabham // 7 // 2 // 18 // kaMza ityetAbhyAM matvarthe gus ti yas tu ta va bha ityete pratyayAH syuH| kNyuH| shNyuH| kntiH| shntiH| kaMyaH / shNyH| kntuH| shntuH| kntH| shntH| kNvH| shNvH| kNbhH| shNbhH| yusyasoH sakAro ' nAma sidavyaMjane' iti pdtvaarthH| tena 'to mumo vyaMjane svau' ityanuskhArAnunAsiko siddhau| kNyuH| kNyyuH| shNyH| shyyH| 2071 balavAtadantalalATAdUlaH // 7 // 2 // 19 // ebhyo matvarthe ulaH pratyayaH syAt matuzca / bluulH| balavAn / vaatuulH| vAtavAn / dantUlaH / dantavAn / lalATUlaH / lalATavAn / 2072 prANyaGgAdAto lA // 7 // 2 // 20 // prANyaGgavAcina AkArAntAnmatvarthe laH pratyayaH syaanmtushc| cuuddaalH| cUDAvAn / jngghaalH| jaGghAvAn / shikhaalH| zikhAvAn / prANyaGgAditi kim| jaGghAvAn praasaadH| zikhAvAn prdiipH| aGgagrahaNaM kim / icchAvAn / vAsanAvAn / karNikAla ityatra karNikAzabdaH prANyaGgasyaiva vAcaka ityaahuH| Ata iti kim / hastaSAn / pAdavAn / 2073 sidhmAdikSudrajanturubhyaH // 7 / 2 / 21 // sidhmAdergaNAt kSudrajantuvAcibhyo rugvAcibhyazca matvarthe lA pratyayaH syAnmatuzca / sidhmAnyasya santi sidhmalaH / sidhmavAn / varmalaH / va vAn / aGgAditvAnne varmanaH / gaDulaH / gaDumAn / pANIdhamanIzabdau dIrghAntAveva gaNe paThyete tena dIrghAntAbhyAmeva laH / paamlH| dhmniilH| isvAntAbhyAM tu matureva / pANimAn / dhamanimAn / kSudrajantu / yUkAlaH yUkAvAn / makSikAlaH makSikAvAn / A nakulAt kSudrajantavaH / rukmuurchaalH| mUrchAvAn / viccikaalH| vicacikAvAn / rugbhya iti bahuvacanaM kharUpavidhiniSedhArtham / kathaM vatsalaH snehavAn aMsalo balavAn ? nAtra kazcid vatsAdyartho'stIti pezalakuzalAdivadetau yathAkathaMcid vyutpAdanIyau sidhmAdiSu vA ptthniiyau| 2074 prajJAparNodakaphenAllelau // 7 / 2 / 22 // prajJA parNa udaka phena ityetebhyo matvarthe la ila ityetau pratyayau syAtAM matuzca / prjnyaalH| pshilH| prajJAvAn / parNalaH / paNilaH / parNavAn / udaphalA / udkilH|| udakavAn / phenlH| phenilH| phenavAn / Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatyaniyA. 2075 kAlAjaTAghATAt kSepe // 7 // 2 // 23 // kAlA jaTA ghATA ityetebhyo la ila ityeto pratyayau syAtAM kSepe-pratyayArthasya nindAyAM gamyamAnAyAm / kaalaalH| kaalilH| kAleti DopAntyaM kecit ptthnti| kADAlaH kaaddil:| jttaalH| jttilH| ghATAlaH / dhaattilH| matunA kSepo na gamyata iti kSepe maturna bhavati / kSepa iti iti kim / kAlAvAn / jaTAvAn / ghATAvAm / 2076 vAca AlATau // 7 // 2 // 24 // vAca ityetasmAnmatvarthe Ala ATa ityetau pratyayau syAtAM kSepe gamyamAne / gmino'pvaadH| vAcAlaH / vAcATaH / yo bahu niHsAraM bhASate sa evaM ziSyate / matunA kSepo na gamyata iti kSepe maturna bhavati / kSepe ityeva / vAgmI / vAgvAn / 2077 gmin // 7 // 2 // 26 // kSepe iti nivRttam / kAco matvarthe gmin pratyayaH syAnmatuzca / vAggmI / vAgvAn / gakAraH pratyaye cetyanunAsikanivRttyarthaH / kSepa iti nivRttam / 2078 madhvAdibhyo raH // 7 // 2 // 26 // madhvAdibhyo matvarthe raH pratyayaH syAt / atra madhuzaddhaH svAdutve guNatve guNasAmAnye vartate / madhuraM madhu / madhuraM kSIram / kSaudrAdidravyavRttestu matureva itikrnnaanuvRtteH| madhumAn ghaTaH evaM khaM mahat kaNThavivaramasyAtIti kharo gardabhaH / khavAnanyaH / madhvAdayaH pryoggmyaaH| ___ 2079 kRSyAdibhyo valac // 7 / 2 / 27 // kRSyAdibhyo matvarthe valaca pratyayaH syAt / kRSIvalaH kuTumbI / kRSimat kSetram / AsutIvalaH klypaalH| AsutimAn / prissdblH| pariSadvAn / prssdvlH| parSadvAn / pariSadalaM tIrtha paGkilamityarthaH / pariSadvat / rajasvalA strI / rajasvAn grAmaH / kecittu rajasvalo deshH| rajasvalA bhUmiH rajasvAn rajakhatIti sarvatrAvizeSeNa vRttimicchnti| dantAvalo nAma rAjA hastI ca / zikhAvalaM nagaram / zikhAvalo myuurH| zikhAvalA sthUNA / dantavAn / zikhAvAnanyaH / mAtRvalaH mAtRmAn / evaM pitRvalaH / bhrAtRvalaH / utsaahvl:| putrvlH| utsnggvlH| vizeSa itikaraNAt siddhH| kRSyAdayaH pryoggmyaaH| 2080 lomApicchAdeH zelam WOR28 // lomAdibhyaH picchAdibhyazca Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 420 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita matvarthe yathAsaMkhyaM za ila ityetau pratyayau syAtAM matuzca / lomshH| lomavAn / romazaH / romavAn / picchilH| picchavAn / urasilaH / urasvAn / 2081 no'GgAdeH // 7 / 2 / 29 // aGga ityevamAdibhyo matvarthe naH pratyayaH syAnmatuzca / aGgAnyasyAH santi anggnaa| rUDhizaro'yam / kalyANAGgI strI ucyate / itikaraNAt anyatrAGgavatI / pAmanaH / pAmavAn / vAmanaH / vAmavAn / yogavibhAga uttraarthH| __2082 zAkIpalAlIdavA hrasvazca // 7 // 2 // 30 // zAkI palAlI dardU ityetebhyo matvarthe naH pratyayaH syAnmatuzca nasaMniyoge caiSAM isvo'ntaadeshH| mahacchAkaM zAkasamUho vA zAkI / mahatpalAlaM palAlakSodo vA palAlI / darnAma vyAdhiH / zAkinaH / zAkImAn / palAlinaH / palAlImAn / dadruNaH / damAn / kecittu zAkIpalAlyoIsvatvaM necchanti, tanmate shaakiinH| plaaliinH|.. 2083 viSvaco viSuzca // 7 / 2 / 31 // viSvac ityetasmAnmavarthe naH pratyayaH syAd viSu ityayaM cAdezo bhavati / viSu aJcatIti viSvak / vizvaJco razmayo viSvagnatAni vA asya santi iti viSuNaH aadityH| viSuNaH vAyuH / viSuzaddho nipAto nAnAtve vartate / viSvagiti akhaNDamavyayaM vaa| nakArasaMniyoge Adezasya vidhAnAt matau viSvagvAn / kathaM viSumAnahorAtramavibhAga iti / viSurnAma muhUrtastasmAd bhaviSyati / .. 2084 lakSmyA anaH // 7 // 2 // 32 // lakSmIzadvAnmatvarthe'naH pratyayaH syAt / lakSmIrasyAstIti lakSmaNaH / matau lakSmIvAn / 2085 prajJAzraddhA vRttarNaH // 7 // 2 // 33 // prajJAzraddhA_tti ityetebhyo matvarthe NaH pratyayaH syAnmatuzca / prAjJaH prajJAvAn / shraaddhH| zraddhAvAn / ArcaH / arcAvAn / vaartH| dRttimAn / strI tu prAjJA / zrAddhA / ArcA / vArtA / prAjJIti svArthikANantAt / 2086 jyotsnAdibhyo'N // 7 // 2 // 34 // jyotsnA ityevamAdibhyo matvarthe'N pratyayaH syAt / jyotsnA asminnasti jyotsnaH pakSaH / jyotsnI rAtriH / tAmisraH pkssH| tAmistrI rAtriH / tAmisrANi guhAmukhAni / vaiso vyAdhiH / Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 421 vaipAdikaM kuSTham / kautupaM gRham / kauNDalo yuvA / tApasaH pAkhaNDI / sAhasro devdttH| matau jyotsnAvAn tamisrAvAnityAdi / tApasa iti rUDhiviSaye ca maturna bhavati / kuNDalI sahasrI ceti zikhAditvAt / jyotsnAdayaH pryoggmyaaH| 2087 sikatAzarkarAt / / 7 / 2 / 36 // sikatA zarkarA ityetAbhyAM matvarthe'N pratyayaH syAt matuzca / saiktH| sikatAvAn deshH| shaarkrH| shrkraavaanodnH| 2088 ilazca deze // 7 // 2 // 36 // sikatAzarkarAbhyAM deze matvarthe ilazcakArAdaNa ca pratyayau syAtAM matuzca / sikatilaH saikataH sikatAvAn deshH| zarkarilaH zArkaraH zarkarAvAn dezaH / sikatAH dezaH zarkarAH dezaH ityabhedopacArAt / 2089 yudromaH / / 7 / 2 / 37 // chu iti divaH kRtokArasya nirdezaH ghuzaddha ukArAnto'haHparyAyaH prakRtyantaraM vA / yudruzaddhAbhyAM mavarthe ma; pratyayaH syAt / dyaudyusyAsmin vAstIti ghumH| dUNi dAruNi asyAsmin vA santIti drumH| rUDhizadvAvimau rUDhiviSaye ca maturna bhavati / anyatra tu matureva / ghumAn / drumAn / 2090 kANDANDabhANDAdIraH ||7||2||38||kaanndd ANDa bhANDa ityetebhyo matvarthe IraH pratyayaH syAnmatuzca / kANDIraH / kANDavAn / aannddiirH| ANDavAn / bhANDIraH / bhANDavAn / ANDau muSkau / 2091 kacchvA DuraH // 7 // 2 // 39 // kacchUzaddhAnmatvarthe DuraH pratyayaH syAt / kacchuraH / kacchUmAn / 2092 dantAdunnatAt // 72 / 40 // unnatatvopAdhikAddantazaddhAnmatvarthe DuraH pratyayaH syAt / unnatA dantA asya santi dnturH| unnatAditi kim / dantavAn / . 2093 medhArathAnnaveraH // 12 // 41 // medhA ratha ityetAbhyAM matvarthe iraH pratyayo vA syAt / vAvacanAdyathAprAptamikenau A yAditi matuzca / medhiraH / medhAvAn / uttarasUtreNa vinnapi / medhAvI / rathiraH / rathikA rathI / rathavAn / 2094 kRpAhRyAdAluH // 7 // 2 // 42 // kRpA-hRdaya-zaddhAbhyAM matvarthe AluH Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 422 . siddhahaimabRhatprakriyA. taddhita pratyayo vA syAnmatuzca / kRpAluH / kRpAvAn / hRdyaaluH| hRdayikaH / hRdayI / hRdayavAn / 2095 kezAdvaH // 7 // 2 // 43 // kezazadvAnmatvarthe vaH pratyayo vA syAnmatuzca / kezavaH / kezikaH / kezI / kezavAn / kezava iti rUDhizaddho'pi viSNuvAcI / 2096 maNyAdibhyaH // 7 // 44 // maNyAdibhyo matvarthe vaH pratyayo vA syAnmatuzca / yogavibhAgAdveti nivRttam / maNivaH / maNimAn / sidhmAdipAThAt maNilaH / hiraNyavaH / hiraNyavAn / bimbAvam / kurarAvam / kuravAvam / ' ghajyupavargasya bahulam ' iti bAhulakAhIrghaH / rAjIvam / iSTakAm / gANDIvam / gANDivam / ajakAvam / bimbAvam / ityAdayo rUDhizaddhAH / rUDhizadvaviSaye ca maturna bhavati / viSayAntare tu bhavatyeva / vimbavAnityAdi / 2097 hInAt svAGgAdaH // 7 // 2 // 45 // hInopAdhikAt svAGgAnmatvarthe aH pratyayaH syAt / khaNDaH ko'syAsti krnnH| chinnA nAsikA'syAsti nAsikaH / hInAditi kim / karNavAn / nAsikAvAnityeva bhavati / 2098 abhrAdibhyaH // 7 / 2 / 46 // abhrAdibhyo matvarthe a; pratyayaH syAd yathAdarzanaM matuzca / abhrANyasminsanti abhra nbhH| asyisya santi arzaso devadattaH / urasaH / urasvAn / abhraadiraakRtignnH| 2099 astapomAyAmedhAstrajo vin // 42 / 47 / / asantebhyastapasUmAyAmedhAsraj ityetebhyazca matvarthe vina pratyayaH syAnmatuzca / yazasvI / yazasvAn / sarasvI / sarasvAn / sarasvatI / evaM tejasvI / varcasvI / tapasvI / tapasvAn / asantatvenaiva siddhe tapaso grahaNaM jyotsnAdhaNA bAdhA mAbhUdityevamartham / mAyAvI / mAyAvAn / mAyI mAyika iti brIhyAdipAThAt / medhAvI / medhAvAn / sragvI / srgvaan| 2100 AmayAdIrghazca ||7||raa48|| AmayazadvAnmatvarthe vin pratyayaH syAdIrghazvAmayazadrasya bhavati matuzca / AmayAvI / AmayavAn / 2101 svAminnIze / / 7 / 2 / 49 // svazaddhAnmatvarthe Ize vAcye min pratyayaH syAdIrghazcAsya / svamasyAstIti svAmI / Iza iti kim / skvAn / Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 423 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 2102 goH // 12 // 50 // gozaddhAnmatvarthe min pratyayaH syAt / gAvo'sya santi gomI / matuzca / gomAn / pUjya eva minamicchantyanye / ____2103 UrjA vinvalAvazcAntaH // 7 // 2 // 51 // uziddhAnmatvarthe vin vala ityetau pratyayau syAtAm , tatsaMniyoge cAsyAs cAnto bhavati / UrjasvI / uurjsvlH| matuzca / UrvAn / kathamUrjasvAn / Urjayate; aspratyayAntasya matau / _____2104 tamisrArNavajyotsnAH // 7 // 2 // 52 // tamisrArNavajyotsnA ityete zaddhA nipAtyante / tamisrati tamaHzadvAdaH upAntyasya cetvam / tamo'trAstIti tamisrA raatriH| tamisraM tmHsmuuhH| tamisrANi guhAmukhAni / matuzca / tamasvAn / arNaveti arNaso vaH pratyayaH antyasya ca lopH| arNavaH smudrH| jyotsneti jyotiHzaddhAnnaH pratyayaH upAntyalopazca nipAtyate / jyotsnA candraprabhA / anyatra jyotiSmatI raatriH| nipAtanasyeSTaviSayatvAt / 2105 guNAdibhyo yaH // 72 // 53 // guNAdibhyo matvarthe yaH pratyayaH syAt matuzca / guNyaH guNavAn puruSaH himyaH himavAn prvtH| kathaM ko guNino nArcayet iti in ? zikhAkhAditvena bhaviSyati / guNAdayaH pryoggmyaa| 2106 rUpAt prazastAhatAt / / 7 / 2 / 04 // prazastopAdhikAdAhatopAdhikAca rUpAnmatvarthe yaH pratyayaH syAt / prazastaM rUpamasyAsti rUpyo gauH rUpyaH puruSaH / AhataM rUpamasyAsti rUpyaH kaarssaapnnH| nighAtikAtADanAdInArAdiSu yadUpamutpadyate tadAhataM rUpam / prazastAhatAditi kim / rUpavAn / prazaMsAyAM maturapi bhavati / rUpavatI knyaa| Ahate na bhavati iti karaNAt / kathaM rUpiNI kanyA rUpiko dAraka iti ? brIhyAditvAd bhaviSyati / AyAdityasya pUrNo'vadhiH, ataH paraM mturnaasti| 2107 pUrNamAso'N / / 7 / 2 / 55 // pUrNamAszadAnmatvarthe'N pratyayaH syAt / pUrNo mAzcandramA asyAmasti paurnnmaasii| 2108 gopUrvAdata ikaN / / 7 / 2 / 56 // gozaddhapUrvAdakArAntAnmatvarthe ikaNa pratyayaH syAt / mtvaadiinaampvaadH| gauzatikaH gausahasrikaH ata iti kim / goviMzatimAn / kathaM gaushkttikH| zakaTIzabdena samAnArthaH zakaTazabdo'sti / Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 424 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita zakaTIzadvAttu matuH anabhidhAnAnna bhavati / kecitta gavAderanakArAntAdapIcchanti / gavAM samUho gotrA sA vidyate yasya gautrikaH gAvo vayAMsi vAsya santi gauvysikH| ___2109 niSkAdeH zatasahasrAt // 7 / 2 / 57 // niSko ya AdistataH paraM yacchataM sahasraM ca tadantAnmatvarthe ikaN pratyayaH syAt / naiSkazatikaH / naisskshsrikH| niSkAderiti kim / zatI / sahasrI / AdigrahaNAt suvarNaniSkazatamasyAstItyatra na bhavati / ___ 2110 ekAdeH karmadhArayAt // 7 // 2 / 58 // ekAdeH karmadhArayAdakArAntAnmatvarthe ikaN pratyayaH syAt / eko gaurekagavaH so'syaastyaikgvikH| aikazatikaH / aikshsrikH| karmadhArayAditi kim / ekasya gaurekagavaH so'syAstIti na bhavati / ata ityeva / ekaviMzatirasyAstIti na bhavati / kathamekadravyavattvAditi ? ekena dravyavattvamiti samAse bhvissyti| 2111 sarvAderin / / 7 / 2 / 59 // sarvAderakArAntAt karmadhArayAnmatyarthe in pratyayaH syAt / sarvaM dhanaM sarvadhanam / tadasyAsti srvdhnii| srvbiijii| sarvekezI nttH| 2112 prANisthAdasvAGgAd dvandvagnindyAt // 72 // 60 // prANistho'khAgavAcI akArAnto yo dvandvaH samAso yazca rugvAcI ninyavAcI ca zaddhastadantAnmatvarthe in pratyayaH syAt / dvndv-kttkvlyinii| shNkhnuupurinnii| ruk-kilaasii| nindya-kakudAvI / kAlatAlumatI / prANisthAditi kim / puSpaphalavAn vRkssH| asvAGgAditi kim / stanakezavatI / ata ityeva / citrakalalATikAvatI / ato'nekasvarAdityeva siddhe ikAdivAdhanArtha vacanam / 2113 vAtAtIsArapizAcAt kazcAntaH // 72 / 61 // vAta atIsAra pizAca ityetebhyo matvarthe in syAt kakArazcAntaH / vAtAtIsArayo ruktvAt pUrveNen siddhaH kArthamupAdAnam / pizAcasya tUbhayArtham / vAtakI / atIsArakI / pishaackii| 2114 pUraNAdvayAsa // 72 / 62 // pUraNapratyayAntAd vayasi gamyamAne matvarthe inneva syAt / paJcamo mAsaH saMvatsaro vAsyAsti paJcamI baalkH| Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 2115 sukhAdeH // 7 / 2 / 63 // sukhAdibhyo matvarthe inneva syAt / sukhI / duHkhii| ___2116 mAlAyAH kSepe // 7 / 2 / 64 // mAlAzaddhAt kSepe gamyamAne matvarthe inneva syAt / mAlI / kSepa iti kim / mAlAvAn / mAlAzaddhaH zikhAdiH, tataH kSepe matunivRttyarthaM vacanam / 2117 dharmazIlavarNAntAt / / 7 / 2 / 66 // dharma zIla varNa ityetadantAnmatvarthe inneva syAt / munidharmI / yatizIlI / brAhmaNavarNI / 2118 bAhUrvAdebalAt // 7 // 2 // 66 // vAhu-UrupUrvAd balAntAnAmno matvarthe inneva syAt / bAhubalI / UrubalI / 2119 manmAbjAdernAni // 72 / 67 // mannantebhyo mAntebhyo'bjAdibhyazca matvarthe inneva syAt nAnni / dAminI / bhAminI / abjinI / kamalinI / nAmnIti kim / sAmavAn / 2120 hastadantakarAjjAtau // 7 / 2 / 68 // hasta danta kara ityetebhyo matvarthe inneva syAt samudAyena cejAtirabhidhIyate / hasto'syAstIti hastI / dantI / karI / jAtAviti kim / hastavAn / dantavAn / karavAn nrH|| 2121 varNAd brahmacAriNi // 2 // 69 // varNazadvAnmatvartha in syAt brahmacArI cedbhidheyH| varNazaddho brahmacaryaparyAyaH / varNo brahmacaryamasyAsti varNI brhmcaariityrthH| anye tu varNazaddho brAhmaNAdivarNavacanaH / tatra brahmacArItyanena zUdravyavacchedaH kriyate iti manyante tena traivarNiko varNItyucyate / sahi vidyAgrahaNArthamupanIto brahma carati na zUdra iti / brahmacAriNIti kim / varNavAn / 2122 puSkarAze // 72 / 70 // puSkarAdibhyo matvarthe inneva syAt deze'bhidheye / pusskrinnii| padminI / deza iti kim / puSkaravAn hastI / kathaM kumudatI sarasI kumudvAn hradaH naDvAn naDvalamiti / naDakumudetyAdinA cAturathikena matunA bhaviSyati / 2123 sUktasAnorIyaH // 7 // 2 // 79 // sUkte sAmani cAbhidheye makhathai IyaH 54 Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 426 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita pratyayaH syAt / matvAdInAmapavAdaH / acchAvAk zaddho'tra sUkte'sti acchAvAkIyam / maitrAvaruNIyam / sAnni-yajJAyajJIyaM saam| ashnaapipaasiiym| vAratantavIyam sAma / athAsyavAmIyaM sUktaM kayAnazcitrIyaM sAmetyatra 'aikAyeM iti vibhaktilopaH kathaM na bhavati? ucyate / asyavAmAdayaH sUktakhAmasthAnAmanukAryANAmakhaNDAevAnukaraNazaddhAH nAtra vibhaktiriti lup na bhavati / ataeva prathamAntatApi na virudhyte| sUktasAmnI grnthvishessau| . 2124 lub vAdhyAyAnuvAke // 7 // 2 // 72 // adhyAye'nuvAke cAbhidheye matvarthe ya Iyastasya lub vA syAt / ata eva lubvacanAdadhyAyAnuvAkayorIyo'numIyate / etAvapi grnthvishessau| gardabhANDazaddho'sminnadhyAye'nuvAke vAstIti gardabhANDaH gardabhANDIyo'dhyAyo'nuvAko vaa| evaM diirghjiivitiH| dIrghajIvitIyaH / plitstmbhH| plitstmbhiiyH| plitH| plitiiyH| stmbhH| stmbhiiyH| ucchiSTaH ucchiSTIyaH / drumapuSpaH drumapuSpIyaH / 2125 vimuktAderaNa // 7 / 2 / 73 // vimuktAdibhyo matvarthe'dhyAyAnuvAkayorabhidheyayoraN pratyayaH syAt / vimuktazabdo'sminnadhyAye'nuvAke'sti vaimuktaH / daivaasurH| ____2126 ghoSadAderakaH // 7 // 274 // ghoSadAdibhyo matvarthe'dhyAyAnuvAkayorabhidheyayorakaH pratyayaH syAt / ghoSacchabdo'sminnasti ghoSadakaH / gossdkH| ISadakaH adhyAyo'nuvAko vaa| 2127 prakAre jAtIyar // 7 // 2 / 75 / / tadasyeti vartate / taditi prathamAntAdasyeti SaSThayarthe jAtIyar pratyayaH syAt yattat prathamAntaM taccet prakAro bhavati / sAmAnyasya bhidyamAnasya yo vizeSo vizeSAntarAnupravRttaH sa prakAraH / paTuH prakAro'sya paTujAtIyaH / ritkaraNAt paTvI prakAro'syA 'paTujAtIyA' ityatra / 2128 riti // 6 // 2 // 58 // parataH syanUG riti pratyaye jAtIye dezIye ca puMvat syAt / ityanena puNkdbhaavH| mRdujaatiiyH| yjjaatiiyH| tjjaatiiyH| nAnAbhUtaH prakAro'sya naanaajaatiiyH| evaMmakAro'sya evaMjAtIyaH / asyeti SaSThayathai vidhAnAt prakAravati jAtIyar vijJAyate / tataH prakAramAtrabhAviyAtha Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 427 mantAdapi jAtIyar pratyayo bhavati / yathAjAtIyaH / tthaajaatiiyH| kathaMjAtIyaH / itthNjaatiiyH| 2129 ko'NvAdeH // 7 / 276 // aNu ityevamAdibhyastadasya prakAre ityasmin viSaye kaH pratyayaH syAt / jaatiiyro'pvaadH| aNuH prakAro'sya aNukaH pttH| evaM sthUlakaH pttH| aNukAH sthUlakA vA maassaaH| mASakaM hiraNyam / iSukA / golikaa| 2130 jIrNagomUtrAvadAtasurAyavakRSNAcchAlyAcchAdanasurAhibI. hitale // 7 / 2 / 77 // jIrNa gomUtra avadAta surA yava kRSNa ityetebhyo yathAsaMkhyaM zAliAcchAdanasurAhivrIhitileSu vAcyeSu tadasya prakAra ityasmin viSaye kaHmatyayaH syaat| jIrNAcchAliSu-jIrNaH prakAra eSAM jIrNakAH shaalyH| gomUtrAdAcchAdanegomUtraprakAraM gomUtrakam gomUtravarNamAcchAdanam / avadAtAtsurAyAm avadAtaprakArA avadAtikA surA / surAyA ahau-surAprakAraH surAvarNaH surko'hiH| yavAbIhiSuyavaprakArA yavakA biihyH| kRSNAt tileSu-kRSNaprakArAH kRssnnkaastilaaH| zAlyAdiSviti kim / jIrNajAtIyo'nya ityaadi| // iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM taddhitaprakaraNe matvarthIyAH samAptAH // // atha svArthakAH // 2131 bhUtapUrve pacaraT // 7 / 2 / 78 // ataH paraM prAyaH svArthikAH prtyyaaH| tatropAdhiH prakRtervijJAyate sa pratyayasya dyotyo bhavati / pUrva bhUto bhuutpuurvH| bhUtapUrve'rthe vartamAnAnnAmnaH pacaraT pratyayaH syAt svArthe / bhUtapUrva ADhyaH aaddhycrH| drshniiycrH| TakAro ngnyrthH| pakAra; puNvdbhaakaarthH| bhUtapUrvA AnyA aaddhycrii| drshniiycrii| bhUtazaddho vartamAne'pyasti pUrvazabdo digAdAvapIti atikrAntakAlamatipattyarthamubhayorupAdAnam / pratyAsatteH zabdamavRtti / nimittasya bhUtapUrvatve'yaM pratyayaH itIha na bhavati / arjuno mahiSmatyAM bhUtapUrva iti| Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 428 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita ____ 2132 goSThAdInaJ // 279 goSThazabdAd bhUtapUrvatve InaJ pratyayaH syAt / goSTho bhUtapUrvo gauSThIno deshH| - 2133 SaSThyA rUpyapacaraT // 7 / 2 / 80 // paSThayantAd bhUtapUrve'rthe rUpyapcaraT pratyayau syAtAm / bhUtapUrvam itIha prtyyaarthH| devadattasya bhUtapUrvo devadattarUpyo gauH / devdttcrH| pacaraDityatra pakAraTakArau puMvadbhAvaDIpratyayArthI / devdttcrii| 2134 vyAzraye tasuH // 7 / 2 / 81 // nAnApakSAzrayo vyAzrayaH / SaSThayantAd vyAzraye gamyamAne tamuH pratyayaH smAt / ukAro vizeSaNArthaH / devA arjunato'. bhavan / AdityaH karNato'bhavat / arjunakarNayorvivadamAnayorarjunasya pakSe devA; karNasya pakSe aadityo'bhvdityrthH| yatto'bhavat yasya pakSe ityrthH| tatto'bhavata tasya pakSe ityrthH| evaM tvatto'bhavat / matto'bhavat / vyAzraya iti kim / vRkSasya shaakhaa| 2135 rogAtpratIkAre // 7 / 2 / 82 // rogavAcinaH SaSThayantAt pratIkAre'upanayane gamyamAne tasuH pratyayaH syAt / pravAhikAtaH pracchardikAtaH kuru / asya rogasya cikitsAM kurvityrthH|| __2136 paryabheH sarvobhaye // 7 / 2 / 83 // pari abhi ityetAbhyAM yathAkrama sarvobhayArthe vartamAnAbhyAM tasuH pratyayaH syAt / paritaH sarvata ityarthaH / abhitaH ubhayata ityarthaH / sarvobhaya iti kim / vRkSaM pari / vRkSamabhi / 2137 AdyAdibhyaH // 7 / 2 / 84 // AdhAdibhyaH saMbhavadvibhaktyantebhyastasuH pratyayaH syAt / Adau AdervA aaditH| evaM anttH| madhyataH / agrataH / vkssstH| pArzvataH / pRsstthtH| mukhataH / srvtH| vizvataH / ubhayataH / anyataH / pUrvataH / ektH| itH| pramANena pramANAdvA pramANataH / pRSThena pRSThato'rka seveta / evaM pArzvataH / itH| duSTaH zaraiH svarato varNato vA / zabdataH arthataH abhidhaantH| yena yasmin vA yataH / tataH / pRSodarAditvAd dalopaH / AdhAdayaH pryoggmyaaH| . 2138 kSepAtigrahAvyatheSvakartustRtIyAyAH // 7 / 2 / 85 // tRtIyAntAdakartRvAcinaH kSepAtigrahAvyathAviSaye tasuH pratyayaH syAt / kSepo nindA / vRttena kSiptaH vRttataH kSiptaH nindita itthH| atikramya grhnnmtigrhH| vRttenAtigRhyate vRttato'tigRhyate Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 429 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. sAdhuTatto'nyAnatikramya vRttena gRhyate / sAdhvAcAra iti saMbhAvyata ityarthaH / atizayena vA grhnnmtigrhH| tatrAtizayena gRhyata ityrthH| acalanamakSobhaNamavyathA abhItirvA |vRtten na vyathate vRttato na vyathate / vRttena na calati na vibheti cetyrthH| kSepAtigrahAvyatheSviti kim / vRttena bhinnH| akarturiti kim / devadattena kssiptH| tRtIyAyA iti kim / devadattaM kSipati / 2139 pApahIyamAnena // 7 // 2 // 86 // akartRvAcinastRtIyAntAt pApahIyamAnAbhyAM yoge tamuH pratyayaH syAt / vRttena pApaH vRttataH paapH| vRttena hIyate vRttataH hIyate / pApahIyamAneneti kim / cAritreNa zuddhaH / akarturityeva / caitreNa hIyate / tRtIyAyA ityeva / grAme hIyate / kSepasyAvivakSAyAM tattvAkhyAne yathA syAditi vacanam / 2140 pratinA paJcamyA // 7 // 2 // 87 // pratinA yoge yA pazcamI vihitA tadantAt tasuH pratyayo vA syAt / abhimanyurarjunAt prati arjunataH prati vA / arjunasya pratinidhirityarthaH / mASAnasmai tilebhyaH pratiyacchanti tilataH pratiyacchati / paJcamyA iti kim / vRkSaM prati vidyotate vidyut / 2141 ahIyaruho'pAdAne // 7 // 2 / 88 // apAdAne yA paJcamI vihitA tadantAttasuH pratyayo vA syAttaccedapAdAnaM hIyaruhoH saMbaMdhi na bhavati / grAmAda grAmato vA Agacchati / caurAt caurato vA bibheti / ahIyaruha iti kim / sArthAta hIyate sArthAddhInaH / parvatAdavarohati / sArthAditi krturpaaye'vdhivivkssaa| sArthana hIyate / devadatta ityrthH| hIyate iti karmakartarItyanye / sArthAt svayameva hIyate devadatta ityrthH| hIyeti kyAntasya jahAnirdezo jihIte ityasya vyudaasaarthH| tena tatra pratiSedho na bhavati / bhUmita ujihiite| hAgiti nirdezenaiva hAGo nivRttisiddhau hIyeti nirdezo yatraiva bhAve karmaNi karmakartari ca jahAteH prayogastatraivApAyavivakSA nAnyatretyevamartham / tena sArthAjahAtIti na bhavati / apAdAna iti kim / Rte dharmAt kutaH sukham / ApATaliputrAd dRSTo meghaH / 2142 kimayAdisarvAdyavaipulyabahoH pittas // 7 / 2 / 89 // paJcamyA ityanuvartate / kiMzadvAd yAdivarjitebhyaH sarvAdibhyo'vaipulyavAcino bahuzavAca Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita paJcamyantAt tas pratyayaH syAt sa ca pit / kim-kasmAt kutaH / srvaadisrvtH| vishvtH| yataH / ttH| bahu-bahubhyaH bhutH| kimaH sarvAditve'pi yAdivajanAna prAmotIti pRthagupAdAnam / yAdivarjanaM kim / dvAbhyAm / tvt| mt| yuSmat / asmat / bhavataH / kathaM dvitaH / tvattaH / mattaH / yussmttH| asmattaH iti ? ahIyaruho'pAdAna iti bhaviSyati / anena hi tasvidhAne 'Advera ' ityatvaM syAt / tasAvapyatvamicchantyeke / bahorvaipulyapratiSedhaH kim / bahoH sUpAt / kimayAdisarvAdyavaipulyavahoriti kim / vRkSAdvinA / kiMsarvAdibahozca tasuviSaye'pi paratvAdayameva tas / yataH prati / tataH prati / yata aagcchti| tata Agacchati / niranubandhapratyayAntarakaraNamatvArtham / pitkaraNaM puMvadbhAvArtham / baDhIbhyo bahutaH / paJcamyantamAtrAdayaM vidhiH| sarvato hIyate / sarvato rohati / sarvato hetoH| sarvataH puurvH| 2143 ito'taH kutaH // 7 / 2 / 90 // itas atas kutas ityete zabdA nipAtyante / ita iti idamastasi iH sarvAdezo nipAtyate / asmaaditH| imksmaaditH| ata iti etadaH aH srvaadeshH| etasmAdataH / etksmaadtH| kuta iti kimaH kurityaadeshH| kasmAt kutaH / iha paJcamyA iti nAnuvartate / lakSaNAntareNa tasi tasau vA siddhe AdezamAtraM vidhIyate / tenottarasUtreNa tasi ito bhavAn atobhavAn AdyAditasau ita AsyatAmiti bhavati / 2144 bhavatvAyuSmadIrghAyurdevAnAMpriyaikArthAt // 7 // 2 / 91 // bhavatu AyuSmat dIrghAyus devAnAM priya ityetaiH samAnAdhikaraNAt kimayAdisarvAdyavaipulyavahoH sarvavibhaktyantAt pittas pratyayo vA syAt / sa bhavAn / tato bhavAn / tau bhavantau tato bhvntau| te bhavantaH tato bhvntH| taM bhavantam / tato bhavantam / tena bhvtaa| tato bhvtaa| tasmai bhavate / tato bhavate / tasmAt bhvtH| tato bhvtH| tasya bhvtH| tato bhvtH| evamayaM bhavAn ito bhavAn / ko bhavAn / kuto bhavAn ityAdhudAhAryam / tathA sa AyuSmAn tato AyuSmAn / sa dIrghAyuH tato diirghaayuH| sa devAnAM priyaH tato devAnAM priyH| ayamAyuSmAn / ita aayussmaan| ka AyuSmAn / kuta AyuSmAn / evaM dIrghAyurdevAnApiyAbhyAmapi / bhavakhityukAraH sarvAdiparigrahArthaH, tena mtushtrntvyudaasH| Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 2145 trap ca // 7 / 2 / 92 // bhavasAyuSmaddIghAyurdaivAnAMpriyaiH samAnAdhikaraNAt kimayAdisarvAdhavaipulyabahoH sarvavibhaktyantAt trap pratyayo vA syAt / sa bhavAn tatra bhvaan| tau bhavantau tatra bhvntau| te bhvntH| tatra bhvntH| taM bhavantaM tatra bhvntm| tena bhavatA tatra bhvtaa| tasmai bhavate tatra bhavate / tasmAd bhavataH tatra bhvtH| tasya bhavataH tatra bhvtH| tasmin bhavati tatra bhavati / evamAyuSmadIrghAyurdevAnAM priyairapyudAhAryam / yogavibhAgazcakAreNa punstsvidhaanaarthH| tena saptamyantAdapi tas bhavati / tato bhavati tatra bhavati / anyathA hi tataH ' saptamyA ' iti parakhAt trabeva syAt / rUDhizabdAzcaite tatobhavadAdayaH samudAyAH pUnAvacanA yathAkathaMcita vyutpAdyante / ata eva punastyadAdiranuprayujyate / sa tatrabhavAn / taM tatrabhavantam / kecittu bhavacchadasyAmantraNe sau bho ityAdezaM kurvanti tanmate tato bhoH tatra bhoH ityatrApi bhavati / kecinu bhavadAdyayoge'pi traptasAvicchanti / ka gamiSyasi kaM dezaM gamiSyasi ityaadi| 2146 ka kutrAtreha // 12 / 93 // ka kutra atra iha ityete zaddhAstrabantA nipAtyante / keti kimaH kAdezaH trpshcaakaarH| kasmin ka / kutreti kimaH ku ityAdezaH / kasmin kutra / atreti etado'kArAdezaH / etasmin atra / etakasmin atra / iheti idama ikArAdezaH trapazca haadeshH| asmin iha / imakasmin iha / eSu 'saptamyA' iti trp| trapmAtre caite AdezA vidhIyante tena bhavadAdiyoge'pi bhavanti / ka bhavAn kutra bhavAn / atra bhavAn / iha bhavAn / kAyuSmAn / kutrAyuSmAn / atrAyuSmAn / ihAyuSmAn / ka dIrghAyuH / kutra diirghaayuH| atra diirghaayuH| iha dIrghAyuH ityaadi| 2147 saptamyAH // 7 // 2 / 94 // saptamyantAt kimAdisarvAdhavaipulyabahosvap syAt / kasmin kutra / sarvatra / tatra / bahuSu bahutra / pakArasya puMvadbhAvArthavAt baDhISu bahutra / ___2148 kiMyattatsarvaikAnyAt kAle dA // 7 / 2 / 95 // kiMyattatsarva eka anya ityetebhyaH saptamyantebhyaH kAle vAcye dA pratyayaH syAt / kasmin kAle kadA / yadA / tadA / sarvadA / ekadA / anydaa| kAla iti kim / ka deze / 2149 sadA'dhunedAnIMtadAnImetahi // 7 / 2 / 96 // sadA adhunA idAnIM Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 432 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita tadAnIm etarhi ityete zaddhAH kAle vAcye nipAtyante / sadeti sarvazadvAddA pratyayaH sabhAvazcAsya / sarvasmin kAle sadA / sarvadetyapi pUrveNa / adhuneti idamo dhunA pratyayo'kArAdezazca / asmin kAle adhunA / idAnImiti idamo dAnI pratyaya ikArAdezazca / asmin kAle idAnIm / tadAnImiti tado dAnI prtyyH| tasmin kAle tadAnIm / etahIti idamo hiH prtyyH| etAdezazca / asmin kAle etarhi / 2150 sadyo'dyaparedyavyahi // 7 // 2 / 97 // sadyas adya paredyavi ityete'ti kAle nipAtyante / sadya iti samAnazadvAt saptamyantAdahni kAle vartamAnAt dhas pratyayaH samAnasya ca sabhAvo nipAtyate / samAne'ti sdyH| adyeti idaMzadvAda dyaH pratyaya akArAdezazcAsya / asminnahani adya / pareghavIti parazaddhAta edyavi pratyayaH / parasminnahani paredyavi / sadya iti kecit kAlamAtre nipAtayanti / 2151 pUrvAparAdharottarAnyAnyataretarAdedyus // 7 / 2 / 98 // pUrva apara adhara uttara anya anyatara itara ityetebhyaH saptamyantebhyo'hni kAle vartamAnebhya edyus pratyayaH syAt / pUrvasminnahani pUrvedyuH / aparedhuH / adhareyuH / uttreyuH| anyeSuH / anyatareyuH / itreyuH| 2152 ubhayAd dyuzca // 7 / 2 / 99 // ubhayazabdAdahi kAle ghus cakArAdeghus ca pratyayaH syAt / ubhayasminnahani ubhyyuH| ubhyeyuH| ___ 2153 aiSamaH parutparAri varSe / 7 / 2 / 100 // saMvatsare kAle nipAtyante / aiSamasiti idaMzadvAt saptamyantAd varSe vartamAnAt samasiN pratyaya idmshcekaaraadeshH| asmin saMvatsare imakasmin saMvatsare vA aiSamaH / paruditi pUrvazaddhAtparazaddhAdvA ut pratyayastasya ca para ityAdezaH / pUrvasmin parasmin vA saMvatsare parut / parArIti pUrvatarazadvAt paratarazadvAdvA ArimatyayaH tasya ca praadeshH| pUrvatare paratare vA saMvatsare praari| 2154 anadyatane hiH // 7 / 2 / 101 // saptamyantAdanadyatane kAle vartamAnAt yathAsaMbhavaM kimayAdisarvAdhavaipulyabahoH hiH pratyayaH syAt / kasminnanadyatane kAle kahiM / yahi / tarhi / anyahi / etasmin kAle etarhi / etadaH sAko neSyate / amuSmin kAle amurhi / 1idamastu anena neSyate / bahuSu kAleSu bahurhi / 1 kiMtu sadAdhunedAnIM tadAnImiti sAmAnyakAle vatibhA Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. kiMyattadetadanyebhya evecchantyanye / kAla ityeva / yasminnanadyatane bhojane yatra / anadyatana iti kim| yasmin kAle ydaa| anadyanane'pi kAle kAmamAtravivakSAyAM dAdiH pratyayo bhvti| kadA / yadA / tadA / tadAnIm / anyadA / saptamyarthamAtravivakSAyAM trabapi bhavati / amutra kAle / 2185 prakAre thA // 7 / 2 / 102 // saptamyA iti nivRttam / yathAsaMbhavaM vibhktiH| sAmAnyasya bhidyamAnasya bhedAntarAnupravRtto bhedaH prakAraH tasmin vartamAnAt kimayAdisarvAdhavaipulyabahoH thA pratyayaH syAt / sarveNa prakAreNa sarvathA / yathA / tathA / ubhayathA / anyathA / aparathA / itarathA / bahostu parakhAddhA bhavati / 2166 kathamittham / / 12 / 103 // kathamitthamiti prakAre nipAtyate / kathamiti kimasthApavAdastham nipAtyate / kena prakAreNa katham / itthamiti idama etado vA thampatyaya idAdezazca / amena etena vA prakAreNa ittham / . . 2157 saMkhyAyA dhA / / 7 / 104 // saMkhyAvAcino nAmnaH prakAre vartamAnAd dhA pratyayaH syAt / ekena prakAreNa ekdhaa| dvidhA / tridhA / caturdhA / paJcadhA / zatadhA / bahudhA / gaNadhA / katidhA / tAvaddhA / 2258 vicAle ca // 72 / 105 // vicalanaM vicAlaH / dravyasya pUrvasaMkhyAyAH pracyutiH saMkhyAntarApattiH ekasyAnekIbhAvaH anekasya caikIbhAvaH / tasmin gamyamAne saMkhyAvAcino nAmno pA pratyayo vA syAt / eko rAzi kriyate dvidhA kriyate / eko rAzi bhavati dvidhA bhavati / tridhA bhavati / ekaM rAziM dvau karoti dvidhA koti / tridhA karoti / zatena zatadhA / 'yadi me yatamAnAya vacanaM na kariSyasi / unmatta zatadhA mUrdhA tavaiSo'dya phlissyti'| aneka ekaH kriyate ekadhA kriyate / aneka eko bhavati ekadhA bhvti| anekamekaM karoti ekadhA karoti / paJca rAzayastrayo dvau eko vA kriyante tridhA dvidhA ekadhA kriyante / evaM tridhA dvidhA ekadhA vA bhavanti / tridhA dvidhA ekadhA kA karoti / evaM bahudhA gaNadhA katidhA taavddhaa| cakAra uttaratra prakAre vicA cetyubhayoH smucyaarthH| Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 434 siddhahaimabRhatprakriyA. .. [taddhita ___2159 vaikAd dhyamam // 7 / 2 / 106 // eka ityetasmAt saMkhyAvAcinaH prakAre vartamAnAd vicAle ca gamyamAne dhyamaJ pratyayo vA syAt / ekena prakAreNa aikadhyam ekadhA bhuGkte / anekamekaM karoti aikadhyam ekadhA karoti / vA. grahaNaM dhArtham / ___2160 dviverdhamadhau vA / / 7 / 2 / 107 // dvi tri ityetAbhyAM saMkhyAvAcibhyAM prakAre vartamAnAbhyAM vicAle ca gamyamAne dhamaJ edhA ityetau pratyayau vA syAtAm / vacanabhedAyathAsaMkhyaM nAsti / dvAbhyAM prakArAbhyAM dvaidham dvedhA traidham tredhA bhuGkte / vAvacanAd dvidhA tridhaa| ekaM rAziM dvau karoti dvaidham dvedhA dvidhA, traidham tredhA tridhA karoti / . 2161 tadvati dhaN // 7 // 2 // 108 // dvitribhyAM saMkhyAvAcibhyAM tadvatiprakAravati vicAlavati cAbhidheye dhaN pratyayaH syAt / dvau prakArau vibhAgau vA eSAM dvaidhAni traidhAni / rAjadvaidhAni / rAjatraidhAni / dvaidhIbhAvaH / traidhIbhAvaH / ___ 2162 vAre kRtvam / / 7 / 2 / 109 // saMkhyAmA iti vartate / vAro dhAtvarthasyAyogapadyena vRttiH tatkAlo vA / tasmin vartamAnAta saMkhyAzaddhAta tadvati-vAravati dhAtvarthe kriyAyAmarthe kRtvasa pratyayaH syAt / paJca vArA asya paJcakRtvo bhuGkte / SaTkRtvaH / zatakRtvaH sahasrakRtvo'dhIte / bahukRtvaH / gaNakRtvaH / katikRtvaH / tAvatkRtvaH / bhujyoM vAravAniti bhujyarthasya idaM vizeSaNam / tadvatItyeva / bhojanasya paJca vArAH / saMkhyAyA ityeva / bhUrayo vArA asya bhojanasya / 2163 dvitricaturaH suc // 12 / 110 // dvitricatur ityetebhyaH saMkhyAzabdebhyo vAre vartamAnebhyastadvati suc pratyayaH syAt / kRtvaso'pavAdaH / dvau vArAvasya dvirbhungkte| triH catur bhuGkte / iha tu dvistAvAn mAsAdaH dvirdazeti gamyamAne'pi vAre bhavati / cakAraH 'suco vA' ityatra vishessnnaarthH| 2164 ekAt sakRJcAsya // 7 / 2 / 111 // ekazaddhAd vAre vartamAnAt tadvatyabhidheye suc pratyayaH sakRditi cAsyAdezo bhavati / kRtvaso'pavAdaH / ekavAraM bhuGkte sakRd bhuGkte / 2165 bahordhAsanne // 72 / 112 // bahuzavAt saMkhyAvAcina Asanne Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. avidUre'viprakRSTakAle vAre kriyApravRttau tatkAle vAvibhakRSTe vartamAnAt tadvati dhA pratyayaH syAt / bahava AsannA vArA asya bahudhA bhuGkte / AsannavAre'pi vAramAtre dyotye kRtvas pratyayo bhavatyeva / bahukRtvo'hno bhuGkte / AsannatA tu pakaraNAdinA gamyate / eke tu gaNadhA bhuGkte tAvaddhA bhuGkte ityatrApIcchanti / 2166 dikzabdAdigdezakAleSu prthmaapshcmiisptmyaaH||12|113|| dikzabdAdizi prasiddhAcchabdAd dizi deze kAle ca vartamAnAt prathamApaJcamIsaptamyantAt svArthe dhA pratyayaH syAt / / ___2167 lubaJceH // 72 / 123 // azcatyantAdikzabdAdigdezakAleSu vartamAnAt prathamApaJcamIsaptamyantAdyaH pratyayo vihito dhA eno vA tasya lup syAt / ityanena dhApatyayasya lupi GayAderityAdinA DIluk / prAcI dig ramaNIyA prAgramaNIyam / prAGdezaH kAlo vA ramaNIyaH prAgramaNIyam / prAcyA dizaH pAco dezAt kAlAdvAgataH prAgAgataH prAcyAM dizi prAci deze kAle vA vasati prAgvasati / dikzabdAditi kim / aindrI dik / digdezakAleSviti kim / prAkSaH / prathamApaJcamIsaptamyA iti kim / prAcI dizaM pazyati / prAcyA dizA prajvalitam / prAcya dize dehi / prAcyA dizaH svam / digdezakAleSviti bahuvacanaM prathamAdibhiryathAsaMkhyanivRttyartham / 2168 UrdhvAdiriSTAtAvupazcAsya // 7 / 2 / 114 // UrdhvazabdAdigdezakAleSu vartamAnAt prathamApaJcamIsaptamyantAt ri riSTAt ityeto pratyayau dhApavAdau syAtAm asya cordhvazaddhasyopAdezo bhavati / UrdhvA digdezaH kAlo vA ramaNIyaH upari upariSTAt ramaNIyam / evam upari upariSTAdAgato vasati vaa|| 2169 pUrvAvarAdharebhyo'sastAtau puravadhazcaiSAm // 7 / 2 / 115 // pUrva avara adhara ityetebhyaH pratyekaM digdezakAlavRttibhyaH prathamApaJcamIsaptamyantebhyo's astAt ityetau pratyayau syAtAmeSAM ca pUrvAvarAdharazabdAnAM yathAsaMkhyaM pur ava adha ityete AdezAH syuH| pUrvA digdezaH kAlo vA ramaNIyaH puraH purastAda ramaNIyam / puraH purastAdAgato vasati vaa| avaro digdezaH kAlo vA ramaNIyaH avaH avastAd ramaNIyam / avaH avastAdAgato vasati vA / adharA digdezaH kAlo vA ramaNIyaH adhaH adhastAd ramaNIyam / adhaH adhastAdAgato vasati vA / Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita _____2170 parAvarAt stAt // 7 / 2 / 116 // para avara ityetAbhyAM digdezakAleSu vartamAnAbhyAM pathamApaJcamIsaptamyantAbhyAM svArthe stAt pratyayaH syAt / parA digdezaH kAlo vA ramaNIyaH parastAd ramaNIyam / parastAdAgato vasati vaa| evamavarastAdramaNIyamAgato vasati vaa| 2171 dakSiNottarAcAtas // 72 / 117 // dakSiNa uttara ityetAbhyAM cakArAt parAvarAbhyAM ca digdezakAleSu vartamAnAbhyAM prathamApazcamIsaptamyantAbhyAM svArthe'tas pratyaya: syAt / dakSiNazabdaH kAle na saMbhavatIti digdezattirgRhyate / dakSiNA digdezo vA ramaNIyaH dakSiNato ramaNIyam / dakSiNata Agato vasati vA / uttarA digdezaH kAlo vA ramaNIyaH uttarato rmnniiym| uttarata Agato vasati vaa| evaM parato ramaNIyamAgato vasati vA / avarato ramaNIyamAgato vasati vA / evaM cAvarazabdasya cAturUpyaM bhavati / akArastaso'sya bhedArthaH / tenAtaH 'kehAmAtratasastyaca ' iti tyac na bhavati / parato bhavaM paartmitynnev| / 2172 adharAparAcAt / / 7 / 2 / 118 // adhara apara ityetAbhyAM digdezakAlavRttibhyAM prathamApaJcamIsaptamyantAbhyAmAt pratyayaH syAt / cAdakSiNottarAbhyAM c| adharA digdezaH kAlo vA ramaNIyaH adharAd ramaNIyam / adharAdAgato vasati vaa| evaM cAdharazabdasya cairUpyam / / 2173. pazco'parasya dikpUrvasya cAti // 72 / 124 // aparazabdasya kevalasya dikpUrvapadasya ca Ati pratyaye pare pazcAdezaH syAt / aparA digdezaH kAlo vA ramaNIyaH pazcAd ramaNIyam / pazcAdAgato vasati vA / evaM dakSiNapazcAd ramaNIyamAgato vasati vA / dakSiNAd ramaNIyamAgato vasati vA / uttarAd ramaNIyamAgato vasati vaa| __ 2174 vA dakSiNAt prathamAsaptamyA AH // 2 / 119 // dakSiNazabdAdigdezavRtteH prathamAntAt saptamyantAca A; pratyayo vA syAt / dakSiNA ramaNIyam / dakSiNA vasati, pakSe atsaatau| dakSiNato dakSiNAd ramaNIyam / dakSiNato dakSiNAd vasati / paJcamyAM sAvakAzAvatasAvAkAro bAdheteti vAgrahaNam / prathamAsaptamyA iti kim / dakSiNata aagtH| 2175 Ahi dUre // 7 / 2 / 130 // dikzabdA avadhyapekSAH / tatrAvadherdUre Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 437 dizi deze vA vartamAnAt prathamAsaptamyantAt dakSiNazabdAdA Ahi ityetau pratyayau syAtAm / grAmAd dUrA dakSiNA digdezo vA ramaNIyaH grAmAdakSiNA dakSiNAhi ramaNIyam / dakSiNA dakSiNAhi vasati / dUra iti kim / dakSiNataH dakSiNAt dakSiNA ramaNIyam / Ahirna bhavati / AkArastu pUrveNa sAmAnyena vidhAnAd bhavatyeva / yadyevamihAkAragrahaNaM kimartham / vizeSavihitenAhinA bAdho mA bhUdityevamartham uttarArthaM ca / prathamAsaptamyA ityeva / dakSiNata aagtH| 2176 vottarAt // 7 / 2 / 121 / / uttarazabdAt prathamAsaptamyantAt A Ahi ityetau pratyayau vA syAtAm / yogavibhAgAd dUra iti nAnuvartate / uttarA uttarAhi ramaNIyam / uttarA uttarAhi vasati / pakSe atasAtau / uttarataH uttarAt / prathamAsaptamyA ityeva / uttarataH uttraadaagtH| 2177 adUre enaH // 12 // 122 // vottarAditi nAnuvartate / dikzabdAdigdezakAlavRtteH prathamAsaptamyantAdavadheradUre vartamAnAdenaH pratyayaH syAt / asmAt pUrvA adUrA dik ramaNIyA dezaH kAlo vA pUrveNAsya ramaNIyam / pUrveNAsya vasati / apareNAsya ramaNIyam / apareNAsya vsti| evaM dakSiNena uttareNa adhareNa / adUra iti kim / puro ramaNIyam / prathamAsaptamyA ityeva / pura AgataH / digdezakAlamAtre dyotye ye sAmAnyapratyayA uktA adUre api sAmAnyavivakSAyAM te bhavantyeva / prakaraNAdezcAdaratA gamyata iti nArtho vAgrahaNena / anye tu dakSiNottarAdharazabdebhya eva enapratyayamicchanti / . 2178 kRbhvastibhyAM karmakartRbhyAM prAgatattatve cviH // 7 / 2 / 126 // bhUzca astizca bhavasti, kA ca bhvasti ca kRbhvastinI, tAbhyAM kRbhvastibhyAm / dvivacanaM karmakartRbhyAmiti yathAsaMkhyArtham / karotikarmaNo bhvastikartuzca prAk pUrvamatasya tattve'bhUtatadbhAve gamyamAne kRbhvastibhyAM ca yoge cciH syAt / dravyasya guNakriyAsaMbaMdhasamUhavikArayoge prAgatattatvamudAhAryam / 2179 iishvaavvrnnsyaanvyysy||4|3|111|| avyayavarjitasyAvarNAntasya cvau pratyaye IkAro'ntAdezaH syAt / zuklIkaroti paTam / mAgazukla zuklaM krotiityrthH| zuklIkriyate pttH| prAgazuklaH zuklaH kriyata ityrthH| zuklIkaraNam / zuklIbhavati pttH| Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 siddhahaimabRhatmakriyA. taddhita pAgazuklaH paTaH idAnIM zuklo bhvtiityrthH| zuklIbhavanam / zuklIsyAt paTaH / prAgazuklaH paTa idAnIM zuklaH syaadityrthH| evaM kArakIkaroti caitram / kArakIbhavati kaarkiisyaaccaitrH| daNDIkaroti caitram / daNDIbhavati daNDIsyAt caitraH / rAjapuruSIkaroti caitram / rAjapuruSIbhavati raajpurussiisyaaccaitrH| saMghIkaroti gAH / saMghIbhavanti saMghIsyurgAvaH / ghaTIkaroti mRdam / ghaTIbhavati ghaTIsyAnmRt / paTIkaroti tantUn / paTIbhavanti pttiisyustntvH| bhasmIkaroti kASTham / bhasmIbhavati bhasmIsyAt kaasstthm| kRbhvastibhyAmiti kim / azuklaM zuklaM saMpAdayati / azuklaH zuklaH saMpadyate / karmakartRbhyAmiti kim / prAgadevakule idAnI devakule karoti / prAgadevakule idAnIM devakule bhavati / kathaM samIpIbhavati dUrIbhavati / atrApi uttarAt tatsthe dravye vartamAnAnAM samIpAdInAM kartRtvam / pAgatattatva iti kim / zuklaM karoti / zuklo bhavati / zuklaH syAt / prAggrahaNaM kim / azuklaM zuklaM karoti / ekakAlamatattattve na bhavati / bhavati hi eko bhAvaH kazcidekakAlaM zuklo'zuklazca dezabhedena citrapaTIvat / abhadraM bhadraM karoti bhadrAkaroti ziraH, aniSkulaM niSkulaM karoti niSkulAkaroti dADimamityatra paratvAt DAjeva / ___2180 armanazcakSuzvetorahorajasA luk cvau // 7 / 2 / 127 // eteSAM cvau pare'ntasya luk syAt / 2181 dIrghazviyaGyakkyeSTha ca // 4 / 3 / 108 // ccau yaGi yaki kyeSu yakArAdAvAziSi ca parato'ntyasvarasya dIrghaHsyAt / anaruH aruH karoti arUkaroti / arUbhavati arUsyAt / mhaaruukroti| mhaaruubhvti| mahArUsyAt / manIkaroti / mniibhvti| manIsyAt / unmanIkaroti / unmanIbhavati / unmanIsyAt / carkaroti / carbhavati / cakSUsyAt / uccakSakaroti / uccasbhavati / uccakSUsyAt / cetIkaroti / cetIbhavati / cetIsyAt / vicetIkaroti / vicetIbhavati / vicetIsyAt / rahIkaroti / rahIbhavati / rahIsyAt / virahIkaroti / virhiibhvti| virahIsyAt / rjiikroti| rajIbhavati / rajIsyAt / virajIkaroti / virajIbhavati / virajIsyAt / ccAviti kim / aruH kroti| bahuvacanaM tadantAnAmapi parigrahArtham / anyathA grahaNavatA na tdntvidhirityuptisstthet| - 2182 isusorbahulam // 7 / 2 / 128 // is us ityevamantasya ccau pare Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 439 bahulamantasya luk syAt / asarpiH sarpiH karoti sIkaroti navanItam / dhanUbhavati vNshH| na ca bhavati sarpirbhavati / dhanurbhavati / bahulagrahaNaM prayogAnusaraNArtham / 2183 vyaJjanasyAnta IH // 7 / 2 / 129 // vyaJjanAntasya cyau pare bahulamIkAro'ntaH syAt / dRSadIbhavati shilaa| samidhIbhavati kASTham / na ca bhavati dRSadbhavati / smidbhvti| 2184 Apatyasya kyaccyoH // 2 / 4 / 91 // vyaJjanAt parasyApatyayakArasya kye ccau ca parato luk syAt / agAgryo gAryo bhavati gArgIbhavati / Apatyamyeti kim / asAGkAzyaH sAGkAzya dezo bhavati sAGkAzyIbhavati / vyaJjanAdityeva / kArikeyIbhavati / 2185 Rto rI // 4 / 3 / 109 // dhAtoradhAtorvA Rdantasya zrutavAhataH sthAne rIrityayamAdezaH syAt ci-yaG-yak-kyeSu / pitrIkaroti / pitrIbhavati / pitrIsyAt / 2186 vyAptau ssAt // 7 / 2 / 130 // kRbhvastibhyAM karmakartRbhyAM prAgatattatve iti vartate / etasmin viSaye sakArAdiH sAt pratyayaH syAt vyAptI-prAgatattattvasya sarvAtmanA dravyeNAbhisaMbaMdho ced gamyate / dvisakArapAThaH pkhnissedhaarthH| sarva kASThaM prAgananimagniM karoti agnisAtkaroti kASTham / agnisAdbhavati / agnisAt syAt / udakasAtkaroti lavaNam / udakasAd bhavati / udakasAt syAt / vyAptAviti kim / agnIkaroti kASTham / agnIbhavati agnIsyAt kASTham / satyAmapi vastuni vyAptau prAgatattatvamAtre cirbhavatyeveti nArtho vAvacanena / agnIbhavati kASTham / vyAptistu prakaraNAdergamyate / . 2187 jAteH saMpadA ca // 72 / 131 // kRbhvastibhiH saMpadA ca yoge karotikarmaNo bhvastikartuH saMpadikartuzca prAgatattatvena jAteH sAmAnyasya vyAptau ssAt pratyayaH syAt / asyAM senAyAM zastramanisAt karoti daivam / asyAM senAyAM sarva zastram agnisAdbhavati agnisAtsyAt / asyAM senAyAM sarva shstragnisaatsNpdyte| varSAsu sarvaM lavaNamudakasAtkaroti meghH| udakasAd bhavati / udakasAt syAt / udakasAt saMpadyate / yathaiva hyekasya dravyasya sarvAvayavAbhisaMbaMdhe prAgatattatvena vyApti Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 440 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita bhavati tathA jAteH sAmAnyasya sarvavyaktisaMbandhe bhavati / evaM ca vyAptAviti sAmAnyopAdAnAt kRbhvastiyoge pUrveNaiva ssAtsiddhaH saMpadyartha tu vacanam / cakAra uttaratrobhayoH smuccyaarthH| 2188 tatrAdhIne // 7 / 2 / 132 // kRbhvastibhyAM saMpadA cetyanuvartate / karmakartRbhyAM pAgatattatve iti ca nivRttam / tatreti saptamyantAdadhIne Ayatte'rthe kRbhvastisaMpadbhiryoge ssAt pratyayaH syAt / rAjanyadhInaM karoti rAjasAtkaroti / rAjasthAmikaM krotiityrthH| rAjasAdbhavati / rAjasAtsyAt / rAjasAtsaMpadyate / AcAryasAkaroti / AcAryasAdbhavati / AcAryasAtsyAt / AcAryasAtsaMpadyate / 2189 deye trA ca // 7 / 2 / 133 // tatreti saptamyantAddeyopAdhike'dhIne'rthe kRbhvastisaMpadbhiryoge trA pratyayaH syAt / cakAro na ssAto'nukarSaNArthaH tasvAdhInasAmAtravivakSAyAM pUrveNaiva siddhatvAt , kiMtu kRbhvastibhyAM saMpadA cetyasyAnukarSaNArthaH / tenottaratra nAnuvartate / deve'dhInaM deyaM karoti devatrAkaroti dravyam / devAya dAtavyamiti yatsthApitaM tadidAnI devAya ddaatiityrthH| deve'dhInaM deyaM bhavati devatrAbhavati / devatrAsyAt / devatrAsaMpadyate / gurutrA karoti / gurutrA bhavati / gurutrA syAt / gurutrA saMpadyate / deya iti kim / rAjasAdbhavati rASTram / / 2190 saptamIdvitIyAddevAdibhyaH // 7 / 2 / 134 // saptamyantebhyo dvitIyAntebhyazca devAdibhyastrA pratyayo vA syAt svArthe / deveSu vasati devatrA vasati / deveSu bhavati devatrA bhavati / deveSu syAt devatrA syAt / devAn karoti devatrA karoti / devAn gacchati devatrA gacchati / evaM manuSyatrA vasati / manuSyatrA gcchti| martyatrA vasati / martyatrA gacchati / puruSatrA vasati / puruSatrA gacchati / purutrA vasati / purutrAgacchati / bahutrA vasati / bahutrA gacchati / devAdayaH shissttpryoggmyaaH| . 2191 tIyazambabIjAt kRgA kRSau DAc / / 7 / 2 / 135 // tIyapratyayAntAt zambabIjAt ityetAbhyAM ca karotinA yoge kRSiviSaye DAc pratyayaH syAt / dvitIyaM vAraM karoti kSetraM dvitIyAkaroti kSetram / dvitIyaM vAraM kRpatItyarthaH / tRtIyAkaroti kSetram / tRtIyaM vAraM kRSatItyarthaH / zambAkaroti kSetram / anulomakRSTaM punastiryak kRsstiityrthH| anye khAhuH-zambasAdhanaH kRSiriti zamna kRptiityrthH| eke tu zambAkaroti kulivamityudAharanti / lohakaM vardhakuNDalikA vA Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 441 zambaM tat kulivasya karotItyarthaH / bIjAkaroti kSetram / upte pazcAd bIjaiH saha kRsstiityrthH| yadApyevaM vigrahaH kSetrasya dvitIyAM kRSi karSa karSaNaM karoti zambaM karoti kSetrasya kulivasya vA bIjaM karoti kSetrasyeti tadApi dvitIyAkaroti kSetramityAdau kSetrAd dvitIyA bhavati / dvitIyAkarotItyAdayo hi muNDayatItyAdivat kriyAzaddhAsteSAM ca kSetrAdi karma bhavati / kRgeti kim / dvitIyaM vAraM kRSati / kRSAviti kim / dvitIyaM paTaM karoti / cakAro 'DAcyAdau' ityatra vishessnnaarthH| 2192 saMkhyAderguNAt // 72 / 136 / / saMkhyAyA AdyavayavAt paro yo guNazabdastadantAt kRgo yoge kRSiviSaye DAc pratyayaH syAt / dviguNaM karSaNaM karoti kSetrasya dviguNAkaroti kSetram / triguNAkaroti kSetram / kSetrasya dviguNaM triguNaM ca vilekhanaM karotItyarthaH / kRSAvityeva / dviguNAM rajju karoti / ____2193 samayAdyApanAyAm / 7 / 2 / 137 // samayazabdAd yApanAyAM kAlaharaNe gamyamAne kRgA yoge DAca pratyayaH syAt / samayAkaroti tntuvaayH| adyazvaste paTaM dAsyAmIti kAlakSepaM karotItyarthaH / yApanAyAmiti kim / samayaM karoti / ___ 2194 sapatraniSpatrAdativyathane // 72 / 138 // sapatra niSpatra ityetAbhyAM kRgA yoge'tivyathane'tipIDane gamyamAne DAca pratyayaH syAt / sapanAkaroti mRgam / patraM zaraH, saha patramaneneti sapatraH taM karoti-zaramasya zarIre pravezayatItyarthaH / niSpatrAkaroti / nirgataM patramasmAditi niSpatraH taM karoti-zaramasyAparapArcana niSkramayatItyarthaH / sapanAkaroti niSpatrAkaroti vRkSaM vAyuH / atra patrazAtanamevAtivyathanam / sapanAkarotItyapi maGgalAbhiprAyeNa vRkSasya niSpatrAkaraNa mevocyate / yathA dIpo nandatIti vidhvaMsaH / ativyathana iti kim / sapatraM karoti vRkSaM jlsekH| niSpatraM karoti vRkSatalaM bhuumishodhkH| 2195 niSkulAnniSkoSaNe // 7 / 2 / 139 // niSkulazabdAt kRgo yoge niSkoSaNe'rthe DAca pratyayaH syAt / niSkRSTaMkulamavayavasaMghAto'smAditi niSkulam / antaravayavAnAM bahiniSkAsanaM niSkoSaNam / niSkulaMkaroti niSkulAkaroti dADimam niSkuSNAtItyarthaH / evaM niSkulAkaroti pazuM caNDAlaH / niSkoSaNa iti kim / niSkulaM karoti zatrum / Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 442 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita ____2196 priyasukhAdAnukUlye // 12 / 140 // priya sukha ityetAbhyAM kRgA yoge AnukUlye gamyamAne DAc pratyayaH syAt miyAkaroti sukhAkaroti gurum / gurorAnukUlyaM karoti tmaaraadhytiityrthH| AnukUlya iti kim / piyaM karoti sAmavacanam / sukhaM karotyauSadhapAnam / 2197 duHkhAt prAtikUlye // 7 / 2 / 141 // duHkhazabdAt prAtikUlye gamyamAne kRgA yoge DAc pratyayaH syAt / duHkhAkaroti zatrum / zatroH prAtikUlyaM karoti pratikUlamAcarati-anabhimatAnuSThAnena taM pIDayatItyarthaH / prAtikUlya iti kim / dukhaM karoti rogH| 2198 zUlAt pAke // 7 / 2 / 142 // zUlazabdAt pAke gamyamAne kRgA yoge DAc pratyayaH syAt / zUlAkaroti mAMsam / zUle pacatItyarthaH / pAka iti kim / zUlaM karoti kdnnm| 2199 satyAdazapathe // 7 // 2 // 143 // satyazabdAcchapathAdanyatra vartamAnAt kRgA yoge DAc pratyayaH syAt / satyAkaroti vaNig bhANDam / kArSApaNAdidAnena mayAvazyamevaitat kretavyamiti vikretAraM pratyAyayati / azapatha iti kim / satyaM karoti / yadIdamevaM na syAt idaM me iSTaM mA bhUt aniSTaM vA bhavakhiti zapathaM krotiityrthH| 2200 madrabhadrAd vapane // 7 // 2 // 144 // madrabhadrazabdAbhyAM vapane muNDane gamyamAne kRgA yoge DAc pratyayaH syAt / madraM bhadraM vapanaM karoti madrAkaroti bhadrAkaroti nApitaH / zizormaGgalyaM kezacchedanaM karotItyarthaH / madrabhadrazabdau maGgalyavacanau / vapana iti kim / madraM bhadraM karoti saadhuH| 2201 avyaktAnukaraNAdanekasvarAt kRbhvastinAnitau vizva // 7 // 2 / 145 // yasmin dhvanAvakArAdayo varNA vizeSarUpeNa nAbhivyajyante so'vyaktaH tsyaanukrnnmvyktaanukrnnm| tasmAdanekasvarAdanitiparAt kRbhvastibhiryoge DAvA syAt dvizcAsya prakRtirucyate / pratyayasya dvivacanAnarthakyAt / 2202 DAcyAdau / / 7 / 2 / 146 // avyaktAnukaraNasyAnekasvarasyAcchabdAntasya dvitve sati Adau pUrvapade yo'tastakArastasya DAci pare luk syAt / paTat karoti Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. paTApaTA karoti / paTApaTA bhavati / paTApaTA syAt / damat kroti| damadamA karoti / damadamA bhavati / damadamA syAt / evaM masat karoti / masamasA kroti| kharaTat karoti / kharaTakharaTA karoti / avyaktavarNasyApi 1 kathaMcid dhvanimAtrasAdRzyAt vyaktavarNamanukaraNaM bhavati / avyaktAnukaraNAditi kim / dRSatkaroti / atra vyaktavarNamanukAryam / anekasvarAditi kim / zratkaroti / kRbhvastineti kim| paTajjAyate / anitAviti kim / paditi karoti / 2203 bahvalpArthAt kArakAdiSTAniSTe pazas // 7 // 2 / 150 // bahvadilpArthAca kArakAbhidhAyino nAmnaH prazas pratyayo vA syAt yathAsaMkhyamiSTe'niSTe ca viSaye / iSTaM pAzitrAdi / aniSTaM shraaddhaadi| grAme bahavo vahuzo vA dadati / evaM bhuurishH| prabhUtazaH / gaNazaH / alpArtha-alpa aagcchti| alpaza aagcchti| alpaM dhanaM dadAti / alpazo dhanaM dadAti / zrAddhe alpairbhuktam / alpazo bhuktam / alpebhyo ddaati| alpazo ddaati| alpebhya aagtm| alpaza Agatam / alpeSu vasati / alpazo vasati / evaM stokshH| ktipyshH| bahvalpArthAditi kim / gAM dadAti / azvaM dadAti / kArakAditi kim / bahUnAM khaamii| iSTAniSTa iti kim / bahu dadAti zrAddhe / alpaM dadAti pAzitrAdau / pakAraH pitkAryArthaH / 2204 saMkhyaikArthAdvIpsAyAM zas // 7 / 2 / 151 // saMkhyAvAcina ekalaviziSTArthavAcinazca kArakAbhidhAyino nAmno vIpsAyAM dyotyAyAM zas pratyaya; syAt / vIpsAyAM dvivacanasya prAptau tadapavAdo'yam / vAdhikArAt pakSe dvirvacanapi bhavati / ekaikam ekazo vA dadAti / dvau dvau vA dvishH| evaM trishH| tAvacchaH / ktishH| gnnshH| ekaikena dIyate ekazo dIyate / dvAbhyAM dvAbhyAM dvizaH / trishH| tAvacchaH / evaM katizaH / gnnshH| ekArtha-mASaM mApaM mASazo vA dehi / kaarssaapnnshH| pnnshH| paadshH| palazaH / prsthshH| ardhazaH / parvazaH / tilshH| sNghshH| puugshH| vRndshH| pngktishH| vanazaH pravizati / kUpIzaH khanati / kumbhIzaH kalazIzo ddaati| kramaza iti kramavatAmabhedAta krameNa krameNeti vIpsA bhavati / saMkhyaikArthAditi kim / mASau mASau dadAti / vIpsAyAmiti kim / dvau - 1 atha paTaditi vyaktavarNamavyaktavarNasya kathamanukaraNamanukaraNasyAnukAryasadRzatvAdanyathAtiprasaGgaH syAdityAha-kathaMciditi / Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita 444 siddhahaimabRhatprakriyA. ddaati| mApaM ddaati| tAnekaikazaH pRcchet / ekaikazo'pi nighnanti ekaikazo dadAtIti vIpsAyAM dviruktAt pUrveNAlpArthAditi prazas / vIpsitavIpsAyAM vAnenaiva zas / ekaikamekaikaM pRcchedityarthaH / kArakAdityeva / dvayordvayoH svAmI / mASasya mASasyeSTe / __2205 saMkhyAdeH pAdAdibhyo dAnadaNDe cAkal luk ca / / 7 / 2 / 152 / / saMkhyAyAH prakRtyAdyavayavAt pare ye pAdAdayastadantAnAmno dAnadaNDe cakArAdvIpsAyAM ca viSaye'kal pratyayaH syAt tatsaMniyogecaprakRterantasya luka / dvau dvau pAdau dadAti dvipadikAM dadAti / tripadikAM dadAti / dve zate vyavasRjati dvizatikAM vyavasRjati / dvimodakikAm / trimodakikAM tyajati / daNDe -dvau pAdau daNDitaH dvipadikAM dnndditH| evaM tripadikAM dvizatikAM trizatikAm / dvimodakikAM trimodakikAm / vIpsAyAmdvau dvau pAdau bhuGkte dvipadikAM bhuGkte / tripadikAm dvizatikAm trizatikAm / dvimodakikAm trimoMdakikAm / saMkhyAderiti kim / pAdaMdadAti / paadNdnndditH| pAdaM pAdaM bhuGkte / pAdAdibhya iti kim / dvau dvau mASau dadAti / dAnadaNDe ceti kim / dvau pAdau bhuGkte / cakAro vIpsAyA anukarSaNArthaH / lakAraH striitvaarthH| lugvacanam animittalugartham / tena pAdaH padbhAvo bhavati / paranimittAyAM tu luci sthAnivadbhAvo na syAt / pAdAdayaH pryogto'nustvyaaH| ____2206 tIyAhIkaNa na vidyA cet // 7 / 2 / 153 // tIyapratyayAntAt khArthe TIkaN pratyayo vA syAt na cet tIyAntasya vidyA viSayo bhvti| dvitIyam / dvaitIyIkam / tRtIyam / tArtIyIkam / TakAro ngnyrthH| dvaitIyIkI zATI / na vidyA cediti kim| dvitIyA vidyaa| mukhatIyaH pArvatIya iti tIyasyAnarthakatvAnna bhavati / 2207 niSphale tilAt piJjapejau // 7 // 2 / 154 // tilazaddhAniSphale'rthe vartamAnAt piJja peja ityetau pratyayau syAtAm / niSphalastilaH tilpinyjH| tilpejH| . 2208 prAyo'toIyasaTa mAtraT / / 7 / 2 / 155 // atumatyayAntAt svArthe dvayasaTa mAtraT ityetau pratyayau syAtAM prAyaH / yAvadeva yAvadvayasam / yAvanmAtram / tAvadeva tAvadvayasam / tAvanmAtram / prAyograhaNaM prayogAnusaraNArtham / 2209 varNAvyayAt svarUpe kAraH // 7 / 2 / 156 // varNebhyo'vyayebhyazca Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 445 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. svarUpArthavRttibhyaH spArthe kAraH pratyayaH syAt / akaarH| ikaarH| kakAraH / khkaarH| kakArAdiSvakAra uccAraNArthaH / oMkAraH / svAhAkAraH / svdhaakaarH| vssttkaarH| hntkaarH| nmskaarH| cakAraH / itikaarH| evkaarH| huNkaarH| puutkaarH| siitkaarH| suutkaarH| nanu yathA huMkRtiH pUtkRtiH sUtkRtaM sItkRtamiti bhavanti tathA kArazabdena ghaantena samAse oMkArAdayo bhaviSyanti / satyam / kiMtu oMkAramucArayati vaSaTkAramabhidhatte huMkAraM karotItyAdi na siddhayati / svarUpa iti kim / aH viSNuH 3. kAmaH kaH brahmA kham AkAzam oMbrahma vaSaDindrAya svAhAgnaye svadhA pitRbhya ityAdyarthaparatAyAM na bhavati / prAyo'nuvRtteranyatrApi bhavati / mana eva mnskaarH| ahmevaahNkaarH| 2210 rAdephaH // 12 / 157 // razabdAdephaH pratyayo vA syAt / rephaH / prAyovacanAdrakAra ityapi / - 2211 nAmarUpabhAgAddheyaH // 7 / 2 / 158 // nAman rUpa bhAga ityetebhyaH svArthe dheyaH pratyayo vA syAt / nAmaiva nAmadheyam / rUpameva rUpadheyam / bhAga eva bhAgadheyam / 2212 mAdibhyo yaH // 7 / 2 / 159 // marta ityevamAdibhyaH svArthe yaH pratyayo vA syAt / marta eva martyaH / sUra eva suuryH| evaM kssebhyH| yvissyH| bhAgyam / aparAdhyam / ravyam / lavyam / martAdayaH prayogagamyAH / 2213 navAdInatanatnaM ca nU cAsya // 72 // 160 // navazabdAt svArthe Ina tana na cakArAdyazca pratyayA vA syuH tatsaMniyoge ca navazabdasya nU ityymaadeshH| navameva navInam / nUtanam / nUtnam / navyam / 2214 prAt purANe nazca // 7 / 2 / 161 // prazabdAt purANe'rthe vartamAnAt khArthe naH pratyayaH syAt cakArAdInatanatnAzca / pragataM kAleneti prazabdena purANamucyate / maNaM pINaM pratanaM pratnam / ...... 2215 devAttala // 12 / 162 // devazabdAt svArthe tal pratyayo vA syAt / deva eva devatA / litkaraNaM syartham / Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita siddhahaimabRhatprakriyA. 2216 hotrAyA IyaH // 7 / 2 / 163 // hotrAzabdAt svArthe IyaH pratyayo kA syAt / hotraiva hotrIyam : ___ 2217 bheSajAdibhyaSTayaNa // 7 / 2 / 164 // bheSaja ityevamAdibhyaH svArthe TyaNa pratyayaH syAdvA / bheSajameva bhaiSajyam / ananta eva Anantyam / Avasatha eva Avasathyam / itiha eva aitihyam / itiheti nipAtasamudAya upadezapAraMparye vartate / catvAra eva varNAzcAturvarNyam / cAturAzramyam / cakhAro vedAzcatasro vidyA vA cAturvaidyam / evaM vidyam / anuzatikAdikhAdubhayapadaddhiH / trailokyam / aikabhAvyam / dvaibhAvyam / traibhAvyam / AnyabhAvyam / sArvavaidyam / sArvalokyam / ssaaddgunnym| zIlameva zailIyam AcAryasya / bhaiSajyAnantyAvasathyaitihyazaddhA yadi striyAM syustadA ajAdiSu drssttvyaaH| bheSajAdayaH shissttmyoggmyaaH| 2218 prajJAdibhyo'Na // 7 / 2 / 165 / / prajJAdibhyaH svArthe aNa syAdvA / prajAnAtIti prajJaH, prajJa eva praajnyH| prAjJI kanyA / prajJA asyA astIti Ne prAjJA kanyA / vaNigeva vaannijH| prajJAdirAkRtigaNaH / tena AgnIdhI AgnIdhrA vA zAlA sAdhAraNI sAdhAraNA vA bhUmirityAdi siddham / 2219 zrotrauSadhikRSNAccharIrabheSajamRge / / 7 / 2 / 166 // zrotra oSadhi kRSNa ityetebhyo yathAsaMkhyaM zarIre bheSaje mRge ca vartamAnebhyaH svArthe'Na pratyayo vA syAt / zrotrAccharIre-zrotrameva zrautraM zarIram / zrotramevAnyat / oSadherbheSaje oSadhireva auSadhaM bheSajam / oSadhirevAnyat / kRSNAnmRge-kRSNa eva kASrNo mRgaH / kRSNa evaanyH| __2220 karmaNaH sandiSTe // 7 / 2 / 167 // sandiSTe'rthe vartamAnAt karmaNaH svArthe'N pratyayaH syAt / anyenAnyonyasmai yadAha vayedaM kartavyamiti tatsandiSTaM karma / karmaiva kArmaNaM karoti / sandiSTaM karma karotItyarthaH / vazIkaraNamapi vRddhaparaMparopadezAt kriyate iti kArmaNamucyate / sandiSTa iti kim / satyapi mahAvAdhikAre viziSTo'rthaH pratyayamantareNa na pratIyata iti asmin viSaye nitya eva prtyyH| 2221 vAca ikaN / / 7 / 2 / 168 // sandiSTe'rthe vartamAnAt vAcazabdAtsvArthe Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sapharaNam ] siddhahaimavRhatpakriyA. ikaNa pratyayaH syAt / anyenAnyo'nyasmai yAmAha sA sandiSTA vAk / vAgeva vAcikaM kathayati / sandiSToM vAcaM kthytiityrthH| sandiSTa ityeva / citrA vAk caitrasya / atrApi pUrvavannityo vidhiH / / 2222 vinayAdibhyaH // 7 / 2 / 169 // vinayAdibhyaH svArtha ikaNa pratyayo mA syAt / vinaya eva vainayikam / samaya eva saamyikm| vinyaadiraakRtignnH| 2223 upAyAsvazca // 7 / 2 / 170 // upAyazabdAt svArthe ikaN pratyayo vA syAt tatsaMniyoge ca isvaH / upAya eva aupayikam / 2224 mRdastikaH // 7 / 2 / 171 // mRcchabdAt svArthe tika; pratyayo vA syAt / mRdeva mRttikaa| 2225 sasnau prazaste // 7 // 2 // 172 // mRd ityetasmAt prazaste'rthe vartamA'nAt sa stra ityetau pratyayau vA syAtAm / rUpapratyayApavAdaH / prazastA mRt mRtsA mRtsnA / kecittu rUpamapIcchanti prazastA mRt mRdrUpA / 2226 prakRte mayaT // 73 // 1 // prAcuryeNa prAdhAnyena vA kRtaM prakRtam / prakRte'rthe vartamAnAnAmnaH svArthe mayaT pratyayaH syAt / annaM prakRtam annamayam / 'ghRtamayam / dadhimayam / TakAro DanyarthaH / yavAgmayI / ativartante'pi svArthikAH prakRtiliGgavacanAnIti yavAgU: prakRtA yavAgUmayam / evamuttaratrApi / apUpAH prakRtAH ApUpikam / apUpamayam / zaSkulyaH prakRtAH zAkulikam / zaSkulImayam / prakRta iti kim / annam ghRtam / 2227 asmin / / 7 / 3 / 2 // prakRte'rthe vartamAnAnnAmno'sminniti saptamyarthe mayaT pratyayaH syAt / annaM prakRtamasminnannamayaM bhojanam / apUpamayaM parva / vaTaka'mayI yAtrA / yavAgUmayI issttiH| 2228 tayoH samUhavacca bahuSu // 7 // 3 // 3 // tayoH 'prakRte / " asmin / ityetayoMviSayayorbahuSu vartamAnAnnAnaH samUhavat pratyayaH syAt cakArAnmayaT ca / apUpAH prakRtA asmin ApUpikam / apUpamayam / maudakikas / modakamayam / zAkulikam / zaSkulImayam / kavacihastyacittAccekaN / dhainukam / dhainumayam / Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 448 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita 'dhenornnyH'| apUpAH prakRtAH asmin ApUpikam apUpamayaM prv| maudakikI modakamayI pUjA / gaNikAH prakRtA yasyAM yAtrAyAM gANikyA gaNikAmayI yAtrA / 'gaNikAyA NyaH / azvIyA azvamayI mAtrA / 'vaavaadiiyH|' 2229 nindye pAzap // 73 / 4 // nindye'rthe vartamAnAnnAmnaH svArthe pAzapa pratyayaH syAt / ninyo vaiyAkaraNaH vaiyAkaraNapAzaH / chAndasapAzaH / nindha iti kim / sAdhurvaiyAkaraNaH / pratyAsatteH zabdapravRttinimittakutsAyAmayamiSyate / teneha na bhavati / vaiyAkaraNazcauraH / na hyatra cauryeNa vaiyAkaraNatvaM kutsyate kiM tarhi zIlamiti / pakAraH puMvadbhAvArthaH / kutsitA kumArI kumArapAzA / kizorapAzA / atheha vayovacanakhAt punarjIH kasmAnna bhavati ? kumArAdayo vayovacanA na kumaarpaashaadyH| nindAvacanA hi te iti na bhavati / 2230 prakRSTe tamap // 7 // 35 // prakRSTe prakarSavatyarthe vartamAnAnnAmnastamap pratyayaH syAta / prkrsso'tishyH| sa ca guNakriyayoreva na jaatidrvyyoH| sarve ime zuklAH ayameSAM prakRSTaH zuklaH zuklatamaH zuklatamau zuklatamAH / evamAnyatamaH / sukumaartmH| kArakatamaH / sAdhakatamaH / prkRsstttmH| jAtidravyavacanebhyo'pi guNakriyAprakarSavivakSAyAM bhavati / gaurayaM susanahanaH zakaTaM vahati / gotamo'yaM yaH sulakSaNaH zakaTaM sIraM ca vahati / gotameyaM yA samAMsamAM vijAyate strIvatsA ca / 1dravyAntarasamavAyinA ca prakRSTena guNena kRkhA prakRSTe dravye 2tadvataH pratyayo bhvti| atizayena sUkSmANi vastrANyasya suukssmvstrtmH| prakarSapratyayAntAca prakarSasyApi prakarSavivakSAyAM pratyayo bhavati / yathA-yudhiSThiraH zreSThatamaH kurUNAm / tarabantAt tu tarap na bhavati anabhidhAnAt / tathA yathA pUrvapadAtizaye pUrvapadAd bahuvrIhervA AtizAyikaH pratyayo bhavati sUkSmatamavastraH sUkSmavatratamo vA na tathottarapadAtizaye bahuvrIheH bahAThyakatama iti ki tUttarapadAdeva / bahava ADhayatamA yatra bhaavytmkH| kecittu pUrvapadAtizaye bahuvrIherevAtizAyikamicchanti / dvayoH prakarSe tarapo vidhAnAt bahUnAM prakarSe'yaM vidhiH / kathaM hi pradhAnamayaM grAmaH pradhAtamo'yaM grAme, ADhyaM nagaram ADhyatamo'yaM nagare ? ekasminnapi nirdiSTe samudAye tadantargatAvayavAntarA 1 devadattarUpAd dravyAdanyad dravyaM vastrAdi tatra samavAyI yo guNaH sUkSmatvAdiH tena / 2 prkRssttgunnvdrvyvtshcaitraadeH| paramArthavRtyA'syaiva prakarSa ityrthH| Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 449 pekSayA prakarSe bhaviSyanti / prakRSTa iti kim / mahatsarSapaM mahAn himavAniti / zuklApekSayA ca kRSNe mA bhUd / adUraviprakarSe samAnaguNakriyayozca spardhA bhavati / nahi niSkadhanaH zataniSkadhanena spardhate / AbyAbhirUpau vA gantRpAcako vA / tathA ca tannimittaH prakarSo'pi naasti| kathaM tarhi zuklakRSNayoH kRSNo bhAsvaratara iti ? bhAsvaratvamekajAtIyam tadapekSo bhaviSyati / kathamandhAnAM kANatamaH ? andhazabdasya kANaparyAyavAt kANazadvasya caandhpryaayvaaddossH| kathamahiMsakaH zreyAn pApIyAn prANinAM hantetyatra tarabarthe Iyas ? naitayoH parasparaM spardhA kiM tarhi anyApekSA / pakAraH puMvadbhAvArthaH / zuklatamA shaattii| 2231 vAntamAntitamAntito'ntiyAntiSad // 7 / 4 / 31 // antamAdayaH zabdAstamabAdipratyayAntAH kRtatikAdilopAdayo vA nipAtyante / ayameSAmatizayenAntikaH antamaH pakSe antikatamaH / atrAntikazabdasya tamappatyaye tikazabdalopo' no'prazAno'nuskhArAnunAsikau ca pUrvasyAdhuTapare ' iti sakArAbhAvazca nipAtyate / ayameSAmatizayenAntikaH astittamaH / atra kazadasya lopH| pakSe antikatamaH / antikAdAgacchati / antita Agacchati / atrApAdAnalakSaNe tasau kazabdasya lopH| pakSe'ntikata Agacchati / antike sAdhuH antiyH| atra yamatyaye kazadasya lopaH ikArasya ca lopaabhaavH| pakSe antikyaH / antike sIdati antiSad / atra saditi kivante kalopaH sasya SatvaM c| pakSe antikasat / 2232 dvayovibhajye ca sarap // 7 // 3 // 6 // dvayostadguNayorarthayormadhye yaH prakRSTastasmin vibhajye ca vibhaktavye ca prakRSTe'rthe vartamAnAnAmnastarap pratyayaH syAt / tamapo'pavAdaH / dvAvimau paTU ayamanayoH prakRSTaH paTuH pttutrH| evaM suku. mArataraH / paacktrH| gotaro yaH zakaTaM vahati sIraM ca / gotarA yA samAMsamAM vijAyate strIvatsA c| dantAzca oSThau ca dantauSTham / dantoSThasya dantAH snigdhtraaH| atra yadyapi vigrahe bahuvasaMkhyA pratIyate tathApi samAhAre'vayavau svArthamAtraM dantakhAdilakSaNam abhedaikavasaMkhyAyogyupAdadAte na saMkhyAbhedamiti dvayoreva prakarSaH / yadA punaritaretarayogastadA baDharthaprakarSa iti tamaveva bhavati / asmAkaM ca devadattasya devdtto'bhimukhytrH| atrAsmAkamityekasyaiva * avizeSaNe dvau cAsmadaH' iti bahuvadbhAvaH / parudbhAvAd paTurAsIt paTutara aiSamaH / atraikasyApi paryAyArthArpaNayA dvikhamiti dvayoreva prakarSaH vibhajye-sAMkAzyakebhyaH pATaliputrakA aayvsH| Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 450 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita abhiruuptraaH| sukumaartraaH| sAMkAzyakAdiSu pATaliputrakAdInAmapravezAt vibhaagH| vibhajyasya ca vizeSaNamapyAbyAdyarthaH prakRSTaM vibhajyaM bhavati tataH prtyyH| dvayovibhajye ceti kim / gavAM kRSNA saMpannakSIratamA / sAMkAzyakAnAM pATaliputrakANAM ca pATaliputrakA AnyatamA ityatra rAzyapekSayA dvitve'pi zabdena bahutvopAdAnAt tarapa na bhavati / vibhajyagrahaNamadvikhArtham / prakRSTa ityeva / aya. manayoH pttuH| sAMkAzyakebhyaH pATaliputrakA aaddhyaaH| pakAraH puMvadbhAvArthaH / zuklatarA shaattii| 2233 kacit // 737 // svArthe'pi tarap pratyayaH syAt / prakRSTe siddha eva / abhinnamevAbhinnatarakam / upapannamevopapannatarakam / uccairevoccaistarAm / kacidgrahaNaM ziSTaprayogAnusaraNArtham / ___2234 kiMtyAye'vyayAdasattve tayorantasyAm // 7 // 3 // 8 // kiMzadvAt tyAdhantAt ekArAntAdavyayebhyazca parayostamaptaraporantasyAmityayamAdezaH syAt asattve-n cet tau sattve dravye idaM taditi parAmarzayogye prakRSTe vartete / idamanayoratizayena kiM pacati kiMtarAM pacati idameSAmatizayena kiM pacati kiMtamAM pacati / tyAdi-dvAvimau pacataH ayamanayoratizayena pacati pacatitarAm / sarve ime pacanti ayameSAM prakRSTaM pacati pacatitamAm / asmAdeva vacanAt tyAyantAdapi vyarthaprakarSe tarapa bahvarthaprakarSa tamap bhavati / pUrvAletarAm pUrvAhnatamAm bhungkte| aparAhnetarAm / aparAletamAm / mAletarAm / pADhetamAm / pragetarAm / pragatamAm / agretarAm / agretmaam| egrahaNasAmarthyAt kAle satve'pyAm bhavati nAnyasminnedantAbhAvAt / agrezaro'pi kAlavAcI / athavA vibhaktyartho na dravyam / tatpakarSe'tra trptmpau| zobhano hezabdo yasya suhetara ityatrAnabhidhAnAna bhvti| kriyAzabdebhyazca-jayatIti vici je jetara ityAdi / avyaya-nitarAm / nitamAm / atitarAm / atitamAm / atIvatarAm / natarAm / uccastarAm / uccaistamAm / kiMtyAdye'vyayAditi kim / zIghrataraM gacchati / asatra iti kim / kiMtaraM dAru / uccastaraH uccaistamo vRkSaH / uttrH| uttmH| ___2235 guNAGgAdeSTheyasU // 7 // 3 // 9 // tayoriti saptamyA vipariNamyate / guNo'Gga pravRttinimittaM yasya sa gunnaanggH| yaH zabdo guNamabhidhAya dravye vartate / Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. tasmAttayostamaptataraporviSaye yathAsaMkhyamiSTha Iyasu ityetau pratyayau vA syAtAm / pakSe yathAprAptaM tamaptarapau ca / tamabarthe iSThaH / ayameSAmatizayena paTuH paTiSThaH pttutmH| paTiSThau paTutamau / paTiSThAH / paTutamAH / evaM laghiSThaH / laghutamaH / gariSThaH / gurutmH| mrdisstthH| mRdutmH| tarabarthe IyasuH / ayamanayoratizayena paTuH paTIyAn tttutrH| garIyAn / gurutrH| laghIyAn / lghutrH| mradIyAn / mRdutrH| parudbhavAn paTurAsIt paTIyAnaiSamaH / pttutrH| mAthurebhyaH pATaliputrakAH paTIyAMsaH pttutraaH| guNagrahaNaM kim / gotaraH / gotmH| paacktrH| paacktmH| dantoSThasya dantAH snigdhtraaH| parudbhavAn vidvAnAsIt aiSamo vidvattara iti / atra jAtikriyAnavAnna bhavati / aGgagrahaNaM kim / zuklataraM zuklatamaM rUpam / atra hi guNa eva vRttina tadupasarjane dravye iti na bhavati / IyasorukAra uditkaaryaarthH| pttiiysii| 2236 vinmatoNISTheyasau lup / 7 / 4 / 32 // vinmatu ityetayoH pratyayayoNi iSTha iyasu ityeteSu pratyayeSu pareSu lup syAt / 2137 naikasvarastha // 7 // 4 // 44 // ekasvarasya zabdarUpasya yo'ntyasvarAdiravayavastasyemani NISTheyasuSu ca pareSu lugna syAt / ayameSAM sragviNAmatizayena sragvI srajiSThaH / ayamanayoH sragviNoratizayena sragvI sajIyAn / - 2238 alpayUnoH kanvA // 7 // 4 // 33 // alpa yuvan ityetayoNi iSTha Iyasu ityeteSu pareSu kan ityayamAdezo vA syAt / kaniSThaH / kanIyAn / pakSe alpiSThaH / alpIyAn / yvisstthH| yavIyAn / 2239 prazasyasya zraH // 7 // 4 // 34 // prazasyazabdasya NISTheyasuSu parataH zra ityayamAdezaH syAt / zreSThaH / zreyAn / 2240 vRddhasya ca jyaH // 7 // 4 // 35 // vRddhazabdasya prazasyazabdasya ca NISTheyasuSu parato jya ityAdezaH syAt / jyesstthH| / 2241 jyAyAn // 7 // 4 // 36 // jyAyAniti pUrvasUtreNa vihitAjjyAdezAt parasyeyasorIkArasya AkArAdezo nipAtyate / ayamanayoratizayena prazasyo vRddho vA jyAyAn / jyaaysii| Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 452 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita - 2242 vADhAntikayoH sAdhanedau / / 7 / 4 / 37 // vADha-antikayorNISTheyasuSu parato yathAsaMkhyaM sAdha neda ityetAvAdezau syAtAm / saadhisstthH| sAdhIyAn / nedisstthH| nedIyAn / priyasthiretyAdinA NISTheyasuSu yathAsaMkhyaM prA ityAdaya aadeshaaH| priyasya pA, preSThaH preyAn / sthirasya sthA, stheSThaH stheyAn / sphirasya sphA, spheSThaH spheyAn / Urorvara, variSThaH varIyAn / gurorgar, gariSThaH garIyAn / bahulasya baMD , baMhiSThaH baMhIyAn / tRpasya trap , trapiSThaH pIyAn / dIrghasya drAgha , drAdhiSThaH drAdhIyAn / vRddhasya varSa , varSiSThaH varSIyAn / vRndArakasya vRnda, vRndiSThaH vRndIyAn / pRthumRdubhRzetyAdinA pRthvAdInAM RkArasya NISTheyasuSu rH| prthisstthH| prathIyAn / mrdisstthH| nadIyAn / bhrshisstthH| bhrazIyAn / krshisstthH| krazIyAn / drddhisstthH| draDhIyAn / parivaDhiSThaH / parivaDhIyAn / kecittu dRDhazabdasyApIcchanti / vddhisstthH| vaDhIyAn / 2243 bahorNISThe bhUs // 74 // 40 // bahuzabdasya NISThayoH parayorbhUyU ityayamAdezaH syAt / bhuumaapvaadH| bhuuyisstthH| bhUlaka cevarNasya / bhUyAn / sthUladUretyadinA sthUlAdInAM antasthAderavayavasya luki nAminazca guNe sthaviSThaH sthavIyAn / dUra-daviSThaH / davIyAn / yuvan-yaviSThaH yavIyAn / isisstthH| isIyAn / kSepiSThaH kSepIyAn / kssodisstthH| kSodIyAn / 'trantyasvarAdeH' kariSThaH karIyAn / 2244 tyAdezca prazaste rUpap // 7 / 3 / 10 // tyAdyantAnAmnazca prazaste'rtha vartamAnAdrUpap pratyayaH syAt / prazastaM pacati pacatirUpam / pacatorUpam / pacantirUpam / tyAdyantAnAM kriyApradhAnatvAt tasyAzca sAdhyatvena liGgasaMkhyAbhyAmayogAt rUpabantasyautsargikamekavacanaM napuMsakaliGgaM ca bhavati / prazasto vaiyAkaraNo vaiyaakrnnruupH| pnndditruupH| prakRte pravRttinimittasya vaispaSTayaM paripUrNatA prazastatvam / tenAtrApi bhvti| vRSalarUpo'yamapi palANDunA surAM pibet| dasyurUpo'yamapyakSNoraJjanaM haret / paTutamarUpaH paTutararUpaH / pakAraH puNvdbhaavaarthH| zobhanarUpA / darzanI yruupaa| 2245 atamabAderISadasamApte kalpap dezyap dezIra / / 7 / 3 / 11 // tyAdezceti vartate / saMpUrNatA padArthAnAM samAptiH / sA kiMcidUnA iipdsmaaptiH| tadviziSTe'rthe vartamAnAt tyAdyantAnAmnazca tamabAdhantavarjitAt kalpapa dezyap dezIyara ityete pratyayAH syuH| IpadasamAptaM pacati pacatikalpam / pacatidezyam / pacatidezI Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 453 yam / pacataHkalpam / pacatodezyam / pacatodezIyam / pacantikalpam / pacantidezyam / pcntideshiiym| pakSyatikalpam / apaakssiitklpmityaadi| pUrvavannapuMsakabamekavacanaM ca / idameva tyAdigrahaNaM jJApakaM zeSastaddhito nAmna eva bhavati / ISadasamAptaH paTuH paTukalpaH paTudezyaH pttudeshiiyH| kArakakalpaH / kArakadezyaH kaarkdeshiiyH| kRtakalpam / bhuktadezyam / pItadezIyam / ISadasamApto guDo guDakalpA guDadezyA, guDadezIyA draakssaa| payaskalpA yvaagH| candrakalpaM mukham / tailakalpA prsnnaa| guDAdidharmANAM mAdhuryAdInAM drAkSAdiSvISadasamAptakhAt guDAditveneSadasamAptA drAkSAdaya evamucyante kalpavAdyantamupameye vartamAnamupameyaliGgasaMkhyam / bahupratyayapUrva tu prakRtiliGgasaMkhyam / svabhAvAcchadazaktireSA yaduta svArthikAH kecit prakRtiliGgAnyativartante yathA kuTIraH zuNDAraH zamIruH zamIraH daivatam aupayikam auSadham vAcikamiti / kecittu nAtivartante yathA yAvakaH maNika: bRhatikA mRttikAkAstarI goNItarI vyAvakrozI vyAvahAsIti / atamabAderiti kim / yadA prakarSAdiviziSTasyeSadasamAptivivakSA tadA tamabAdibhyaH kalpabAdayaH prApnuvantyataste mA bhUvan / yadA vISadasamAptasya prakarSAdayo vivakSyante tadA kalpabAyantebhyastamabAdayo bhavantyeva / pttuklptmH| pttuklptrH| pttudeshytmH| pttudeshytrH| paTukalparUpaH / paTudezyarUpaH / pakArau puMvadbhAvArthau / darzanIyakalpA / darzanIyadezyA / kecid dezyaM pitaM necchanti tanmate darzanIyAdezyA ityeva bhavati / dezIyar iti repho ritItyatra vizeSaNArthaH / saunadezIyA / pnycmdeshiiyaa| 2246 nAmnaH prAgbahurvA // 7 // 3 // 12 // ISadasamApte'rthe vartamAnAnnAno bahupratyayo vA syAt sa ca pAk-purastAdeva na parastAt / ISadasamAptaH paTuH bhupttuH| bhumRduH| vahubhuktam / bahupItam / bahuguDo drAkSA / bahutailaM prasannA / bahupayo yavAgUH / bahucandro mukham / nAmagrahaNaM tyAdyantanivRttyartham / tyAdyanteSu sAvakAzAH kalpavAdayo bahunA mA bAdhiSateti vAvacanam / tena pakSe te'pi bhavanti / - 2247 na tamavAdiH kapo'cchinnAdibhyaH // 7 // 3 // 13 // chinAdIna varjayitvAnyasmAdyaH kap pratyayastadantAt tamabAdiH pratyayo na syAt / ayameSAmanayoryA prakRSTaH paTukaH / prakarSAdimataH kutsitatvAdivivakSAyAM tamabAyantebhyaH kapa bhavasyeva / ayameSAmanayoryA atizayena paTuH kutsitaH paTutamakaH paddhatarakA paTurUpakA paTuka Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 454 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita lpakaH / paTudezyakaH / paTudezIyakaH / kapa iti kim / kuTIratamaH / pakAraH kim / lohitakatamo mnniH| lohitakatamamakSi kopen| acchinnAdibhya iti kim / kutsito'lpo'jJAto vA chinnaH chinnkH| ayameSAmanayorvA atizayena chinnakaH chinnakatamaH, chinnktrH| chinnkruupH| chinnkklpH| chinnAdayaH pryoggmyaaH| " 2248 anatyante // 73 / 14 // anatyante'rthe yaH kap tadantAt tamavAdina syAt / chinnAdyarthaM vacanam / anatyantaM chinnaM chinnakam / anatyantaM bhinna bhinnakam / idameSAmanayorvA prakRSTaM chinna bhinnakam / yadA tu prakarSavato'natyantaviziSTavivakSA tadA tamabAghantAt 'tAttamabAdezcAnatyante' iti kab bhavatyeva / chinnatamakam / chinnatarakam / bhinnatamakam / bhinnatarakam / . 2149 yaavaadibhyHkH||73||15|| yAva ityevamAdibhyaH svArthe kaH pratyayaH syAt / yAva. eva yAvakaH / maNireva mnnikH| avireva avikH| yAvAdirAkatigaNaH / tenAbhinnatarakam bahutarakamityAdi siddham / . 2250 kumArIkrIDaneyasoH // 73 / 16 // kumArINAM yAni krIDanAni tadvAcibhya IyasupratyayAntebhyazca svArthe kaH pratyayaH syAt / kandureva kndukH| utknnttkH| girikH| smudkH| dolikA / bhrmrkH| zRGgakam / Iyasu-zreyAneva zreyaskaH / jyaayskH| bhUyaskaH / 2251 lohitAn maNau // 7 / 3 / 16 // lohitazabdAnmaNau vartamAnAt svArthe kaH pratyayo vA syAt / lohita eva lohitako maNiH / liGgaviziSTasyApi grahaNAllohinyeva lohinikA maNiH / lohitaiva lohitikA mnniH| maNevizeSaNametadityeke / nAmadheyamityanye / vAdhikArAnna bhavatyapi / lohito maNiH maNAviti kim / lohitA gauH| ___2252 raktAnityavarNayoH // 7 // 3 // 18 // rakte dravyAntareNa lAkSAdinA varNAntaramApAdite'nitye ca varNe vartamAnAllohitazabdAt kaH pratyayo vA syAt / rakte-lohita eva lohitakaH pttH| liGgaviziSTasyApi grahaNAt lohinikA lohitikA shaattii| anityavarNe-lohitakamakSNo rUpaM kopen| lohatakamakSi kopen| lohinikA lohitikA kanyA kopena / vAdhikArAnna bhavatyapi / lohitA lohinI Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. 490 vA kopena / nityo'pi rakto varNo'sti yathA kRmirAgAdirakte paTa iti raktagrahaNam / anityagrahaNaM kim / lohita indrgopkH| satyevAzrayadravye'payanihAnitya ucyate / anyathA raktagrahaNasyAnarthakyAt / varNagrahaNaM dravyanivRttyartham / asati varNagrahaNe strINAmArtave dravye syAt / taddhi satyevAzraye striyAM kadAcinna bhavati lohitazabdavAcyaM ca / ___2253 kAlAt // 7 // 3 // 19 // kAlazabdAt kajalAdinA rakte anityavarNe cArthe vartamAnAt kaH pratyayo vA syAt / rakte-kAla eva kAlakaH pttH| anityavarNekAlakaM mukhaM vailakSyeNa / vAdhikArAna bhavatyapi / kAlaH paTaH / kAlaM mukham / 2254 zItoSNAhatau // 7 // 3 // 20 // zItoSNazabdAbhyAmRtau vartamAnAbhyAM kaH pratyayo vA syAt / zIta eva zItakaH, upNakaH RtuH / RtAviti kim / zIto vAyuH / uSNaH sprshH| 2255 lUnaviyAtAt pazau // 7 // 3 // 21 // lUnaviyAtazabdAbhyAM pazau vartamAnAbhyAM svArthe kaH pratyayo vA syAt / lUna eva lUnakaH / viyAtakaH pazuH / pazAviti kim / lUno yvH| viyAto bttuH| vihAnazabdAdapIcchantyeke / vihAnakaH pazuH / vihAna evAnyatra / 2256 snAtAd vedasamAptau // 7 // 3 / 22 // snAtazabdAd vedasamAptau gamyamAnAyAM kA pratyayaH syAt / vedaM samApya snAtaH snaatkH| vedasamAptAviti kim / tIrtha snAtaH. 2257 tanuputrANubRhatIzUnyAt sUtrakRtrimanipuNAcchAdanarikta // 7 // 3 // 23 // tanuputrANubRhatIzUnya ityetebhyo yathAsaMkhyaM sUtrakRtrimanipuNAcchAdanarikta ityeteSvartheSu vartamAnebhyaH svArthe kA pratyayaH syAt / tanoH sUtre, tanu sUtraM tanukaM bhaGgAdimayaM kalpAdi ca / sUtra iti kim / tanurvazaH / putrAt kRtrime, kRtrimstkssaadivyaapaarnisspaaditH| kRtrimaH putraH putrakaH / kRtrima iti kim / aurasaH putrH| aNonipuNe, nipuNo niSNAto'NuH annukH| nipuNa iti kim / annuvriihiH| bRhatyA AcchAdane, bRhatikA aacchaadnvishessH| pratyayamantareNArthAnavagamAt nitya evAyaM vidhiH| AcchAdana iti kim / bRhatI chndH| bRhatI ossdhiH| zUnyAdrikte, Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita rikto dhanamajJAdinA, zUnya eva zUnyakaH riktazcet / rikta iti kim / zune hitaM zUnyam / anye tu sUtrAdayo'rthAH pratyayamantareNa na pratIyante iti tadviSaye tanvAdibhyo nitya eva pratyayavidhiriti manyante / evaM pUrvasUtre'pi / __ 2258 bhAge'STamAnaH // 7 / 3 / 24 // aSTamazabdAd bhAgeM'ze vartamAnAt svArthe tra, pratyayo vA syAt / aSTama eva aSTamo bhAgaH / bhAga iti kim / aSTamo jinaH cndrprmH| 2289 SaSThAt // 7 // 3 // 26 // SaSThazabdAdbhAge vartamAnAt svArthe aH pratyayo vA syAt / SaSTha eva pATho bhAgaH / bhAga iti kim / SaSTho jinaH padmaprabhaH / yogavibhAga uttraarthH| 2260 mAne kazca // 7 // 3 / 26 // mIyate yena tanmAnam / tasmin mAne bhAge vartamAnAt SaSThazabdAta kazcakArAJazca pratyayau vA syAtAm / SaSTha eva SaSThakaH SASTho bhAgaH mAnaM cet / mAna iti kim / SaSTha eva pASTho bhAgo'nyaH / . 2261 ekAdAkin cAsahAye // 73 // 27 // ekazabdAdasahAyArthavAcina Akin syAt cAtkazca / eka eva ekAkI, ekakaH / asahAya iti kim / eke aacaaryaaH| eko dvau bhvH| . 2262 prAg nityAt kam // 7 // 3 // 28 // nityazabdasaMkIrtanAt pAgye'rthAsteSu dyotyeSu kap pratyayo'dhikRto veditavyaH / kutsito'lpo'jJAto vA azvaH azvakaH / pakAraH puMvadbhAvArthaH / kutsitA darad dAradikA / prAgnityAdityavadhyartham / anyathApavAdabAdhito nottaratrAnuvarteta / parato'pi cAnuvartate / . . ' 2263 tyAdisavAdeH svareSvantyAt pUrvo'k // 73 // 29 // tyAdyantasya sarvAdInAM ca svareSu svarANAM madhye yo'ntyasvarastasmAt pUrvo'k pratyayaH syAt / pAnityAt kapo'pavAdaH / kutsitamalpamajJAtaM vA pacati pacataki / sarvake / vindhake / sarvakasmai / yakapitA / takatpitA / tvakapitA / makatpitA / paramasa ke / tadantasyApi sAvitvastIti atrApyak / svareSvantyAditi kim / AdyantAt sarbAdeva pUrva mA bhUt / pUrva iti kim / paro mA bhUt / Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 457 2264 yuSmadasmado'sobhAdisyAdeH // 7 // 3 // 30 // yuSmadasmadityetayoH sakArAyokArAdibhakArAdivarjitasyAdyantayoH svareSvantyAt pUrvo'k pratyayaH syAt / yuSmasmado svareSvantyAt puurvsyaapvaadH| tvayakA / mayakA / vayaki / mayaki / yuSmAkakam / asmAkakam / paramakhayakA / paramamayakA / yuSmadasmada iti kim / takayA / ykyaa| sarvakeNa / vizvakena / imakena / amukena / imkaiH| amukaiH / bhavakantau / bhvkntH| kecid bhavacchabdasyApi syAdyantasyAsvarAt pUrvamakamicchanti / tanmate bhavatakA, bhavatake, bhavatakaH, bhavatakItyapi bhavati / asobhAdisyAderiti kim / yuSmakAsu, asmakAsu, yuvakayoH, AvakayoH, yuvakAbhyAm , AvakAbhyAm / yuSmakAbhiH / asmkaabhiH|| 2265 avyayasya ko d ca // 7 // 3 // 31 // pAnityAye'rthAsteSu ghotyeSu avyayasya svareSvantyAt pUrvamA pratyayaH syAt , tatsaMniyoge ca yatkakArAntamavyayaM tasya dakAro'ntAdezaH syAt / kpo'pvaadH| kutsitamalpamajJAtaM vA uccaiH uccakaiH, nIcais niickaiH| dhik dhakit / hiruk hirkud| pRthak pRthakad / cakAro'nvAcaye, tena sarvasyAvyayasyAk syAt / kakArAntasya vak dAntAdezazca / yogvibhaagstyaaderdaadeshaabhaavaarthH| zaklaMTa zaktau / yaGlue div / azAzak / aki azAzakak / 2266 tUSNIkAm // 7 // 3 // 32 // tUSNIkAmiti tUSNImo makArAt pUrva kA ityAgamo nipAtyate prAG nityAt / ako'pavAdaH / kutsitamalpamajJAtaM vA tUSNoM tUSNIkAmAste / tUSNIkAM tisstthti| 2267 kutsitAlpAjJAte // 7 // 3 // 33 // kutsitaM ninditam / alpaM mahatmatiyogi / ajJAtaM prakRtyupAttadharmavyatirekeNa kenacit svakhAdinA dharmeNAnizcitam / sarvathA khajJAte prayogAbhAvAt / kutsitAlpAjJAtopAdhike'rthe vartamAnAdyathAyoga kabAdayaH pratyayAH syuH / kutsito'lpo'jJAto vAzvaH azvakaH / gardabhakaH / ghRtakam / tailakam / pacataki / mindhaki / sarvake / vizvake / uckaiH| niicckaiH| tUSNIkAm / kathaM kutsitakaH, alpakaH, ajJAtakaH ? kutsAdInAM bhedopapatteH kutsitAdibhyo'pi kutsitAdau pratyayo bhavati, prakRSTatara ityAdau prakarSabhede tarabAdivat / rAdhakaH, pUrNakaH, zUdraka ityAdau satyAmapi saMjJAyAM kutsAyogAt kutsita ityeva kap / Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458 siddhahaimabRhatmakriyA. [taddhita vyAkaraNena nAma tvaM garvitaH, yAjJikyakena nAma tvaM vikatthase ityAdau avakSepa Namapi kutsitameva / na hyakutsitenAvakSipyate / 2268 anukampAtayuktanItyoH / / 7 / 3 / 34 // anukampA kAruNyena parasyAnugrahaH / tayA anukampayA yuktA nItistadyuktanItiH / nItiH sAmAdiprayogaH / tatrAnukampAyAM sAmopapradAne eva na bhedadaNDau tayoH anukampAyA ayogAt / anukampAyAM tadyuktAyAM nItau ca gamyamAnAyAM yathAyogaM kabAdayaH syuH / anukampA tannItizca prayoktadharmI veditvyo| putrakaH / vtskH| bAlakaH bubhukssitH| jvritkH| zanakaiH / tUSNIkAm svapitaki / svapiSaki / jlptki| ehaki / anukampamAna evaM prayukte putraka ehaki utsuGgake upaviza kardamakenAsi digdhakaH kaNTakaste lagnakaH / vatsaka tUSNIkAM tiSTha odanaM bhokSyase hanta te guDakA hanta te dhAnakAH addhaki / atropaviza asi tiSTha odanaM bhokSyase hanta te ityeteSu anabhidhAnAnna bhavati / yatra khabhidhAnaM tatra bhavati / naka tvakaM putraka pshyski| asako kAkako vRkSake uccakaiH praNilIyate / anukampAyAM pratyAsatteranukampyamAnAdeva syAt nAnyasmAt utsaGgAdestato'pi yathA syAditi tadyuktanItigrahaNam / 2269 ajAtena'nAmno bahusvarAdiyekelaM vA // 73 // 36 // tadyuktanItAviti na vartate anukampyAdeva pratyayavidhAnAt / nRnAmno-manuSyanAmadheyAd bahusvarAdanukampAyAM gamyamAnAyAM iya ika ila ityete pratyayA vA syuH ajAteH-na cenmanuSyanAma jAtizaddho bhavati anukampito devadattaH deviyaH devikaH, devilaH / vA vacanAt kabapi / devdttkH| jiniyH| jinikH| jinilH| jindttkH| ajAte riti kim / mahiSakaH / vraahkH| shrbhkH| sUkarakaH / grdbhkH| ete jAtizcadvA manuSyanAmAni ca / ajAteriti prAyiko niSedhaH ityanye / vyAghrilaH siMhila iti hi dRzyate / tanmate bahusvarAdityapi prAyikam / nRnAmna iti kim / susImakaH / nRgrahaNaM kim / anukampito devadatto hastI devadattakaH / nAmagrahaNaM kim / madravAhukaH / vizeSaNametanna nAma / bahusvarAditi kim / rAmakaH / guptakaH / ____ 2270 vopAderaDAko ca // 7 // 3 // 36 // upapUrvAdajAtirUpAnmanuSyanAmadheyAd bahusvarAdanukampAyAM gamyamAnAyAM aDa aka cakArAt iya ika ila ityete pratyayA vA bhavanti / anukampita upendradattaH upddH| upakaH / upiyaH / upikH| upilH| vAvacanAt pakSe kbpi| upendrdttkH| Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 459 2271 RvarNovarNAtsvarAderAderluk prakRtyA ca // 7 // 3 // 37 // RvarNAntAduvarNAntAcca parasyAnukampAyAM vihitasya svarAdeH pratyayasyAderluk syAt tacca RvargovarNAntaM luki sati prakRtyA tiSThati / na vikAramApadyata ityarthaH / anukampito mAtRdattaH mAtRyaH, mAtRkaH, mAtRlaH / anukampito vAyudattaH / vAyuyaH, vAyukaH, vaayulH| anukampito bhAnudattaH bhaanuyH| bhAnukaH bhaanulH| prakRtivadbhAvAt rephAvAdezau na bhvtH| RvargovarNAditi kim / anukampito devadatto deviyaH, devikaH, devilH| anukampito vAgAzIH vAciyaH vAcikaH vaacil;| svarAderiti kim / madrabAhukaH |aaderiti kim / sarvasya mA bhUt / 2272 lukyuttara padasya kapan / / 7 / 3 / 38 // nRnAmno yaduttarapadaM tasya te lugveti luki sati tataH kapn pratyayaH syAt anukampAyAM gamyamAnAyAm / kabAdInAmapavAdaH / devadatto devaH / atra ' te lugvA' ityuttarapadalopaH / anukampito devaH devkH| evamanukampito yajJaH yjnykH| pakAraH puNvdbhaavaarthH| nakAraH 'icApuMso'nitkyAppare' ityatra paryudAsArthaH / anukampitA devI devakA / atra kami sati pittvAt puMvadbhAve nittvAdAppare'pi kakAre itvaM na bhvti| uttarapadasyeti kim / devadattA dattA / atra ' te lugvA' iti pUrvapadasya luk / anukampitA dattA dattikA / pUrveNa kap / __2273 luk cAjinAntAt // 7 // 3 // 39 // ajitazabdAntAnmanuSyanAmno'nukampAyAM gamyamAnAyAM kapn pratyayaH syAt tatsaMniyoge luk cottarapadasya / vyAghrAjino vyAghramahAjino vA nAma manuSyaH so'nukampito vyaaghrkH| evaM siNhkH| zarabhakaH / vRkakaH / ulkH| anukampitA vyAghrAjinA vyAghramahAjinA vA vyaaghrkaaH| siMhakAH / Ato nendravaruNasyetyatra jJApanAdakRtasaMdherevottarapadasya luk / 2274 SaDva kasvarapUrvapadasya svare // 73 // 40 // pazabdavarjitamekasvaraM pUrvapadaM tasya tatsaMbandhina uttarapadasyAnukampAyAM vihite svarAdau pratyaye luk syAt / uttrsuutrsyaapvaadH| anukampito vAgAzIH vAgdattaH vAgAzIdatto vA vAciyaH, bAcikaH, vAcilaH / evaM tvaciyaH / tvacikaH / tvacilaH / sraciyaH / cikaH / srucilaH / SaDva kasvarapUrvapadasyeti kim / upendreNa dattaH upendradattaH, so'nukaMpitaH upaDaH upakaH upiyaH upikaH upilH| uttareNa luk / paDvarjeti kim / anuka Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 460 siddhahaimabRhatprakriyA. [ taddhita mpitaH SaDaGguliH SaDiyaH, paDikaH, pddilH| atrottareNa dvitIyasvarAya lopH| tathA cAvaNevarNasyetyallucaH sthAnivadbhAvAt padatvasyAnivRttestRtIyatvaM na nivartate / SaDvarjanAdeva ca padatve saMdhividhAvapi allukaH sthAnikhaniSedho na bhavati / svara iti kim / vAgAzIkaH vAgAzIrdattakaH / 2275 dvitIyAt svarAdUrdhvam // 7 // 3 // 41 // anukampAyAM vihite svarAdau pratyaye parataH prakuterdvitIyAt svarAdUrdhva zabdasvarUpasya luk syAt / anukampito devadatto deviyaH, devikaH, devilH| anukampita upendradatta upaDaH upakaH upiyaH upilaH / anukampitaH pitRdattaH pitRyaH pitRkaH pitRlaH / evaM vaayuyH| vAyukaH / vAyulaH / UrdhvagrahaNaM sarvalopArtham / ___2276 saMdhyakSarAttena // 2 // 42 // anukampAyAM vihite svarAdau pratyaye parataH prakRterdvitIyAt saMdhyakSararUpAt svarAdUrdhva zabdarUpasya tena dvitIyena saMdhyakSareNa saha luk syAt / anukampitaH kuberadattaH kuviyaH, kubikaH, kubilaH / anukampito lhoddH| lahiyaH / lahikaH / lahilaH / anukampitaH kapotaromA kapiyaH kapikaH kapilaH / anukampito'moghaH amoghdttH| amoghajihvo vA amiyaH / amikaH / amilH| saMdhyakSarAditi kim / anukampito gurudattaH guruyaH, gurukaH, gurulH| ... 2277 zevalAdyAdestRtIyAt // 7 / 3 / 43 // zevalAdipUrvapadasya manupyanAmno'nukampAyAM vihite svarAdau pratyaye tRtIyAt svarAdUrdhva luk syAt / dvitIyAtsvarAdUrdhvamityasyApavAdaH / anukampitaH zevaladattaH zevaliyaH, sevalikaH zevalilaH / evaM suparidattaH supariyaH suparikaH suparilaH / vizAladattaH vizAliyaH vizAlikaH vishaalilH| varuNadattaH varuNiyaH taruNikaH varuNilaH / arthamadattaH aryamiyaH aryamikaH arthmilH| atrAtrApyakRtasaMdhereva lopaH zevalendradatto'nukampitaH zevalikaH iti yathA syAt zevalayika iti mA bhUt / suparyAzIdatto'nukampitaH suparthika iti mA bhUt / kecittu vizAkhilaH kumArila ityatrApIcchanti / 2278 kacitturyAt / / 7 / 3 / 44 // anukampAyAM vihite svarAdau kacillakSyAnusAreNa turyAccaturthAtsvarAdUdha luk syAt / anukampito bRhaspatidatto Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] - siddhahaimabRhatmakriyA. bRhaspatizarmA vA bRhaspatiyaH, bRhaspatikaH, bRhaspatilaH / evaM prajApatiyaH prajApatikaH prjaaptilH| akRtasandherityeva pUrvavat prajApatyAzIrdatto'nukampitaH prajApatika iti yathA syAt prajApatyika iti mA bhUt / kacidgrahaNAdiha na bhavati / anu kampitaH upendradattaH upaDaH, upakaH, upiyaH, upilH| 2279 pUrvapadasya vA // 73 / 4 / / anukampAyAM vihite svarAdau pratyaye pUrvapadasya lug vA syAt / anukampito devadattaH dattiyaH, dattikaH, dattilaH / vAvacanAdyathAmAptam / dvitIyAtsvarAdU iti luk / 2280 hasve // 3246 // dIrghapratiyogi isvam / isve'rthe vartamAnAcchabdarUpAdyathAyogaM kabAdayaH pratyayAH syuH / isvaH paTaH paTakaH / isvaM pacati pacataki / isvakAlayogAta kriyA hrasvetyucyate / isvAH sarve sarvake / vishvke| ucckaiH| nIcakaiH / tUSNIkAm / saMjJAyAmapi isvatvayogAt kap , sa isva ityeva siddhH| vaMzakaH / veNukaH / naDakaH (nrkH)| lalakaH / varakaH / 2281 kuTIzuNDAdraH // 7 // 3 // 47 // kuTI zuNDA ityetAbhyAM isve'rthe vartamAnAbhyAM raH pratyayaH syAt / kpo'pvaadH| isvA kuTI kuTIraH / zuNDAraH / kecittu kuTIsthAne kudI paThanti / kudIraH / 2282 zamyA rurau // 7 // 3 // 48 // zamIzabdAt isve'rthe vartamAnAt ru ra ityetau pratyayau syAtAm / hrasvA zamI zamIruH shmiirH| 2283 kutvA DupaH // 7 // 3 // 49 // kutUzabdAd isve'rthe vartamAnAt svArthe DupaH pratyayaH syAt / hUsvA kutUH kutupaH / kutUriti carmamayaM tailAdhAvapanamucyate / - 2284 kAsUgoNImyAM taraT / / 7 / 3 / 50 // kAma goNI ityetAbhyAM isve'rthe vartamAnAbhyAM taraT pratyayaH syAt / isvA kAmaH kAstarI / goNItarI / puMliGgamapi dRzyata ityeke / kAstaraH / gonniitrH| kAmaH zakti mAyudham / goNI dhAnyAvapanam / TakAro ngyrthH| 2285 vatsokSAzvarSabhAdrAse pit // 7 / 3 / 51 vatsa ukSan azva RSabha ityetebhyaH zabdapravRttinimittasya svArthasya hAse gamyamAne taraT pratyayaH syAt sa ca Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 462 siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita pit / isito vatsaH vtsrH| vatsaH prathamavayasko gauH tasya hAso dvitIyavayaHprAptiH / isita ukSA uksstrH| ukSA dvitIyavayAstaruNastasya hAsastRtIyavayaHprAptiH / isito'zvo'zvataraH / azvenAzvAyAM jAto'zvastasya hAso grdbhpitRktaa| AzugamanAdvAzvastasya hAso gamane mandatA / sarvathAzvatarazabdo jaatishbdH| isita RSabhaH RssbhtrH| RSabho'naDvAn balIyAn tasya hAso bhAravahane mndshktitaa| pratyAsatteH zabdapravRttinimittasya hAse bhavati / iha mA bhUt / kRzo vatso vatsatara iti / pitkaraNaM puMvadbhAvArtham / isitA vatsA vatsatarI / isitAzvA ashvtrii| 2286 vaikAd dvayonirdhArye DataraH // 7 // 3152 // samudAyAdekadezo jAtiguNakriyAsaMjJAdravyaniSkRSya buddhayA pRthak kriyamANo nirdhaayH| ekazabdAd dvayormadhye nirdhArthe'rthe vartamAnAt DataraH pratyayo vA syAt / ekataro bhavatoH kaThaH paTurgantA devadatto daNDI vA vAvacanam agartham / ekako bhavatoH kaThaH paTurvA / mahAvAdhikArAtpratyayo na bhavatyapi / eko bhavatoH paTuH / dvayoriti kim / eko'smin grAme pradhAnam / nirdhArya iti kim / eko'nayomiyoH svaamii| 2287 yattatkimanyAt // 73 // 53 // yad tad kim anya ityetebhyo dvayorekasmin nirdhArya'rthe vartamAnebhyo DataraH pratyayaH syAt / yataro bhavatoH kaThaH paTurgantA devadatto daNDI vA tatara Agacchatu / kataro bhavatoH kaThaH paTurgantA devadatto daNDI vA / anyataro bhavatoH kaThaH paTurgantA devadatto daNDI vA / mahAvAdhikArAt pratyayo na bhavatyapi / yo bhavatoH paTuH / sa Agacchatu / ko bhavatoH paTuH / anyo bhavatoH paTuH dvayorityeva / yo'smin grAma pradhAnaM sa Agacchatu / nirdhArya ityeva / yo'nayoAmayoH svAmI sa Agacchatu / 2288 bahUnAM prazne Datamazca vA // 7 / 3 / 54 // yad tad kim anya ityetebhyo bahUnAM nirdhArye'rthe vartamAnebhyaH praznaviSaye DatamaH pratyayo vA syAt cakArADDatarazca / yatamo yataro vA bhavatAM kaThastatamastataro vA Agacchatu / kataraH katamo vA bhavatAM kaThaH / pramANAntarAt pratipattau bahUnAmaprayoge'pi bhavati / yathA bahuSvAsIneSu kazcit pRcchati katamaH kataro vA devdttH| anyataro anyatamo vA bhavatAM ktthH| zucivalkavItavapuranyatamastimiracchidAmiva girau bhavataH / dRddhastu vyAdhito vA rAjA mAtRbandhukulyaguNavatsAmantAnAmanyatamemna kSetre bojamutpAdayet / Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimahatmakriyA. vAvacanamagartham / yako bhavatAM kaThaH saka Agacchatu ityAdi / anyaka eSAM kAlApaH / kimastu sAkaH kAdeza uktaH / mahAvAdhikArAt pratyayo na bhvtypi| yo bhavatAM kaThaH sa Agacchatu / bahUnAmiti kim / yo'smin grAme kaMThaH sa Agacchatu / prazna iti kim / kSepe mA bhUt / ko bhavatAM kaThaH kutsita ityrthH| praznagrahaNaM kimo vizeSaNaM nAnyasyAsaMbhavAt / anye khAhuH yattatkibhyo jAtAveva DatamaH, Datarastu bahUnAM nirdhAyeM kima eva na yattadbhayAm , sa ca jAtAveva / anyazabdAdapi bahuviSaye Datama eva natu itrH| DataraDatamau ca nirdhAyeM anyazabdAnityAveva nAk , nApi kevalasya prayogaH, eke tvavizeSeNetyatrAbhidhAnamanusatavyam / 2289 naikAt // 7 // 3 // 55 // ekazabdAbahUnAmekasminnirdhArthe'rthe vartamAnAt DatamaH pratyayo vA syAt / ekatamo bhavatAM kaThaH paTurgantA devadatto daNDI vA / vAvacanAdak / ekakaH / mahAvAdhikArAnna bhvtypi| eko bhavatAM ktthH| pRthagyogo ddtrnivRttyrthH| 2290 ktaattmbaadeshcaantynte||7||3||56|| tAntAt kevalAttamabAyantAcAnatyante'rthe vartamAnAt kap pratyayaH syAt / kriyAyAH svenAzrayeNa saaklyenaanbhisNndho'nnynttaa| anatyantaM bhinna bhinnakam / anatyanta chinaM chinnakam / anatyantaM bhinnA bhinnikA ghttii| chinikA rjjuH| tamavAdyantAt ktAntAt-anatyantaM bhinnatamaM bhinnatamakam / evaM bhinnatarakam / bhinnakalpakam / chinnatamakam / chinntrkm| chinnakalpakam / tamabAdyanteSu ktAntatA nAstIti tamavAdigrahaNam / asamA. sastamavAderityatrApi ktAdityasya sNbndhaarthH| teneha na bhavati / anatyantaM zuklatamam / ____2291 na sAmivacane // 7 / 3 / 57|| sAmi ardhH| sAmivacane upapade anatyante'rthe vartamAnAt ktAntAt kevalAttamavAdyantAca kap pratyayo na syAt / sAmi anatyantaM bhinnam / bhinnatamam / bhinnataram / vacanagrahaNa paryAyArtham / evaM kRtaM bhuktam / pItam / ardhamanatyantaM bhinnam / nemamanatyantaM bhinnam / evaM zakalaM khaNDamityAdi / anye tu samAsa evodAharanti / sAmikRtam ardhakRtamiti / nanu sAmyAdibhirevAnantatAyA abhihitavAduktArthatvena kapa na mAmotIti vyarthaH prtissedhH| ucyate / sAmyAdibhiH samudAyaviSayakriyAyA evAnatyantatA pratIyate na svaviSaye / tatrAnatyantavivakSAyAM kama mAmotIti matiSedhavacanam / Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaddhita 464 siddhahaimabRhatpakriyA. 2292 nityaM abhino'N // 7 / 3 / 58 // ajin ityetatpatyayAntAt svArthe nityamaN pratyayaH syAt / nityagrahaNAnmahAvibhaSA nivRttA / vyaavkroshii| vyAvalekhI / vyAvahAsI vartate / jin-sAMkUTinam / sAMrAviNam / sAMmArjinam / / ___2293 visAriNo matsye // 7 // 3 // 59 // visArinzabdAnmatsye vartamAnAsvArthe'N pratyayaH syAt / visaratIti visaarii| grahAdivANNin / matsyazcedvaisAriNaH / matsya iti kim / visArI devdttH| ___2294 pUgAdamukhyakAo driH // 1360 // nAnAjAtIyA aniyatavRttayo'rthakAmapradhAnAH saMghAH puugaaH| pUgavAcino nAmnaH svArthe vyaH pratyayaH syAt sa ca disaMjJaH na cetpUgavAci nAma 'so'sya mukhyaH' iti vihitakapapratyayAntaM bhavati / lauhadhvajyaH lauhadhvajyau lohadhvajAH puugaaH| zaibyaH zaibyau shivyH| vAtakyaH vAtakyau vaatkaaH| dritvAt bahuSvastriyAM lup / amukhyakAditi kim / devadatto mukhyo'sya devadattakaH, indrAgniluptakaH puugH| 2295 vAtAdastriyAm // 7 / 3 / 61 // nAnAjAtIyA aniyatavRttayaH zarIrAyAsajIvinaH saMghA vAtAH / vAtavAcino'striyAM vartamAnAt svArthe vyaH pratyayaH syAt sa ca disNjnyH| kApotapAkyaH kApotapAkyo kpotpaakaaH| himatyaH traihimatyo vriihimtaaH| astriyAmiti kim / kapotapAkA / vrIhimatA strii| 2296 zastrajIvisaMghAcyaD vA // 73 / 12 / / zastrajIvinAM yaH saMghastadvAcinaH svAthai vyaT pratyayo vA syAt sa ca drisNjnyH| zAbaryaH zAbaroM zabarAH / paulindhaH paulindyau pulindaaH| kunterapatyaM bahavo mANavakAH kuntyH| te zastrajIvisaMghaH kauntyaH kauntyau kuntyH| pakSe zabaraH, pulindH| zastrajIvigrahaNaM kim / mallAH sNghH| mallaH mallau mllaaH| zayaNDaH zayaNDau shynnddaaH| saMghAditi kima / samrAT / vAguraH vAgurau vAgurAH / naite zreNibaddhA iti na sNghH| TakAro ngyrthH| zAbarI / paulindI / kauntI / 2297 vAhIkeSvabrAhmaNarAjanyebhyaH // 7 / 3 / 63 // vAhIkeSu yaH zastrajIvisaMgho brAhmaNarAjanyavarjitastadvAcinaH svArthe jyaTa pratyayo nityaM syAt sa ca disNjnyH| kuNDIvizAH shkhjiivisNghH| kauNDIvizyaH kauNDIvizyau kunnddiivishaaH| Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. kSaudrakyaH kSaudrakyau kssudrkaaH| mAlavyaH mAlavyau maalvaaH| vAhIkeSviti kim / zabarAH shstrjiivisNghH| zabaraH shbrau| pulindaH pulindau / abrAhmaNarAjanyebhya iti kim / gaupaaliH| gaupAlI / shaalngkaaynH| zAlaGkAyanau / raajnyH| rAjanyau / kAmbavyaH / kAmbavyau / striyAM raajnyaa| kAmbavyA / vyaTi tu DIH syAt / brAhmaNapratiSedhe braahmnnvishessprtissedhH| na hi brAhmaNazabdavAcyo vAhIkeSu zastrajIvisaMghosti / rAjanye tu svarUpasya vizeSasya ca prtissedhH| tadarthameva bahuvacanam / zastrajIvisaMghAdityeva / mallaH / zayaNDaH / samrAT / vAguraH / 2298 vRkATTeNyaN // 7 // 3 // 64 // vRkazabdAcchakhajIvisaMghavAcinaH khArthe TeNyaN pratyayaH syAt sa ca dviH| vArkeNyaH vArkeNyo vRkaaH| TakAro ddyrthH| vArkeNI strI / zastrajIvisaMghAdityeva / kAmakrodhau manuSyANAM khAditArau kAviva / vAhIkatve nityamavAhIkatve tu vikalpena vyaTi prApte vacanam / evmuttrsuutrtrympi| ____2299 yaudheyAderaJ // 7 // 3 // 65 // yaudheyAdibhyaH zastrajIvisaMghavAcibhyo'J pratyayaH syAt sa ca driH| yudhAyA apatyaM bahavaH kumArAste zastrajIvisaMghaH yaudheyaH yaudheyau yaudheyAH / evaM zaubhreyaH / shaukreyH| ghArteyaH / dhArteyaH / jyAva. neyH| avacanaM 'saMghaghoSAGkalakSaNebyavitraH' ityaNartham / tena yaudheyasya saMghA. diyaudheya iti bhavati / nanu yaudheyAdayaH saMghavacanAH kathaM gotraM bhavanti ucyate / bhargAdyantargaNo yaudheyAdistatra ye'patyapratyayAntAste gotraM bhavanti aupagavAdivat / apatyaM hi gotram / apatyapratyayAntAca svArthiko'pyapatyagrahaNena gRhyate / atra cedameva avvacanaM liGgam / 2300 parkhAderaN ! / 7 / 3 / 66 // pazu ityevamAdibhyaH zastrajIvisaMghavAcibhyaH svArthe'Na pratyayaH syAt sa ca driH| pagairapatyaM bahavo mANavakAH prshvH| dvisvakhAdaNa lup / zastrajIvisaMghaH pArzavaH pArzavI parzavaH / rAkSasaH rAkSasau rakSAMsi / striyAM tu 'dreraNo'pAcyabhargAdeH' iti lup / pazuH / aNo lupi uto'maanninshcetyaadino| ___ 2301 dAmanyAderIyaH // 73 // 67 // dAmanyAdibhyaH zastrajIvisaMdhebhyaH svArthe IyaH pratyayaH syAt sa ca driH / damanasyApatyaM bahavaH kumArAste zastrajIvisaMghaH dAmanIyaH dAmanIyau dAmanayaH / aulapIyaH aulapIyau aulapayaH / ..... Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [taddhita - 2302 zrumacchamIvacchikhAvacchAlAvapUrNAvadvidabhRdAbhijito gotre'No yaJ // 7 / 2 / 68 // zastrajIvisaMghAditi nivRttam / zrumacchamIvacchikhAvacchA. lAvadUrNAvadvidabhRdabhijidityetebhyo gotre yo'N tadantebhyaH svArthe yaJ pratyayaH syAt sa ca driH| zrumato'patyamaN tadantAya / zrImatyaH zrImatyau zraumatAH / zrImacchabdAdapi kecidicchanti / amatyaH traimatyau traimtaaH| zAmIvatyaH zAmIvatyau shaamiivtaaH| zaikhAvatyaH zaikhAvatgai shaikhaavtaaH| zAlAvatyaH zAlAvatyau shaalaavtaaH| aurNAvatyaH aurNAvatyau aurnnaavtaaH| vaidabhRtyaH vaidabhRtyau vaidabhRtAH / AbhijityaH Abhijityau aabhijitaaH| gotragrahaNaM kim / zrumata idaM shriimtm| Abhijito muhuurtH| AbhijitaH sthAlIpAkaH / apatyapratyayAntAt svArthiko'patya eva vartata iti tadAzrayaH pratyayo bhavati / zrImatyasyApatyaM yuvA zrImatyAyanaH / AbhijityAyanaH / atra yajiba ityAyanaNa / zrImatyasyAyaM shriimtkH| AbhijitakaH / atra gotrAdadaNDetyAdinA'kaJ / zrImatAnAM samUhaH zrImatakam / Abhiji. takam / atra gotrokSetyAdinA'kaJ / zrImatyasya saMghAdi zrImatam / Abhijitam / atra saMghaghoSetyAdinAN / // iti zrIsiddhahaimabRhatpakriyAyAM taddhita prakaraNe svArthikAH samAptAH // // atha dviruktaprakriyA // 2303 asakRtsaMbhrame // 7472 // bhayAdibhizcittavyAkSepAt prayoktasvaraNaM sNbhrmH| tasmin dyotye yat pravartate padaM vAkyaM vA tadasakRdanekavAraM prayujyate / ahirhiH| budhyasva budhyasva / ahirhirhiH| budhyasva budhyaskha budhyasva / hastyAgacchati hastyAgacchati / laghu palAyadhvam laSu palAyadhvam / saMbhramAdau padaM vAkyaM vA vartate na padAvayava iti nAsau asakRda dviLa bhavati / tacca padaM vAkyaM vA pariniSpannaM sattatra vartate nApariniSpannamiti kRteSu yatvAdikAryeSu tadasakRd dvirvA bhavati nAkRteSu / tena drogdhA drogdhA, droDhA droDhetyeva bhavati na tu drogdhA droDhA droDhA drogdhA / evaM mASavApANi mASavApANi / Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 467 mAtuHSvasA maatuHssvsaa| hINo hiinnH| kRtadvirvacanAnAmapi rUpArthayorabhedena sthAnivadbhAvena caikapadatvAt kautaskutaH paunaHpunyamityAdiSu taddhitaH siddho bhavati / ____2304 bhRzAbhIkSNyAvicchede dviHprAktamabAdeH / / 7 / 4 / 73 // kriyAyAH sAkalyamavayavakriyANAM kAtnya bhRzArthaH / paunaHpunyamAbhIkSNyam / sAtatyaM kriyaantrairvyvdhaanmvicchedH| eteSu dyotyeSu yatpadaM vAkyaM vA vartate tattamabAdipratyayebhyaH prAgeva dvirucyate / bhRze-lunIhi lunIhi ityevAyaM lunAti / adhiissvaadhiissvetyevaaymdhiite| AbhIkSNye-bhoja bhojaM vrajati / bhuktvA bhuktvA vrjti| avicchedepacati pacati / adhIte adhIte / brahmacarya carati carati / prapacati prapacati / satkaroti satkaroti / alaMkaroti alaMkaroti / bhRzAdayazca kriyAdharmA iti kriyApadamevAtra sNbdhyte| kriyAvizeSaNasyApi kriyAtvenAdhyavasAyAt bhRzAdiyoge dvivacanaM bhvti| yathA punaH punaH pcti| bhUyobhUyaH ptthti| vAraMvAraM bhuGkte / muhurmuhuH pibati / zanaiH shnairgcchti| mandaM mandaM tudti| stokaM stokaM clti| pRthak pRthak abhidhatte / yadA tu kriyArUpatA na vivakSyate tadA 'navA guNaH sadRze rit ' iti sAdRzye dvivacanaM bhavati / mandaM mandaM tudati / stokaM stokam / astamayati iti / eteSviti kim / lunIhi, bhuktvA vrajati / pacati / bhRzAbhIkSNyayoryaGiti yaDantamuktArthavAnna dvirucyate / yadA tu bhRzAthai yaG tadAbhIkSNyArthAbhivyaktaye dvirvacanam pApacyate pApacyate / yadA tu tatpatipAdanAya paJcamI vidhIyate tadA tasyA dvirvacanasahAyAyA evAbhIkSNyapratipAdane sAmarthya ktvANamoriveti dvirvacanamapi bhavati pApacyasva pApacyasveti / prAktamabAderiti kim / pacatipacatitamAm / pacatipacatitarAm / atra tamabAderAtizAyikAt pUrvameva dvivacanaM pshcaattmvaadiH| anyathA hyaniyamaH syAt / 2305 nAnAvadhAraNe // 74 / 74 // nAnAbhUtAnAM bhedeneyattAparicchedo naanaavdhaarnnm| tasmin yacchabdarUpaM vartate tad dvirucyate / yogavibhAgAta prAktamabAderiti nAnuvartate / asmAt kArSApaNAdiha bhavadbhayAM mASaM mApaM dehi / patyeka mASamAtraM dehi naadhikmityrthH| dvau dvau dehi / trIn trIn dehi / eSu kArSASaNasaMbaMdhino mASA na sAkalyena ditsitAH kitarhi pratyekaM mASamAtrameva dvAveva trayaeveti na vIpsAsti / nAnAgrahaNaM kim / asmAt kArSApaNAdiha bhavadbhayAM mASa dehi / ekmevetyrthH| avadhAraNa iti kim / asmAt kArSApaNAdihabhavadbhayAM mASa dvau trIn vA dehi / Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita 468 siddhahaimabRhatpakriyA. 2306 AdhikyAnupUyeM // 74 / 75 // AdhikyaM prkrssH| AnupUrya kramAnullaGghanam / etayoryacchabdarUpaM vartate tad dvirucyate / Adhikye-namo namaH / adhikaM nama ityrthH| kanyA darzanIyA kanyA drshniiyaa| aho darzanIyA aho darzanIyA / mahyaM rocate mahyaM rocate / eSa tavAJjalireSa tavAJjaliH / mahyaM rocatetarAma mahyaM rocatetarAm / atra prAgAtizAyikaH pazcAd dvitvam / AnupU]-mUle mUle sthuulaaH| agre agre suukssmaaH| jyeSThaM jyesstthmnuprveshy| kaniSThaM knisstthmaasy| mUlAdyAnupUryeNaiSAM sthaulyAdaya ityrthH| agramUlamadhyAni trayo bhAgAH tatraikameva mukhyamagraM mUlaM ca / anyeSAM tu bhaagaanaampekssaakRto'grmuulvypdeshH| adhHsnnivissttmpekssyaagrvypdeshH| uparisaMniviSTamapekSya mUlavyapadezaH / na caikarUpaM bhAgAnAM sthaulyaM saukSmyaM vA kiM tarhi yathAmUlamupacIyate sthaulyaM yathAgraM ca saukSmyopacaya iti vIpsA nAsti / evaM jyeSThabakaniSThatvayorapi ApekSikatvAdvIpsA nAstIti vacanam / .. 2307 DataraDatamau samAnAM strIbhAvaprazne / / 7 / 4 / 76 // samAnAM kenacid guNena tulyatayA saMpradhAritAnAM strIliGgasya bhAvasya prazne yad vartate DatarAntaM DatamAntaM ca zabdarUpaM tad dvirucyte| umAvimAvADhayau katarA katarA anayorADhyatA kiM devakRtA uta pauruSakRtetyarthaH / katamA katamA anayorAbyatA kiM sAdhanasaMbandhakRtA utAnyasaMbandhakRtA aahosvidubhysNbndhkRtetyrthH| evaM sarva ime ADhyAH katarA katarA essaamaanytaa| katamA katamA eSAmAnyatA / sarva ime AbyAH yatarA yatarA eSAM vibhUtiH tatarA tatarA kathyatAm / yatamA yatamA eSAM saMpat tatamA tatamA kathyatAm / DataraDatamAviti kim / umAvimAvADhayau kAnayorADhyatA / samAnAmiti kim / Anyo'yaM katarasya katamasyADhyatA / strIgrahaNaM kim / umAvimAvADhayau kataradanayorADhyakham / ktmo'nyovibhvH| bhAvagrahaNaM kim / ubhAvimau lakSmIvantau katarA katamA'nayorlakSmIH / lakSyate'nayA puNyakarmeti lakSmIH / iyaM strI bhavati na bhAva iti / prazna iti kim / ubhAvimAvADhyau yatarA'nayorAbyatA tatarA zrUyatAm / keciDDataraDatamAbhyAM strIliGgAccAnyatApIcchanti / umAvimAvADhyau kIdRzI kIdRzI anayorAnyatA kataratkataradanayorADhayakham / katamaH ktmo'nyovibhvH| katarA'nayorADhyatetyAdau prApte svArthikaM dvivacanam / __2308 pUrvaprathamAvanyato'tizaye // 7 / 477 // pUrvazabdaH prathamazabdazcAnyato'tizaye tadarthasya prakarSe dyotye dvirucyate / AtizAyikA'pavAdaH / pUrva pUrva Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. puSyanti / prathamaM prathamaM pcynte| anyebhyaH pUrvataraM puSyanti, prathamataraM pacyanta ityarthaH / anyata iti kim / pUrvataraM puSyanti / prathamataraM pacyante / atra svavyApArApekSAtizayo gamyate na tAvadime kizalayitA yAvatpuSpitAH, na tAvadime puSpitA yAvatpakkA iti / atizaya iti kim / pUrva, prathamam / anye'tizayamAtre'pi dvivaMcanamicchanti tamaptaravartha ca vikalpam / ___2309 propotsaM pAdapUraNe // 74 / 78 // pra upa ut sam ityetAnyupasargarUpANi dvirucyante tena ced pAdaH pUryate / 'praprazAntakaSAyAgnerupopaplavavarjitam / udujjvalaM tapo yasya saMsaMzrayata taM jinam' // 1 // . pAdapUraNa iti.kim / praNamya scch|snvrdhmaanm / idaM chandasIti kazcit / __2310 sAmIpye'dho'dhyupari // 14 // 79 // adhas adhi upari ityetAni zabdarUpANi dvirucyante sAmIpye vivakSite / sAmISyaM dezakRtA kAlakRtA vA prtyaasttiH| adho'dho grAmam / adhyadhi grAmam / uparyupari grAmam / uparyupari duHkhAni / sAmIpya iti kim / adhaH pannagAH / adhi brahmadatte pshcaalaa| upari candramAH / kathamupari ziraso ghaTa iti / atrauttarAdharyamAnaM vivakSitam , na sadapi sAmIpyamiti na bhavati / yathAyathamiti makArAntamavyayaM yathAsvamityarthe AzrIyate iti yathAsve yathAyathamiti nArabhyate / ___ 2311 vIpsAyAm / / 7 / 4 / 80 // pRthaksaMkhyAyuktAnAM bahUnAM sajAtIyAnAmarthAnAM sAkalyena pratyekaM kriyayA guNena dravyeNa jAtyA vA yugapatprayokturvyAptumicchA vIpsA / tasyAM yad vartate zabdarUpaM tad dvirucyate / vIpsA ca syAdyanteSveva bhavatIti teSAmeva dvivacanam / vRkSa vRkSaM siJcati / grAmo grAmo rmnniiyH| gRhe mRhe azvAH / yoddhA yoddhA ksstriyH| tathA rUpaM rUpaM pazyati / zuklaM zulamAnayati / kriyAM kriyAmArabhate / upacaritabhedasyApi bhavati / khinnaH khinno vizrAmyati / kSINaH kSINaH payaH pibati / vyApakadharmasyApi vyApyatAbhedopacArAd bhede sati vyApakAntarApekSAyAM vIpsA bhavati / sa evAnyo'nyaH saMpadyate / navo navo bhavati jAyamAna iti / ADhyataramADhyataramAnaya / atra dvivcnaatmaagaatishaayikH| vIpsAyAmiti kim / vRkSaM siJcati / jAtyekazeSetaretarayogakramAbhidhAneSu satyAmapi vyAptau yatho Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [taddhita 470 siddhahaimabRhatmakriyA. ktalakSaNavIpsAyA abhAvAna bhvti| tathAhi saMpanno yavaH saMpannA yavA iti jAterekasAt baDharthAbhidhAnaM nAsti / asminvane vRkSAH zobhanA iti ekazeSe sAkalyena vyAptirnAsti / tathAhi-katipayeSvapi vRkSeSu zobhaneSvayaM prayogo bhavati / evamitaretarayoge'pi / asminvane dhavakhadirapalAzAH zobhanA iti na vIpsA, tathA'sminvane'yaM vRkSaH zobhano'yaM vRkSaH zobhana iti kramAbhidhAne sAkalyenApi vyAptI yaugapadyAbhAvAnna bhavati / asmin vane sarve vRkSAH zobhanA ityatra tu sarvazabdena vIpsA rthAbhidhAnAnna bhavati / yathA taddhitasamAsAbhyAm / taddhitena tAvat-dvau dvau pAdau dadAti dvipadikAM dadAti / ekaikaM dadAti ekazo dadAti / ekaikazo dadAtItyatra vIpsAyAM dvivacane kRte 'bahvalpArthAt ' iti zas bhvissyti| arthamartha prati pratyartham / gehaM gehamanupravezamAste gehAnupravezamAste / kacittu vIpsyamAnamapi samAsenAbhidhIyate / parvaNi parvaNi sapta parNAnyasya saptaparNaH / paktau paGktau aSTau padAnyasya aSTApadaH / nanu ca vRkSaM vRkSaM siJcatItyAdau vIpsAyAM bahavo'rthAH pratIyante tatra bahuSu bahuvacanaM prApnoti / ucyate / pRthaksaMkhyAyuktAnAmiti vacanAt parigRhItaikavAdisaMkhyAnAM padArthAnAM vIpsayA yoga iti punaH samudAyAd bahuvacanaM na bhavati / 2312 plup cAdAvekasya syAdeH // 74 / 81 // ekazabdasya vIpsAyAM dviruktasyAdau vartate ya ekazabdastatsaMbandhinaH syAdeH plupa syAt / pitkaraNaM puMvadbhAvArtham / ata evAtaddhite'pi lupi puNvdbhaavH| ekaikH| ekaikaa| ekaiksyaaH| eka ekA / eka ekasyAH / atra virAmasya vivakSitatvAt puMvadbhAve sati saMdhikArya na bhavati / yathA agre agre sUkSmAH / yathA vA Rk Rgiti / Adipadasya syAdeH plupyuttareNAbhedAzrayaNe syAdyantavAt 'sarvAdayo'syAdau ' iti puMvadbhAvo na pAmotIti lupaH pittvaM vidhIyate / cakAra uttaratra pludvivacanayoH samuccayArthaH / iha tu dvivacanaM pUrveNaiva siddham plupmAtraM vidhiiyte|aadaaviti kim / uttaroktau mA bhuut| 2313 indraM vA // 7 / 4 / 82 // dvandvamiti vIptAyAM dviruktasya dvizabdasyAdau syAdeH plup ikArasyAmbhAva uttaratrekArasyAtvaM syAdezvAmbhAvo vA nipAtyate / dvandaM tiSThataH / dvau dvau tisstthtH| narakapaTalAnyadho'dho dvandvaM hInAni / dvAbhyAM dvAbhyAM hInAni / dvandva yuddhaM vartate / dvayordvayoyuddhaM vartate / dvandvaM kRtam / dvAbhyAM dvAbhyAM kRtam / dvandvaM sthitam / dvayordvayoH sthitam / Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 471 2314 rahasyamaryAdoktivyutkrAntiyajJapAtraprayoge // 4 / 83 / / vIpsAyAmiti nivRttam / dvandvamiti dvizabdasya dvivacanaM zeSaM pUrvavat rahasyAdiSu gamyamAneSu nipaatyte| rahasye-dvandvaM mantrayante / rahasyaM mantrayanta ityrthH| maryAdoktauAcaturaM hIme pazavo dvandvaM mithunAyante / mAtA putreNa pautreNa prapautreNa tatputreNa ca maithuna yAtItyarthaH / vyutkrAntau-dvandvaM vyutkrAntAH, dvairAzyena bhinnA ityrthH| vyutkraantirbhedH| yajJapAtraprayoge-dvandvaM yajJapAtrANi prayunakti / dve dve pryunktiityrthH| rahasyAdiSviti kim / dvau tisstthtH| uktigrahaNaM zabdopAttAyAM maryAdAyAM yathA syAt prakaraNAdigamyAyAM mA bhUdityevamartham / dvandvaH samAsaH, dvandvaH kalahaH dvandvaM yuddhaM, dvandvaM yugmaM, dvandvAni sahate duHkhAnItyarthaH / atra dvandva iti zabdAntaram / ___ 2315 lokajJAte'tyantasAhacarye // 7 / 4 / 84 // lokajJAte'tyantasAhacarye dhotye dvizabdasya pUrvavat dvandvamiti nipAtyate / dvandvaM naardprvtau| dvandvaM rAmalakSmaNau / dvandvaM bldevvaasudevau| dvandvaM skandavizAkhau / dvandvaM zivavaizravaNau / lokajJAta iti kim / dvau caitramaitrau / atyantasAhacarya iti kim / dvau yudhiSThirArjunau / dvandvamiti ca sUtratraye'pi napuMsakaM veditavyamanuprayogasya napuMsakavArtham / 2316 AbAdhe // 7 // 4 // 86 // AbAdho manaHpIDA pryoktdhrmH| tasmin viSaye vartamAnaM zabdarUpaM dvirucyate tatra cAdau pUrvapade syAdeH plapa syAt / Rk Rk / pU: puuH| gatagataH / naSTanaSTaH / gatagatA / naSTanaSTA / nana karobhi / RgAderdaruccAraNAdinA pIDyamAnaH prayoktA evaM pryukte| aSTamI aSTamI kAlikA kAlikA ityatra tu pUraNapratyayAntavAt kopAntyakhAcca puMvadbhAvo na bhavati / 2317 navA guNaH sadRze rit // 7 / 4 / 86 / / guNazabdo mukhyasadRze guNe guNini vA vartamAno vA dvirucyate tatra cAdau vartamAnasya syAdeH plup syAt sA ca rin / rikaraNaM pratiSiddhasyApi puMvadbhAvasya 'riti' iti vidhAnArtham / zuklazuklaM rUpam / zuklazuklaH pttH| kaalkkaalikaa| shuklaadisdRshmpripuurnngunnmevmucyte| vAgrahaNAt pakSe jAtIyarapi bhavati / shukljaatiiyH| paTujAtIyaH / guNa iti kim / agnirmANavakaH / gaurvAhIkaH / sadA guNavAcI yaH sa iha guNazabdo gRhyate / ayaM tUpamAnAt mAgdravyavAcI pazcAttu taikSNyajADyAdiguNavAcIti na bhavati / sadRza iti kim / zuklaH paTaH / pttushcaitrH| Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 472 siddhahaimabRhatpakriyA. [taddhita 2318 priyasukhaM cAkRcchre / / 7 / 4 / 87 // priyasukhazabdau akRcchre-klezAbhAve vA dvirucyete tatra cAdau zabdarUpasya syAdeH plup syAt / priyapriyeNa dadAti / priyeNa dadAti / sukhasukhenAdhIte / sukhenAdhIte / aklezenAdhIte ityrthH| akRcchU iti kim| priyaH putrH| sukho rthH| cakAraH plup cAdau syAdeH itysyaanukrssnnaarthH| 2319 vAkyasya parirvarjane // 7 / 4 / 88 // vAkyasyAvayavo yaH parizabdo na padasya sa varjane vartamAno vA dvirucyate / pari pari trigartebhyo vRSTo meghH| pari trigartebhyo vRSTo meghaH / pari pari sauviirebhyH| pari sauviirebhyH| vAkyasyeti kim / paritrigata dRSTo meghaH / vAkyasyaivetyavadhAraNavijJAnAt padAvaye na bhavati / paririti kim / apa trigartebhyo vRSTo meghaH / varjana iti kim / sAdhurdevadatto mAtaraM pari / ____2320 parasparAnyonyetaretarasyAm syAdervA puMsi // 3 / 2 / 1 // parasparAdInAmapuMsi striyAM napuMsake ca prayujyamAnAnAM saMvandhinaH syAdeH sthAne AmAdezo vA syAt / ime sakhyau parasparAM bhojayataH / parasparaM bhojayataH / AbhiH sakhIbhiH parasparAM bhojyate / paraspareNa bhojyate / imAH sakhyaH parasparAM prayacchanti / parasparasmai prayacchanti / imAH parasparAM parasparasmAdvA bibhyati / imAH parasparAM parasparasya vA smaranti / imAH parasparAM parasparasmin vA snihyanti / ime kule parasparAM parasparaM vA bhojayata iti / ime sakhyau kule vA anyonyAmanyonyaM vA bhojytH| sakhIbhiH kulairvA anyonyAmanyonyena vA bhojyate / ime sakhyau kule vA itaretarAmitaretaraM vA bhojayataH / sakhIbhiH kulairvA itaretarAbhitaretareNa vA bhojyate / apuMsIti kim / ime narAH parasparaM bhojayanti / naraiH paraspareNa bhojyate / naraiH parasparasmai dIyate / aparo'rthaH-parasparAdInAmapuMsi prayujyamAnAnAM saMvandhinaH syAderamAdezo vA syAt / AbhiH sakhIbhiH kulairvA parasparaM paraspareNa vA bhojyate / strIbhiH kulairvA parasparaM parasparasmai vA diiyte| aparo'rthaH-parasparAdInAM puMsi prayujyamAnAnAM saMbaMdhinaH syAderamvA syAt / ebhirnaraiH parasparaM paraspareNa vA bhojyate / ebhirnaraiH parasparaM parasparasmai vA dIyate / evaM ca strInapuMsakayoramAmau dvAvAdezau vA syAtAmiti trairUpyam / ime parasparAdayaH zabdAH svabhAvAdekatvapuMstvavRttayaH krmvytiihaarvissyaaH| asmAdeva ca nirdezAt parAnyetarazabdAnAM sarvanAmnAM dvivacanAdi nipAtyate / // iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM dviruktaprakriyA samAptA // samAptaM pUrvArddham // Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // athottarArddham // praNamya paramezAnaM vAgdevIM vizvadevatAm / hemacandraM ca candrAbhaM sarvazAstrapayonidhe // 1 // pUrvArddha prakriyAbaddhaM haimazabdAnuzAsanam // kathitaM cottarArddha tatkrameNavAdhunocyate // 2 // ttraath|| AkhyAtaprakaraNe niranubandhA bhvAdayaH // AkhyAtamatyayA dhaatorvktvyaa:|| kriyArtho dhaatuH| kRtiH kriyetyaayuktmev| bhvti| edhte| atti| diivyti| sunoti| ruNaddhi / tanoti / krINAti / sahati / AyAdipratyayAntAnAmapi kriyArthatvAt dhAtutvam / gopAyati / kAmayate / RtIyate / jugupsate / kaNDUyati / pApacyate / corayati / kArayati / cikIrSati / putrakAmyati / putrIyati / azvati / zyenAyate / hastayate / muNDayati / evaM justambhuculumpAdInAmapi / javanaH / stabhnAti / culumpAJcakAra / preGkholayati / ziSTaprayogAnusAritvAt asya lkssnnsyaannpytyaadinivRttiH| ziSTajJApanAya cedaM lakSaNam / etadavisaMvAdena ca ziSTA jJAyanta iti| anvayavyatirekAbhyAM ca dhAtoH kriyaarthtvaavgmH| tathAhi-pacatItyAdau dhAtupratyayasamudAye saMsRSTakriyAkAlakArakAdyanekArthAbhidhAyini prayujyamAne dhAtoreva kriyArthatvamavagamyate'nvayavyatirekAbhyAM netareSAm / pacatIti prayoge dvayaM zrUyate pac iti prakRtiH atiriti ca prtyyH| artho'pi kazcid gamyate / viklittiH kartRtvamekatvam / paThatItyukte kazcit zabdo hIyate kazcidupajAyate kshcidnvyii| pac zabdo hIyate paThzabda upajAyate atishbdo'nvyii| artho'pi kazciddhIyate kazcidupajAyate kazcidanvayI / viklittihIyate paThirupajAyate kartRtvamekatvaM cAnvayI / tena manyAmahe yaH zabdo hIyate tasyAsAvartho yo'rtho hIyate yazca zabda upajAyate tasyAsAvartho yo'rtha upajAyate yazca zabdo'nvayI tasyAsAvartho yo'nvyiiti| nanu ca kRtiH karotyarthaH Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 474 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe kriyA, tatra yuktaM pacAdInAM kiM karoti pacati kiM karoti paThatIti kiM karotyarthagarbhitatvAta kriyAtvam , astividyatibhavatInAM tu na yuktam / nahi bhavati ki karoti asti bhavati vidyate ceti / tadayuktam / na karotyarthaH kriyAzabdasya pravRttinimittamapi tarhi kaarkvyaapaarvishessH| vyApArazca vyApArAntarAda bhidyate ityastyAdyartho'pi kriyaiva / karotyarthastu kriyAzabdasya vyutpattinimittameva / evaM sati kriyAsAmAnyavacanAH kRbhvastayaH kriyAvizeSavacanAstu pacAdaya iti siddham / tathA bhAve ghatrityuktvA kAraH pAkaH ityaadyo'pyudaahiynte| kriyopapadAddhAtostumityuktvA yoddhaM dhanurbhavati draSTuM cakSurjAtamityAdyapyudAharaNaM yuktam / yadAhuH'yatrAnyat kriyApadaM na zrUyate tatrAstirbhavantIparaH prathamapuruSe prayujyate ' iti / kriyA ca dvedhA siddhasAdhyatvabhedAt / tatra siddhasvabhAvopasaMhRtakramA paritaH paricchinnA satvabhAvamApannA ghatrAdibhirabhidhIyate / yadAha- kRdabhihito bhAvo dravyavatpakAzate ' iti / tumAdibhistu satvabhAvamanApanneti vishessH| sAdhyamAnAvasthA pUrvAparIbhUtAvayavA bhuutbhvissydvrtmaansdsdaadhnekaavyvruupaakhyaatpdairucyte| yadAha-pUrvAparIbhUtaM bhAvamAkhyAtenAcaSTe / yathA ca pacatItyatra pUrvAparIbhAvastadvadeva jAyate asti vipariNamate vardhate apakSIyate vinazyati bhavati zvetate saMyujyate samavaitItyAdAvapi / sAdhyatvAbhidhAnena kramarUpAzrayaNAt kriyAvyapadezaH siddhH| taduktam / 'yAvatsiddhamasiddhaM vA sAdhyatvenAbhidhIyate / AzritakramarUpatvAt tat kriyeti pratIyate // 1na prAdirapratyayaH // 3 // 3 // 4 // prAdizcAdhantargaNaH sa dhAturdhAtoravayavo na syAt, taM vyudasya tataH para eva dhAtusaMjJo veditavyaH ' apratyayaH'-na cettataH paraH pratyayo bhavati / abhyamanAyata / abhimimanAyiSate / abhimanAyya gtH| prAsAdIyat / prAsisAdIyiSati / prAsAdIyya gtH| prAdiriti kim / amahAputrIyat / apratyaya iti kim / autsukAyata / utsusukAyiSate / utsukaayitvaa| abhimanAyAdiH pratyayAntaH samAdisamudAyaH kriyArtha iti tasmin dhAtusaMjJe prApte prAdistataH pratiSedhena bahiSkriyate / tatazca tata uttara eva dhAturiti tasyAT dvivacanaM ca bhavati / prAdezvottareNa samAsa iti ktvAyA ybaadeshH| asaMgrAmayata zUra iti / nAyaM sam prAdiH kiMtu dhAtvavayavaH, yathA vicchAdyavayavo viH, saMgrAmaNi yuddhe ityakhaNDasya curAdau pAThAt / Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] . siddhahaimabRhatprakriyA. 475 . 2 trINi trINyanyayuSmadasmadi // 33 // 17 // sarvAsAM vibhaktInAM trINi trINi vacanAni anyasminnarthe cAbhidheye yathAkramaM paribhASyante / anyatvaM yuSmadasmadapekSaM saMnidhAnAt / yuSmacchabdopasRSTArtho yupmadarthaH / tena bhavacchabdenocyamAno na yussmdrthH| 3 ekadvibahuSu // 3 // 3 // 18 // anyAdiSu yAni trINi trINi vacanAnyuktAni tAni ekadvibahuSvartheSu paribhASyante / ekasminnarthe ekavacanaM, dvayorarthayocicanaM, bahuSvartheSu bahuvacanam / vacanabhedAnnAnyAdibhirekAdInAM yathAsaMkhyam / __ 4 navAdyAni zatRkkasU ca parasmaipadam // 3 // 3 // 19 // sarvAsAM vibhaktInAmAdyAni nava nava vacanAni zatakam ca pratyayau parasmaipadasaMjJAni syuH| parasmaipadasaMjJApradezAH 'zeSAtparasmai ' ityAdayaH / 5 parANi kAnAnazau cAtmanepadam / / 3 / 3 / 20 // sarvAsAM vibhaktInAM parANi nava nava vacanAni kAnAnazau ca pratyayAvAtmanepadasaMjJAni syuH| AtmanepadapadezAH ' sijAziSAvAtmane ityaadyH| 6 tatsApyAnApyAtkarmabhAve kRtyaktakhalAzca / / 3 / 3 / 21 // tadAtmanepadaM kRtyaktakhalAzca pratyayAH sApyAtsakarmakAd dhAtoH karmaNi, anApyAdakarmakAdavivakSitakarmakAcca bhAve syuH / kriyate kaTazcaitreNa / kriymaannH| krissymaannH| ckraannH| bhAve-bhUyate bhavatA / bhUyamAnaM bhavatA / sakarmakA api avivakSitakarmANaH kaSekaniSThavyApArA akarmakA bhavanti / tenaiSAM bhAve'pi pryogH| kriyate bhavatA / mRdu pacyate bhavatA / paJca vArAn bhujyate bhavatA / kRtyAH-kAryaH kartavyaH karaNIyaH deyaH kRtyaH kaTo bhavatA / bhavatA zayanIyam / bhavatA zayitavyam / bhavatA zeyam / bhavatA kAryam kartavyam karaNIyam / deyaM kRtyaM bhavatA / ktaH kRtaH kaTo bhavatA / zayitaM bhavatA / kRtaM bhvtaa| sakarmakAdapi klIbe bhAve ktamicchanti / grAmaM gataM bhavatA / odanaM bhuktaM bhavatA / khalAH -sukaraH kaTo bhavatA / muzayaM bhavatA / sukaraM bhavatA / sukaTaMkarANi vIraNAni / ISadADhyaM bhavaM bhavatA / sujJAnaM tattvaM muninA / suglAnaM kRpaNena / ' kAlAdhvabhAvadezaM vA' ityAdinA kAlAvabhAvadezAnAM karmasaMjJAyA akarmakatvasya ca vidhAnAt tadyoge karmaNi bhAve cAtmanepadAdIni bhavanti / mAsa Asyate / krozo guDadhAnAbhirbhUyate / godohaH supyate / Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 476 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe nadI supyate / mAsa AsitavyaH / mAsa AsitaH / mAso durAsaH / bhAve-mAsamAsyate / kroshmdhiiyte| odanapAkaM sthIyate / kurUn supyate / mAsamAsitavyam / mAsamAsitam / mAsaM svAsam / bhAve ca yuSmadasmatsaMbandhanimittayoH kartRkarmaNorabhAvAt prathamameva trayaM bhavati / sAdhyarUpatvAcca saMkhyAyogo nAstIti autsargikamekavacanameva bhavati / pAkaH pAko paakaaH| pAko vartate pAkaM karotItyAdau cAnavyayakRdabhihito bhAvo dravyavatprakAzata iti saMkhyayA liGgena kArakaizca yujyate / tyAdinevAvyayenAbhihitastvasatvarUpatvAnna yujyate / uSTAsikA Asyante, hatazAyikAH zayyante iti tu bahuvacanaM kRdabhihitena abhedopacArAd bhavatIti / 7 iGitaH kartari // 3 // 3 // 22 // ikAreto GakAretazca dhAtoH kartaryAtmanepadaM syAt / ebhya eva kartarIti niyamArtha vacanam / 8 IgitaH / / 3 / 3 / 95 // IkAreto gakAretazca dhAtoH phalavati kartari AtmanepadaM syAt / yajI yajate / DukaMga kurute / phalavatItyeva / yajanti yAjakAH / pacanti pAcakAH / kurvanti karmakarAH / nAtra svargIdanAdi pradhAnaM phalaM kA saMbadhyate / yacca dakSiNAvetanAdi saMbadhyate na tat kriyAyAH phalaM pradhAnam iti / tacaitatsvArthalakSaNaM phalaM sadasadvA vivakSAnibandhanameva grAhyam / tathaiva loke vyavahArAt / tathAhi-kacidasadapi sdvivkssyte.| yathA zoSayate vrIhInAtapaH / zabdaH prAka svArthamabhidhatte tato dravyam / parakarmaNyapi pravRttAH kadAcidAhuryajAmahe ime pacAmahe / yatnAdasmadIyamevaitaditi kacitsadapyasadvivakSyate / yathA ime brUmaH / avacanapratiSedhaparatvena pravRttervivakSitakhAt / evam agamakavAditi brUmo na bamo'pazabdaH syAditi / tadAhuH 'kriyApravRttAvAkhyAtA kaizcitsvArthaparArthatA / asatI vA satI vApi vivakSitanibandhanA' // iti / kecittu NigvarjitAdIgito dhAtorNigarthe eva preraNAdhyeSaNavizeSe pratividhAnanAni vartamAnAdAtmanepadamicchanti / pacate-pAcayatItyarthaH / kezazmazru vapate / vApayatItyarthaH / vedo vaidhayaM vidhatte-vidhApayatItyarthaH ityAdi / yadAhuH-- Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 477 bhvAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. krINISva vapate dhatte minute cinute'pi c| - AptaprayogA dRzyante yeSu Nyartho'bhidhIyate // etacca zrotriyamatamityupekSyate / 9 zeSAtparasmai // 3 // 3 // 100 // pUrvaprakaraNenAtmaniyamaH kRtaH parasmaipadaM tu aniyatamiti niyamArthamidam / upayuktAdanyaH shessH| yebhyo dhAtubhyo yena vizeSeNAtmanepadamuktaM tato'nyasmAdeva dhAtoH kartari parasmaipadaM syAt / anubandhopasargArthopapadapratyayabhedAcAnekadhA zeSaH / 10 sati // 5 / 2 / 19 // san vidyamAno vartamAna ityarthaH sa ca prArabdhAparisamAptaH kriyAmabandhaH / satyarthe vartamAnAddhAtorvartamAnA vibhaktiH syAta / jIvaM na mArayati mAMsaM na bhakSayatItyAdau niyamaH prArabdho'samAptazca prtiiyte| ihAdhImahe iha kumArAH krIDantItyAdau kriyAntaravyavadhAne'pi adhyayanAdikriyAyAH prArambhAparisamAptirastyeva / caitro bhuGkte ityAdAvapi hi kriyAntaravyavadhAnamazakyaparihAram / so'pi hyavazyaM bhuJjAno hasati jalpati pAnIyaM vA pibatIti / tiSThanti parvatAH syandante nadya ityAdau tu sphuTaiva praarmbhaaprismaaptiH| kathaM tarhi tasthuH sthAsyanti giraya iti / bhUtabhAvinAM bharatakalkiprabhRtInAM rAjJAM yAH kriyAH tadavacchedena parvatAdikriyANAmatItatvAnAgatatvopapattenaM bhuutbhaaviprtyyaanuppttidossH| evaM ca vidyamAnakartRkebhyo'styarthebhyo dhAtubhyaH sarvA vibhaktayo bhavanti / kUpo'sti bhaviSyati bhavitA'bhUdAsIt babhUva / ( atheyaM kA vartamAnA ? ) 11 vartamAnA tit tas anti siv thas tha miva vas masa te Ate ante se Athe dhve e vahe mahe // 3 // 36 // imAni vacanAni vartamAnAsaMjJAni syuH| vitkaraNa 'zidavit ' ityatra vizeSaNArtham / evamanyatrApi vitkaraNasya prayojanaM draSTavyam / vartamAnApradezAH ' sme ca vartamAnA' ityAdayaH / " 12 etAH shitH||3||3||10|| etAH-vartamAnAsaptamIpaJcamIhyastanyaH zitaHzAnubandhA veditvyaaH| zitvAca zitkAryam / bhU sattAyAm // 1 // kartRvivakSAyAM bhU ti iti sthite / Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 478 siddhahaimabRhatprakriyA. AkhyAtaprakaraNe - 13 kartaryanadbhyaH zara // 3 / 471 // dhAtoradAdivarjitAt kartari vihite ziti zav pratyayaH syAt / zakAravakArau zidvitkAryArthau / 14 nAmino guNo'kchiti // 4 // 3 // 4 // nAmyantasya dhAtoH kiDitvajite pratyaye pare Asanno guNaH syAt / iti guNe avAdeze bhavati / nAmina iti kim / yAti / nIbhyAM lUbhyAmityAdau gauNatvAnna gunnH| akDintIti kim / citH| azizriyat / __ 15 zidavit ||4|3|20||dhaatoH paro vidvarjitaH zitmatyayo DidvatsyAt / ityanena tasi GidvadbhAvAd guNApAptAvapi zaknimitto gunnH| bhvtH| aviditi kim / eti / ziditi kim / veSISTa / kathaM cyavante plavante ? antaraGgatvAd guNe kRte zavo lopAt sthAnivadbhAvAdvA / lugasyAdetyapade ityakAraluki, bhavanti / bhavasi / bhavathaH / bhavatha / 16 mvysyaaH||4|2|113|| dhAtorvihite makArAdau vakArAdau ca pratyaye'kArasyAkAro dIrghaH syAt / bhavAmi / bhavAvaH / bhavAmaH / dhAtoH pratyayenAbhisaMbaMdho nAkAreNeti pratyayAkArasyApi dIrgho bhavati / asyeti kim| cinuvH| cinumaH / AkArasya dIrghatvena vizeSaNamAkAro dIrgha eva yathA syAt na plutastallakSaNayoge'pItyevamartham / sa bhavati / tau bhavataH / te bhavanti / tvaM bhavasi / yuvAM bhavathaH / yUyaM bhavatha / ahaM bhavAmi / AvAM bhavAvaH vayaM bhvaamH| evaM sarvAsu vibhaktiSu / dvayayoge trayayoge ca zabdaspardhAt parAzrayameva vcnmtidishyte| sa ca tvaM ca bhavathaH / sa cAhaM ca bhvaavH| sa ca tvaM cAhaM ca bhvaamH| kathamatvaM tvaM saMpadyate anahamahaM saMpadyate tvadbhavati madbhavati? yuSmadasmadogauNatvAt / tvamAdezau tu zabdamAtrAzrayatvAd bhavata eva / ehi manye rathena yAsyasi nahi yAsyasi yAtaste piteti prahAse yathAprAptameva pratipattiAtra prasiddhArthaviparyAse kiMcinnivandhanamasti / rathena yAsyasIti bhAvigamanAbhidhAnAtmahAso gamyate / nahi yAsyasIti bahirgamanaM pratiSidhyate / anekasminnapi prahasitari ca pratyekameva parihAsa iti abhidhAnavazAnmanye ityekavacanameva / laukikazca prayogo'nusartavya iti na prakArAntarakalpanA nyaayyaa| Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 479 - 17 vidhinimantraNAdhISTasaMpraznaprArthane // 5 // 428 // vidhiramApte niyogH| kriyAyAM preraNeti yAvat / ajnyaatjnyaapnmityeke| kaTaM kuryAt karotu bhavAn / preraNAyAmeva yasyAM pratyAkhyAne pratyavAyastanimantraNam , icchAmantareNApi niyogataH kartavyamiti yAvat / dvisandhyamAvazyakaM kuryAt karotu bhavAn / yatra preraNAyAmeva pratyAkhyAne kAmacArastadAmantraNam / ihAsIta AstAM bhavAn yadi rocate / preraNaiva satkArapUrvikA'dhISTam adhyeSaNam / tattvajJAnaM naH prasIdeyuH prasIdantu gurupaadaaH| saMpaznaH sNpdhaarnnaa| kinnu khalu bho vyAkaraNamadhIyIya adhyayai uta siddhAntam / prArthanaM yaacaa| prArthanA me vyAkaraNamadhIyIya adhyayai / eteSu vidhyAdiviziSTeSu kartRkarmabhAveSu pratyayArtheSu dhAtoH saptamIpaJcamyau syAtAm / sarvapratyayApavAdau / 18 saptamI yAt yAtAm yus yAs yAtam yAta yAm yAva yAma Ita IyAtAm Iran IthAs IyAthAm Idhvam Iya Ivahi Imahi // 3 // 37 // imAni vacanAni saptamIsaMjJAni syuH| saptamIpradezAH 'icchAthai karmaNaH saptamI' ityaadyH| 19 yaH saptamyAH // 4 / 2 / 15 / / akArAtparasya saptamyAH saMbaMdhino yAzabdasyekArAdezaH syAt / bhavet / bhavetAm / Adityeva / adyAt / / 20 yAm yusoriyamiyusau // 4 / 2 / 123 // akArAt parayoryAmyus ityetayoryathAsaMkhyamiyamiyusAvAdezau syaataam| bhveyuH| bhvH| bhavetam / bhvet| bhaveyam / bhaveva / bhavema / - 21 praiSAnujJAvasare kRtyapaJcamyau / / 1 / 4 / 29 nyatkArapUrvikA preraNA pressH| anujJA kaamcaaraanumtiH| atisarga iti yAvat / avasaraH praaptkaaltaa-nimittbhuutkaalopntiH| praiSAdiviziSTe karnAdAvarthe dhAtoH kRtyapratyayAH paJcamI ca vibhaktiH syAt / yadyapi kRtyAH sAmAnyena bhAvakarmaNorvihitAstathApi sarvapratyayApavAda. bhUtayA paJcamyA bAdhyeran iti punarvidhIyante / bhavatA khalu kaTaH kAryaH kartavyaH karaNIyaH kRtyaH / anujJAyAM kecitsptmyevetyaahuH| 1 tatvajJAnaM karmatApannaM no'smabhyaM prasAdapUrvakaM dadyuH-prasIdeyuH gurupaadaaH| yadvA tatvajJAnarUpakriyAvizeSaNAdam no'smAkaM prasIdeyuH / Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 480 . siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe ___ 22 AzISyAzI:paJcamyau // 5 // 4 // 38 // aashaasnmaashiiH| AzIviziSTe'rthe vartamAnAddhAtorAzIHpaJcamyau vibhaktI syAtAm / kazcittu samarthanAyAM paJcamImicchati / parairazakyasya vastuno'dhyavasAyaH samarthanA / kazcidAha samudraH zoSayitumazakyaH / sa Aha samudramapi zoSayANi / . ___23 paJcamI tuva tAm antu hi tam ta Ani Avad Ama tAm AtAm antAm sva AthAm dhvam ai Avahai Amahait // 3 // 38 // imAni vacanAni pazcamIsaMjJAni syuH| pazcamIpradezAH 'sme paJcamI' ityaadyH| 24 AziSi tuhyostAtaG // 4 / 2 / 119 // AziSi vihitayostuhyoH sthAne tAtaG Adezo vA syAt / AyuSmAn bhavatu bhavatAt bhavAn / GitkaraNaM guNaniSedhArtham / ___25 ataH pratyayAlluk // 4 / 285 // dhAtoH paro yo'kArAntaH pratyayastasmAtparasya herlak syAt / bhava / AziSi zreyasvI bhavatAt saumya / bhavatam / bhavata / bhavAni / bhavAva / bhavAma / 26 anadyatane hyastanI // 5 // 27 // AnyAyyAdutthAnAdAnyAyyAca saMvezanAdaharubhayataH sArdharAtraM vA adyatanaH kaalH| tasminnasati bhUte'rthe vartamAnAddhAtobastanI vibhaktiH syAt / 27 hyastanI div tAm an siva tam ta amba va ma ta AtAm anta thAs AthAm dhvam i vahi mahi // 3 / 3 / 1 // imAni vacanAni hyastanIsaMjJAni syuH / hyastanIpradezAH 'anadyatane hyastanI' ityAdayaH / disyorikAra uccaarnnaarthH| 28 adhAtorAdistinyAM cAmAGA // 4 / 4 / 29 // hyastanyAmadyatanIkriyAtipattyozca viSaye dhAtorAdiravayavo'T syAta * amAGA'-mAGA yoge tu na / abhavad hyo jinArcA / virAme vA / abhavat / abhavatAm / abhavan / abhavaH abhavatam / abhavata / abhavam / abhavAva / abhavAma / viSayavijJAnAt pratyayavya Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 481. SadhAne'pi bhavati / paravijJAne hi ahannityAdAveva syAt / amADeti kim / mA bhavAn bhUt / mAsma bhavat / asmadvinA mA bhRzamunmanI bhUH / dhAtorAdiriti kim / pAbhavat / 29 adyatanI 8 / 2 / 48 bhUte'rthe vartamAnAddhAtoradyatanI vibhaktiH syAt / 30 sijadyatanyAm // 3 / 4 / 53 / dhAtoradyatanyAM parabhUtAyAM sic pratyayaH syAt / veti nivRttam / ikAracakArau vishessnnaarthii| 31 pivaitidAbhUsthaH sico lupparasmai na ceT // 4 // 3 // 66 // ebhyaH parasya sicaH parasmaipade pare lupa syAt 'na ceTa ' lupasaMniyoge caitebhya iTa na bhavati / etIti iNikorgrahaNam / deti dAsaMjJA dhaatvH| bhU iti bhavaterastyAdezasya ca grahaNam / pibeti kim / pAtipAyatyoH apAsIt vanaM vA vastraM paa| dAsajJa iti kim / adAsIt kedAraM bhojanaM vA / parasmai iti kim / apAsata payAMsi caitreNa / lukamakRkhA lubidhAnaM sthAnivadbhAvAbhAvArtham / tenAbobho. dityatra na vRddhiH| 32 bhavateH sijlupi // 4 / 3 / 12 // sico lupi bhavaterguNo na syAt / aDdhAtorityaDAgame / abhUt / abhUtAm / abhUs an iti sthite sijlope dhaatorivrnnsyetyuvaadeshe| 33 bhuvo vaH parokSAdyatanyoH // 42 // 43 // bhuvo vakArAntasya parokSAdyatanyoH parataH upAntyasyodbhavati / abhUvan / abhUH / abhUtam / abhUta / abhU. vam / abhUva / abhUma / va iti kim / abhUt / atra bhasya mA bhUt / 34 parokSe // 5 // 2 // 12 // akSANAM paraH parokSaH / ataeva nirdezAt sAdhuH avyutpanno vA asAkSAtkArArthaH / bhUtAnadyatane parokSe'rthe vartamAnAddhAtoH parokSA vibhaktiH syAt / yadyapi sAdhyatvenAniSpannatvAt sarvo'pi dhAtvarthaH parokSastathApi pratyakSasAdhanatvena tatra lokasya pratyakSatvAbhimAno'sti / yatra sa nAsti sa prokssH| 35 parokSA gav atus us that athus a Na va ma e Ate ire se Athe dhve e vahe mahe // 3 / 3 / 12 / imAni vacanAni parokSAsaMjJAni Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 482. siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe syuH| parokSApradezAH 'zrusadavasbhyaH parokSA vA ' ityAdayaH / bhU Nav iti sthite NakAro vRddhayarthaH / . .... ___.36 dvirdhAtuH parokSADe prAktu svare svaravidheH // 4 / 1 / 1 // parokSAyAM ke ca pratyaye pare dhAturdiH syAt / dhAtoravasthitasya dvitIyamuccAraNaM kriyata ityarthaH / svarAdau tu dvivacananimitte pratyaye svarasya kAryAt mAgeva dvitvaM bhavati / dhAturiti kim / pAzizriyat / 'vetteH kit' iti vacanAdAmi parokSAkArya na bhavati / dayAMcakre / parokSAGa / iti kim / adAta / prAgiti kim / ninAyetyAdiSu vRddhayAdeH svaravidheH pUrvameva dvitvaM siddhaM bhavati / svara iti kim / didIrvAn / svaravidheriti kim / zvi-1zuzAva / ratitavanIyiSatItyatra tu 3svaravidhervicananimittapratyayAjanyatvAnna tataH prAga dvitvam / jagle mamle iti animittakamAtvam / adhijage iti viSaye aadeshH| prAktu svare svaravidheriti AdvivacanamadhikAraH / anyathA hi ATiTat ityAdi na siddhayet / [prAgeva Neope sati ] 37 bhUsvaporadutau // 4 / 1 / 70 // bhUsvap ityetayoH parokSAyAM dvitve sati pUrvasya yathAsaMkhyamakArokArau syAtAm / kecittu kartaryeva bhuvo'kAramicchanti na bhAvakarmaNoH / tena bubhUve caitreNa, anububhUve kambalaH sAdhunetyeva bhavati / . 38 dvitIyaturyayoH pUrvI // 4 // 42 // dhAtodvitve sati pUrvasya dvitIyaturyayoH sthAne yathAsaMkhyaM pUrvAvAdyatRtIyAvAsannau syAtAm / / ___39 nAmino'kalihaleH // 43 // 51 // nAmyantasya dhAtornAmno vA kalihalivarjitasya Niti pratyaye pare vRddhiH syAt / iti vRddhAvAvAdeze 'bhuvova ' ityUtve ca babhUva zrIvIraH / bbhuuvtuH| kalihalivarjanAnAmno'pi / tena paTumAkhyAtavAn apIpaTat / alIlaghat ityatra vRddhAvantyasvarAdilope cAsamAnalopitvAt sanvadbhAvaH siddho bhavati / kalihalivarjanaM kim / kaliM haliM vAgrahIt acakalat ajahalat / anye tu nAmno vRddhimanicchanto'ntyasvarasyokArasyaiva Nici lopamicchantaH saMmAnalopitvAtsanvadbhAvapratiSedhe'papaTat allghdityevaahuH| 1 atra svaravyaJjanakArya 'vA parokSAyaGi' iti vRt 'dIrghamavo'ntyam / 2 tuk vRttItyato'naDantAt kyani sani 'anyasya' iti dvitvam / 3 guNarUpasyetyarthaH / Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. 483 40 skrasRvRbhRstudruzrusrorvyaJjanAdeH parokSAyAH // 4 / 4 / 82 // sassaTaH karoteH strabhRstudruzrunuvarjitebhyazca sarvadhAtubhyaH parasya vyaJjanAdeH parokSAyA AdiriT syAt / babhUvitha / babhUvathuH / babhUva / babhUva / babhUviva / babhUvima / AziSyAzIpaJcamyAvityuktameva / . 41 AzIH kyAt kyAstAm kyAsus kyAs kyAstam kyAsta kyAsam kyAsva kyAsma sISTa sIyAstAm sIran sISThAsa sIyAsthAm sIdhvam sIya sIvahi sImahi // 3 // 3 // 13 // imAni vacanAni AzI:saMjJAni syuH| kitkaraNaM 'nAmino guNo'kGiti' ityAdiSu vizeSaNArtham / bhUmat bhadraM sadbhyaH / bhUyAstAm / bhUyAsuH / bhUyAH bhUyAstam / bhUyAsta / bhUyAsam / bhUyAstra / bhUyAsma / 42 anadyatane zvastanI // 5 // 35 // na vidyate'dyatano yatra tasmin vartyati dhAvarthe vartamAnAddhAtoH zvastanI vibhaktiH syAt / anadyatana iti bahuvrIhiH kim / vyAmizre mA bhUt / adya zvo vA gamiSyati / kathaM zvo bhaviSyati mAsena gamiSyati? 1padArthe bhaviSyantI pazcAt zvaHzabdena yogH| 43 zvastanI tA tArau tAras tAsi tAsthas tAstha tAsmi tAsvas tAsmas tA tArau tAras tAse tAsAthe tAdhve tAhe tAsvahai tAsmahe // 3 // 3 // 14 // imAni vacanAni zvastanIsaMjJAni syuH| zvastanIpradezAH 'anadyatane zvastanI' ityAdayaH / .. 44 stAdyazito'troNAderiT // 4 / 4 / 32 // dhAtoH parasya sakArAdestakArAdevAzitaH pratyayasyAdiriT syAt 'atroNAdeH' trasya uNAdezca na / bhavitA zvaH pUjotsavaH / bhavitArau / bhavitAraH / bhavitAsi / bhavitAsthaH / bhavitAstha / bhavitAsmi / bhavitAsvaH / bhavitAsmaH |staadiiti kim / trasnuH / syomA / bhUyAt / dIpaH / IzvaraH / vidvAn / azita iti kim / Asse / Aste / atroNAderiti kim / zastram / yotram / patram / potram / uNAdiH-vatsaH / aMsaH / dantaH / hastaH / 1 padaM gamiSyati kriyA sArtho yasya dhAtvarthasya tasmin / Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 484 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtapakaraNe 45 bhaviSyantI // 5 // 3 // 4 // vaya'tyarthe vartamAnAddhAtoH parA bhaviSyantI vibhaktiH syAt / 46 bhaviSyantI syati syatas syanti syasi syathas syatha syAmi sthAvas syAmasa syate syate syante sthase syethe syadhve sye syAvahe syAmahe // 3 // 3 // 16 // imAni vacanAni bhaviSyantIsaMjJAni syuH| bhaviSyantIpradezAH 'bhaviSyantI' ityAdayaH / sAditvAdiDAgame / bhvissyti| bhvissytH| bhvissynti| bhaviSyasi / bhaviSyatha / bhaviSyatha / bhaviSyAmi / bhaviSyAvaH / bhaviSyAmaH / .47 saptamyarthe kriyAtipattau kriyAtipattiH // 49 // saptamyA artho nimittaM hetuphalakathanAdikA saamgrii| kutazcidvaiguNyAt kriyAyA atipatanamanabhinittiH kriyAtipattiH / tasyAM satyAmeSyatyarthe vartamAnAddhAtoH saptamyarthe kriyAtipattiH syAt / 48 kriyAtipattiH syat syatAm syan syas syatam syata syam syAva syAma syata syetAm syenta syathAs syethAm syadhvam sye syAvahi syAmahi // 3 / 3 / 16 // sudRSTizcedabhaviSyat subhikSamabhaviSyat / abhaviSyatAm / abhaviSyan / abhvissyH| abhaviSyatam / abhvissyt| abhaviSyam / abhaviSyAva / abhvissyaam| 49 adurupasargAntaro NahinumAnAneH // 2 // 377 // durvarNopasargasthAdantaHzabdAca raSavarNAta parasya NakArahinumInA AnisaMbandhino nakArasya NaH syAt / Neti NopadezA dhAtavo gRhyante / upasargANNavavidhAnAt / sarve ca nAdayo NopadezA vRtinandinadinazinATinakinAdhanAnuvarjam / nATIti 'naTaNa avasyandane' iti caurAdikasyaiva varjanaM natu 'NaTa nRttau' iti bhauvAdikasya / praNamati / pariNamati / praNayati / pariNayati / prnnaamkH| prinnaamkH| prnnaaykH| prinnaaykH| antara-antarNayati / antarNAyakaH / hinu-pahiNoti / pahiNutaH / mInApramINAti / pramINItaH / hinumInAgrahaNe vikRtasyApi bhavati / ekadezavikRtasyAnanyatvAta aani-prbhvaanni| AnItyarthavata eva grahaNAdanarthakasya na bhvti| pravRddhA vapA yeSAM tAni pravapAni mAMsAni / aduriti kim / durbhavAni / upasargAntariti kim / prAtarnayati / punarnayati / yena dhAtunA yuktAH mAdayastameva pratyupasargasaMjJA Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 485 bhavantItIha na bhavati / pragatA nAyakA yasmAtmanAyako deshH| NahinumInAneriti kim / pranRtyati / aNopadezakhANNatvaM na bhavati / alacaTatavargazasAntara ityeva / pratinamati / pradadAti / parinadanamityatra tu kSubhnAditvAnna bhavati / 50 akakhAdyaSAnte pAThe vA // 2 // 3 // 80 // pAThe dhAtUpadeze kakArakhakArAdiH SakArAntazca yo dhAtustAbhyAmanyasmin dhAto pare'durupasargAntaHzabdasthAt raghuvarNAt parasya nernakArasya No vA syAt / praNibhavati / pranibhavati / praNiSTabhnAti / praniSTabhnAti / stambheH sautreSu pAThAt pAThaviSayatvam / akakhAdIti kim / panikaroti / pranikhanati / aSAnta iti kim / prnidvesstti| pATha iti kim / iha ca pratiSedho yathA syAt / praticakAra / pranicakhAda / pranipekSyati / iha ca mA bhUta praniveSTA / prnnivessttaa| prnnidessttaa| prnidessttaa| yaGlupi necchntyeke| pranipApacIti / manisAsatti ityAdi / bhU sattAyAmiti sattAdyarthanirdezo'tropalakSaNam / mRdo ghaTo bhavatItyAdAvutpadyata ityAdharthAt / upasargA arthavizeSasya dyotkaaH| prabhavati parAbhavati sambhavati anubhavati abhibhavatItyAdau vidhidhArthAvagateH / taduktam-' upasargaNa dhAtvartho balAdanyatra nIyate / vihArAhArasaMhArapahArapratihAravat // aparaM ca-'dhAtvartha bAdhate kazcit kazcittamanuvartate / ___ tameva vizinaSTyanyo'narthako'nyaH prayujyate // bAdhate ythaa-prtisstthte| prsmrti|prvsti| prliiyte| prtiiksste| prtipaalyti| tamanuvatate ythaa-adhiite| adhyeti| aacaamti| AcaSTe / anurudhyte| prlokyti| tameva vizinaSTi yathA-prapacati / prakaroti / pANiti / prAznAti / nirIkSate / niSTapati / anarthako ythaa-prlmbte| praarthyte| vijyte| vijAnAti / nimIlati / nikhnyjti| nirjti| eSAM cApazcabhyaH prAyeNa prayogo bhavati / aahrti| vyAharati / abhivyAharati / samabhivyAharati / prasamabhivyAharatIti / atha kiM dhAtuH pUrva kriyAvizeSakeNopasargeNa yujyate uta sAdhanAbhidhAyinA pratyayeneti ? sAdhaneneti kecit / sAdhanaM hi kriyAM nivartayati tAmupasargo vizinaSTi / abhinirvRttasya copasargeNa vizeSaH zakyo vaktuM nAnAbhinivRttasya / tadayuktam / yo hi dhAtUpasargayorabhisaMbandhastamabhyantarIkRtya dhAtuH sAdhanena prayujyate yasmAdviziSTaiva kriyA sAdhanena sAdhyave Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 486 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe na tu sAdhanAllabdhasvarUpAnyato vizeSa labhate / tasmAtpUrvamupasargeNeti yuktam / tathA ca samaskarot saMcaskAretyatrAntaraGgatvAt ssaTi kRte pratyayanimitte aDAgamadvivacane bhavataH atazcaivam / pUrva hi dhAtoH sAdhanena saMbaMdhe Asyate guruNetyakarmakaH upAsyate gururiti sakarmako dhAtuH kena syAt / na caitadvAcyaM pratyayasaMbandhamantareNa kriyAvizeSasyAnabhivyaktena dhAtoH pUrvamupasargeNa saMbandho yujyate / yataH bIjakAleSu saMbaddhA yathA lAkSArasAdayaH varNAdipariNAmena phalAnAmupakurvate buddhisthAdabhisaMbandhAttathA dhAtUpasargayorabhyantarIkRto bhedaH padakAle prakAzyate / padyevamupetyAdAvantaraGgatvAdetvadIrghatvayoH kRtayoIsvAbhAvAtto'nto na prApnoti / satyam / asiddhaM bahiraGgamantaraGge bhaviSyati / prejuH propuH ityatra tu yajvaporTeti dvitve ca sati antaraGgatvAt samAnadIrghatve pshcaadedotau| yadA pUrvamedotau tato'yavAdeze 'vyaJjanasyAnAdeluk ' iti luki punaredotau / nanu kartuM prakarSeNecchati pracikIrSati ityAdau dhAtvantarasaMbaddhasyopasargasya tadarthapratipAdakapratyayAdeva prAkprayogaH praapnoti| naivam / tasyAdhAtutvAt / samudAyasyaiva dhAtutvAt / evaM manaHzabdAt subhavatau durbhavatI abhibhavatau kyaGmatyaye sumanAyate durmanAyate abhimanAyate hastinA'tikrAmati atihastayati senayAbhiyAti abhiSeNayatItyAdAvapi draSTavyam // pAM pAne // 2 // anuskhAra 'ekasvarAdanuskhAreta ' itiinissedhaarthH| 51 zrautikRvudhivupAghrAdhmAsthAnAdAmdRrtizadasadaH zRkRdhipi. bajighradhamatiSThamanayacchapazyarchazIyasIdam // 4 / 2 / 108 // zrautyAdInAM ziti pare yathAsaMkhyaM zR ityAdaya AdezAH syuH atyAdau / ' piba ' iti svarAntatvAdupAntyalakSaNo guNo na bhavati / pibati / pivataH / pivanti / ghrAdibhiH sAhacaryAt pAryo(vAdikayoreva grahaNam / lAkSaNikatvAca maiM ityetasya na grahaNam / tena pAn iyarat pAyati / zrautyaoNstinnirdezaH kRvudhivudRzRdAmAmanubandhazca yalupyAdezanivRttyarthaH / zozruvat / aryalupi dvitve pUrvasyAtve rAgame dhAtozca ratve tanimitte rAgamalope pUrvAkAradIrghatve ca Arat / carIkRNvat / dedhinvat / dardazat / dAdat / kecittu zrauteryaGlupyaNyAdezaM zubhatyayaM cecchantyaguNAbhAvaM manyante / dAmo makArasya nirdezo dAsaMjJazaGkAnivRttyarthazca / pibet / pibatu / pivatAt / apibat / pivaitidAdhviti sijlope apAt / apAtAm / Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 487 bhvAdayaH ] siddhahaimabRhatprakriyA. 52 sijvido'bhuvaH // 4 / 2 / 92 // sicaH pratyayAdvidazca dhAtoH parasyAnaH sthAne pusAdezaH syAt 'abhuvaH' na ced bhuvaH paraH sij bhavati / p it / . 53 iDetpusi cAto luk // 4 / 3 / 94 // viGatyaziti svare iTi ekAre pusi ca pare AkArAntasya dhAtorantasya luk spAt / apuH| akGindartha zidartha ceDAdigrahaNam / apAH / apAtam / apAta / apAm / apAva / apAma | 54 hrasvaH // 4 / 1 / 39 // dhAtoditve sati pUrvasya svarAntasya hrasvaH syAt / 55 Ato Nava auH // 4 / 2 / 120 // veti nivRttam / AkArAtparasya NavaH sthAne aurityayamAdezaH syAt / papau / Ata iti kim / sa jagAma / supto'haM kila vilalApa / __ 56 indhyasaMyogAtparokSA kidvat // 4 / 3 / 21 // indherasaMyogAntAcca dhAtoH parA avitparokSA kidvata syAt / iti kittvAt iDetpusItyAto luk / pptuH| papuH / indhyasaMyogAditi kim / sasraMse / ddhvNse| parokSeti kim / indhitaa| netaa| avidityeva / ninaya / ninayitha / iyAja / iyajitha / dviditi prakRte kidvavacanaM yajAdivacisvapInAM yadartham / jAgartezca guNArtham / Gitve hi te na syAtAm / 57 sRjiziskRsvarA'tvatastRnityAniTasthavaH // 4 / 479 // sRjizibhyAM sassaTaH kRgaH svarAntAdakAravatazca tRci nityAniTo dhAtovihitasya thava AdiriDa vA na syAt / papitha / papAtha / ppthuH| papa / papau / sRjiziskRsvarAtvata iti kim / rarAdhitha / bibheditha / cakartha / tRjiti kim / kiti nityAniTo mA bhUt / lulavitha / nityeti kim / tRci vikalpeTo mA bhUt / vidudhavitha / rarandhitha / aniTa iti kim / zizrayitha / thava iti kim / papiva / papima / vihitavizeSaNaM kim / cakarSitha / adAdezasya ghaseH vegAdezasya ca vayeH tRcyabhAvAnityameveDa bhavati / jaghasitha / uvayitha / prakRtyantarasya tu ghaseH parokSAyAmapi prAyika eva pryogH| skrAdisUtreNa prApte vibhASA / svarAntatvenaiva siddhe skRgrahaNaM 'RtaH' iti pratiSedhavAdhanArtham / / 58 gaapaasthaasaadaamaahaakH||4||66|| eSAmantasya kDityAziSyekAraH Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 488 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe syAt / peyAt / peyAstAm / peyAsuH / gAsthormadhye pAThAd bhauvAdikayoH pai pA ityetayoH pAzabdena grahaNam ntvaadaadiksy| hAkaHyaGlupanivRttyarthaH / zeSANAM yaGlupyapi bhavati / 59 eksvraadnusvaaretH||4||4/57| ekasvarAdanuskhAreto dhAtovihitasya stAyazita AdiriD na syAt / pAtA / pAsyati / apAsyat / atra saMgrahazlokAH " vizriDIzIyurukSukSNuNusnubhyazca dRgo dRGaH // UTTadantA yujAdibhyaH svarAntA dhaatvo'pre||1|| pATha ekasvarAH syurye'nuskhAreta ime matAH // dvividho'pi zakizcaivaM vacirviciricI paciH // 2 // siJcatirmucirito'pi pRcchti-| bhrasjimasjibhujayo yujiyAjaH // vaJjiraJjirujayo nnijivijR-| saJjibhaJjibhajayaH sRjityajI // 3 // skandividyavidlavintayo nudiH / svidyatiH zadisadI bhidicchidI // tudI padihadI khidikSudI / rAdhisAdhizudhayo yudhivyadhI // 4 // bandhabudhyarudhayaH krUdhikSudhI / sidhyatistadanu hantimanyatI // ApinA tapizapikSapicchupo / lumpatiH sRpilipI vapisvapI // 5 // 1 svarAntAH kiMviziSTAH ye pAThe ekakharAste anusvAreta ityartha / Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. yabhirabhilabhiyamiraminamigamayaH / kruziliziruzirizidizatidazatayaH // smRshimshtivishtidRshishishisslshussy-| stvipipipiviSTakRSituSiduSipuSayaH // 6 // zliSyatirdviSirato ghasivasatI / rohati hirihI anigaditau // degdhidogdhilihayo mihivhtii| nAtirdahiriti sphuTamaniTaH // 7 // prAM gandhopAdAne // 3 // jighrati / jipret / jighratu / jighratAt / ajighrat / 60 dheghAzAcchAso vA // 43 // 6 // ebhyaH parasya sicaH parasmaipade vA lup syAt lupsaMniyoge caitebhya iT na svAt / dheH pibatItyanena nityaM prApte zeSebhyo'prApte vikalpaH / anAt / pakSe / . 61 saH sijasterdisyoH / / 4 / 365 // sicpatyayAntAddhAtorastezca saHsakArAntAtparaH parAdirIt syAt disyoH pryoH| 62 yamiraminamyAtaH so'ntazca ||4|4|8jaa yamiraminamibhya Adantebhyazca dhAtubhyaH parasya parasmaipadaviSayasya sica AdiriT syAt eSAM ca so'ntaH / 63 iTa Iti // 4 // 3 // 71 // iTaH parasya sica Iti pare luk syAt / aghAsIt / aghrAtAm / aghrAsiTrAm / adhuH / aghAsiSuH ityAdi / parokSAyAM ghrA gheti dvitve / 64 vyaJjanasyAnAdelaka // 41 // 44 // dhAtodvitve sati pUrvasya vyaJjanasyAnAdelak syAt / vyaJjanasyeti kim / svarasya mA bhUt / anAderiti kim / AdermA bhUt / iti luki dvitIyaturyayoriti ghasya gatve / ___65 gahorjaH // 41 // 40 // dhAtodvitve sati pUrvayorgakArahakArayorjakAraH syAt / jaghau / jaghratuH / jghuH| 62 Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 490 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtamakaraNe 66 saMyogAdervAziSyeH // 4 / 3 / 95 // dhAto; saMyogAderAkArAntasya kGityAziSi pare'ntasyaikArAdezo vA syAt / preyAt / ghAyAt / gheyAstAm / ghrAyAstAm / gheyaasuH| ghraayaasuH| apacchAyAdityatra tu chakArasya dvitve sati saMyogAditvasya lAkSaNikakhAnna bhavati / saMyogAderiti kim / yAyAt / dhAtorityeva / niryAyAt / viDatItyeva / glaasiisstt| AziSIti kim / glaanH| prAtA / ghrAsyati / aghrAsyat / mAM zabdAgnisaMyogayoH // 4 // dhamati / adhmAsIt / dadhmau / mAyAt / dhmeyAt / dhmAtA / dhmAsyati / adhmAsyat / SThAM gatinivRttau // 5 // 67 SaH so'STyaiSThivaSvaSkaH // 2 // 3 // 98 // pAThe dhAbAdeH SakArasya sakAra AdezaH syAnna cet SakAraH ssttyaisstthivssvssksNbndhii| svaradantyaparasakArAdayaH smisvidisvadisvaJjisvapayazca popadezAH sRpi, sRji, styA, stu, sta, sU, sekavarjam / SopadezazcaiSAM pakhaviSayavyavasthArthaH / nimittAbhAve naimittikasyApyabhAva iti Thasya thatve sthAdhAtuH / tiSThati / tasthau / asthAt / 68 aghoSe ziTaH // 41 // 45 // dhAtodvitve sati pUrvasya ziTastatsaMbandhinyevAghoSe pare luk syAt / anAdilugapavAdo'yam / tasthau / tasthatuH / tasthuH / tasthitha / tasthAtha / aghoSa iti kim / ssnau| ziTa iti kim / papsau / stheyAt / sthAtA / sthAsyati / asthAsyat / 69 sthAsenisedhasicasaJjAM dvitve'pi // 2 // 3 // 40 // upasargasthAnAmyantasthAkavargAtpareSAM sthAdInAM sakArasya SaH syAt dvitve'pi avyapi-dvivacanenATA dvAbhyAM vyavadhAne'pItyarthaH / adhyaSThAt / adhitaSThau / adhiSThAtA / adhiSThAsyati / adhyaSThAsyata / upasargAdityeva / adhisthAsyati / gatArthavAnnAtrAdhirupasargaH seneH 1aSopadezArtha sthAsaJjoravarNAntavyavadhAne'pi vidhyartha sicasaJjasedhAM paNi niyamavAdhanArtha sarveSAmaDvyavadhAne padAdau ca SatvArtha vacanam / mnAM abhyAse // 6 // manati / amnAsIt / mamnau / mneyAt / nAyAt / nAtA / mnAsyati / amnAsyat / dAM dAne // 7 // yacchati / 1 aSopadezatvaM ca saha inena vartate iti vyutpattau / sarve'pi sAdhitasyApi vA vyutpattipakSe / 1 senestu 'NistorevA-' iti siddhaM, tiSThatestu san SatvarUpo naastiiti| Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavAdayaH siddhahaimabRhatmakriyA. '491 70 avau dAdhau dA // 3 // 35 // dAdhA ityevaMrUpau dhAtU avAnubandhau dAsaMjJau syAtAm / dArUpAzcatvAraH-dAm , deG, DudAMgk , doc / dhArUpo dvau-Ta), DudhAMgak / dAdhArUpopalakSitasya dAsaMjJAvacanAt doMdeMTdhe ityeteSAM ziti dAdhArUpAbhAve'pi dAsaMjJA siddhA / dIGo dArUpasya bahiraGgatvAnna bhavati / anena dAsaMjJatvAt pibatItyAdinA sijlup / adAt / adAtAm / aduH| avAviti kim / dAMva-dAtaM barhiH |v-avdaatN mukham / aviti vakAro na pkaarH| dAtiyatizca vakArAnubandhau / tena praNidApayati praNidhApayatItyatra dAsaMjJAyAM satyAM nerNatvaM siddham / dadau / gApAsthetyekAre deyAt / dAtA / dAsyati / adAsyat / ___71 nemAdApatapadanadagadavapIvahIzamacigyAtivAtidrAtipsAlisyatihantidegdhau // 2 // 3 // 79 // adurupasargAntaHzabdAdraSavarNAtparasyopasargasya mAGAdiSu dhAtuSu pareSu NaH syAt / DakAropalakSitA mAGmA, tena mAGmeGagehaNa na mAtimInAtiminotInAm / DakAranirdezazca nAnubandhArthaH kiM tu mAtyAdini. tyarthaH / tena yaGlupyapyudAhariSyate / dA iti saMjJAparigrahAt dadAtidayatiyacchatidAtidadhAtidhayatInAM grahaNam / praNiyacchati / aDAgamasya dhAtvavayatvena vyavadhAyakatvAbhAvAt praNyayacchat / praNyAsyati ityAdau tu AGA vyavadhAne'pi pratiSedhA. bhAvAt bhavati / adurityeva / duniyacchati / upasargAntara ityeva / prAtarniyacchati / vapyAdInAmanubandhena tivA ca nirdezo yalunivRttyarthaH / ji triM abhibhave // 9 // jayati / jayet / jayatu / jayatAt / ajayat / 72 sici parasmai samAnasyAGiti // 4 // 3 // 44 // samAnAntasya dhAtoH parasmaipadaviSaye sicyaGiti pare AsannA vRddhiH syAt / ajaiSIt / ajaiSTAm / ajaissuH| 73 jergiH sanparokSayoH // 4 / 1 // 35 // jayateH sanparokSayodvitve sati pUrvasmAt parasya girAdezaH syAt / jigAya / sanparokSayoriti kim / jejIyate / jinAtejirUpasya lAkSaNikatvAt jijytuH| nigytuH| jijyuH| jigyuH| jigyith| jigetha / jigythuH| jigya / 74 NidvAntyo Na // 4 / 3 / 58 // parokSAtRtIyatrikaikavacanamantyo Nav Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 492 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe vA Ninna syAt / NittvAzrayaM kArya pakSe prtissidhyte| jigy| jigAya / jigyiv| jigyima / vA NittvapratibandhAt kuTAdInAM guNavibhASA / cukuTa / cukoTa / antya iti kim / jigAya / NittvAzrayaspa vikalpanAt NavAzrayaM nityameva / ahaM papau / dIrghazvIti dIrgha jIyAt / jetA / jeSyati / ajeSyat / siM kSaye // 10 // akrmkH| antarbhAvitaNyarthastu skrmkH| kSayati / ajhaiSIt / 70 kaGazcaJ // 4 / 1 / 46 // dhAtodvitve sati pUrvayoH kakAraGakArayoryathAsaMkhyaM cakAratrakArau syAtAm / cikSAya / cikSiyatuH / ciliyuH cikSayitha / cikSetha / kSIyAt / I dUM TuM zrRM suM gatau // 15 // ayati / ayet / ayatu / ayatAt / 76 svarAdestAsu // 44 // 31 // svarAderdhAtorAdeH svarasya tAsvadyatanIkriyAtipattiAstanISu viSaye AsamA vRddhiH syAt amAGA / Ayat / AyatAm / Ayan / aiSIt / aiSTAm / aiSuH / / 77 pUrvasthAsve svare yoriyut // 4 / 1 / 37 // dhAtodvitve sati yaH pUrvastasya saMbandhino yorikArasyokArasya cAsve svare pare Asannau iya uva ityetAvAdezau syAtAm / iyAya / arteryaGlupi dvitve pUrvasyAkAre 'rirau ca lupi' ityanena rirI ityAgame tadivarNasya ceyabhAve sati ariyati / ariyarIti / eke tvatreya necchanti / aryati / aryarItIti / tanmatasaMgrahArtha pUrvasyeti yoH samAnAdhikaraNaM vizeSaNaM tena ikArokAramAtrasyaiva pUrvasyeyuvau bhavataH / dvitve sati yo'nekasvarasyeti yatve iyatuH / iyuH / davati / adauSIt / dudAva / dudavitha / dudotha / drvti| adyatanyAm / 78 NizridrunukamaH kartari ngH||3|4|57|| NyantAt zyAdibhyazca kartari adyatanyAM GaH pratyayaH syAt / DakAro ngitkaaryaarthH| dvirdhAturiti dvitve adudruvat / kamigrahaNaM ' azavi te vA ' iti yadA NiG nAsti tadArthavat / dudrAva / thavi druvajanAnneT dudrotha / drUyAt / drotA / zravati / azrauSIt / zuzrAva / zuzrotha / zrUyAt / zrotA / sudhAtoH sravati / adyatanyAm asunuvat / dhR sthairye ca // 16 // dhravati / adhauSIt / dudhAva / dudhravitha / dunotha / ayaM kuTAdau gatyartha ityeke| muM. prasavaizvaryayoH // 17 // prasavo'bhyanujJAnam / savati / Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavAdayaH ] . . siddhahaimabRhatpakriyA. 493 ____79 dhUgsustoH parasmai // 44 // 86 // ebhyaH parasya sica AdiriT syAt parasmaipade parataH / / su iti sumAtrasya grahaNam / asAvIt / asAviSTAm / asA. viSuH / dhUgo vikalpe sustubhyAM ca pratiSedhe prApte vacanam / aSopadezakhAnna patvaM susAva / susavitha / susotha / popadezo'yamiti kecit / syAt / sotA / soSyati / asoSyat / smaM cintAyAm / 18 // smarati / asmArSIt / asmASrTAm / smR sma iti dvitve / 80 Rto't // 4 / 1 / 38 // dhAtodvitve sati pUrvasya Rto't syAt / sasmAra / 81 saMyogAdataH // 4 / 3 / 9 // saMyogAtparo ya RkArastadantasya dhAtoratezca parokSAyAM parato guNaH syAt aki / guNapratiSedhaviSaye punaHprasavArthaM vacanam / RtaH saMyogena vizeSaNAdartigrahaNam / ssmrtuH| sasmaruH / 82 RtaH // 44 // RkArAntAddhAtostRci nityAniTo vihitasya thava AdiriNna syAt / sRjidRzItyasyApavAdo'yam / pRthagyogAd veti nivRttam / sasmartha / thava ityeva / sasmariva / sasmarima / 83 kyayaGAzIrye // 4 // 3 // 10 // saMyomAtparo ya RkArastadantasya dhAtoratezca kye yaGi AzI saMvandhini ye ca pratyaye guNaH syAt / smaryAt / aupadezikasaMyogagrahaNAdiha na / saMskriyAt / Rta ityeva / AstIryAt / AzIrya iti kim / smRSISTa / arteriti tinnirdezAdyaGglupi na bhavati / AriyAt / amriyAt / smartA / 84 hanRtaH syasya // 4 / 4 / 49 // hantekrakArAntAcca dhAtoH parasya syasyAdiriT syAt / takAranirdezAdartereva grahaNaM na bhavati / smariSyati / asmariSyat / gaMdhU secane // 20 // garati / agArSIt / jagAra / 45 riH zakyAzIrye // 4 / 3 / 110 // RkArAntasya dhAtorRtaH sthAne ze kye AzIrSe ca pare rirAdezaH syAt / griyAt / ghriyAt / isvavidhAnAt dIrghazcvIti dIrghatvaM na / ausTa shbdosstaapyoH| svarati / Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 494 ___ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe 86 dhUgauditaH // 4 / 4 / 38 // dhUga audidbhyazca dhAtubhyaH parasya stAyazita AdiriDvA syAt / pRthagyogAt 'sijAziSorAtmane ' iti nivRttam / asvArIt / asvAriSTAm / pakSe asvArSIt / asvASrTAm / sasvAra / astraritha / tRci nityAniTvAbhAvAnna vikalpaH / sasvarthatyapi kazcit / vamayostu 'skrasabhR' ityaniT / svartA / svaritA / svariSyati / asvariSyat / hanRtaH syasyeti parakhAnityamiT / DheM varaNe // 21 // dvarati / advArSIt / cha haTTa kauTilye // 23 // saM gatau // 24 // sarati / 87 vege sarterdhAt // 4 / 2 / 107 // sarateveMge ziti dhAvAdezo'tyAdau / dhAvati / vege iti kim / priyAmanusarati / dhAvinA siddhe sarateveMge saratIti prayoganivRttyartha vacanam / tinnirdezAdhaGlupi na / 88 saya'ttervA // 3 / 4 / 61 / / ma R AbhyAM dhAtubhyAM kartaryadyatanyAmamatyayo vA syAt / R adaadirvaadi| __89 RvarNadRzo'Gi // 4 // 37 // RvarNAntAnAM dhAtUnAM dRzazvAGi pratyaye pare guNaH syAt / asarat / pakSe asArSIt / sasAra / sasartha / samRva / skrAdivAneT / sriyAt / sartA / sariSyati / asariSyat / kaM prApaNe ca // 26 // Rcchati / ArSIt / satyataiHtyatra 'R' bhauvAdikazced gRhyate tarhi pakSe Arat / 90 asyAdeH parokSAyAm // 4 / 1 / 68 // dhAtotvei sati pUrvasyAderakArasyAkAraH syAt / Ara / AratuH / AruH / 91 RvRvye'da iT // 4 // 48 // arjego vyego'dazca dhAtoH parasya thava AdiriT syAt / punariDgrahaNAnneti nivRttam / arteH pUrveNa ('Rta' ityenena) ga uttareNa ( 'skrasUtra' ityanena ) pratiSedhe vye'dostu sRjidRzItyAdinA vikalpe prApte vacanam / Aritha / aryAt / artA / ariSyati / AriSyat / tR plavanataraNayoH // 26 // tarati / atArIt / atAriSTAm / tatAra / 92 skRcchRto'ki parokSAyAm // 4 // 38 // skR Rcch ityetayokA. rAntAnAM ca dhAtUnAM nAminaH parokSAyAM parato guNaH syAt aki-kakAropalakSitAyAM Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 495 tu na / 'saMyogAdarteH' ityenenaiva siddhe skRgrahaNaM tatraupadezikasaMyogaparigrahArtham / tar iti jaate| 93 tRtrapaphalabhajAm // 4 / 1 / 26 // eSAmavitparokSAseTthavoH svarasyAta etvaM syAnna caite dviH syuH| taraterato guNarUpakhAtU phalamajorAdezAdikhAta na pAmotIti vacanam / vahuvacanaM tu phalatriphalA ityubhayorapi grahaNArtham / teratuH / teruH / teritha / 94 RtAM kGitIr // 44 / 11 / RkArAntasya dhAtoH kiti Giti pratyaye pare nirdezAt RkArasyaiva sthAne ( natu anekavarNaH sarvasyeti) irityayamAdezaH syAt / bahuvacanaM lAkSaNikasyApi parigrahArtham yathA cikIrSatIti / tIryAt / - 95 vRto navAnAzI:sicparasmai ca // 4 / 4 / 35 // gbhyAmakArAntebhyazca parasya vA dIrghaH syAt parokSAyAmAziSi parasmaipadaviSaye sici ca na / takAro varNanirdezArthaH / anyathA samarItA samariteti RNAtereva vijJAyeta / triitaa| taritA / tarISyati / tariSyati / atarISyat / atariSyat / sicaH parasmaipadavizeSaSaNAdAtmanepade dIrgho bhavatyeva / Tdhe pAne // 27 // 96 AtsandhyakSarasya // 4 / 2 / 1 // dhAtoH sandhyakSarAntasyAkAraH syAninimittaH / anaimittikakhAdAvasya prAgeva kRtatvAt suglaH sumla ityAdau AkArAntalakSaNaH pratyayo bhavati / anena sarvatrAkAre prApte / 97 na ziti // 4 / 2 / 2 // sandhyakSarAttasya ziti pratyaye viSayabhUte AkAro na syAt / dhayati / iha tu lAkSaNikakhAnna bhvti-cetaa| stotaa| adyatanyAm atve kRte 98 dhezvervA // 3 / 4 / 69 // dhezvibhyAM kartaryadyatanyAM GaH pratyayo vA syAt / dvirdhAturiti dvitve pUrvasya isvatve datve ca adadhat / adadhatAm / adadhan / pakSe Tdhepreti vA sijlope adhAt / adhAtAm / adhuH / vikalpadye trairUpyamiti yamiraminamyAtaH so'ntazca / adhAsIt / adhAsiSTAm / adhAsiSuH / dadhau / dheyAt / dhAtA / dhAsyati / deva zodhane // 28 // dAyati / adAsIt / dadau / dAsaMjJA Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 496 siddhahaimabRhatprakriyA. [ AkhyAtaprakaraNe bhAvAt dAyAt / dhyai cintAyAm // 29 // dhyAyati / adhyAsIt / dadhyau / dhyeyAt / dhyAyAt / glaiM harSakSaye / // 30 // harSakSayo dhaatukssyH| glAyati / aglAsIt / jaglau / gleyAt / glAyAt / mlaiM gAtravinAme // 31 // gAtravinAmaH kAntikSayaH / glaivat / caiM nykrnne| // 32 // dyAyati / adyAsIt / dadyau / 3 svapne // 33 // | tRptau // 34 // ke garai zabde // 37 // kAyati / akAsIt / gAyati / agAsIt / geyAt / rAyati / arAsIt / SThathai stya saMghAte // 39 / / SopadesyApi Satve kRte rUpaM tulyam / popadezaphalaM tu tiSTyAsati atiSTyapadityatra pavam / khai khadane // 40 // maiM kSaye // 43 // kSAyati / jAyati / sAyati / akSAsIt / ajAsIt / dhe tyatra 'soM, maiM' ityubhayorapi grahaNAdvikalpena sijlupi asAt / pakSe asAsIt / gApAsthetyatrApi 'soM, saiM' ityubhayorapi grahaNAta seyaat| anye 'saiM kSaye' sAyAdityevecchanti / 3 pAke // 48 // 4 ovai zoSaNe // 47 // paayti| apAsIt / gAsthormadhye pAThAdityAdhuktalAt peyAt / pai ityasya necchantyanya iti pAyAt / SNa veSTane // 48 // snAyati / iti svraantaaH| phaka nIcairgatau // 49 // phakkati / aphakkIt / paphaka / taka hasane // 50 // takati / 99 vyaJjanAdevopAntyasyAtaH // 43 // 47 // vyaJjanAderdhAtorupAntyasyAtaH seTi siMci parasmaipadaviSaye pare vRddhirvA syAt / atAkIt / atakIt / 100 Niti // 4 / 3 / 50 // biti Niti ca pratyaye pare dhAtorupAntyasyAto vRddhiH syAt / ttaak| ___101 anAdezAdarekavyaJjanamadhye'taH // 4 / 1 / 24 // avitparokSAseTthavoH parayoryo'nAdezAdirdhAtustatsaMbaMdhinaH svarasyAto'kArarUpasyAsahAyavyaJjanayormadhye vartamAnasya sthAne ekArAdezaH sthAna ca dhaaturdviH| tektuH| tekuH / tekitha / avidityeva / ahaM tataka / parokSAyAmityeva takyate / seT thavItyeva / papaktha / anAdezAderiti kim / bbhnntuH| babhaNiya / ekavyaJjanamadhya iti kim / ttksstuH| tatakSitha / ata iti kim / didivtuH| avitparokSAseTthavabhyAmAdezAdityasya vizeSaNaM kim / ihApi yathA syAt nemtuH| sehe / atra hi animitte nakhasatve natu parokSAnimitte iti / taku. kRcchrajIvane // 11 // Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 497 -- 102 uditaH svarAnno'ntaH // 449 // udito dhAtoH svarAtparo no'nto'vayavaH syAt / ayaM copadezAvasthAyAmeva bhavatyanaimittikatvAt / tena kuNDA huNDetyAdau 'kteTo gurorvyaJjanAt ' ityapratyayaH siddho bhavati / taGkati / ataGkIt / tataGka / tataGkatuH / zuka gatau / 52 // 103 laghorupAntyasya // 4 / 3 / 4 // dhAtorupAntyasya nAmino laghoraGiti pratyaye pare guNaH syAt / zokati / azokIt / zuzoka / bukka bhASaNe // 53 // bukkati / abukkIt / bubukka / okha rAkha lAkha drAkha dhAva zoSaNAlamarthayoH // 58 // okhati / aukhIt / 104 gurunAmyAderanRcchroH // 3 // 3 // 48 // gururnAmI Adiryasya tasmAddhAtoHcchRNuvarjitAtparasyAH parokSAyAH sthAne AmAdezaH syAt AmantAcca pare kRbhvastayaH parokSAntA anupyujynte| ata eva RcchapratiSedhAt saMyoge pare pUrvo gururiti vijJAyate / vidhAnabalAdastena bhUH / 105 AmaH kRgaH // 3 / 3 / 78 // AmaH parAdanuprayujyamAnAtkaroterAma eva pAgyo dhAtustasmAdiva kartaryAtmanepadaM syAt / bhavati na bhavati ceti vidhipratiSedhAvatidizyate / yathozIravanmadveSu yavAH santi na santIti / tena IhAzcakre IkSAJcakre ityaphalavatyapi bhavati / vibhayAJcakAra jAgarAJcakAreti phalavatyapi na bhavati / yatra tu pUrvasmAdubhayaM tatra phalavatyaphalavati cobhayaM bhavati / bibharAzcakre bibhraanyckaareti| okhAJcakAra / kRga iti kim / karotereva yathA syAdiha mA bhUt / IkSAmAsa / IkSAmbabhUva / zAkha zlAkha vyAptau // 60 // kakkha hasane // 61 // ukha nakha Nakha vakha makha rakha lakha makhu rakhu lakhu rikhu ikha ikhu Ikhu valga ragu lagu tagu gu zlagu agu vagu magu khagu igu ugu rigu ligu gatau // 48 // okhti| aukhIt / Navi ukha uv iti dvitve laghorupAntyasyeti guNe pUrvasyAsve svara ityuvAdeze ca uvokha / UkhatuH UkhuH / atra 'saMnipAtalakSaNo vidhiranimittaM tadvighAtasyetyAmna / tathA ca samAnAM teneti dIrghasya pUrvagrahaNena grahaNAd isvaH prApto'pi na bhavati sakRtmavRttavAt / parjanyavallakSaNapravRttyA isve kRte tato dIrghaH paratvAt / ukhyAt / okhitA / okhiSyati / aukhiSyat / vkhti| avaakhiit| avakhIt / vavAkha / Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 498 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 106 na zasadadavAdiguNinaH // 4 / 1 / 30 // zasidadyorvakArAdInAM guNinAM ca dhAtunAM svarasyaitvaM na syAt / vavakhatuH / vvkhuH| vvkhith| mngkhti| amasIt / mamaGkha / aGgati / AGgIt / . 107 anAto nazcAnta RdAdyazausaMyogasya // 4 / 1 / 69 // RdAderazroteH saMyogAntasya ca dhAtoH parokSAyAM dvitve pUrvasyAderakArasyAnAta AkArasthAne'niSpannasyAkAraH syAt kRtAkArAttvasmAno'ntazca / AnaGga / aannggtuH| AnaGguH / RdAderiti kim / Ara / aartuH| azAvityaukAraH kim / aznAtermA bhUt / Aza / aashtuH| saMyogasyeti kim / ATa / anAta iti kis / Achu AyAme-Abcha / kazcidatrApIcchati-AnAJcha / aGgayAt / anggitaa| ajiSyati / AGgiSyat / tvagu kampane ca / cAdgatau // 89 // tvaGgati / atvaGgIta / yugu jugu vugu varjane // 92 // gagya hasane // 93 // daghu pAlane // 94 // vrjne'piityeke| zighu AghrANe // 9 // laghu zoSaNe // 96 // iti kvrgiiyaantaaH| zuca zoke // 97 // zocati / azocIt / zuzoca / kuca zabde tAre // 98 // kocati / kuJca gatau // 99 // kruzca ca kauTilyAlpIbhAvayoH // 100 // luzca apanayane // 101 // 108 no vyaJjanasyAnuditaH // 4 / 2 / 45 // vyaJjanAntasyAnudito dhAto. rupAntyasya nakArasya viGati pratyaye pare luksyAt / kucyAt / krucyAt / lucyAt / vyaJjanasyeti kim / nIyate / anudita iti kim / ttundu-nndyte| kDintItyeva / upAntyasyetyeva / nahyate / arca pUjAyAm // 102 // arcati / ArcIt / Anarca / AnarcatuH / AnacuH / ayA't / arcitaa| arciSyati / ArciSyat / aJcU gatau ca // 103 // cAtpUjAyAm / gatau 'azverana yAm ' iti nakAralaki acyAt / pUjAyAm aJcyAt / vaJcU caJcU taccU tvaJcU maJcU muvcU icU ZJcU mlucU mluccU pazca gatau // 114 // grucu glucU steye| gatAvapIti kecit / - 109 RdicchuistambhU cumlucUgrucUglucUgluMcUjro vA // 3 // 4 // 65 // Rdito dhAtoH zviprabhRtibhyazca kartaryadyatanyAM parasmaipade vAGpratyayaH syAt / aZct| amrocIt / amlucat / amlocIt / agrucat / agrocIt / gruco necchantyanye / aglucat / aglocIt / agluzcIt / glucUgluzcorekataropAdAne'pi rUpa siddhayati arthabhedAttu dvayorupAdAnam / anye tvavidhAnasAmarthyAt gluJcenalopaM Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH ] siddhahaimabRhatpakriyA. 499 necchanti / tenAgluzcat / sazcati / mleccha avyaktAyAM vAci / // 115 // lacha lAchu lakSaNe // 117 // vAchu icchAyAm / vAJchati / Achu AyAme // 118 // anAta iti sUtre'nAkArasthAnakathanAt Agcha / aanychtuH| AJchuH / kazcidatrApi AnAJcha AnAJchaturityAha / hrIccha lajjAyAm // 119 // hIcchati / jihIccha / harcchA kauTilye // 120 // hUchati / mUrchA mohsmucchaayyoH||121|| mUrcchati / sphUrchA smUrchA vismRtau // 123 // yuccha pramAde // 124 // uchu ucche // 125 / / unchati / gurunAmyAderanRcchro :-ucchAJcakAra / dhRja dhRju dhvaja dhvaju dhraja dhraju vaja braja pasna gatau // 134 // dharjati / dhRJjatItyAdi / vrajati / 110 vabajalaH // 4 / 3 / 48 // vadavrajorlakArAntAnAM rephAntAnAM ca dhAtUnAmupAntyasyAkArasya parasmaipadaviSaye sici pare vRddhiH syAt / vyaJjanAdevApAntyasyetyasyApavAdo'yam / avAjIt / vavAja / pasja gatau / asya sasya zaSAviti sasya zaH / sajjati / aja kSepaNe ca / cAd gatau // 135 // ajati / 111 aghakyabalacyajervI // 4 / 4 / 2 // ghaJ kyaba ala ac-varjite'ziti pratyaye viSayabhUte'jervI ityAdezaH syAt / avaiSIt / pakSe AjIt / vivAya / vivytuH| atra vakArasya vyaJjanaparatvAt 'bhvAdernAmina ' iti dIrgha prApte svarasya pare prAvidhAviti sthAnivadbhAvena svaraparatvam / na ca na sandhIti niSedha iti vAcyam / svaradIrghayalopeSu lopasvarAdeza eva na sthaanivdityukteH| thavi sRjidRzItyAdinA veT / vivayitha / vivetha / taduktam: svarAnto'kAravAnvA yastRcyaniD thavi veDayam / ? Rdanta IdRnityAniT , khAdyanyaH seT parokSake / pakSe aajith| vivythuH| vivy| vivaay| vivy| vivyiva / Ajiva / vivyima / Ajima / vIyAt / ajyAt / vetA / ajitA / veSyati / ajiSyati / aveSyat / AjiSyat / kujU khujU staye // 137 // arja sarna arjane // 139 // arjati / Anarja / sarjati / karja vyathane // 140 // cakarja / kharja mAjane ca // 141 // khaja manthe // 142 // cakhAja / khajugativaikalye // 143 // khnyjti| eja kampane // 144 // ejati / ejaanyckaar| vosphUrjA vajranirghoSe // 145 // sphUrjati / kSIja kUja guja guju avyakte zabde // 149 // kSIjati / kUjati / gojati / guJjati / laja laju Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 500 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe tarja bhatsene // 152 // lajati / alAjIt / alajIt / lalAja / lejtuH| lnyjti| tarjati / lAja lAju bharjane ca // 154 // laajti| laanyjti| jaja jaju yuddhe // 156 // jajAja / jejtuH| jajaJja / jjnyjtuH| tuja hiMsAyAm // 157 // tojati / atojIt / tuju calane ca // 158 // tuJjati / garja gaju gRja gaju muja muju mRja mRju maja zabde // 167 / / jagaje / jagarjatuH / jagRjatuH / gaja madane ca // 168 // agAjIt / agajIt / tyajaM hAnau // 169 // tyajati / 112 vyaJjanAnAmaniTi // 4 // 3 // 45 // vyaJjanAntasya dhAtoH parasmaipadaviSaye'niTi sici pare vRddhiH syAt / bahuvacanaM jAtyartham / tenAnekavyaJjanavyavadhAne'pi bhavati / atyAkSIt / / 113 dhuDahrasvAlluganiTastathoH // 4 / 3 / 70 // dhuDantAd isvAntAcca dhAtoH parasyAniTassicastakArAdau thakArAdau ca pratyaye luk syAt / atyAktAm / atyaakssuH| dhuDhasvAditi kim / amaMsta / acyoSTa / lukaH paratve'pi nityatvAtprAgeva guNaH / tathoriti kim / abhitsAtAm / aniTa iti kim / vyadyotiSTa / isvAntAddhAtoriti kim / prAsnAviSTa gauH svayameva / alAviSTAm / beriTazca parasya lopo mA bhUt / lubadhikAre luggrahaNaM sijlukyapi sthAnitvena tatkAryapratipattyartham / tenAvAttAmityAdiSu sici vidhIyamAnA vRddhistadabhAve'pi siddhA bhavati / tathA si ityanuvartamAne tathagrahaNaM vyAptipratipattyartham , tena sAhacarya nAsti / tathoriti dvivacanaM yathAsaMkhyaparihArArtham / tatyAja / tyaktA / tyakSyati / atyakSyat / palaM saGge // 170 // 114 daMzasaJjaH zavi // 4 / 2 / 49 // anayorupAntyanakArasya zavi pare luk / syAt / sajati / tudAdAvapaThikhA'nayo/dau pAThaH zavarthaH / tena 'iyazavaH / iti nityamantAdezaH siddho bhavati / dazantI / sajantI / iti ca vrgiiyaantaa;| kaTe varSAvaraNayoH // 171 // kaTati / 115 na zvijAgRzaskSaNamyeditaH 4 / 3 / 49 // vijAgRzaskSaNAM hakAramakArayakArAntAnAmeditAM ca dhAtUnAM parasmaipadaviSaye seTi sici pare vRddhina syAt / vijAgroH 'sici parasmai samAnasye' ti vRddhAvanyeSAM ca 'vyaJjanAdeopA Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 501 bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. ntyasyeti vikalpe prApte vacanam / zasaH sthAne zvasaM paThantyanye / vakArAntasyApi prtissedhmicchtynyH| vyAdInAM yaGlubantAnAmapi prtissedhH| editAM tu yaGlupi na prtissedhH| ata eva 'vyAdayo naiditaH kriyante / anyathA hyeditaH kRtvA iha vyAdigrahaNaM na kriyeta / akttiit| cakATa / zaTa rujAvizaraNagatyavasAdaneSu // 172 // vaTa veSTane // 173 // vaTati / vavATa / vavaTatuH ! kiTa khiTa utrAse // 17 // ziTa piTa anAdare // 177 // jaTa jhaTa saMghAte // 179 // piTa zabde ca // 180 // bhaTa bhRtau // 181 // taTa ucchAye // 182 // khaTa kAjhe // 183 / / NaTa nRttau // 184 // 116 pAThe dhAtvAdeo naH 2 / 3 / 97 // pAThaviSaye dhAvAderNakArasya nakAra AdezaH syAt / naTati / adurupasargeti Natve praNati / nopadezo'yamityeke / haTa dIptau // 185 // paTa avayave // 186 // luTha viloThane // 187 // ciTa parapreSye // 188 // viTa zabde // 189 // heTa vibAdhAyAm / DAnto'yamityeke // 190 // aTa paTa iTa kiTa kaTa kaTu kaTai gatau // 197 // asyAderA ityAtve ATa / aatttuH| aattuH| kuTu vaikalye // 198 // kuNTati / muTa pramardane // 199 // cuTa cuTu alpIbhAve // 201 // vaTu vibhAjane // 202 / / ruTu luTu steye // 204 // sphuTa sphuTTa vizaraNe // 206 // laTa bAlye // 207 // raTa raTha ca paribhASaNe // 208 // paTha vyaktAyAM vAci / / 209 // vaTha sthaulye // 210 // maTha madanivAsayoH // 211 // kaTha kRcchrajIvane // 212 / / haTha blaatkaare| uTha ruTha luTha upaghAte ||21||otthti / auThIt / uvoTha / uutthtuH| piTha hiMsAsaMklezanayoH // 216 // zaTha kaitave ca // 217 // zuTha gatipratighAte // 218 // kuThu luThu Alasye ca // 220 // zuTu zoSaNe // 221 // aTha ruThu gatau // 223 // puDDa pramardane // 224 // muDu khaNDane ca / / 228 // maDu bhUSAyAm // 226 // gaDu vadanaikadeze // 227 // zauDa garve // 228 // yaur3a sambandhe // 229 // mer3a breDa mleDa loDa lauTTa unmAde // 234 // // zauDAdayo lauDvarjASTAntA ityeke / roDa ror3a tor3a anAdare // 237 // krIDa vihAre // 238 // tur3a tUDa jor3a toDane // 239 // toDati / tUDati / prathamaH saMyuktaDAnta ityanye / huDa hUr3a har3a haur3a gatau // 243 // khor3a pratighAte // 244 // viDa Akroze // 245 // aDa udyame // 243 // ADa / ADatuH / laDa vilAse // 247 // latve lalati / kaDu made // 248 // ayamAtmanepade'pi / kaDDa kArkazye // 249 // aDDa abhiyoge // 250 // aDDati / aandddd| cuDa hAvakaraNe // 251 // hAvakaraNamabhiprAyasUcanam / trayo'pyete dopAntyAH / Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 502 . siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe eSAM kipi kat at cuta iti / aNa raNa vaNavaNa baNa bhaNa bhraNa maNa dhaNa dhvaNa dhraNa kaNa caNa zabde // 26 // oNa apanayane // 266 // onnti| auNIt / goNAJcakAra // zoNa varNagatyoH // 267 / zroNa zloNa saMghAte // 269 // paiNa gasiperaNaleSaNeSu // 270 // iti ttvrgiiyaantaaH|| citai saMjJAne // 27 // cetati / acetIt / ciceta / ata sAtatyagamaneH // 272 / / atati AtIt / Ata / aattuH| cyuta aasecne| AsecanamArdIkaraNam // 273 // cyotti| Rdikhaavaang| acyutat / acyotIt / cuta cutR 'cyuta kSaraNe // 276 // acutat / acutam / azcotIt / acyutt| acyotIt / juna bhAsane // 277 // atu bndhne||278|| antati / kita nivAse rogApanayane saMzaye ca // 279 // 117 kitaH saMzayapratIkAre // 3 // 46 // kito dhAtoH saMzaye pratIkAre ca vartamAnAt svArthe san pratyayaH syAt / 118 sanyaGazca // 4 / 1 / 3 // sannantasya yaGantasya ca dhAtoH rAdha ekasvaro'vayavo dviH syAt / SaSThInirdeza uttraarthH| cakAraH pUrvoktanimittasamuccayArtha uttarArtha eva / tenottaratra parokSADesannantayaDantAnAM ca yathAsaMbhavaM dvitam / 119 upAntye // 4 // 3 // 34 // nAminyupAntye sati dhAtoraniT san kidva- . syAt / 120 svArthe // 4 / 4 / 61 // svArthe vihitasya sana AdiriD na syAt / vicikitsati / saMzete ityrthH| vyAdhi vicikitsati / prtikrotyrthH| nigrahavinAzau pratIkArasyaiva bhedau tenAtrApi bhavati-kSetre cikitsyaH pAradArikaH / nigrAhya ityarthaH / cikitsyAni kSetre tRnnaani-vinaashyitvyaamiityrthH| saMzayamatIkAra iti kim / ketanam / ketyti| .. 121 atH||4|3|82|| akArAntAddhAtovihite'ziti pratyaye tasyaiva dhAtolagantAdezaH syAt / acikitsIt / ata iti vihitavizeSaNAdiha na / gataH / 122 dhAtoranekasvarAdAma parAkSAyAH kRbhvasti cAnu tadantam // 34 // 46 // anekasvarAddhAtoH parasyAH parokSAyAH sthAne AmAdezaH syAt / Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 503 bhavAdayA] siddhahaimahatyakriyA. AmantAca pare kRbhvastayo dhAtavaH parokSAntA anu-pazcAdanantaraM prayujyante / cikitsAJcakAra / cikitsAmbabhUva / cikitsAmAsa / vidhAnabalAdasterna bhUH / anekakharAditi kim / papAca / kazcittu pratyayAntAdekasvarAdapIcchati / gaurivAca. cAra gavAJcakAra / anugrahaNaM viparyAsavyavahitanivRttyartham / tena cakAracakAsAm ityAdi na bhvti| upasargasya tu kriyAvizeSakatvAt vyavadhAyakatvaM nAsti / tena 'ukSAMpacakrunagarasya mArgAn' ityAdi bhavatyeva / Rta ghRNAgatisparddhaSu // 28 // 123 RteGamayaH // 3 // 49 // Rta ghRNAgatispardheSu ityasmAddhAtoH svArthe DIyaH pratyayaH syAm / DakAra AtmanepadArthaH / RtIyate / 124 AtAmAte AthAmAthe AdiH // 4 / 2 / 121 // akArAtpareSAmAtAmAte AthAmAthe ityeteSAm Ata i: syAt / RtIyete / RtIyante / RtIyase / RtIyethe / RtIyadhve / RtIye / RtIyAvahe / RtIyAmahe / RtIyeta / RtIyeyAtAm / RtIyeran / RtiiyethaaH| RtIyeyAthAm / RtIyedhvam / RtIyeya / RtIyevahi / RtIyemahi / RtIyatAm / RtIyetAm / RtIyantAm / RtIyasva / RtIyethAm / RtIyadhvam / RtIya RtIyAvahai / RtIyAmahai / aatiiyt| AtIyetAm / AtIyanta / aartiiythaaH| AtIyethAm / AtIyadhvam / AtIye / AtIyAvahi / ArtIyAmahi / 125 azavi te vA // 3 / 4 / 3 / gupAdibhyo'zavi viSaye te AyAdayo vA sanuH / AtIyiSTa / ArtIyiSAtAm / . 126 anato'nto'dAtmane // 4 / 2 / 114 // anakArAtparasyAtmanepadasaMbaM. ghino'ntarUpasyAvayavasyAt ityayamAdezaH syAt / ArtIyiSata / ArtIyiSThAH / ArtIyiSAthAm / 127 so dhi vA // 4 // 3 // 72 // dhAtodhakArAdau pratyaye pare sakArasya lugvA syAt / sicyanuvartamAne sagrahaNaM sAmAnyasakAraparigrahArtham / tena prakRtisakArasyApi lug bhvti| vikalpaM necchntyeke| anye tu sica eva nityaM lopamicchanti / ArtIyidhvam / ArtIyipi / aatiiyissvhi| ArtIyiSmahi / pakSe-DIyapatyayAbhAve AtIt / AtiSTAm / aatissuH| RtIyAJcakre / aant| Rtiiyissiisstt| RtI Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 504 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe yiSIyAstAm / RtIyiSIran / RtyAt / Rtyaastaam| RtyaamuH| RtIyitA / RtIyitAse / artitaa| atitAsi / RtIyiSyate / atissyte| aartiiyissyt| kuthu puthu luthu mathu mantha mAntha hiMsAsaMklezanayoH // 286 // uditvAnnalopAbhAvaH / kunthyAt / manthyAt / mathyAt / mAthyAt / khAdR bhakSaNe // 287 // bada sthairye // 288 // khada hiMsAyAM ca // 289 cAtsthairye / tatrAkarmakaH / gada vyaktAyAM vAci // 29 // gadati / agAdIt / agadIt / jagAda / paNigadati / neGmAdeti Natvam / rada vilekhane // 291 // bhedane ityarthaH / Nada vizvidA avyakte zabde // 293 // nadati / praNadati / praNinadati / arda gtiyaacnyoH| // 294 // adati / aadiit| Anada |nrd garda garda zabde // 297 // gopadezAbhAvAnna Natvam / pranardati / Nopadeze tu praNadeti / tada hiMsAyAm // 298 // karda kutsite zabde / kutsite kaukSe ityarthaH // 299 / / kharda dazane // 300 // adu bandhane // 301 // idu paramaizvaryaM // 302 // indati / indAJcakAra / vidu avayave // 30 // pavargatRtIyAdiH / vindati / avayavaM krotiityrthH| Nidu kutsAyAm // 304 // Tunadu samRddhau // 305 // nndti| nandyAt / uditvAnnalopo na / cadu dIptyAhAdanayoH ||306||ccnd / du ceSTAyAm // 307 // kadu kradu kladu rodanAdAnayoH // 310 // klidu paridevane // 312 // skandaM gatizoSaNayoH // 312 // skandati / RdittvAdaGvA / askadat / askAntsIt / askAntAm / askaantsuH| caskanda / cskndith| caskantha / nalopaH skayAt / skantA / 128 veH skado'ktayoH // 2 // 3 // 51 // vipUrvasya skandeH saMbandhinaH sakArasya po vA syAt na cet ktaktavatU pratyayau bhvtH| dvivacanAdarthavadgrahaNAnapekSamubhayaparigrahaH / viSkantA / viskantA / viSkantum / viskantum / ktayoriti kim / visknnH| viskanavAn / 127 pareH // 2 // 3 // 52 // paripUrvasya skandeH sakArasya So vA syAt / parikantA / pariskantA / pariSkantum / pariskantum / yogavibhAgAdaktayoriti nAnuvartate / tena ktayorapi vikalpo bhavati / prissknnnnH| pariskannaH / pariSkaNNavAn / pariskannavAn / kecinu paripUrvasya skanderajantasya ghaantasya vA prAcyabharataviSaye prayoge nityaM Satvamanyatra vikalpaMmicchanti / anye tu prAcyabharataviSaye prayoge patvAbhAvamanyatra tu vikalpamicchanti / tadubhayaM nArambhaNIyam / anenaiva siddha Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH ] siddhahaimabRhatyakriyA. tvAt / vidhU gatyAm // 313 // sedhati / pratiSedhati / pratyaSedhat / asedhIt / pratiSiSedha / 130 gatau sedhaH // 2 / 3 / 61 / / gatau vartamAnasya sedhaterdhAtoH sakArasya So na syAt / abhisedhati anusedhati gA anugcchtiityrthH| abhisedhayati * anusedhayati / gamayatItyarthaH / abhisisedhiSati / anusisedhiSati / abhijigamiSati anujigamiSatItyarthaH / gatAviti kim / pratiSedhati / niSedhati / pApAnicArayatItyarthaH / Sidhau zAstramAGgalyayoH // 314 // zAstraM zAsanam / sedhati / auditvAdiDvA-asedhIt / pakSe asaitsIt / 131 adhazcaturthAttathodhaH // 2 / 1179 // caturthAtparayostakArathakArayordhArUpavarjitAddhAtovihitayoH sthAne dhakAra AdezaH syAt / asaiddhAm / asaitsurityAdi / adha iti kim / dadhAteryalubantadhayatezca mA bhUt / kecittu yaGlubantadhayaterapIchanti / vihitavizeSaNaM kim / jJAnabhuttvam / atra nAmavihite tve mA bhUt / zundha zuddhau // 315 / / stana dhana dhvana cana svana vana zabde // 321 // stanati / svanati / 132 jabhramavamatrasaphaNasyamasvanarAjabhrAjabhrAsabhlAso vA // 4 // 1 // 26 // eSAmavitparokSAseTthavoH svarasyAta etvaM vA syAt na caite dvirbhavanti / vamenecchantyanye / svenatuH / sasvanatuH / svenitha / sasvanitha / avidityeva / ahaM sasvana / 133 vyavAtsvano'zane // 2 // 3 // 43 // veravAcopasargAtparasya svano dhAtoH sakArasyAzane bhojane'rthe dvitve'pi avyapi SaH syAt / viSvaNati / avaSvaNati / bhuGkte ityarthaH / sazabdaM bhuGkte ityartha ityanye / bhuJjAnaH kaMcicchabdaM karotItyartha ityapare / viSaSvANa / avaSaSvANa / viSaSvaNyate / avaSaSvaNyate / viSiSvaNiSati / avaSiSvaNiSati / vyaSvaNat / avASvaNat / vyaSiSvaNat / avASiSvaNat / vyavAditi kim / atisvanati / atyasisvanat / azana iti kim / visvanati avasvanati mRdaGgaH / vividhaM zabdaM krotiityryH| vana SaNa saMbhaktau // 323 // sanati / asAnIt / asanIt / sasAna / sentuH| 134 ye na vA // 4 / 2 / 62 / / svanAdInAM ye kGiti pratyaye'ntasyAkAro vA Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe syAt / sAyate / sanyate / 'ye' ityakArAntanirdezAdiha. na-sanyAt / anyathA yIti kriyet / kecidatrApIcchanti sAyAt / sanyAt / kanai dIptikAntigatiSu // 324 // iti tvrgiiyaantaaH| gupau rakSaNe // 32 // : 135 gupaudhUpavicchipANapanarAyaH // 3 / 4 / 1 / / gupAdibhyo dhAtubhyaH para AyapratyayaH syAt sa cAnirdiSTatvAt svArthe / gupAvityaukAro 'gupi gopane '. ityasya nivRttyarthaH yaGglubanivRttyarthazca / AyapratyayAntAnAmapi svArthAdeva kriyArthatvAddhAtusaMjJA / gopAyati / azavi te vA / audittvAdiT ca vA / agopAyIt / agopIt / agaupsIt / gopAyAJcakAra / gopAyAmbabhUva / gopAyAmAsa / pakSe. jugop| juguptuH| jugupuH / jugopitha / gopAyyAt / gupyAt / gopAyitA / gopitaa| goptA / tapaM, dhUpa saMtApe // 327 // tpti| atApsIt / tatApa / teptuH| taptA / tapsyati / / 136 nisastape'nAsevAyAm // 2 // 3 // 36 // nisaH saMvandhinaH sakArasya. takArAdau tapatau pare SaH syAt anAsevAyAmarthe / punaH punaH karaNamAsevA / zavnirdezo bhauvAdikaparigrahArthaH, yaGlubnivRttyarthazca / uktaM hi " tivA zavA'nubandhena nirdiSTaM yad gaNena ca / ekasvaranimittaM ca paJcaitAni na yaGlapi " // niSTapati suvarNam / sakRdagniM sprshytiityrthH| anAsevAyAmiti kim ! nistapati suvarNa suvrnnkaarH| punaH punastapatItyarthaH / niSTaptaM rakSo niSTaptA arAtayaH ityatra tu sadapyAsevanaM na vivakSyate / tItyeva / niratapat / dhUpAyati / adhUpAyIt / adhUpIt / dhRpAyAJcakAra / dudhUpa / dhUpAyyAt / dhRpyAt / dhUpAyitA / dhUpitA / dhUpAyiSyati / dhRpiSyati / adhUpAyiSyat / adhUpiSyat / rapa lapa jalpa vyakte vacane // 330 // japa mAnase ca // 331 // capa sAntvane // 332 // papa samavAye // 333 // saplaM gatau // 334 / / srpti| 137 ladidAtAdipuSyAdeH parasmai // 3 / 4 / 64 // lUdito dhAtoryutAdibhyaH puSyatyAdibhyazca kartaryadyatanyAM parasmaipade aG syAt / dyutAdayo 'grudbhyo'dyatanyAm ' ityatra prignnitaaH| puSyAdayo divAdyantargatAH 'divAdeH zyaH' ityatra Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . bhvAdayaH ] siddhahaimabRhatprakriyA. 507 parigaNiSyante / puSyeti zyanirdezaH poSatipuSNAtyAdibhyo mA bhUt ityarthaH aspat / sasarpa / 138 spRzAdisapo vA // 4 / 4 / 116 // spRzamRzakRSatRpadRpAM sRpazca svarAtparo dhuDAdau pratyaye pare'kAro'nto vA syAt akiti / sraptA saprtA / sapsyati / saya'ti / asrapsyat / asaya't / tupa tumpa trupa trumpa tupha tumpha trupha trumpha hiMsAyAm // 342 / / topti| atopIt / tutop| tumpati / atumpIt / tutump| tutumptuH| saMyogAtparasyAH parokSAyAH kittvAbhAvAnalopo na / AziSi kitvAnnalopo bhavatyeva / tupyAt / / 139 prAttumpatergavi // 4 / 4 / 94 mAtparasya tumpa ityetasya dhAtogavi kartari ssaDAdiH syAt / prastumpati gauH / prastumpati vatso mAtaram / prastumpako vtsH| gavIti kim / pratumpati vnsptiH| anye tu prAtparasya tumpatizabdasya gavi abhidheye saDAdiH syAt / prastumpatiauH / prstumptirnyH| tumpatidhAtostu saT ma bhavatIti manyante / eke tu prAttumpateH kapItyArabhante / kapi hiMsAyAM kacparyAye vA kapi samAsAnta iti ca vyAcakSate / prastumpati vanso mAtaraM hinastItyarthaH / maMgatastumpo'smAt prastumpako deshH| ihAdyau dvau paJcamaSaSThau ca nIrephau anye srephaaH| varpha rapha raphu arba karva kharva garva carva tarba narva parva barva zarva parva sarva ribu rakhu gatau // 359 // kubu AcchAdane // 360 // lubu tubu aIne // 362 // cubu vaktrasaMyoge // 363 / / sRbhu sambhU tribhU pimbhU bharma hiMsAyAm // 368 // zumbha bhASaNe ca // 669 // yabhaM jama maithune // 371 / / yati / ayApsIt / adhazcaturthAditi dhatve ayAbdhAm / ayApsuH / yayAbha / yematuH / yebhitha / yybdh| yabdhA / yapsyati / ayapsyat / . - 140 jabhaH svare // 4 / 4 / 100 // jambhateH svarAdau pratyaye pare no'ntaH syAt / jambhati / camU chamU jhamU jimu adane // 37 // 141 STivaklamvAcamaH // 4 / 2 / 110 // SThiveH klamerApUrvasya ca cameH ziti pare dIrghaH syAt atyAdau // AcAmati / camerAGpUrvasya grahaNAdiha na camati / vicamati / ThiklamorUkAranirdezAdyaGlupi na / acamIt / cacAma / cematuH / krama pAdavikSepe // 376 // Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 508 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe / 142 bhrAzabhlAzabhramakramaklamatrasitruTilaSiyasisaMyaservA // 3 // 4 // 73 // ebhyaH kartari vihite ziti zyaH pratyayo vA syAt / prAptAprAptavibhASeyam / yasigrahaNenaiva siddhe saMyasigrahaNamupasargAntarapUrvakasya yasenivRttyartham / 143 kramo dIrghaH parasmai // 4 / 2 / 109 / / kramaH parasmaipade ziti pare dIrghaH syAt atyAdau / krAmyati / kAmati / parasmaipadanimittavijJAnAdelakyapi bhavati / krAmya / kAma / parasmai iti kim / Akramate sUryaH / / 144 kramaH // 4 // 45 // kramaH parasya stAdyazita AdiriT syAt AtmanepadaM cenna bhavati / mAntakhAnna vRddhiH / akramIt / cakrAma / kramitA / kramiSyati / akramiSyat / kramitevAcarati kramitroyate ityatrApi pUrvavadiT / kathaM ' cikrasayA kRtrimapatripaGkteH ' ityatreDabhAvaH ? gatAnugatika eSa pAThaH / 'jighRkSayA kRtrimapatripaGkteH ' iti tu avigAnaH pAThaH / ya{ uparame // 377 // 145 gamiSadyamazchaH // 4 / 2 / 106 / / gam iSat yam ityeteSAM ziti pratyaye chakArAdezaH syAt atyAdau / iSaditi takAranirdeza iSyatISNAtyonivRttyarthaH / yacchati / ayaMsIt / stham zabde // 378 // syamati / asyamIt / sasyAma / syemtuH| sasyamatuH / jRbhrameti vA evam / NamaM pravatve // 379 // namati / anaMsIt / nanAma / nemtuH| nantA / nasyati / SamaSTama vaiklavye // 381 // ssaam| tastAma / ama zabdabhaktyoH // 682 / / amati / AmIt / Ama / ama dama hamma mima gamlaM gatau // 387 // amo'rthabhedArtha punaH paatthH| gacchati / ludittvAdaG agamat / jagAma / 146 gamahanajanakhanaghasasvare'naGi kGiti luk / / 4 / 2 / 44 / / eSAmupAntyasyADajite svarAdau kchiti pratyaye pare luk syAt / jgmtuH| jgmuH| jagamitha / jagantha / gamyAt / gntaa| - 147 gamo'nAtmane // 4 / 4 / 51 // gamaH parasya sakArAdestAdyazita AdiriT syAt AtmanepadaM cenna bhavati / gama iti AdezasyAnAdezasya ca grahaNamavizeSAt / gmissyti| agamiSyat / iNdhAtorAdezo gam-jigamiSati grAmam / ikdhAtorAdezo gam-adhijigamiSati mAtuH / idhAtorAdezo gam-adhijigamiSitA Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 509 zAstrasya / iDo necchantyeke / tanmate adhijigaMsitA adhijigAMsuH ityAdyeva bhvti| anAtmane iti kim / gaMsyate grAmaH / innikorjigaaNsyte| adhijigAMsyate mAtA / kathaM jigamiSitevAcarati jigamipitrIyate iti ? Atmanepadasya kyaGAzritatvena bahiraGgakhAt / kecittu AtmanepadaviSayasya gamerAtmanepadAbhAve sati iTo vikalpamicchanti / gama-saMjigaMsitA saMjigamiSitA / iGa adhijigaMsitA adhijigamiSitA / anAtmanepadanimittAttu gamenityamiTamicchanti-gamiSyati nigamiSatIti / jigamiSitum adhinigamiSitum adhijigamiSitavyamityatrApi gameranAtmanepadaviSayatvAnityamiD bhavati / tanmatasaMgrahArthamAvRtyA sUtradvayaM vyAkhyeyam / 'gamo'nAtmane ' ' gamo'nAtmane ' iti / tatra pUrvasyAyamarthaH / gameH sakArasyAdiriD vA syAt AtmanepadaM cena bhavati / vetyanuvartanIyam / dvitIyasUtre tu anAtmana iti prakRtivizeSaNaM vyAkhyeyam / tatazca gamerAtmanepadaviSayAt sakArasyAdinityamiT syAt / ihAnAtmane iti prakRtivizeSaNAt pUrvasUtre AtmanepadaviSayAditi sAmarthyAllabhyate / evaM ca tanmatasaMgrahaH siddho bhvti| eke tu parasmaipadaviSayasyaiva gameriTamicchanti nAtmanepadaviSayasya / tanmatasaMgrahArthaM tu nAtmane ityasamastaM vyAkhyeyam / Atmana iti ca prakRtivizeSaNam / evaM ca gamerAtmanepadaviSayAta sakArasyAdiriDa na bhavatItyayamoM bhavati / tena saMjigaMsitA saMjigaMsitavyam adhijigAMsitA vyAkaraNasya / adhijigAMsitavyam / iti pvrgiiyaantaaH| haya harya klAntau ca // 389 // cAd gatyAm / yAntatvAnna vRddhiH ahayIt / mavya bandhane // 390 // mUrya IrSyA iya' ISyArthAH // 393 // zucyai cucyai abhiSave // 398 // draveNAdravANAM privaasnmbhissvH| snAnamityanye // iti yAntAH // chadma gatau // 396 // kmara harchane // 397 // abhra vabhramabhra gatau // 400 / aanbhr| cara bhakSaNe ca // 401 // dhokra gaticAturye // 402 // Rdit dhorati / khokra pratighAte // 403 // gaterityanuvartate / cukhora / // iti rAntAH // dala triphalA vizaraNe // 40 // aphAlIt / paphAla / pheltuH| mIla zmIla smIla kSmIla nimeSaNe // 409 // nimeSaNaM saMkocaH / pIla pratiSTambhe // 410 // pratiSTambho ropaNam / NIla varNe // 411 // varNopalakSitAyAM kriyAyAmityarthaH / zIla samAdhau // 412 // kIla bandhe // 413 // kUla AvaraNe // 414 // zula rujAyAm // 415 // tUla niSkarSe // 416 // niSkarSo'ntaHsthasya vahinissA Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtabhakaraNe raNam / pUla saMghAte // 41 // mUla pratiSThAyAm // 418 // phala niSpattau // 419 // phulla vikasane // 420 // culla hAvakaraNe // 421 // phulla vikasane // 422 // cilla zaithilye ca // 423 // pela phela zela pela sela vehala sala tila tilla palla vella gatau // 434 // vela cela kela kvela khela skhala gatau // 440 // khala saMcaye c| // 441 // zvala ivalla Azugatau // 443 // gala (iti lAntAH) carva adane // 445|| agAlIt / acarvIt / pUrva parva marva pUraNe // 448 // garva dhivu zava gatau // 451 // karva kharva garva dapai // 454 // SThivU zivU nirasane // 456 // SThivUklamvAcama iti dIrgha SThIvati / - 148 tirvA SThivaH // 41 // 43 // SThivedvitve sati pUrvasya dvitIyasya tirAdezo vA syAt / tiSTheva TiSTheva / terikaarotroccaarnnaarthH| tena 'indha' ityAdinA veTi tuSThayUSati TuSThayUSati / pUrvasyetyAdezavidhAnameva jJApayati SThiveH pakAraH ThakAraparaH SThASTyaiprabhRtInAM tu tavargaparaH / tena tasthau taSTayau ityAdi bhavati / cikSeva / jIva prANadhAraNe // 457 // pIva mIva tIva nIva sthaulpe // 461 // urvai turvai thurvai durvai dhurve jubai ava bhavaM zarva hiMsAyAm // 470 // mu mava bandhane // 472 // gurdai udyame // 473 // pivu mivu nivu secane // 476 // hivu divu jivu priinnne||479|| ivu vyAptau // 480 // invati / invAJcakAra / ava rkssnngtikaantipriititRptyvgmnprveshshrvnnkhaamyrthyaacnkriyecchaadiiptyvaaptyaalinggnhiNsaadhnbhaavddhissu|| // 481 // avati / AvIt / mA bhavAnavIt / iti vaantaaH| kaza zabde // 482 // sautro'ymityeke| miza maza roSe ca // 484 // zaza plutagatau // 48 // utpatya ga. mana ityrthH| Niza samAdhau / / 486 / / dR} prekSaNe // 487 / / pshyti| RdilavItyaGi RdRzo'GIti guNe adarzat / pksse| . :- 149 aH sRjidRzo'kiti // 4 / 4 / 116 // sRjidRzoH svarAtparo dhuDAdau pratyaye akAro'ntaH syAt akiti / paratvAdakArAgame sati vRddhiH| tato yajasRjeti zasya Satve / : 180 SaDhoH kaH si // 2 / 162 // SakAraDhakArayoH sthAne sakAre kakAra AdezaH syAta / nAmyantasyeti sasya Satve adrAkSIt / adrASTAm / adraakssuH| dadarza / ddRshtuH| sRjidRzIti vetti| dadarzitha / dadraSTha / dRzyAt / draSTA / drkssyti| ||iti shaantaaH|| ghuSa zabde / // 48 // aghuSat / aghoSIt / cUSa pAne // 489 // tUSa Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavAdayaH ] siddhahaimabRhatprakriyA. tuSTau // 490 // pUSa vRddhau // 491 // lUSa mUSa steye // 493 // khUpa prasave / / 494 // sUpati / Upa rujAyAm // 49 // USAJcakAra / ISa ucche / / 496 / / uccha uccayanam / kRSaM vilekhane // 497 / / karSati / .. 151 spRzamRzakRSatRpaDapo vA // 3 / 4 / 54 // spRzAdibhyo dhAtubhyo'dyatanyAM sijvA syAt / spRzAdisapo vaa| akrAkSIt / akAkSIt / pksse| . 152 haziTo nAmyupAntyAdRzo'niTaH sak // 3 / 4 / 55 // haziDantAnAmyupAntyAd dRzivarjitAt aniTo dhAtoradyatanyAM parataH sak pratyayaH syAt / sico'pavAdaH / akRkSat / akRkSatAm / kaSa ziSa jaSa jhaSa vaSa maSa muSa ruSa riSa yUSa jUSa zaSa caSa hiMsAyAm // 610 // 153 shlubhecchrussrissstaadeH||4|4|46|| ebhyaH parasya takArAdestAdyazita AdiriD vA syAt / roSitA / roSTA / reSitA / reSTA / vRSa saMghAte ca 511 // bhaSa bhartsane // 512 // bhavati / paizunyena vaktItyarthaH / jiSU viSU miSa niSU pRSU vRSU secane // 518 // mRSU sahane ca // 519 / / uSU zripU zliSU puSU pluSa dAhe // 524 // oSati / auSIt / ... ... 154 jAgruSasamindhernavA // 3 // 4 // 49 // jAgR upa sampUrva indha ityetebhyo dhAtubhyaH parasyAH parokSAyAH sthAne AmAdezo vA syAta AmantAcca pare kRbhvastayaH parokSAntA anuprayujyante / oSAJcakAra / pakSe uvoSa / uuptuH| uussuH| uvossith| ghRSa saMgharSe // 525 // // hRSu alIke // 526 // puSa puSTau 1527bhUSa (iti pAntAH) tasu alaMkAre / / 529 / / tusa hasa hasa rasa zabde // 533 // lasa *leSaNakrIDanayoH // 534 // lalAsa / lesatuH / ghaslaM adane // 535 / / ghasati / aghasat / jaghAsa / gamahanetyupAntyalope / 155 ghasvasaH / / 2 / 3 // 36 // nAmyantasthAkavargAtparasya ghaservasezca dhAtoH saMbandhinaH sakArasya SaH syAt / ghasirihAyameva / Adezasya kRtatvenaiva siddhatvAt / akRtasakArArtha vacanam / jksstuH| jkssuH| jaghasitha / jaghastha / ghastA / 156 sastassi // 4 // 3 / 92 // ashitiitynuvrtte| dhAtoH sakArAntasyAziti sakArAdau pratyaye viSayabhUte takAro'ntAdezaH syAt / ghatsyati / aghatsyat / Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe viSayasaptamIvijJAnAt avAttAm avAttetyatra prAgeva sasya tkaarH| hase hasane // 836 // pisa pesa vesa gatau // 539 // zamU hiMsAyAm // 540 // zazAsa / zazasatuH / na zasadadetyetvaM na / zaMsU stutau ca // 541 // zaMsati / zazaMsa / AziSi nalopaH zasyAt ||iti saantaaH| miha secane // 542 // meDhA / mekSyati / dahaM bhasmIkaraNe // 43 // dahati / bhvAderdAdergha iti hasya ghatve gaDadavAderiti dasya dhatve vRddhau ca adhAkSIt / dhuDhasvAditi sijlope adhazcaturtheti tasya dhatve ca adAgdhAm / adhaakssuH| ddaah| dehtuH| dehith| ddgdh| dhyaat| dndhaa| dhakSyati / caha kalkane // 544 // kalkanaM daMbhaH zAThayaM ca / acahIt / raha tyAge // 545 // rahu gatau // 546 // raMhati / daha dahu vRha vRddhau // 549 // dahati / daMhati / varhati / bRha bRhu zabde ca 551 // abRhat / avahIt / abRhIt / uha tuha dui ardane // 54 // auhat / auhIt / uvoha / atuhat / atohIt / aduhat / adohIt / arha marha pUjAyAm // 556 // arhati / AhIt / Anarha / iti haantaaH| ukSa secane // 557 // ukSati / ukSAJcakAra / rakSa pAlane // 558 // makSa mukSa saMghAte // 560 // akSau vyAptau ca // 561 // 157 vAkSaH // 5 // 4 // 76 / / akSau ityetasmAt kartari vihite ziti nuH pratyayo vA syAt / - . 158 uznoH // 4 / 3 / 2 // dhAtoH parayorunu ityetayoH pratyayayorakGiti pratyaye guNaH syAt / akSNoti / akSati / AkSIt / ASTAm / AkSiSTAm / AnakSa / akSitA / aSTA / takSau tvakSau tanUkaraNe // 563 // 159 takSaH svArthe vA // 3477 // svArthastanUkaraNaM tasmin vartamAnAt takSau ityetasmAt kartari vihite ziti *nuH pratyayo vA syAt / takSNoti takSati kASTham / svArthe kim / saMtakSati vAgbhiH ziSyaM nirbhartsayatItyarthaH / atakSIt / atAkSIt / atakSiSTAm / atASTAm / takSitA / taSTA / NikSa cumbane // 564 // praNikSati / nikssitaa| tRkSa stRkSa NakSa gatau // 567 // vakSa roSe // saMghAta ityeke // 568 // khakSa tvacane // 569 // tvacanaM tvagrahaNam , saMvaraNaM vA / mUrta anAdare // 570 // kAkSu vAkSu mAkSu kAMkSAyAm // 573 // drAkSu dhrAkSu dhvAkSu ghoravAsite ca // 576 // iti sAntAH / eSAM pAnteSu pATho yukto vaicitryArthaM tviha kRtH|| . // iti parasmaipadinaH // Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. // athAtmanepadinaH // gAG gatau // 1 // gAte / gAte / gAte / gAse / gAthe / gaadhve| gai| gaavhe| gAmahe / geta / geyAtAm / geran / gethaaH| geyAthAm / gedhvam / geya / gevahi / gemahi / gAtAm / gAtAm / gAtAm / gAsva / gAthAm / gAdhvam / gai| gAvahai / gAmahai / agAta / agAtAm / agAta / agaathaaH| agAthAm / agAdhvam / age| . agAvahi / agAmahi / agAsta / agAsAtAm / agAsata / agaasthaaH| agAsA thAm / agAdhvam / agAddhvam / agAsi / agAsvahi / agAsmahi / jge| / jgaate| jagire / jagiSe / jagAthe / jagidhve / jge| jagivahe / jagimahe / gAsISTa / gAsIyAstAm / gAsIran / gAsISThAH / gAsIyAsthAm / gAsIdhvam / gAsIya / gAsIvahi / gAsImahi / gAtA / gAtArau / gaataarH| gAtAse / gAtAsAthe / gAtAdhve / gAtAhe / gAtAvahe / gAtAsmahe / gaasyte| gAsyete / gaasynte| gAsyase / gAsyethe / gAsyadhve / gAsye / gAsyAvahe / gAsyAmahe / agAsyata / agAsyetAm / agAsyanta / agAsyathAH / agAsyethAm / agAsyadhvam / agAsye / agAsyAvahi / agAsyAmahi / miG ISaddhasane // 2 // smayate / smayete / smayante / smayeta / smayatAm / asmeSTa / asmeSAtAm / asmeSata / asmesstthaaH| asmeSAthAm / . 160 myintAtparokSAdyatanyAziSo dho DhaH // 2 // 1180 // rephAntAnAmyantAca dhAtoH parAsAM parokSAdyatanyAziSAM vibhaktInAM yo dhakArastasya DhakAra AdezaH syAt / asmeTvam / nAmyantAditi dhAtorvizeSaNaM kim / vavasidhve / rnAmyantAditi kim / apagdhvam / parokSAdyatanyAzipa iti kim / studhve / sissmiye| sissmiyaate| - 161 hAntasthAjJIDbhyAM vA // 2 / 1181 // hakArAntAdantasthAyAzca parAJ beriTazca parAsAM parokSAdyatanyAziSAM saMbandhino dhakArasya DhakAro vA syAt / vacanabhedo ythaasNkhynivRttyrthH| siSmiyitve / siSmiyidhve / smeSISTa / smetaa| smeSyate / asmeSyata / DIGa vihAyasAgatau // 3 // Dayate / aDayiSTa / DiDye / DayiSISTa / DayitA / DayiSyate / addyisstt| uMG kuMG guMG puMG DaMG zabde // 8 // avate / Avata / auSTa / Uve / atra vArNAt prAkRtaM balIya ityuva tatazca smaandiirghH| ossiisstt| otaa| kvte| akoSTa / cukuve / cyuGa jyuGa juMGa muMGa pluG gatau 65. Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 siddhahaicabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe. // 1 // ruMG reSaNe ca // 14 // reSaNaM hiMsA / cAdgatau / pUG pavane // 15 // pavanaM nIrajIkaraNam / pavate / pavitA / mUG bandhane // 16 // mavate / mavitA / dhRG avadhvaMsane // 17 // dhrte| 162 RvarNAt // 4 // 3 // 36 // RvarNAntAddhAtoH pare aniTAvAtmanepadaviSaye sijAziSau kidvatsyAtAm / __ 163 na vRddhizcAviti kGillope // 4 / 3 / 11 // aviti pratyaye yaH kito Dintazca lopastasmin sati guNo vRddhizca na syAt / lopo'darzanamAtramiha gRhyate / adhRta / adhRSAtAm / kGiditi kima / raagii| rAgaH / atra nalope pratiSedho mA bhUt / kecittu dadhIvAcarati iti kipi lope apratyaye Nigi ca dadhyA dadhyayatItyatrApi guNavRddhayoH pratiSedhamicchanti / tanmatasaMgrahArtha kDillope sati aviti pratyaye pare guNavRddhI na bhavata iti vyAkhyeyam / viti tu dadhayati / roravIti / bobhavIti / kecittu dIdhIvevyorivarNe yakAre cAntasya lukamanyatra tu gunnvRddhinissedhmaarbhnte| tadasat chaandstvaadnyoH| dadhe / dhRSISTa / dhartA / dhrissyte| meG pratidAne // 18 // pratidAnaM prtyrpnnm| prnnimyte| daiG traiG pAlane // 20 // dyte| 164 izca sthAdaH // 4 // 3 // 41 // tiSThaterdAsaMjJAcca dhAtoH para AtmanepadaviSayaH sic kidvatsyAt tatsaMniyoge ca sthAdorantasyekArAdezaH / adita / adiSAtAm / - 165 derdigiH parokSAyAm // 4 / 1 / 32 / deGaH parokSAyAM digirityayamAdezaH syAnacAyaM dviH| digye / digyAte / digyire / trAyate / atrAsta / atrAsAtAm / tatre / trAsISTa / traataa| traasyte| zyaiG gatau // 21 // pyaiG vRddhau // 22 // // iti svraantaaH|| vakuG kauTilye // 23 // vaGkate / gtaavpiityeke| makuG maNDane // 24 // maNDanaM zobhanam / akuG lakSaNe // 26 // Anathe / zIkRG secane / 26 // lokaG darzane // 27 // lokate / aalokisstt| luloke| zlokaG saMghAte // 28 // granthe ityrthH| sa ca grantho vyApAro grathyamAnasya granthiturvA / Aye'karmako dvitIye sakarmakaH / zlokate / vrakuG dhekRG zabdotsAhe // 30 // zabdasyotsAha auddhatyaM vRddhizca / rekaG akuG zaGkAyAm // 32 // kaki laulye ||33||laulyN garvazcApalyaM ca / kkte| Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 515 / bhvAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. cakake / kuki vRki AdAne // 36 // kokate / varkate / indhyasaMyogAditi kitve / cukuke / vaTTake / caki tRptipratighAtayoH // 36 // ckte| ceke / kakuG zvakuG kuG akuG zlakuG DhaukaG naukaG SvaSki raski maski tiki Tiki TIkaG sekaG kaG raghuG laghuG gatau // 53 // kaGkate / DuDhauke / tutrauke / vaSkate / ravate / laGghate / laghuG bhojananivRttAvapi / aghuG vaghuG gtyaakssepe||55|| AkSepoM vega Arambha upAlambho vaa| maghuG kaitave ca // 56 // cAd gtyaakssepe| rAghRG lAghRG sAmarthye / / 57 // drAghRG AyAse ca ||58aayaas ityanye / zlAghRG katthane // 9 // / / iti kvrgiiyaantaaH|| locUG darzane // 60 // locte| luloce / paci secane // 61|| sacate / zaci vyaktAyAM vAci // 62 // kaci bandhane // 63 // kacuG dIptau c||64|| zvaci zvacuGa gatau / // 66 // vaciM dIptau // 67 // maci mucuGa kalkane / / 69 // macuG dhAraNocchrAyapUjaneSu // 70 // pacuG vyaktIkaraNe // 71 // STuciM prasAde // 72 / / stocate / tuSTuce / ejuG bhrejuG bhrAji dIptau / / 7 / / ejAzcakre / vibheje / babhrAje / ijuG gatau // 76 // iJjate / ijAzcakre / Iji kutsane c| Ijate / IjAzcakre / Rji gatisthAnArjanopArjaneSu // 78 // arjte| aanRje| RjuG bhRjaiG bharjane // 80 // tiji kSamAnizAnayoH // 82 // nizAnaM tIkSNIkaraNam / - 166 guptijo garhAkSAntau san // 3 / 4 / 5 // gutija ityetAbhyAM yathAsaMkhyaM gardAyAM zAntau ca vartamAnAbhyAM svArthe san pratyayaH syAt / akAraH sangrahaNeSu sAmAnyagrahaNArthaH / nakAraH sanyaGazcetyatra vizeSaNArthaH / titiksste| sahate ityarthaH / tejane tu tejayati / evaM gupdhAtogIyAM jugupsata iti / anyatra gopayati / iti cviiyaantaaH| ghaTTi calane // 82 // sphuTi vikasane 83 // sphottte| ceSTi ceSTAyAm / / 84 // goSTi loSTi saMghAte // 86 // veSTi veSTane // 87 // aSTri hiMsAtikramayoH // 8 // dopAntyastopAntyo vA / aTTate / AnaTTe / eThi heThi vibAdhAyAm // 90 etthaanyckre| jiheThe / maThuG kaThuG zoke // 92 // zoko'trAdhyAnam / maNThate / kaNThate / muThuG palAyane // 92 // vaThuGa ekacaryAyAm // 94 // aThuG paThuG gatau // 96 // huDuG piDuG sNghaate||98|| zaDuGjAyAM ca // 99 / / caatsNghaate| taDuG tADane // 100 // kaDuG made // 101 // khaDuG manthe ca // 102 // khuDuG gativaikalye // 103 // kuDuG dAhe // 104 // vaDuG maDuG veSTane // 106 // vibhAjane ityeke / vibhAjanaM vibhAgIkaraNam / caramAbhAvazca / bhaDuG paribhASaNe // 10 // Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe muDuG mArjane // 108 // mArjanaM zodhanam / muNDate / tuDuG toDane // 109 // bhuDuG varaNe // 110 // varaNaM sviikaarH| caDuG kope // 111 // drADaG dhrAG vizaraNe // 113 // dadrADe / dadhADe / zADaG zlAghAyAm // 114 // RphiDAdikhADDasya latve zAlate / vADaG AplAvye // 116 // heDaG hoDaG anAdare // 117 // hiDuG gatau ca ||128||ghinnung ghuNuG ghRNuG grahaNe // 121 / / ghuNi dhUNi bhramaNe // 123 // paNi vyavahArastutyoH // 124 // gupaudhUpetyAyapratyaye paNAyati / vyavaharati stauti cetyarthaH / vyavahArArthAt paNernecchantyanye / zatasya paNate / anubandhasyAzavi AyapratyayAbhAvapakSe caritArthavAdAyapratyayAntAbhyAM paNipanibhyAmAtmanepadaM na bhavati / paNAyAzcakAra / peNe / iti TavargIyAntAH / yataiG prayatne // 125 // yete / yutRG jutRG bhAsane // 127 // yotate / jotte| vizRG vezRG yAcane // 129 // nAG upatApaizvaryAzIHSu ca // 130 // cAd yAcane / .. 167 AziSi nAthaH // 3 // 3 // 36 // AziSyevAthai vartamAnAnAthateH kartaryAtmanepadaM syAt / sarpiSo naathte| sapi, bhUyAdityAzAste ityrthH| AziSyeveti niyamaH kim / yAcyAM mA bhUt / madhu naathti| GitkaraNaM vasyAnapratyayArtham / zrathuG zaithilye // 131 // grathuG kauTilye // 132 // katthi zlAghAyAm // 133 // sviduG zvaitye // 134 // vaduG stutyabhivAdanayoH // 135|| bhaduG sukhakalyANayoH // 136 // maduG stutimodamadasvamagatiSu // 137 // spaduG kiMcicalane // 138 // kliG paridevane // 130 // mudi harSe // 140 // modate / dadi dAne / 141 // na zasadadetyetvaM na / dadade / hadi purISotsarge // 142 // hadate / ahatta / ahatsAtAm / hattA / Svadi svadi svAdi AsvAdane // 145 / / Svadiranubhave sakarmako rucaavkmkH| urdi mAnakrIDayozca / / 146 // bhvAderiti dIrgha Urdate / UrdAzcakre / kurdi gudi gudi krIDAyAm // 149 // pUdi kSaraNe // 150 // hAdi zabde // 151 // avyakte zabde ityanye / hAdaina sukhe ca / pardi kutsite zabde // 152 // skuduG aaprvnne| // 153 // ApravaNamutplava uddharaNaM ca / skundate / edhi vRddhau // 154 // edhate / edhAMcake / spaddhi saMgharSe // 15 // saMgharSaH parAbhibhavecchA / dhAkharthenopasaMgrahAdakamakaH / sparddhate / paspardai / gAdhRG pratiSThAlipsAgraMtheSu // 156 pratiSThAyAmakarmakaH / bAdhRG roTane // 157 // roTanaM pratighAtaH / dadhi dhAraNe // 158 // dedhe / badhi bandhane / / 159 // Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 517 168 zAndAnamAnvadhAnnizAnArjavavicAravairUpye diirghshcetH||3||47|| zAn dAn mAn vadh ityetebhyo yathAsaMkhyaM nizAne Arjave vicAre vairUpye ca vartamAnebhyaH svArthe san pratyayaH syAd dIrghazcaiSAM dvivacane sati pUrvasyekArasya / 169 sanyastha // 4 / 1 / 59 // dhAtodvitve sati pUrvasyAkArasya sani pare ikAraH syAt / bIbhatsate cittam / vikurute ityrthH| arthanirdezaH kim / arthAntare mA bhUt / bAdhayati / nAdhRG nAthUvat // 160 // pani stutau // 161 // Ayapratyaye panAyati / panAyAJcakAra / pene / paNivat / mAni pUjAyAm // 162 // vicAre mImAMsate / tipRG STipRG TepRG kSaraNe // 145 // tepRG kampane ca // 166 // TuvepRG kepRG gepRG kapuG clne||170|| glepRG dainye ca / cAcalane / gatAvapyanye // 171 // jiglepe| meghaGa repRG lepRG gatau // 174 // trapauSi lajjAyAm // 17 // trapate / tRphaletyetve trepe| audittvAdiDvA / trapitA } traptA / gupi gopane // 176 / / gopate / gardAyAM sani jugupsate / abuG khuG zabde // 178 // ambte| Anambe / rambate / lavuG avasraMsane ca // 179 // kabRG varNe // 180 // kabate / varNo varNanaM shuklaadishc| klIbRG adhASTarthe // 181 // kSIbRG made // 182 // zIbhRG cIbhRG zalbhi katthane // 186 / / valbhi bhojane // 186 // galbhi dhASTA // 187 // rebhRG abhuG rabhuG vabhuG zabde // 193 // STabhuG skabhuG stambhe // 196 // stambhaH kriyaanirodhH| stambhate / skambhate / jabhuGa jabhaiGa jubhuGa gAtravinAme // 199 / / jambhate / jabhate / jRmbhate / rabhiM rAmasye // 200 // Arabhate / DulabhiSa prAptau // 201 // labhate / alabdha / lebhe / bhAmi krodhe // 202 // kSamauSi sahane // 203 // kSamate / akSamiSTa / akSasta / cakSame / cakSamiSe / cakSase / cakSamidhve / cakSadhve / cakSamivahe / mono bozceti nakArAdeze cakSaNvahe / ckssmimhe| cakSaNmahe / kSamipISTa / kSesISTa / kSamitA / kssntaa| kSamiSyate / zaMsyate / kamuG kAntau // 204 // kaantiricchaa| 170 kameNiG // 3 / 4 / 2 // kamerdhAtoH svArtha NiG pratyayaH syAt / NakAro vRddhyrthH| DakAra aatmnepdaarthH| kAmayate / adyatanyAM NizrIti Gapratyaye akAm i a ta iti sthite| 171 NeraniTi // 4 / 3 / 83 // anivyaziti pratyaye gelRk syAt / iyy Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 518 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe guNavRddhidIrghatAgamAnAM bAdhako'yam / iy-atatAt / y ATiTat / gunnH-kaarnnaa| vRddhiH-kArakaH / dIrghaH-kAryate / tAgamaH-prakArya / aniTIti viSayasaptamI / tena cetana ityatra mAgeva Neope 'iDito vyaJjanAdyantAt ' iti anaH siddhH| aniTIti kim / kaaryitaa| azitItyeva / kArayati / 172 upAntyasyAsamAnalopizAsvRdito u / / 4 / 2 / 35 // samAnalopizAmukaRdanabandhavajitasya dhAtorupAntyasya Gapare Nau isvaH syAt / nityamapi dvivacanaM bAdhikhA prAgeva isvo bhavati oNeditkaraNajJApakAt / taddhi mA bhavAnoNiNat ityatra RdittvAdupAntyahasvatvapratiSedho yathA syAdityevamartha kriyate / yadi cAtra nityatvAt pUrvameva dvitIyadvitvaM syAttadAnupAntyatvAdeva isvatvasyAprAptiriti kiM tannivRttyarthena Rditkrnnen| evaM mA bhavAnaTit ityAdi siddhaM bhvti| Gapare Nau iti ca na dhAturviziSyate kiM tarhi tadupAntya iti NeH pUrvasyAdhAtutve'pi isvo bhavati / tena gonAvamAkhyat ajUgunat / kecidautaH sthAnivadbhAvenopAntyatvAbhAvAasvaM necchanti / tenAjugonat / NAvityeva / je upAntyasyaitAvatyucyamAne alIlavadityAdAvantaraGgAvapi vRddhayAvAdezAvadIdapadityAdau pvAgamaM ca bAdhitvA vacanasAmarthyAt NyupAntyasya isvaH prasajjyeta / apIpacadityAdau NyupAntyasvarAbhAvAna syAt / NigrahaNAnuvRttau tu Gapare NAvupAntyasya isva iti sarvatra iskaH siddho bhavati / Ga iti kim / kArayati / upAntyasyeti kim / acakAGkSat / yena nAvyavadhAnamiti nyAyenaiva siddhe upAntyagrahaNamuttarArtham / asamAnalopizAsvRdita iti kim / rAjAnamatikrAntavAnatyararAjat / yatrAntyasvarAdilopastatra sthAnivadbhAvena na siddhayatIti vacanam / yatra tu svarasyaiva lopastatra svarAdezavAt sthAnivadbhAvenaiva siddhayati / mAlAmAkhyat amamAlat / nanu yatrApi svaravyaJjanalopastatrApi avayavAvayavinorabhedanayena svarAdeza eveti sthAnivadbhAvenaiva siddhayati kimasamAnalopivacanena ? satyam / sthAnivadbhAvasya anityatvakhyApanArtha vacanam / tena svAdu kRtavAn asisvadadityAdi siddham / atra 'nAmino'kalihaleH' iti vRddhau kRtAyAmantyasvarAdilopAdasamAnalopitvam / nanu ca paratvAt prathama lopenaiva bhavitavyam / naivam / kalihalivarjanAt paramapi lopaM vRddhirbaadhte| ataeva tatra kalihalivarjanamarthavat / zAserUditkaraNaM yaGlupanivRttyartham / vadati sma vINA tAM Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. ghAyuMkta parivAdakaH tamapyanyaH pAyukta avIvadat vINAM parivAdakeneti tu NijAtyAzrayaNAt siddham / 173 svarAdordvatIyaH // 4 / 1 / 2 // anekasvarasya dhAtorAdya ekasvaro'vayavaH parokSADepratyaye dviH syAt / dvirdhAturityanena sarvasya dvitve prApte vacanam / iti dvitve / 174 asamAnalope sanvallaghuni u // 4 / 1 / 63 // na vidyate samAnasya lopo yasmin Gapare Nau dvitve sati pUrvasya laghuni dhAtvakSare pare sanIva kArya syAt / sanyasyetvamuktamihApi tathA / acikaNat ityAdI anekavyaJjanavyavadhAne'pi sthAdInAmittvabAdhakasyAtvasya zAsanAt sanvadbhAvo bhavati natu svaravyaJjanavyavAye'pi / tena ajajAgarat / paTumAkhyat apIpaTadityAdau tu vRddhau kRtAyAM sandhyakSaralopa iti asamAnalopatvAt snvdbhaavH| NAviti jAtyAzrayaNAt vAditavantaM prayojitavAn avIvadvINAM parivAdakena / atra NeH samAnasya lope'pi bhavati / 175 laghordIrgho'svarAdeH // 4 / 164 // asvarAderdhAtorDapare'samAnalope Nau dvitve sati pUrvasya lagholaghuni dhAtvakSare pare dIrghaH syAt / acIkamata / NAvityeva / tenAtra NiGabhAvapakSe acakamata / 176 AmantAlvAyyetnAvay // 4 / 3 / 85 // Am anta Alu Ayya itnu pratyayeSu pareSu NerayAdezaH syAt / luko'pvaadH| kAmayAJcakre / antAyyetnava auNAdikAH / NiGabhAve cakame / kAmayitA / kamitA / kAmayiSyate / kamiSyate / iti pvrgiiyaantaaH| ayi vayi payi mayi nayi cayi rayi gatau // 211 // ayate / aayisstt| - 177 dyaayaaskaasH||3|4|47|| day ay As kAs ityetebhyo dhAtubhyaH parasyAH parokSAyAH sthAne AmAdezaH syAt AmantAca pare kRbhvastayaH parokSAntA anuprayujyante / ayAzcakre / ayiSISTa / ayiSIdhvam / ayipITvam / ___178 upasargasyAyau // 2 // 3 // 100 // upasargasaMvandhino rephasya ayi gatAvityasmin dhAtau pare lakArAdezaH syAt / plAyate / palAyate / palyayate / platyayate / atrAnekavarNavyavadhAnAbecchantyeke / pratipUrvasya prayoga eva nAstItyanye / Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 520 siddhahaimabRhatmaniyA. [AkhyAtamakaraNe nilayanam / dulayanam / kathaM nirayate durayate ? ratvasyAsiddhatvAt niso dusazca na bhavati / upasargasyeti kim / parasyAyanaM parAyanam / ayAviti kim / iMNk gtau| al / prAyaH / parAyaH / ayIti ikAranirdezo'yi gatAvityasya prigrhaarthH| tayi Nayi rakSaNe ca // 213 // cAd gtau| dayi dAnagatihiMsAdahaneSu ca // 214 // dayAcakre / UyaiG tantusaMtAne // 215 // UyAJcakre / pUyaiG durgandhavizaraNayoH // 216 // knyaiG zabdondanayoH // undanaM kledanam // 217 // durgandhe'pItyeke / mAyaiG vidhUnane // 218 // sphAyaiG opyAyaiG vRddhau // 200 // pyAyate / 179 dIpajanavudhapUritAyapyAyo vA // 3 / 4 / 67 // ebhyaH kartaryadyatanyAste pare bic pratyayo vA syAt nimittabhUtataluk ca / apyAyi / apyAyiSTa / 180 pyAyaH pI // 4 / 191 // pyAyateH parokSAyAM yaGi ca pIrAdezaH syAt / pipye / pipyAte / pipyire / dIrghanirdezo yaglubarthaH / tAG santAnapAlanayoH // 221 / / tAyate / atAyi / atAyiSTa // iti yaantaaH|| vali valli saMvaraNe // 223 // zali calane ca // 224 // mali malli dhAraNe // 226 // bhali bhalli paribhASaNahiMsAdAneSu // 228 kali zabdasaMkhyAnayoH // 229 // kalli azabde ||230||||iti laantaaH|| teGa deva devane // 232 // SeGa seTaG keTa kheTaG geTTaG gletRG peG pletRG meG mlejuG secane // 242 // 181 pariniveH sevaH // 2 // 3 // 46 // parinivyupasargasthAnAmyantasthAkavargAtparasya sevaterdhAtoH sakArasya dvitve'pi SaH syAt / pariSevate / paryaSevata / pariSiSeve / niSevate / nyaSevata / niSiSeve / viSevate / vyaSevata / viSiSeve / pariniveriti kim / anusevate / dvitIyasya tu parisevate / paryasevata / parisiseve / resRG pavi gatau // 244 // revate / pavate / peve / // iti vaantaaH|| kAzaGa dIptau ||24||kleshi bAdhane // iti shaantaaH||246|| bhASi ca vyaktAyAM vAci // 247 // Ipi gatihiMsAdarzaneSu // 248 // iipte| IpAzcakre / geSaG anvichaayaam|| anveSaNamanvicchA // 249 // yeSa prayatne // 250 // jeSaG NepRG epRG heSaGgatau ||254||jesste| nesste| esste| eSAzcakre / DreSate / reSaG heSa avyakte zabde // 256 // parSi snehane // 257 // ghuSuGa kAntikaraNe ||iti ssaantaaH||258 // sransRG pramAde // 259 // kAsRG zabdakutsAyAm / // 260 // zabdasya kutsA rogH| Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. bhAsi TubhrAsi TumlAsRG dIptau // 253 // bhAsate / babhAse / bhrAsamlAseti vA zye / bhrAsyate / bhrAsate / jR bhrameti vA etve / bhrse| bbhraase| bhlAsyate / bhlaaste| bhlese / bbhlaase| rAsRGa NAmRGa zabde // 266 // Nasi kauTilye // 266 / / bhyasi bhaye // 267 // AzamuG icchAyAm / / 268 // aashNste| grasuG glasuG adane // 270 // ghasuGa karaNe // 271 // mUrdhanyAnto'yamiti cndrH| // iti sAntAH // Ihi ceSTAyAm / / 272 // ihate / IhAzcakre / ahuG plihi gatau // 274 // aNhte| AnaMhe / plehte| piplihe| garhi galhi kutsne||276|| barhi balhi prAdhAnye // 228 // varhi valhi paribhASaNahiMsAcchAdaneSu // 280 // daane'pynye| dntyosstthyaadii| avahidhvam / avahidam / vehaG jehaG vAhaGa prayatne // 283 // vivehe / jijehe / vavAhe / drAhaGa nikSepe // 284 // nidrAkSepe ityeke / ahi tarke // 28 // Uhate / UhAzcakre // gAhauG viloDane // 286 // agAhiSTa / agADha / jagAhe / gAhiSISTa / ghAkSISTa / gAhitA / gADhA / gAhiSyate / ghAkSyate / glAhauG grahaNe // 287 // gAhivat / gRhauG ityeke / gahiSISTa / aghRkSata / 182 svare'taH // 4 / 375 // sako'kArasya svarAdau pratyaye pare luk syAt / aghRkSatAm / aghRkSanta / atrAkAralope'pi sthAnivadbhAvAdanto'dAdezo na bhavati / jagRhe / jagRhiSe / jaghRkSe / agahiSTa / 183 sijAziSAvAtmane // 4 // 3 // 35 // nAminyupAntye sati dhAtoH pare AtmanepadaviSaye aniTau sijAziSau kidvatsyAtAm / ghRkSISTa / bahuG mahuG vRddhau // 289 // bhte| mNhte| iti haantaaH| dakSi zaighye ca ||290||dhukssi dhikSi sandIpanaklezanajIvaneSu // dhukSate / // 292 / / vRkSa varaNe // 293 // zikSi vidyopAdAne // 294 / bhikSi yAcJAyAm // 295 // dIkSi mauNDyejyopanayananiyamanatAdezeSu // 296 // iti darzane // 297 / / IkSate / aiksst| aiziSTa / IkSAcakre / // ityAtmanepadinaH // Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 522 siddhahaimabRhatmakriyA, AkhyAtaprakaraNe // athobhayapadinaH // zrig sevAyAm // 1 // zrayati / zrayate / NizrIti ke azizriyat / azizriyata / zizrAya / shishriytuH| zizriye / zrIyAt / zrayiSISTa / zrayitA / zrayiSyati / zrayiSyate / azrayiSyat / azrayiSyata / NIMga prApaNe // 2 // ninAya / ninayitha / ninetha / ninye / ninyiSe / hRg haraNe // 3 // harati / harate / ahArSIt / ahata / jahAra / jahartha / jahiva / jahe / jahiSe / hiyAt / hRSISTa / hartA / hariSyati / hariSyate / bhuMga bharaNe // 4 // bharati / bharate / abhASarSIt / abhATIm / abhRta / abhRSAtAm / babhAra / babhratuH / babhartha / babhUva / babhRma / babhre / babhUSe ! bhriyAta / bhRSISTa / bhartA / bhrissyti| bhrissyte| dhuMga dhaarnne||||dhrti| dhrte| adhArSIt / adhRta / DukuMga karaNe // 6 // 184 *kRratanAderuH // 3 // 4 // 83 // kRgastanAdezca gaNAt kartari vihite ziti uH pratyayaH syAt / uznoriti guNe kroti| . 185 ataH zityut // 4 // 2289 // zityaviti pratyaye ya ukArastannimitto yaH kRgo'kArastasyokAraH syAt / uvidhAnabalAd guNo na bhavati / okAra evAnyathA vidhIyeta / kurutH| kurvanti / ukAranimittatvenAkAravijJAnAt kuryAdityAdAvukAralope'pi bhavati aDAgamasya ca na bhavati / zitItyukArasya vizeSaNaM kuruta ityAdau ziti vyavahite'pi yathA syAdityevamartham / avitItyeva / karoti / 186 kRgo yi ca // 4 / 2 / 88 // kRgaH parasyokArasya yakArAdau vami cAviti malyaye luk syAt / avitItyeva / karomi / kurmItyapi kazcittadasaMmatam / * gU hiMsAyAmityasmAttu nakAravyavadhAnAt uH parona saMbhavatIti na bhavati / / 187 kurucchuraH // 21 // 66 // kurucchuroH saMbadhino nAmino rephe pare dI na syAt / kurvH| kurmH| kurvityukAraH kim / kurat zabde / kUryate / kUryAta / * tanAdAvapaThitvA bhvAdipATho'sya karatItyatra zavarthaH / yeSAM mate tanAdau pAThastanmate 'tanbhyo vA tathAsi' iti rUpadvayaM prApyeta zava ca na siddhayet / svamate tu akatha akRthA iti nityameva 'dhuhasvAditi luk / anyaiH kRg tanAdau paThitastatsAhacaryAt kRg gRhyate natu kRgaT / Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. 523 kecidasyApi pratiSedhamicchanti / atha dvivacane pUrvasya kasmAd dIrgho na bhavati / rI: rirvaa-rirytuH| riyuH| bahiraGgalakSaNasya yatvasyAsiddhatvena vyaJjanasyAbhAvAt / saMvivyAyetyAdau tu nAmino'siddhatvAt / kurute / kurvAte / kurvate / kurvahe / kurmhe| kuryAt / kurvIta / karotu / kurutAt / kurutAm / kurvantu / 188 asaMyogAdoH // 4 / 2 / 86 // asaMyogAtparo ya ukArastadantAt pratyayAtparasya herlak syAt / kuru / kurutAt / kurutam / kuruta / karavANi / karavAca / karavAma / asaMyogAditi kim / akSNuhi / asaMyogAdityorvizeSaNAdihApi na / aapnuhi| oriti kim / krINIhi / pratyayAdityeva / yuhi / kurutAm / kurvAtAm / kurvatAm / akarot / akurutAm / akurvan / akuruta / akurvAtAm / akurvata / akArSIt / akArTAm / akArSaH / akRta / akRSAtAm / akRpata / cakAra / cakre / kriyAt / kRSISTa / kartA / kariSyati / kariSyate / 189 saMpareH kRgaH ssaT // 4 / 4 / 92 // saMparibhyAM parasya kRga AdiH . ssaT syAt / saMskaroti kanyAm / bhUSayatItyarthaH / saMskRtaM vacanam / saMskAro vAsanA / tatra naH saMskRtaM smuditmityrthH| pariSkaroti kanyAm / pariSkRtam / prisskaarH| tatra naH pariSkRtam / bhUSAsamavAyayorevecchantyeke / tanmate'nyatra parikRtam / pUrva dhAturupasargeNa saMvadhyate pazcAtsAdhaneneti dvivacanAdaDAgamAca pUrva ssaDeva bhavati / saMcaskAra / paricaskAra / samaskarot / paryaskarot / samaskArSIt / paryaskArSIt / samaciskarat / paryaciskarat / kathaM saMkRti; ? gargAdipAThAt / saMkaraH parikara iti kirateralA bhaviSyati / saMkAra ityatra kiratireva / bahulAdhikArAd ghaJ / ssaDiti dvisakAranirdezAt samaciskaradityAdau So na / pariSkarotItyAdau tu adhastanasUtreNa bhavati / 190 asoGAsivUsahassaTAm // 2 // 3 // 48 // parinivibhyaH parasya sivUsahoAMkhossaDAgamasya ca saMbaMdhinaH sakArasya SaH syAt / bahuvacanaM parinivibhiH saha yathAsaMkhyanivRttyartham / pariSkaroti / 191 stusvaJjazcATi navA // 23 // 49 // parinivibhyaH parasya stusvaJjo(khorasoGasivUsahassaTAM ca sakArasyATi sati po vA syAt / stusvaJjonisya prApte sivUsahassaTAM cAprApte vibhASA / paryaSkarot / paryaskarot / Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 524 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 192 upAda bhuussaasmvaayprtiytnvikaarvaakyaadhyaahaare||4|4|96|| upAtparasya kugo bhUSAdiSvartheSvAdiH saT syAt / bhUSAlaMkAraH / kanyAmupaskaroti bhUpayatItyarthaH / samavAyaH smudaayH| tatra na upaskRtaM samuditamityarthaH / punaryatnaH prtiytnH| sato'rthasya saMbaMdhAya vRddhaye tAdavasthAya vA samIhA prtiytnH| edho dakasyopaskurute / kANDaguNasyopaskurute / tatra pratiyatata ityarthaH / prakRteranyathAbhAvo vikAraH / upaskRtaM bhuGkte vA gacchati / vikRtmityrthH| gamyamAnAthasya vAkyaikadezasya svarUpeNopAdAnaM vAkyAdhyAhAraH / upaskRtaM jalpati adhIte vaa| sopaskarANi suutraanni| svaakyaadhyaahaaraanniityrthH| eSviti kim / upkroti| hikkI avyakte zabde // 7 // hikkati / hikkte| aJcaga gatau // 8 // gatipUjanayorayam / azcati / aJcate / DuyAcUga yAcyAyAm // 9 // yAcati / yAcate / vidymityeke| DupacI pAke // 10 // pacati / pacate / apAkSIt / apakta / rAjRg TubhrAtRg dIptau // 12 // rAjati / rAjate / bhrAjati / bhrAjate / nRbhrameti vA etve / rejtuH| rraajtuH| bhejtuH| vbhraajtuH| reje / rarAje / bheje / bbhraaje| bhrAjeriha pATho rAjasAhacaryArthastena yajasRjetyatrAsyaiva grahaNam / nanvevaM SatvaM vikalpyatAmiti cet punaH pAThaH AtmanepadAnityavajJApanArthaH / tena labhati labhate sevati sevate ityAdi siddham / bhajI sevAyAm // 13 // bhajati / bhajate / abhAkSIt / abhakta / babhAja / bheje / bhajyAt / bhakSISTa / bhaktA / bhakSyati / bhakSyate / raJjIM rAge // 14 // 193 aghinozca rajeH // 4 / 2 / 50 // raJjerakaTi ghinaNi zavi ca pratyaye upAntyanakArasya luk syAt / rajati / rajate / vyaJjanAnAmaniTItyatra bahuvacanasya jAtyarthakhAt arAGkSIt / arakta / reTTag paribhASaNayAcanayoH // 16 // veNTag gatijJAnacintAnizAmanavAditragrahaNeSu // 16 // catega yAcane // 17 // acatIta / acatiSTa / methUga saMgame ca // 18 // mimetha / mimethe / cadeg yAcane // 19 // Ubundaga nizAmane // 19 // bundati / RdikhAdvAGi abudat / abundIt / abundiSTa |dhaanto'ymiti nandI / Nig Neg kutsAsanikarSayoH // 21 // mig mega medhAhiMsayoH // 23 // medhRg saMgame ca // 24 // caanmedhaarhisyoH| zudhaga mRdhRga unde // 26 // undaH kledanam / zardhati / zardhate / mardhati / mardhate / budhag bodhane // 27 // bodhati / bodhate / abudhat / abodhIt / Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH] siddhahaimabRhatprakriyA. 525 abodhiSTa / khanUga avadAraNe // 28 // gamahanetyalluki ckhntuH| cakhne / dAnI avakhaNDane / // 29 // Arjave dIdAMsati / dIdAMsate / zAnI tejane // 30 // nizAne zIzAMsati / zIzAMsate / arthAntare tu sano'bhAve pratyayAntarANyapi / zapI Akroze // 31 // zapati / zapate / azApsIt / azapta / zazApa / zepe / cAyaga pUjAnizAmanayoH // 32 // vyayI gatau // 33 // avyayIt / avyayiSTa / alI bhUSaNaparyAptivAraNeSu // 44 // dhAvUga gatizuddhayoH // 38 // cIga RSIvat // 36 // anRdidayamityeke / / dAga dAne // 37 // RSI AdAnasaMvaraNayoH // 38 // bheSag bhaye // 39 // bhraSaga calane ca // 40 // paSI bAdhanasparzanazoH // 41 // shaanto'ymityeke| laSI kAntau // 42 // kAntiricchA / bhrAzabhlAzeti vA zye / abhilaSyati / abhilaSati / abhilapyate / abhilapate / caSI bhakSaNe // 43 // chaSI hiMsAyAm // 44 // cacchApa / cacchaSe / tviSIM dIptau // 42 // tveSati / tveSate / akhikSat / avikSata / avikSAtAm / aSI asI gatyAdAnayozca // 47 // dAsRga dAne // 48 // mAga mAne // 49 // mAnaM vartanam / mAhati / mAhate / guhauga saMvaraNe // 50 // 194 gohaH svare // 42 // 42 // kRtaguNasya guheH svarAdau pratyaye pare upAntyasyot syAt // gRhati / gRhate / agRhIt / iDabhAve sak / aghukSat / agUhiSTa / iddbhaavpksse| 195 duhadihalihaguho dantyAtmane vA skH||4|3|74|| ebhyaH parasya saksatyayasya dantyAdAvAtmanepade pare lug vA syAt / ityanena vA sako luki agUDha / aghukSata / aghukSAtAm / aguuddhaaH| aghukSathAH / jugRha / juguhatuH / / jugRhe| guhyAt / gRhissiisstt| ghukSISTa ! gRhitA / goddhaa| gUhiSyati / ghokSyati / gahiSyate / ghokSyate / bhlakSI bhakSaNe // 51 // bhlakSate / bhkssiitynye| // ityubhayapadinaH // // atha bhvAdiSu dyutAdayaH // dyuti dIptau // 1 // dyotte| . 196 yudbhyo'dyatanyAm ||3|3|44||bhuvcnN gaNArtham / dhutAdibhyo'dya Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 526 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtamakaraNe tanIviSaye kartaryAtmanepadaM vA syAt / ludiyatAdItyaGa / adyutat / ayotiSTa / prAptavibhASeyam / 197 dyuteriH||4|1|41|| dyuterdvitve sati pUrvasyota iH syAt / vidyute / ruci abhipItyAM ca // 2 // rocate / arucat / arociSTa / ghuTi parivartane // 3 // ghoTate / aghuTat / aMghoTiSTa / ruTi luTi luThi pratIghAte // 6 // zvitAG varNe // 7 // azvitat / azvetiSTa / bimidAG snehane // 8 // medate / amidata / amediSTa / vizvidAi viSvidAG mocane ca // 10 // cAtsnehane / azvidat / azvediSTa / svedate / asvidat / asvedisstt| zubhi dIptau // 11 // azubhat / azobhiSTa / kSubhi saMcalane // 12 // akSubhat / akSobhiSTa / Nabhi tubhi hiMsAyAm // 14 // anabhat anabhiSTa ! atubhat / atobhiSTa / sambhuG vizvAse // 15 // saMbhate / asrabhat / asrambhiSTa / bhraMzUGa srasUG avasraMsane // 17 // abhrazat / abhraMziSTa / asrasat / atraMsiSTa / dhvaMsUG gatau ca // 18 // caadvtteNsne| dhvaMsate / adhvasat / adhvNsisstt| atha dyutAdyantargaNo vRtAdiH / vRtUGa vartane // 19 // vartate / atat / avartiSTa / vavRte / vartiSISTa / vrtitaa| 198 vRdbhayaH syasanoH // 3 // 3 // 45 // bahuvacanaM pUrvavat / vRtAdayo dyutAyansagatAH paJca / tebhyaH syakArAdipratyaye viSaye sanpratyaye viSaye ca kartaryAtmanepadaMvA syAt / iyamapi prAptavibhASA / vartiSyate / pakSe / 199 na vRdbhyaH // 4 / 4 / 56 // tUG syandauGa vadhU dhU kRpauG ebhyaH parasya stAyazita AdiriD na syAt ' anAtmanAm ' anAtmanepadanimittaM ced vRtAdayo na bhavanti / anAtmanepadanimittaM ca vRtAdayaH syasani zvastanyAM ca kRpivikalpena bhavanti syandikRporaudillakSaNo vikalpaH parasAdanena bAdhyate / vartyati / avatiSyata / avaya't / syandauG prasravaNe // 20 // asyadat / asyandiNTa / audittvAdiDvikalpe asyanta / asyantsAtAm / sasyande / sasyandithe / ssyntse| syandiSyate / syantsyate / syantsyati / asyandiSyata / asyntsyt| asyantsyat / 200 nirabhyanozca syandasyAprANini // 2 // 3 // 50 // nirabhyanubhyazcakArAt parinivibhyazca parasyAprANikartRke'rthe vartamAnasya syandeH sakArasya So vA syAt / Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 527 niSyandate niHsyandate vA tailam / abhissyndte| abhisyandate / anussyndte| anusyndte| prissyndte| parisyandate / nissyndte| nisyndte| viSyandate / visyndte| zanirdezAd yalupi na bhvti| nirabhyanozceti kim / atisyandate tailam / aprANinIti kim / parisyandate matsya udake / paryudAso'yaM na prasajyapratiSedhaH / tena patra prANI cApANI kartA bhavati tatrApANyAzrayo vikalpo bhavati na tu prANyAzrayaH prtissedhH| anuSyandete anusyandete vA mtsyodke| ninibhyAM necchantyeke / vRdhraG vRddhau // 21 // vardhate / avRdhat / avardhiSTa / vaDadhe / vardhiSyate / vaya'ti / zRdhRG zabdakutsAyAm // 22 // vRdhUvat / kRpauG sAmarthya // 23 // 2.1 kara lalaM kRpo'kRpITAdiSu / / 2 / 3 / 99 // kRperdhAtokArasya lukAro rephasya ca lakAra AdezaH syAt sa cet kRpiH kRpITAdiviSayo na bhavati / klpte| aklapat / aklpisstt| aklupta / cklpe| cklpisse| cklpse| klUpiSISTa / klapsISTa / 202 kRpaH zvastanyAm // 33 // 46 // kRpeH zvastanyAM viSaye kartaryAtmanepadaM vA syAt / klpitaa| klptaa| kalpitAse / kalptAse / parasmaipadaviSaye na vRdbhaya itIniSedhAt / kalptA / kalptAsi / kalpiSyate / kalpsyate / kalpsyati / akalpiSyata / akalpsyata / akalpsyat / // iti dyutAdiH // // atha bhvAdiSu jvalAdayaH / / ghyala dIptau // 1 // zeSAditi parasmaipade jvalati / kuca saMparcanakauTilyapatiSTambhavilekhaneSu // 2 // saMparcanaM mizratA / vilekhanaM kaSaNam / pala pathe gatau // 4 // patati / - 203 zvayatyasUcacapataH zvAsthavocapaptam // 4 / 3 / 103 // zvayati asU pan pat ityetteSAmaGi pare zva astha voca papta ityete AdezAH syuH| sRdikhAda apatat / pathati / apathIt / kathe niSpAke // 5 // mathe viloDane // 6 // palaM Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 528 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe vizaraNagatyavasAdaneSu // 7 // zrautItyAdinA sIdAdeze sIdati / asadat / sasAda / sedtuH| seditha / sstth|| 204 sado'prate; parokSAyAM tvAdeH // 2 / 3 / 44 // prativarjitopasargasthAt nAmyantasthAkavargAt parasya sado dhAtoH sakArasya dvitve'pyavyapi SaH syAt parokSAyAM tu dvitve sati AdeH pUrvasyaiva bhavati / niSIdati / nyaSIdata / vyapIdata / parokSAyAM khAdereva / nipasAda / viSasAda / aprateriti kim / pratisIdati / zala zAtane / / 8 // zAtanaM tanUkaraNam / ___205 zadeH ziti // 3 // 3 // 41 // zadeH zidviSayAt kartaryAtmanepadaM syAt / zrautItyAdinA zIyAdeze / zIyate / azadat / zazAda / shttaa| zatsyati / budha avagamane // 9 // bodhati / abodhIt / anusvAredayamityeke / abhautsIt / Tuvam ugiraNe // 10 // vamati / avamIt / jUbhrameti vA etve vemtuH| vvmtuH| bhramU clne||11|| bhrAsabhlAzeti vA zye bhrmyti| bhramati / bhrmtuH| bbhrmtuH|kssr saMcalane // 12 // akSArIt / cala kampane // 13 // calati / acAlIt / jala ghAtye // 14 // ghAtyaM jaDalam / Tala Tvala vailavye // 16 // Thala sthAne // 17 // aSopadezo'yamitya nye / hala vilekhane ||18||nnl gandhe // 19 // nlti| bala prANanadhAnyAvarodhayoH // 20 // babAla / belatuH / pula mahattve // 21 // kula bandhusaMstyAnayoH // 22 // pala phala zala gatau ! // 28 // phalizalyoH punaH pATho jvalAdikAryArthaH / zaleH parasmaipadArthazca / hula hiMsAsaMvaraNayozca // 26 // cAd gatau / kruzaM AhvAnarodanayoH // 27 // haziTa iti saki akrukSat / koSTA / kasa gatau // 28 // ruhaM janmani // 29 // bIjajanmanItyanye / rohati / arukSat / roDhA / rami krIDAyAm // 30 // pahi marSaNe // 31 // asoDeti Satve prisshte| niSahate / viSahate / asoDeti pratiSedhAt parisoDhaH / prisoddhvyH| nisoDhaH / nisoddhvyH| visoDhaH / visoDhavyaH / De-mA parisIpahat / mUladhAtostu SatvaM bhavatyeva / sopratiSedhastu sahereva na sivastasya sorUpAsaMbhavAt / aTi sati stusvaJjazcATIti vA pakham / paryaSahata / paryasahata / nyaSahata / nyasahata / vyaSahata / vyasahata / asoGasivUsahetyeva / paryasoDhayat / paryasISivat / paryasISahat / sahalubheccheti veTi sahitA / pakSe hasya Dhatve, tasya dhatve, dhasyApi Dhatve / Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhvAdayaH ] siddhahaimabRhatpakriyA. 529 - 206 sahivaheroccAvarNasya // 1 // 3 // 43 // sahivahi ityetayoDhasya taDDhe pare'nu luk syAt avarNasya caukAraH / soDhA / // iti jvlaadiH|| // atha bhvAdiSu yajAdayaH // yajI devapUjAsaMgatikaraNadAneSu // 1 // yajati / yajate / ayAzIt / ayaSTa / 207 yajAdivazvacaH sasvarAntasthA vRt // 4 / 1 / 72 // yajAdInAM vazvacozca parokSAyAM dvitve sati pUrvasya sasvarAntasthA nRt-ikAraukAraRkArarUpA pratyAsattyA syAt / vaciti vazsAhacaryAt vacaMka bagAdezo vA AdAdiko gRhyate na yaujAdikaH / iyAja / 208 yajAdivace kiti // 41 // 79 // yajAdInAM dhAtUnAM vacezca kiti pratyaye pare sasvarAntasthA yat syAt / IjatuH / IjuH / iyajitha / iyaSTha / Ijiva / iijim| iije| ijyAt / yakSISTa / yaSTA / yakSyati / yakSyate / veMga tantusaMtAne // 2 // vayati / avAsIt / 209 vervay // 4 / 4 / 19 // vego dhAtoH parokSAyAM vayityayamAdezo vA syAt / uvAya / yajAdivaceH kitIti yati / 210 na vayo ra // 4 / 1 / 73 // vegAdezasya vayeryakAraH parokSAyAM na syAt / uuytuH| UyuH / uvayitha / UyathuH / Uya / uvAya / uvaya / Uyiva / Uyima / vayAdezAbhAve / 211 veryH||4|174|| vego'yakArAntasyAviti parokSAyAM parato vRdvA na syAt / AtsaMdhyakSarasyetyAtve / vavau / 212 aviti vA // 4 / 178 // vego'yakArAntasyAviti parokSAyAM parato yavRdvA na syAt / vavatuH / UvatuH / atra pUrva yat tato dvitvaM tatazca punarvakArasya yat prAmoti param / Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 530 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtamakaraNe 213 vRtsakRt // 4 / 1 / 102 // dhAtorkhat sakRdekavArameva syAt / yAvasaMbhavastAvadvidhiriti nyAyAt punaHmAptaM pratiSidhyate / iti na bhavati / vvuH| uuvuH| dvitve kRte parakhAddhAtoruvAdeze sati pazcAt pUrvasya samAnasya diirghH| aya iti kim / UyatuH / vavitha / vavAtha / Uye / Uve / UyAta / vAsISTa / vaataa| vAsyati / vAsyate |vyeg saMvaraNe // 3 // vyayati / avyAsIt / vyayate / avyAsta / 214 vyasthavaNavi // 4 // 2 // 3 // vyayatesthavi Navi ca viSayabhUte AkAro na syAt / dvitve / 215 jyAvyevyadhivyacivyatheriH // 4171 // eSAM parokSAyAM dvitve sati pUrvasyekAraH syAt / nAmino'kalihalIti vRddhau vivyAya / vivytuH| vivyuH| kecittu parokSAmAtre AkhapratiSedhamicchanto vyego vRdvidhi vikalpayanti tvaktraiH saMvivyayurdehAn iti siddham / tadapare pAThabhrama evAyamiti manyante / tvaktraiH saMvinyuraGgAni iti tu samyakpAThaH / evaM 'saMvivyayurvasanacAru camUsamutthaM pRthvIrajaH karabhakaNThakaDAramAzAH' ityatrApi 'saMvivyurambaravikAsi camUsamuttham ' iti stpaatthH| thavi 'Rvye'da ' ityanena nityamiT / vivyayitha / vivye / yajAdivaveriti bIyAt / vyAsISTa / vyAtA / vyAsyati / vyAsyate / DeMg spardAzabdayoH // 4 // Ahvayati / aahvyte| ___ 216 hAlisicaH // 3 / 4 / 62 // ebhyaH kartaryadyatanyAmaG pratyayaH syAt / Ait / AhvatAm / Ahvan / 217 vAtmane // 4 / 63 // hAdibhyaH kartaryadyatanyAmAtmanepade pare vAG syAt / Avata / AhetAm / Anta / AhvAsta / AhvAsAtAm / 218 dvitve vaH // 4 / 1 / 87 // vayatedvitvaviSaye sasvarAntasthA vRt syAt / hu hu iti dvitve AjuhAva / dhAtorivarNAvarNetyuvAdeze AjuhuvatuH / Ajuhavitha / Ajuhotha / juhuve / anenaiva siddhe 'gauDasanIti sUtrakaraNaM Neranyasmin dvitvanimittapratyayavyavadhAyake vRnmA bhUdityevamartham / teneha na bhavati / hAyakamicchati hAyakIyati / tataH san / jihvAyakIyiSati / duvIM bIjasantAne ||5||vpti| vpte| avApsIt / avpt| uuvaap| uuptuH| uupe| upyAt / vpsiisstt| vptaa| Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhavAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 531 vapsyati / vapsyate / vahIM pApaNe // 6 // vahati / vahate / avAkSIt / avoDhAm / avAkSuH / avoDha / avakSAtAm / avakSata / uvAha / UhatuH / uvahitha / uvoDha / ' Uhe / uhyAt / vakSISTa / voDhA / vakSyati / vkssyte| ivi yjaadaavubhypdinH| atha trayaH prsmaipdinH| Tuozvi gatiddhayoH // 7 // zvayati / Tdhezverveti vaikalpike ke dvirdhAturiti dvitve saMyogAditIyAdeze azizviyat / pakSe 'RdicchvI'tyAdinA'Gi 'zvayatyam' ityAdinA zvAdeze ca azvat / azvatAm / azvan / pakSe sici 'nazcI'ti vRddhiniSedhe ashvyiit| . 219 vA parokSAyaGi // 4 / 1 / 90 // zvayate: sasvarAntasthA parokSAyAM yaGi ca pare vA skRt syAt / avitparokSAyAM kittvAda yajAditvena prApte viti parokSAyAM yaGi cApApte vibhaassaa| zuzAva / shushuvtuH| shushuvuH| zuzavitha / tRdabhAve zizvAya / shishciytuH| shishviyuH| zizvayitha / zUyAt / zvayitA / zvayiSyati / vada vyaktAyAM vAci // 8 // vadati / vadavrajeti vRddhau avAdIt / uvAda / uudtuH| upadiya / udyAt / vditaa| vadiSyati / vasaM nivAse // 9 // vsti| 'sastaH si' iti takAre avAtsIt / avAttAm / avaatsuH| uvaas| ghasvasa iti Satve UpatuH / USuH / uvsith| uvastha / uSyAt / vatsyati / ... // iti yajAdayaH // // atha bhvAdiSu ghaTAdiH // - ghaTipa ceSTAyAm // 1 // ghaTate / 'ghaTAdeIsvo dIrghastu vA triNampare' iti ghaTAdisaMjJAphalaM vakSyate / ghaTAdInAmanekArthatve'pi paThitArtheSveSa ghaTAdikAryavijJAnam , tena ' udghATayati kamalavanam ,' pravighATayitA samutpatan haridazvaH kamalAkarAnivetyAdi siddham / vighaTayatItyAdi tu acpratyayAntasya 'NijbahulaM nAnnaH kRgAdiSu' iti karotyarthe Nici rUpam / aghaTiSTa / jaghaTe / ghaTitA / ghaTiSyate / ghaTAditvAt ghaTayati / aghaatti| aghaTi / ghATaM ghATam / ghaTaM ghaTam / kSajuG gatidAnayoH / akSAJji / akSaJji / kSAnaM kSAnaM kSajaM kSaJjam / kSaJjidakSyAdInAM ghaTAdipAThabalAdanupAntyasyApi vA dIrghaH / vyathie bhayacalanayoH // 3 // vyathate / avyathiSTa / 'jyAvye ' ityAdinA vivythe| ghaTAdipAThAt vyathayati / avyAthi / Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 532 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe avythi| vyAthaM vyAtham / vyathaM vythm| prathiS prakhyAne // 4 // prathate / aprathiSTa / pprthe| mradie mardane // 6 // svadiS skhadane ||6||svdnN vidAraNam / kaduG kraduG kladuG vailavye // 9 // vaikalya iti cndrH| kndte| krndte| lndte| krapi kRpAyAm // 10 // bikhariS saMbhrame // 11 // prasiS vistAre // 12 // prasava ityanye / dakSi hiMsAgatyoH // 13 // zrAM pAke // 14 // | pAke zrAMka pAke ityasya ghaTAdikArthaH pAThaH / zrapayati / anyatra zrApayati / smaM AdhyAne // 15 // smArayati / dR bhaye // 16 // darayati / bhayAdanyatra dArayati / daza vidAraNe iti kyAdiSu paThiSyamANasyApi ghaTAdikAryArthamiha paatthH| evamuttaratrApi / nU naye // 97 // ghaTAditvAt nRNantaM prayukte narayati / nayAdanyatra nArayati / STaka staka pratIghAte // 19 // stakati / caka tRptau // 20 // cakati / cakayati / ayamAtmanepadyapi / cakate / aka kuTilAyAM gatau // 21 // akati / akayati / kakhe hasane // 22 // kakhati / akakhIt / aga akavat // 23 // rage zaMkAyAm // 24 // lage saGge // 25 // hrage hage page sage STage sthage saMvaraNe // 31 // sNvrnnmaacchaadnm| vaTa bhaTa pribhaassnne||33|| veSTane vaattyti| bhRtau bhATayati / NaTa nRttau // 34 // naTayati zAkhAm / anyatra nATayati / gaDa secane // 36 // gaDati / RphiDAdInAmiti latve galati / heDa veSTane // 36 // isvatve / hiDayati / isvavidhAnAnna gunnH| ahiDi / ahiiddii| laDa jibonmathane // 37 // laDayati jihvAM kukkurH| anyatra laaddyti| latve / lalayati / laDa vilAse ityasyaivArthavizeSe ghaTAdikAryArthamiha pAThaH / phaNa kaNa raNa gatau // 40 // phaNati / paphANa / jRbhrameti vA etve phenntuH| pphnntuH| gateranyatra phANayati ghaTam / niHsnehayatItyarthaH / caNa hiMsAdAnayozca // 41 // cAd gatau // caNati / caNayati / zabde tu cANayati / zaNa zraNa dAne // 42 / / snatha natha kratha klatha hiMsAH // 46 // krathayati / caurasyotkrAthayatIti tu yaujAdikasya ghanantAdvA nnic| jAsanATakAthetinirdezAdvA hrasvAbhAvaH / chada Urjane // 47 // UrjanaM prANanaM balaM ca / chadaNa Urjane iti paThiSyamANo'pyUrjane ghaTAdikAryArthamiha paatthH| chdytygniH| svArthe Nic // chAdayantaM prayuGkte iti nnigyaa| UrjanAdanyatra chAdayati gRhaM tRnnaiH| madai harSaglepanayoH // 48 // madaica harSa ityasyArthavizeSe isvArtha pAThaH / madayati / anyatra mAdayati / Tana stana dhvana zabde // 51 // svana avataMsane // 52 // svanayati / zabde tu svAnayati / cana hiMsAyAm // 53!! jvara roge // 54 // cala kampane // 7 // hala hala calane Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 533 adAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. // 57 // jvala dIptau / / 48 // jvalati / jvalayati / iti ghttaadyH| bhvaadiraakRtignnH| tena culumpatItyAdisaMgrahaH / // iti niranubandhA bhvAdayaH // // athaadaadyH|| adaM psAMk bhakSaNe // 2 // kartarghanadbhaya ityadAdivarjanAnna zav / atti / attH| adanti / atsi / atthaH / attha / ani / advaH / amH| adyAt / adyAtAm / adyuH / attu / attAt / 220 hudhuTo hedhiH // 4 / 2 / 83 // juhotedhuMDantAca dhAtoH parasya hedhirAdezaH syAt / addhi / hudhuDbhyAM paratvena hevizeSaNAdiha na bhavati / rudihi / heriti kim / attu / juhutAttvamityAdau nityakhAt prakRtyanapekSaNenAntaraGgalAca tAtaG / tasya ca na punadhibhAvo heriti zabdAzrayaNAt / kecittu 'hiMseherata' hiMsa, 'bhujibhaJjibhyAM tu vA ' bhuJja-mugdhi, bhaJja-bhagdhi itIcchanti / naitad vaiyAkaraNarUpasaMmatam / hindhi ityAdyeva tu bhavati / adAni / adAva / adAma / 221 adazcAT // 4 / 4 / 90 // atte rutpaJcakAt ca parayordisyoH zitorAdiraT syAt / Adat / AdaH / disyorityeva / atti / atsi / 222 ghasla sanadyatanIghacali // 4 / 4 / 17 // eSu pratyayeSvaderghasla ityayamAdezaH syAt / ghasla adane ityanenaiva siddhe'deH sannAdiSu rUpAntaranivRttyartha vacanam / ludarthaH / aghasat / 223 parokSAyAM na vA // 4 / 4 / 18 // parokSAyAM parato'derghaslAdezo vA syAt // ghasyadibhyAmeva siddhe vikalpavacanaM ghaserasarvaviSayatvajJApanArtham / tena ghastA ghasmara ityAdAveva ghase prayogo bhavati / jaghAsa / dvitve gamahanetyupAntyaluki, aghoSe prathama iti ghasya katve ghasvasa iti sasya patve jksstuH| jakSuH / Rtye'da iti nityamiT / jaghasitha / jaghAsa / jaghasa / jasiva / jakSima / pakSe Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 534 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAvaprakaraNe Ada / AdatuH / AduH / Aditha / adyAt / attA / atsyati / psAti / psAyAt / psAtu / apsAt / apsAtAm / 224 vA dviSAto'naH pum // 4 / 2 / 91 // dviSa AkArAntAca dhAtoH parasya zito'vito'naH sthAne vA pusAdezaH syAt / apmuH / apsAn / apsAsIt / apsAsiSTAm / apsAsiSuH / papsau / / papsatuH / psAtA / psAsyati / bhAMka dIptau // 3 // bhAti / abhAsIt / bbhau| babhitha / bbhaath| yAMka prApaNe // 4 // gatau ityrthH| yAti / yAyAt / ayAt / ayuH| ayAn / ayAsIt / yyau| vAMka gtigndhnyoH||5|| SNAMka zauce // 6 // snAti / ssnau| zrAMka pAke ||7||draaNk kutsitagatau // 8 // pAMka rkssnne||9|| pAyAt / lAMka aadaane||10||raaNk dAne // 11 // dAMvk lavane / vitvAnna dAsaMjJA / adAsIt / dAyAt / khyAMka prakathane // 13 // AkhyAti / 225 zAstyasUvaktikhyAteraG // 3 / 4 / 60 // ebhyo dhAtubhyaH kartaryadyatanyAmaG syAt / tinnirdezo ylubntnivRttyrthH|| asyateH puSyAditvAdaGi siddhe vacanam AtmanepadArtham / zAsterAtmanepade necchantyeke / Akhyat / AkhyatAm / Akhyan / Acakhyau / prAMk pUraNe // 14 // mAMka mAne // 16 // asyAziSi gApAsthetyetve meyAt / iMk smaraNe // 16 // adhipUrva evAyam / adhyeti| adhiitH| . . 226 iko vA // 4 // 3 // 16 // iMk smaraNe ityasya svarAdAvaviti ziti pare vA yakAraH syAt / adhiyanti / adhIyanti / adhIyAt / adhyetu ! adhItAt / adhItAm / adhiyantu / adhIyantu / adhIhi / adhyayAni / adhyayAva / adhyayAma / 227 etyastedRddhiH // 4 / 4 / 30 // iNikorastezcAdeH svarasya hyastanyAM viSaye vRddhiH syAt amAGA / [ 'aDdhAtorAdiH' ityatra 'AdiH' iti prathamAntamapyatra] Aderiti vibhaktivipariNAmAt / yatve luki ca svarAditvAbhAvAt uttareNa ('svarAdestAsu' ityanena) vRddhirna pAmotIti vacanam / viSayatvavijJAnAt paratvAdvA prAgeva vRddhau kuto yatvAllukoH prAptiriti cet satyam / idameva vacanaM jJApakaM kRte'smin dhAtupratyayakArye pazcAdRddhistadvAdhyo'T ca bhavati / tena aiyaruH adhyaiyatetyAdAviyAdeze sati vRddhiH siddhA / acIkaradityAdau ca dIrghatvam / pUrvamaTi tu svarAditvAt tanna syAt / yatvAllugapavAdavAyam / tenekaH pakSe yatvAbhAve'dhyaiya Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adAdayaH ] siddhahaimabRhatpakriyA. 530 nityatreyi satyuttareNaiva ( svarAderityanenaiva ) vRddhirbhavati / adhyet / adhyetAm / adhyAyan / adhyaiyan / adhyaiH| adhyaitm| adhyaita / adhyAyam / adhyaiva / adhyaima / pibaitideti sijlupi 228 iNikorgAH // 4 / 4 / 23 // adyatanyAM viSaye iNa ikazca dhAtorgA ityayamAdezaH syAt / adhyagAta / adhyagAtAm / adhyaguH / adhIyAya / adhiiytH| adhIyuH / adhIyayitha / adhiiyeth| adhIyathuH / adhIya / adhIyAya / adhIyaya / adhIyiva / adhIyima / adhIyAta / adhyetA / adhyeSyati / iMNk gatau // 17 // eti / itH| 229 hiNorapviti vyau // 4 // 3 // 15 // hu iNa ityetayo minaH svarAdA. vapityaviti ca ziti pare yathAsaMkhyaM vakArayakArAdezAviyuvorapavAdau syAtAm / yanti / svarAdAvityeva / ithH| apvitIti kim / ajuhavuH / ayAni / ait / aitAm / Ayanityatra tu etyastedRddhiriti vRddhirevApavAdatvAt / agaat| agAtAm / aguH / iyAya / 230 iNaH / / 2 / 1151 // iNo dhAtoH svarAdau pratyaye pare iy ityayamAdezaH syAt / yatvApavAdaH / IyatuH / iiyuH| kathaM yanti yantu ? paratvena 'viNoraviti' iti yatvasyaiva bhAvAt / ayanam Ayaka ityatrApi paratvAd guNavRddhI eva / AziSi IyAt / 231 AziSINaH // 4 / 3 / 107 // upasargAtparasyeNa IkArasya Divi yakArAdAziSi parato isvaH syAt / udiyAt / samiyAt / AziSIti kim / udIyate / upasargAdityeva / I iNa iti IkArapa leSAt A iyAt eyAt sameyAdityatra na bhavati / nanu pratIyAdityatra samAnalakSaNe dIrgha sati kathaM na isvaH? na / dIrghe sati upasargAt parasya iNo'bhAvAt / kecit atrApIcchanti / pratiyAt / iko'pi samAnadIrghatve icchantyeke / adhiyAt / vIk prajanakAntyasanakhAdaneSu // 18 // veti / viitH| viyanti / vIyAt / vetu / avet / avaiSIt / avaiSTAm / vivAya / vivyatuH / vIyAt / vetA / veSyati / atra Ik iti dhAtvantaramaleSaH / eti / itaH / iyanti / aiSot / yuMk abhigamane // 19 // * yo'nekasvarasyeti prAptasya / Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 232 uta aurviti vyaJjane'chaH // 4 / 3 / 59 // adviruktasyokArAntasya dhAtorvyaJjanAdau viti vakArAnubandhe pare auH syAt / dyauti / dyutaH / yuvanti / dhautu / toH sthAne tAtaDo GitvAt sthAnivatvaM bAdhyate tena dhutAdityAdau naukAraH / puMka prasavaizvaryayoH // 20 // prasavo'bhyanujJAnam / sauti / sutH| suvanti / suyAt / sautu / sutAt / asaut / asauSIt / suSAva / syAt / sotA / soSyati / tuMk vRttihiMsApUraNeSu // 22 // 233 yaturustorbahulam // 4 / 3 / 64 // yaGlubantAt turustu ityetebhyazca dhAtubhyaH paro vyaJjanAdau viti pratyaye pare It syAt 'bahulam ' ziSTaprayogAnusAreNa sa ca praadiH| kcidviklpH| tavIti / tauti / tutH| tuvanti / atauSIt / tutAva / 'yaturu' ityatra adverityanuTatteH tutothetyatra na bhavati / yaGiti sAmAnyAbhidhAne'pi yaGlubantasya grahaNam / yaGantasyAtmanepaditvAd vito vyaJjanAderasaMbhavAt / turustubhya ItaM chAndasamAhureke / yuk mizraNe // 22 // yauti| ayAvIt / Nuk stutau // 23 // bahulagrahaNAdatrApi bhavati / navIti / nauti / nutaH / nuvanti / anAvIt / nunAva / navitA / kSNuk SNuka prasravaNe // 25 // snauti / asnAvIt / TukSu ru kuMk zabde // 28 // kSauti / ravIti / rauti / arAvIt / akSAvIt / akauSIt / rudRk azruvimocane // 29 // 234 rutpazcakAcchidayaH // 4 / 4 / 89 // rudisvapianizvasijazilakSaNAdrutpazcakAtparasya vyaJjanAdeH zito'yAderAdiriT syAt / roditi| ruditH| vyaJjanArityeva / rudanti / ayiti kim / rudyAt / roditu| ruditAt / ruditaam| rudantu / rudihi| rodaani| 235 disyoriT // 4 / 4 / 90 // rutpaJcakAtparayodisyoH zitorAdirIT syAt / arodIt / ' adacAT ' ityaDAgame ca arodat / aruditAm / arudan / arodiiH| arodaH / aruditam / arudita / arodam / arudiva / arudima / arodIta / RditvAta pakSe'Gi arudata / rudyAt / roditA / rodiSyati / bipvapaMk zaye // 30 // svapiti / svapyAt / svapitu / asvapIt / asvapat / asvApsIt / asvAptAm / asvaapsuH| dvitve bhUsyaporityutve suSvApa / Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adAdayaH] .. ...siddhahaimabRhatpakriyA. 236 svaperyaDDe ca ! / 4 / 1180 // svaperyaGi Ge kiti ca pratyaye sasvarAntasthA yat syAt / De pare svapitiya'nto labhyate / sussuptuH| suSuSuH / suSvapitha / suSvaptha / supyAt / svaptA / svapsyati / asvapsyat / - 237 avaH svpH||2||3||86|| nirduHsuvipUrvasya vakArarahitasya svaperdhAtoH sakArasya SaH syAt / ni ssussuptuH| duHssussuptuH| sussussuptuH| vissussuptuH| ava iti kim / niHsvamaH / duHsvamaH / susvamaH / visuSvApa / ana zvasak prANane // 32 // . 238 dvitve'pyante'pyaniteH parestu vA // 2 // 3 // 81 // adurupasargAnta:zabdasthAdrapuvarNAtparasyAniternakArasya dvitveM cAdvitve cAnte cAnante vartamAnasya NaH syAt paripUrvakasya tu vA ! prANiti / prANyAt / paannitu| prANIt / prANat / prANIt / prANiSTAm / prANa / praanntuH| pANyAt / prANitA / prANiSyati / paryaNiti / pryniti| paripUrvakasya dvitve ante ca nityaM Natvamicchantyeke / anye tu ante'nante ca necchantyeva / ye tu dvitve kRte'pi punardvitvamicchanti tanmate'pi dvitve iti vacanAt dvayorevAdyayorNatvaM bhavati na tRtIyasya / prANiNiSayate. prANiNiniSat / anantyasyetyakArAta ante na pAmotIti antavacanam / anitIti tivA nirdezo daivAdikanivRttyarthaH na yaGglanivRttyarthaH, yaGo'saMbhavAt / zvasiti / adyatanyAM vyaJjanAdeopAntyasyeti vA vRddhau azvAsIt / azvasIt / 'na vijAgR' iti sUtre zasaH sthAne zvasaM paThantyanye tanmate azvasIt / zazvAsa / shshvstuH| jakSaka bhakSahasanayoH // 33 // jakSiti / jakSitaH / anto no lugiti nakAraluki jakSati / ajakSIt / anakSat / ajakSitAm / . 239 udyuktjksspnyctH||4|2|93|| dve ukte yasya sa vyuktH| paJcAnAM vargaH paJcat / jakSANAM paJcat jakSapaJcat / vyuktAddhAtorjakSapazcatazca parasya zito'vito'naH sthAne pusAdezaH syAt / ajakSuH / ajakSIt / ajaziSTAm / jajakSa / daridrAk durgatau // 34 // daridrAti / ... 240 irdaridraH // 4 / 2 / 98 // daridrAtewJjanAdau zityaviti pratyaye pare AkArasyekAraH syAt / dridritH| Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 538 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 241 nazcAtaH // 4 / 2 / 96 // nyuktajakSapaJcataH nApratyayasya ca saMbaMdhinaH zityaviti pratyaye pare AkArasya luk syAt / daridrati / daridriyAt / adaridrAt / adaridruH / 242 daridro'dyatanyAM vA // 4 / 3 / 76 // daridrAteradyatanyAM viSaye'ntasya vA luk syAt / adaridrIt / adaridriSTAm / pakSe adaridrAsIt / adaridrAsiSTAm / adaridrAsiSuH / daridrAJcakAra / 243 azityassanNakajNakAnaTi // 4 / 377 // sakArAdisanNakacNakAnaDvajite'ziti pratyaye viSayabhUte daridrAterantasya luk syAt / 1dadaridrau / dadaridratuH / daridrayAt / daridritA / daridriSyati / viSayasaptamIvijJAnAt pUrvamevAkAralope daridrAtIti daridraH / ajeva bhavati nakhAkArAntalakSaNo nnH| tathA durdaridramityAkArAntalakSaNo'no na bhavati / daridrANam / daridra iti ca ghatri 'Ata' iti aina bhvti| azitIti kim / daridrAti / sannAdivarjanaM kim / didaridrAsati / kriyAyAM kriyArthAyAM Nakaci daridrAyako vrajati / 'paryAyArhaNa' ityAdInA Nake daridrAyako vartate / NakatRcau iti ca Nake dridraaykH| anaTi daridrANam / sanaH sAdivizeSaNaM kim / didaridriSati / aka ityeva vaktavye NakacNakayorupAdAnaM kim / AziSyakani mA bhUt / dridrkH| kecidaridrAteraniTi kasAvAlopaM necchanti / tanmate iT Am cAbhidhAnAna bhvtH| didaridrAvAn / jAgRk nidrAkSaye // 35 // jAgarti / jAgRyAt / jAgarnu / nAmino guNa iti guNe / 244 vyaJjanAH sazca dH||4||378 // dhAtoyaMJjanAntAtparasya deluka yathAsaMbhavaM dhAtusakArasya ca dkaarH| ajaagH| vyaJjanAditi kim / ayAt / dhAtorityeva / abhaitsIt / itaH parAditvAt seto'pi prApnoti / ajAgRtAm / 345 puspau // 4 // 3 // 3 // nAmyantasya dhAtoH pusi pau ca pare guNaH syAt / ajaagruH| 1 ' Ato Nava auH' ityatra okAreNaiva siddhe aukAra karaNaM etadarthameva / anyathA ' azityassan ' ityAllope idaM na siddhayet / nanvatrAmAdezena bhAvyam , tatkathametadartham / satyam / ataeva aukArakaraNAdAmAdezasyAnityatvam / Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 539 246 seH raddhAM ca rurvA // 4 // 3 // 79 // dhAtorvyaJjanAntAt parasya seluk sakAradakAradhakArANAM ca yathAsaMbhavaM vA ruH / ajAgaH / sakArasya rutve siddhe pakSe rukhabAdhanArtha vacanam / tatazca pakSe dhuTastRtIya iti sakArasya dakAraH syAt / dinatyAsatteH sirapi hyastanyA eva / teneha na, bhinatsi / seruditkaraNaM kim / ukhAdikArya yathA syAt / abhino'tra / ' nazvI ti vRddhiniSedhe ajAgarIt / ajaagrissttaam| ajaagrissuH| jAgruSeti vA Ami jAgarAJcakAra / pakSe 'Adyo'za ekavara' iti dvitve / 247 jAgurmiNavi // 4 / 3 / 52 // jAgarneauMNavyeva bNiti pratyaye pare vRddhiH syAta / nAmino'kalihalItyanenaiva siddhe niyamArtho yogH| jajAgAra / triNavIti kim / jAgarayati / 248 jAguH kiti // 4 // 36 // jAgarteH kiti pratyaye pare guNaH syAt / kkiti pratiSedhe prApte vacanam / jajAgaratuH / jjaagruH| atha iha kasmAnna bhavati jajAgRvAniti ? jAgarteH kasuranabhidhAnAd bhASAyAM nAstItyeke / gunnmevecchntynye| jajAgarvAn / apare tu ksukaanyogunnprtissedhmevaahuH| jajAgRvAn / vytijjaagraannH| jAgaryAt / jAgaritA / jAgariSyati / cakAsRk dIptau // 36 // cakAsti / ckaastH| cakAsati / cakAsyAt / cakAstu / hudhuTo hepiriti dhau 'so dhi vA ' luka / cakAdhi / cakAddhi / acakAt / acakAstAm / acakAsuH / acakAH / acakAt / acakAsIt / cakAsAzcakAra / cakAsyAt / cakAsitA / cakAsiSyati / zAsaka anuziSTau // 37 // zAsti / 249 isAsaH zAso'vyaJjane // 4 / 4 / 119 // zAsteravayavasyAsaH sthAne'Gi vyaJjanAdau ca kGiti pratyaye pare isityayamAdezaH syAt / ziSTaH / zAsati / ziSyAt / zAstu / ziSTAt / zAsaHzisityakRtvA Asa ividhAnaM yaGlupi zAziSTa ityAdiprayogArtham / anyathA ziSTa ityAdi syAt / 250 zAsashanaH zAdhyedhijahi // 4 / 2 / 84 // zAs as han ityeteSAM hipratyayAntAnAM zAdhyedhijahi ityete AdezA yathAsaMkhyaM syuH / zAdhi / zAshanoH yaGlupyapi zAdhi / jahi / hanestu yaGlupi necchantyanye / jaGghahi / ziSTAt / Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ __ siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe ziSTam / ziSTa / azAt / aziSTAm / ashaaH| azAt / ' zAstyamUvaktI " tyaG / aziSat / zazAsa / zazAsatuH / ziSyAt / zAsitA / zAsiSyati / vacaM bhASaNe // 38 // vakti / vaktaH / vacanti / vcyaat| vaktu / vagdhi / avak / zAstyamUvaktItyaG / 'zvayatyam' iti vocAdeze / avocat / dvitve yati uvAca / yajAdiva ceriti yati uuctuH| UcuH / avacitha / uvaktha / ucyAt / vaktA / vakSyati / mRjauk zuddhau // 39 // laghUpAntyasyeti guNe sati / 251 mRjo'sya vRddhiH||4|3|42|| mRjerguNe sati akArasya vRddhiH syAt / yajasajeti Satve / maasstti| mRssttH|| .. 252 RtaH svare vA // 4 // 3 // 43 // mRjekraMkArasya svarAdau pratyaye pare vA vRddhiH syAt / mArjanti / mRjanti / mAkSi / mRsstthH| mRjyAt / mASTuM / mRSTAt / mRSTAm / mArjantu / mRjantu / mRDDhi / mRSTAt / amArTa-D / amRSTAm / amArjan / amRjan / amA-D / auditvAdivikalpe / amAjIt / amAkSIt / mmaarj| mmaarjtuH| mamRjatuH / mamArjuH / mmjuH| mRjyAt / mArjitA / mArTA / mArjiSyati / mAyati / sastuk svapne // 40 // uditvAnne 'dhuTo dhuTI' ti takAraluki saMsti / asaMstIt / vidak jJAne // 41 // vetti / vittaH / vidanti / .. 253 tivAM gavaH parasmai // 4 / 2 / 117 // vetteH pareSAM parasmaipadasaMbaMdhinAM tivAdInAM navAnAM pratyayAnAM sthAne parasmaipadasaMbandhina eva NavAdayo navAdezA yathAsaMkhyaM vA syuH / veda / vidatuH / viduH / vettha / vidathuH / vida / veda vidva / vidma / vidyAt / .. 254 paJcamyAH kRg // 3 / 4 / 52 // vetteH parasyAH paJcamyAH sthAne kidAmAdezo vA syAt AmantAcca paraH paJjamyantaH kRganupayujyate / kRggrahaNaM bhvastivyudAsArtham / vidAGkarotu / vidAGkurutAt / vidAkurvantu / vidAGkuru / vidAGkaravANi / pakSe vettu / vittAt / vittAm / vidantu / viddhi / vedAni / avet-d| avittAm / aviduH / aveH / avet-d / avedIt / avediSTAm / avediSuH / 255 vetteH kit // 3 / 4 / 51 // vidak jJAne ityato dhAtoH parasyAH parokSAyAH sthAne AmAdezo vA syAt sa ca kit AmantAcca kRbhvastayo'nuprayujyante / Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adAdayaH] - siddhahaimabRhatpakriyA. 541 kitvAd guNo na / vidAJcakAra / vidAMbabhUva / vidAmAsa / pakSe viveda / vetteraviditi kRte indhyasaMyogAt parokSAkidvadityAmaH sthAnivadbhAvena kittve siddhe'pi kittvavidhAnamAmaH parokSAvadbhAvanivRttijJApanArtham / tena parokSAvadbhAvena hi kittvadvivacanAdikaM na bhavati / tinirdeza AdAdikaparigrahArthaH / vidyAt / vidyAstAm / veditA / vediSyati / avedissyt| hanaM hiMsAgatyoH // 42 / / hnti| paNihanti / - 256 yamiraminamigamihanimanivanatitanAderyuTi kGiti / / 3 / 2 / 55 // yamiraminamigamihanimanInAM vanatestanAdInAM ca dhuDAdau kGiti pratyaye pare'ntasya luk syAt / hataH / eSAmiti kim / zAntaH / dAntaH / tivagaNanirdezAd yaGalupi na / gamahanetyupAntyaluki, hano ho na iti nAdeze ca nanti ! haMsi / hthH| hatha / hanmi / hnvH| hnmH| - 257 vami vA // 2 / 3 / 83 // adurupasargAntaHzabdasthAdravarNAtparasya hanternakArasya vakAre makAre ca pare No vA syAt / prhnnvH| prhnvH| prahabhaH / mahanmaH / prahaNmi / prahanmi / anthnnvH| anthenvH| anthennmH| antrhenmH| 258 hanaH // 2 / 3 / 82 // adurupasargAntaHzabdasthAdravarNAt parasya hantenakArasya NaH syAt / prahaNyAt / praghnantItyAdau hano ghIti pratiSedhAnna bhavati / hantu / hatAt / jahi / hatAt / ahan / ahatAm / anan / 259 adyatanyAM vA tvAtmane // 4 / 4 / 22 / / adyatanyAM viSaye hano vadha ityayamAdezaH syAt Atmanepade tvasyA vA bhavati / iTa ItIti sijlope ' ataH' ityakAraluki ca avadhot / alopasya sthAnivadbhAvena ' vyaJjanAdeopAntyasyAtaH" iti vRddhirna / 260 bhiNavi ghan // 4 / 3 / 101 // au Navi ca pratyaye pare hanterghan ityayamAdezaH syAt / ghAto'pavAdaH / jaghAna / dvitve gamahanetyupAntyaluki-- - 261 aGe hihano ho ghaH pUrvAt // 4 / 1 / 34 / / hi han ityetayordhAtvorDavarjite pratyaye pare dvitve sati pUrvasmAt parasya hasya ghaH syAt / aGe dvivacananimittapratyaye'nantarasya vijJAnAdiha na bhavati / hananIyitumicchati jihnniiyissti| Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 542 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe GaparyudAsAttu NivyavadhAne bhvti| prajighAyiyiSati / pUrvAditi vacanAnna ca dviriti nivRttam / jghntuH| jnuH| jaghanitha / jghny| ' 262 hano vadha AzaSyau // 4 / 4 / 21 // parokSAnivRttau veti nivRttam / AzIviSaye hantervadha ityakArAnta AdezaH syAt 'abau' niviSaye tu na / vadhyAt / vadhyAstAm / vdhyaasuH| aAviti kim / ghAniSISTa / hantA / hanRtaH syasyetITi haniSyati / vazak kAntau // 43 // yajasRjeti Satve / vaSTi / 263 vazerayaGi // 4 / 1 / 83 // vazeH sasvarAntasthA ayaGi Giti pratyaye yat syAt / ussttH| uzanti / uzyAt / vaSTu / uSTAt / uDDi / vshaani| avtt-dd| vRti svarAdestAviti vRddhau / auSTAm / auzan / avAzIt / avazIt / dvitve yajAdivazvaceti yati vRddhau ca uvAza / vazerayaGIti vRti / uushtuH| azuH / uvazitha / vavAza / Devaza / Uziva / Uzima / uzyAt / vshitaa| vaziSyati / asak bhuvi // 44 // asti / 264 nAstyorlak // 4 / 2 / 90 // nasya pratyayasyAstezca dhAtoH saMbaMdhinoskArasya zityaviti pratyaye luk syAt / staH / santi / avitItyeva / asti / tinirdezaH kim / asyatermA bhUt / 265 asteH si hastveti // 4 / 3 / 73 // asteH sakArasya sakArAdau pratyaye pare luk syAt ekAre tu pratyaye sakArasya hkaarH| asi / sthH| stha / asmi / svaH / smaH / syAt / syAtAm / syuH| 266 prAdurupasargAdyasvare'steH // 2 // 3 // 158 // pAduHzabdAdupasargasthAcca nAmyantasthAkavargAt parasyAsteH sakArasya yakArAdau svarAdau ca pratyaye SaH syAt / prAduHSyAt / niSyAt / viSyAt / abhiSyAt / praaduHssnti| nissnti| vissnti| abhiSanti / ziDnAntare'pi / niHSyAt / niHSanti / mAdurupasargAditi kim / dadhi syAt / madhUni santi / yadatra mAM prati syAttadIyatAm / sarpiSo'pi syAt / yasvara iti kim / prAduHstaH / nistaH / anustaH / anusmaH / asteriti kim / vimRtam / anusRtam / anusateH kipi anusUstasyApatyaM zubhrAditvAdeyam uulop:-aanuseyH| pAduHzabdasya tu kRmvastiSveva prayogAt pratyudAharaNaM nAsti / Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adAdayaH] siddha haimavRhatmakriyA. 543 .. 267 astibruvobhUvacAbaziti // 4 / 4 / 1 // astibruvoryathAsaMkhyaM bhU bac ityetAvAdezau syAtAm Aziti pratyaye viSayabhUte / abhUt / babhUva / bhUyAt / bhvitaa| bhaviSyati / abhaviSyat / astIti nirdezAdasyaterasatezca na bhavati / dhAtvantareNaiva siddhe'stibruvoraziti prayoganivRttyarthaM vacanam brUgAdezasya phalavatyAtmanepadArtha ca / Sasaka svapne // 45 // sasti / sstH| asaasiit| asasIt / yaGlup ca // 46 // yaGlubantA api dhAtavo'dAdau jnyeyaaH| // iti parasmaipadinaH // iMDaka adhyayane // 1 // nityamadhipUrvo'yaM prayujyate / adhIte / adhIyAte / adhIyate / adhIyIta / adhIyIyAtAm / adhItAm / adhIyAtAm / adhyayai / adhyayAvahai / adhyaita / adhyayAtAm / adhyaiyi / 268 vA'dyatanI kriyAtipattyorgIG // 4 / 4 / 28 // adyatanIkriyAtipasyoH parata iDo gIDAdezo vA syAt / DakAro gunnnissedhaarthH| adhyagISTa / adhyagISAtAm / adhyagISata / adhyaiSTa / adhyaiSAtAm / adhyaiSata / 269 gAH parokSAyAm // 4 / 4 / 26 // iGaH parokSAyAM viSaye gAdezaH syAt / adhijge| adhijgaate| adhijgire| adhijgisse| viSayanirdezaH kim / Adeze sati dvivacanaM yathA syAt / tena prAktu svare svaravidheriti nopatiSThate / adhyeSISTa / adhyetA / adhyeSyate / adhygiissyt| adhyaiSyata / zIka svapne // 2 // 270 zIGa e: ziti // 4 / 3 / 104 // zIGaH ziti pare ekAro'ntAdezaH syAt / zete / zayAte / DinirdezAd yaGlupi na / 271 zIDo rat // 4 / 2 / 115 // zIGaH parasyAtmanepadasaMbandhino'nto rat ityayamAdezaH syAt / zerate / zayIta / zetAm / zayAtAm / zeratAm / zeSva / azeta / azayiSTa / zizye / zayiSISTa / zayitA / zayiSyate / azayiSyata / hanuka apanayane // 3 // nute / ahoSTa / hotA / hoSyate / pUDauka pANigarbhavimocane // 4 // sUte / suviit| Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 544 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe __ 272 sUtaH paJcamyAm // 4 // 3 // 13 // sUteH paJcamyAM guNo na syAt / suvai / suvAvahai / suvAmahai / tinnirdezAd yaGlupi guNo bhavatyeva / amRta / UditvAdiDdikalpe asaviSTa / asoSTa / suSuve / __273 uvarNAt // 4 / 4 / 59 // uvarNAntAdekasvarAddhAtovihitasya kita Adirina syAt / anena auditvalakSaNamiDkilpaM bAdhitvA niSedhe prApte paratvAt skRviti nityamiT / sussuvisse| suSuviTve / suSuvidhve / sotaa| savitA / soSyate / saviSyate / asoSyata / asaviSyata / pRcaika pUjuG pijuki saMparcane / // 7 // mizraNe ityarthaH / pRkte / pRGkte / piGkte / jaikiM varjane // 8 // vRkte / IDik stutau // 9 // ITTe / IDAte / iiddte| - 274 IzIDaH sedhvasvadhvamo; // 4 / 4 / 88 // AbhyAM parayorvartamAnAsedhvayoH paJcamIsvadhvamozcAdiriT syAt / IDiSe / IDidhve / IDiSva / IDidhvam / samudAyadvayApekSaM dvivacanam / tena svasahacaritasya dhvamo grahaNAta zastanIdhvami na bhavati / aiDvam / parokSAsedhvayorAmA bhAvyamiti vartamAnAsedhvayograhaNam / vacanado ythaasNkhynivRttyrthH| Irika gatikampanayoH // 10 // Ite / IrIta / IrtAm / aita / airiSTa / IrAzcakre / IriSISTa / IritA / iirissyte| airiSyata / Izik aizvarye // 11 // iisstte| IziSe / iishidhve| IzIta / ISTAm / aisstt| aiDdhvam / aiziSTa / IzAzcakre / IziSISTa / IzitA / IziSyate / aiziSyata / vasik AcchAdane // 12 // vaste / vasse / vadhve / AGaH zAsUki icchAyAm // 13 // 275 AGaH // 4 // 4.121 // AGaH parasya zAso'vayavasyAsaH sthAne kAvevesAdezaH syAt / niyamArtho'yaM yogaH / teneha na AzAste / AzAvahe / aashaasmhe| Asik upavezane // 14 // Aste / AsIta / AstAm / Assva / aadhvm| aasai| aast| aasisstt| dayAyAskAsa ityAmi AsAzcakre |aasissiisstt / aasitaa| AsiSyate / AsiSyata / kasuki gatisAtanayoH // 15 // kaMste / ayamanudidapi / kaste / tAlavyAnto'pyayam / kaSTe / kazAte / kakSe / kaDDve / Nisuki cumbane // 16 // niste / cakSika vyaktAyAM vAci // 17 // darzane'pyanye / caSTe / cakSAte / cakSate / cakSe / caDDve / cakSIta / caSTAm / acaSTa / acakSAtAm / acakSata / Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adAdayaH]] siddhahaimabRhatpakriyA. 545 276 cakSo vAci kzAMg khyAMga // 4 // 44 // cakSiko vAci vartamAnasyAziti pratyaye viSayabhUte kzAMg khyAMga ityAdezau syAtAm / anusvAra iddbhaavaarthH| gakAraH phalavadvivakSAyAmAtmanepadArthastena sthAnivadbhAvena nityamAtmanepadaM na bhavati / akzAsIt / zivyAyasya dvitIyo veti kakArasya khkaarH| akhzAsIt / akshaast| akhshaast| 'zAstyam' ityaG / Akhyat / Akhyata / viSayasaptamIvijJAnAt Akzeyam / Akhyeyam / ___277 na vA parokSAyAm // 44 // cakSiko vAci parokSAyAM kzAMgakhyAMgau vA syAtAm / Acakzau / Acakhzau / aackhyau| Acakze / Acakhze / Acakhye / pakSe AcacakSe / AkzeyAt / AkzAyAt / AkhzeyAt / AkhzAyAt / AkhyeyAt / AkhyAyAt / AkzAsISTa / AkhzAsISTa / AkhyAsISTa / AkzAtA / AkhzAtA / AkhyAtA / AkzAsyati / AkhzAsyati / AkhyAsyati / AkzAsyate / AkhzAsyate / AkhyAsyate / // ityAtmanepadinaH // . Urgugka AcchAdane // 1 // 278 vorNoH // 4 / 3 / 60 // UrNoteradviruktasya vyaJjanAdau viti pratyaye aurvA syAt / uta auriti nityaM prApte viklpH| Uoti / Uoti / UrguyAt / Uotu / UrNotu / Urgute / ___ 279 na disyoH // 4 / 3 / 61 // UrgAtedisyoH parayorauna syAt / pRthagyogAt pUrveNApi prAptaH pratiSidhyate / aurNAt / auNutAm / aurNavan / aurNAH / auMta / 280 vorgugaHseTi // 4 // 3 // 46 // UrNoteH seTi sici parasmaipadaviSaye vRddhirvA syAt / sAnubandhopAdAnaM yaGlupanivRttyartham / ___281 vorNoH // 4 / 3 / 19 // UrNoteriDDA Gidvat syAt / aurNAvIt / aurNavIt / auMvIt / aurNAviSTAm / aurNaviSTAm / aurNa viSTAm / auMviSTa / aurNa viSTa / Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 546 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtapakaraNe 282 svarAderditIyaH // 4 // 14 // svarAderdhAtorvicanabhAjo dvitIyAMza ekasvaro dviH syAnna tvaadyH| prAktu svare svaravidherityeva / 283 ayi raH // 41 // 6 // svarAderdhAtodvitIyasyAvayavasyaikasvarasya rephaH saMyogAdini syAt 'ayi ' rephAtpara AnantaryeNa yakArazcenna bhavati / NatvasyAsiddhatvAnnuzabdasya dvitvam / aNunAva / annunuvtuH| UrjunuvuH / Urgunuvitha / Urjunavitha / UyAt / aNuviSISTa / UrNaviSISTa / UrNavitA / UrNavitA / UrNaviSyati / UrNaviSyati / auMviSyat / aurNaviSyat / STuMgcha stutau // 2 // stauti / stavIti / stutaH / stuvanti / - 284 upasargAt surasuvasostustubho'Tayapyadvitve // 2 // 3 // 39 // advitve dvivacanAbhAve sati sunotisuvatisyatistautistobhatInAM sakArasyopasargasthAnAmyantasthAkavargAtparasya SaH syAt aTyapi-aDAgame'pi sti| aDvyavadhAne'pItyarthaH / abhiSTauti / pariSTauti / pUjAyAM soH pUjAtikramayozcAterupasargatvAbhAvAdiha na bhavati / sustutam / yena dhAtunA yuktAH pAdayastameva pratyupasargasaMjJA iti dhAtvantarayoge na bhavati / 'stusvaJjazcATi navA' iti vaikalpike Satve paryastot / paryaSTaut / astavIt / 'dhUgsustoH parasmai' itIDAgame astAvIt / astAviSTAm / astoSTa / tuSTAva / tussttuvtuH| tuSTuvuH / tuSTotha / tuSTuva / tuSTuma / stotaa| stoSyati / baMgk vyaktAyAM vAci // 3 // 285 brUgaH pazcAnAM paJcAhazca // 4 / 2 / 118 // brUgaH peraSAM tivAdInAM pazcAnAM sthAne yathAsaMkhyaM paJca NavAdaya AdezA vA syuH, tatsaMniyoge brUga Aha ityaadeshshc| Aha / aahtuH| aahuH| 'nahAhordhatAvi ' ti hakArasya tkaarH| Attha / AhathuH / pksse| 286 brUtaH praadiH||4|3|63|| bruva Ut brUt, brUterUkArAtparo vyaJjanAdau viti pratyaye pare It syAt sa ca praadiH-praavyvH| bravIti / brtH| bruvanti / brviissi| brUthaH / brUtha / bravImi / brUvaH / brUmaH / Uta iti kim / Attha / brUte / brUyAt / bruvIta / bravItu / brUhi / bravANi / brUtAm / abravIt / abravam / abrUta / astitruvoriti vacAdeze avocat / avocata / uvAca / uuce| ucyAt / vakSISTa / vaktA / Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. 547 vakSyati / vakSyate / avakSyat / avakSyata / dviSIMka aprItau // 4 // dveSTi / dviSTe / dviSyAt / dveSTu / dviSTAt / dviDDhi / dveSANi / adveT / adveD / 'vA dviSAto'naH pus' iti pusi adviSuH / adviSan / haziTa iti saki advikSat / advikSata / didveSa / didviSe / dviSyAt / dvikSISTa / dvekSyati / dvekSyate / duhIka kSaraNe // 5 // 'bhvAderdAdeghaH' iti hasya ghatve ' adhazcaturthAt ' iti dhatve dogdhi / dugdhaH / 'gaDadavAde'riti dhatve dhoti / dugdhe / dhukSe / duhyAt / duhIta / dogdhu / dugdhi / dugdhAm / dhukSva / adhok-g / adugdha / adhukSat / duhadihaliheti vA sako luki adugdha / pakSe adhukSata / aduhahi / adhukSAvahi / dudoha / duduhe / duhyAt / dhukSISTa / dogdhA / dhokSyati / dhokSyate / evaM dihIMka lepe // 6 // lihIMka AsvAdane // 7 // leDhi / lIDhaH / lIDe / lihAte / lihyAt / lihIta / lehu / lIDhAm / aleT-D / alIDha / alikSat / sako vA lope alIDha / alikSata / alikahi / alikSAvahi / leDhA / lekSyati / lekSyate / // ityubhayapadinaH // // athAdAdAvantargaNo dvAdiH // huMk dAnAdanayoH // 1 // 287 hvaH ziti // 4 // 1 // 12 // juhotyAdayaH ziti dviH syuH| prAktu svare svaravidherityeva / juhoti / juhutaH / anto no luk iti naluki / hiNorapviti vyau / juddati / juhoSi / juhuyAt / juhotu / juhutAt / juhutAm / juhatu / hudhuTo herSiH / juhudhi / juhavAni / ajuhot / vyuktajakSapaJcata iti pusi guNe ajuhvuH| ajuhoH| ajuhavam / ahauSIt / 288 bhIhIbhRhostivvat // 3 // 4 // 50 // bhI hI bhR hu ityetebhyo dhAtubhyaH parokSAyAH sthAne AmAdezo vA syAt sa ca tivvat AmantAcca pare kRbhvastayaH parokSAntA anupayujyante / tibadbhAvAd dvikhamitvaM ca / juhavAJcakAra / juhavitha / juhotha / hUyAt / hotA / hoSyati / ohAMka tyAge // 2 // jahAti / 289 haakH||4|2|100|| jahAteyuktasya vyaJjanAdau zityaviti pratyaye pare'ntasyekAro vA syAt / anubandhanirdeza ohaangyngluponivRttyrthH| jhitH| pksse| Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 548 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 290 eSAmILaJjane'daH // 4 / 2 / 97 // eSAM yuktajakSapaJcaznApatyayAnAmAkArasya zityaviti vyaJjanAdau parata IkAraH syAd dAsaMgaM varjayikhA / jahItaH / znazcAta ityAluki jahati / jahAsi / jahithaH / jahIthaH / jahitha / jahItha / 291 yi luk // 42 // 102 // yakArAdau ziti pratyaye jahAterantasya luk syAt / veti nAnuvartate / jahyAt / jahyAtAm / jhyuH| jhaatu| jahitAt / jahItAt / jahitAm / jahItAm / jahatu / 292 A ca hau // 4 / 2 / 101 // avitIti nivRttam / vito'saMbhavAt / zitItikhanuvartate / vyuktasya jahAtehI pare AkAra ikArazca vA syAt / jahAhi / jahihi / jahIhi / jahitAt / jahItAt / ajahAt / anahitAm / ajahItAm / ajhuH| ahAsIt / jahau / jahitha / jahAtha / gApAsthAsetyekAre heyAt / hAtA / hAsyati / ahAsyat / vibhIk bhaye // 3 // vibheti / 293 bhiyo navA // 4 / 2 / 99 // vibheteyaMJjanAdau zityaviti pratyaye pare'ntasyekAro vA syAt / vibhitaH / vibhiitH| bibhyati / vibhiyaat| vibhIyAt / vibhetu| vibhitAt / bibhItAt / bibhitAm / vibhiitaam| bibhyatu |avibhet / abibhitAm / abibhItAm / avibhyuH| abhaiSIt / bhIhItyAmi vibhyaanyckaar| vibhaay| vibhytuH| vibhayitha / vibhetha / bhIyAt / bhetaa| bhessyti| hrIMk lajjAyAm // 4 // jiheti| . . jihItaH / saMyogAditIya / jihiyati / jihiyAt / jihetu / ajihet / ajhaiSIt / jihayAJcakAra / jihAya / hIyAt / hetaa| heSyati / pRk pAlanapUraNayoH // 55 // 294 pRbhRmAhAGAmiH // 4 / 1158 // RbhRmAhAG ityeteSAM ziti dvitve sati pUrvasyekAraH syAt / pipati / pipRtH| piprati / pipRyAt / pipatu / apipaH / apArSIt / papAra / papatuH / papartha / priyAt / partA / pariSyati / kecittu pR pAlanapUraNayoriti dIrghAntaM paThanti / tanmatasaMgrahArthe pRzca Rzceti vigrhH| ataeva ca bahuvacanam / tathA ca / 295 oSThayAdur // 4 / 4 / 118 // dhAtoroSTyAd varNAtparasya RkArasya kiGati pratyaye pare urAdezaH syAt / iro'pvaadH| bhvAdernAmina iti dIrgha pipuurtH| pipurati / pipUryAt / pipartu / pipUrtAt / pipUrhi / apipH| apipUrtAm / dhAto Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 549 adAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. riti vizeSaNAdiha na / samIrNam / kDintItyeva / niparaNam / kecittu upAntyasyApi Rta uramicchanti / pRNmRNoryaGlup tas 'ahanpazcama' ityAdinA dIrghakham / paripUrNaH / marimUrNaH / adhizeSanirdezAttadapi saMgRhItam / apArIt / apAriSTAm / papAra / 296 RH zRdRpaH // 4 / 4 / 20 // zUdrapa ityeteSAM dhAtUnAM parokSAyAM parata RkAro'ntAdezo vA syAt / pprtuH| pakSe skRcchrato'ki parokSAyAmiti guNe paparatuH / ppuH| paparuH / pUryAt / paritA / parItA / pariSyati / parISyati / Rk gatau / // 6 // RR iti dvitve pUrvasyetve dvitIyasya guNe pUrvasyeyAdeze ca iyti| iya'taH / iti / iyUyAt / iyatu / imRtAt / ihi / iyarANi / aiyaH / aiyatAm / aiyaruH / sa~rtervetyaGi Arat |pksse ArSIt / Ara / AratuH / aaruH| RtRvye'da itITi Aritha / aryAt / artA / ariSyati / // iti parasmaipadinaH // ohAG gatau // 1 // eSAmIya'Jjane'da itItve jihiite| bhazcetyAluki jihAte / jihate / jihIta / nihItAm / ajihIta / ahAsta / jhe| hAsISTa / hAtA / hAsyate / ahAsyata / mAMGk mAnazabdayoH // 2 // mimIte / mimAte / mimate / mimIta / mimItAm / amimIta / amAsta / mame / mAsISTa / mAtA / mAsyate / . // ityAtmanepadinau // DudAMk dAne // 1 // dadAti / praNidadAti / dttH| dadati / datte / dadyAt / dadIva / dadAtu / dattAt / 297 hau daH // 4 / 1 / 31 // dAsaMjJakasya dhAtohI pare'nsaskArAdezaH syAda na cAyaM dviH| dehi / na ca dviriti vacanAt kRtamapi. dvitvaM nivartate / tena baGlupi api dehIti bhavati / hAvivi vyaktinirdezAdiha na / dattAt / dattAm / adadAm / Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 550 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe adatta / dadau / ddith| dadAtha / dde| adAt / adit| deyAt / dAsISTa / daataa| dAsyati / dAsyate / DudhAMk dhAraNe ca // 24 cAhAne / dadhAti / praNidadhAti / ____ 298 dhAgastathozca // 2 / 1 / 78 // dadhAtezcaturthAntasya dakArAderAderdakArasya tathayozca parayozcaturthaH syAt / dhattaH / atrAsadvidhikhAd vacanasAmarthyAdvAto lopasya svarAdezatve'pi sthAnivadbhAvo n| gakAraH kim / dhayatermAbhUt / dadhAterapi yalubantasya mA bhUt-- 'tivA zavA'nubandhena nirdiSTaM yad gaNena ca // ekasvaranimittaM ca paJcaitAni na yaGlupi' // kecittu yaGlupyapIcchanti / caturthAntasyetyeva / dadhAsi / dhatte / dadhyAt / ddhiit| dadhAtu / dhattAt / dhehi / adadhAt / adhatta / adhAt / adhita / dheyAt / dhaasiisstt| dhAtA / dhAsyati / dhAsyate / TuDu k poSaNe ca // 3 // dvitve pRbhRmAhAGAmiritItve vibhati / vibhRtaH / vibhrati / vibhRte / vibhRyAt / vibhrIta / avibhH| avibhRtAm / avibharuH / avibhRta / abhArSIt / abhRta / bhIhIbhR' ityAmi bibharAJcakAra / babhAra / babhre / bhriyAt / bhRSISTa / bhartA / bhariSyati / bhariSyate / NijaeNkI zauce ca // cAtpoSaNe // 4 // _____299 nijAM zityet // 4 / 1157 // nijivijiviSAM trayANAM ziti dvitve sati pUrvasyaikArAdezaH syAt / nijAmiti bahuvacanena nijivijiviSastraya evAdAdiparyantapaThitA gRhyante / nenekti / neniktaH / nenijati / nenikte / nenijyAt / nenijIta / nenektu / neniktAm / nenigdhi / . 300 udyuktopAntyasya ziti svare // 4 // 3 // 14 // kRtadvivasya dhAtorupAntyasya nAminaH svarAdau ziti pratyaye pare guNo na syAt / nenijAni / neniktAm / nenijai / anenek-g| anenikt| RdikhAdvAGi anijat / pakSe anaikssiit|anikt| anikSAtAm / nineja / ninije| nijyAt / nikSISTa / nektA nekSyati / nekssyte| evaM vijUMkI pRthagbhAve // 5 // viSlaMkI vyAptau // 6 // veveSTi / veviSTe / vevi-. pyAt / veviSIta / veveSTu / veviSTAm / aveveT-D / aveviSTa / lUdittvAdaG / Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ divAdayaH ] siddhahaimabRhatpakriyA. 551 aviSat / 'haziTa' iti saki avikSata / vivess| viviSe / viSyAt / vikSISTa / veSTA / vekSyati / vekSyate / // ityubhayapadinaH // // ityadAdayaH kito dhAtavaH // // atha divAdayaH // divUc krIDAjayecchApaNiyutistutigatiSu // 1 // 301 divAdeH shyH||3|4|72||divaadergnnaat kartRvihite ziti zyaH pratyayaH syAt / zakAraH zitkAryArthaH / zyAdayaH shvo'pvaadaaH| bhvAderiti dIrgha dIvyati / dIvyet / dIvyatu / adIvyat / adevIt / dideva / didivtuH| dIvyAt / devitA / deviSyati / adeviSyat / jRS jhUSaca jarasi // 3 // RtAM viDatIr / jIryati / 'Rdicchi ' ityaGi, RvarNadRzo'GIti guNe ajarat / pakSe ajArIt / jajAra / RcchRto'kIti, nRbhrameti vA etve ca jertuH| jajaratuH / jIryAt / jritaa| jriitaa| jariSyati / jarISyati / zoMca takSaNe // 4 // . 302 otaHzye // 4 / 2 / 103 // dhAtorokArasya zye pare luk syAt / shyti| zyet / zyatu / ashyt| azAt / azAsIt / shshau| zAyAt / zAtA / zAsyati / azAsyat / doca chA~ca chedane ||6||ssaaNc antakarmaNi ||7||dyti / chayati / syati / brIDac lajjAyAm / / 8 // brIDyati / nRtaic nartane // 9 // nRtyati / anIt / nanarta / nRtyAt / ntitaa| 303 kRtacUtanRtadosicaH sAdervA // 4 // 4 // 50 // ebhyaH parasya sijvarjitasya sakArAdeH stAdyazitaH pratyayasyAdiriDvA syAt / prApte vibhaassaa| ntissyti| naya'ti / antissyt| anaya't / kuthac pUtIbhAve // 10 // kuthyati / akothIt / cukotha / kuthyAt / kothitaa| puthac hiMsAyAm // 11 // gudhac pariveSTane // 12 // rAdhaMc vRddhau // 13 // rAdhyati / vRddheranyatra rAdhnoti / vyadhaMc tADane // 14 // Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 552 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe __304 jyAvyadhaH viti // 4 / 1 / 81 // jinAteviMdhyatezca sasvarAntasthA kiti Diti ca pratyaye pare svRt syAt / vidhyati / avyAtsIt / jyAvyadhIti pUrvasyetve vivyAdha / smRti dvitve vividhtuH| vivyadhitha / vivyaddha / vidhyAt / vyaddhA / vyatsyati / kSipaMca preraNe // 15 // kSipyati / cikSepa / kSeptA / puSpaca vikasane // 16 // puSpyati / apuSpIt / tima tImaca STima STImac ArdIbhAve // 20 // pivUca gatau // 21 // sIvyati / asevIt / siSeva / asoDasivUsahassaTAm / pariSIvyati / aTyapi / paryaSIvyat / dvitve'pi pariSiSeva / zrivUca gatizoSaNayoH // 22 // shriivyti| shishrev| SThivU sivUc nirasane ||24||sstthiivyti| tirvA SThiva iti tau tiSTheva / kSIvyati / iSac gatau // 25|| iSyati / iyeSa / sahalubhecchetyatra iccheti nirdezAdiSat icchAyAmityasya grahaNam / tenAsya nityameveT / essitaa| Udidayamityeke / tanmate kkhAyAM taktavatozca iSTvA / epikhA / issttH| iSTavAn / SNamUca nirasane // 26 // snasyati / kamUca hatidIptyoH / / 27 / / ksyti| anAsIt / akrasIt / trasaic bhaye // 28 // bhrAsabhlAseti vA zye trasyati trasati / jU bhrameti vA etve trestuH| ttrstuH| vyusac dAhe // 28 // vyusyati / avyosIt / vuvyosa / SAnto'yamityeke / paha Suhaca zaktau // 30 // sahyati / suhyati / sasAha / sehtuH| supoha / sussuhtuH| puSaca puSTau // 31 // puSyati / didyutAdipuSyAderityaG / apuSat / pupoSa / puSyAt / poSTA / pokSyati / ucaca samavAye // 32 // ucyati / aucat / luTac viloTane // 33 // luttyti| aluTat / vidAMc gAtrapakSaraNe // 34 // svidyti| asvidat / klidauca AIbhAve // 35 // kliyti| aimidAca snehane // 36 // 305 midaH zye // 4 / 3 / 5 // miderupAntyasya zye pare guNaH syAt / medyati / amidat / nividAca mocane ca // 37 // cAtsnehane / zvidyati / azvidat / kSudhaMca bubhunAyAm // 38 // kSudhyati / akSudhat / kSoddhA / zrudhaMca zauce // 39 // krudhaMc kope // 40 // krudhyti| akrudhyat / piLUca saMrAddhau // 41 // sidhyati / asidhat / siSedha / RdhUc vRddhau // 42 // Rdhyati / Ardhat / Anardha / ardhitaa| gRdhUc abhikAMkSAyAm // 43 // gRdhyti| agRdhat / jgii| radhauca hiMsAsaMsaddhayoH // 44 // sadhyati / aradhat / 306 radha iTi tu parokSAyAmeva // 4 / 4 / 102 // radhyateH svarAt paraH Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ divAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. kharAdau pratyaye pare'nto naH syAt iTi tu-iDAdau tu pratyaye parokSAyAmeva / rarandha / rrndhtuH| rarandhitha / rarandhiva / rarandhima / parokSAyAmeveti kim / radhitA audikhAdiDDA / raddhA / radhiSyati / ratsyati / evakAro vipriitniymniraasaarthH| teneha niyamo na bhvti| rarandha / tRpauca pItau // 46 // tRpyti| 'spRzamazakRzatRpadRpo vA', sici, spRzAdisapo vA iti vA akAre vRddhau ca atrApsIt atApsIt / pakSe auditvAdiTi atIt / pakSe'Gi atRpat / ttrp| dRpauca hrssmohnyoH||46|| kupaca krodhe // 47 // gupac vyAkulatve // 48 // yupa rupa lupac vimohane // 51 // Dipac kSepe // 52 // STupac samucchAye // 53 // lubhac gAddharthe // 54 // zubhac saJcalane // 55 // Nabha tubhac hiMsAyAm // 57 // nazauca adarzane // 18 // nazyati / 307 nazaH zaH // 2 // 3 / 78 // adurupasargAntaHzabdasthAdrapUvarNAt parasya nazeH zakArAntasya saMbaMdhino nakArasya NaH syAt / praNazyati / pariNazyati / antarNazyati / za iti kim / prnssttH| nazeraNopadezAt adurupasargAntetyanenAsiddhe vidhyarthamidam / 308 nazernez vAGi // 4 / 3 / 102 // nazeraGi pare nez ityayamAdezo vA syAt / anezat / anazat / anezatAm / anazatAm / anezan / anazan / anezam / anazam / aGIti kim / nazyati / nanAza / nezatuH / nazyAt / ___309 nazo dhuTi // 4 / 4 / 110 // nazyateH svarAt paro dhuDAdau pratyaye pare no'ntaH syAt / naMSTA / nazitA / nakSyati / naziSyati / anajhyat / anaziSyat / kuzac zleSaNe // 79 // kuzyati / akuzat / bhRzU bhraMzUca adhaHpatane // 61 // bhRzyati / bhrazyati / dRzaca varaNe // 62 // kuzaca tanutve // 63 // zuSaMca zoSaNe // 64 // dupaMca vaikRtye // 65 // zlipaMca AliGgane // 66 // zliSyati / 310 zliSaH // 34 // 56 // zliSo dhAtoraniTo'dyatanyAM saka pratyayaH syAt / AzlikSat kanyAM devdttH| puSyAdikhAdaGi prApte vacanam / ' purastAdapavAdA anantarAn vidhIn bAdhante nottarAn' ityaGa eva bAdho na vicH| AzleSi kanyA devadattena / aniTa ityeva / zliSU dAhe ityasmAt seTo mA bhUt / aleSIt / adhaakssiidityrthH| Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 554 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 311 nAsattvAzleSe // 3 // 4 // 57 // zliSo dhAtorapANyA leSe vartamAnAt sak pratyayo na syAt / upAzliSajjatu ca kASThaM ca / samAzliSad gurukulam / pRthagyogAt pUrveNApi prAptaH pratiSidhyate / vyatyazlikSanta kASThAni / asattvA leSa iti. kim / vyatyazlikSanta mithunAni / pluSyati / apluSat / anuudidymityeke| jitRSac pipAsAyAm // 68 // tRSyati / atRpat / tuSaM hRSac tuSTau // 70 // rupaMca roSe / / 71 // pyuSa pyus pusac vibhAge // 74 // bisac preraNe // 7 // kusac zleSaNe // 76 // asUca kSepaNe / / 77 // asyati / puSyAditvAdaGi 'zvayatyam' ityasthAdeze ca Asthat / Asa / asitA / yasUca prayatne // 78 // yasyati / yasati / sNysyti| saMyasati ! ayasat / jasUc mokSaNe // 79 // hiMsArtho'pyayamityeke / tamU damUc upakSaye // 81 // vamUc stambhe // 82 // vusac utsarge / / 82 / / musaca khaNDane // 84 // masaica pariNAme // 85 // zamU damUc upazame // 87 // . - 312 zamsaptakasya zye // 4 / 2 / 111 // atyAdAviti nivRttam / zamAdInAM madaicaparyantAnAM saptAnAM zye pare dIrghaH syAt / zAmyati / dAmyati / praNizAmyati / zamsaptakasyeti kim / asyati / zya iti kim / bhramati / azamat / adamat / tamUc kAMkSAyAm / / 88 // zramUca khedatapasoH // 89 // bhramUca anavasthAne // 10 // bhrAmyati / bhrAmati / bhramatuH / bbhrmtuH| kSamauca sahane // 91 // zAmyati / audittvAdiDDA / cakSamitha / cakSantha / cakSamiva / cakSaNva / cakSamima / cakSaNma / kssmitaa| kSantA / kSamiSyati / kSasyati / madaica harSe // 92 // klamaca glAnau // 13 // bhrAsabhlAseti vA zye pThivuklamviti dIrgha ca klAmyati / klAmati / aklmiit| klmitaa| iti zamsaptakam / muhauca vaicitye // 94 // muhyati / amuhat / ivikalpe muhadruhasnuheti vaikalpike ghatve Dhatve ca mumohitha / mumogdha / mumoDha / mohitaH / mogdhaa| moDhA / mohiSyati / mokSyati / druhauca jighAMsAyAm // 15 // druhyati / adruhat / dudrohitha / dudrogdh| dudroDha / drohitaa| drogdhA / droDhA / drohiSyati / dhrokSyati / SNuhoc ugiraNe // 96 / / snuhyati / asnuhat / snohitA / snogyA / snoddhaa| snokSyati / snohiSyati / evaM SNihauca pItau // 97 // va pupaadiH| // iti parasmaipadinaH // Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 655 divAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. pUDauca pANiprasave // 1 // sUyate / asvisstt| asoSTa / sussuve| audittvAdivikalpaM bAghisA uvarNAditIgniSedhe prApte parakhAt skRvityAdinA nityamiT / suSuviSe / suSuvivahe / savitA / sotA / saviSyate / sossyte| dUGc paritApe // 2 // dIGc kSaye // 3 // diiyte| 313 yabaGkiti // 4 / 27 // dIDo yapi akGiti ca pratyaye viSayabhUte AkAro'ntAdezaH syAt / adAsta / viSayasaptamInirdezAt pUrvamevAtve sati Ipadu'pAdAnaH upAdAyo vartate ityatra AkArAntalakSaNo'naH ghaJ ca bhavati / yabakGitIti kim / dInaH / upadIyate / sAnubandhanirdezAd yaGlupi n| __ 314 dIya dIGaH kGiti svare // 4 / 3 / 93 // dIGaH Gityaziti svare pare dIyAdezaH syAt / parokSAyAmiti siddhe kGiti svare ityuttarArtham / didIye / didIyAte / didIyire / didIyidhve / didIyive / dIGo GitkaraNaM yaGlubanityartham / dAtA / dAsyate / dhIc anAdare // 54 // dhIyate / adheSTa / didhye / dhetaa| mIJc hiMsAyAm // 5 // miiyte| rIc zravaNe ||5 // lIMc zleSaNe // 7 // 315 lIlinorvA // 4 / 2 / 9 // lIyatelinAtezca yapi khalacalvajite Giti pratyaye ca viSayabhUte AkAro'ntAdezo vA syAt / alAsta / aleSTa / lilye / lAtA / letA / lAsyate / leSyate / akhalacalItyeva / ISadvilayaH vilayaH vilayo vartate / yavakDintItyeva / liinH| liiyte| Dilluptativo nirdezAd yaGlupi na / lI dravIkaraNa iti yaujAdikasya ca na / DIc gatau // 8 // DIyate / DiDye / bIca varaNe // 9 // bIyate / abreSTa / vitriye / vRtsvaadiH| tatphalaM tu ktayostasya natvam / pIMc pAne // 10 // pIyate / IJc gatau // 11 // Iyate / ayAzcakre / pIGca prItau // 12 // prIyate / yujic samAdhau // 14 // yujyate / ayukta / sRjic visarge // 14 // sRjyate / asRSTa / asRkSAtAm / sUkSISTa / ssRje| samRjiSe / sraSTA / srakSyate / vRtUci varaNe // 15 // vRtyate / avartiSTa / padic gatau // 16 // padyate / praNipadyate / 316 trica te padastaluk ca // 3 / 4 / 66 // padic gatAvityasmAddhAtoH kartaryadyatanyAste pare bic pratyayaH syAt nimittabhUtasya takArasya ca luk / paderAtmanepaditvAt ta iti AtmanepadapathamatrikaikavacanaM takAro gRhyate na parasmaipadama Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 556 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe dhyamatrikabahuvacanam / evamuttaratra / akAro 'NitI'ti vizeSaNArthaH / cakAro 'na karmaNA bic' ityatra vishessnnaarthH| apAdi / apatsAtAm / apatsata / pede / patsISTa / pttaa| ptsyte| aptsyt| vidic sattAyAm // 27 // vidyate / avitta / vivide / khidic dainye // 28 // yudhiMca saMprahAre // 29 // yudhyate / ayuddha / ayutsAtAm / yuyudhe| yutsISTa / yoddhA / yotsyate / ano rudhiMca kAme // 30 // anurudhyate / budhiM manic jJAne // 32 // budhyate / dIpajaneti vA bic / abodhi / abuddha / abhutsAtAm / bubudhe / bhutsISTa / boddhA / bhotsyate / manyate / amaMsta / amaMsAtAm / mene / maMsISTa / mantA / masyate / anic prANane // 33 // anyate / 317 jA jJAjano'tyAdau // 4 / 2 / 104 // jJA jan ityetayoH ziti pratyaye pare jA ityayamAdezaH syAt atyAdau-tivAdizcedanantaro na bhavati / jAyate / zitItyeva / janyate / atyAdAviti kim / yaGlupi jaJjanti / dIpajaneti bici / 318 na janavadhaH // 4 / 3 / 54 // janavadhyoH kRti Niti nau pare vRddhirna syAt / ajani / ananiSTa / vadhiratra vadha bandhane ityayaM gRhyate yasya vIbhatsata iti vairUpya eva sanniSyate anyatra vadhate / bhakSakacennAsti vadhako'pi na vidyate / hanyAdezasya tu vadheradantavAd vRddheraprasaGga eva / anye vagaNapaThitaM vadhi hiMsArtha 'yatra zAlamatIkAzaH karNo'vadhyata saMyuge' ityAdidarzanAnmanyante / pratyudAharanti ca vavAdha / gamahanetyupAntyaluki jajJe / jajJAte / jajJire / jajJire / janiSISTa / janitA / janiSyate / ajaniSyata / dIpaici dIptau / 35 // dIpyate / adIpi / adIpiSTa / didiipe| tapiMca aizvarye vA // 37 // tapyate / atapta / tepe / tapsISTa taptA / tapsyate / puraici ApyAyane // 36 // pUryate / apUri / apUriSTa / pupUre / pUriSISTa / pUritA / pUriSyate / gharaiG jvaraici jarAyAm // 39 // dhUraiG gUraici gatau // 41 // zUraici stambhe // 42 // tUraici barAyAm // 432 ghUrAdayo hiMsAyAM ca / cUraici dAhe // 44 // klizica upatApe // 45 // klizyate / akleziSTa / ciktize / klezitA / kleziSyate / liziMc alpatve // 46 // kAzic dIptau // 47 // kAzyate / cakAze / vAzic zabde // 48 // // ityAtmanepadinaH // Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svAdayaH] siddhahaimabRhatprakriyA. 557 zakIMca parSaNe // 1 // zakyati / zakyate / azAkSIt / azakta / zazAka / zeke / zucagaic pUtIbhAve // 2 // zucyati / zucyate / azocIt / azucat / azociSTa / zuzoca / shushuce| raJjIMc rAge // 3 // rajyati / rajyate / zapIMc Akroze // 4 // mRSIca titikSAyAm // 6 // mRssyti| mRssyte| amarSIt / amarSiSTa / mamarSa / mmRsse| NahIMc bandhane // 6 // anAtsIt / anaddha / nnaah| nehe / nahyAt / natsISTa / naddhA / natsyati / natsyate / ityubhayapadinaH / // iti divAdayaH // // atha svaadyH|| puMgT abhiSave // 1 // abhiSavaH snapanaM pIDana snAnaM surAsaMdhAnaM ca / 319 svAdeH *nuH // 3 / 4 / 75 // svAdergaNAt kartari vihite ziti *nuH pratyayaH syAt / zakAraH shitkaaryaarthH| uznoriti guNe sunoti / sunutH| sunvanti / sunute|| ___320 vamyaviti vA // 4 / 2 / 87 // pratyayAditi oriti ca (anuvartamAnam ) paJcamyantamapi vyadhikaraNaSaSThayantatayA vipariNamyate / asaMyogAt paro ya ukArastasya pratyayasaMbaMdhino lug vA syAt vakArAdau makArAdau cAviti pratyaye / sunvaH / sunuvaH / sunmaH / sunumaH / sunvahe / sunuvahe / sunmahe / sunumhe| avi. tIti kim / sunomi / orityeva / kriinniivH| pratyayasyetyeva / yuvH| yumH| asaMyogAdityeva / tkssnnuvH| tkssnnumH| asaMyogAdityorvizeSaNAdihApi na / aapnuvH| ApnumaH / sunuyAt / sunvIta / sunotu / sunutAt / asaMyogAditi herlak / sunu / sunutAt / sunavAni / sunutAm / sunavai / asunot / asunuta / dhUgsustoritITi asAvIt / suSAva / suSuve / sotA / soSyati / soSyate / upasargAtsugiti Satve abhiSuNoti / abhyaSuNot / 321 sugaH syasani / / 2 / 3 / 62 // sunoteH saMbaMdhinaH sakArasya sye sani ca pratyaye pare So na syAt / abhisoSyati / parisoSyati / abhyasoSyat / paryasoSyat / sani susUpateH kipi sumaH / susUSatIti tu nodAhiyate / Nistoreva Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 558 siddhahaimabRhatmakriyA.. [AkhyAtaprakaraNe paNIti niyamenaiva vyAvartitatvAt / abhisusUpatItyapi nodAhiyate / advitve iti byAvRttyaiva nivartitatvAt / syasanIti kim / suSAva / abhiSuNoti / piMgT bandhane // 2 // sinoti / sinute / ziMgT nizAtane // 3 // zinoti / zinute / zizAya / zizye / zetA / DumiMgTa prakSepaNe // 4 // minoti / minute| 322 migmIgo'khalacali // 4 / 2 / 8 // minotimInAtyoryapi khalacalvajite'Giti ca pratyaye viSayabhUta AkArAntAdezaH syAt / amAsIt / amAsta / mamau / mimye / mIyAt / mAsISTa / mAtA / mAsyati / mAsyate / akhalacalIti. kim / ISanimayaH / mayaH / nimayaH / sAnubandhanirdezo yalupnittyarthaH / migamIga iti kim / mI hiMsAyAmiti devAdikasya mA bhUt / asyApyAkhamiccha. ntyanye / ciMgT cayane // 5 // cinoti / cinute / acaiSIt / aceSTa / 323 ce kirvA // 41 // 36 // cinoteH sanparokSayordvitve sati pUrvasmAt parasya kirAdezo vA syAt / cikAya / cicAya / cikye / cicye / cIyAt / ceSISTa / cetaa| ceSyati / ceSyate / dhRgaka kaMpane // 6 // dhRnoti / dhanute / adhAvIt / adhaviSTa / adhoSTa / dudhAva / dudhuve / dhUyAt / dhaviSISTa / dhoSISTa / dhotaa| dhavitA / stuMgT AcchAdane // 7 // stRNoti / stRNute / astAIt / 324 saMyogAdataH // 4 // 4 // 37 // dhAtoH saMyogAt paro ya RkArastadantAddhAtoH parayorAtmanepadaviSayayoH sijAziSorAdiriDvA syAt / astariSTa / astRt| saMyogAditi kim / akRta / dhAtoriti vizeSaNAdiha na bhavati / mA niSkRta / 'skRcchRto'ki parokSAyAmityatra skRgo grahaNAt ssasaMyogo na gRhyate' teneha na samaskRta / tastAra / tastaratuH / tastare / kyaGAzIrye--iti guNe staryAt / stariSISTa / stRSISTa / kuMgT hiMsAyAm // 8 // kRNoti / kRNute / akArSIt / akRta / cakAra / cakartha / cakre / cakR / kriyAt / kRSISTa / jugaTa varaNe // 9 // vRNoti / vRNute / avArIt / 325 iT sijAziSorAtmane // 4 / 4 / 36 // vRtaH parayorAtmanepadaviSayayoH sijAziSorAdiriD vA syAt / avariSTa / avarISTa / atRta / vvaar| Rvye'da iti nityamiT / vavasthi / vatre / Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 49 svAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. . 326 RvarNazyUTuMgaH kitaH // 4 / 4 / 5 / / RvarNAntAddhAtoH zrayaterUTuMgacaikakharAd vihitasya kitaH pratyayasyAdiriTa na syAt / uvarNAdityanenaiva siddhe uunnugrhnnmneksvraarthm| gittvAd yaGlupi na / vaSe / kita iti kim / vritaa| vriitaa| vihitavizeSaNAt tIrNaH pUrta ityatra kRte'pIrurAdeze niSedho bhavati / triyAt / vRSISTa / variSISTa / varISISTa / variSyati / varISyati / variSyate / varISyate / // ityubhayapadinaH // hiMT gativRddhayoH // 1 // hinoti / adurupasargeti Natve pahiNoti / ahaiSIt / aGe hihano ho gha iti ghatve jighaay| hIyAt / hetaa| heSyati / zrRMT zravaNe // 2 // zrautItyAdinA zR AdezaH / zRNoti / azrauSIt / zuzrAva / zuzruvatuH / zuzrotha / TuDeMT upatApe // 3 // dunoti / pRT prItau // 3 // pRNoti / smRT pAlane ca / cAt pItau / smRNoti / ssmaar| spRT ityeke / zaklaMTa zaktau // 4 // zaknoti / shknutH| zaknuvanti / asaMyogAditi herna luk| zaknuhi / ladittvAdaG / azakat / zazAka / tika tiga paghaTa hiMsAyAm // 7 // AdyAvAskandane'pItyeke / tinoti / tignoti / sanoti / sasAgha / seghtuH| rAdhaM sAdhaMTa saMsiddhau // 9 // 327 avitparokSAseTthavoreH // 4 // 1 // 23 // rAdhehi~sAyAM vartamAnasya aviti parokSAyAM thavi ca seTi svarasyaikAraH syAt na cAsya dviH| redhtuH| redhuH| redhitha / aviti kim / rarAdha / parokSAseTthavoriti kim / raadhyte| vadha ityeva / aarraadhtuH| ArarAdhitha / rAdhyAt / raaddhaa| rAtsyati / evaM sAdhnoti / asAtsIt / asAddhAm / aSopadezo'yam / Sopadeza ityeke / RdhUTa vRddhau // 10 // Rdhnoti / Anot / Anardha / ardhitA / AplaMT vyAptau // 11 // Amoti / Apat / aap| ApatuH / tRpaTa prINane // 12 // kSubhnAditvAnna nnH| tRmoti / atIt / tarpitA / dambhUTa dambhe // 13 // dabhnoti / dadambha / 328 dambhaH // 4 / 1 / 28 // dambharavitparokSAyAM svarasya ekArAdezaH syAt tatsaMniyoge ca nakArasya lug na cAyaM dviH / debhatuH / debhuH / 329 the vA // 4 / 1 / 29 // dambheH svarasya the pare ekArAdezo vA syAt Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 560 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe tatsaMniyoge ca nakArasya lug na cAyaM dviH| debhith| ddmbhith| anye tu zranthigranthidambhInAM nalope sati nityametvamicchanti nalopaM tvaviti parokSAyAM nityameva / tena zrethatuH grethatuH debhatuH, nalopAbhAve tu zazranthitha dadambhithetyeva bhavati / anyastvavitparokSAseTthavornityametvamicchati nalopaM tvaviti parokSAyAmeva / tena zreyatuH grethatuH debhatuH, nalopAbhAve'pi zrenthitha grenthitha dembhithetyevecchati / dabhyAt / dmbhitaa| kRvuTa hiNsaakrnnyoH||14|| zrautItyAdinA krAdeze kRnnoti| akRNvIt / cakRNva / kRNvitA / dhivuT gatau // 15 // autItyAdinA dhyAdeze dhinoti / adhinvIt / didhincha / nidhRSATa prAgalbhye // 16 // dhRSNoti ! // iti parasmaipadinaH // STighiTa Askandane // 1 // stidhnute / azauTi vyAptau // 2 // aznute / audittvAdiDDA / AziSTa / ASTa / Anaze / aziSISTa / akSISTa / ashitaa| aSTA / aziSyate / akSyate / ___ityAtmanepadinau // - - // iti svAdayaH // // atha tudAdayaH // tudIt vyathane // 1 // - 330 tudAdeH zaH // 481 // tudAdergaNAt kartari vihite ziti zaH pratyayaH syAt / zakAraH shitkaaryaarthH| tudati / tudate / atautsIt / atutta / tutoda / tutude / tuyAt / tutsISTa / tottA / totsyati / totsyate / bhrasjIt pAke // 2 // 331 grahavascabhrasjapracchaH // 4 / 1184 // grahAdInAM sasvarAntasthA kiGati pratyaye pare yat syAt / bhRjati / bhRjate / vyacivazivazcibhrasjipacchInAM Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tudAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. 561 pazcAnAM yaGlubantAnAM necchantyanye / anye tu 'prakRtigrahaNe yaGglubantasyApi grahaNam' iti yaGlupyapi manyante / apare tu vicativRzcatibhRjjatipRcchatInAM nityaM yat jyAdInAM tvanityamiti manyante tenedaM siddham ' tasyAstrayastrInapi vivyadhuH zaraiH' iti| anye tu vividhurityevaahuH| ___332 bhRjo bharja // 446 // bhRjateraziti pratyaye bhaj ityayamAdezo vA syAt / luptatinnirdezo yaGlanivRtyarthaH / abhAsIt / pakSe saMyogasyAdAviti saluki abhrAkSIt / abhaSTai / abhraSTa / babhaje / bbhrjtuH| babharjuH / babhraja / babhrajjatuH / bbhrjjuH| babharjitha / babhaSThe / vabhrajitha / babhraSTha / bhRjyAt / atra paratvAda bharjAdeze'pi sthAnivadbhAvena pUrveNa vareNa saha yakRta / bhISTha / bhrakSISTa / bhI / bhraSTA / bhayati / bhrakSyati / bhayate / bhrakSyate / lipIt preraNe // 3 // zipati / kSipate / ajhaipsIt / akSipta / cikSepa / cikSipe / kSeptA / kSepsyati / kSepsyate / dizoMt atisarjane // 4 // dAne ityrthH| dizati / dizate / adikSat / / adikSata / dizyAt / dikSISTa / kRSIt vilekhane // 5 // kRSati / kRSate / spRzamazeti vA sivi spRzAdisapo vetyadAgame akrAkSIt / akArSIt / akRkSat / akRsstt| akRkSata / cakarSa / cakRSe / kRSyAt / kRkSISTa / kraSTA / kA / krakSyati / kakSyati / krakSyate / kaya'te / mRcchaMtI mokSaNe // 6 // 333 mucAditRphaTaphaguphazubhobhaH she||4|4|100|| eSAM svarAnno'ntaH syAt ze pare / tRphAdayaH sanakArA anakArAzca tudAdiSu paThyante / tatra tRmphAdInAM ze nasya luk iti tRphAdInAM navidhAnam / vidhAnasAmarthyAtvasya lopo na bhavatIti tRphati tRmphatItyAdi dvairUpyaM siddham / muJcati / munycte| lUdittvAdamucat / amukta / moktA / mokSyati / mokssyte| picIt kSaraNe // 7 // siJcati / siJcate / hAlipasijityaGi asicava / vAtmane / asicata / asikta / abhyaSicat / abhississec| vilaMtI lAbhe // 8 // vindti| vindte| avidat / avitt| luplaMtI chedne||9|| lumpati / lumpte| alupat / alupta / lipIt upadehe // 10 // limpati / limpate / alipat / alipata / alipta / // ityubhayapadinaH // Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 562 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe kRtait chedane // 1 // kRntati / akartIt / katiSyati / kartyati / khidaMta parighAte // 2 // khindati / akhaitsIt / pizat avayave // 3 // piMzati / apezIt / // vRt mucAdiH // riM pit gatau // 2 // riyati / piyati / dhit dhAraNe // 3 // dhiyati / kSit nivAsagatyoH // 4 // ziyati / ajhaiSIt / pUt preraNe // 6 // suvati / upasargAtsugiti Satve abhiSuvati / abhyaSuvat / abhisuSAva / savitA / mRt prANatyAge // 6 // 334 mriyateradyatanyAziSi ca // 3 // 3 // 42 // mriyateradyatanyAzIviSayAchidviSayAca kartaryAtmanepadaM syAt / riH zakyAzIrya iti ritve iyAdeze ca / mriyate / amRta / mamAra / mRSISTa / martA / mariSyati / amariSyat / tinnirdezAd yaGlupi na / kRt vikSepe // 7 // kirati / - ___335 kiro lavane // 4 / 4 / 94 // upAt parasya kirateH saDAdiH syAt lvne-lvnvissyshcettdrthH| upaskirati / lunaatiityrthH| lavana iti kim / upakirati puSpam / ____336 pratezca vadhe // 4.4 / 95 // praterupAca parasya kiratervadhe hiMsAyAM viSaye'bhidheye vA saDAdiH syAt / pratiskirati / upaskirati / abhidheye-'urovidAraM praticaskare nkhaiH'| hata ityrthH| vadha iti kim / pratikirati bIjam / vikSipatItyarthaH / gRt nigaraNe // 8 // 55 337 navA svare // 2 / 3 / 102 // girate rephasya svarAdau pratyaye vihitasya lakAro vA syAt / girti| gilati / agArIt / agAlIt / gIryAt / gritaa| garItA / vihitavizeSaNaM kim| iha ca yathA syAt nigAryate / nigAlyate / iha ca mA bhUt / girau / girH| likhat akSaravinyAse // 9 // lilekha / lekhitA / kuTAdirayami tyeke| tanmate likhitaa| jarca jharcat pribhaassnne||11||jrcti / jharcati / cAdirayamityeke / crcti| khacat sNvrnne| // 12 // khcti| tatvAca / Rcat stutau // 13 // Rcati / Anarca / aanRctuH| ovazvaut chedane // 14 // vRzcati / auditvAdveT / abravIt / avAkSIt / vatrazca / vazciya / vatRSTha / vRzyAt / vrazcitA / vraSTA / Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 563 tudAdayaH] siddhahaimabRhatprakriyA. Rcchat indriyAlayamUrtibhAvayoH // 18 // indriyapralaya indriyamohaH / gtaavpiityeke| chasya dvitve / Rcchati / ArcIt / RcchavarjanAnAm / skRcchRto'kIti guNe Anarcha / AnarchatuH / RcchitA / vichat gatau ||16||gupaudhuupvicchiiti aayprtyyH| 1vicchAyati / azavi te vA / avicchAyIt / avicchIt / vicchAyAJcakAra / viviccha / vicchAyyAt / vicchayAt / vicchAyitA / vicchitA / uchain vivAse // 17 // vivAsaH smaaptiH| ucchati / ucchAzcakAra / micchat utkleze // 18 // micchati / uchut ucche // 19 // ucchati / pracchet jJIpsAyAm // 20 // pRcchati / 338 anunAsike ca cchvaH zUTa // 4 / 1 / 108 // anunAsikAdau kau dhuDAdau pratyaye ca dhAto ccha kAravakArayoryathAsaMkhyaM za UT ityetAvAdezau syAtAm / chasya dviH,pAThAt dvayorapi zakAraH / apAkSIt / syomA, syona ityatra sivermani pratyaye auNAdike ca ne laghUpAntyaguNAt pUrvamTa kriyate nityatvAt / tatra kRte'lpAzritatvenAntaraGgakhAdyatvaM na tu gunnH| akSayUrityatra 'asiddhaM bahiraGgamantaraGge iti kharAnantarye neSyate tena yatvaM bhavati / vakArasya vikalpenAnunAsikatvAd vanakanipoH susyovA, susyUvA, pakSe susevA susitvetyapi siddham / dhAtorityeva / diverauNAdikaDivpratyayAntasya dhubhyAm dhubhiH| yadA tu diveH kie tadA dhAtutvAd dhUbhyAM dhubhiriti / yaGlupi tu dedyoti / anye tu dedetItyevecchanti / tanmataparigrahArtha kDintItyanuvartanIyam / yajAdisUtre ca cchagrahaNaM vidheyam / UTaSTakAra 'UTA' ityatra vishessnnaarthH| papraccha / pRcchayAt / prssttaa| prakSyati / ubjat Arjave // 21 // ubjati / ubjAzcakAra / sRjat visarge // 22 // sRjati ' a sRjizo'kiti / asrAkSIt / sasarja / sRjidRzIti veTa / sasajitha / sasraSTha / sRjyAt / sraSTA / rujot bhaGge // 23 // rujati / araukSIt / ruroj| bhujoMt kauTilye // 24 // bhujati / bhoktA / TumasnoMt zuddhau // 25 // majjati / 339 masjeH saH // 44111 / / masjateH svarAta parasya sakArasya sthAne dhuDAdau pratyaye no'ntaH syAt / amAGkSIt / amAGktAm / amAkSuH / mamajja / 1 nanu vicchestaudAdikatvena zaviSayatvAt zaviSayAbhASAdhikalpaH prApnoti / naivam / zavo'pavAdatvAd zapratyayasyApi shvshbdenaabhidhaanaaddossH| evaM cAzavItyanenAzitItyarthaH siddho bhavati / azitItyeva vA paThanIyam / dhAtupArArAyaNakRtA tu mene vicchAyati, vicchatIti / Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 564 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe mamajitha / mamatha / majjyAt / maGktA / majhyati / AdezakaraNaM magna ityAdau nalopArtham / jarja jhajhat paribhASaNe // 27 // jarjeti / jharjhati / ujjhat utsarge // 28 // dopAntyo'yam / ujjhAzcakAra / juDat gatau // 29 // juDati / ajoDIt / pRDa mRDat sukhane // 31 // pRDati / aparDIt / mRDati / marDitA / kaDat made // 32 // bhakSaNe'yamityeke / kuTAdirayamityanye / akADIt / akaDIt / pRNat pINane // 33 // tuNat kauTilye // 34 // mRNat hiMsAyAm // 36 // guNata gatikauTilyayozca // 36 // puNat zubhe // 37 // muNat pratijJAne // 38 // kuNat zabdopakaraNayoH // 39 // ghuNa ghUrNat bhramaNe // 41 // ghuNati / ghUrNati / tat hiMsAgranthayoH // 42 // cUtati / cartiSyati / crpti| Nudat preraNe // 42 // nudati / Sadla~t avasAdane // 44 // zrautItyAdinA sIdAdeze sIdati / asadat / sasAda / sedtuH| jvalAdau paThitasyApIha pATho'varNAdazna iti vAntAdezArthaH / siidtii| sIdantI / jvalAdipAThastu NavikalpArthaH / sAdaH sadaH / vidhat vidhAne // 45 // avedhIt / juna zunat gatau // 47 // junati / jujona / shunti| riphat kathanayuddhahiMsAdAneSu // 48 // riphati / kharAdirayamityanye / Rphati / tRpha tumphana tRptau // 50 // mucAditRpheti ne tRmphati / vidhAnabalAnnasya lugna / anyasya tu lugbhavatyeva / tRphati / tatarpha / tatRmpha / paantaavetaavitynye| ze nalukaM ca necchanti / tRpti| tRbhpti| Rpha Rmphat hiMsAyAma // 52 // Rphati / aanrph| nalukaM necchantyeke / Rmphati / ikAropAntyo rAdizcAyamityeke / dRpha dRmphat utkleze // 54 // ze mucAdIti ne dRmphti| dadarpha / dRphati / dadRmpha / dRphyAt / ubha umbhat pUraNe // 56 // umbhti| uvobha / ubhati / umbhAJcakAra / ubhyAt / zubha zumbhat zobhArthe / / 58 // zumbhati / zuzobha / shubhti| zuzumbha / dabhait granthe // 19 // dabhati / ddrbh| lubhat vimohane // 60 // vimohanaM vyAkulIkaraNam / lubhati / lulobha / lobhitaa| lobdhA / kurat zabde // 31 // kurati / kSurat vilekhane // 62 // kSurati / cukSora / khurat chedane ca // 63 // cAd vilekhane / ghurat bhImArthazabdayoH // 64 // purat agragamane // 65 // murat saMveSTane // 66 // surat aizvaryadIptyoH // 67 // surati / aSopadezatvAt SatvAbhAve susora / popadezo'yamityeke / sphara sphalat sphuraNe // 68 // spharati / pasphAra / kilat zvaityakrIDanayoH // 69 // ilat gatisvanakSepaNeSu // 70 // ilati / iyela / hilat hAvakaraNe // 71 // zila silat ucche // 73 // silati / aSopadezatvAnna pH| Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tudAdayaH ] siddhahaimabRhatpakriyA. 565 sisela / popadezo'yamityeke / siSela / tilat snehane // 74 // calat vilasane // 7 // cilat vasane // 76 / / vilat varaNe // 77 // bilat bhedane // 78 // Nilat gahane // 79 // nilati / praNilati / milat 'leSaNe // 80 // milati / amelIt / mimela / spRzaMta saMsparza // 81 // spRzati / asmAkSIt / aspArsIt / aspRkSat / pasparza / spRzyAt / spaSTA / spaSTa / spakSyati / paya'ti / ruzaM rizaMt hiMsAyAm // 83 // arukSat / arikSat / vizaMt pravezane // 84 // vizati / avikSat / mRzaMt Amarzane // 86 // AmarzanaM sprshH| amrAkSIt / amAjhet / amRkSat / lizaM RSait gatau // 87 // alikSat / AnarSa / iSat icchAyAm / / 88 // icchati ! epitaa| essttaa| miSat sparddhAyAm // 89 // vRhaut udyame // 90 // udyama uddharaNam / vRhati / vrhitaa| vardA / tRhau tUMhau stUhaut hiMsAyAm // 94 // tRhati / atIt / atRkSat / tahitA / tardA / atRhIt / atAGkSIt / tUMhitA / tRNDhA / stRhati / astIt / astRkSat / astUMhIt / astAkSIt / stRhyAt / atha kuttaadiH| kuTat kauTilye // 9 // 340 kuTAdekhidaNit // 4 / 3 / 17 // tudAdhantargaNo vRtparyantaH kuttaadiH| kRTAdergaNAt paro jiNidvarjitaH pratyayo 'Gidvat syAt / akuTIt / kuTitA / kecillikhimapi kuTAdau paThanti / apare tu kaDaspharasphalAn kuTAdau paThitvA pAThasAmarthyAt Niti vRddhiniSedhamicchanti / aNiti kim / cukoTa / guMt purIpotsarge // 96 // guvati / aguSIm / gutA / dhut gatisthairyayoH // 97 // dhruvati / adhruSot / dudhrAva / yat stavane // 98 // nuvati / anuvIt / nunAva / nuvitA / dhUt vidhUnane // 99 // dhuvati / dudhAva / dhuvitA / kucat saMkocane // 100 // vyacat vyAjIkaraNe // 101 // __341 vyaco'nasi // 4 / 1 / 82 // vyaceH sasvarAntasthA'svarjite kiti pratyaye yat syAt / vicati / vivyAca / vivictuH| vicitA / vicyAt / anasIti kim / uruvycaaH| gujat zabde // 102 // gujati / agujIt / jugoja / gujitA / ghuTat pratIghAte // 103 // ghuTati / aghuTIt / ghuttitaa| gaadintishcaaymityeke| cuTa chuTa truTat chedane // 106 // bhrAsabhlAseti vA zye truttyti| truTati / truTitA / tuTat kalahakarmaNi // 107 // tuTati / atuTIt / muTat aakssepprmrdnyoH| 1 pratyAsatyA yat kArya kuTAderDidvArA prApnoti tasminneva kArye GittvaM nAtmanepadAdau / tena cukuTiSatItyAdau sannantasya GittvAdAtmanepadaM na / Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe // 108 // muTati / sphuTat vikasane / sphuTati / sphuttitaa| puTa luThat saMzleSaNe / // 110 // ddaanto'ymityeke| kuDat ghasane // 111 // ghasanaM bhakSaNam / ghanatve ityanye / ghanatvaM sAndratA / kuDat bAlye ca // 112 // kuDati / guDat rakSAyAm / // 113 // juDat bandhane // 114 // tuDat toDane // 115 // tuDa thuDa sthuDat saMvaraNe // 118 // buDat utsarge ca // 119 // bruDa bhruDat saMghAte // 121 // saMvaraNe'pyanye / TuDa huDa truDat nimajjane // 124 // cuNat chedane // 125 / / Dipat kSepe // 126 // churat chedane // 127 / / churati / cucchora / churyAt / kurucchara iti dIrghaniSedhaH / sphurat sphuraNe // 128 // calana ityanye / sphurati / sphulat saMcaye ca // 129 // 342 nirneH sphurasphuloH // 2 // 3 // 53 // nirnibhyAM parayoH sphuratisphulatyoH sakArasya po vA syAt / niHSphurati / niHsphurati / niHSphulati / niHsphulati / niSphurati / nisphurati / niSphulati / nisphulati / vacanabhedo ythaasNkhynivRttyrthH| 343 veH // 2 // 3 // 54 // veH parayoH sphuratisphulatyoH sakArasya So vA syAt / viSphurati / visphurati / viSphulati / visphulati / yogavibhAga uttraarthH| // iti parasmaipadinaH // kuMG kUGn zabde // 2 // kuvate / akuta / akuviSTa / kuvitA / guraiti udyame / // 3 // gurate / aguriSTa / vRt kuttaadiH| put vyAyAme // 4 // prAyeNAyaM vyaapuurvH|| riH zakyAzIrye itIyAdeze vyApriyate / vyApaH / TuGn Adare // 5 // Adriyate / aadteN| AdartA / dhuMGat sthAne // 6 // dhiyate / dadhe / dhartA / ovijeti bhayacalanayoH // 7 // ayaM prAya utpUrvaH / udvijate / 344 vijeriT // 4 / 3 / 18 // vijeriD ddhit syAt / udavijiSTa / udvijitA / udvijiSyate / olajaiG olasjaiti vrIDAyAm // 9 // lajate / lajjate / lalajje / bhvAdau paThanAvipyetau prasiddhayanurodhAdiha paThitau / Svajit saGge // 10 // svajate / asvngkt| navA nirdiSTasyAnityatvAdiTi asvaJjiSTa / 345 svaJjazca // 2 // 3 // 45 // upasargasthAnAmyantasthAkavargAt parasya vajeH sakArasya dvitve'pyadyapi Sa: syAt parokSAyAM tu dvitve satyAdereva / pariSvajate / Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rudhAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. paryaSvaJjiSTa / paryaSvakta / yogavibhAgAdamateriti nAnuvartate / cakAraH parokSAyAM khaaderitysyaanukrssnnaarthH| ttshcottrtraannuttiH| stusvaJjazcATi naveti vaikalpike patdhe paryadhvajata / paryasvajata / - 346 svajerna vA // 4 / 3 / 22 // svaJjaH parA parokSA vA kidvat syAt / pariSasvaje / pariSasvaje / svaktA / jupaiti prItisevanayoH // 11 // juSate / ityaatmnepdinH| // iti tudAdayaH // // atha rudhAdayaH // rudhRpI AvaraNe // 1 // 347 rudhAM svarAcchno naluk ca // 3 / 4 / 82 // rudhAdergaNasya svarAt paraH kartari vihite ziti znaH pratyayaH syAt tatsaMniyoge ca prakRtinakArasya luganvAcIyate / pratyayanakArasya tu vidhAnasAmarthyAnna bhavati / zakAraH 'nAstyo k' ityatra vizeSaNArthaH / ruNaddhi / nAstyoTuMgityakAralope rundhaH / rundhanti / rundhe / rundhAte / rundhate / RdikhAdaGvA arudhat / arautsIt / aruddha / rurodha / rurudhe / roddhaa| rotsyati / rotsyte| ricUpI virecane // 2 // virecanaM niHsAraNam / rinnkti| rikate / aricat / araikSIt / arikt| vipI pRthagbhAve // 3 // vinakti / viGkte / avicat / avaikSIt / avikta / yujUMpI yoge // 4 // yunakti / yukte / ayunak / ayuGkta / ayujat / ayokSIt / ayukta / yuyoja ! yuyuje| yujyAt / yukssiisstt| yoktA / yokssyti| yokssyte| kSuTTapI saMpeSe // 5 // kSuNatti / kssunte| bhidrUpI vidAraNe // 6 // bhinatti / bhinte| abhinat / abhidat / abhaitsIt / amitta / chidrUpI dvaidhIkaraNe // 7 // chinatti / chinte / acchidat / acchetsIt / acchitta / ucchupI dIptidevanayoH // 8 // vmne'piityeke| kRNatti / chnte / acchudat / acchIt / acchardiSTa / chardiSyati / chaya'tti / utRdRpI diiptidevnyoH||9|| tRNatti / tante / atRdat / atIt / atardiSTa / tardiSyati / taya'ti / ityubhypdinH| Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 568 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe pRcaipa saMparke // 1 // pRNakti / aparcIt / paparca / paciMtA / caipa varaNe // 2 // vRNakti / jAnto'yamityanye / jAnto'pi varjanArtha ityeke / tancu tanjaupa saMkocane ||4||shne tatsaMniyoge ca prakRtinakArasya luki tanakti / atanak / ataJcIt / ataJjIt / atAGkSIt / tatazca / tataJja / tatajitha / tataLtha / taJjitA / tngktaa| bhaJjopa Amardane // 5 // bhanakti / bhktH| abhanaka / abhAGkSIt / babhaJja / bhktaa| bhakSyati / bhujaMp pAlanAbhyavahArayoH // 6 // bhunakti / abhaukSIt / bubhoja / 348 bhunajo'trANe // 3 // 3 // 37 // trANAt-pAlanAdanyatrAthai vartamAnAd bhunakteH kartaryAtmanepadaM syAt / odanaM bhuGkte / paribhuGkte / upabhuGkte / atrANa iti kim / mahIM bhunakti / paalytiityrthH| 'ambarISazca nAbhAgo bubhujAte ciraM mahIm ' ityatra tu na pAlanaM bhujerarthaH kiMtu pAlananimittaka upkaarH| dhAtUnAmanekArthatvAt / pAlanena mahImupakRtavantau mahyAzrayaM phalaM svIkRtavantAviti vetyarthaH / ubhayapadinamenamanye manyante / bhunajiti nanidezo bhujaut ityasya nityrthH| oSThau nirbhujti| kuttilytiityrthH| aJjaupa vyaktimrakSaNagatiSu // 7 // anakti / aGktaH / aJjanti / ajyAt / anaktu / / agdhi / Anak-g / 349 sico'ngghH||4||48|| aJjaH parasya sica AdiriT syAt / AJjIt / AJjiSTAm / AJjiSuH / audittvAd vikalpe prApte nityArthaM vacanam / AnaJja / Anajitha / Anatha / ajyAt / aJjitA / aGktA / ovijaipa bhayacalanayoH // 8 // vinakti / avijIt / vijitA / kRtaipa veSTane // 9 // kRNatti / katitA / katiSyati / krvyti| undaipa kledane // 10 // unatti / aundI / undAJcakAra / ziSlaMpa vizeSaNe // 11 // zinaSTi / ziSyAt / zinaSTu / zin pa hi ityatra 'hedhiH / tRtIyastRtIyeti Sasya DaH / tavargasyeti dherdiH| mnAM dhuvarga iti TavargaparakhAnnasya nnH| dhuTo dhuTi sve vA iti Dalope ziNDi / ziNDaDhi / zinaSANi / azinaTa-D / aziSat / ziSyAt / zeSTA / zekSyati / piplaMp saMcUrNane // 12 // pinaSTi / apiSat / hisu tRhapa hiMsAyAm // 14 // hinasti / hiMstaH / hiMsanti / hinastu / hiMsyAt / hindhi / vyaJjanAdeH sazca daH / ahinat-d / ahiMsIt / jihiMsa / hiNsitaa| ___350 tRhaH znAdIt // 4 / 3 / 62 // tRhaH znAt paro vyaJjanAdau viti pratyaye pare It-IkAraH syAt / tRNeDhi / tRNDaH / tRNeti / tRNemi / tRNeDhu / atRNeDi Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tanAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. 569 tyatra vyaJjanAdau pratyaye'sya vidhAnAt pratyayAzrayatvameva na varNAzrayatvam , varNasya pratyayavizeSaNatvAditi pratyayalope pratyayalakSaNaM bhavatyeva / AdyantavadbhAvAca vyaJjanAditvam / vyaJjanAdAvityeva / tRNahAni / atRNaham / vitItyeva / dIrghanirdeza uttraarthH| atIt / tatarha / tRhyAt / tarhitA / // iti parasmaipadinaH // khidipa dainye // 1 // khinte / akhitta / cikhide / khettA / vidipa vicAraNe // 2 // vinte / vivide / vettA / triindhaipi dIptau // 3 // indhe| intse / aindha / aindhiSTa / indhAzcake / sampUrvakasya tu samindhAzcakre / samIdhe / indhitA / indhiSyate / ityaatmnepdinH| // iti rudhAdayaH // // atha tanAdyaH // tanUyI vistAre // 1 // kRgtnaaderuH| uznoriti guNe tanoti / tnutH| tnuvH| tanvaH / tanumaH / tanmaH / tanute / tanuvahe / tanvahe / tanumahe / tanmahe / atAnIt / atniit| . 351 tanbhyo vA tathAsi nNozca // 4 / 3 / 68 // tanAdergaNAt parasya sicaste thAsi gha pratyaye pare lubbA syAt tatsaMniyoge ca nakArasya NakArasya ca lupa syAnna ceT / atata / ataniSTa / ataniSAtAm / ataniSata / atthaaH| ataniSThAH / iha parasmai iti nAnuvartate thAsgrahaNAt / thAssAhacaryAt tapratyayo'pyAtmanepadasaMbaMdhyeva gRhyate / teneha na bhavati / ataniSTa yUyam / tatAna / tene / tanyAt / taniSISTa / tanitA / SaNayI dAne // 2 // sanoti / sanute / asAnIt / asniit| : 352 sanastatrA vA // 4 // 3 // 69 // sanotestatra lupi satyAmantasya vA AkAraH syAt / asAta / asata / tatreti kim / asaniSTa / asAthAH / asathAH / asnisstthaaH| kecidAtvaM na manyante / nityamevAnye / sasAna / sene| sanyAt / saniSISTa / kSaNa kSiNUyI hiMsAyAm // 4 // . kSaNoti / kSaNute / na vijAgriti vRddhiniSedhaH / Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatyakriyA. [AkhyAtapakaraNe akSaNIt / akSata / akSaNiSTa / akssyaaH| akSaNiSThAH ! cakSANa / cakSaNe / kSaNyAt / kSaNiSISTa / evaM kSeNoti / kSeNute / kecidupatyayanimittamupAntyaguNaM na manyante / tanmate kSiNoti / kSiNute / amuM na paThantyeke / RzyI gatau // 5 // arNoti / aNute / annuvH| aNuvahe / ANIt / Arta / ANiSTa / tRzyI adane // 6 // tarNoti / taNute / ghRNUyI dIptau // 7 // ghoti / ghaNute / jagharNa / jaghRNe / ityubhypdinH| vanyI yAcane // 1 // vanute / vavane / manUyI bodhane // 2 // manute / mene / ityAtmanepadinau // // iti tanAdayaH // // atha yAdayaH // DukroMgz dravyavinimaye // 1 // 353 z2yAdeH // 3 / 4 / 79 // yAdergaNAt kartari vihite ziti bhAH pratyayaH syAt / krINAti / eSAmILaJjane'daH / / krINItaH / bhazcAta ityAlope krINanti / krINIte / krINIyAt / krINIta / krINAtu / krINItAt / krINItAm / akrINAt / akrINIta / akraiSIta / akreSTa / cikrAya / cikriye / krIyAt / kressiisstt| kretaa| veSyati / veSyate / piMgz bandhane // 2 / sinAti / sinIte / aseSIt / aseSTa / siSAya / pIMgz tRptikAntyoH // 3 // mINAti / pINIte / zrIMga pAke // 4 // zrINAti / shriinniite| mIMgz hiMsAyAm // 5 // mInAti / mInIte / adurupasargeti Natve prmiinnaati| mamINIte / migmIno'khalacaletyAtve amAsIta / amAsta / mamau / mame / mIyAt / mAsISTa / yuMgz bandhane // 6 // yunAti / yunIte / skuMga ApravaNe // 7 // 354 stambhUstumbhUskambhUskumbhUskoH zmA ca // 31478 // stambhvAdibhyaH sautrebhyo dhAtubhyaH skugazca kartari vihite ziti bhAH nuzca pratyayaH syAt / zakAraH zitkAryArthaH / skunAti / skunIte / skunoti / skunute / askauSIt / askoSTa / cuskAva / cuskuve / skotaa| stambhavAdayazcatvAraH sautrAH, sarve rodhnaarthaaH| sarve prsmaipdinH| prathamatRtIyau stambhArtho dvitIyo niSkopaNArthaH / Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kyAdayaH] siddhahemavRhamakriyA. 571 turIyo dhAraNArtha ityeke / eteSAmUditkaraNaM kvAktayoriDvikalpanityapratiSedhau yathA syAtAm / ____355 aGapratistabdhanistabdhe stambhaH // 2 // 3 // 41 // upasargasthAnnAmyantasthAkavargAt parasya stambhasakArasya dvitve'pi adhyapi SaH syAt na cedasau stambhirDe pratistabdhe nistabdhe ca viSaye syAt / viSTabhnAti / matiSTabhnAti / vitaSTambha / ptitssttbhbh| vyaSTabhnAt / pratyaSTabhnAt / vyaSTambhIt / aGapatistabdhanistabdha iti kim / vyatastambhat / pratyatastambhat / pratistabdhaH / nistabdhaH 356 avAcAzrayorjAvidUre // 2 // 3 // 42 // avAdupasargAt parasya stambhaH sakArasyAzrayAdiSvartheSu gamyamAneSu dvitve'pi avyapi SaH syAt a.-GaviSayazcet stambhinaM bhavet / Azraya Alambanam / durgamavaSTabhyAste / avataSTabhbha durgam / durgamavASTabhnAt / Urja Urjivam / aho vRsslsyaavssttmbhH| avaSTabdho ripuH zUreNa / avidUramanativiprakRSTam AsannamadUrAsanaM ca gRhyate / avaSTabdhA zarat / avaSTabdhe sene / avAditi kim / prastabdhaH / cakAro'Ga ityasyAnuvRtyarthaH anuktasamuccayArthazca / tenopaSTambha upaSTambhaka upaSTabdha ityAdAvupAdapi bhavati / upAvAdityakRtvA cakAreNa sUcanam anityArtha tenopastabdha ityapi bhvti| AzrayAdigviti kim| avastabdho vRSalaH zItena / aGa ityeva / avAtastambhat / skabhnAti / 357 skannaH // 2 // 3 // 55 // veH parasya skabhnAteH sakArasya nityaM SaH syAt / yogavibhAgAdveti nivRttam / anyathA hi veH skabhnazceti kriyet| viSkamnAti / viSkambhitA / visskmbhkH| viSkambhayati / nAnirdezaH kim / saznormA bhUt / viskabhnoti / skambhuH sautro dhAtuH assopdeshH| 358 vyaJjanAcchnAherAnaH // 3 / 4 / 80 // vyaJjanAntAddhAtoH parasya nAyuktasya heH sthAne Ana AdezaH syAt / stabhAna / stubhAna / viSkamANa / skubhAna / uttbhaan| vyaJjanAditi kim / lunIhi / nAheriti kim / anAti / uttabhnuhi / kangaz zabde // 12 // knUnAti / knnIte / dUgaz hiMsAyAm // 13 // gatAvityanye / grahIz upAdAne // 14 // grahazceti yat / gRhnnaati| gRNIte / gRhNAtu / mRhANa / gRhItAm / 359 gRho'parAkSAyAM dIrghaH // 44 // 34 // gRhAteryo vihita iT tasya dIrghaH Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 572 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe syAt aparokSAyAm-na cet sa iT parokSAyAM bhavati / agrahIt / dIrghasya sthAnivadbhAdiTa ItIti sico lugbhavati / na cAyaM varNavidhiH / iTa iti rUpAzrayatvAt / agrahISTAm / agrahIdhvam / agrahIdam / vihitavizeSaNaM kim / yaGantAd vihitasya mA bhUt / jarIgRhitA / luptatinirdezAt yalupi na / jarIgarhitA / aparokSAyAmiti kim / jagRhiva / jagRhima / iTa ityeva / grAhiSISTa / biTo mA bhUt / gRhyAt / grahISISTa / grahItA / grahISyati / grahISyate / pUgya pavane // 15 // . 360 pvAderhasvaH // 4 / 2 / 105 // pvAdergaNasya ziti pratyaye pare haskhaH syAt atyAdau / punAti / punIte / phyAdiSu pUgaza pavane ' ityArabhya vRtkaraNaparyantAH pvAdayaH / pvAderiti kim / vINAti / bhrINAti / AgaNAntAt pvAdaya ityanye / vRtkaraNaM vAdiparisamAptyartham / tanmate vinnaati| bhriNAti ityeva bhavati / jAnAtItyatra tu vidhAnasAmarthyAnna isvaH / apAvIt / apaviSTa / pupaav| pupuve / pUyAt / paviSISTa / pavitA / pvissyti| paviSyate / lUgz chedane // 16 // lunAti / lunIte / dhRgaza kampane // 17 // dhunAti / dhuniite| dhUgsusto: prsmai| adhAvIt / adhaviSTa / adhoSTa / stRgaz AcchAdane // 18 // stRnnaati| stRNIte / astArIt / sijAziSoriti veTi sicyAtmanepade vRto naveti vA dIrghaH / astariSTa / astarISTa / astISTaM / tastAra / tastaratuH / tastare / stIryAt / staripISTa / stIpISTa / staritA / striitaa| stariSyati / starISyati / stariSyate / striissyte| kRgaza hiMsAyAm // 19 // kRNAti / kRNIte / vRgaza varaNe // 20 // vRNAti / vRnniite| avArIt / avAriSTAm / avariSTa / avarISTa / avaSTaM / vavAra / vatre / vUryAt / variSISTa / varSISTa / vritaa| varItA / // ityubhayapadinaH // jyAMz vayohAnau // 1 // jyAvyadha iti vRti / 361 dIrghamavo'ntyam // 4 / 1 / 103 / vegavarjitasya dhAtorvRdantyaM dIrgha syAt iti dIrgha pvAditvAd isvH| jinAti / ajyAsIt / jijyau / jijytuH| jIyAt / jyAtA / jyAsyati / rIz gatireSaNayoH // 2 // reSaNaM hiMsA / riNAti / araipIt / rirAya / rirytuH| lIMz *leSaNe // 3 // linAti / lIlinorvA ityAtve alAsIt / alaiSIt / lalau / lilAya / lAtA / letaa| laasyti| leSyati / Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jyAdayaH ] . siddhahaimabRhatpakriyA. 573 vlIMz varaNe // 4 // gatAvityatye / blinAti / alaiSIt / plIMz gatau // 5 // plinAti / kR mR zRza hiMsAyAm // 8 // kRNAti / zRNAti / azArIt / RzUdRpaH / zazaratuH / zazratuH / zaritA / zarItA / pRz pAlanapUraNayoH // 9 // pRNAti / papAra / pptuH| paparatuH / vRz varaNe // 10 // bharaNe'pi / vRNAti / bhRz bharjane ca / cAdbharaNe // 11 // bhRNAti / dRz vidaarnne|| bhaya ityanye // 12 // dRnnaati| ddaar| ddrtuH| ddrtuH| jRza vayohAnau // 13 / / jRNAti / jajAra / jjrtu| jritaa| jriitaa| naga naye // 14 // gRza zabde // 18 // gRNAti / jagAra / Rza gatau // 1 // RNAti / ArIt / aarissttaam| arAJcakAra / IryAt / aritA / ariitaa| vRt lvAdiHpvAdizca / jJAMza avabodhane // 17 // jA jJAjano'tyAdau / jAnAti / jaaniitH| jAnanti / ajJAsIt / jajJau / jJAyAt / jnyeyaat| jnyaataa| jnyaasyti| kSipaz hiMsAyAm // 18 // kSiNAti / cikSAya / kSetA / vrIz varaNe // 19 // vINAti / vivAya / viviytuH| bhrIMz bharaNe // 20 // bhrINAti / heThaz bhUtaprAdurbhAve // 21 // bhUtapAdurbhAvo'tikrAntotpattiH / tavargasyeti nasya Natve heNAti / heThAna / jiheTha / heThitA / mRDaza sukhane // 22 / / mRDaNAti / mamarDa / marDitA / zranthaza mocanapratiharSaNayoH // 23 // zrathnAti / 362 vA zranthagrantho naluk ca // 4 / 1 / 27 // anayoH svarasyAvitparokSAseTthavorekArAdezo vA syAt tatsaMniyoge ca nakArasya lukna caitau dviH| shreytuH| shshrnthtuH| zrethitha / zazranthitha / avidityeva / zazrantha / zrathyAt / manthaza viloDane // 24 // mathnAti / mamantha / mathyAt / granthaz saMdarbhe // 25 // grathnAti / jagrantha / grethatuH / jgrnthtuH| grathyAt / kunthaz saMkleze // 26 / / kuthnAti / mRdaz kSode // 27 // mRdnAti / gudhaz roSe // 28 // bandhaMz bandhane // 29 // badhnAti / abhAnsIt / babandha / babandhitha / babandha / kSubhaz saMcalane // 30 // kSubhnAti / kSubhANa / Nabha tubhaz hiMsAyAm // 32 // nabhnAti / praNabhnAti / tubhnAti / khavaz bhUtaprAdurbhAve // 33 // ' anunAsike ca cchaH' zUTa iti vakArasyoTi khaunAti / khaunIhi / akhAvIt / akhavIt / cakhAva / khvitaa| UTaM necchantyeke / khannAti / cAnto'yamityanye / khacnAti / klizauzu vibAdhane // 34 // kliznAti / klizAna / cauditvAdiDvA / aklezIt / iDabhAve sak / aklikSata / klezitA / kleSTA / azazu bhojane // 35 // aznAti / azAna / AzIt / Aza / azitA / iSaza AbhIkSNye // 36 // iSNAti / iyeSa / iisstuH| epitA / viSazU viprayoge // 37 // Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 674 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe puSa SluSa snehasecanapUraNeSu // 39 // puSNAti / pluSNAti / muSa steye // 40 // muSNAti / muSANa / amoSIt / puSaSa puSTau // 41 // puSNAti / puSANa / apoSIt / pupoSa / puSyAt / poSitA / kuSaz niSkarSe / / 42 // kuSNAti / 363 niSkuSaH // 4 / 4 / 39 // ninissaMbaddhAt kuSaH parasya stAdyazita AdiriD vA syAt / nirakoSIt / nirakukSat / niSkoSTA / niSkoSitA / niSpUrvaniyamAt kevalAdanyapUrvAcca nitya eveT / koSitA / prakoSitA / ninissaMbaddhAt kuSa iti kim / nirgatAH koSitAro'smAniSkopitRko deza iti nityamiT / yogavibhAga uttraarthH| dhrasUz umche // 43 // dhranAti / dhrasAna / adhrasIt / adhrAsIt / iti parasmaipadinaH / dRz saMbhaktau // 1 // vRNIte / avariSTa / avarISTa / avRta / varitA / vriitaa| // iti jyAdayaH / / // atha curaadyH|| curaNa steye // 1 // 364 dhurAdibhyo Nic // 3 // 4 // 17 // NitathurAdayaH // tebhyo dhAtubhyaH khArthe Nic pratyayaH syAt / NakAro vRddhyrthH| NigrahaNeSu sAmAnyapahaNArthazca / cakAraH saamaanygrhnnaavidhaanaarthH| atra Nico gittvAbhAvAt phalavati kartari AtmanepadaM nAsti / kecittu curaadiinaamubhypditvmaahuH| anityo hi Nic curAdInAM 'ghuSeravizabde.' ityatra jJApayiSyate / bahuvacanamAkRtigaNArtha tena saMvAhayatIti siddham / corayati / NizrIti ke acUcurat / corayAzcakAra / coryAt / corayitA / corayiSyati / 'upAntyasyeti sUtre 'laghodIrgha' iti sUtre ca NijAtyAzrayaNAt NijantAd Nigyapi acUcuradityeva na tu acucoraditi / pRNa pUraNe // 2 // paaryti| apIparat / ghRNa sravaNe // 3 // ajIgharat / zulka valkaNa bhASaNe // 5 // naka dhakkaNa nAzane // 7 // cakka cukaN vyathane ||9||ttkunn bndhne||10|| TaGkayati / aTaTaGkat / arkaNa stavane // 11 // Arcikat / piJcaNa kuTTaNe // 12 // pacuNa vistAre // 13 // mapazcayati / mlecchaNa mlecchane // 14 // mlecchanamavyaktA vAk / amimlecchat / arjaN balamANanayoH // 15 // Urjayati / aujijat / tRja pijuNa hiMsAbalAdAna Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ curAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 675 niketaneSu // 17 // kSajuNa kRcchrajIvane // 18 // saJjayati / pUjaNa pUjAyAm // 19 // pUjayati / apUpujat / gaja mArjaN zabde // 21 // marcamarjAvapyeke paThanti / tijam nizAne // 22 // tejyti| vaja vrajaNa mArgaNasaMskAragatyoH // 23 // mArgaNo bANastasya saMskAre gatau cetyrthH| vAjayati / brAjayati / rujaNa hiMsAyAm // 24 // naTaNa avasyandane // 25 / / caurasyonnATayati / nRttau ghaTAditvAd isvaH / tuTa cuTa cuTu chuTuN chedane // 29 // toTayati / coTayati / cuNTayati / chuNTayati / kuTTaN kutsane ca // 30 // puTTa cuTTa puTTaNa alpIbhAve // 33 // puTa muTaNa saMcUrNane // 35 // aTTa smiTaNa anAdare // 37 // 365 na badanaM saMyogAdiH // 4 / 1 / 5 // svarAderdhAtodvitIyasyAvayavasyaikasvarasya bakAradakAranakArAH saMyogasyAdau dina syuH| AhiTat / aTTa alpIbhAva ityanye / badanamiti kim / IcikSiSate / saMyogAdiriti kim / pANiNiSati / luNTaNa steye ca // 38 // luNTayati / aluluNTat / sniTaNa snehane // 39 // snettyti| ghaTTaNa calane // 40 // khaTTaNa saMvaraNe // 41 // SaTTa sphiTaNa hiMsAyAm // 43 // prathamo baladAnaniketaneSvapItyeke / dvitIyo'nAdara ityanye // sphuTaNa parihAse / // 44 // kITaNa varNane // 45 // bandha ityanye / vaTuNa vibhAjane // 46 // vaNTayati / DAnto'yamityeke / ruTaNa roSe // 47 // roTayati / zaTha zvaTha zvaThuNa saMskAragatyoH / // 50 // zAThayati / zvAThayati / zvaNThayati / zuThaNa Alasye // 51 // zoThayati / zuThuNa zoSaNe // 52 // zuNThayati / guThuNa veSTane // 53 // guNThayati / avaguNThati / laDaN upasevAyAm // 54 // lADayati / latve lAlayati / sphuDaN parihAse // 54 // sphuNDayati / olaDuNa utkSepe // 55 // olnnddyti| odidayamityeke / laNDayati / pIDaN gahane // 56 // pIDayati / 366 bhrAjabhAsabhASadIpapIDajIvamIlakaNaraNaSaNabhaNazraNahavaheThaluTalupalapAM navA // 4 / 2 / 36 // eSAM upare Nau upAntyasya isvo vA syAt / apIpiDat / apipIDat / bahuvacanaM ziSTaprayogAnusAreNa anyeSAmapi parigrahArtham / saDaN AghAte // 17 // vADayati / khaDa khaDDaN bhede // 59 // khaaddyti| vaNDayati / kaDaN khaNDane c| khuDuN ityeke // 30 // kuhuN rakSaNe // 61 // kuNDayati / guDaN veSTane ca // 62 // cuDuN chedane // 63 / / maDuNa bhUSAyAm // 64 // bhaDaNa kalyANe // 65 // daanto'ymityeke| piDuNa saMghAte // 66 // piNDayati / Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 576 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe paDaN ityeke ! IDaN stutau // 67 // IDayati / caDuN kope // 38 // juDa cUrNa varNaNa preraNe // 71 // preraNaM dalanam / joDayati / cUrNayati / varNayati / cUNa tUNaN saMkocane // 73 // zraNaN dAne // 74 // zrANayati / azizraNat / azANat / pUNaNa saMghAte / / 75 // pUNayati / cituNa smRtyAm // 76 // cintayati / acicintat / pusta bustaNa // 78 // mustaNa saMghAte // 79 // kRtaNa saMzabdane / // 80 // Rdupadezo'cIkRtadityatra RkArazravaNArthaH / ___ 367 kRtaH kIrtiH // 4 / 4 / 123 // kRtaN ityetasya kIt ityayamAdezaH syAt / kiirtyti| kortIti ikArAntanirdezazcaturthAdhyAyasamAptau mngglaarthH| ___368 RdRvarNasya // 4 // 2 // 37 // dhAtorupAntyasya svarNasya Gapare Nau vA RkAraH syAt / acIkRtat / acikiirtt| vacanasAmarthyAdI .dezau baadhyete| svarta pathuNa gatau // 82 // AdyaH kRcchrajIvane'pItyeke / svartayati / panthayati / athaNa pratiharSe // 83 // pratiyatna ityanye / zrAthayati / azizrathat / zrathaN bandhane ' iti yujAdau paThiSyamANopyarthabhedAt punariha pAThaH / pRthaNa prakSepaNe / // 84 // parthayati / apIpRthat / apaparthat / parthaH ityeke / pArthaN ityanye / prathaN prakhyAne // 8 // prAthayati / - 369 smRdRtvaraprathamradastRspazeraH // 4 // 1 // 65 // eSAM dhAtUnAmasamAnalope upare Nau dvitve sati pUrvasya akArontAdezo vA syAt / sanvadbhAvApavAdaH / apaprathat / chadaN saMvaraNe // 86 // chAdayati / cudaN saMcodane // 87 // codayati / miduNa snehane // 88 // mindayati / nAyamudiditi kaushikH| medayati / gurdaN niketane // 89 // pUrvaniketana ityeke / bhvAderiti dIrgha gardayati / chardaN vamane // 10 // chardayati / acacchardat / iha gardaN zabde ityeke paThanti / grdyti| budhuNa hiMsAyAm // 91 / / bundhayati / ThAnto'yamityeke / vardhaN chedanapUraNayoH / // 92 // gadhaMN abhikAMkSAyAm // 93 // bandha badhaNa saMyamane // 9 // bandhayati / bAdhayati / chapuNa gatau // 96 // kSapuNa. kSAntau // 97 // STUpaNa samucchAye // 98 // stUpayati / aSopadeza ityeke / ukAro isva ityanye / stopayati / DipaNa kSepe / // 99 // paNa vyaktAyAM vAci // 100 // hApayati / Dapu DipuNa saMghAte // 102 // abhimardana ityeke / Dampayati / Dimpayati / bhAntAvetAvityanye / zUrpaNa mAne / Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ curAdayaH] siddha haimabRhatprakriyA. 577 // 103 // zulvaNa sarjane ca // 104 // cAnmAne / Dabu DibuNa kSepe // 106 // viDambayati / kecittu dabhadibhudabhUnapIhAhuH / sambaNa saMbandhe // 107 // popadezo'yamityanye / tAlavyAdirayamiti kecit / zaMbayati / sAmbetyeke / kubuNa AcchAdane // 108 // kumbayati / lubu tubuN ardane // 110 // tupuNa ityanye / purvaN niketane // 111 // yamaNa pariveSaNe // 112 // yAmayati atithIn / apariveSaNe tu / * 370 yamo'pariveSaNe Nici ca // 4 / 2 / 29 // apariveSaNe vartamAnasya yameNicyaNici ca Nau pare isvaH syAt aiNampare tu Nau vA diirghH| yamayati / ayAmi / ayami / yAmaMyAmam / yamaMyamam / yamaH pariveSaNa ityanye / tanmate udAharaNapratyudAharaNayorvyatyAsaH / NAviti siddhe asya Nici ceti vacanAt anyeSAM Nici na bhavati / syamiNa vitarke-syAmayate / asyAmi / syAmasyAmam / vyayaNa kSaye // 113 // vyAyayati / yatruNa saMkocane // 114 // kudraNa anRtabhASaNe // 115 / / kundrayati / gAdirayamityanye / gundrayati / zvabhraNa gatau // 116 // tilaNa snehane // 117 // jalaNa apavAraNe // 118 / / jAlayati / kSalaNa zauce // 119 // kSAlayati / pulaNa samucchrAye // 129 // vilaNa bhede // 121 // mileti kecit / talaN pratiSThAyAm // 122 // tulaNa unmAne // 123 / / tolayati / tulayatIti tulAzabdAd 'Nijbahulamiti Nici rUpam / dulaNa utkSepe // 124 // bulaNa nimajjane // 12 // mUlaN rohaNe // 126 // kala kila pilaN kSepe // 127 / / palaNa rakSaNe // 128 // pAlayati / ilaNa preraNe // 129 // calaN bhRtau // 130 // sAnvaNa sAmaprayoge // 131 // popdesho'ymityeke| sAma sAnvapayoge iti cndrH| dhUzaNa kAntIkaraNe // 132 // dhUzayati / adhuzat / mUrdhanyAnto'yamiti kecit / dantyAnta ityanye / zliSaNa zleSaNe // 133 // lUSaNa hiMsAyAm // 134 // rupaNa roSe // 138 // pyuSaNa utsrge||136|| pyoSayati / pasuNa nAzane // 137 // pNsyti| jasuNa rakSaNe // 138 // puMsaNa abhimardane // 139 // brusa pisa jasa barhaNa hiMsAyAm // 143 // snihaNa snehane // 144 // snehayati / mrakSaNa mlecchane // 145 // bhakSaNa adane // 146 // bhakSayati / pakSaNa parigrahe // 147 // lakSINa darzanAGkayoH // 148 // IdilAt phalavati kartaryAtmanepadam / anyatra Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 578 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe zeSAditi parasmaipadam / lakSayate / lakSayati / ito'rthavizeSe aalkssinnH| itaH paraM lakSiNaparyantA arthavizeSe curAdayaH kathyante / jJANa mAraNAdiniyojaneSu // 2 // _371 mAraNatoSaNanizAne jJazca / / 4 / 2 / 30 // eSvartheSu vartamAnasya jAnAteNici aNici ca Nau isvaH syAt aiNampare tu vA diirghH| cakAro Nici cetyasyAnukarSaNArthaH / iha pUrvatra ca sUtre Nici aNici ca Nau ruupsaamye'pyrthbhedH| ekatra svArtho'nyatra pryoktRvyaapaarH| anye tu nizAna ityasya sthAne nizAmana iti paThanti / nizAmanamAlocanaM maNidhAnamAhuH / __ 372 atirIblIhIknUyIkSmAyayAtAM puH // 4 / 2 / 21 // eSAmAkArAntAnAM ca dhAtUnAM Nau pare purantaH syAt / artIti kaM gatau kaM prApaNe cetyanayograhaNaM sAmAnyanirdezAt / tinirdezo ynglupnivRttyrthH| rIti rIyatiriNAtyohaNam / bahuvacanaM vyAptyartham , tena nAmno'pi / mAraNe-saMjJapayati pazUn / toSaNe-jJapayati gurUn / nizAne-jJapayati zarAn / anyatra AjJApayati bhRtyam / cyuNa sahane // 149 // cyAvayati / sahava ityrthH| bhUNa avakalkane // 150 // avakalkanaM mizrIkaraNam / bhAvayati dadhnaudanam / vikalkana iti nandI / avakalpana ityanye / 373 orjAntaHsthApavarge'vaNe // 4 / 1 / 60 // dhAtoditve sati pUrvasyokArAntasyAvarNAnte jAntasthApavarge parataH sani pare ikAro'ntAdezaH syAt / abIbhavat / oriti kim / pApaciSate / jAntasthApavarga iti kim / avatutAvayiSati / avarNa iti kim / bubhUSati / sanItyeva / lulAva / nanu NyantAnAM vRddhayavAdezayoH kRtayodvitve sati pUrvasyokArAntatA na saMbhavati, tatra sanyasyetyanenaiva siddhe kiM guruNA sUtreNa, etAvatta vidheyam 'oH paye'vaNe' iti| pipaviSati, yiyaviSatItyatra pUrvasyokArAntasyetvaM yathA syAt / satyaM, Nau yatkRtaM kArya tatsarva sthAnivad bhavatIti nyAyajJApanArtha vacanam / tena pusphArayiSati cukSAvayiSati zuzAvayiSatItyAyapi siddhm| etacca jJApakaM jAntasthApavargavat anyatrApyavarNa eva draSTavyam / tenAcikIrtadityatrekAravato dvirvacanaM siddham / bukkaNa bhASaNe // 181 // bhaSaNa ityanye / bukkayati zvA caurAn / raka laka raga lagaNa AsvAdane // 185 // AdyAvAsAdana ityanye / rAgayati / lAgayati / Nigi ghaTAdikhAda isve ragayati / lagayati / liguNa citrIkaraNe // 156 liGgayati / carcaNa adhyayane // 157 // azcaNa vizeSaNe Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ curAdayaH] siddhahaimabRhatmakriyA. 579 // 158 // aJcayatyartham / vyaktIkarotyarthaH / mucaNa pramocane // 159 // mocayati zarAn / prayojana ityanye / mocayati kuNDale / pryojytiityrthH| arjaNa pratiyatne // 160 // pratiyatnaH sNskaarH| arjayati / bhajaNa vizrANane // 16 // vizrANanaM vipacanam / caTa sphuTaN bhede // 162 // ghaTaNa saMghAte // 163 // ghATayati / anyatra Nigi ghaTayati / __ 374 ghaTAdeIsvo dIrghastu vA triNampare // 4 / 2 / 24 // ghaTAdInAM dhAtUnAM Nau pare isvaH syAt niNampare tu Nau vA dIrghaH // ghaTayati / aghATi / aghaTi / ghATaghATam / ghaTaMghaTam / kSaJjidakSyAdInAM ghaTAdipAThabalAdanupAntyasyApi vA diirghH| vA niNampara ityeva isvavikalpena siddhe dIrghagrahaNaM heDerikArasya dIrghavArtham / hasvavikalpe hi pakSe ekArazrutiH syaat| Nigyavyavahite'pi NaujiNampare dIrghasArtha ca / NigvyavAye-zamayantaM prayukte, Nig tadantAt au Nami, azAmi / azami / zAmaMzAmam / zamaMzamam / yavyavAye-zaMzamayateoM Nami ca azaMzAmi / azaMzami / zaMzAmazaMzAmam / zaMzamaMzaMzamam / atra yo'sau Nau NilRpyate yazca yaDo'kArastasya sthAnivadbhAvena ghaTAdInAM vyavahitakhAt Anantarya nAstIti niNampare Nau na syAda isvavikalpaH / dIrghagrahaNe tu dIrghavidhi prati sthAnivadbhAvapratiSedhAdAnantaryameveti siddhayati / intyarthAzca / sarve hantyarthA dhAtavo'tra curAdau ptthitvyaaH| 375 Niti ghAt // 4 / 3100 // Niti pratyaye pare hanterghAt ityayamAdezaH syAt / ghAtayati / hiMsayatItyAdi / anenaiva siddhe curAdiSu hiMsArthAnAM pATha aatmnepdaadigtruupbhedaarthH| kaNaNa nimIlane // 164 // kANayati / acIkaNat / acakANat / yataNa nikaaropskaaryoH||165|| nikAraH khedanam / yAtayatyarim / upaskAre-yAtayati cchidraM raajaa| pracchAdayatItyarthaH / zabdaNa upasargAda bhaassaavisskaaryoH||167| vishbdyti| yogavibhAgo'treti nndii| zabdaN upsrgaadityekH| bhASAvikArayorityaparaH / prazabdayati / dvitIyo'nupasargArthaH / zabdayati / daN AzrayaNe // 168 // kSaraNa iti kecit / sUdayati / AGaH krandaN sAtatye // 169 // Akrandayati / arthAntare tu Akrandati / SvadaN AsvAdane // 170 // saMvaraNa ityanye / svAdayati / AsvadaH sakarmakAt / AsvAdayati yavAgUm / mudaN saMsarge // 171 // modayati saktUn srpissaa| saMsRjatItyarthaH / zRdhaN prasahane // 17 // prshnmbhibhvH| zardhayatyarim / azIzRdhat / azazardhat / kRpaNa avakalkane Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [ AkhyAtamakaraNe // 173 // tacca mizrIkaraNaM sAmarthya c| avakalpanamityeke / kalpayati / jamuN nAzane // 174 // jambhayati / amaNa roge // 175 // Amayati / caraNa asaMzaye // 176 // vicArayati / nizcinotItyarthaH / bhakSaNe tu carati / pUraNa ApyAyane / pUrayati // 177 // dalaNa vidAraNe // 178 // Nigi dalayatItyeke / divaN ardane // 179 // devayati zatrUn / paza paSaNa bandhane // 181 // pAzayatyazvam / pASayati / dantyAnto'yamityeke / puSaN dhAraNe // 182 // poSayatyAbharaNam / ghuSaN vizabdane // 183 // viziSTazabdakaraNenAzabdakaraNe vetyrthH| avizabdana ityeke| apaghoSayati pApam-apaDnute ityrthH| RditkaraNaM Nico'nityatve linggm| tena aghuSat, aghoSIt , jughuSuH puSpamANavA ityAdi siddham / kauzikasvAha-nAyamRdiditi / AGaH krande sAtatya ityapare / aaghossyti| bhUSa tasuNa alaGkAre // 185 / / bhUSayati / avataMsayati / jasaNa tADane // 186 // trasaNa vAraNe // 187 // dhAraNa iti nndii| grahaNa ityeke / trAsayati mRgAn-nirAkarotItyarthaH / vasaNa snehacchedAvaharaNeSu // 188 // avaharaNaM mAraNam / vAsayatyarIn / dhrasaNa utkSepe // 189 / / uccha ityanye / dhrAsayati / ukArAdirayamityeke / grasaNa grahaNe // 19 // grAsayati phalam / lasaNa zilpayoge // 191 / / lAsayati dAru / zAnto'yamityeke / SAnto'yamityapare / arhaNa pUjAyAm // 192 arhayati / Arjihat / mokSaNa asane // 193 // mokSayati zarAn / asyatIryaH / loka tarka raghu laghu loca viccha aju tuju piju laju luju bhaju paTa puTa luTa ghaTa ghaTu vRta putha nada vRdha gupa dhUpa kupa civa dazu kuzu trasu pisu kusu dasu barha bRhu balha ahu bahu mahuNa bhASArthAH // 230 // bhAsArthA iti pArAyaNam / // iti parasmaipadinaH // // athAtmanepadinaH // yuNi jugupsAyAm // 231 // yAvayate dharma jAlmaH / anyatra yauti / yunAti / yuniite| yujirayamityeke / yojayate / gRNi vijJAne // 232 // gArayate / vijJApana ityeke / kRNIti candraH / kArayate / vani pralambhane // 233 // vazcayate / kuTiN pratApane // 234 // madiNa tRptiyoge||235|| tRptizodhana ityanye / mAdayate / vidiN cetanAkhyAnanivAseSu // 236 // vivAde'pyanye / vedayate / maniNa stambhe // 237 // Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 581 curAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. stambho garvaH / bali bhaliNa AbhaNDane // 239 // AbhaNDanaM nirUpaNam / diviN parikUjane // 240 // devayate gantrI / dRSiNa zaktibandhe // 241 / / AvarSayate grAmaH / zaktiM bdhnaatiityrthH| zaktibandhaH ejanasAmarthyamityanye / kutsiNa avkssepe||242|| lakSiNa Alocane // 243 // lakSayate / hiSki kiSkiNa hiMsAyAm // 245 // niSkiN parimANe // 246 // tarjiNa saMtarjane // 247 // kUTiNa apramAde // 248 // ApadAna ityanye / truTiNa chedane // 249 // troTayate / DAnto'yamityeke / zaThiN zlAghAyAm // 250 // zAThayate / zaTIti nndii| zalIti kauzikaH / kUNiNa saMkocane // 251 // tUNiNa pUraNe // 252 // tUleti candraH / bhUNiNa AzaMsAyAm // 253 / / AzaMkAyAmityeke / citiNa saMvedane // 254 // cetayate / basti gandhiH ardane // 256 // Dapa Dipi DampiDimpi Dambhi DimbhiNa saMghAte // 262 / / syamiNa vitarke // 263 // zamiNa Alocane // 164 // zAmayate / kusmiNa kusmayane // 26 // kusmayate / kusmayAJcakre / riNa udyame // 266 // gUrayate / tantriNa kuTumbadhAraNe // 267 / / tantrayate / kuTumbetyapi dhAturiti caandraaH| kuTumbayate / mantriNa guptabhASaNe // 568 // laliNa IpsAyAm // 269 / / lAlayate / galiNa srAvaNa iti kecit / spaziNa grahaNa leSaNayoH // 269 // daMziN dazane // 270 // dazanaM daMSTrAvyApAraH / daMzayate / daziNa dAna ityeke / dasiN darzane ca // 271 // cAddazane / bhatsiN saMta ne // 272! / yakSiNa pUjAyAm / / 273 // yakSayate / ayayakSata / // ityAtmanepadinaH // ito'dantAH / ata ityallukaH sthAnivattvAd guNaddhayoH samAnalopitvAca snvdbhaavdiirthopaantyhkhaanaambhaavH| aGkaN lkssnne||274|| angkyti| Azcakat / asyAdanteSu pAThaH pUrvAcAryAnurodhena / NijabhAve'nekasvarakhAdyanivRttyarthaH ityeke| dramilAstvevaMprakArANAmadantavasAmarthyAllopAbhAvaM manyante / tena aGkApayati duHkhApayatItyAdi / te hi Niti vRddhiM svaramAtrasyecchanti / anadanta evAyami. tyeke / bleSkaNa darzane // 27 // sukha duHkhaN tatkriyAyAm // 277 // sukhayati / duHkhayati / aGgaNa padalakSaNayoH // 278 // aghaNa pApakaraNe // 279 // racaNa pratiyatne // 280 // araracat / sUcaN paizunye // 281 // sUcayati / aSopadezavAt pakhAbhAve asusUcat / bhAjaNa pRthakarmaNi // 282 // sabhAjaNa prItisevanayoH // 283 // prItidarzanayorityanye / laja lajuNa prakAzane // 28 // lajayati / laJja Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe yati / kUTaNa dAhe // 286 // paTa vaTuN granthe // 288 // kheTaN bhakSaNe // 289 // kheDa ityeke / khoTaNa kSepe // 290 // DAnto'yamiti kazcit / dAnto'yamityanye / puTaN saMsarge // 291 // vaTuNa vibhAjane // 292 // vaNTayati / vaNTApayatIti kazcit / zaTha zvaThaNa samyagbhASaNe // 294 // daNDaNa daNDanipAtane // 296 // vraNaNa gAtravicUrNane // 296 // varNaNa varNakriyAvistAraguNavacaneSu // 297 // parNaNa haritabhAve // 298 // karNaNa bhede // 299 // tUNaNa saMkocane // 300 // vitUNayati mukham / gaNaNa saMkhyAne // 301 // gaNayati / 376 I ca gaNaH // 4 / 1 / 67 // gaNeIpare Nau dvitve pUrvasyekAro'kArazcAntAdezaH syAt / ajIgaNat / ajagaNat / gaNeradantatvena samAnalopikhAt sanvadbhAvo dIrghatvaM ca na praamotiitiilvidhiH| 'bhUridAkSiNyasaMpannaM yattvaM sAnvamacIkathaH' iti prayogadarzanAdanyeSAmapi yathAdarzanamIkhamicchantyeke / kuNa guNa ketaNa AmantraNe ||304||aamntrnnN guuddhoktiH| kuNayati / acukuNat / ketyti| ayaM nizrAvaNanimantraNayorapItyeke / pataNa gatau vA // 305 // patayati / apapatat / vAzabdo nnijdntvyoryugpdviklpaarthH| tena patati / apAtIt / vAtaNa gatisukhasevanayoH // 306 // sukhasevanayorityeke / vAtayati / vA iti pRthagdhAturityapare / vApayati / kathaNa vAkyaprabandhe // 307 // vAkyapratibandha ityanye / kathayati / acakathat / zrathaNa daurbalye // 308 // shrthyti| latve zlathayati / ashshltht| chedaNa dvaidhIkaraNe // 309 // gadaN varje // 310 // gadayati / ajagadat / andhaNa dRSTayupasaMhAre // 311 // andhayati / Andadhat / na badanamiti nasya dvikhAbhAvaH / stanaN garje // 312 // stanayati / dhvanaN zabde // 313 // dhvanayati / adadhvanat / stenaNa caurya // 314 // stenayati / anekasvaratvAt SopadezAbhAvena na Satvamiti atistenat / UnaN parihANe // 315 // Unayati / aunanat / mA bhavAnUnanat / kRpaNa daurbalye // 316 // kRpayati / acakRpat / rUpaNa rUpakriyAyAm // 317 // rUpakriyA rAjamudrAdirUpasya karaNaM rUpadarzanaM vA / rUpayati / arurUpat / kSapa lAbhaNa preraNe // 319 // kSapayati / lAbhayati / alalAbhat / labhaN iti sabhyAH / lambhayatIti tu DulabhiS prAptAvityasya Nigi rUpam / bhAmaNa krodhe // 320 // ababhAmat / gomaNa upalepane // 321 // gomayati bhUmim / ajugomat / sAmaN sAntvane // 322 // sAmayati / pINayatItyarthaH / zrAmaNa AmantraNe // 323 // Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ curAdayaH ] siddhahaimabRhatmakriyA. 583 zrAmayati / azazrAmat / stomaNa zlAghAyAm // 324 // stomayati / vyayaNa vittasamutsarge // 326 / / vyayayati / gatAvityeke / vitteti dhAtvantaramityeke / vittayati / sUtraNa vimocane // 326 // grathane ityrthH| sUtrayati / asusUtrat / mUtraNa prasravaNe // 327 // mUtrayati / pAra tIraNa karmasamAptau // 329 // pArayati / apapArat / katra gAtraNa zaithilye // 331 // acakatrat / ajagAtrat / citraNa citrakriyAkadAcidRSTayoH // 332 // citrayati / AlekhyaM karoti kadAcit pazyati vetyrthH| vaicitryakaraNArtho'yaM na citrakriyArtha itypre| chidraNa bhede| // 333 // mizraNa saMparcane // 334 // varaNa IpsAyAm // 335 // varayati / avavarat / svaraNa AkSepe // 336 // zAraNa daurbalye // 33 // taalvyaadiH| zareti nandI / kumAraNa krIDAyAm // 338 // kumArayati / acukumArat / lAnto'yamityeke / kumAlayati / kalaNa saMkhyAnagatyoH // 339 // kalayati / kSepe tu kAlayati gAH / zIlaNa upadhAraNe // 340 // upadhAraNamabhyAsaH paricayo vaa| zIlayati / azizIlat / vela kAlaN upadeze // 342 // avivelat / acakAlat / velaNa kAlopadeza ityeke / palyUlaNa lavanapavanayoH // 343 // palyUlayati kSetraM dhAnyaM vA / apapalyUlat / valyUletyanye / aMzaNa samAghAte // 344 // samAghAto vibhajanam / aMzayati / candro dntyaantymaah| vyaMsayati / paSaNa anupasargaH // 345 // paSayati / anupasarga iti kim / prapaSati / gaveSaNa mArgaNe // 346 // gaveSayati / ajagaveSat / mRSaN kSAntau // 347 // mRSayati / amamRSan / rasaNa AsvAdanasnehanayoH // 348 // vAsaNa upasevAyAm // 349 // nivAsaNa AcchAdane // 350 // nivAsayati / aninivAsat / cahaN kalkane // 351 / / 377 cahaNaH zAThye // 42 // 31 // cahezcaurAdikasya zAdhye'rthe vartamAnasya Nici Nau pare hrasvaH syAt triNampare tu vA diirghH| adantavAt siddhe'pi mahaNa pUjAyAm // 382 // amamahat / rahaNa tyAge // 353 // rahayati / ararahat / rahuNa gatau // 354 // raMhayati / spRhaNa IpsAyAm // 35 // puSpebhyaH spRhayati / rUkSaNa pAruSye // 356 // rUkSayati / arurUkSat / // ityadantAH parasmaipadinaH // Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 584 siddhahaimabRhatmakriyA. [ AkhyAtamakaraNe mRgaNi anveSaNe // 357 // mRgayate / arthaNi upayAcane // 358 // arthayate / padaNi gatau // 389 // padayate / apapadata / saMgrAmaNi yuddhe // 360 // saMgrAmayate / ayaM parasmaipadItyeke / zUra vIraNi vikrAntau // 362 // satraNi saMdAnakriyAyAm / // 363 // stryte| asasatrata / sthUlaNi parivRhaNe // 364 // garvaNi mAne / // 36 // gRhaNi grahaNe // 366 / / gRhayate / ajagRhata / kuhaNi vismApane / 367 / kuhayate / ityadantA AtmanepadinaH / adantatvaM ca sukhAdInAM NicsaMniyoge eva draSTavyam / tena NijabhAve jagaNatuH jagaNiyetyatra 2anekasvaratvAdAm na / // atha vibhASitaNicaH // yujaNa saMparcane // 368 // 378 yujAderna vA // 3 / 4 / 18 // curAdhantargaNo yujaadiH| yujAdibhyo dhAtubhyaH svArthe Nic pratyayo vA syAt / yojayati / yojati / ayUyujat / ayojIt / lIN dravIkaraNe // 369 // 379 liyo no'ntaH snehadrave // 4 / 2 / 16 // lI iti lIglIDoH sAmAnyena grahaNam [upalakSaNatvAllIN ityasyApi ] / liyaH-snehadrave'rthe gamyamAne Nau pare no'nto'vayavo vA syAt / ghRtaM vilInayati vilAyayati / Nau vRddhAvAyAdezaH / liya I lI iti IkAraleSAt IkArAntasyaiva bhavati / kRtAtvasya tu / ___ 380 lo laH // 4 / 2 / 26 // lAtelI ityasya ca kRtAvasya snehavve'rthe Nau pare lo'nto vA syAt / ghRtaM vilAlayati vilApayati / snehadrava ityeva / jaTAbhirAlApayate / zyeno vartikAmullApayate / 'lIDalino'rcAbhibhave cAcAkartaryapi ' ityanenAvamAtmanepadaM ca / pUrvasUtreNa nakArasya pUrvAntakaraNAt vyalIlinadityatropAntyahaskho bhavati / evamuttaratrApi / NijabhAve vilayati / mINa matau // 370 // gatAvityanye / mAyayati / mayati / prIgaNa tarpaNe // 371 // 1 aGkAdInAmiti vaktavye'GkapleSkayoH phalAbhAvAt sukhAdInAmityuktam / pUrvAcAryAnurodhena tvadaMtamadhye pAThaH / / 2 dvitve satyanekasvaratve'pi sannipAtanyAyAnna / sannipAta nimittaM hyanekasvaratvam / Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 585 curAdayaH] siddhahaimabRhatpakriyA. . 381 dhUgdhIgonaH // 4 / 2 / 18 // dhUra pIg ityetayoo pare no'ntaH syAt / pINayati / apipINat / yaujAdikayornecchantyeke / prAyayati / gittvasya NijabhAve phalavatkartaryAtmanepadArthatvam / prayati / pryte| anubandhanirdezo yaGlunnivRttyarthI dhuvatiprIyatinivRttyarthazca / dodhAvayati / peprAyayati / dhAvayati / prAyayati / dhUgaN kampane // 372 // dhRnyti| dhvti| dhavate / adhAvIt / adhaviSTa / adhoSTa / vagaNa AvaraNe // 373 // vArayati / varati / varate / jaNa vayohAnau // 374 // jArayati / jarati / ajArIt / cIka zIkaNa AmarSaNe // 376 / acIcikat / acIkIt / azIzikat / azIkIt / mArgaNa anveSaNe // 377 // mArgayati / mArgati / pRcaN saMparcane // 376 // apIpRcat / apaparcat / aparcIt / ricaN viyojane // 379 // recayati / recati / vacaNa bhASaNe // 380 // saMdezana ityeke / vAcayati / vacati / vacyAt / yajAdivacerityatra yaujAdikasya vaceragrahaNAnna vRt / aciMN pUjAyAm // 381 // jaim varjane // 382 // mRjauNa zaucAlaGkArayoH // 383 // mArjayati / mRjo'syeti dRddhiH / mArjati / audittvAdveT / mArjayitA / mArjitA / mArTA / kaThug zoke // 384 // utkaNThayati / utkaNThati / zrantha granthaNa sandarbhe // 386 // kratha ardiN hiMsAyAm ||388||caursyotkraathyti / krathati / Nigi ghaTAditvAd isvatve cauramutkrathayati / ardayati / ardate / zrathaNa bandhane ca // 389 / / vadiN // 390 // bhaassnne| vaadyti| saMvadate / chadaN apvaarnne||391||chaadyti| chdti| AGaH sadaN gatau // 392 // AsAdayati / AsIdati / AsadatItyeke / AsAdIt / asadIt / anusvAredayamityeke / tanmate AsAtsIt / mRdaN saMdIpane // 393 // chardayati / chardati / kRtatetyatra tRdsAhacaryAd rudhAdisthasyaiva de'haNAnneDvikalpaH / chardiSyati / edidayamityeke / zundhiN zuddhau // 394 // zundhayati / zundhate / anididayamityeke / tanUN zraddhAghAte // 395 // zraddhopakaraNayorityanye / tAnayati / tanati / upasargAdeye // 396 // AtAnayati / mAnaNa pUjAyAm // 397 // manaNa ityeke / mAnayati / mAnati / tapiN dAhe // 398 // tApayati / tapate / tRpaNa pINane // 399 // sandIpana ityeke / AplaN lambhane // 400 // Apayati / Apipat / Apati / Apat / darbheNa bhaye // 401 // darbhayati / darbhati / IraNa kSaye // 402 // gatAvityeke / Irayati / Irati / mRSiNa titikSAyAm // 403 // marSayati / mrsste| aciM-adi-tapi-vadi-mRSayaH parasmaipadina iti kecit / ziSaNa aso. Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 586 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe payoge // 404 // asarvopayogo'nupayuktalam / zeSayati / zeSati / vipUrvo'tizaye // 40 // atizaya utkrssH| vizeSayati / vizeSati / vyazeSIt / jupaNa paritakaNe // 406 / / paritarpaNa ityeke / joSayati / joSati / dhRSaNa prasahane // 407 // prasahanamabhibhavaH / dharSayati / dharSati / adIdhRSat / adadharSat / adharSIt / Adidayamityeke / hisuNa hiMsAyAm / / 408 // hiMsayati / hiMsati / garhaNa vinindane // 409 / / SahaNa marSaNe // 410 // sAhayati / shti| asIpahat / asahIt / bahulametanidarzanam / yadetadbhavatyAdidhAtuparigaganaM tad bAhulyena nidarzanatvena jJeyam / tenAtrApaThitA api klaviprabhRtayo laukikAH stambhavAdayaH sautrA culumpAdayazca vAkyakaraNIyA dhAtava udaahaa-H| viklavante divi grhaaH| vicchAyIbhavantItyarthaH / upakSapayati prAT / AsannIbhavatItyarthaH / uttabhnAti / " nipAnaM dolayanneSa prekolayati me manaH / pavano vIjayannAzA mamAzAmucculumpati " // 'tAvatkharaH prakharamullalayAJcakAra' yadvA bhvAdigaNASTakoktAH svArthaNijantA api bahulaM bhavanti / curAdipAThastu nidarzanArthaH / yadAhuH-" nivRttapreSaNAddhAtoH prAkRte'rthe NijiSyate " / rAmo rAjyamacIkarat / akaarssiidityrthH| prayojyavyApAre'pi prayoktRvyApArAnupravezo NigaM vinApi vRddhayAropAd bahulaM bhavati / jajAna garbha maghavA / indro'jiijndityrthH| athavA Nijbahulamityeva siddhe sUtramUtracchidrAndhAdaya udaahrnnaarthaaH| tenAdanteSvanuktA api bahulaM drssttvyaaH| vRt yujAdayaH prsmaipdinH| // iti Nita curAdayaH // // atha NyantaprakriyA // 382 bhUGaH prAptau NiG // 3 / 4 / 19 / / bhuvo dhAtoH prAptAvarthe vartamAnAt NiG pratyayo vA syAt / bhAvayate / bhavate / praamotiityrthH| bhavatItyevAnyatra / NiGiti DakAraH aatmnepdaarthH| bhUGa iti DakAranirdezo nningbhaave'pyaatmnepdaarthH| prAptyabhAve'pi kacidAtmanepadamiSyate / " yAcitArazca naH santu dAtArazca bhavAmahe / AkroSTArazcanaH santu kSantArazca bhvaamhe"| iti / Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ NyantaprakriyA] siddhahaimabRhatprakriyA. 587 prAptAvapi parasmaipadamityanye / sarvaM bhavati maamotiityrthH| avakalkane tu bhAvayatItyeva / bhUN avakalkane iti curAdau pAThAt / 383 prayoktRvyApAre Nig // 3 / 4 / 20 // kartAraM yaH prayuGkte sa prayoktA tayApAre'bhidheye dhAtoNig pratyayo vA syaat| vyApArazca preSaNAdhyeSaNanimittabhAvAkhyAnAbhinayajJAnaprAptibhedairanekadhA bhavati / tatra tiraskArapUrvako vyApAraH preSaNam / satkArapUrvakastvadhyeSaNam / gkaarstuubhypdaarthH| bhavantaM prayuGkte bhAvayati / bhAvayate / pacantaM prayuGkte pAcayati / atra preSaNenAdhyeSaNena vA yathAsaMbhavaM prayoktRtvam / vasantaM prayuGkte vAsayati bhikSA / atra nimittabhAvena / rAjAnamAgacchantaM prayuGkte rAjAnamAgamayati, mRgAn ramayati, rAtri vivAsayati kthkH| atrAkhyAnena / AkhyAnena hi buddhayArUDhA rAjAdayaH prayuktAH pratIyante / kaMsaM ghnantaM prayu Gkte kasaM ghAtayati, baliM bandhayati naTaH / atrAbhinayena / puSyeNa yuJjantaM prayuGkte puSyeNa yojayati candram , maghAbhiyojayati gnnkH| atra kAlajJAnena / ujjayinyAH pradoSe prasthito mAhiSmatyAM sUryamudgacchantaM prayuGkte mAhiSmatyAM sUryamudgamayati / raivatakAt masthitaH zatruJjaye sUrya pAtayati / atra prAptyA / nanu kartApi karaNAdInAM prayojaka iti tadyApAre'pi Nig pAmoti / naivam / prayoktagrahaNasAmarthyAt / tathA kriyAM kurvameva kartA'bhidhIyate / tena tUSNImAsIne prayojye mA pRcchatu bhavAn anuyuktAM mA bhavAnityatra Nig na bhavati / paJcamyA bAdhitatvAdvA / vAdhikAra AbahulavacanAt pakSe vaakyaarthH| bhavantaM prAyukta iti vAkye bhAvi d iti sthite NizrIti je upAntyasyeti isve tato geluMki asamAnalopa ityAdinA sanvadbhAve 'orjAntasthApavarge'vaNe ' abIbhavat / ajIjavat / ayIyavat / arIravat / alIlavat / apIpavat / amImavat / 384 zruTuguplucyorvA // 4 / 1 / 61 // eSAM sani pare dvitve sati pUrvasyokArAntasyAntasthAyAmavarNAntAyAM parata ikAro'ntAdezo vA syAt / azizravata / azuzravat / asisravat / asusravat / adidravat / adudravat / apipravat / apupravat / apiplvt| apuplavat / acicyavat / acucyavat / vacanAdekenAvaNenAntasthAyA vyavadhAnamAzrIyate / avarNa ityeva / zuzrUSate / orityeva / sosraviSati / azazAsat / aDuDhokat / acacakAsat / matAntare acIcakAsat / RdidvarjanAd isvaniSedhe rAjayati / ararAjat / NijantANNim / Nilope corayati / acUcurat / 'ghaTA Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 588 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtamakaraNe deIsvaH' iti isve ghaTayati / ajIghaTat / smarayati / smadRtvareti aH| asasmarat / adadarat / atatvarat / 385 vA veSTaceSTaH // 41 // 66 // veSTaceSTordhAtvorasamAnalope Gapare Nau dvitve sati pUrvasya AkArAntAdezo vA syAt / avaveSTat / aviveSTat / acaceSTat / aciceSTat / bhrAjabhAseti hrasva vikalpe pUrvasya sanvadbhAvenetve avibhrajat / ababhrAjat / avibhrasat / ababhrAsat / adIdipat / adidIpat / vartayati / RdRvarNasyeti Rtve pakSe gunnH| avIvatat / avavartat / artIti puH| apayati / Arpipat / repayati / vlepayati / hepayati / 386 voH pvavyaJjane luk ||ttho|11| pau yakArarahitavyaJjanAdau ca pratyaye yakAravakArayorlak syAt / pugrahaNamamatyayArtham / lopayati / kSamApayati / kathaM vRkSavayatIti vRkSa ? NilukaH thAnivattvAd bhaviSyati / yavarjanaM kim / yyate / vyaJjana iti kim / knUyitA / pratyayApatyayayoH pratyayasyaiva grahaNAt dhAtvavayave na bhavati / vazcakaH / svApayati / svaperyaDhe ceti yat / tato dvitve asUSupat / 387 Nau krIjIGaH // 4 // 2 // 10 // kroMga ji iG ityeteSAM Nau pare AkAro'ntAdezaH syAt / krApayati / jApayati / adhyApayati / 388 Nau sanDe vA // 4 // 4 // 27 // sanpare Gapare ca Nau parata iGo gAdezo vA syAt / adhyajIgapat / adhyApipat / NAviti kim / adhijigAMsate / sanGa iti kim / adhyApayati / 389 sidhyaterajJAne // 4 / 2 / 11 // pidhUc saMrAddhAvityasyAjJAne vartamAnasya Nau parataH svarasyAkAraH syAt / mantraM sAdhayati / annaM sAdhayati sAdharmikebhyo dAtum / ajJAna iti kim / tapastapasvinaM sedhayati / sidhyati jAnIte tapasvI jJAnavizeSamAsAdayati taM tapaH prayuGkte ityrthH| sidhyateriti kim / pidhU gatyAmiti bhauvAdikasya mA bhUt / annaM sedhayatIti prayoganivRttyartha vacanam / 390 cisphurornavA // 4 / 2 / 12 // cinoteH sphuratezca Nau pare svarasyAtvaM vA syAt / cApayati / cAyayati / sphArayati / sphorayati / Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 589 NyantaprakriyA ] siddhahaimabRhatyakriyA. 391 viyaH prajane // 4 / 2 / 13 // prajano janmana upakramo garbhagrahaNam / tasmin vartamAnasya vI ityetasya Nau pare AtvamantAdezo vA syAt / puro vAto gAH pravApayati / pravAyayati / garbha grAhayatItyarthaH / vAteH prajane vRttirnAstIti aarNbhH| 392 ruhaH paH // 4 / 2 / 14 // ruherNI parataH paphAro'ntAdezo vA syAt / ropayati rohayati vrIhIn / rohatyarthe rupyatina dRzyate iti yogAraMbhaH / liyo no'nta iti vA ne ghRtaM vilInayati, vilAyayati / kRtAtvasya tu lakArapakArI vilAlayati, vilApayati / ____393 pAteH // 4 / 2 / 17 // pRthagyogAdveti nivRttam / pAMka rakSaNe ityetasya Nau pare lo'ntaH syAt / pAlayati / apIpalat / 'palaN rakSaNe' iti caurAdikenaiva siddhe pAteo'ntaH syAditi vacanam / tinirdezo dhaatvntrnivRttyrthH| pA pAne, paiM zoSaNe vA, pAyayati / yalugnivRttyarthazca / pApAyayati / 394 vo vidhUnane jH||4|2|18||vaa ityetasya vidhUnane'rthe Nau parejo'ntaH syAt / pakSakeNa upavAjayati / avIvajat / vidhUnana iti kim / o kezAnAvApayati / zoSayatItyarthaH / vajinaiva siddhe vAte rUpAntaranivRttyartha vacanam / 395 pAzAchAsAvevyAho yH||4|2|20|| eSAM Nau pare yo'ntaH syAt / porapavAdo yogH| pAM pAne, maiM zoSaNe vA, pAyayati / pAtestu lakAra uktH| zoMca zAyayati / chauMca avacchAyayati / soM maiM vA avasAyayati / veMga vAyayati / ve ityanAtvena nirdezo vAk gatigandhanayoH, ovai zoSaNe ityanayonivRtyarthaH / vApayati / vyag vyAyayati / vega hAyayati / eSAM kRtAtvAnAM grahaNAdiha prakaraNe lAkSaNikasyApi grahaNaM bhavati / tena krApayatItyAdi siddham / paiM zoSaNe ityasya adyatanyAM apIpayat / pibatestu / 396 pivaH pipy // 4 / 1 // 33 // Nyantasya pibate. pare pIpya ityayamAdezaH syAt na cAyaM dviH| apIpyat / pibatinirdezAt pAtena / apIpalat / luptatinirdezAdhaGlupyapi na / apApayat / zoMc-adyatanI-azIzayadityAdi / heMga adyatanyAm Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtamakaraNe 397 Nau Gasani // 4 / 1 / 88 // yateH sasvarAntasthA Gapare sanpare ca Nau viSaye yat syAt / ajuuhvt| NAviti viSayasaptamI kim| NiviSaya evAntaraGgamapi makArAgamaM bAdhitvA yyathA syAt / 398 zvervA ||4|1|89||shvyteH sasvarAntasthA Gapare sanpare ca Nau viSaye yavRdvA syAt / azUzavat / azizciyat / viSayavijJAnAdantaraGgamapi vRddhayAdikaM yatA baadhyte| kRte ca tasmin vRddhiH, tata AvAdeza upAntyahasvatvam / tato NikRtasya sthAnitvAt zodvitvaM tataH pUrvadIrgha iti krmH| 399 sphAya sphA // 4 / 2 / 22 // sphAyatiau~ pare sphAva ityayamAdezaH syAt / sphAvayati / abhedanirdezo'ntAdhikAranivRttyarthaH / 400 zaderagatau zAt // 4 / 2 / 23 / / zIyateragatAvarthe Nau pare zAt ityayamAdezaH syAt / puSpANi shaatyti| agatAviti kim / gopAlako gAH zAdayati / gamayatItyarthaH / 401 kagevanUjanaijRSakasraJjaH // 4 / 2 / 25 / / eSAM Nau pare isvaH syAt triNampare tu Nau vA diirghH| kage-iti sautro dhaatuH| ekaarshcaidikaarthH| kagayati / van-upavanayati / jana-janayati / jRS-jarayati / kas-kasayati / raJjestu / 402 Nau mRgaramaNe // 4 / 2 / 51 // ra rupAntyanakArasya Nau pare mRgANAM ramaNe-krIDAyAmarthe luk syAt / rajayati mRgAn vyAdhaH / mRgaramaNa iti kim / raJjayati rajako vastram / raJjayati sabhAM nttH| nalope vacanasya caritArthatvAta nalopAbhAve ' araJji' ityAdau dIrgho na / kecittu SNasUca nirasane ityasyApi (isvam ) icchanti / van ityUkAranirdezAt 'vana bhaktau' ityasya na bhavati / vAnayati / kagAdInAM tu arthavizeSo nopAdIyate / 403 amo'kamyamicamaH // 4 / 2226 // kamyamicamivarjitasyAmantasya dhAtorNau pare isvaH syAt triNampare tu Nau vA diirghH| ramayati / damayati / gamayati / kathaM saMkrAmayati ? saMkrAmantaM karotIti zatrantANiji bhaviSyati / akamyamicama iti kim / kAmayate / Amayati / AcAmayati / Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ NyantaprakriyA] siddhahaimabRhatmakriyA. 591 - 404 paryapAtskhadaH // 4 / 2 / 27 // paryapAbhyAmeva parasya skhadeau~ pare havaH syAt triNampare tu vA diirghH| pariskhadayati / apasvadayati / avAdapyanye / avasvadayati / svadeghaMTAdipAThena siddha niyamArtha vacanam / anyopasargapUrvasya mA bhUta / praskhAdayati / anye tu niSedhAdhikAre 'apapariskhadaH' iti paThikhA paryapapUvasya svadeniSedhamicchanti / tanmate pariskhAdayati, apaskhAdayatItyAdi bhavati / paryapAbhyAmanyatra praskhadayatItyAdi bhavati / 405 zamo'darzane // 4 // // 28 // adarzane'rthe vartamAnasya zamI pare istraH smAt triNampare tu vA dIrghaH / zamayati rogam / adarzana iti kim / nizAmayati rUpam / darzana eva kecidicchanti / teSAmudAharaNapratyudAharaNayorviparyayaH / 406 jvalahalahmalaglAsnAvanUvamanamo'nupasargasya vA // 4 // 2 // 32 // eSAmanupasargANAM Nau pare istro vA syAt / jvalayati / jvAlayati / hvalayati / hAlayati / malayati / mAlayati / glapayati / glApayati / snapayati / snApayati / vanayati / vAnayati / vamayati / vAmayati / namayati / nAmayati / anupasargasyeti kim / prajvalayati / prahalayati / prhmlyti| praglApayati / prasnApayati / prvnyti| pravamayati / praNamayati / glAsnoramApte zeSANAM tu prApte vibhASA / prApayati / 407 jighrateriH // 42 // 38 // jighraterupAntyasya Gapare NAvikAro vA syAt / ajighripat / ajighrapat / tinirdezo ynglnivRttyrthH| ajAghrapat / 408 tiSThateH // 4 / 2 / 39 // tiSThaterupAntyasya Gapare NAvikAraH syAt / atiSThipat / yogavibhAgo nityArthaH / 409 UduSo Nau // 4 / 2 / 40 // durupAntyasya Nau pare UkArAdezaH syAt / duSyantaM prayuGkte dUSayati / NAviti kim / doSo vartate / dhAtoH svarUpagrahaNe tatpatyayavijJAnAdiha na / doSaNaM duT kim / duSamAcaSTe dussyti| punarNigrahaNaM DanivRttyartham / ke hasvo na bhavatItyanye / adudUSat / - 410 citte vA // 4 // 41 // cittaviSayasya cittakartRkasya duSerupAntyasya Nau pare UdvA syAt / cittaM duSyati tadanyaH prayuGkte cittaM dUSayati, doSayati / mano dUSayati,doSayati / cittagrahaNena prajJAyA api grahaNAt prajJAM dUSayati, dossyti| Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 592 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe gohaHsvare / nigRhyti| oNeditkaraNAlliGgAt nityAdapi dvivacanAt mAgevopAntyahasva iti mA bhavAnATiTat / mA bhavAnAnididhat / mA bhavAn medidhat / Azizat / sAhayati / nyasIpahat / atra asoGasivUsahassaTAmiti soviSayasya viSayasya ca varjanAt sasya patvaM na / evaM paryasISivat / vyatastambhat / prANayati / pANiNat / na badanaM saMyogAdiH / aujijat / ADDit / aundidat / 411 NAvajJAne gamuH // 4 / 4 / 24 // iNikorajJAne vartamAnayoNI viSaye gamu ityayamAdezaH syAt / ukAraH 'svarahangamoH sani dhuTi' ityatra vishessnnaarthH| gamayati grAmam / adhigamayati priyam / ajJAna iti kim / arthAn pratyAyati / ajJAna itINo vizeSaNaM neko'saMbhavAt / dhAvantareNaiva siddhe NAviko jJAnAdanyatreNazca rUpAntaranivRttyarthaM vacanam / kathamarthAn gamayanti shbdaaH| gaminaiva siddham / Ijyati / aiSiSyat / 412 rabho'parokSAzavi // 4 / 4 / 103 // ramateH svarAtparaHparokSAzavavarjite svarAdau pratyaye pare no'ntaH syAt / Arambhayati / A(rambhata / aparokSAzavIti kim / Arebhe / Arabhate / - 413 labhaH // 4 / 4 / 104 // labhateH svarAtparaH parokSAzavavarjite svarAdau pratyaye pare no'ntaH syAt / lambhayati / aparokSAzavItyeva / lebhe / labhate / labheH parasmaipadasyApyabhidhAnAt labhantI strIti kecit / svara ityeva / labdhA / yogavibhAga uttraarthH| // iti NyantaprakriyA // // atha sannantaprakriyA // 414 tumarhAdicchAyAM sannatatsanaH // 3 / 4 / 21 / / yo dhAturiSeH karma ipiNaiva ca samAnakartRkaH sa tumarhaH, tasmAdicchAyAmarthe san pratyayo vA syAt na cetsa icchAsannanto bhavati / nakAraH sangrahaNeSu vishessnnaarthH| sanyaGazceti dvivam / sanyasyeti pUrvasyekAre nAmyantastheti Satve ca paThitumicchati pipaThiSati / tumarhA diti ki / akarmaNo'samAnakartRkAca mA bhUt / gamanenecchati / icchAyAmiti Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sannantamakriyA] siddhahaimabRhatmakriyA. 593 kim / bhoktuM vrajati / atatsana iti kim / cikiirssitumicchti| tadgrahaNaM kim / jugupsiSate / sano'kAraH kim / arthAn pratISiSati / kathaM nadIkUlaM pipatiSati ? patitumicchatIti vAkyavadupamAnAd bhaviSyati / apipaThiSIt / pipaThiSAJcakAra / pipaThiSyAt / pipaThiSitA / pipaThiSiSyati / svarAdedvitIyaH / aTiTiSati / ghaslasanadyatanIti ghaslAdeze attumicchati jighatsati / ajighatsIt / 415 yiH sanveyaH // 4 / 1 / 11 // ISyatervicanabhAjo yiH san vA dviH syAt / IyiyiSati / ISyiSiSati / 416 grahaguhazca sanaH // 4 / 4 / 60 // grahiguhibhyAmuvarNAntAcca dhAtovihitasya sana AdiriT na syAt / 417 rudavidamuSagrahasvapapracchaH san ca // 4 / 4 / 32 // seDiti nivRttam / ebhyaH paraH san ktvA ca kidvatsyAtAm / jighRkSati / jughukSati / rurudiSati / vividiSati / mumuSiSati / suSupsati / pipRcchiSati / rudavidamuSo 'vau vyaJjanAdeH san cA'yyaH' iti vikalpe Ahestu 'tvA' iti pratiSedhe prApte vacanam / svapipracchyoH sannarthameva / guherittmpiicchtynyH| jugahiSan mattagajo'bhyadhAvat / svApayitumicchati / 418 svapo NAvuH // 4 / 1 / 62 // svapereM sati dvitve kRte pUrvasyokArAntAdezaH syAt / svarNau Nake kyani Nau ke ca asuSvApakIyat / svApeH kibantAt kartuH kipi yaG soSvApyate / anye tu Nau sati dvitvanimittAnantarya evecchanti / svApakIyateH sani siSvApakIyiSati / NAviti kim / NakAntAta kyani sani ca siSvApakIyiSati / svapo NAviti kim / svApaM cikIrSati siSvApayiSati / atra na svapeNirghajA vyavadhAnAt / svapo Nau sati dvitva iti kim| soSopayiSati / atra yaGlubantAt dvitve sati girna tu Nau sati dvitvamiti / 419 nAminoniT // 4 // 3 // 33 // nAmyantAddhAtoraniT san kidvatsyAt / 420 svarahanagamoH sani dhuTi // 4 / 1 / 104 // svarAntasya dhAtorhanterga: mozca dhuDAdau sani pare svarasya dIrghaH syAt / cicIpati / ceH kirvA / cikIpati / tutUpati / kRgaH sani cikIrSati / hantumicchati jighAMsati / gamviti iNijikAdezasya gamergrahaNam / Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 421 sanIGazca // 4 / 4 / 25 // iGa iNikozcAjJAne vartamAnayoH sani pare gamurAdezaH syAt / ajJAna iti iNa eva vizeSaNaM neDikorasaMbhavAt / ____422 prAgvat // 33174 // sanaH prAka prA yo dhAtustasmAdiva sannantAt kartaryAtmanepadaM syAt / yatpUrvasya dhAtoranubandhenopapadenArthavizeSeNa vAtmanepadaM dRSTaM tatsannantAdatidizyate / iG-adhijigAMsate vidyAm / iN-adhijigamipati grAmam / ik-mAturadhijigamiSati / jJAne tu arthAn pratISiSati / Nau san ke veti vA iDo gADAdeze adhijigApayiSati / adhyApipayiSati / yatpunaH samatyayadhAtunimittaM tat (prAgvat ityanena) nAtidizyate / zizitsati / mumUrSati / atra hi na zadimriyatI eva nimitte kiM tarhi zidAzIradyatanyo'pi / anubandhAdinimittamapi yad vizeSavidhAnabAdhayA prAgna 'dRSTaM tannAtidizyate / yathA anukaroti-anucikIrSati / parAkaroti-parAcikIrSati / tijAdInAM barthavizeSeSu kevalAnAmaprayogAt sannantasamudAyArthameva anubandhavidhAnam / tena titikSate, jugupsate, mImAMsate, ityAdau prAgadRSTamapi AtmanepadamanubandhasAmarthyAd bhavati / yathA kusmicitramahIhRNIGAmanubandho nnickynygntsmudaayaarthH| vikusmayate, citrIyate, mahIyate, haNIyate / avayave vA kRtaM liGgaM samudAyasya vizeSakaM bhavati yaM samudAyaM so'vayavo na vyabhicarati / yathA goH sakthani karNe vA kRtaM liGgaM cinhaM goreva vizeSakaM bhavati na gomaNDalasya / sannantaM ca samudAya tijAdayo'rthavizeSeSu na vyabhicaranti NigantaM punarvyabhicaranti / nanu sannantamapi vyabhicaranti tejayati, gopAyati, mAnayatIti / naivam / arthavizeSeSu na vyabhicAra ityuktatvAt / zIG zizayiSate / nivivikSate / zAstre'sya kramate buddhiH, cikaMsate ubhayena / upAntye / bibhitsate / bubhutsate / vivRtsati / vivartiSati / aniDityeva / vivdhipte| nAmina ityeva / yiykssti| vivtsti| kRtatetIvikalpe ninRtsati / ninatiSati / cikRtsati / cikatiSati / 423 vau vyaJjanAdeH sancAyavaH // 4 / 3 / 26 // vau ukAre ikAre copAntye sati vyaJjanAderdhAtoH paraH ktvA san ca seTau vA kidvatsyAtAm 'ayvaH' yakArAntAd vakArAntAca na bhavataH / didyutiSate / didyotiSate / mumudiSate / mumodiSate / lilikhiSati / lilekhiSati / zizcitiSate / zizvetiSate / vyaJja Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 695 sannantaprakriyA ] siddhahaimabRhatmakriyA. nAderiti kim / oSiSiSati / seDityeva / bubhukSate / ayva iti kim / dideviSati / 10. 424 ivRdhabhrasjadambhAzrayUrNabharajJapisanitanipativRdaridraH sanaH 4 / 4 / 47 // ivantebhya RdhabhrasjadambhazriyuUNubharatijJapisanitanipatibhya RkArAntebhyo daridrAtezca parasya sana AdiriD vA syAt / duyUSati / sisyUSati / siseviSati / , 425 Rdha It // 4 / 1 / 17 // RdhaH sakArAdau sani pare It ityAdezo na cAsya dviH / isati / sItyeva / adidhiSati / 'bhRjo bhaj ' vibhrakSati / vibhakSati / vibharjipati / vibhrajipati / ___ 426 dambho dhipa dhIp // 4 / 1 / 18 // dambheH sakArAdau sani pare dhip dhIpa ityetAvAdezau syAtAm na cAsya dviH| dhipsati / dhIpsati / sItyeva / didambhiSati / zizrIpati / zizrayiSati / yuyUSati / orjAntasthetIkAraH / yiyaviSati / proNunUpati / proNunuviSati / pronnunvissti| bubhuupti| vibhariSati / zanirdezo yaGlupo vibhatezca nivRttyrthH| vibhaterapIcchantyeke / iDabhAvapakSe guNamapi / vibharSati / vibhariSati / tanmatasaMgrahArtha kRtaguNasya bhRgo nirdeshH| tena iDabhAvapakSe'pi guNo bhavati / 427 jJapyApo jJIpI na ca dviH si sani // 4 / 1 / 16 // jJaperApezca sakArAdau sani pare yathAsaMkhyaM jJI pIpa ityetAvAdezau syAtAm , na cAnayorekasvaroM'zo dviH| Adeze kRte dvitvaM prAmotIti niSidhyate / AdezasaMniyoge ca niSedhAt anyatra dvitvaM bhavatyeva / jJIpsati / sItyeva / jijJapayiSati / Ipsati / jJapIti kRtahasvasyopAdAnAt jJAperjijJApayiSatItyeva / sanIti sanateH sanotezca grahaNam / 428 sani ||4|2|61||khnaadiinaaN dhuDAdau sani parato'ntasyAtvaM syAt / siSAsati / khanijanoriTA bhavitavyamiti dhuDAdiH sanna bhavati / dhuTItyeva / sisaniSati / / Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. AkhyAtamakaraNe 429 tano vA // 4 / 1 / 105 // tanotedhuMDAdau sani pare svarasya dIrgho vA syAt / titAMsati / titaMsati / dhuTItyeva / titaniSati / ... 430 rabhalabhazakapatapadAmiH // 41 // 21 // eSAM svarasya sakArAdau sani pare ikAra AdezaH syAt na caiSAM dviH| bahuvacanaM zakIcazaklaMTorubhayorapi parigrahArtham / pitsati / pipatiSati / Aripsate / lipsate / zikSate / pitsate / dR iti vRgvaGohaNam / mAvuvRrSati / prAvivarISati / vuvarSate / vivariSate / vivarISate / Rdanta-titIrSati / titariSati / titarISati / cikIrSatItyatra tu lAkSaNikatvAnna bhavati / daridrA-didaridrAsati / didaridviSati / yoH 'grahaguhazca sanaH' bhrasjabhRgostusAmAnyena pratiSedhe'nyeSAM ca nityamiTi prApte [ iTaveti ] vikalpo'yam / ___431 RsmipUGaJjazaukRgRdhRpracchaH // 44 // 48 // pRthagyogAdeti niTattam / ebhyaH parasya sana AdiriT syAt / R-aririSati / smi-sismayiSate / pUra-pipaviSate / anubandhanirdezAt pUgaH pupUSati, pupUSate / aJ-aJjijiSati / azau-aziziSate / anAtestviDastyeva / kR-cikaripati / cikarIpati / gRjigariSati / jigarISati / vRto navetyAdinA pakSe dIrghatvam / anye tu vyavasthitavibhASayA'syeTo dIrghatvaM necchanti / TuG-AdidariSate / dhuMG-AdidhariSate / pracch-pipRcchiSati / pracchasahacaritAH kRgRdha ityete taudAdikAH / tena kRnnaateshcikiirssti| cikrissti| cikarISati / gRNAteH jigIrSati / jigrissti| jigarIpati / dharaterdidhIrSatItyeva bhavati / RsmipUdhRpracchAmaprApte zeSANAM vikalpe prApte vacanam / 432 avyApyasya mucermogvA // 4 / 1 / 19 // mucerakarmakasya sakArAdau sani pare mok ityayamAdezo vA syAt na cAsya dviH / mokSati, mumukSati caitrH| mokSate mumukSate vA vatsaH svayameva | avyApyasyeti kim / mumukSati vatsaM caitraH / 433 mimImAdAmitsvarasya // 41 // 20 // mimImA ityeteSAM dAsaMjJakAnAM ca svarasya sakArAdau sani pare idAdezaH syAnna caiSAM dviH / mIti mIJcamIMgazohaNam / mitsate / pramitsati / pamitsate zatrUn / meti mAmAyana Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sannantaprakriyA siddhahaimabRhatmakriyA. 697 grahaNam / mitsati / pramitsate bhUmim / apamitsate yavAn / mAternacchantyeke / mimAsati / dAsaMjJa-dAm-praditsati dAnam / deG-ditsate putram / DudAMgkditsati ditsate vastram / doM-ditsati daNDam / dhe-dhitsati stanam / DudhAMga thitsati ghitsate zrutam / bahuvacanaM vyAptyartham / tena 'niranubandhagrahaNe na sAnubandhasya ' ityAdi nAzrIyate / svarasyeti kim / sarvasya mA bhUt / 434 rAdhervadhe // 4 / 1 / 22 // rAdhehi~sAyAM vartamAnasya sakArAdau sani pare kharasyekArAdezaH syAnna cAsya dviH / pratiritsati, aparitsati / vadha iti kim / ArirAtsati gurUn / 435 dIGaH sani vA // 4 / 2 / 6 // dIraH sani pare AtvaM vA syAta / didaaste| didISate / updidaaste| upadidISate / tRhaut-tivRkSati / vitarhiSati haimam / jergiH snprokssyoH| jigISati / iss-epississti| anak prANane-mANiNipati / uccheH cachAbhyAM sahitasyeTo dvitvam / ucicchiSati / nimittAbhAve naimittikasyApyabhAva iti tvanityam / dvitve hH| juhUSati / Nau Dasani / juhAvayipati / zvervA / zuzAvayiSati / zizvAyayiSati / sphurateya'ntAtsani pusphorayiSati / lunantaM prayuGkte lAvayati / lAvayitumicchati / orjAntasyetIti lilAvayiSati / pipaavyissti| 'zrustudru' ityAdinA vikalpenekAre shishraavyissti| zuzrAvayiSati / upasargAtsugityatrAdvitva ityuktatvAdiha na Satvam / abhimumuussti| abhyasusUpat / parisusUpati / paryasusUSat / abhisiSAsati / abhyasiSAsat / anna pUrvasakArasya patvaM na / mUladhAtostu yathAmAptaM bhavatyeva / 436 NistorevAsvadasvidasahaHSaNi // 2 // 3 // 37 // svadasvidasahavarjitAnAM pyantAnAM stotereva ca saMbandhinaH sakArasya nAmyantasthAkavargAt parasya sani pare SaH sthAnAnyeSAm / siSevayiSati / suSvApayiSati / siSedhayiSati ! tuSTrapati / svadAdipayudAsaH kim / sisvAdayiSati / sisvedyissti| sisAhayiSati / stautisAhacaryAt svadAdiparyudAsena sadRzagrahaNAcca NyantAnAmapi popadezAnAmeva grahaNam / tathA ca kRtakhAt sakArasya ' nAmyantasthAkavargA' AdisUtreNaiva siddhe niyamArtha vacanam / Nistoreva paNi SatvaM nAnyasya / teneha na / susUpati / sisikSati / siseviSati / evakAraH SaNyeva Nistoriti vipriitniymnihtyrthH| tenehApi bhvti| asISivat / Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 598 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe tuSTAva / SaNIti kim / siSeva / suSvApa / SatvaM kim / suSupsati / tiSThAsati / nakAraH kim / vyatisuSupiNe / kathaM pratISiSati / adhISiSati ? paNi nimitte dhAtoH pakhaniyama uktH| iha tu sana eva dviruktasya SatvaM na dhAtoriti na prtissedhH| soSupiSate, seSiviSate ityAdau tu yaGi dvitvaM pazcAt sanniti na prtissedhH| yeSAM tu darzane dvitve'pi punaH sani dviruktiH tanmate susoSupiSata ityatra paNi suzabdAt parasya sasya SatvaM na bhavatyeva / ...437 svajervA // 2 // 3 // 38 // ikArAntanirdezAtsaJja iha Nyanto gRhyate / saJjayate myantasthAkavargAt parasya SaNi pare sasya So vA syAt / sisaJjayiSati / sipaJjayiSati / nityaM pattvamityeke / // iti sannantaprakriyA // // atha yaGantaprakriyA // . 438 vyaJjanAderekasvarAzAbhIkSNye yaG vA // 3 / 4 / 9 // guNakriyANAmadhizrayaNAdInAM kriyAntarAvyavahitAnAM sAkalyena saMpattiH phalAtireko vA bhRzatvam / pradhAnakriyAyA vikledAdeH kriyAntarAvyavadhAnenAvRttirAbhIkSNyam / tadviziSTe'rthe vartamAnAddhAtorvyaJjanAderekasvarAdhaG pratyayo vA syAt / DakAra AtmanepadArthaH / sanyAzceti dvitve / 439 AguNAvanyAdeH // 41 // 48 // dhAtoryaGantasya dvitve sati pUrvasyAnyAdenImurIrirantavarjitasyAkAro guNazvAsannau syAtAm / bhRzaM punaHpunarvA pacati pApacyate / athAbhIkSNyayaGantasyAbhIkSNye dvitvaM kasmAnna bhavati / uktArthatvAt / yadA tu bhRzArthayaGantAdAbhIkSNyavivakSA tadA bhavatyeva / pApacyate, pApacyate / tathA bhRzArthayaGantAdAbhIkSNye AbhIkSNyayaGantAdvA bhRzArthe vivakSite yadA paJcamI tadA sA kevalA tadarthadyotane'samarthati tadarthadyotane dvivacanamapekSate / pApacyasva, pApacyasveti / dhAtorityeva / tena sopasargAnna bhavati / bhRzaM paatti| vyaJjanAderiti kim / bhRzamIkSate / ekasvarAditi kim / bhRzaM cakAsti / kecijAgatericchanti / jAjAgrIyate / sarvasmAddhAtorAyAdipratyayarahitAt kecidicchanti / attaattyte| dAdariyate / Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yaGantaprakriyA ] siddhahaimabRhatprakriyA. bhRzAbhIkSNye iti kim / pacati / veti kim / lunIhi lunIhItyevAyaM lunAtItyAdi yathA syAt / ' A guNAvanyAdeH' ityanena vidhIyamAnAvAkAraguNau yaGnimittau neti yaGlupyapi bhavataH / pApacIti / anyAderiti kim / vanIvacyate / yaMyamyate / narInRtyate / narinanati / narnati / nanu cAtra apavAdatvAnnyAdaya eva bAdhakA bhaviSyanti kiM nyAdivarjanena ? satyam , dvitve sati pUrvasya vikAreSu bAdhako na bAdhaka iti jJApanArtham / tena acIkaradityatra 'laghordIrvo'svarAdeH' iti sanvatkArya na vAdhyate / 440 yoziti // 4 / 3 / 80 // vyaJjanAntAddhAtoH parasya yakArasyAziti pratyaye luk syAt / apApaciSTa / pApacAJcakre / pApacitA / pApaciSyate / somUcitA, zAzayitA kuSubhitetyatra Nijlope zayAdeze'sya lope ca vynyjnaanttaa| anye tu lAkSaNikavyaJjanAntebhyo yalopaM necchanti / tanmatasaMgrahAthai vyaJjanAntAddhAtorvihitasyeti vihitavizeSaNaM kAryam / dhAtorityeva / putrakAmyitA / vyaJjanAdityeva / kaNDUyitA / AzitIti kim / bebhidyate / 441 aTayatimUtrimUtrisUcyazUrNoH // 3 / 4 / 10 // ebhyo bhRzAbhIkSNye vartamAnebhyo yaG pratyayaH syAt / bhRzaM punaHpunarvATati aTATyate / evamiyati Rcchati vA arAryate / suutrnn-somuutryte| mUtraNa-momUtryate / sUcaN-sosUcyate / anute aznAti vA azAzyate / Urgugak-porgonUyate / aTyartyazAmavyaJjanAditvAt sUtrimUtrisUcInAmanekasvaratvAt UrNoteravyaJjanAdyanekasvaratvAdamApte vacanam / dIrghazvIti dIrgha toSTUyate / - 442 gatyarthAt kuTile // 3 / 4 / 11 // vyaJjanAderekasvarAd gatyarthAt kuTila evArthe vartamAnAt dhAtoryaG syAnna bhRzAbhIkSNye / takrakauNDinyanyAyena bhRzAbhIkSNyayoniSedhArtha vacanam / bhRzAbhIkSNye kuTilayukte eva yaG na kevala ityanye / evamuttaratrApi / 443 murato'nunAsikasya // 4 // 1 // 51 // akArAtparo yo'nunAsikastadantasya dhAtoryaGantasya dvitve sati pUrvasya murantaH syAt / kuTilaM krAmati caGgamyate / dandramyate / kuTila iti kim / bhRzamabhIkSNaM vA kAmati / dhAtvarthavizeSaNaM kim / Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahamabRhatmakriyA. . [AkhyAtaprakaraNe sAdhane kuTile mA bhUt / kuTilaM panthAnaM gcchti| kathaM jaMgamaH? rUDhizabdo'yam / . lakSaNayA sthAvaramatipakSamAtre vartate / 444 gRlupasadacarajapajabhadazadaho gaye // 3 / 4 / 12 // gardA evArthe vartamAnebhyo gRprabhRtibhyo dhAtubhyo yaGmatyayaH syAnna bhRshaadissu| 445 gro yaGi // 2 // 3 // 101 // yaGi pratyaye girate rephasya lakArAdezaH syAt / garhitaM nigirati nijegilyate / gRNAtestu yaDeva nAsti / kecisu tasyApIcchanti, latvaM tu necchanti / yaDIti kim / nigIryate / lolupyate / sAsaghate / 446 caraphalAm // 4 / 1153 // bahuvacanaM 'viphalA vizaraNe' ityasyApi parigrahArtham / caraphalatriphalA ityeSAM yaGantAnAM dvitve sati pUrvasya murantaH syAt / 447 ti copaantyaato'noduH||4|1154|| yaGantAnAM caraphalAM takArAdau ca pratyaye upAntyasyAta urAdezaH syAt 'sa cAnot / tasya guNo na / caJcUryate / paMphulyate / ata iti kim / cArayateH phAlayatezca kie / tato yng-cshcaaryte| pNphaalyte| atraikadezavikRtAnanyatvAt paamoti| anoditi kim / caMcUrti / paMphalti / atra guNo n| 448 japajabhadahadazabhaJjapazaH // 4 / 152 // eSAM yaGantAnAM dvitve sati pUrvasya murantaH syAt / jaJjapyate / jaJjabhyate / dandahyate / dandazyate / gRlupetyatra daMzeH kRtanalopasya nirdezo yalupyapi nlopaarthH| daMdazIti / anyastu nalopaM necchti| bambhajyate / paziti sautro dhAtuH paMpazyate / gRlupetyatra gadya eveti niyamaH kim / bhRzaM punaHpunarvA nigirati kuTilaM caratItyatra mA bhUt / dhAtvarthavizeSaNaM kim / mAdhane gaye mA bhUt / 449 na gRnnaashubhrucH||3|4|13|| gRNAtizubhirucibhyo bhRzAbhIkSNyAdau yaG na syAt / garhitaM gRNAti / bhRzaM zobhate / bhRzaM rocate / ____450 Iya'jane'yapi // 4 // 3 // 97 // mApAsthAsAdAmAhAkAmantasya yapvarjite kiti aziti vyaJjanAdau pratyaye pare I: syAt / gaiM gAGvA-jegIyate / gADagebhecchantyanye / pA-pepIyate / sthA-teSThIyate / so-seSIyate / saiM-sesIyate / Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yaGantaprakriyA ] siddhahaimabRhatmakriyA. apopadezatvAnna Satvam / dAsaMjJa-dedIyate / dedhIyate / mA iti mAGmAmeDAM trayANAM grahaNam / memoyte| mAtenecchantyanye / mAmAyate / hAMka jehIyate / hAGo na / jAhAyate / ayapIti kim / pragAya / prapAya / kathamApIya ? pIDo bhavati / svarAdAvantalopavidhAnAd vyaMjanAdau labdhe vyaMjanagrahaNaM sAkSAd vyaMjanapratipattyartham / tena kiblupi sthAnivadbhAvenApi na / zaMsthAH pumAn / . 451 prAdhmoryaGi // 4|498 // dhrAdhmoryaGi pare IkArAntAdezaH syAt / . jedhIyate / dedhmIyate / yaGIti kim / ghrAyate / dhmAyate / yaGlupi jAghrItaH / dAdhmItaH / anye tu yaGlupyapIcchanti / jenItaH / dedhmiitH| 452 hano nIrvadhe / / 4 / 3 / 99 // hantervadhe hiMsAyAM vartamAnasya yaGinI ityAdezaH syAt / jenIyate / dviSo jenIyiSISTavaH / vadhe iti kim / gataujaMghanyate / dIrghanirdezAt ynglupypi| jennItaH / necchantyanye / jaMghata iti bhavati / 453 kGiti yi zay // 4 / 2 / 105 // zIGaH viGati yakArAdau pratyaye zayAdezaH syAt / zAzayyate / yIti kim / shishyaanH| kDintIti kim / yaGlupi na / saMzezIya / 454 Rto rIH // 4 / 3 / 109 // dhAtoradhAtorvA Rdantasya zrutakhAt RtaH sthAne rIrityayamAdezaH syAt cciyaGyakkyeSu / cekrIyate / jehIyate / Rta iti kim / cekIryate / nijegilyate / 455 RmatAM rIH // 4 / 1155 // RkAravatAM dhAtUnAM yaGantAnAM dvitve sati pUrvasya rIrantaH syAt / 456 nRteryaGi // 2 / 3 / 9 / / nRterdhAtornakArasya yaviSaye No na syAt / narInRtyate / atra ' raghuvarNAt ' ityAdinA praaptiH| yaDIti kim / haririva nRtyatIti hariNI nAma kazcit / pUrvapadasthAnAmnyagaH' ityanena Navam / dRzRM-darIdRzyate / vRtUG-varItyate / vRdhuu-vriivRdhyte| kRpauG calIklRpyate / dhRja-darIdhRjyate / pracchaMt parIpRcchayate / ovshvaut-vriivRshyte| grahIza-jarIgRhyate / pracchinazcigrahINAmRkAre kRte Rmattvam / RmatAmiti kim / Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe krIyate / jehIyate / kRgrahamo rIbhAve kRte dvitvamiti RmattvaM nAsti / bahuvaH cananirdezo lAkSaNikaparigrahArthaH / 457 na kavateryaGaH // 4 / 1 / 47 // yaGantasya kavatedvitve sati pUrvasya kasya co na syAt / / kokUyate kharaH / zanirdezaH kautikuvatyonivRttyarthaH / cokUyate / kavatiravyakte zabde / kuvatirArtasvare / kautiH zabdamAtre / eSAM pAThe zabdamAtrArthatve'pi gatyarthatvAvizeSe dhAvatigacchatyAdInAmivArthabhedaH / yaGlupi ca niSedho na / cokavIti / anye tu yaGlupyapi pratiSedhayanti / kokavIti / yaGa iti kim / cukuve| 458 vazvasransadhvansabhraMzakasapatapadaskando'nto nIH // 4 / 1 / 50 // eSAM yaGantAnAM dvitve sati pUrvasya nIranto'vayavaH syAt / vanIvacyate / sanIkhasyate / danIdhvasyate / banIbhrazyate / canIkasyate / panIpatyate / panIpadyate / canIskadyate / dIrghavidhAnAddhasvo na / 459 vyesyamoryaGi // 41185 // vyesyamoH sasvarAntasthA yaGi vRta syAt / vevIyate / sesimyate / yaGlupi necchantyanye / vAvyAti / saMsyanti / yaGIti kim / vyyti| 469. cAyaH kI // 41 // 86 // cAyagityetasya yaGi kI ityayamAdezaH syAt / cekIyate / dIrghanirdezo yaGlubarthaH / cekItaH / 461 sico yaGi // 2 / 3 / 60 // siJcaterdhAtoH sakArasya yaGi pratyaye parataH So na syAt / sesicyate / abhisesicyate / paratvAdupasargalakSaNamapi SatvaM bAdhate / yaGIti kim / abhiSiSikSati / GakAraH kim / abhiSicyate / // iti yaGantaprakriyA // Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yaGalubantaprakriyA] siddhahaimabRhatmakriyA. // atha yalubantaprakriyA // 462 bahulaM lup // 3 / 4 / 14 // yaGo lup bahulaM syAt / " tivA zavA'nubandhena nirdiSTaM yad gaNena ca // ___ekasvaranimittaM ca paJcaitAni na yaGlupi " // ityuktatvAta neha 'iDintaH' ityAdInAM prvRttiH| gaNanirdiSTatvena zyAdayo'pi na / yaGlubantaM parasmaipadaM 'yaGlupa ca' ityuktatvenAdAdivacca / tena zavapi na / "yaturustIH' iti vA idogame bobhavIti / bobhoti / bobhUtaH / bomuvaiti / bobhUyAt / bobhotu / bobhavItu / bobhUhi / abobhavIt / abobhot / abomavuH / pivaitideti sijlupi abobhot / abobhUtAm / abobhuuvuH| abobhUvan iti kecida / bobhavAJcakAra / bobhUyAt / bobhUyAstAm / bobhavitA / bobhaviSyati / abomaviSyat / bahulagrahaNaM prayogAnusaraNArtham / tena kacinna / lolUyA / popUyA / nAnAthIti / nAnAtti / naanaattH| nAnAthati / anAnAt / pAspardhIti / pAspadhi / paasprdhH| paasprdhti| paasptsi| hedhiH| pAspardhi / apAspat / apAspad / sivi apAspAH ityadhikam / jAgAdhIti / jAgAddhi / jaaghaatsi| ajAghAt-d / ajaaghaaH| dadha-dAdadhIti / dAdaddhi / daadddhH| daadhtsi| adAdadhIt / adAdhat / adyatanyAM-adAdadhIt / adAdAdhIt / coskundIti / coskunti / acoskundIt / acoskun / acoskuntAm / acoskunduH| momudIti / momotti / amomudIt / amomot / amomoH| adyatanyAM-amomodIt / momIdAJcakAra / momoditA / cokUrdIti / cokUrti / acokUrdIt / acokUta-I / acokuuH| vanIvazcIti / vanIvaGkti / vniivktH| vanIvacati / avanIvazcIt / avanIvan / jaGgamIti / jaGganti / yamiramIti masya luka / jnggtH| jnggmti| mono mvozca / jaganmi / jaGganvaH / jaGgahi / ekasvaragrahaNoktatvAnneniSedhaH / ajaGgamIt / jnggmitaa| hanteryalupi 'hano nIrvadhe 'jenayoti / jeneti / jennItaH / ghnIM necchantyanye / vadhAdanyatra jaGghanIti / javanti / jahi / keSAMcinmate jahi / avadhIt / vadhyAt / vadhAdezasya dvitvaM tu na / sthAnivattvena prAptaM sakRtmavRtta prattameveti ekaviSaye punarniSedhAt / AyUrvAttu AjaGghate ityAdi / caGkhanIti / casanti / Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 604 siddhahaimabRhatpakriyA. [ AkhyAtaprakaraNe 463 AH khanisanijanaH / / 4 / 2 / 60 // khanAdInAM dhuDAdau pratyaye pare'ntasyAkArAdezaH syAt / calAtaH / caGnati / calAhi / caGkhanAni / acaGkhanIn / acaGkhan / acaGkhAnIt / ' ye na vA' calAyAt / cavanyAt / cnycuriiti| caJcUti / caJcUrtaH / caJcurati / acaJcurIt / acaJcUH / yoyoti / yoyavIti / ayoyavIt / ayoyot / adyatanyAM ayoyAvIt / yoyUyAt / nonavIti / nonoti / ____464 na hAko lupi // 4 / 1 // 49 // ohAMka tyAge ityasya dvitve sati pUrvasya yaDo lupyAkAro na syAt / jahAti / jaheti / lupIti kim / jehIyate / jAhAtIti kecit / jahItaH / jahati / jahAsi / jahithaH / jahIhi / ajahet / ajahAt / ajahItAm / ajhuH| adyatanyAM ajahAsIt / ajahAsiSTAm / AziSi jahAyAt / ajahiSyat / soSupIti / soSopti / sAsvapIti, sAsvaptIti kecit / asoSupIt / asoSop-v / asAsvapIt / AziSi sAsupyAt / - 465 rirau ca lupi // 4 / 1156 / / RmatAM dhAtUnAM yaDo lupi dvitve sati pUrvasya rirau rI cAntaH syAt / carikati / carkati / carIkati / jarihati / jarIharti / narinRtIti / narinati / nanRtIti / narti / narInRtIti / narInati / varivRzvIti / varidRSTi / vavi'zvIti / vardRSTi / varIvRzvIti / varIdRSTi / caliklapIti / calikalti / calklapIti / calkalti / cliiklupiiti| calikalpti / lupIti kim / narInRtyate / RmatAmityeva / kR-cAkarIti / cAkati / cAkIrtaH / cAkirati / gR-jAgalti / tR-tAtati / varitIti / vstiiti| varItIti / varivati / varvati / varIvati / avaritIt 3 / avarivat 3 / gaNanirdiSTatvAdaG na / avarivatat 3 // evaM jarigRdhIti 3 / jarigarchi / jarigRddhaH 3 / jarigRdhati 3 / jarigRdhISi 3 / jarighatsi / ajariyadhIt 3 / ajarighat-I 3 / ajarghAH 3 / jarigRhIti 3 // jarigardi 3 / jarigRDhaH 3 / jarigRhazi 3 / jarigRhISi 3 / jarigharti 3 / ajarigRhIta 3 // ajarighaTa-I 3 // arteryalupi dvitve Rto't / ararti / riyoge-pUrvasyAsve svare yvoriyuk-ariyati / ararIti / ariyarIti / atH| ariy'tH| Arati / ariyati / arkayAta / ariyayAta / AziSi guNa vidhau tivA nirdezAnna gunnH| riH shkyaashiirthe| ralugdIrghazca / AriyAt / ariyiyaat| gRhauG grahaNe / jrigRhiiti| 31 jarigardi 3 // jarigRDhaH 3 / jarigRhati 3 / anrightt-ii| jarigarhitA 3 / atreTo dIrghastu na / dIrghavidhAyake luptativA nirdezAt / haya gatau / jAhayIti / jAhati / Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAmadhAtuprakriyA ] siddhahaimabRhatpakriyA. 605 jAhataH / jAhayati / jAhayIpi / jAhasi / mavyasyAH / jAhAmi / jAhAvaH / jaahaamH| harya gtikaantyoH|| jAhIti / jAharti / jaahrtH| jAharyati / ajaahH| ajAhartAm ! yakAravakArAntAnAM tUTbhAvinAM ynglupo'bhaavH| uTbhAvinoH zrivimavyostu yaluvastyeva / zezrivIti / 466 mvyvidhivijvritvrerupaantyen||4|1|190|| mavyAdInAmanu- . nAsikAdau kvau dhuDAdau ca pratyaye vakArasyopAntyena sahoT syAt / jvaratvarorupAntyo vakArAtparaH, zrivyavimavAM tu pUrvaH / zezroti / zezrUtaH / mav-mAmavIti / mAmoti / mAmUtaH / mAmavati / jvara-jAjvarIti / jAjUrti / jaajuurtH| tAtvarIti / tAtUrti / taatuurtH| UTaSTakAra UTA ityatra vishessnnaarthH| ___467 rAlluk // 4 / 1 / 110 // rephAt parayordhAto cha kAravakArayoranunAsikAdau ko dhuDAdau ca pratyaye luk syAt / shuutto'pvaadH| murchA-momoti / momuutH| momUrchati / hurchaa-johorti| johuurtH| johuurchti| turvai-tototi / totuurtH| totuurvti| thurva-tothoti / dhurvai-dodhoti / aje: / vevayIti / veveti / asya yaGlub nAsti / lupApahAre viSayatvAbhAvena vIbhAvasyApravRtteriti kecit / teSAM mate vevIyate iti yaGantameva rUpam / // iti yalubantaprakriyA // // atha nAmadhAtuprakriyA // 468 dvitIyAyAH kAmyaH // 3 / 4 / 22 // dvitIyAntAnAmna icchAyAmarthe kAmyapratyayo vA syAt / putramicchati putrakAmyati / idaMkAmyati / svaHkAmyati / kAmyenaiva karmaNa uktatvAt bhAvakoMreva prayogaH / putrakAmyate'nena / putrakAmyatyasau / dvitIyAyA iti kim / iSTaH putraH / iSyate putraH / iha kasmAna bhavati, bhrAtuHputramicchati mahAntaM putramicchati sthUlaM darzanIyaM vaa| sApekSatvAt / na hyanyamapekSamANo'nyena sahaikArthIbhASamanubhavituM shkroti| bhrAtuSputrakAmyatItyatra putrasyAtmIyatA gamyate / anyasyAzruteH icchAyAzcAtmaviSayatvAt / 469 amAvyayAt kyan ca // 3 / 4 / 23 // amakArAntAdavyayAca dvitI- tI yAntAnAmnaH icchAyAmarthe kyan pratyayo vA syAt kAmyazca / Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 606 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe . 470 kyani / 4 / 3 / 112 // kyani pare'varNAntasyekAro'ntAdezaH syAt / diirghshviitysyaapvaadH| putramicchati putrIyati / putrakAmyati / evaM nAvyati / cakAraH kAmyArtho'nyathA mAntAvyayayoH sAvakAzaH saM kyanA bAdhyeta / amAvyayAditi kim / idamicchati / svaricchati / gozabdasaMdhyakSaravarjavaranAntebhya evaM kyanamicchantyanye / gavyati / putrIyati / rAjAnaM icchati / - 471 naM kye // 1 / 1 / 22 // kya iti utsRSTAnubandhAnAM kyankyaGkyAM grahaNam / nakArAntaM nAma kye pratyaye pare padasaijhai syAt / padakhAnalopaH / rAjIyati / nAma sidayityatra ayiti pratiSedhAdaprApte vacanam / namiti kim / vAcyati / "472 kyo vA // 4 // 381 // dhAtoya'JjanAtparasya kyasyAziti pratyaye pare vA luka syAt / sAmAnyanirdezAt kyankyaDorgrahaNam / kyavastu vyaJjanAntAt prAptireva nAsti / vAcitA / vAcyitA / samidhitA / samidhyitA / vyaJjamAdityeva / paTIyitA / azitItyeva / samidhyati / kecittu yako'pi lugvikalpamicchanti / bhiSajitA / bhissjyitaa| tanmatasaMgrahArtha kakAreNopalakSito ya kya iti vyAkhyeyam / anyasvAha-ziSya ivAcaritA ziSitA, ziSyiteti / yadyasti prayogastadA kRtkyapo'pi grahaNam / kya iti vyaJjanAt SaSThI ato luki kRte lugA / anyathA hi ato lugapavAdaH kyalag vijJAyeta / 473 AdhArAbopamAnAdAcAre // 3 / 4 / 24 // amAvyayAdupamAnabhUtAd dvitIyAntAdAdhArAcAcArArthe kyan pratyayo vA syAt / putramivAcarati putrIyati chAtram / vastrIyati kambalam / putrIyati sthUlaM darzanIyaM vA / AdhArAt-prAsAda ivAcarati prAsAdIyati kuTyAm / paryaGkIyati maJcake / upamAnAditi kim / chAtrAdermA bhUt / AdhArAceti kim / parazunA dAtreNevAcarati / amAvyayAditi kim / idamivAcarati / svarivAcarati / upamAnasya nityamupameyApekSavAt sApekSatve'pyasAmarthya na bhavati / 474 kSuttRGgardhe'zanAyodanyadhanAyam / / 4 / 3 / 113 // kSudAdiSvartheSu yathAsa~khyamazanAyAdayaH kyannantA nipAtyate / kSudhi gamyamAnAyAmazanazabdasyAsam , 'dRSi gamyamAnAyAmudakazabdasyodanityayamAdezo, gadhai gamyamAne dhanazabdasyAtvaM Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAmadhAtumakriyA] sinahaimabRhatpakriyA. 607 kyani pare nipaatyte| ashnaayti| udanyati / dhanAyati / kSuttRGgadha iti kim / azanIyati / udakIyati / dhanIyati dAnAya / 475 vRSAnmathune sso'ntaH // 4 / 3 / 114 // vRSazabdAdazvazabdAca maithune vartamAnAt kyani pare ssakAraH syAt sa caanto'vyvH| vRSasyati gauH| azvasyati vaDavA / vRSAzvazabdAvatra maithune vartete / manuSyAdAvapi prayujyate / maithunecchAparyAyau vRSasyAzvasyeti / 'sA kSIrakaNThakaM vatsaM vRSasyantI na ljjitaa| zunI gauzca svamazvasyati / ' lakSmaNaM sA vRSasyantI mahokSaM gaurivaagmt'| maithuna iti kim / vRSIyati, azvIyati brAhmaNI / ssa iti dvisakAranirdezaH pkhnissedhaarthH| tenottaratra dadhisyati, madhusyatItyatra SatvaM na / 476 as ca laulye // 4 / 3 / 115 // bhoktumabhilASAtireko laulyam / tatra gamyamAne kyani pare nAmnaH sso's cAntaH syAt / dadhi bhakSitumicchati dadhisyati, dadhyasyati / madhusyati, madhvasyati / evaM kSIrasyati / lavaNasyati / avidhAnamanakArArtham / akArAnteSu hi 'lugasyAdetyapade' iti luki sati vizeSo nAsti / anyastu lukamamRSyamANaH kSIrAsyati, lavaNAsyatItyudAharati / etaca na bahusaMmatam / laulya iti kim / kSIrayati dAnAya / 477 kartuH kim galbhaklIbahoDAttu Dit // 3 / 4 / 25 // karturupamAnAnAmna AcAre'rthe kip pratyayo vA syAt galbhaklIbahoDebhyaH punaH sa eva Dit / GittvAdAtmanepadam / azva icAcarati azvati / evaM gardabhati / dadhayati / gvti| nAvati / rAjevAcarati rAjanati / madhuliDivAcarati madhulehati / godhugivAcarati godohati / galbhate / avagalbhate / klIvate / viklIbate / hoDate / vihoDate / galbhAJcakre / avagalbhAJcakre / eke tu kartuH saMvandhina upamAnAda dvitIyAntAt vipakyaGAvicchanti / azvamivAtmAnamAcarati gardabhaH azvati / zyenamivAtmAnamAcarati kAkaH zyenAyate / tanmatasaMgrahArtha karturiti SaSThI vyaakhyeyaa| dvitIyAyA iti cAnuvartanIyam / kibiti puurvprsiddhynuvaadH| 478 kyaG // 3 / 4 / 26 // kartarupamAnAdAcAre'rthe kyaG pratyayo vA syAt / zyena ivAcarati zyenAyate / haMsAyate / azvAyate / grdbhaayte| galbhAyate / klIkA Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 608 siddha haimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe yate / hoDAyate / kiSkyaGostulyaviSayavAdasatyutsargApavAdatve paryAyeNa pryogH| kakAraH sAmAnyagrahaNArthaH / GakAra AtmanepadArthaH / .. 479 so vA luk ca // 3 // 4 // 27 // sa iti AvRttyA pazcamyantaM SaSThayantaM cAbhisaMbadhyate / sakArAntAt kartarupamAnAdAcAre'rthe kyaG pratyayo vA syAt antyasakArasya ca lugvaa| paya ivAcarati payAyate / payasyate / sarAyate / srsyte| anye khapsarasa eva salopo nAnyasya apsarAyate anyatra payasyate ityaaghevaahuH| kyaG siddho lugarthe vacanam / cakAro lucaH kyngsNniyogaarthH| 480 ojo'psarasaH // 3 / 4 / 28 // ojaHzabdo vRttiviSaye svabhAvAttadvati vrtte| ojaHzabdAdapsarasazabdAca kartarupamAnabhUtAdAcAre'rthe kyaGapratyayo vA syAt salopazca / ojasvIvAcarati ojAyate / apsarAyate / anye bojaHzabde salopavikalpamicchanti / ojAyate / ojasyate / 481 vyarthe bhRzAdeH stoH // 3 / 4 / 29 // bhRzAdibhyaH kartRbhyaH vyarthe kyaG pratyayo vA syAt sakAratakArayoryathAsaMbhavaM luk ca / vyarthe ityanena lakSaNayA bhavatyarthaviziSTaM prAgatattavamucyate / karotistu karturityanena vyudastaH / bhavatyarthe ca vidhAnAt kyaGantasya kriyArthatvaM bhavatyarthazabdAprayogazca / abhRzo bhRzo bhavati bhRzAyate / unmanAyate / vehAyate / anojasvI ojasvI bhavati ojAyate / atra tadvattereva cvyartha iti dharmamAtravRttena / anoja ojo bhavati / kartarityeva / abhRzaM bhRzaM karoti / cvyartha iti kim / bhRzo bhavati / prAgatattattvamAtre cvevidhAnAt kyaGA cirna vAdhyate / bhRzIbhavati / 482 DAu lohitAdibhyaH Sit // 3 // 4 // 30 // DAcapratyayAntebhyo lohitAdibhyazca kartRbhyazvyarthe kyaG pratyayaH pit syAt / / ... 483 kyaGgo na vA // 3 // 3 // 43 // kyaGghantAddhAtoH kartaryAtmanepadaM syAt / apaTat paTad bhavati paTapaTAyati, paTapaTAyate / damadamAyati, damadamAyate / DAjantAt kyavidhAnAt kRbhvastibhiriva kyapApi yoge DAj bhvti| alohito lohito bhavati lohitAyati / lohitAyate / karturityeva / apaTapaTA paTapaTA karoti / alohitaM lohitaM karoti / cvyartha ityeva / lohito bhavati / bahuvacana Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAmadhAtumakriyA ] siddhahaimabRhatpakriyA. 609 mAkRtigaNArtham / lohitAdiSu lohitazabdAdevecchantyanye / SakAraH kyakSo naveti vizeSaNArthaH / (lohitAdiSu ) dhUmAdInAM svatantrArthavRttInAM prakRtivikArabhAvApratItezyoM nAstIti tadvadRttibhyaH pratyayo bhavati / adhUmavAn dhUmavAn bhavati dhUmAyati, dhuumaayte| 484 kaSTakakSakRcchrasatragahanAya pApe kramaNe // 3 // 4 // 31 // kaSTAdibhyo nirdezAdeva caturthyantebhyaH pApe vartamAnebhyaH kramaNe'rthe kyaG pratyayaH syAt / kaSTAya karmaNe krAmati kaSTAyate / evaM kakSAyate / kRcchrAyate / satrAyate / gahanAyate / kaSTAdibhya iti kim / kuTilAya karmaNe krAmati / caturthInirdezaH kim / ripuH kaSTa kAmati / pApa iti kim / kaSTAya tapase krAmati / kramaNamatra na pAdavikSepaH kiMtu pravRttimAtram / dvitIyAntebhyaH pApacikIrSAyAmityanye / kaSTaM cikIpati kaSTAyate ityaadi| 485 romanthAd vyApyAduccarvaNe // 3 // 4 // 32 // romanthAt karmaNaH para uccarvaNe'rthe kyaGa pratyayo vA syAt / abhyavahRtaM dravyaM romanthaH / udgIrya carvaNamuccarvaNam / romantham uccavayati romanthAyate gauH| udgIrya carvayatItyarthaH / uccarvaNa iti kim / kITo romanthaM vartayati / udgIrya bahistyaktaM pRSThAntena nirgataM vA dravyaM guTikAM krotiityrthH| 486 phenomavASpadhUmAdudhamane // 3 / 4 / 33 // phenAdibhyaH karmabhya udvamane'rthe kyaG pratyayo vA syAt / phenamudvamati phenAyate / evamUSmAyate / bASpAyate / dhUmAyate / 487 sukhAderanubhave // 34 // 34 // sAkSAtkAro'nubhavastasminnarthe sukhAdibhyaH karmabhyaH kyaG pratyayo vA syAt / sukhamanubhavati sukhAyate / anubhava iti kim / sukhaM vedayate prasAdhako devadattasya / mukhAdivikAreNAnumAnato nishcinotiityrthH| 488 zabdAdeH kRtau vA // 34 // 35 // zabdAdibhyaH karmabhyaH karotyarthe kyaG pratyayo vA syAt / nnijpvaadH| zabdaM karoti zabdAyate / vairAyate / kalahAyate / vAzabdo vyavasthitavibhASArthaH / tena yathAdarzanaM Nijapi bhavati / zabdayati / vaizyati / vAdhikArastu vAkyArthaH / Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. AkhyAtaprakaraNe 489 tapasaH kyan // 3 // 4 // 36 // tapazabdAt karmaNaH karotyarthe kyan pratyayo vA syAt / tapaH karoti tapasyati / atra yadA vrataparyAyaH tapaHzabdastadA kyankarmaNo vRttAvantarbhUtatvAt akarmakatvam / yadA tu saMtApakriyAvacanastadA kyankarmaNo vRttAvantarbhAve'pi sakarmaka eva / zatrUNAM tapaH karoti tapasyati zatrUniti / yathA vyAkaraNasya sUtraM karoti vyAkaraNaM sUtrayati / 490 namovarivazcitro'rcAsevAzcarye // 3 // 4 // 37 // namas varivas citraG-zabdebhyaH karmabhyo yathAsaMkhyaM pUjAsevAzcaryeSvartheSu karotyarthe kyan pratyayo vA syAt / devebhyo namaskaroti namasyati devAn / gurUNAM varivaH karoti varivasyati gurUn / citraM karoti citrIyate / DakAra AtmanepadArthaH / arcAdiSviti kim / namaH karoti / varivaH karoti / nmovrivHshbdmuccaarytiityrthH| citraM karoti / nAnAtvamAlekhyaM vA krotiityrthH| nanu ca namasyati devAnityatra namaHzabdasaMyoganibandhanA caturthI kasmAnna bhavati ? ucyate / nAmadhAtUnAmavivakSitapratyayabhedAnAM dhAtukhAdanako'tra nmHshbdH| upapadavibhaktA kaarkvibhktibliiysii| evaM ca namaskaroti devAniti vAkye'pi dvitIyA siddhA / yadyevaM namaskaroti devebhya iti naiva bhavitavyam / naivam / karoteH namaHzabdasaMbandhena devapadenAsaMbandhAt / kasmai iti khAkAGkSAyAM devebhya iti saMbandhAccaturthI saMpadAne vA ityadoSaH / 491 aGgAnnirasane NiG // 3 / 4 / 38 // aGgavAcinaH zabdAt karmaNo nirasane'rthe NiG pratyayo vA syAt / DakAra AtmanepadArthaH / hastau nirasyati hastayate / pAdayate / grIvayate / nirasane iti kim / hastaM karoti hastayati / karmaNa iti kim / hastena nirasyati / 492 pucchAdutparivyasane // 3 / 4 / 39 // pucchazabdAt karmaNa udasane paryasane vyasane asane cArthe NiG pratyayo vA syAt / puccham udasyati utpucchyte| paryasyate paripucchayate / vyasyati vipucchayate / asyati pucchayate / __493 bhANDAtsamAcitau // 3 // 4 // 40 // bhANDazabdAt karmaNaH samAcayane'rthe NiG pratyayo vA syAt / samAcayanaM ca samA pariNA ca dhotyte| bhANDAni samAcinoti saMbhANDayate / paribhANDayate / Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAmadhAtuprakriyA ] siddhahaimabRhatmakriyA. - 494 cIvarAtparidhAnArjane // 34 // 41 // cIvarazabdAt karmaNaH paridhAne'rjane cArthe NiG pratyayo vA syAt / cIvaraM paridhatte paricIvarayate / samAcchAdanamapi paridhAnam / samAcchAdayati saMcIvarayate / cIvaramarjayati cIvarayate / saMmArjane'pyanye / cIvaraM saMmArjayati saMcIvarayate / 495 NijbahulaM nAnaH kRgAdiSu // 3 // 4 // 42 // kRgAdInAM dhAtUnAmarthe nAmno Nic pratyayaH syAd bahulam / bahulagrahaNaM prayogAnusaraNArtham / tena yasmAnnAnno yadvibhaktyantAdyasmin dhAkhathai dRzyate tasmAt tadvibhaktyantAttaddhAvarthe eva bhavatIti niyamo labhyate / muNDaM karoti muNDayati chAtram / evaM mizrayatyodanam / zlakSNayati vastram / lanaNayati sUpam / ebhyazvyarthe eveti kazcit / amuNDaM muNDaM karoti muNDayatItyAdi / laghu karoti laghayati / evaM chidrayati karNayati daNDyati andhayati aGkayati / vyAkaraNasya sUtraM karoti sUtrayati / dvArasyodaghATana karoti dvAramudghATayati / nanu vyAkaraNazabdAt vAkye SaSThI dRzyate utpanne ca pratyaye kathaM dvitIyA? ucyate / yo'sau mUtravyAkaraNayoH saMbandhaH sa utpanne pratyaye nivartate sUtrayatikriyAsaMbandhAca dvitIyaiva / evaM dvAramudghATayati / pApmina ullAghayati / trilokIM tilakayatItyAdyapi draSTavyam / atha tapaH karoti tapasyatItyAdivat karmaNo vRttAvantarbhUtakhAnmANDarakarmakaH prApnoti / naivam / sAmAnyakarmAntarbhUtaM vizeSakarmaNA tu sakarmaka eva, muNDayati kaM chaatrmiti| yadyevaM putrIyatirapi vizeSakarmaNA sakarmakaH prAmoti putrIyati kaM chAtramiti / satyam / AcArakyanA tu buddherapahRtavAt icchAkyannantasya vidyamAnamapi vizeSakarma na prayujyate / tathAhiputrIyati chAtramityukte putramivAcarati chAtramiti pratItirbhavati na tu putramicchatIti / taduktam sadapIcchAkyanaH karma tadAcArakyanA hRtam / kauTilyenaiva gatyarthAbhyAso vRttau na gamyate // muNDaM balIva karotIti ubhayadharmavidhAne muNDaM zuklaM karotItyanuvAde bAnabhidhAnAna bhavati / paTumAcaSTe paTayati / evaM sthUlaM sthavayati / dUraM davayati / yuvAnaM yavayati / kSipraM kSepayati / kSudraM kSodayati / priyaM prApayati / sthiraM sthApayati / sphiraM sphApayati / pucchaM pucchayati / vRkSamAcaSTe ropayati vA vRkssyti| kRtaM Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 612 siddhahaimabRhatmakriyA. [khyAtamakaraNe gRhNAti kRtayati / evaM varNayati / tvacayati / tvacazabdo'kArAntastvaparyAyaH / rUpaM darzayati / rUpaM nidhyAyati nirUpayati / lomAnyanumASTiM anulomayati / tUstAni vihanti udvahati vA vitUstayati / uttUstayati kezAn vijttiikrotiityrthH| vastraM vastreNa vA samAcchAdayati saMvastrayati / vastraM paridadhAti parivastrayati / tRNAnyutplutya zAtayati uttRNayati / hastinAtikrAmati atihastayati / evamatyazvayati / varmaNA saMnayati saMvarmayati / vINayA upagAyati upavINayati / senayA abhiyAti abhiSeNayati / cUrNairavadhvaMsayati avakirati vA avacUrNayati / tUlairanukuSNAti avakuSNAti anugRhNAti vA anutUlayati avatUlayati / vAsthA chinatti vAsayati / evaM parazunA parazayati / asinA asayati / vAsyA parichinatti parivAsayati / vAsasA unmocayati udvAsayati / zlokairupastauti upazlokayati / hastenApakSipati apahastayati / avena saMyunakti samazvayati / gandhenArcayati gandhayati / evaM puSpayati / balena sahate balayati / zIlenAcarati zIlayati / evaM sAmayati / sAntvayati / chandasopacarati upamantrayate vA upacchandayati / pAzena saMyacchayati saMpAzayati / pAzaM pAzAdvA vimocayati vipAzayati / zUro bhavati zUrayati / vIra utsahate vIrayati / kUlamullaMghayati utkUlayati / kUlaM pratIpaM gacchati pratikUlayati / kUlamanugacchati anukUlayati / loSTAnavamardayati avaloSTayati / putraM sUte putrayati / ityAdi / AkhyAnaM nalopAkhyAnaM kaMsavadhaM sItAharaNaM rAmapravrajanaM rAjAgamanaM mRgaramaNam ArAtrivivAsamAcaSTe ityAdiSu indriyANAM jayaM kSIrasya pAnaM devAnAM yAgaM dhAnyasya krayaM dhanasya tyAgaM odanasya pAkaM karotItyAdiSu bahulavacanAnna bhavati / atha hastau nirasyati hastayate pAdayate ityAdivadutpucchayate ityAdAvapyupasargasyAmayogaH praamoti| naivam / yatrAnekavizeSaNaviziSTA kriyA pratyayArthastatra kriyAvizeSAbhivyaktaye yukta upsrgpryogH| yathA vipAzayati saMpAzayatIti / yatra tvekavizeSaNaviziSTA kriyA pratyayArthastatra saMdehAbhAvAdupasargo na prayujyate / yathA zyena ivAcarati zyenAyate / bASpamudramati bASpAyate / hastau nirasyati hastayate / putramivAcarati putrIyati / yadyevamatihastayati upavINayati ityAdAvekaikavizeSaNaviziSTatvAdupasargaprayogo na pAmoti / maivam / atra Nicapratyayasya karotyAcaSTe'tikrAmati ityAdhanekArthatvAt saMdehe tdbhivyktyrthmupsrgpryogH|| yatra punaranekopasargaviziSTA kriyA pratyayArthastatra zabdazaktisvAbhAvyAdeka. Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 613 nAmadhAtuprakriyA] siddhahaimavRSThatmakriyA. evopasargArthaH pratyayArthe'ntarbhavati, dvitIyastUpasargeNaiva pratyAyyate / yathA bhANDaM samAcinoti saMbhANDayate / vastraM vastreNa vA samAcchAdayati saMvastrayatIti / 496 vratAd bhujitanivRtyoH // 3 / 4 / 43 // vrata zAstravihito niymH| vratazabdAda bhojane tanivRttau ca vartamAnAt kRgAdiSvartheSu Nic pratyayaH syAd bahulam / paya eva mayA bhoktavyamiti vrataM karoti gRhNAti vA payo vratayati / sAvadyAnnaM mayA na bhoktavyamiti vrataM karoti gRhaNAti vA sAvadyAnaM vratayati / arthaniyamArtha aarmbhH| 497 satyArthavedasyAH // 34 // 44 // satyArthaveda ityeteSAM NicsaMniyoge AkArAntAdezaH syAt / satyamAcaSTe karoti vA satyApayati / evamarthApayati / vedApayati / 'trantyasvarAdeH' iti AkArasya lugna bhavati vidhAnasAmarthyAt / ___ 498 zvetAzvAzvataragAloDitAvarakasyAzvatastakaluka // 3 / 4 / 45 // . *vetAzva azvatara gAloDita Aharaka ityeteSAM Nicsaniyoge yathAsaMkhyamazvataretaka ityeteSAM luk syAt / zvetAzvamAcaSTe karoti vA zvetAzvenAtikAmati iti vA zvetayati / evamazvayati / gAloDitamAcaSTe karoti vA gAloDayati / evamAharayati / lugarthe vacanam , Nic tu pUrveNa siddha eva / priyasthiretyAdinA prAdhAdeze bhiyamAcaSTe maapyti| sthUlamAcaSTe sthavayati / pRthu prthyti| apaprathat / mRdaM mradayati / amamradat / bhRzaM kRzaM dRDhaM bhrazayati / krazayati / draDhayati / pRthumRdubhRzetyAdinA Rto raH / bahUn bhUyayati / bhAvayatIti kecit / bahayatItyanye / UDhimAcaSTe UDhayati / aujiDhat / DhakhAdInAmasattvAddhatizabdasya dvikham / Dhi ityasya dvitamityanye / auDiDhat / UDhamAkhyat ojaDhat / hatazabdasya dvikham / Dhasya dvitve auDaDhat / khAM mAM vA'caSTe khadayati / madayati / nityatvAdantyasvarAdilopAtmAgeva tvamAdezau / tvApayati mApayatIti kecit / tvAdayati mAdayatItyanye / yuvAmAvAmAcaSTe yuSmayati / asmayati / vidvAMsamAcaSTe vidvayati / NivarjanAnoS / vidAvayatItyeke / vidayatItyanye / zvAnaM zvAnayati / zAvayatIti kecit / zunayatItyanye / udazcamAcaSTe udayati / udIca tu na / NivarjanAt / udIcayatItyeke / pratyazcamAcaSTe pratyayati / pratIcayatItyeke / dadhyazcaM dadhyayati / samyazcaM samyayati samIcayatItyapare / tiryavaM tiryayati / antyasvarAdilopasya bahiraGgatvenAsiddhatvAt Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe tirsstiriH| tirAyayatItyeke / sadhyaJca sadhyayati / sadhAyayatItyanye / viSvayazcaM viSvadyayati / devadyazcaM devadhayati / adayazcam adadyayati / adamuyazcam admuyyti| amumuyazcam amumuyayati / haliM kaliM gRNAti halayati / kalayati / ajahalat / acakalat / sanvadbhAvo dIrghazcAtra na / nAmino'kalihaleriti vRddhayabhAve samAnalopitvAt / svazvamAcaSTe svazvayati / svAzazvat / bhuvaM bhAvayati / abIbhavat / zriyam azizrayat / gAm ajUgavat / rAyam arIrayat / nAvam anUnavat / vinmatorNISTheyasau lup / sragviNaM sajayati / saMjJApUrvakatvAnna vRddhiH| zrImatI zrImantaM vA zrAyayati / azizrayat / payasvinI payasayati / tvagvantaM tvacayati / vasumantaM vasayati / alpaM yuvAnaM vA kanayati / pakSe alpayati / yavayati / dUraM dvyti| kathaM dUrayatIti / dUramatati ayate dUrAt / dUrAtaM kurvtiityrthH| antikaM nedayati / bADhaM sAdhayati / prazasyaM zrayati / prazasayatItyanye / vRddham jyayati / varSayati / sthiraM sthApayati / sphiraM sphApayati / guruM garayati / tRmaMtrapayati / uruM varayati / bahulaM baMhayati / dIrgha drAdhayati / vRndArakaM vRndayati / ___!! iti nAmadhAtuprakriyA // // atha kaNDvAdayaH // kaNDUg gAtravigharSaNe // 1 // gakAraH phalavati * Igita' ityAtmanepadArthaH / 499 dhAtoH kaNDvAderyak / / 3 / 4 / 8 // dvividhAH kaNDvAdayaH, dhAtavo nAmAni ca / kaNDvAdibhyo dhAtubhyaH svArthe yak pratyayaH syAt / knndduuyti| knndduuyte| dhAtoriti kim / knndduuH| kaNDvau / kaNvaH / yakaH kitvAddhAtorevAyaM vidhiH| dhAtugrahaNamuttarArthamiha sukhArtha c| mahIG vRddhau pUjAyAm ca // 2 // mahIyate / hRNIG roSalajjayoH // 3 // hRNIyate / veG lAG dhaurye, pUrvabhAve, svapne ca // 5 // sarvatra DakAra AtmanepadArthaH / mantu aparAdhe // 6 // mantUyati / valgu pUjAmAdhuryayoH // 7 // asu upatApe // 8 // asUyati / asU asUg ityeke / asUyati / asUyate / veTa loTa dhau] pUrvabhAve svapne ca // 10 // veTa lAT ityanye / liT alpArthe kutsAyAM ca / 11 // loT dIptau // 12 // lelA dIptAvityeke / uras aizvarye // 13 // urasyati / uSas prabhAtIbhAve // 14 // iras IrSyAyAm // 15 // iraj irag ityapi kecit / Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratyayamAlA] siddhahaimabRhatprakriyA. tiras antau // 16 // iyas imas as payas prasRtau // 20 // saMbhUyas prabhUtabhAve // 21 // duvas paritApaparicaraNayoH // 22 // duraja bhiSaj cikitsAyAm // 24 // bhiSNuk upasevAyAm // 25 // rekhA zlAghAsAdanayoH // 26 // lekhA vilAsaskhalanayoH // 27 // elA velA kelA khelA vilAse // 21 // khala ityanye / godhA medhA AzugrahaNe // 33 // magadha pariveSTane // 34 // iradha iSudha zaradhAraNe // 36 / / kuzubha kSepe // 37 // sukha duHkha takriyAyAm // 39 // agada nIrogatve // 40 // gadgada vAkskha lane // 41 // gadgadaDityeke / taraNa varaNa gatau // 43 // uraNa turaNa tvarAyAm // 45 // puraNa gatau // 46 // bharaNa dhAraNapoSaNayoH // 48 // curaNa caurye // 49 // tapusa tampas duHkhe // 51 // arara ArAkarmaNi // 52 // sapara pUjAyAm // 53 // samara yuddhe // 54 // // iti kaNDvAdayaH // // atha pratyayamAlA // azvIyateH san / 500 nAno dvitIyAdyatheSTam // 4 // 7 // svarAdernAmno dvivacanabhAjo dvitIyAdArabhyaikasvaro'vayavo yatheSTaM dvirucyte| azizvIyiSati / azvIyiyiSati / azvIyiSiSati / 501 anyasya // 4 / 118 // svarAderanyasya vyaJjanAdernAmno dhAtorvicanabhAja ekasvaro'vayavo yatheSTaM prathamo dvitIyastRtIyAdirvA'nyatamo dvirucyte| puputriiyissti| putitrIyiSati / putrIyiyiSati / putrIyiSiSati / putrIyantaM prAyukta apuputrIyat / aputitrIyat / aputrIyiyat / 502 kaNDAdestRtIyaH // 41 // 9 // kaNvAderdhAtorvicanamAja ekasvarastutIya evAvayavo dviH syAt / kaNDUyiyiSati / AmUyiyat / 503 punarakeSAm // 6 // 1 // 10 // ekeSAmAcAryANAM mate dvitve kRte punadvitvaM syAt / susoSupiSate / atra svapezArthe yaG / ' svaperyaDDe ca ' iti vRd dvitvaM soSupitumicchati san / ata ityanena viSaye'sya lopAt 'svarasya pare' iti sthAnitvA'bhAve yo luk siddhaH / prANiNiniSat 'dvitve'pyante' ityatra dvitve iti vacanAt dvayoreva NatvaM na tRtIyasyApi / ekeSAmiti kim / sosupiSate / prANiNiSat / bobhuuyisste| // iti pratyayamAlA // Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe // athAtmanepadaprakriyA // iGitaH kartari / edhate / shete| 504 kriyAvyatihAre'gatihiMsAzabdArthahaso hRvahacAnanyonyArthe // 33 // 23 // itareNa cikIrSitAyAM kriyAyAmitareNa haraNaM karaNaM kriyaavytihaarH| tasminnartha vartamAnAd gatihiMsAzabdArthahasavarjitAddhAtohavahibhyAM ca kartaryAtmanepadaM syAnna cedanyonyArthA anyonyetaretaraparasparazabdAH prayujyante / vyatilunate / vyatipunate / vyatiharante bhAram / saMpraharante rAjAnaH / saMvivahante vgaiH| havahogatihiMsArthatvAt pratiSedhe prApte pratiprasavArthamupAdAnam / vyatihAra iti kim / lunanti / punanti / kriyeti kim / dravyavyatihAre mA bhUt / caitrasya dhAnyaM vyatilunanti / atra lunAtirupasagrahAtmake lavane vartate / caitreNa yat gRhItaM dhAnyaM purastAllavanenopasaMgRhNantItyarthaH / agatihiMsAzabdArthahasa iti kim / vyatigacchanti / vyatisarpanti / vyatihiMsanti / vyatighnanti / vyatijalpanti / vyatipaThanti / vyatihasanti / ananyonyArtha iti kim / anyonyasya vyatilunanti / itaretarasya vyatilananti / parasparasya vyatilunanti / kriyAvyatihAro vyatinaiva ghotita ityanyonyAdibhiH tatkarmAbhisaMbadhyate anyonyasya kedaarmiti| kartarItyeva / tena bhAvakarmaNoH pUrveNaiva syAdanena mA bhUta / yadi hyanena syAttadA vyatigamyante grAmAH, vyatihanyante dasyavaH ityatrAgatihiMsAzabdArthahasa iti pratiSedhaH syAt / 505 nivizaH // 3 / 3 / 24 // nipUrvAdvizaH kartaryAtmanepadaM syAt / nivizate / nyavizatetyaTo dhAlavayavatvAnna vyavadhAyakavam / madhuni vizanti bhramarA ityAdi tu nivizorasaMbandhAdanarthakatvAca na bhavati / 506 upasargAdasyoho vA // 3 // 3 // 25 // upasargAt parAbhyAmasyatyUhibhyAM kartaryAtmanepadaM vA syAt / viparyasyati / viparyasyate / samUhati / samUhate ! saMtataM timiramindurudAse / yazaH samUhanniva digvikIrNam / asyeti zyanirdazo'styasati nivRttyrthH| upasargAditi kim / asyati / Uhate / asyateramApte Uhatezca nityaM prApte ubhayatra vibhASeyam / anye tvakarmakAbhyAmevecchanti / pratyudAharanti ca mUnirasyati zatrUn / sahate padArthAn / Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadaprakriyA] siddhahaimabRhatyakriyA. -617 507 upasargAho hrasvaH // 4 / 3 / 106 / / upasargAt parasyohaterUkArasya kDiti yakArAdau pratyaye isvaH syAt / samuhyate / samuhyAt / samuhya / paryuhyate / paryuhyAt / paryuhya / abhyuhyate / abhyuhyAt / abhyuhy| upasargAditi kim / Uhyate / yItyeva / samUhitam / viDatItyeva / abhyUhyo'yamarthaH / U Uha iti UkArapalepAt A Uhyate ohya te, samauhyatetyatra na bhavati / 508 utsvarAyujerayajJatatpAtre // 3226 // udaH svarAntAccopasargAt parAyunakteH kartaryAtmanepadaM syAt 'ayajJatatpAtre ' na cedyajJe yattatpAtraM tadviSayo yujyrthH| udyuGkte / upyungkte| niyuGkte / utsvarAditi kim / saMyunakti / niyunakti / ayajJatatpAtra iti kim / dvaMdvaM yajJapAtrANi prayunakti / yatra tu yajJa eva natu tatpAtram, tatpAtrameva vA na yajJastatra bhavatyeva / yajJe mantraM randhanapAtrANi vA prayuGkte / yajJapAtrANi randhane prayuGkte / yujic samAdhAvityasyedittvAdAtmanepadavidhAnamanarthakam / 509 parivyavAt kriyaH // 3 // 3 // 27 // pari vi ava ityetebhya upasargebhyaH parAt krINAteH kartaryAtmanepadaM syAt / parikroNIte / vikrINIte / avakrIgIte / sarvatregitaH phalavato'nyatra vidhiH / upasargAdityeva / upari krINAti / gavi krINAti / vanaM bahuvi kroNAvi / apacAva krINIvaH / krI ityanukaraNamanukAryeNArthenArthavaditi nAmatve sati tataH syAdayaH / prakRtivadanukaraNamiti nyAyAca paatukaarymiyaadeshH| ata eva ca jJApakAt 'prakRtivadanukaraNe kArya bhavati' tena munI ityAha, dviSpacatItyAhetyAdau prakRtibhAvaSavavikalpAdi siddhaM bhavati / 510 parAverjeH // 3 / 3 / 28 // parA vi ityetAbhyAmupasargAbhyAM parAjjayateH kartaryAtmanepadaM syAt / praajyte| vijyte| upasargAdityeva / senA parA jayati / bahuvi jayati vanam / .511 samaH kSaNoH // 33 // 29 // samaH parAt kSNauteH kartaryAtmanepadaM syAt / saMkSNute zastram / sama iti kim / kSNauti / upasargAdityeva / AyasaM kSNauti / ... 512 apaskiraH // 3 // 3 // 30 // apapUrvAt kirateH sassaTkAt kartaryAtma Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 618 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe nepadaM syAt / apaskirate vRSabho hRssttH| apaskirate kukkuTo bhakSyArthI / apaskirate yA AzrayArthI / apAccatuSpAdityAdinA ssaT / sassaTakanirdezAdiha na / apakirati vRSabhaH / apeti kim / upaskirati / 513 udazvaraH sApyAt // 3 // 3 // 31 // utpUrvAJcarateH sApyAt sakarmakAt kartaryAtmanepadaM syAd / guruvacanamuccarate / mArgamuccarate / vyutkramya gacchatItyarthaH / grAsamuccarate / saktUnuccarate / bhkssytiityrthH| uda iti kim / cAraM carati / sApyAditi kim / dhUma uccarati / zabda uccarati / Udhrva gacchatItyarthaH / 514 samastRtIyayA // 3 // 3 // 32 // samaH parAJcarateH tRtIyAntena yoge sati kartaryAtmanepadaM syAt / azvena sNcrte| rathena saMcarate / tRtIyayeti kim / ubhau loko saMcarasi imaM cAmuM ca devala kiM tvaM kariSyasi rathyayA saMcarati caitro'raNye ityatra tu tRtIyAntena yogAbhAvAnna bhavati / ___515 krIDo'kUjane // 3 // 3 // 33 // kUjanamavyaktaH zabdastato'nyasminnarthe vartamAnAt saMpUrvAt krIDeH kartaryAtmanepadaM syAt / saMkrIDate / saMkrIDamAnaH / ramate ityrthH| sama ityeva / krIDati / akUjana iti kima / saMkrIDanti zakaTAni / avyaktaM zabdaM kurvanti ityrthH| 516 anvApareH // 3 / 3 / 34 // anu AG pari ityetebhya upasargebhyaH parAt krIDateH kartaryAtmanepadaM syAt / anukriiddte| anukrIDamAnaH / AkrIDate / aakriiddmaanH| parikrIDate / parikrIDamAnaH / upasargAdityeva / mANavakamanu krIDati / mANavakena saha krIDatItyarthaH / dhAtunA anorasaMbandhAdvA na bhavati / evamupari krIDati / 517 zapa upalambhane // 33 // 35 // upalambhane'rthe vartamAnAcchapateH kartaryAtmanepadaM syAt / upalambhanaM prakAzanam jJApanam / maitrAya zapate / maitraM kathaMcidartha bodhayatItyarthaH / maitramevaivaMbhUto'sAvityanyasmai prakAzayatItyeke / athavA svAbhipAyasya paratrAviSkaraNamupalambhanaM zapatha iti yAvat / maitrAya zapate / vAcA mAtrAdizarIrasparzanena maitraM svAbhiprAyaM bodhytiityrthH| proSitasya bhAvAbhAvopalabdhau .... 1 atrAnormANavakena yogAdupasargatvAbhAvAdupasargAnuvRttaratra nAtmanepadam / Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadaprakriyA] siddhahaimabRhatpakriyA. kasyacidarthasyAsevanaM copalambhanam / maitrAya zapate / proSite maitre tasya bhAve'bhAve copalabdhe sati tadanurUpaM kiNcidnutisstthtiityrthH| upalambhana iti kim / maitraM zapati / aakroshtiityrthH| 518 AziSi nAthaH // 3 // 3 // 36 // AziSyevArthe vartamAnAnnAthateH kartaryAtmanepadaM syAt / sarpiSo nAthate / madhuno nAthate / sarpa, bhUyAdityAzAste ityrthH| AziSyeveti niyamaH kim / yAcyAM mA bhUt / madhu nAthati / DitkaraNaM tvasyAnapatyayArtham / bhunjo'traanne| odanaM bhuGkte / trANe tu mahIM bhunkti| 519 hRgo gatatAcchIlye // 3 // 3 // 38 // gataM prakAraH saadRshymnukrnnmityeko'rthH| taccholamasya tacchIlastasya bhAvastAcchIlyam utpatteH prbhRtyaavinaashaatttsvbhaavtaa| harateH prakAratAcchIlye'rthe vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / zabdazaktisvAbhAvyAcAnupUrva eva haratirgatatAcchIlye vartate / paitRkamazvA anuhrnte| mAtRkaM gAvo'nuharante / piturAgataM mAturAgataM guNaviSayaM kriyAviSayaM vA sAdRzyamavikalaM zIlayantItyarthaH / evaM pituranuharate / pitaramanuharate / mAturanuharate / mAtaramanuharate / gatagrahaNaM kim / piturharati mAturharati / tAcchIlya iti kim / naTo rAmamanuharati / naTo hi kaMcideva kAlaM rAmamanukaroti ityasAtatye na bhavati / yadvA gamanaM gataM tasya pitrAdeH zIlamasya tacchIlastasya bhAvastAcchIlyam / gatena gamanena tAcchIlyaM gatatAcchIlyam / tasminnarthe vartamAnAddharateH kartaryAtmanepadaM syAt / paitRkamavA anuharante / piturAgataM gamanam avicchedena zIlayantItyarthaH / evaM pituH pitaraM vA anuharate / gatatAcchIlya iti kim / dharmAntareNa pitaramanuharanti / athavA gate gamane tAcchIlye ca vartamAnAddharaterAtmanepadaM syAt / paitRkamavA anuharante-tadvad gacchanti tadvacchIlanti vetyrthH| 520 pUjAcAryakabhRtyutkSepajJAnavigaNanavyaye niyaH // 33 // 39 // pUjAcAryakabhRtiSu yathAsaMkhyaM karmakartRdhAvarthavizeSaNeSu gamyamAneSu utkSepAdiSu ca dhAvartheSu vartamAnAnnayateH kartaryAtmanepadaM syAt / pUjA sanmAnaH / nayate vidvAn syAdvAde / pramANavyApAraSita syAdvAde jIvAdIn padArthAn yuktibhiH sthirIkRtya ziSyabuddhiM pApayatItyarthaH / te yuktibhiH sthirIkRtAH pUjitA bhavanti / AcAryasya bhAvaH karma vAcAryakam / mANavakamupanayate / svayamAcAryo bhavanmANavakamadhyayanA Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 620 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe yAtmasamIpaM prApayatItyarthaH / bhRtivetanam / karmakarAnupanayate / vetanenAtmasamIpaM prApayatItyarthaH / utkSepa Uca nayanam / zizumudAnayate / utkSipatItyarthaH / jJAnaM prameyanizcayaH / nayate takhArthe / tatra prameyaM nishcinotiityrthH| vigaNanamRNAdeH zodhanam / madrAH kAraM vinayante / rAjagrAhyaM bhAgaM dAnena shodhyntiityrthH| vyayo dharmAdiSu viniyogH| zataM vinyte| sahasraM vinayate / dharmAdyartha tIrthAdiSu viniyukta ityarthaH / eteSviti kim / ajAM nayati grAmam / gittvAdaphalavadartha ArambhaH / 521 kartRsthAmUrtApyAt // 3 // 3 // 40 // kartRsthamamUrtamApyaM karma yasya tasmAnnayateH kartaryAtmanepadaM syAt / zramaM vinayate / krodhaM vinayate / shmytiityrthH| kartRstheti kim / caitro maitrasya manyu vinayati / amUrttati kim / gahu~ vinayati / ghaTTa vinayati / Apyeti kim / buddhayA vinayati / zramaM vinayate ityAdau zramApagamAdeH phalasya kartRsamavAyitvAt siddhe Atmanepade niyamArtha vacanam / vyavacchedyaM ca pratyudAharaNam / zamayatikriyAvacanAdeva ca nayaterAtmanepadaM dRzyate na prApaNArthAt / yathA-- "zivamaupayika garIyasI phalaniSpattimaSitAyatim / vigaNayya nayanti pauruSaM vijitakrodharayA jigiissvH|| yathA ca kopaM zamaM nayati / manyu nAzaM nayati / prajJA pravRddhiM nayati / buddhi kSayaM nayati / ___ zadeH ziti / zIyate / mriyateradyatanyAziSi ca / amRta / mRSISTa / mriyate / mriyeta / mriyatAm / amriyata / kyaGpo na vA / paTapaTAyate / paTapaTAyati / dhubhyo'dyatanyAm / vyAtat / vyadyotiSTa / arucat / arociSTa / vRdbhyaH syasanoH / vaya'ti / vatiSyate / vivRtsati / vivitiSate / kRpaH zvastanyAm / kalptAsi / klpitaase| 522 kramo'nupasargAt // 3 // 3 // 47 // avidyamAnopasargAt krameH kartaryA tmanepadaM vA syAt / kramate / krAmati / anupasargAditi kim / saMkrAmati / vRttyAderanyatrAyamArambha itypraaptvibhaassaa| 523 vRttisargatAyane // 3 // 48 // veti nivRttam / vRttyAdiSvartheSu varta Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadamakriyA ] siddhahamabRhatpakriyA. 621 mAnAt krameH kartaryAtmanepadaM syAt / vRttirapratibandha AtmayApanaM vA / zAstre'sya kramate buddhiH / tatra na hanyate / AtmAnaM yApayati vetyarthaH / sarga utsAhaH tAtparya vaa| sageNAtisagesya lakSaNAdanujJA vaa| sUtrAya kramate / tadathemutsahate tatparo vAnujJAto vA / tAyanaM sphItatA saMtAnaH pAlanaM vA / kramante'smin yogaaH| sphItA bhavanti saMtanyante pAlyante vetyrthH| vRttyAdiSviti kim / kAmati / 524 paropAt // 33 // 49 // paropAbhyAmeva kramevRttyAdiSvartheSu kartaryAtmanepadaM syAt / parAkramate / upakramate / paropAdeveti kim / anukrAmati / vRttyAdiSvityeva / parAkramati / upakramati / anye tu paropAbhyAM parAt kramatervRttyA. arthAbhAve'pIcchanti / tena parAkramate upakramate ityAtmanepadameva / vRttyAdiSu banyopasargapUrvAdapi manyante / niSkramate / pratikramate / na pratihanyate ityarthaH / 528 veH svArthe // 3 // 3 // 50 // svArthaH paadvikssepH| tasmin vartamAnAd veH parAt krameH kartaryAtmanepadaM syAt / sAdhu vikramate gajaH / svArthe iti kim / azvena vikrAmati / vikrAmatyajinasaMdhiH sphutttiityrthH| vikrAmati raajaa| utsahate ityrthH| 526 propAdArambhe // 3 // 3 // 51 // Arambha aadikrm| aGgIkaraNaM cetyanye / tasmin vartamAnAt bhopAbhyAM parAt krame kartaryAtmanepadaM syAt / prakramate, upakramate bhoktum / prArabhate aGgIkaroti cetyrthH| Arambha iti kim / pUrveyuH prakrAmati gacchatItyarthaH / aparedhurupakrAmati, samIpamAgacchatItyarthaH / paropAdityanenApi na bhavati / vRttyAderarthasyAvivakSitatvAt / anye tu svArthaviSaya evAraMbhe manyante / tenopakramate prakramate pAdAbhyAM gantumArabhata ityartha ityatraiva bhavati / svArthaviSayArambhAdanyatra tu prakrAmati, upakrAmati bhoktumityatra na bhavati / 527 AGo jyotirudgame // 3 // 3 // 52 // AGaH parAt krameyotiSAM candrAdInAmudgame Urdhvagamane pradhAne upasarjane vA vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / Akramate candraH sUryo vA / udayate ityrthH| divamAkramamANena ketunaa| atra divamiti karmaNA yogAdudgamanopasarjanavyAptivacanaH kramiH / jyotirudgama iti kim / AkrAmati mANavakaH kutupamavaSTabhnAtItyarthaH / jyotiriti kim / dhUma Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 622 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe AkrAmati udgacchatItyarthaH / AkrAmati dhUmo hayaMtalam / udgacchan vyAmotItyarthaH / udgama iti kim / . " nabhaH samAkrAmati naSTavartmanA sthitaikacakreNa rathena bhAskaraH " atra vyAptimAtraM vivakSitaM ntuudgmopsrjnvyaaptiH| anye tUdgamopasarjanAM vyApti pazyanto'sAdhumenaM mnynte| 528 dAgo'svAsyaprasAravikAse ||3|3|53||aapuurvaaddaateH kartaryAtmanepadaM syAnna cetsvAsyaprasAraNaM vikAsazcArtho bhavati / vidyAmAdatte / dhanamAdatte / asvAsyaprasAravikAsa iti kim / uSTro mukhaM vyAdadAti prsaarytiityrthH| kUlaM vyAdadAti / vipAdikA vyAdadAti vikasatItyarthaH / svagrahaNaM kim / vyAdadate pipIlikAH pataGgasya mukham / AGa ityeva / dadAti / phalavato'nyatrAyaM vidhiH / ... 529 nupracchaH // 3 // 3 // 54 // ApUrvAnnauteH pracchezca kartaryAtmanepadaM syAt / Anute zRgAlaH / utkaNThitaH zabdaM karoti / utkaSThApUrvake saMzabde nauterayaM vidhirna sarvatra / ApRcchate gurUn / ApRcchasva priyasakham / viyujyamAnasya prazne'yaM vidhiH / AGa ityeva / nauti / praNauti / pRcchati / paripRcchati / 530 gameH kSAntau // 3 // 3 // 55 // zAntiH kAlaharaNam / tatra vartamAnAd gamayaterApUrvakAt kartaryAtmanepadaM syAt / Agamayate gurUn / kaMcit kAlaM pratIkSate / Agamayasva tAvat / kaMcit kAlaM shsvetyrthH| kSAntAviti kim / Agamayati vidyAm / gRhNAtItyarthaH / kSAntau svabhAvAd gamirNyanta eva / / 531 vaH sparddhaM // 3 // 3 // 56 // AyUrvAd hayateH kartaryAtmanepadaM syAt sparddha gamyamAne / spaddhaH saMgharSaH parAbhibhavecchA / sa dhAtarthasya vizeSaNam / dhAtvarthazca huyaterApUrvasya zabda eva svabhAvAt / mallo mllmaahvyte| sparddhamAna AkArayatItyarthaH / sparddha iti kim / gAmAhvayati / .. 532 saMniveH // 3 // 357 // saMnivibhyaH parAd hayate: kartaryAtmanepadaM syAt / saMvayate / nihayate / vihvayate / 533 upAt // 3 // 358 // upapUrvAd hayateH kartaryAtmanepadaM syAt / upahayate / yogavibhAga uttraarthH| Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadamakriyA ] siddhahaimabRhatmakriyA. 623 534 yamaH svIkAre // 3 / 3 / 59 // upapUrvAdyama svIkAre'rthe vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / kanyAmupayacchate / vezyAmupayacchate / upAyaMsta mahAstrANi / cinirdezaH kim / zATakAnupayacchati / nAtrAsvaM svaM kriyate / svatvena tu nirjAtasya grahaNamiti na bhavati / udvAha evecchantyanye / 535 devArcAmaitrIsaMgamapathikartRkamantrakaraNe sthH||3|3|60|| eSvartheSu vartamAnAt upapUrvAttiSThateH kartaryAtmanepadaM syAt / devAcAryAm-jinendramupatiSThate / "bahUnAmapyacittAnAmeko bhavati cittavAn / pazya vAnarasaMghe'smin yadarkamupatiSThate " // yadA tu neyaM devapUjA'pi tu cApalamiti vivakSitaM tadA na bhavati / " maivaM maMsthAH sacitto'yameSo'pi hi yathA vayam / __etadapyasya kApeyaM yadarkamupatiSThati " // mitratayA mitraM vA kartumAcaraNaM maitrI upasthAnasya hetuH phalaM vaa| mahAmAtrAnupatiSThate / maitryA hetunA phalena vArAdhayatItyarthaH / saMgama up-lessH| yamunA gaGgAmupatiSThate / panthAH kartA yasyArthasya sa pathikartRkaH / ayaM panthAH sughnamupatiSThate / mantraH karaNaM yasyArthasya sa mantrakaraNaH / ainyA gArhapatyamupatiSThate / sAvitryA sUryamupatiSThate / ArAdhayatItyarthaH / mantrAdanyatra-bhartAramupatiSThati yauvanena / karaNagrahaNaM kim / gAyatrImupatiSThati / atra maitrI dhAtarthavizeSaNenopasarjanaM dhAvarthaH / zeSAstu pradhAnam / 536 vA lipsAyAm // 36 // 61 // upapUrvAttiSThatelipsAyAM gamyamAnAyAM kartaryAtmanepadaM syAt / bhikSuko dAtRkulamupatiSThati upatiSThate vA bhikSAM labheyeti / 537 udo'nUcehe // 3 / 3 / 62 // anUo ya IhazceSTA tatra vartamAnAdudaH parAt tiSThateH kartaryAtmanepadaM syAt / muktAvuttiSThate / muktyartha ceSTate ityrthH| anUti kim / AsanAduttiSThati / Iheti kim / asmAd grAmAcchatamuttiSThati / senottiSThati / utpadyata ityarthaH / 538 saMviprAvAt // 3 / 3 / 63 // ebhyaH parAttiSThateH kartaryAtmanepadaM syAt / saMtiSThate / vitiSThate / pratiSThate / avatiSThate / Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe ____539 jnyiipsaasthye||3||3|64|| paraparitoSArthamAtmarUpAdiprakAzanaM jJIpsA / tiSThantyasminiti stheyaH / rUDhivazAdvivAdapade nirNatA pramANabhUtaH puruSa ucyate / jJIpsAyAM stheyaviSayAyAM ca kriyAyAM vartamAnAttiSThateH kartaryAtmanepadaM syAt / tiSThate kanyA chaatrebhyH| tiSThate vRSalI grAmyebhyaH / svAbhimAyaprakAzanenAtmAnaM rocayatItyarthaH / khayi mayi tiSThate / saMzayya karNAdiSu tiSThate yH| karNAdistheyopadiSTaM nirnnytiityrthH| 540 pratijJAyAm // 3 // 3 // 66 // pratijJA abhyupgmH| tatra vartamAnAttiSThateH kartaryAtmanepadaM syAt / nityaM zabdamAtiSThate / tadatadAtmakaM tattvamAtiSThate / svabhAvAcAyamAGpUrva eva pratijJAyAM vartate / yogavibhAga uttarArthaH / 541 samo giraH // 3 // 3 // 66 // sampUrvAd girateH pratijJAyAM vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / syAdvAdaM saMgirate pratijAnIte ityarthaH / pratijJAyAmityeva / saMgirati grAsam / gira iti nirdezAd gRNAtenaM bhavati / 542 avAt // 3 / 3 / 67 // pRthagyogAt pratijJAyAmiti nivRttam / avapUrvAd girate; kartaryAtmanepadaM syAt / avgirte| avAdanyatra girati / gira ityevaH / avagRNAti / avapUrvasya gRNAteH prayogo nAstItyanye / 543 nihave jJaH // 3 / 3 / 68 // nihavo'palApastasmin vartamAnAjAnAteH kartaryAtmanepadaM syAt / zatamapajAnIte / apaDhnute ityarthaH / apena cAsyAyamartho'bhivyajyate / nihava iti kim / tattvaM jAnAti / 644 saMpraterasmRtau // 3 / 3 / 69 // saMpatibhyAM parAjAnAterasmRtau vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / zataM saMjAnIte-avekSate ityrthH| zataM pratijAnIte +zatena saMjAnIte / abhyupagacchatItyarthaH / asmRtAviti kim / mAturmAtaraM vA saMjAnAti / 545 ananoH sanaH // 3 // 370 // sannantAjAnAteH kartaryAtmanepadaM syAt sa cedanorupasargAt paro na / dharma jijJAsate / ananoriti kim / dharmamanujijJAsati / kathamauSadhasyAnujijJAsate ? -akarmakAt 'prAgvat' ityanena bhaviSyati / / ___ + 'samo zo smRtau vA' iti tRtIyA / tadvikalpe ca pakSe dvitoyaa| Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadaprakriyA ] siddhahaimabRhatprakriyA. 625 546 zruyo'nAmateH // 3 / 3 / 71 // sannantAcchaNoteH kartaryAtmanepadaM syAt sa cedAGmatibhyAmupasargAbhyAM paro na bhavet / zuzrUSate gurUn / saMzuzrUSate shbdaan| anAmateriti kim / AzuzrUpati / pratizuzrUSati / caitraM pratizuzrUSata iti pratinA saMbandhAbhAvAt pratiSedho na bhavati / 547 smRdRzaH // 3 // 3 // 72 // smRzibhyAM samantAbhyAM kartaryAtmanepadaM syAt / susmUrSate pUrvavRttam / didRkSate devam / 548 zako jijJAsAyAm // 3 / 3 / 73 // zakiH svabhAvAdanyadhAvarthAnuH saMhitaH pravartate zaknoti bhoktumnydveti| tato jJAnAnusaMhitArthAt sannantAt kartaryAtmanepadaM syAt / vidyAH zikSate jJAtuM shknuyaamitiicchtiityrthH| jijJAsAyAmiti kim / zaktumicchati zikSati / zikSi vidyopAdAne ityanenaiva siddhe AmanuprayogAthai vacanam / tena zikSAMcakre iti bhavati na tu zikSAMcakAreti / kecittu zakeH sannantasyAtmanepadamanicchantaH zikSatereva jijJAsAyAmAtmanepadamanyatra ca parasmaipadamicchanti / 'prAgvat ' / uktameva sannantaprakriyAyAm / 'AmaH kRgaH' idamapyuktameva / 549 gandhanAvakSepasevAsAhasapratiyatnaprakathanopayoge // 3 / 3 / 76 // gandhanAdiSvartheSu vartamAnAt karoteH kartaryAtmanepadaM syAt / gandhanaM drohAbhiprAyeNa paradoSodghATanam / protsAhanAdikamanye / utkurute / udAkurute mAm / adhyAkurutejighAMsurapakatraM kathayatItyarthaH / avakSepaNamavakSepaH kutsanaM bhartsanaM vA / durvRttAnavakurute / kutsayatItyarthaH / zyeno vartikAmapakurute-bhasaMyatItyarthaH / sevA'nuttiH / mahAmAtrAnupakurute-sevate ityarthaH / sAhasamavimRzya pravRttiH / paradArAn prakurutevinipAtamavibhAvya tAn abhigcchtiityrthH| pratiyatnaH sato guNAntarAdhAnam / epo dakasyopaskurute / tatra guNAntaramAdadhAtItyarthaH / prakathanaM kathanamAraMbhaH / prakarSeNa kathanaM vaa| janavAdAn prakurute-kathayitumArabhate prakarSeNa kathayati vetyrthH| upayogo dharmAdau viniyogH| zataM prakurute-dharmAdau viniyuGkte ityrthH| eSviti kim / kaTaM karoti / aphalavatkartha ArambhaH / 550 adheH prasahane // 3 / 3 / 77 // adheH parAt karoteH prasahane vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / prasahanaM parAbhibhavaH pareNAparAjayo vA / taM hAdhicakre / taM Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 626 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtapakaraNe asehe / tamabhibhUtavAn tena vA na parAjita ityarthaH / athavA sahanaM kSamA titikSopekSeti yAvat / prakarSaNa sahanaM prasahanam / tacca dvidhA zaktasyAzaktasya ca / 'bhavAdRzA cedadhikurvate ratim [ samarthA api yApekSante tadA] nirAzrayA hanta itA manasvitA' / 'adhicakre na yaM hriH|soddumshktH san tena nyatkriyate / prasahana iti kim / tamadhikaroti / adheriti kim / zatrUn prakaroti / 551 dIptijJAnayatnavimatyupasaMbhASopamantraNe vadaH // 3 / 3 / 78 // dIptyAdiSvartheSu gamyamAneSu vadateH kartaryAtmanepadaM syAt / dIptirbhAsanam / sA ca kartRvizeSaNam vA vadanakriyAsahacAriNI dhAtvartho vA kevalaiva dhAtvarthaH / vadate vidvAn syAdvAde / samyagjJAnAdanAkulakathanAca vikasitamukhatvAdIpyamAno vadatIti / vadan dIpyate iti vA / dIpyata evetyarthaH / jJAnamavavodhaH / tacca vadikri yAyA heturvA viSayi ga phalaM vA kevalameva vA dhAtvarthaH / vadate dhImA~statvArthe / jJAtvA vadatIti vA, jAnAti vaditumiti vA, vadan jAnAtIti vA, jAnAtyeva vetyarthaH / yatna utsAhaH / sa ca dhAtvarthasya viSayo dhAtvartha eva vA / zrute vadate / tpasi vadate / tadviSayamutsAhaM vAcAviSkaroti, tatrotsahate iti vetyarthaH / nAnAmativimatiH / sA ca dhAtvarthasya hetuH dhAtvartha eva vA / dharme vivadante / vimatipUrvaka vicitraM bhASanta iti vA vividhaM manyanta iti vetyrthH| upasaMbhASopasAntvanamupAlambho vaa| dhAtvartha evAyam / krmkraanupvdte| upasAntvayati upAlabhate vetyrthH| upamantraNaM rahasi upacchandanam / tadapi dhAtvartha eva / kulabhAryAmupavadate / paradArAnupavadate / rahasyupalobhayatItyarthaH / dIptyAdiSviti kim / yatkiJcid vadati / 552 vyaktavAcAM sahoktau // 3 / 3 / 79 // vyaktA-vyaktAkSarA vAg yeSAM te vyaktavAcaH, rUDhyA manuSyAdaya evocyante / teSAM sahoktau saMbhUyoccAraNe vartamAnAd vadeH kartaryAtmanepadaM syAt / saMpravadante graamyaaH| saMpravadante pishaacaaH| saMbhUya bhASante ityrthH| vyaktavAcAmiti kim / saMpravadanti kukkuttaaH| saMpravadanti shukaaH| zukasArikAdInAmapi vyaktavAktvAt sahoktAvicchantyanye / saMpavadante zukAH sArikA vA / sahoktAviti kim / caitreNokte maitro vadati / Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadamakriyA ] siddhahamabRhatmakriyA. 627 553 vivAde vA / / 3 / 3 / 80 // viruddhArtho vAdo vivAdaH / vyaktavAcAM sahoktau vivAdarUpAyAM vartamAnAd vadeH kartaryAtmanepadaM vA syAt / vipravadante vipravadanti vA mauhuurtaaH| parasparapratiSedhena yugapaviruddhaM vdntiityrthH| vivAda iti kim / saMpravadante vaiyAkaraNAH / saha vdntiityrthH| vyaktavAcAmityeva / saMpravadanti zakunayaH / nAnArutaM kuvanti jAtizaktibhedAt / sahoktAvityeva / mauhUrto mauhUrtena saha krameNa viprvdti| viruddhAbhidhAnamAtramiha vivakSitaM na tu vimatipUrvakam / tena vimatilakSaNamapyAtmanepadaM na / 554 anoH karmaNyasati // 3 / 3 / 81 // vyaktavAcAmityevAnuvartate / vyaktavAcAM saMbandhinyarthe vartamAnAdanupUrvAdvadeH karmaNyasati kartaryAtmanepadaM syAt / anuH sAdRzye pazcAdarthe vA / anuvadate caitro maitrasya / yathA maitro vadati tathA caitro vadatItyarthaH / anuvadate AcAryasya shissyH| AcAryeNa pUrvamukte pazcAd vdtiityrthH| karmaNyasatIti kim / uktamanuvadati vINA / kathaM vAcikapaDiko na sNvdete| mitho virudhyete ityarthaH ? vimativivakSAyAM bhaviSyati / akarmakAdityanuktvA karmaNyasatIti nirdeza uttaratra zabde sve'Gge ca karmaNIti lAghavena pratipattyarthaH / 555 jJaH // 3 / 3 / 82 // jAnAteH karmagyasati kartaryAtmanepadaM syAt / sarpiSo jAnIte / madhuno jAnIte / kathamatra jAnAtirakarmakaH ? ucyate / nAtra sapirAdi jJeyatvena vivakSitaM kiM tarhi pravRttau kAraNatvena / sarpiSA madhunA vA karaNena bhoktuM pravartata ityarthaH / ata eva ajJAne jJaH SaSThIti SaSThI / mithyAjJAnArtho vA jaanaatiH| sarpiSi raktaH pratihato vodakAdiSu sarpiSTayA jJAnavAn bhavatItyarthaH / mithyAjJAnaM cAjJAnamityajJAnArthatve pUrvavadeva sssstthii| athavA sarpiHsaMbandhi jJAnaM karotIti vivakSAyAM jJAnArtho'pi jAnAtirakarmakaH tadA tu saMbandhe SaSThI / karmaNyasatItyeva / tailaM sarpiSo jAnAti / tailaM sarpiSTayA jAnAtItyarthaH / svareNa putraM jAnAti / kecittu jJAnopasarjanAyAM prvRttaavevaakrmkaajjaanaatraatmnepdmaahuH| ata eva te 'saMbhaviSyAva ekasyAmabhijAnAsi mAtari', abhijAnAsi maitra kazmIreSu vatsyAma ityAdau pravRttyarthAbhAvAdAtmanepadabhAvaM manyante / jJAsye rAtrAviti prAjJaH ityatrApi jJAlA pravartiSye iti vyAcakSate / jAne kopaparAGmukhItyatra tu 'jJo'nupasargAt ' ityAtmanepadamicchantIti / Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 628 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtapakaraNe 556 upAtsthaH // 3 / 3 / 83 // upapUrvAt tiSThateH karmaNyasati kartaryAtmanepadaM syAt / bhojanakAla upatiSThate / yoge yoga upatiSThate / jJAnamasya jJeyeSUpatiSThate / saMnidhIyate ityarthaH / karmaNyasatItyeva / rAjAnamupatiSThati / 557 samo gamRcchipracchizruvitsvaratyartidazaH // 3 / 3 / 84 // samaH parebhyo gamAdibhyaH karmaNyasati kartaryAtmanepadaM syAt / saMgacchate / 858 gamo vA // 4 // 3 // 37 // gameH pare AtmanepadaviSaye sijAziSau kidvadvA syAtAm / samagata, samagasta caitraH / saGgasISTa, saMgasISTa caitraH / samRcchate / samacchiSyate / saMpRcchate / saMzRNute / nityaparasmaipadimiH sAhacaryAt jJAnArthasyaiva videgrahaNam / saMvitte / saMvidAte / 558 vetanavA // 4 / 2 / 116 // vetteH parasyAtmanepadasaMbandhino'nto rat ityayamAdezo vA syAt / saMvidrate / pakSe saMvidate / saMvidratAm / saMvidatAm / samavidrata / samavidata / Atmana ityeva / vidanti / vettariti. kim / raudhAdikasya mA bhUt / vindante / sNsvrte| artIti sAmAnyanirdezAt dhAdiradAdizca gRhyate / samRcchate / samiyate / saMpazyate / svaratyostinirdezo yaGlunivRtyarthaH / karmaNyasatItyeva / saMgacchati suhRdam / 560 veH kRgaH zabde cAnAze // 33 // 85 // vipUrvAtkaroteranAze'rthe vartamAnAt karmaNyasati zabde ca karmaNi kartaryAtmanepadaM syAt / karmaNyasati-vikurvate saindhavAH / sAdhu dAntAH zobhanaM vlgntiityrthH| odanasya pUrNA chAtrA vikurvate / niSphalaM ceSTanta ityarthaH / zabde karmaNi-kroSTA vikurute svarAn / nAnotpAdayatItyarthaH / zabde ceti kim / vikaroti mRdam / anAza iti kim / vikarotyadhyAyaM vikaroti zabdaM vinAzayatItyarthaH / 561 AGo yamahanaH sve'Gge ca // 3 // 3 // 86 // AGaH parAbhyAM yamihanibhyAM karmaNyasati kartuH sve'Gge ca karmaNi kartaryAtmanepadaM syAt / Ayacchate / Ahate / sve'Gge-Ayacchate pAdam / Ahate shirH| sve'Gge ceti kim / Ayacchati ____ * samRccheti Rccheratezca rUpasAmyAt RccherabhivyaktyarthaM samRcchiSyate iti dvitIyamudAharaNam / Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadaprakriyA] siddhahaimabRhatmakriyA. 629 rajjum / Ahanti vRSalam / sva iti kim / Ayacchati pAdau caitrasya / Ahanti ziro maitrasya ! aGga iti kim / svAmAyacchati rajjum / svaM putramAhanti / svAGga iti samastanirdeze pAribhASikasvAGgapratipattiH syAdityasamastAbhidhAnam / 562 hanaH sic / / 4 / 3 / 38 // hanteH para AtmanepadaviSayaH sica kit syAt / Ahata / AhasAtAm / Ahasata / 563 yama; sUcane // 4 // 3 // 39 // sUcanaM paradoSAviSkaraNam / tatra vartamAnAdyameH para AtmanepadaviSayaH sica kit syAt / udAyata / udAyasAtAm / udAyasata / sUcana iti kim / Ayasta kUpAdrajjum / uddhRtvaanityrthH| sakarmakAt 'samudAGo yameragranthe ' ityAtmanepadam / 564 vyudastapaH // 3 / 3 / 87 // vyubhyAM parAttapeH karmaNyasati sve'Gge ca karmaNi kartaryAtmanepadaM syAt / vitapate, uttapate rviH| dIpyata ityrthH| sve'Ggevitapate, uttapate pANim / tApayatItyarthaH / vyuda iti kim / niSTapati / sve'Gge cetyeva / vitapati pRthivIM savitA / sNtaapytiityrthH| uttapati suvarNa suvarNakAraH / dravIkarotItyarthaH / sva ityeva / uttapati pRSThaM caitrasya / aGga ityeva / svaM suvarNamuttapati / iha dIpyate jvalati bhAsate rocate ityeSvartheSu tamimakarmakaM smaranti / yathA vahati bhAramiti prApaNe vahiM sakarmakaM spandane sakarmakam / vahati nadI spandate ityrthH| 565 aNikkarmaNikartRkANNigo'smRtau // 3 / 3 / 88 // aNigavasthAyAM yatkarma tadeva NigavasthAyAM kartA yasya so'NikarmaNikata kaH / tasmANNigantAdAtorasmRtau vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / Arohanti hastinaM hstipkaaH| Arohayate hastI hastipakAn / Askandayate ityarthaH / pazyanti rAjAnaM bhRtyaaH| darzayate rAjA bhRtyAn bhRtyairiti vA / pibanti madhu paaykaaH| pAyayate madhu pAyakAn / aNigiti kim / Arohanti hastinaM hstipkaaH| Arohayati hastipakAn mahAmAtraH / Arohayanti mahAmAtreNa hstipkaaH| prathamaNigantakarmaNi dvitIyaNigantakartaryapi mA bhUt / gitkaraNaM kim / gaNayati gaNaM gopAlakaH / gaNayate gaNo gopAlam iti NijantakarmaNikartRkAdapi NigantAt pratiSedho mA bhUt / karmeti kim| karaNAdeH kartRtve mA bhUt / pazyanti bhRtyAH pradIpena / darzayati pradIpo bhRtyAn / Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtapakaraNe Nigiti kim / yasyANigantasyaiva karma kartA bhavati tato NigantAnmA bhUt / lunAti kedAraM caitraH / lUyate kedAraH svayameva / taM prayuGkte lAvayati kedAraM caitraH / kartRgrahaNaM kim / Arohanti hastinaM hastipakAH / tAnenamArohayati mahAmAtraH / Niga iti kim / Arohanti hastinaM hastipakAH tAnArohayate hastItyaNigavasthAyAM mA bhUt / pratyAsattezca yasyaiva dhAtoraNigavasthA tasyaiva dhAtoDiMgavasthA gRhyate na dhAvantarasya / teneha na / AruhyamANo hastI secayati pRSThaM mUtreNa / hastipakairAruhyamANo hastI sthalamArohayati manuSyAn ityatra tu sadRzadhAtuprayoge'pi pUrvo hastipakakartRko ruhiH parazca manuSyakartRka iti sAdhanabhedAt kriyAbhede dhAtubhedaH / asmRtAviti kim / smarati vanagulma kokilaH / smarayati enaM vanagulmaH / kathaM hantyAtmAnaM ghAtayatyAtmeti / atra hyAtmano'NikarmaNo NikartRsamastIti / naivam / dvAvAtmAnau zarIrAtmAntarAtmA ca / tatra bhedenaiva loke nityamayaM prayogaH / hantyAtmAnamiti zarIrAtmano'ntarAtmano vA karmakham / ghAtayatyAnamityapi tasyaiva karmatvaM na kartRkhamiti / nanu yadi aNikarmaNo NikartRtAyAM NigantAdAtmanepadamiSyate tarhi zuSyannyAtape vrIhayaH zoSayate vrIhInAtapa ityAdAvadhikaraNAdeH kartRtAyAmAtmanepadaM na pAmoti / na / phalavatkartari bhaviSyati / yadyevamArohayate hastI hastipakAnityAdAvapi tathaivAstu / satyam / kiM tu phalavataH karmasthakriyAccAnyatrAyaM vidhiH / tathAhi-lAvayate kedAraH, bhUSayate kanyA, kArayate kaTaH, gaNayate gaNaH, Arohayate hastI svayamevetyAdau karmasthakriyatvAt 'ekadhAtau karmakriyayakAkarmakriye'tyanenaivAtmanepadaM bhavati / nanvArohayate hastI svayamevetyasyAskandayate iti kilaarthH| tatkathaM karmasthakriyatA ruheH ? ucyate / yadA nyagbhAvanArtho'yaM tadA karmasthakriyatvam / tathAhi-Arohanti hastinaM hastipakA iti nyagbhavanopasarjane nyagbhAvane ruhirvrtte| sa dvitIyasyAmavasthAyAm Aruhyate hastI svayamevetyasyAM karmakartRviSayo nyagbhavanamAtravRttirbhavati / atha caturthyAm antarbhUtatRtIyAyAm AruhyamANaM prayuJjata iti hastipakavyApArapradhAnAyAM NigantaH sannArohayanti hastinaM hastipakAH ityasyAM zuddhArohativannyagbhavanopasarjane nyagbhAvane vartate / punaryadA asyaiva prayojakavyApArAvivakSA tadA Arohayate hastI svayamevetyasyAM paJcamyAmavasthAyAm Aruhyate hastI svayameveti vannyagbhavanalakSaNasya vizeSasya hastisamavetatvenopalambhAllAvayate kedAra ityAdAviva karmasthakriyatvamastyeveti na kiMcidanupapannam / yaduktam Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AtmanepadaprakriyA] siddhahaimabRhatpakriyA.. 631 " nyagbhAvanA nyagbhavanaM ruhI zuddha pratIyate / / nyagbhAvanA nyabhavanaM Nyante'pi pratipadyate // 1 // avasthAM paJcamImAhurNyante tAM karmakartari / nivRttapreSaNAddhAtoH prAkRte'rthe Nigucyate // 2 // 566 pralambhe gRdhivaH // 3 / 3 / 89 // gRdhivaJcibhyAM NigantAbhyAM palambhe vaJcane vartamAnAbhyAM kartaryAtmanepadaM syAt / baTuM gardhayate / baTuM vazcayate / vipratArayatItyarthaH / pralambha iti kim / zvAna gardhayati / pralobhayatItyarthaH / ahiM vshcyti| gamayatItyarthaH / Niga AtmanepadavidhAnaM sarvatrAphalavadartham / 567 lA lino'rcAbhibhave cAcAkartaryapi // 3 // 3 // 90 // lIyatilinAtibhyAM NigantAbhyAmarcAbhibhavayoH pralambhe cArthe vartamAnAbhyAM kartaryAtmanepadaM syAt anyoshcaantsyaakrtrypyaakaarH| jaTAbhirAlApayate / parairAtmAnaM pUjayatItyarthaH / zyeno vartikAmapalApayate / abhibhavatItyarthaH / kasvAmullApayate vaJcayate ityarthaH / eSviti kim / bAlakamullApayati / utkssiptiityrthH| kathaM tatrAtvam / lIGlinoti bhaviSyati / akarta/pIti kim / jaTAbhirAlApyate jaTilena / GicchAnidezo yaujaadiknivRttyrthH| 568 smiGaH prayoktuH svArthe // 4 / 3 / 91 // prayoktuH sakAzAdyaH svArthaH smayastatra vartamAnANNigantAt smayateH kartaryAtmanepadaM syAt asya cAntasyAkAro'kartaryapi / jaTilo vismApayate / prayoktuH svArthe iti kim / karaNAn svArthe mA bhUt / rUpeNa vismAyayati / akartaryapItyeva / vismApanam / kinirdezAd yaGlupi na / seSmAyayati / 569 vibhetebhISu ca // 3 / 3 / 92 // prayoktuH sakAzAt svArthe vartamAnANyantAd bibheteH kartaryAtmanepadaM syAdasya ca bhISAdezaH / pakSe'ntasyAkArazcAkartayapi / muNDo bhISayate, bhApayate / prayoktuH svArtha ityeva / kuzcikayA bhAyayati / akartaryapItyeva / bhiissaa| bhApanam / tinnirdezAd yaGlapi na / muNDo bebhAyayati / 570 mithyAkRgo'bhyAse // 3 / 3 / 93 // mithyAzabdayukto yaH kRg tasmANNigantAdabhyAse'rthe vartamAnAt kartaryAtmanepadaM syAt / abhyAsaH punaH punaH Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 632 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtamakaraNe kriyaabhyaavRttiH| padaM mithyA kArayate / svarAdidoSaduSTamasakRduccArayati pAThayatItyarthaH / Atmanepadenaiva kriyAbhyAvRtte?titatvAt AbhIkSNye dvirvavacanaM na bhavatIti kecit / mithyeti kim / padaM sAdhu kArayati / kurA iti kim / padaM mithyA vAcayati / abhyAsa iti kim / sakRt padaM mithyA kArayati / 571 parimuhAyamAyasapAdhavavasadamAdarucanRtaH phalavati // // 3 / 3 / 94 // phalavatIti bhUmnyatizAyane vA mtuH| tena yatkriyAyAH pradhAnaM phalamodanAdi yadarthamiyamArabhyate tadvati kartari vivakSite paripUrvAnmuherAGpUrvAbhyAM yamiyasibhyAM pibatidhevadavasatidamAdarucavRtibhyazca NigantebhyaH kartaryAtmanepadaM syAt / parimohayate caitram / AyAmayate sarpam / AyAsayate maitram / pAyayate baTum / dhApayate zizum / vAdayate zizum / vAsayate pAntham / damayate'zvam / Adayate caitreNa / adenecchantyanye / Adayati caitreNa / rocayate maitram / nartayate naTam / pivatyattiTdhedhAtUnAmAhArArthavAdaudAsInyanivRttyarthatAyAmakarmakatvAca nRtezcalanArthatvAcca zeSANAM svarUpato vivakSAto vA'karmakatvAt uttarAbhyAM parasmaipade prApte vacanam / pA iti TdhesAhacaryAt pivatehaNaM na pAteH, vadasAhacaryAca vasa iti vasatena vasteriti pAti caitro nodAste, pAlayati caitram , vaste maitro na nagnaH, vAsayati maitram ityeva bhvti| IgitaH / yajI-yajate / DukaMg-kurute / 572 jo'nupasargAt // 3 // 3 // 96 // avidyamAnopasargAjjAnAteH phalavati kartaryAtmanepadaM syAt / gAM jAnIte / azvaM jAnIte / anupasargAditi kim / svarga prajAnAti / phalavatItyeva / parasya gAM jAnAti / akarmakAt pUrveNa siddhe sakarmakArtha vcnm| 573 vado'pAt // 3 // 3 // 97 // apapUrvAd vadateH phalavati kartaryAtmanepadaM syaat| ekAntamapavadate / apAditi kim / vadati phalavatItyeva / apavadati paraM svbhaavtH| 574 samudAGo yameragranthe // 3 // 3 / 98 // samudAjhyaH parAd yameragranthavipaye prayoge phalavati kartaryAtmanepadaM syAt / saMyacchate brIhIn / udyacchate bhAram / Ayacchate vastram / samudAGa iti kim / niyacchati vAcam / agrantha iti kim / Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parasmaipadapakriyA] siddhahaimabRhatmakriyA. vaidyazcikitsAmudyacchati / cikitsAgranthe udyamaM karotItyarthaH / phalavatItyeva / saMyacchati udyacchati Ayacchati parasya vastram / ApUrvAdakarmakAt svAGgakarmakAca 'AGo yamahanaH' iti siddhe'nyakarmakArtha vacanam / 575 padAntaragamye vA // 3 / 3 / 99 // anantaramUtrapaJcakena yadAtmanepadamukaM tat padAntarAd gamye phalavati kartari vA syAt / svaM zatru parimohayate parimohayati vA / svaM yajJaM yajate yajati vA / svaM kaTaM kurute karoti vA / svamazvaM gamayate gamayati vA / svaM ziraH kaNDUyate kaNDUyati vaa| svAM gAM jAnIte jAnAti vA / svaM zatramapavadate apavadati vA / svAn brIhIn saMyacchate saMyacchati vaa| " // ityAtmanepadaprakriyA // // atha parasmaipadaprakriyA // // zeSAt parasmai // bhavati / 576 parAnoH kRgaH // 3 / 3 / 101 // parAnubhyAM parAt karoteH kartari parasmaipadaM syAt / parAkaroti / anukaroti / gaGgAmanu kurute tapa iti nAtra karotiranunA saMvadhyate / gandhanAdAvarthe gittvAt phalavati ca prAptasyAtmanepadasthApavAdo'yam / 577 pratyabhyateH kSipaH // 3 / 3 / 102 // pratyabhyatibhyaH parAt kSipeH kartari parasmaipadaM syAt / pratikSipati / abhikSipati / atikSipati baTum / pratikSipate bhikSAmiti nAyaM zipiH pratinA saMbadhyate / IditvAt phalavati prAptasyAtmanepadasyApavAdo'yam / evamuttarasUtradvayamapi / . 578 prAvahaH // 3 // 3 // 103 // prapUrvAd vahateH kartari parasmaipadaM syAt / pravahati / 579 paremaSazca // 3 // 3 / 104 // paripUrvAnmRrvahezca kartari parasmaipadaM syAt / parimRSyati / parivahati / maitraM pari mRSyate dhanaM pari vahate ityatra na parirmUpivahibhyAM saMbadhyate / vahernecchantyanye / Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 634 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 580 vyAGpare ramaH // 3 / 3 / 105 // vyAparibhyaH parAd rameH kartari parasmaipadaM syAt / viramati / Aramati / pariramati / iditvAt aatmnepdsyaapvaadH| 581 vopAt // 3 // 3 / 106 // upapUrvAdrameH kartari parasmaipadaM vA syAt / bhAryAmuparamati, uparamate vaa| upasaMprAptipUrvikAyAM ratau vartamAno'ntarbhUtaNigoM vA ramiH sakarmakaH / uparamati uparamate vA sNtaapH| uparamati uparamate vAvadyAt / upAdrameH sakarmakAt parasmaipadamevetyeke / Atmanepadamevetyanye / 582 aNigi praannikrtRkaanaapyaannnnigH||3|3|107|| aNigavasthAyAM yaH mANikartRko'karmakazca dhAtustasmANNigantAt kartari parasmaipadaM syAt / Aste caitra Asayati caitram / zete maitraH zAyayati maitram / aNigIti kim / svayamevArohayamANaM hastinaM prayuGkte Arohayate / aNigiti gakAraH kim / NijavasthAyAM prANikatukAnApyAt NigantAdyathA syAt / cetayamAnaM prayukta cetayatIti / prANikartRketi kim / zuSyanti vrIhayaH zoSayate brIhInAtapaH / prANyauSadhikSebhya iti pRthanirdezAdiha loke pratItA eva prANino gRhyante / anApyAditi hi kaTaM kurvANaM prayuGkte kaTaM kArayate / Niga iti kim / Aste / zete / gakAraH kim / aNigavasthAyAM mANikartRkAnApyANNijantAnmA bhUt / cetayate / Igita ityAtmanepadasyApavAdo'yam / 583 calyAhArArthe dhayudhamuTThasrunazajanaH // // 3 / 108 // calirathaH kampanam / tadarthebhyaH AhArArthebhya iGAdibhyazca NigantebhyaH kartari parasmaipadaM syAt / calyartha-calayati kampayati copayati zAkhAm / AhArArtha-nigArayati bhojayati Azayati caitramannam / paya upayojayate caitreNeti yujeranAhArArthatvAnna bhavati / iGsUtramadhyApayati ziSyam / budh-bodhayati pamaM raviH / bodhayati dharma ziSyam / yudhyodhayati kASThAni / ghu-bhAvayati rAjyaM prApayatItyarthaH / dru-drAvayatyayaH / vilAyayatItyarthaH / ghu-srAvayati tailam / spandayatItyarthaH / naz-nAzayati pApam / janjanayati puNyam / ghumudaNAmacalanArthArtha zeSANAM sakarmakArthamamANikartRkArtha ca vacanam / // iti parasmaipadaprakriyA // Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 635 bhAvakarmaprakriyA] siddhahemabRhatmakriyA. // atha bhAvakarmaprakriyA // atha bhAvakarmarUpasAdhanam / tatra tatsApyAdityAdinA''tmanepadam / 584 kyaH ziti // 3 / 470 // sarvasmAddhAto vakarmavihite ziti kyaH pratyayaH syAt / bhAvo bhAvanA utpAdanA kriyA / sA ca dhAtutvena sarvadhAtuvAcyA bhAvArthapratyayenAnUdyate / yuSmadasmadbhyAM sAmAnAdhikaraNyAbhAvAdanyadartha eva / vibhaktivAcyAyA bhAvanAyA adravyarUpatvena dvitvAdyapratItena dvivacanAdi kiMtu ekavacanameva / tasyautsargitvena saMkhyAnapekSatvAt / anuktatvAt kartari tRtIyA / tvayA mayA anyaizca bhUyate / abhUyata / adyatanyAm / 585 bhAvakarmaNoH // 3 / 4 / 68 // sarvasmAddhAtoH bhAvakarmavihite'dyatanyAste bic pratyayaH syAt taluk ca / abhAvi / babhUve / 586 svaragrahadRzahanbhyaH syasijAzIHzvastanyAM miT vA // 3 / 4 / 69 / / svarAntAd dhAto; grahAdibhyazca vihitAsu bhAvakarmavihitAsu syasijAzIHzvastanISu biTa pratyayo vA syAt / bhAviSISTa / bhaviSISTa / bhAvitA / bhavitA / bhaavissyte| bhaviSyate / abhAviSyata / abhaviSyata / anupUrvatve sakarmakasya bhUdhAtoH-anubhUyate sukha svaaminaa| anubhUyase tvaM myaa| anubhUye'haM jnaiH| anvabhAvi bhavo bhvtaa| anvabhAviSAtAm / anvabhaviSAtAm / Nyantatve-bhAvyate / Nelaki abhAviSAtAm / abhAvayiSAtAm / bhAvayAJcakre / bhAvayAmbabhUve / bhAviSISTa / bhAvayiSISTa / bhaavitaa| bhAvayitA / bhAviSyate / bhAvayiSyate / sannantatve tu bubhuussyte| bubhUSAzcakre / bubhuussitaa| yngnte-bobhuuyyte| bobhUyAzcakre / bobhUyiSISTa / bobhUyiSyate / yaGlupi-bobhUyate / abobhAvi / bobhavAzcakre / bobhAvitA / bobhavitA / stUyate'rhan / astAvi / astAviSAtAm / astoSAtAm / tuSTuve / stAvitA / stotA / stAviSyate / stoSyate / kyaGagazIrye iti guNe / aryate / smayate / AriSAtAm / asmAriSAtAm / AritA / smAritA / artA / smartA / aupadezikasaMyogagrahaNAt 'kyaGAzIrye' iti na guNaH / saMskriyate / IyaJjane'yapIti Itve gIyate / piiyte| sthIyate / sIyate / dIyate / dhIyate / 587 Ata aiH kRnau // 4 // 353 // AkArAntasya dhAtoNiti kRti Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtapakaraNe pratyaye au ca pare aikAraH syAt / adAyi / adhaayi| adAyiSAtAm / adiSAtAm / adhAyiSAtAm / adhipAtAm / dade / dadhe / dAyiSISTa / dAsISTa / dhAyiSISTa / dhAsISTa / daayitaa| daataa| dhaayitaa| dhAtA / dAyiSyate / dAsyate / dhaayissyte| dhaasyte| shiing-shyyte| ashaayi| kR-kriyte| akAri / akAriSAtAm / akRSAtAm / cakre / kAriSISTa / kRSISTa / kAritA / kartA / kAriSyate / kariSyate / akAriSyata / akariSyata / gR-gIryate / adyatanyAM dhvami sijlopapakSe caturadhikaM zatam / tathAhi-niTi na dIrghaH agAridhvam / iTi tu vRto. naveti vA dIrghaH-agarIdhvam, agaridhvam / eSAM trayANAM latvaM DhatvaM dvitvatrayaM ceti paJcabaikalpikAni iti SaNNavatiH / iT sijAziSorAtmane iti vikalpAdiDabhAve RvarNAditi kitvam / RtAM GkitIra , bhvAdernAmina iti dIrgha myantAtparokSeti Dhatve agIIm / DhavamAnAM dvitvavikalpe assttau| uktaSaNNavatyA saha saMkalane uktA saMkhyA siddhaa| " iD dIrghazca biTa latvaM DhatvaM dvitvatrayaM tathA // aSTAnAmiti vaikalpye zataM vedAdhikaM mtm"| sillopAbhAve tu DhatvavikalpAbhAvAt SaTpaJcAzat / 588 tanaH kye // 4 / 2 / 63 // tanoterantasya kye pare AkAro vA syAt / tAyate / tanyate / kya iti kim / tantanyate / ye na vA / jAyate / janyate / sAyate / sanyate / khAyate khanyate / 689 tapaH kanutApe ca // 3 / 4 / 91 // taperdhAtoH karmakartari kartari anutApe cArthe bica na syAt / anutApagrahaNAd bhAve karmaNi ca / anvavAtapta kitavaH svayameva / kartari-atapta tapAMsi saadhuH| anvatapta caitreNa / anvavAtapta pApaH pApena karmaNA / katranutApe ceti kim / atApi pRthivI rAjJA / hanyate / ghan / aghAni / aghAniSAtAm / ahasAtAm / pakSe vadhAdeze avadhi / avadhiSAtAm / ghAniSISTa / vadhiSISTa / ghAniSyate / haniSyate / gRhyate / agrAhi / agrAhipAtAm / agrahISAtAm / agrAhidhvam / agrAhidam / agrahIdhvam / agrahIdvam / jagRhe / grAhiSISTa / grAhiSITvam / grahISIdam / grAhitA / grahItA / dRzyate / adarzi / adarziSAtAm / akSAtAm / dadRze / darziSISTa / kSISTa / darzitA / draSTA / darzi Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAvakarmaprakriyA ] siddhahaimabRhatmakriyA. 637 ssyte| drkssyte| 'no vyaJjane' iti nasya luki-srasyate / udikhAnnAtra nluk-nndyte| kRti ijyte| ghttyte| ghaTAdeIkho dIrghastu vA triNampare / aghATi / aghaTi / adhATipAtAm / aghaTipAtAm / aghaTayiSAtAm / zamo'darzane / azAmi / azAmiSAtAm / azamiSAtAm / yaGantAt No azaMzAmi / azaMzami / azaMzAmiSAtAm / azaMzamiSAtAm / yaGlubantAdapyevam / NyantakhAbhAve tu zamyate muninA / 590 mo'kamiyamiraminamigamivamAcamaH // 4 // 3 // 55 // mAntasya dhAtoH kamyAdivarjitasya Niti kRtpratyaye au ca pare dRddhirna syAt / azami / atami / adami / ma iti kim / apAThi / kamyAdivarjanaM kim / akAmi / ayAmi / arAmi / anAmi / agAmi / avAmi / AcAmi / vadha hiMsAyAm / vyaJjanAntaH / na janavadheti na vRddhiH / avadhi / 591 vizramervA // 43 // 56 // vipUrvasya ameNiti kRtmatyaye au ca pare vA vRddhirna syAt / vyazrAmi / vyazrami / vIti kim / azrami / anye tu vizramevaiddhiM necchantyeva / apare tu nityameva vRddhimupayanti / eke tu ghabyeva vikalpamAtiSThante / jAgurjiNavIti vRddhau ajAgAri / 592 bhaJjanauM vA // 4 / 2 / 48 // bhabjerupAntyanakArasya au pare lugvA syAt / abhAji / abhaJji / 593 trikhNamorvA // 4 / 4 / 107 // au khNami ca pratyaye pare labhateH svarAt paro no'nto vA syAt / alAbhi / alambhi / ... 594 upasargAt khalghanozca // 4 / 4 / 108 // upasargAt parasya labheH svarAt paraH khalghotrikhNamozca parayo'ntaH syAt / prAlambhi / upasargAditi kim / IpallabhaH / vikhNamonityArthamupasargAdeva khaldhoriti niyamArtha vacanam / dvikarmakANAM tu " gauNaM karma duhAdInAM pratyayo vakti karmajaH / ___nyAdInAM karmaNo mukhyasyoktatve pratyayA yathA"!! gatyakarmakANAM NigantAnAM mukhyakarmaNi / bodhAhArArthazabdakarmakANAM tu NyantAnAmubhayatra / Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 595 na ssaH // 2 / 3 / 59 // kRtadvirbhAvasakArasaMvandhinaH sakArasya So na syAt / supissyate / sutussyate / atra supUrvasya pisestusezca sakArasya kye adI_dityAdinA dvirbhAvaH / nanu dadhisyate, madhusyati, samaviskaran , agnisAkaroti ityAdiSu pratiSedhAbhAvAt patvaM prAmoti / ucyate / ssassaDAgamayoH ssAtpratyayasya ca dviH sakArapAThasya pakhapratiSedhArthatvenocyamAnakhAt SatvaM na / // iti bhAvakarmaprakriyA // // atha karmakartRprakriyA // yadA saukaryAtizayaM dyotayituM kartRvyApAro na vivakSyate tadA kArakAntarANyapi kartRsaMjJAM labhante, svavyApAre svatantratAt / tena pUrva karaNAdisattve'pi saMprati kartRvAt kartari vibhaktiH / sAdhvasichinatti / sthAlI pacati / karmaNastu kartRvavivakSAyAM prAk sakarmakA api prAyeNAkarmakA bhavanti / tebhyo bhAve kartari ca pratyayaH / pacyate odanena / bhidyate kASThena / kartari tu / / 596 ekadhAtau kakriyayakAkarmakriye // 3 / 486 // ekasmin dhAtau karmasthakriyayA pUrvadRSTayA ekA abhinnA saMpatyakarmikA kriyA yasya tasmin kartari karmakartarUpe dhAtorjikyAtmanepadAni tathA syuH| akAri kaTaH svayameva / kriyate kaTaH svayameva / kriyamANaH kaTaH svayameva / cakre kaTaH svayameva / abhedi kuzUla: svayameva / bhidyate kuzUlaH svayameva / bibhide kuzUlaH svayameva / atra karoti kaTam , bhinatti kuzUlamityAdau yaiva kaTAdikarmaNAM nirdRttidvidhAbhavanAdikA kriyA saiva saukaryAdavivakSite kartRvyApAre svAtantryavivakSAyAM tasminneva dhAtAvakarmikA c| evaM cAkarmavAd bhAve'pyAtmanepadam / kriyate kaTena / bhidyate kuzUlena / ekadhAtAviti kim / pacatyodanaM caitraH / siddhayatyodanaH svayameva / karmakriyayeti kim / sAdhvasichinatti, sAdhu sthAlI pacati iti karaNAdhikaraNakriyayaikakriye mA bhUt / ekakriyayeti kim / sravatyudakaM kuNDikA / sravatyudakaM kunnddikaayaaH| atra visRjati niSkrAmatIti kriyAbhedAt / galantyudakaM valIkAni / galatyudakaM valIkebhya iti / atrApi muzcatIti patatIti kriyAbhedAt naikakriyatvam / akarmakriya iti kim / bhidyamAnaH kuzUla: pAtrANi bhinatti / anyonyamAzliSyataH / hantyAtmAnamAtmA / Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karmakartRprakriyA ] siddhahaimabRhatpakriyA. 639 ekasya karmatvaM kartRtvaM ca kathamiti cet ucyate / sarvamapi karma svavyApAre svAtatryamanubhUya kartRvyApAreNa nyakRtaM sat karmatAmanubhavati / kartRvyApArAvivakSAyAM tu svavyApAre svAtantryAt kartRtvamasyAvyAvRttameva / yadAhu: " nirvRttyAdiSu tatpUrvamanubhUya svatantratAm // kantarANAM vyApAre karma saMpadyate tataH // 1 // nivRttabheSaNaM caitat svakriyAvayave sthitam // nivartamAne karmatve sve kartRtve'vatiSThate " // iti // . 597 paciduheH // 3 / 4 / 87 // paciduhibhyAmekadhAtau karmasthakriyayA pUrvadRSTayA'karmikayA sakarmikayA vA ekakriye kartari karmakartRrUpe jikyAtmanepadAni syuH apavAdaviSayaM muktvA / apAcyodanaH svayameva / pacyate odanaH svayameva / pakSyate odanaH svayameva / adohi gauH svayameva / dugdhe gauH svayameva / adugdha gauH svayameva / udumbaraM phalaM pacati vAyuH / udumbaraH phalaM pacyate svayameva / apatodumbaraH phalaM svayameva / gAM dondhi payo gopAlakaH / dugdhe gauH payaH svayameva / adugdha gauH payaH svayameva / adhukSata gauH payaH svayameva / duhipacyoH karmaNi vicaH pratiSedhaM vakSyati / tathA avizeSeNa duhernico vikalpaM kyasya ca pratiSedhaM vakSyati / akarmakasyeha pUrveNaiva siddhe sakarmakArtha vcnm| . 598 na karmaNA nic // 3 / 4 / 88 // paciduheH karmaNA yoge'nantarokte kartari bic na syAt / apaktodumbaraH phalaM svayameva / adugdha gauH payaH svayameva / karmaNeti kim / apAcyodanaH svayameva / adohi gauH svayameva / anantarokte kartarItyeva / apAci udumbaraH phalaM vAyunA / adohi gauH payo gopAlakena / 599 rudhaH // 3 / 4 / 89 // rudho dhAtoranantarokte kartari bic na syAt / aruddha gauH svayameva / anantarokte kartarItyeva / arodhi gorgopAlakena / 600 svaraduho vA // 31490 // svarAntAddhAtorduhezvAnantarokte kartari bic vA na syAt / akRta akAri kaTa; svayameva / alaviSTa alAvi kedAraH svayameva / adugdha adohi gauH svayameva / svaraduha iti kim / abhedi kuzUla: svayameva / anantarokte kartarItyeva / akAri kaTazcaitreNa / adohi gaurballavena / Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. AkhyAtaprakaraNe 601 NisnuyAtmanepadAkarmakAt // 3 / 4 / 92 // NyantAddhAtoH snuzribhyAM cAtmanepadavidhAvakarmakebhyazca karmakartari bica na syAt / yebhyaH karmaNyasati AtmanepadaM vidhIyate te AtmanepadyakarmakAH / Ni-pacati odanaM caitraH taM maitraH pAyukta apIpacat odanaM caitreNa maitraH / punarodanasya sujharatvena kartRtve apIpacataudanaH svayameva / yadi vA svayameva pacyamAnaH odanaH svaM mAyukta apIpacataudanaH svymev| ubhayatra svayamevApAcItyevArthaH / acUcurat gAM caitraH, acUcurata gauH svayameva / pucchamutkSipati utpucchayate gauH / antarbhUtaNyarthatvAt sakarmakatve udpupucch| gAM devadattaH / udapupucchata gauH svayameva / yadvA utpucchAmakArSIditi Nici udapupucchad gAM devadattaH / udapupucchata gauH svayameva / snu-prAsnAvIt gAM devdttH| prAsnoSTa gauH svayameva / 602 snoH||44|| snoH parasya stAyazita AdiriT syAt AtmanepadaM cenna / prasnaviSyati / prasnavitA / anAtmana ityeva / prasnoSyate / prAsnoSTa / prasnavitevAcarati prasnavitrIyata ityatra bAtmanepadasya bahiraGgatvAt tadAzrayaH pratiSedho na / snauteriTa siddha eva, pratiSedhAbhAvAdAtmanepada iDanivRtyarthe tu vacanam / zri-udazizriyat daNDaM dnnddii| udazizriyata daNDaH svymev| AtmanepadAkarmaka-vyakArSIt saindhavaM caitraH / valgayati smetyarthaH / vyakRta saindhavaH svayameva / vikarotirvalgane'ntarbhUtaNyarthaH krmsthkriyH| vyakArSIt kaTaM caitraH vyakRta kaTaH svayameva / avadhIt gAM gopaH / Ahata gauH svayameva / vyatApsIt pRthivIM raviH / vyatapta pRthivI svayameva / biniSedhAt biT bhavatyeva / pAcitA pAciSISTa odanaH svayameva / prAsnAviSTa prasnAviSISTa gauH svayameva / ucchrAyitA ucchAyiSISTa daNDaH svayameva / AghAniSTa AdhAniSISTa gauH svayameva / pRthagyogAt uttareNa jiTaH pratiSedho na / 603 bhUSArthasakirAdibhyazca vikyau // 3 / 4 / 93 // bhUSArthebhyaH sannantebhyaH kirAdibhyazcakArANisnuthyAtmanepadAkarmakebhyazca dhAtubhyaH karmakartari jikyau na syAtAm / nirutsRSTAnubandho bicciTohaNArthaH / bhUSArtha-alamakArSIt kanyA caitrH| alamakRta kanyA svayameva / evamalaMkariSyate alaMkurute kanyA svymev| paryaskArSIt kanyAM caitraH, paryaskRta, pariSkariSyate pariSkurute kanyA svayameva / abUbhuSat kanyAM chAtraH / abUbhuSata bhUSayiSyate bhUSayate kanyA svayameva / amamaNDat Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karmakartRprakriyA ] siddhahaimabRhatmakriyA. kanyAM chAtraH, amamaNData maNDayiSyate maNDayate kanyA svayameva / bhUpimaNDayorNyantatvenaiva niSedhe siddhe jiTmatiSedhArtha bhUSArtheSUdAharaNam / sannanta-acikIrSIt kaTaM caitraH / acikIrSiSTa cikIrSiSyate cikIrSate kaTaH svayameva / abibhitsIt kuzUlaM caitraH / avibhitsiSTa vibhitsiSyate bibhitsate kuzUlaH svayameva / kirAdiakArIt pAMsuM karI, akoSTa kIrNISTa kirate pAMsuH svayameva / evamavAkISTa / avakIrpoSTa avakirate pAMsuH svayameva / agArIta grAsaM caitrH| agISTa gIrSISTa girate grAsaH svayameva / evaM nyagISTa nigISarSISTa nigirate grAsaH svayameva / dondhi gAM payo gopH| dugdhe gauH svayameva / dugdhe gauH payaH svayameva / kathamadohi gauH syayameva ? duhebijvikalpa uktH| avocat kathAM caitraH / acocata brUte kathA svayameva / azranthIt mAlAM maalikH| azranthiSTa zrathnIte zranthate mAlA svayameva / agranthIt granthaM vidvAn / agranthiSTa grathnIte granthate granthaH svayameva / zranthigranthI jyAdau yujAdau vaa| anaMsIta daNDaM dnnddii| anaMsta namate daNDaH svayameva / pariNamati mRdaM kulaalH| pariNamate mRt svayameva / kR gR duha brU zrantha granth nam iti kiraadyH| bahuvacanaM ziSTaprayogAnusaraNArtham / NisnuzyAtmanepadAkarmakANAM bipatiSedhaH pUrvasUtre udaahRtH| biTa tveSAM pRthagyogAd bhavatyeveti coktam / kyaniSedha udaahiyte| Nyanta-kArayate kaTaH svayameva / corayate gauH svayameva / utpucchayate gauH svayameva / snu-prasnute gauH svayameva / tri-ucchyate daNDaH svayameva / AtmanepadAkarmakavikurvate saindhavAH svayameva / Ahate gauH svayameva / anye tu NisnuzyAtmanepadAkamakebhyo biTo'pi pratiSedhamicchanti / tanmate pAcayitA pAcayiSyate odanaH, prasnotA prasnoSyate gauH, uccayitA ucchrayiSyate daNDaH, AhantA AhaniSyate gauH svayamevetyeva bhavati / snunamoH antabhUtaNyarthatvena sakarmakakhAd gavAdeH karmakartRtam / yatra tu NyoM nAsti tatra kataiva / yathA prasnauti gaurdogdhuH kauzalena / namati pallavo vAtena / nanu karmasthayA kriyayA ekAkarmakriye kartari jikyAtmanepadAni bhavanti atra tu NyantAnAM prayojakavyApAraH sannantAnAM cecchAkartRsthaiva kriyeti bikyayoH prAptireva nAsti kiM pratiSedhena ? ucyate-prayojakavyApArasyecchAyAzca tadarthakhAt karaNAdikriyArUpasya prakRtyarthasya prAdhAnyam , tasya ca karmasthatvAt NisabantAnAmapi karmasthakriyatvam / tathA brUte kathetyatra vacanaM zabdaprakAzanaphalatvAt upAdhyAyenoktaH karotItivat preraNArthatvAt vA karmasthakriyArUpam / bhUSAkriyANAM ca bhUSAphalaM zobhAkhyaM karmaNi dRzyata iti karmasthakriyatvam / evamanyatrApi bhAvanIyam / 81 Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 642 siddhahaimabRhatmakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 604 karaNakriyayA kvacit / / 3 / 4 / 94 // ekadhAtau pUrvadRSTayA karaNasthayA kriyayA ekAkarmakriye kartari bikyAtmanepadAni kacit syuH / parivArayanti kaNTakaiH puruSA vRkSam / parivArayante kaNTakA vRkSaM svayameva / kacinna / sAdhvasizchinatti / __605 sRjaH zrAddhe vikyAtmane tathA // 3 / 484 // sRjo dhAtoH zraddhAvati kartari bikyAtmanepadAni syustathA yathA vihitaani| asaji mAlAM dhaarmikH| mRjyate mAlAM dhArmikaH / srakSyate mAlAM dhArmikaH / zrAddha iti kim / vyatyasRSTa mAle mithunam / sRjati srakSyati mAlAM maalikH| tatheti vacanAdadyatanyAmAtmanepade te bic taluk ca ziti ca kya iti siddham / 606 tapestapaHkarmakAt // 3 // 4 // 86 // taperdhAtorarthAntaravRttitvena tapaHkamakAta kartari bikyAtmanepadAni syustathA / tapyate tapaH saadhuH| tepe tapAMsi saadhuH| tapiratra krotyrthH| bic tu tapaHkatranutApe ceti pratiSedhAnna / anvatapta tapaH saadhuH| taperiti kim / kurute tapAMsi saadhuH| tapa iti kim / uttapati suvarNa suvrnnkaarH| karmeti kim / tapAMsi sAdhu tapanti / duHkhayantItyarthaH / 607 kuSirajeppye vA parasmai ca // 3 / 4 / 74 // kuSiraJjibhyAM vyApye kartari zidviSaye parasmaipadaM vA syAt tatsaMniyoge zyazca / kyAtmanepadApavAdau / kuSNAti pAdaM devdttH| kuSyati kuSyate pAdaH svayameva / kuSyan kuSyamANaH pAdaH svayameva / rajyati rajyate vastraM svayameva / rajyad rajyamAnaM vastraM svayameva / vyApye kartarIti kim / kuSNAti pAdaM rogaH / rajyati vastraM shilpii| zitItyeva / akoSi / cukuSe / kossissymaannH| araJji / rararcha / rakSyamANaM svayameva / parasmaipadasaMniyogavijJAnAdiha na / katIha kuSNAnAH paadaaH| katIha rajamAnAni vastrANi / 'vayaHzaktizIle ' iti shaanH| kyAtparasmaipadavikalpavidhAnenaiva siddhe zyavidhAnaM kuSyantI rajyantItyatra 'zyazavaH' ityanena nityamantAdezArtham / // iti karmakartRprakriyA // // atha vibhaktyarthaprakriyA // 608 zrusavasbhyaH parokSA vA // 5 // 2 // 1 // bhUta iti anuvrtte| NotyAdibhyo dhAtubhyo bhUtArthavRttibhyaH parokSA vibhaktirvA syAt / upazuzrAva / upasasAda / Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthaprakriyA ] siddhahaimabRhatpakriyA. 643 anUvAsa / vAvacanAdyathAsvakAlamadyatanI hyastanI ca / upAzrauSIt / upAzRNot / upAsadata / upAsIdat / anvavAtsIt / anvavasat / evaM zuzruve, azrAvi ashruuytetyaadi| anye tu zvAdibhyo bhUtamAtre kasumevecchanti na parokSAm / hyastanImayIcchatyanyaH / bahuvacanaM vyAptyartham / tena bhUtAnadyatane'pIyaM hastanyA na bAdhyate / asarUpatvAdevAdyatanyAdisiddhau vAvacanaM vibhaktiSvasarUpotsargavibhaktisamAvezaniSedhArtham / 609 vizeSAvivakSAvyAmizre // 5 // 25 // anadyatanAdivizeSasyAvivakSAyAM vyAmizraNe ca sati bhUte'rthe vartamAnAd dhAtoradyatanI vibhaktiH syAt / akArSIt / ahArSIt / agamAma ghoSAn / apAma payaH / ajaipIt garto hUNAn / rAmo vanamagamat / sato'pyatra vizeSasyAvivakSA yathA'nudarA kanyA alomikA eDaketi / vyAmizre-adya hyo vAbhukSmahi / vizeSAvivakSeti kim / agacchAma ghoSAn / apibAma payaH / ajayad garto hUNAn / rAmo vanaM jgaam| hyastanyAdi viSaye'pyadyatanyartha vacanam / 610 rAtrau vaso'ntyayAmAsvaptaryadya // 5 // 2 // 6 // rAtrau bhUte'rthe vartamAnAd vasaterdhAtoAstanyapavAdo'dyatanI vibhaktiH syAt antyayAmAsvaptari-sa cedoM yasyAM rAtrau bhUtastasyA evAtyayAmaM vyApyAsvaptari kartari vartate / adya tenaivAntyayAmenAvacchinne'dyatane cetprayogo bhavati nAdyatanAntare / nyAyye pratyutthAne pratyutthitaM kaMcit kazcidAha-ka bhavAnuSitaH / sa Aha-amutrAvAtsamiti / rAjyantyayAme tu muhUrtamapi svApe hyastanyeva / amutrAvasamiti / 611 khyAte dRzye // 5 / 2 / 8 // khyAte lokavijJAte dRzye prayoktuH zakyadazane bhUte'nadyatane'rthe vartamAnAddhAtoyastanI syAt / parokSApavAdaH / aruNat siddharAjo'vantIm / ajayat siddhaH saurASTrAn / khyAta iti kim / cakAra kaTaM caitrH| dRzya iti kim / jaghAna kasaM kila vaasudevH| anadyatana ityeva / udgaaddyaadityH| 612 ayadi smRtyarthe bhaviSyantI // 5 / 2 / 9 // smRtyarthe dhAtAvupapade sati bhUtAnadyatane'rthe vartamAnAddhAtobhaviSyantI syAt ayadi-na ced yacchabdaH 1 tena 'ayadi ' iti sUtre vaya'ntIviSaye hyastanI na / Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 644 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtapakaraNe prayujyate / abhijAnAsi devadatta kazmIreSu vatsyAmaH / smarasi sAdho svarge sthaasyaamH| evaM budhyase cetayase adhyeSyavagacchasi caitra kaliGgeSu gmissyaamH| ayadIti kim / abhijAnAsi mitra yat kaliGgeSvavasAma / 613 vA''kA kSAyAm // 5 // 2 // 10 // ayadIti nAnuvartate / smRtyarthe dhAtAvupapade sati yadyayadi vA prayujyamAne prayoktuH kriyAntarAvAyAM satyAM bhUtAnadyatane'rthe vartamAnAd dhAtorbhaviSyantI vA syAt / smarasi mitra kazmIreSu vatsyAmas tatraudanaM bhokSyAmahe pAsyAmaH payAMsi ca / smarasi mitra kazmIreSvavasAma tatraudanamabhumahi / smarasi mitra yat kazmIreSu vatsyAmo yattatraudanaM bhokSyAmahe / smarasi mitra yat kazmIreSvavasAma yattatraudanamabhujmahi / atra vAso lakSaNaM bhojanaM pAnaM ca lakSyamiti lakSyalakSaNayoH saMvandhe prayokturAkAGkSA bhavati / 614 kRtAsmaraNAtinihnave parokSA // 5 // 2 // 11 // kRtasyApi vyApArasya cittavyAkSepAdinA'smaraNe'tyantApahnave vA gamyamAne bhUte'nadyatane'rthe vartamAnAda dhAtoH parokSA vibhaktiH syAt / aparokSakAlArtha aarmbhH| supto'haM kila vilalApa / matto'haM kila vicacAra / cintayan kilAhaM ziraH kampayAMbabhUva / aGgaliM sphoTayAmAsa / atinihnave-kazcit kenaciduktaH kaliGgeSu tvayA brAhmaNo hataH sa tadapanuvAna Aha-kaH kaliGgAn jagAma ko brAhmaNaM dadarza nAhaM kaligAn jagAma ityatyantamapaDnute / atigrahaNAdekadezApahnave hyastanyeva / na kaliGgeSu brAhmaNamahamahanam / 615 hazazvadyugAntaHpracchaye yastanI ca // 5 // 2 // 13 // paJcavarSa yugaM tasyAntarmadhyaM tatra pRcchayate yaH sa yugAntaHpRcchayaH / he zazvati ca prayujyamAne yugAntaHpraSTavye ca bhUtAnadyatane parokSe'rthe vartamAnAd dhAtoyastanI parokSA ca vibhaktI syAtAm / iti hAkarot / iti ha cakAra / zazvadakarot / zazvaccakAra / pracchathe-kimagacchastvaM mathurAm / kiM jagantha tvaM mathurAm / hazazvadyugAntaHpRcchaya iti kim / jaghAna kaMsaM kila vAsudevaH / vetyeva kRte bhUtAnadyatanamAtrabhAvinyA hyastanyAH pakSe siddhau bastanIvidhAnaM smRtyarthayoge'pi hyastanyeva yathA syAnna bhaviSyantItyevamartham / tena smarasi mitra kazmIreSdhiti hAdhyaimahi abhijAnAsi caitra zazvadadhyaimahItyAdi siddham / kriyAntarAkAGkSAyAM tu hazazvatprayoga eva na saMbhavatIti nodAhiyate / Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthaprakriyA ] siddhahaimabRhatpakriyA. 645 616 avivakSite // 2 // 2 // 14 // bhUtAnadyatane parokSe parokSatvenAvivakSite'rthe vartamAnAd dhAtohyastanI syAt / abhavat sagaro raajaa| ahan kaMsaM vAsudevaH / evaM ca parokSAnadyatane vivakSAvazAdadyatanIyastanIparokSAstisro vibhaktayaH siddhaaH| tathA ca anvanaipIt tato vAlI nyakSipaJcAGgadaM sugrIvaM poce sadbhAvamAgataH / rAkSasendrastato'bhaiSIt sainyaM samastaM so'yuyutsayat svayaM yuyutsayAzcakre / tathA 'abhUvastApasAH kecita paanndduptrphlaashinH| pArivrAjyaM tadAdatta marIcizca tRSArditaH // iti / 617 vAdyatanI purAdau // 5 / 2 / 15 // parokSe iti nivRttam / bhUtAnadyatane parokSe cAparokSe cArthe vartamAnAd dhAtoH purA ityAdAvupapade'dyatanI vA syAt / aparokSe hyastanyAH parokSe tu parokSAyA apvaadH| vAvacanAt pakSe yathAmApti te api bhavataH / avAtsuriha purA chaatraaH| avasaniha purA chAtrAH / Ughuriha purA chAtrAH / tadAbhASiSTa rAghavaH / tadAbhASata rAghavaH / babhASa rAghavastadA / bhUtAnadyatanaparokSe'dyatanI necchantyanye / evamuttarasUtre purAdiyoge vartamAnAm / hazazvacchabdayoge'pi purAdiyoge paratvAd viklpenaadytnii| iti ha purAkArSIt / akarot / cakAra / zazvat purAkArSIdakaroccakAra / bhUtamAtravivakSayA adyatanyAH siddhau purAdiyoge tadvacanaM smRtyarthahazazvatsmayoge sAmAnyavivakSayA adyatanI na bhavatIti jJApanArtham / 618 sme ca vartamAnA // 5 / 2 / 16 // bhUtAnadyatane parokSe'parokSe cArthe vartamAnAda dhAtoH smazabde purAdau copapade vartamAnA syAt / iti smopAdhyAyaH kathayati / pRcchati sma purodhasam / vasantIha purA chAtrAH / bhApate rAghavastadA / athAha varNI vidito mahezvaraH / yAvad giraH khe marutAM caranti / AdigrahaNamiha pUrvatra ca prayogAnusaraNArtham / evaM ca purAdiyoge'dyatanIyastanIparokSAvartamAnAcatasro vibhaktayaH siddhAH / smapurAyoge tu paratvAd vartamAnaiva / naTena sma purAdhIyate / evaM hazazvatsmayoge'pi / iti ha smopAdhyAyaH kathayati / zazvadadhIyate sma / trayayoge'pi evam / na ha sma vai purAgniraparazu kNaM dahatIti / 619 nanau pRSToktau saddhat // 5 / 2 / 17 // anadyatana iti nivRttam / pRSTasya dhAtvarthasyoktiH prativacanaM pRssttoktiH| nanuzabde upapade pRSToktau bhUte'rthe Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 646 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtamakaraNe vartamAnAd dhAtoH sadvat-vartamAna iva vartamAnA vibhaktiH syAt / sadvadvacanAdatra viSaye zatrAnazAvapi bhavataH / kimakArSIH kaTaM caitra / nanu karomi bhoH / nanu kurvantaM kurvANaM mAM pazya / kimayoyaH kiMciccaitra / nanu bravImi bhoH| nanu bruvantaM bruvANaM mAM pazya / pRSToktAviti kim / nanvakArSIcaitraH kaTam / ___620 nanvorvA // 5 / 2 / 18 // na nu ityetayoH zabdayorupapadayoH pRSToktau bhUte'rthe vartamAnAd dhAtorvA vartamAnA vibhaktiH sA ca sadvat / kimakArSIH kaTaM caitra / na karomi bhoH| na kurvantaM na kurvANaM pazya mAm / nAkArSam / kastatrAvocat / ahaM nu bravImi / bruvantaM bruvANaM tu mAM pazya / ahaM nvavocam / 5 621 paridevane // 5 // 3 // 6 // paridevanamanuzocanam / tasmin gamyamAne vartyati dhAtvarthe vartamAnAd dhAtoH zvastanI vibhaktiH syAt / anadyatanArtha ArambhaH / iyaM tu kadA gantA yaivaM pAdau nidadhAti / ayaM tu kadAdhyetA ya evamanabhiyuktaH / vizeSavidhAnAt kadAkarhilakSaNA vibhASA bAdhyate / 622 purAyAvatorvartamAnA / / 5 / 3 / 7 // purAyAvatornipAtayorupapadayorvartyati dhAtvarthevartamAnAd dhAtorvartamAnA vibhaktiH syAt / purA bhungkte| yAvad bhungkte| bhaviSyadanadyatane'pi paratvAd vartamAnaiva / purA zvo bhuGkte / yAvacchvo brajati / lAkSaNikatvAdiha na / mahatyA purA jeSyati grAmam / yAvaddAsyate tAvad bhokSyate / yatparimANamityarthaH / 693 kadAkonavA // 5 // 3 // 8 // kadAkorupapadayorvaya'tyarthe vartamAnAd dhAtorvartamAnA vA syAt / pakSe bhaviSyantIzvastanyAvapi / kadA bhuGkte / kadA bho. kSyate / kadA bhoktA / karhi bhuGkte / karhi bhokSyate iti / kahizabdasya anayatanArthavRttitvAna prAmoti, zvo gamiSyatItyAdivattu bhaviSyati / bhUte tu nityaM parokSAdayaH / kadA bubhuje / kadA bhuktavAn / kahi~ bubhuje / karhi bhuktavAn / 624 kiMvRtte lipsAyAm // 5 // 3 // 9 // vibhaktyantasya DataraDatamAntasya ca kimo vRttaM kiMvRttamiti vaiyAkaraNasamayaH / tena kiMtarAM kiMtamAmiti na kiMvRttam / tasminnupapade praSTulipsAyAM gamyamAnAyAM vaya'tyarthe vartamAnAd dhAtorvartamAnA vA syAt / pakSe bhaviSyantIzvastanyAvapi / labdhumicchA lipsA / ko bhavatAM bhikSA Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthaprakriyA] siddhahaimabRhatpakriyA. 647 dadAti dAsyati dAtA vA / kiMvRtta iti kim / bhikSAM dAsyati / lipsAyAmiti kim / kaH siddhapuraM yAsyati / 625 lipsyAsidvau // 8 // 3 // 10 // labdhumiSyamANa odanAdilipsyastasmAt siddhau svargAdyavAptilakSaNAyAM gamyamAnAyAM vaya'tyarthe vartamAnAd dhAtorvA vartamAnA syAt / pakSe bhaviSyantIzvastanyAvapi / akiNvRttaartho'ymaarmbhH| yo bhikSAM dadAti dAsyati dAtA vA sa svargalokaM yAti yAsyati yAtA vA / lipsyAt bhaktAt svargasiddhimAcakSANo dAtAraM protsAhayati / 626 paJcamyarthahetau // 5 // 3 // 11 // paJcamyarthaH praipAdistasya hetunimittamupAdhyAyAgamanAdi tasminnarthe vartyati vartamAnAd dhAtorvartamAnA vA syAt / pakSe bhaviSyantIzvastanyAvapi / upAdhyAyazcedAgacchati AgamiSyati AgantA vA atha tvaM suutrmdhiissv| atha khamanuyogamAdatsva / atra bhaviSyadupAdhyAyAgamanamadhyayanAdiviSayasya auSasyAtisargasya prAptakAlatAyAzca heturbhavati / 627 saptamI cordhvamauhartike // 5 // 3 / 12 // Urya muhUrtAd bhava UrdhvamauhartikaH / nAma nAmneti smaasH| uttarapadavRddhistvasmAdeva nirdezAt / paJcamyathaMhe to UrdhvamauhUrtike vaya'tyarthe vartamAnAd dhAtoH saptamI cakArAd vartamAnA ca vibhaktirdA syAt / pakSe bhaviSyantIzvastanyAvapi ! U muhUrtAdupari muhUrtasya paraM muhUrtAdupAdhyAyazcedAgacchet Agacchati AgamiSyati AgantA vA atha tvaM tarkama dhISva atha tvaM siddhAntamadhISva / 628 kriyAyAM kriyArthAyAM tumNakacbhadhiSyantI // 12 // 13 // veti nivRttam / yasmAd dhAtostumAdistadvAcyA yA kriyA sArthaH prayojanaM yasyAH sA kriyArthA / tasyAM kriyAyAmupapade vaya'tyarthe vartamAnAd dhAtostumNakacabhaviSyantIpratyayAH syuH| kartuM vrajati / kArako vrajati / kariSyomIti vrajati / bhoktuM vrajati / bhojako vrajati / bhokSye iti vrajati / kriyAyAmiti kim / bhikSiSye ityasya jttaaH| kriyArthAyAmiti kim / dhAvataste patiSyati vAsaH / atrAsti dhAvanakriyopapadam , na khasau patanArthamupAtteti na bhavati / NakatRcAviti sAmAnyena siddhe kriyArthIpapadabhAvinyA bhaviSyantyA bAdhA mA bhUditi NakavidhAnam / asarUpavidhinA Nako'pi bhaviSyatIti cedevaM tarhi asarUpavidhinA tRjAdayo mA Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe bhUvaniti punarNakajvidhAnam / tenaudanasya pAcako vrajati paktA vrajati paco vrajati vikSipo vrajatItyAdi na bhavati / 629 satsAmIpye sdvdvaa||5||41||smiipmev sAmIpyam / sato vartamAnasya sAmIpye bhUte bhaviSyati cArthe vartamAnAda dhAtoH sadvartamAnavat pratyayA vA syuH / satIti sUtrAdArabhyApAdaparisamAptevihitAH pratyayA bhUtabhaviSyatorvA atidizyante / kadA caitrAgato'si / ayamAgacchAmi / Agacchantameva mAM viddhi / vAvacanAd yathAprAptaM ca / ayamAgamam / esso'smyaagtH| kadA maitra gamiSyasi / epa gacchAmi / gacchantameva mAM viddhi| pakSe eSa gamiSyAmi gantAsmi / gamiSyantameva mAM viddhi / vatkaraNasya sAdRzyArthatvAt yenaiva prakRtyupapadopAdhyAdinA vizeSeNa vartamAne vihitAste naiva vizeSeNa bhUtabhaviSyatorapi bhavanti / kadA bhavAn somaM pUtavAn paviSyate vA / eSo'smi pavamAnaH / kadA bhavAniSTavAn yakSyate vaa| eSo'smi yajamAnaH / kadA bhavAn kanyAmalaMkRtavAn kariSyate vA / eSo'smyalaMkariSNuriti / sAmIpya iti kim / parudagacchat / varSeNa gamiSyati / . 630 bhUtavaccAzaMsye vA // 542 // anAgatasya priyasyArthasyAzaMsanaM prAptumicchA AzaMsA / tadviSaya AzaMsyaH / tasminnarthe vartamAnAd dhAtobhUtavaccakArAt sadvacca pratyayA vA syuH| AzaMsyasya bhvissyttvaadymtideshH| vAgrahaNAd yathAprApta ca / upAdhyAyazcedAgamat ete tarkamadhyagISmahi / upAdhyAyazcedAgata etaistrko'dhiitH| upAdhyAyazcedAgacchati ete trkmdhiimhe| pakSe upAdhyAyazcedAgamiSyati ete tarkamadhyeSyAmahe / upAdhyAyazcedAgantA ete tarkamadhyetAsmahe / sAmAnyasyAtideze vizeSasyAnatidezAt hyastanIparokSe na bhavataH / AzaMsya iti kim / upAdhyAya AgamiSyati tarkamadhyeSyate maitraH / 631 kSiprAzaMsAyobhaviSyantIsaptamyau / / 5 / 4 / 3 / / kSiprArtha AzaMsAthai copapade AzaMsye'rthe vartamAnAd dhAtoryathAsaMkhya bhaviSyantIsaptamyau vibhaktI syAtAm / bhuutvccetysyaapvaadH| upAdhyAyazcedAgacchati Agamat AgamiSyati AgantA kSipramAzu kharitamaraM zIghramete siddhAntamadhyeSyAmahe / sipAthai neti vaktavye bhaviSyantIvacanaM zvastanIviSaye'pi bhaviSyantI yathA syAdityevamartham / upAdhyAyazvecchaH zIghramAgamiSyati ete zvaH kSipamadhyeSyAmahe / AzaMsAthai khalvapi / upAdhyAya Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthapakriyA ] siddhahaimabRhatmakriyA. 649 cedAgacchati Agamat AgamiSyati AgantA AzaMse'vakalpaye saMbhAvaye yukto'dhiiy| dvayorupapadayoH saptamyeva zabdataH paratvAt / AzaMse zipamadhIyIya / 632 saMbhAvane siddhavat // 7 // 44 // hetoH zaktizraddhAnaM saMbhAvanam / tasmin viSaye'siddhe'pi vastuni siddhavat pratyayAH syuH / " samaye cetprayatno'bhUt udabhUvan vibhUtayaH / iSe cenmAdhavo'varSAt samapatsata zAlayaH // jAtazcAyaM mukhenduzcet bhRkuTipraNayI punaH / gataM ca vasudevasya kulaM nAmAvazeSatAm " // 633 nAnadyatanaH prabandhAsatyoH / / 5 / 4 / // prabandhaH sAtatyam / AsattiH sAmIpyam / tacca kAlataH / sajAtIyena kAlenAvyavahitakAlateti yAvat / dhAtarthasya prabandhe Asattau ca gamyamAnAyAM dhAtoranadyatanavihitaH pratyayo na syAt / bhUtAnadyatane hyastanI bhaviSyadanadyatane ca zvastanI vihitA tayoH pratiSedhaH / yAvajjIvaM bhRzamannaM dAsyati / yAvajjIvaM yukto'dhyApipat / yAvajjIvaM yukto'dhyApayiSyati / Asattau khalvapi-yeyaM paurNamAsyatikrAntA etasyAM jinamahaH prAvartiSTa, prvRttH| yeyaM paurNamAsyAgAminI asthAM jinamahaH pravartiSyate / dvau pratiSedhau ythaapraaptsyaabhynujnyaanaay| kecittu anadyatanavizeSavihitAnAmapi parokSAdInAM pratiSedhamicchanti / 634 eSyatyavadhau dezasyArvAgbhAge // 5 // 46 // dezasya yo'vadhistadvAcinyupapade dezasyaivArvAgbhAge ya eSyannarthastatra vartamAnAd dhAtoranadyatanavihitaH pratyayo na syAt / aprabandhArthamanAsattyarthaM ca vacanam / yadyapyanadyatana iti prakRtaM tathApIhaiSyatIti vacanAt zvastanyA eva niSedhaH / yo'yamadhvA gantavya A zatruJjayAt tasya yadavaraM valabhyAstatra dvirodanaM bhokSyAmahe dviH saktUn paataasmH| yo'ya madhvA gantavya A pATaliputrAt tasya yadavaramadhaM tatraudanaM bhokSyAmahe / eSyatIti kim / yo'yamadhvAtikrAnta A zatrujayAt tasya yadavaraM valabhyAstatra yuktA dviradhyaimahi, dviH saktUnapibAma / avadhAviti kim / yo'yamadhvA niravadhiko gantavyastasya yadavaraM valabhyAstatra dvirodanaM bhoktAsmahe, dviH saktUn pAtAsmaH / arvAgbhAga iti kim / yo'yamadhvA gantavya A zatrujayAt tasya yat paraM valabhyAstatra dvirodanaM bhoktAsmahe, dviH saktUn paataasmH| 82 Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ AkhyAtapakaraNe __635 kAlasyAnahorAtrANAm // 5 // 47 // kAlasya yo'vadhistadvAcinyupapade kAlasyaivAgbhiAge ya eSyannarthastatra vartamAnAd dhAtoranadyatanavihitaH pratyayo na syAt anahorAtrANAm na cet so'rvAgabhAgo'horAtrANAM saMbandhI syAt / yo'yamAgAmI saMvatsarastasya yadavaraM AgrahAyaNyAstatra jinapUjAM kariSyAmo'tithibhyo dAnaM dAsyAmahe / eSyatItyeva / yo'yaM saMvatsaro'tItastatra yuktA dviradhyaimahi / avadhAvityeva / yo'yamAgAmI niravadhikaH kAlastatra yadavaramAgrahAyaNyAstatra yuktA adhyetAsmahe / arvAgbhAga ityeva / parasmin vibhASA vakSyate / anahorAtrANAmiti kim / yo'yaM mAsa AgAmI tasya yo'varaH paJcadazarAtraH tatra yuktA dviradhyetAsmahe / yo'yaM triMzadrAtra AgAmI tasya yo'varo'rdhamAsastatra dvirodanaM bhoktAsmahe / yo'yaM triMzadrAtra AgAmI tasya yo'varaH paJcadazarAtrastatra dviH saktUn pAtAsma iti trividhe'pyahorAtrasaMbandhe mA bhUt / yogavibhAga uttarArthaH / bahuvacanaM kAlasyeti sAmAnAdhikaraNyabhramanirAsArtham / 636 pare vA // 5 / 4.8 // kAlasya yo'vadhistadvAcinyupapade kAlasyaiva parasmin bhAge'nahorAtrasaMbandhini ya eSyannarthastatra vartamAnAt dhAtoranadyatanavihitaH pratyayo vA na syAt / AgAminaH saMvatsarasyAgrahAyaNyAH parastAta dviH sUtramadhyeSyAmahe, adhyetAsmahe vA / prabandhAsattivivakSAyAmapi parakhAt ayameva vikalpaH / AgAminaH saMvatsarasyAgrahAyaNyAH parastAdavicchinnaM sUtramadhyeSyAmahe adhyetAsmahe vA / kAlasyetyeva / A zatruJjayAd gantavye'sminnadhvani valabhyAH parastAt dvirodanaM bhoktAsmahe / prabandhAsatyostu nityaM bhvissyntii| A zatruJjayAd gantavye'sminnadhvani valabhyAH parastAdavicchinnaM sUtramadhyeSyAmahe / para iti kim / arvAgbhAge pUrveNa nityaM pratiSedhaH / eSyatItyeva / atIte vatsare parastAdAgrahAyaNyAH mutra yuktA adhyaimahi / avadhAvityeva / yo'yamAgAmI niravadhikaH kAlastasya yatparamAgrahAyaNyAstatra dviradhyetAsmahe / anahorAtrANAmityeva / yo'yaM triMzadrAtra AgAmI tasya yaH paraH paJcadazarAtrastatra yuktA adhyetAsmahe / / . 637 bhUte // 5 / 4 / 10 // bhUte'rthe vartamAnAd dhAtoH kriyAtipattau satyAm saptamyarthe kriyAtipattirvibhaktiH syAt / saptamyutApyo Dhe' ityArabhya saptamyarthe - nena vidhAnam / tataH prAk 'votAt mAk' iti vikalpo vakSyate / dRSTo mayA bhavataH Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 651 vibhaktyarthaprakriyA] siddhahaimabRhatpakriyA. putro'nnArthI caMkramyamANaH aparazcAtithyarthI yadi sa tena dRSTo'bhaviSyat utAbhokSyata apyabhokSyata na tu dRSTo'nyena pathA gata iti na bhuktavAn / 638 votAt prAk // 5 / 4 / 11 // ' saptamyutApyoDhei ' ityatra yadutazabdasaMkIrtanaM tataH prAk saptamInimitte kriyAtipattau satyAM bhUte'rthe vartamAnAd dhAtorvA kriyAtipattiH syAt / kathaM nAma saMyataH sannanAgADhe tatrabhavAn AdhAyakRtam ase. viSyata dhiga gardAmahe / vAvacanAdyathAprAptaM ca / kathaM seveta ghig mardAmahe / utAt mAgiti kim / kAlo yadabhokSyata bhavAn / bhUta ityeva / eSyati nityameva / 639kSepe'pijAtvorvartamAnA / / 1 / 4 / 12 // bhUta iti nivRttam / kSepo gardA tasmin gamyamAne'pijAkhorupapadayordhAtorvartamAnA vibhaktiH syAt / kAlasAmAnye vidhAnAt kAlavizeSe vihitA api pratyayAH parasAdanena vAdhyante / api tatrabhavAn jantUn hinasti / jAtu tatrabhavAn bhUtAni hinasti / api saMyataH sannanAgADhe tatrabhavAnAdhAyakRtaM sevate dhig garhAmahe / iha saptamInimittAbhAvAt kriyAtipatane kriyAtipatti!dAhiyate / 640 kathami saptamI ca vA / / 5 / 4 / 13 // kathaMzabde upapade kSepe gamyamAne dhAtoH sarveSu kAleSu saptamI cakArAd vartamAnA ca vibhaktI vA syAtAm / vAvacanAdyathAprAptaM ca / kathaM nAma tatra bhavAn mAMsa bhakSayet , mAMsaM bhakSyati ghiga garhAmahe, anyAyyametat / pakSe ababhakSat / abhakSayat / bhakSayAzcakAra / bhakSayitA / bhakSayiSyati / atra saptamInimittamastIti bhUte kriyAtipatane vA kriyAtipattirbhavati / kathaM nAma tatra bhavAn mAMsamabhakSayiSyat / bhakSayet / bhakSayati / ababhakSat / abhakSayata / bhkssyaanyckaar| bhaviSyati tu kriyAtipatane nityameva kriyaatipttiH| kathaM nAma tatra bhavAn mAMsamabhakSayiSyat / na tu vartamAnAsaptamIbhaviSyantIzvastanyaH / kSepa ityeva / kathaM nAma tatrabhavAn sAdhUnapUpujat / evaM yathAprApti vartamAnAdayo bhavanti / 641 kiMvRtte saptamIbhaviSyantyau // 5 / 4 / 14 // kiMvRtte upapade kSepe gamyamAne dhAtoH saptamIbhaviSyantyau syAtAm / sarvavibhaktyapavAdaH / kiM tatrabhavAnanRtaM brUyAt / kiM tatra bhavAnanRtaM vakSyati / ko nAma kataro nAma katamo nAma yasmai tatra bhavAnanRtaM brUyAt , vkssyti| atrApi saptamInimittamastIti bhUte kriyAtipatane vA kriyAtipattiH / kiM tatra bhavAnanRtamavakSyat / pakSe brUyAt vakSyati ca / bhaviSyati Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 652 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtaprakaraNe tu nityam / kiM tatra bhavAnanRtamavakSyat / kSepa ityeva / kiM tatrabhavAn devaanpuupujdityaadi| 642 azraddhAmarSe'nyatrApi // 5 / 4 / 15 // kSepa iti nivRttam / azraddhA asaMbhAvanA / amarSo'kSamA / anyatrAkiMvRtte'pizabdAd kiMvRtte copapade'zraddhAmapayorgamyamAnayordhAtoH saptamIbhaviSyantyau syAtAm / sarvavibhaktyapavAdaH / vacanabhedAd yathAsaMkhyaM nAsti / azraddhAyAm / na zraddadhe na saMbhAvayAmi nAvakalpayAmi tatrabhavAnnAmAdattaM gRhNIyAt grahISyati / kiMvRtte'pi-na zraddadhe na saMbhAvayAmi nAvakalpayAmi kiM tatrabhavAnnAmAdattamAdadIta, adttmaadaasyte| amarSe-na marpayAmi na kSame dhig mithyA naitadasti tatrabhavAnnAmAdattaM gRhNIyAt , adattaM grahISyati / kiMvRtte'pi na marpayAmi na kSame dhig mithyA naitadasti kiM tatrabhavAnadattaM gRhNIyAt grahISyati / atrApi saptamInimittamastIti bhUte kriyAtipatane vA kriyaatipttiH| na zraddadhe na marSayAmi tatra bhavAnadattamagrahISyat pakSe gRhNIyAt grahISyati ca / bhaviSyati tu nityam / na zraddadhe na marSayAmi tatrabhavAnadattamagrahISyat / anyatrApIti kim / yadArthAt prakaraNAdvA zraddhAmarSayorgamyamAnakhAt tadvAcakenApyupapadena dhAtorna yogastadA mA bhUt / 643 kiMkilAstyarthayorbhaviSyantI // 1 / 4 / 16 // kiMkileti samudAyazabde'styarthe ca zabde upapade'zraddhAmarSayogamyamAnayordhAtobhaviSyantI syAt / saptamyapavAdaH / vacanabhedAdazraddhAmarSa iti yathAsaMkhyaM nAsti / na zraddadhe na marpayAmi kiMkila nAma tatrabhavAn prdaanupkrissyte| gandhanAdisUtreNa sAhase Atmanepadam / astyarthA astibhavatividyatayaH / na zraddadhe na marpayAmi asti nAma bhavati nAma vidyate nAma tatrabhavAn prdaaraanupkrissyte| atra saptamInimittaM nAstIti kriyAtipatane kriyAtipattirna / 644 jAtuyadyadAyado saptamI / / 5 / 4 / 17 // jAtu yad yadA yadi ityetekhUpapadeSu azraddhAmarSayorgamyamAnayordhAtoH saptamI syAt / bhaviSyantyapavAdaH / na zraddadhe na kSame jAtu tatrabhavAn surAM pibet , yattatrabhavAn surAM pibet , yadA tatrabhavAn surAM pibet , yadi tatrabhavAn surAM pibet / atra saptamInimittamastIti bhUte kriyAtipatane vA kriyaatipttiH| na zraddadhe na kSame jAtu tatrabhavAn surAmapAsyat / pakSe pibet / bhaviSyati tu nityam / jAtu tatrabhavAn murAmapAsyat / Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthaprakriyA ] siddhahamabRhatmakriyA. 653 645 kSepe ca yaccayatre // 1 / 4 / 18 // yaccayatrazabdayorupapadayoH kSepe zraddhAmarSayozca gamyamAnayordhAtoH saptamI syAt / azraddhAmarSayorbhaviSyantyAH kSepe tu sarvavibhaktInAmapavAdaH / dhig gamihe yacca tatrabhavAnasmAnAkrozet / yatra tatrabhavAnasmAnAkrozet / na zraddadhe na kSame yacca tatrabhavAn parivAdaM kathayeta / atrApi saptamInimittamastIti bhUte kriyAtipatane vA kriyaatipttiH| dhig garhAmahe na zraddadhe na kSame yacca yatra vA ttrbhvaansmaanaakrokssyt| pakSe Akrozet / bhaviSyati tu nityam / dhig garhAmahe na zraddadhe na kSame yacca yatra vA tatrabhavAn parivAdamakathayiSyat / 646 citre // 5 / 4 / 19 // citramAzcaryam / tasmin gamyamAne yaccayatrayorupapayordhAtoH saptamI syAt / sarvavibhaktyapavAdaH / citramAzcaryamadbhutaM vismayanIyaM yacca tatrabhavAnakalpyaM sevet| yatra tatrabhavAnakalpyaM sevet| atrApi saptamInimittamastIti bhUte kriyAtipatane vA kriyaatipttiH| citraM yacca yatra vA tatrabhavAnakalpyamaseviSyata / pakSe seveta / bhaviSyati tu nityam / citraM yacca yatra vA tatrabhavAnakalpyamaseviSyata / 647 zeSe bhaviSyantyayadau // 1 / 4 / 20 // zeSe yaccayatrAbhyAmanyasminnupapade citre gamyamAne dhAtorbhaviSyantI vibhaktiH syAt ayadau-yadizabdazcenna prayujyate / sarvavibhaktyapavAdaH / citramAzcaryamandho nAma parvatamArokSyati / badhiro nAma vyAkaraNaM zroSyati / mUko nAma dharma kathayiSyati / atra saptamInimittaM nAstIti na kriyAtipattiH / zeSa iti kim / yaccayatrayoH pUrveNa saptamyeva / ayadAviti kim / Azcartha yadi sa bhuJjIta / citraM yadi so'dhIyIta / atra azraddhApyastIti 'jAtuyadyadAyado saptamI' ityanena satamI / 648 saptamyutApyorbADhe ! / 5 / 4 / 21 // bADhe'rthe vartamAnayorutApyorupapadayordhAtoH saptamI syAt / sarvavibhaktyapavAdaH / uta kuryAt / api kuryAt / bADhaM krissytiityrthH| bADha iti kim| uta daNDaH ptissyti| apidhAsyati dvAram / praznaH pidhAnaM ca yathAkramaM gamyate / votAtmAgiti nivRttam / itaHprabhRti saptamInimitte sati bhUte bhaviSyati ca kriyAtipatane nityaM kriyAtipattiH / utAkariSyat / apyakariSyat / 649 saMbhAvane'lamarthe tadarthAnuktau // 5 / 4 / 22 // alamo'rthaH sAmarthya, Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 654 siddhahaimabRhatprakriyA. [AkhyAtapakaraNe tadviSaye saMbhAvane zraddhAne gamyamAne tadarthasyAlamarthArthasya zabdasyAnuktAvaprayoge dhAtoH saptamI syAt / sarvavibhaktyapavAdaH / zakyasaMbhAvane-api mAsamupavaset / api puNDarIkAdhyayanamahAdhIyIta / api skandakoddezaM yAmenAdhIyIta / azakyasaMbhAvane-api zirasA parvataM bhindyAt / api khArIpAkaM bhuJjIta / api samudra dobhA taret / alamartha iti kim / nidezasthAyI me jinadattaH prAyeNa gamiSyati / tadarthAnuktAviti kim / vasati cet surASTreSu vandiSyate'lamujayantaM, zaktazcaitro dharma kariSyati / atra saptamInimittamastIti bhUte bhaviSyati kriyAtipatane nityaM kriyAtipattiH / api parvataM zirasA'bhetsyat / tathA kAkinyA hetorapi mAtuH stanaM chinyAta ityatra 'kSepe'pijAlorvartamAnA' iti vartamAnAM bAdhitA citramAzcaryamapi zirasA parvataM bhindyAdityatra tu 'zeSe bhaviSyantyayadau ' iti bhaviSyantI ca bAdhilA paratvAdanena saptamyeva / 650 ayadi zraddhAdhAtau na vA // 54 // 33 // zraddhA saMbhAvanA, tadarthe dhAtAvupapade'lamarthaviSaye saMbhAvane gamyamAne dhAtoH saptamI vA syAt ayadiyacchabdazcenna prayujyate / pUrveNa nityaM prApte vikalpaH / zraddadhe saMbhAvayAmi avakalpayAmi bhuJjIta bhavAn / pakSe yathAmAptam / bhokSyate bhavAn , abhukta bhavAn , abhuGkta bhvaan| ayadIti kim / saMbhAvayAmi yadbhuJjIta bhavAn / zraddhAdhAtAviti kima / api zirasA parvataM bhindyAt / ubhayatra pUrveNa nityaM saptamI / atrApi saptamInimittastIti bhUte bhaviSyati ca kriyAtipatane nityaM kriyaatipttiH| saMbhAvayAmi nAbhokSyata bhavAn / 651 satIcchArthAt // 5 // 4 // 24 // sati vartamAne'rthe vartamAnAdicchArthAd dhAtoH saptamI vA syAt pakSe tu vartamAnaiva / icchet / icchati / uzyAt / vaSTi / kAmayeta / kAmayate / vAJchet / vAJchati / 'kSepe'pijAkhorvartamAnA' ityAdAvapi parasAdayameva vikalpaH / api saMyataH sannakalpyaM sevitumicchet / api saMyataH sannakalpyaM sevitumicchati dhig garhAmahe / bhUtabhaviSyatorabhAvAt satyapi saptamInimitte satyapi ca kriyAtipatane kriyAtipattirna / 652 vaya'ti hetuphale / / 5 / 4 / 25 // hetuH kAraNaM, phalaM kAryam / hetubhUte phalabhUte ca vaya'tyarthe vartamAnAd dhAtoH saptamI vA syAt / yadi gurUnupAsIta Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthaprakriyA] siddhahaimabRhatsaMkriyA. zAstrAntaM gacchet / yadi gurUnupAsiSyate zAstrAntaM gmissyti| atra gurUpAsanaM hetuH zAstrAntagamanaM phalam / vaya'tIti kim / dakSiNena cedyAti na zakaTaM paryAbhavati / kecitta sarveSu kAleSu sarva vibhaktyapavAdaM saptamI manyante / dakSiNena ceyAyAt na zakaTaM paryAbhavet / dakSiNena cedyAsyati na zakaTaM paryAbhaviSyati / dakSiNena cedyAti na zakaTaM paryAbhavati / dakSiNena cedayAsIna zakaTaM paryAbhUt / atrApi saptamInimitamastIti bhaviSyati kriyAtipatane kriyaatipttiH| dakSiNena cedayAsyanna zakaTaM paryAbhaviSyat / katham amajhyadvasudhA toye cyutshailendrvndhnaa| nArAyaNa iva zrImAn yadi tvaM nAdhariSyathAH' iti| vaya'tyevAyaM pryogH| kecittu bhUta icchanti / haniSyatIti palAyiSyate, varSiSyatIti dhAviSyatItyatra tu hetuphalabhAvasya itizabdenaiva dyotitatvAt saptamI na / 653 kAmoktAvakaJciti // 1 / 4 / 26 // veti nivRttam / kAma icchA tasyoktiH pravedanaM tasyAM gamyamAnAyAM dhAtoH saptamI syAt akaJciti-na cet kaccicchabdaH prayujyate / sarva vibhktypvaadH| kAmo me bhuJjIta bhavAn / icchA me abhiprAyo me zraddhA me abhilASo me adhIyAta bhavAn / akacitIti kim / kacijjIvati me maataa| atra saptamInimittamastIti bhUte bhaviSyati ca kriyAtipatane nityaM kriyAtipattiH / kAmo me'bhokSyata bhavAn / 684 icchArthe saptamIpaJcamyau // 5 / 4 / 27 // icchArthe dhAtAvupapade kAmoktau gamyamAnAyAM dhAtoH saptamIpaJcamyau syAtAm / sarvavibhaktyapavAdau / icchAmi bhuJjIta bhavAn / icchAmi bhuktAM bhavAn / kAmaye prArthaye abhilaSAmi vazmi adhIyIta bhavAn , adhItAM bhavAn / kAmoktAvityeva / icchayA icchataH kAmayamAnaH kAmayamAnasya bhuGkte / nAtra prayoktuH kaamoktiH| atra satyapi saptamInimitte icchArtha upapade kAmoktau kriyAtipatanasya asAmarthyenAsaMbhavAt kriyAtipattirna / kecittu 'saptamyutApyorbADhe ' ityata Arabhya yatra saptamyA eva kevalAyA nimittamasti na vibhaktyantarasahitAyAstatraiva kriyAtipatane kriyAtipattirbhavatIti manyante / ___655 praiSAnujJAvasare kRtyapaJcamyau // 5 // 4 // 29 // praiSAdiviziSTe karnAdAvarthe dhAtoH kRtyapratyayAH paJcamI ca vibhaktiH syAt / nyatkArapUrvikA preraNA Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 656 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe auSaH / anujJA kAmacArAnumatiH / atisarga iti yAvat / avasaraH praaptkaaltaa| nimittbhuutkaalopntiH| bhavatA khalu kaTaH kAryaH kartavyaH karaNIyaH kRtyaH / bhavAn kaTaM karotu / bhavAn hi preSito'nujJAtaH / bhavato'vasaraH kttkrnne| yadyapi kRtyAH sAmAnyena bhAvakarmaNovihitAstathApi sarvapratyayApavAdabhUtayA paJcamyA bAdhyeraniti punrvidhiiynte| anujJAyAM kecit sptmyevetyaahuH| atisRSTo bhavAn grAmaM gacchet / 656 saptamI cordhvamauhartike // 5 // 4 // 30 // Urdhva muhUrtAdupari muhUrtasya bhavo'rtha UrdhvamauhUrtikaH / tasmin vartamAnAd dhAtoH praiSAdiSu gamyamAneSu saptamI kRtyAH paJcamI ca syuH / Urdhva muhUrtAt kaTaM kuryAd bhavAn / kAryaH kartavyaH karaNIyaH kRtyaH kaTo bhavatA / kaTaM karotu bhavAn / bhavAn hi preSito'nujJAto bhavato'vasaraH kttkrnne| ___657 icchArthe karmaNaH saptamI // 89 // icchArthe dhAtAvupapade tulyakaI ke'rthe vartamAnAtkarmabhUtAddhAtoH saMbandhe saptamI vibhaktiH syAt / karmatvaM tulyakartRkatvaM ca dhAtoH shrutvaaduppdaapeksse| bhuJjIyetIcchati / bhuJjIyeti vaanychti| bhuJjIyeti kAmayate / icchArtha iti kim / bhojako vrajati / karmaNa iti kim / icchan karoti / atra karotIcchatyorlakSyalakSaNabhAvo na tu krmkriyaabhaavH| tulyakartRka iti kim / icchAmi bhuktAM bhavAn / 658 sme paJcamI // 5 // 4 // 31 // smazabde upapade praiSAdiSu gamyamAneSu UrdhvamauhUrtike'rthe vartamAnAddhAtoH paJcamI syAt / kRtyAnAM sptmyaashcaapvaadH| Urca muhUrtAd bhavAn kaTaM karotu sma / bhavAn hi preSito'nujJAto bhavato'vasaraH kttkrnne| 659 adhISTau // 5 / 4 / 32 // UrdhvamauhUrtika iti nivRttaM pRthagyogAt / sme upapade'dhISTAvadhyeSaNAyAM gamyamAnAyAM dhAtoH paJcamI syAt / saptamyapavAdaH / aGga sma vidvannaNuvratAni rakSa zikSAH pratipadyasva / 660 kAlavelAsamaye tumvAvasare // 5 // 4 // 33 // kAlavelAsamayazabdeSUpapadeSvavasare gamyamAne dhAtostum pratyayo vA syAt / kAlo velA samayo vA Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthaprakriyA ] siddhahemabRhatmakriyA. bhoktum / vAvacanAdyathAprAptaM ca / kAlo bhoktvysy| Urdhva muhUrtAt kAlo bhoktam / Urdhva muhUrtAd bhoktuM sma kAlaH / aGga sma rAjan bhoktuM kAla ityeteSu paratvAttumeva / avasara iti kim / kAlaH pacati bhUtAni / kAlo'tra dravyaM na bvsrH| 661 saptamI yadi // 5 / 4 / 34 // yadi-yacchabdaprayoge sati kAlAdiSUpapadeSu dhAtoH saptamI syAt / tumo'pvaadH| kAlo yadadhIyIta bhavAn / velA yad bhuJjIta bhavAn / samayo yacchayIta bhavAn / bahulAdhikArAtkAlo yadadhyayanasya .velA yojanasya samayo yacchayanasya ityAyapi bhavati / 662 zaktArhe kRtyAzca / / 5 / 4 / 35 // zakte'rhe ca kartari gamyamAne dhAtoH kRtyAH saptamI ca syAt / bhavatA khalu bhAro vAhyaH voDhavyaH vahanIyaH udheta / bhavAn bhAraM vahet / bhavAn hi shktH| ahe-bhavatA khalu kanyA vAhyA voDhavyA vahanIyA / bhavAn khalu kanyAM vahet / bhavatA khalu chedasUtraM vAhyaM voDhavyaM vahanIyam / bhavAn khalu chedasUtraM vahet / bhavAnetadarhati / saptamyA bAdho mA bhUditi kRtyagrahaNam / bahuvacanamihottaratra ca yathAsaMkhyanivRttyartham / / 663 dhAtoH saMbandhe pratyayAH // 5 // 4 // 41 // dhAtuzabdena pAvartha ucyate / dhAvAnAM saMbandhe vizeSaNavizeSyabhAve sati ayathAkAlamapi pratyayAH sAdhavaH syuH| vizvadR vAsya putro bhavitA / kRtaH kaTaH zvo bhavitA / bhAvi kRtyamAsIt / vizvadRzveti bhUtakAlaH pratyayo bhaviteti bhUtakAlena pratyayenAbhisaMbadhyamAnaH sAdhubhavati / evaM kRtaH kaTaH zvo bhaviteti / bhAvi kRtyamAsIdityatra tu bhAvIti bhaviSyatkAlaH pratyayaH AsIditi bhUtakAlena pratyayenAbhisaMbadhyamAnaH sAdhurbhavati / vizeSaNaM guNavAd vizeSyakAlamanurudhyate / tena viparyayo na / tathA tyAdhantamapi yadA'paraM tyAvantaM pati vizeSaNatvenopAdIyate tadA tasyApi samudAyavAkyArthApekSayA kAlAnyatvaM bhavatyeva / " sATopamurvImanizaM nadanto yaiH plAvayiSyanti samantato'mI / tAnyekadezAnnibhRtaM payodheH so'mbhAMsi meghAn pibato dadarza " // atra plAvayiSyantIti bhaviSyadarthasya dadarzati bhUtAnugamaH / bahuvacanAt adhAladhikAravihitA api pratyayAstaddhitA dhAtusaMbandhe sati kAlabhede sAdhavaH / gomaanaasiit| gomAn bhavitA / astivivakSAyAM hi mturuktH| sa kAlAntare na syAt iti / Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 658 siddhahaimabRhatpakriyA. [AkhyAtaprakaraNe 664 bhRzAbhIkSaNye hisvau yathAvidhi tadhvamau va tayuSmadi // 5 // 4 // 42 // guNakriyANAmadhizrayaNAdInAM kriyAntarairavyavahitAnAM sAkalyaM phalAtireko vA bhRzatvam / pradhAnakriyAyA vikledAdeH kriyAntarairavyavahitAyAH paunaHpunyamAbhIkSNyam / tadviziSTe sarvakAle'rthe vartamAnAd dhAtoH sarvavibhaktisarvavacanaviSaye histrau paJcamIsaMvadhinau syAtAm yathAvidhi dhAtoH saMvandhe yata eva dhAtoryasminneva kArake hisvau vidhIyete tasyaiva dhAtostatkArakaviziSTasyaiva saMbandhe'nuprayogarUpe sati, yathA tadhvamau hivasAhacaryAt paJcamyA eva saMbandhinau tayoH tavamoH saMbandhI bahutvaviziSTo yuSmat tasmi~stayuSmadi abhidheye bhavata; cakArAddhisyau yathAvidhi dhAtoH saMbandhe / lunIhi lunIhItyevAyaM lunAti / anuprayogAt kAlavacanabhedo'bhivyajyate / lunIhi lunIhItyevemau luniitH| lunIhi lunIhItyevepe lunanti / lunIhi lunIhItyeva tvaM lunAsi, yuvAM lunIthaH yUyaM lunItha / lunIhi lunIhItyevAhaM lunAmi, AvAM lunIvaH vayaM luniimH| evaM lunIhi lunIhItyevAyamalAvIt / lunIhi lunIhItyevAyamalanAt / lunIhi lunIhItyevAyaM lulAva / lunIhi lunIhItyevAyaM lavitA / lunIhi lunIhItyevAyaM laviSyati / lunIhi lunIhItyevAyaM lunIyAt / lunIhi lunIhItyevAyaM lunAtu / lunIhi lunIhItyevAyaM lUyAt / evamadhISvAdhISvetyevAyamadhIte, imAvadhIyAte ime'dhIyate / adhISvAdhISvetyeva samadhISe, yuvAmadhIyAthe yUyamadhIdhve / adhISvAdhISvetyevAhamadhIye, AvAmadhIvahe yUyamadhImahe / tathA adhISvAdhISvetyevAyamadhyagISTa / adhISvAdhISvetyevAyamadhyaita / adhISvAdhISvetyevAyamadhijage / adhISvAdhISvetyevAyamadhyeSyate / adhISvAdhISvetyevAyamadhyetA / adhISvAdhISvetyevAyamadhIyIta / adhISvAdhISvetyevAyamadhItAm / adhISvAdhISvetyevAyamadhyeSISTa / evaM sarvavibhaktivacanAntareSvapi hisaabudaahrnniiyau| evaM bhAvakamaNorapi / zayyasva zayyasvetyeva zayyate azAyi zAyiSyate bhvtaa| lUyasva lUyasvetyeva lUyate alAvi lAviSyate kedaarH| tadhvamau ca tdyussmdi| lunIta lunItetyeva yUyaM lunItha / lunIhi lunIhItyeva yUyaM luniith| adhIdhvamadhIdhvamityeva yUyamadhIdhve / adhISvAdhISvetyeva yUyamadhIdhve / tathA lunIta lunItetyeva yUyamalAviSTa / lunIhi lunIhItyeva yUyamalAviSTa / adhIdhvamadhIdhvamityeva yUyamadhyaivam / adhISvAdhISvetyeva yUyamadhyagITvam / evaM hyastanyAdiSyapyudAhAryam / yathAvidhIti kim / lunIhi lunIhItyevAyaM lunAti / chinatti lUyate veti dhAtoH saMbandhe mA bhUt / adhISvAdhISvetyevAyamadhIte / paThati adhIyate veti dhAtoH saMbandhe mA bhUt / lunIta lunItetyeva Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vibhaktyarthaprakriyA] siddhahaimabRhatprakriyA. 659 yUyaM lunItha / chintheti dhAtoH saMbandhe mA bhUt / adhIdhvamadhIdhvamityeva yUyamadhIdhve / paThatheti dhAtoH saMvandhe mA bhUt / lunIhi lunIhItyAdau ca bhRzAbhIkSNye dvivacanam / nanu ca bhRzAbhIkSNyayoryaGapi vidhIyate na tu tatra dvivacanam / iha tu dvivacanamityatra ko hetuH ? ucyate / yaG svArthikatvAt prakRtyapAdhI bhRzAbhIkSNye samartho'vadyotayitum iti tadabhivyaktaye dvivacanaM nApekSate / hisvAdayastu kartRkarmabhAvArthatvenAsvArthikatvAdasamarthAH prakRtyarthopAdhI bhRzAbhIkSNye avadyotayitumiti tadavadyotanAya dvivacanamapekSante iti / bhRzAbhIkSNye dvitvaM tu anena-- 665 bhRzAbhIkSaNyAvicchede dviH prAktamavAdeH // 7 // 4 // 73 // kriyAyAH sAkalyamavayavakriyANAM kAtsnye bhRshaarthH| paunaHpunyamAbhIkSNyam / sAtatyaM kriyAntarairavyavadhAnamavicchedaH / eteSu dyotyeSu yat padaM vAkyaM vA vartate tat tamavAdipratyayebhyaH prAgeva dvirucyate / bhRze-lunIhi lunIhItyevAyaM lunAti / AbhIkSNyebhoja bhojaM vrajati / avicchede-pacati pacati / bhRzAdayazca kriyAdharmA iti kriyApadamevAtra saMvadhyate / kriyAvizeSaNasyApi kriyAtvenAdhyavasAyAt bhRzAdiyoge dvivacanaM bhavati / yathA punaH punaH pacati / yadA tu kriyArUpatA na vivakSyate tadA 'navA guNaH sadRze rit' iti sAdRzye dvirvacanaM bhvti| mandaM mandaM tudati / stokaM stokaM astamayati / eteSviti kim / lunIhi, bhuktvA brajati / bhRzAbhIkSNyayoryaGiti yaGantamuktArthatvAnna dvirucyate / yadA tu bhRzArtha yaG tadAbhIkSNyArthAbhivyaktaye dvirvacanaM pApacyate pApacyate iti / yadA tu tatpratipAdanAya paJcamI vidhIyate tadA tasyA dvivecanasahAyAyA evAbhIkSNyapratipAdane sAmathye ktvANamoriveti dvivacanamapi bhavati / pApacyasva pApacyasveti / prAktamavAderiti kim / pacatipacatitamAm / pacatipacatitarAm / atra tamavAderAtizAyikAtpUrvameva dvivacanaM pazcAttamavAdiH / anyathA hyaniyamaH syAt / 666 pracaye navA sAmAnyArthasya // 5 // 4 // 43 // bhRzAbhIkSNye yathAvidhIti ca nAnuvartate / pracayaH smuccyH| svataH sAdhanabhedena vA bhidyamAnasya ekatrAnekasya dhAtvarthasyAdhyAvApa iti yAvat / tasmin gamyamAne sAmAnyArthasya dhAtoH saMbandhe sati dhAtoH parau hisvau tadhvamau ca tadyuSmadi vA syAtAm / zrIhIna vapa lunIhi punIhi ityeva yatate ceSTate samIhate yatyate ceSTayate samIdyate / pakSe trIhIn vapati lunAti punAtItyeva yatate yatyate / devadatto'ddhi gurudatto'ddhi jinadatto'ddhi Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [kRdanta 660 siddhahaimabRhatmakriyA. ityeva bhuJjate bhujyate / pakSe devadatto'tti gurudatto'tti jinadatto'tti ityeva bhuJjate bhujyate / grAmamaTa vanamaTa girimaTetyevATati ghaTate aThyate ghaTyate / pakSe grAmamaTati vanamaTati girimaTatItyevATati ghaTate adyate ghaTyate / saktUn piba dhAnAH khAda odanaM bhuGkSavetyevAbhyavaharati abhyavahiyate / pakSe saktUn pibati dhAnAH khAdati odanaM bhuGkte ityevAbhyavaharati abhyavahiyate / sUtramadhISva niyuktimadhISva bhASyamadhISvetyevAdhIte paThati adhIyate paThyate / pakSe sUtramadhIte niyuktimadhIte bhASyamadhIte ityevAdhIte paThati adhIyate paThyate / tadhvamau ca tayuSmadi / vrIhIn vapata lunIta punItetyeva yatadhve ceSTadhve samIhadhve / vrIhIn vapa lunIhi punIhi ityeva yatadhve ceSTadhve samIhadhve / pakSe vrIhIn vapatha lunItha punIthetyeva yatadhve ceSTadhve samIhadhve / grAmamaTata vanamaTata girimaTatetyevATatha ghaTadhve / grAmamaTa vanamaTa girimaTetyevATatha ghaTadhve / pakSe grAmamaTatha vanamaTatha girimaTathetyevATatha ghaTadhve / sUtramadhIdhvaM niyuktimadhIdhvaM bhASyamadhIdhvamityevAdhIdhve paThatha / sUtramadhISva niyuktimadhISvetyevAdhIdhve paThatha / pakSe sUtramadhIdhve niyuktimadhIdhve bhASyamadhIdhve ityevAdhIdhve paThatha / evaM vacanAntare trikAntare vibhaktyantare'pyudAhAryam / sAmAnyArthasyeti kim / brIhIna vapa lunIhi punIhItyeva vapati lunAti punAtIti mA bhUt / grAmamaTa vanamaTa girimaTetyeva grAmamaTati vanamaTati girimaTatIti ca mA bhUt / kArakabhedenATatItyasya sAmAnyA. rthatvAbhAvAt / // iti vibhaktyarthaprakriyA // // atha kRdantaprakriyA // -tatra // prathamaM kRtyapratyayAH // 667 A tumo'tyAdiH kRt // 5 // 1 // 1 // dhAtorvidhIyamAnastyAdivarjito vakSyamANaH pratyayastumamabhivyApya kRtsaMjJaH syAt / ghanaghAtyaH / udakevizIrNam / godAyo vrajati / atyAdiriti kim / paNiste / kRtmadezAH tikRtau naamniityevmaadyH| Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 668 bahulam // 12 // adhikAro'yam / kRtpatyayo yathAnirdiSTAt arthAderanyatrApi bahulaM syAt / pAdAbhyAM hiyate paadhaarkH| gale copyata iti glecopkH| muhyatyanenAtmeti mohanIyaM karma / snAti teneti snAnIyaM cUrNam / evaM yaaniiyo'shvH| dIyate tasmai iti daaniiyo'tithiH| saMpradIyate'smai iti saMpradAnam / evaM spRhaNIyA vibhuutiH| samAvartate tasmAditi samAvartanIyo guruH| evamudejanIyaH khalaH / tiSThantyasminniti sthAnIya nagaram / evaM zayanIyaH plyngkH| 669 kartari // 5 // 1 // 3 // kRtpratyayo'rthavizeSanirdezamantareNa kartari syAt / kaarkH| kartA / pcH| nndnH| 670 vyApye ghurakelimakRSTapacyam // 5 // 1 // 4 // ghura kelima ityeto pratyayau kRSTapacyazabdazca vyApye kartari syAditi veditavyam / ghuro vakSyate / kelimo'ta eva vacanAd jJAyate / kRSTapacye yazca / bhajyate svayameva bhaGguraM kASTham / evaM bhiduraH kuzUlaH chidurA rjjuH| bhAsamidividAM kartaryeva ghuraH karmakarturasaMbhavAt / bhAsate ityevaMzIlo bhaasurH| evaM meduraH / vidurH| kecicchidibhidorapi kartari ghuramicchanti / doSAndhakArabhiduro dRptArivakSazchidura iti / pacyante svayameva pacelimA maassaaH| evaM bhidelimaastnnddulaaH| kRSTe pacyante svayameva kRSTapacyAH shaalyH| 671 saGgate'jaryam // 5 // 1 / 5 // saMgamanaM saMgatam / tasmin kartaryabhidheye napUrvAnjIyateryapratyayo nipaatyte| na jIryatIti ajayamAyasaMgatam / mRgairajarya jarasopadiSTam / sAmAnyavizeSabhAvena cobhayorapi prayogo bhavati / tena saMgatamAryeNa rAmAjaya kuru drutam / ajaya saMgataM no'stu / saMgata iti kim / ajaraH paTaH / ajaritA kambalaH / kartarItyeva / ajAyeM saMgatena / 672 rucyAvyathyavAstavyam // 5 / 1 / 6 / / ete kartari nipAtyante / rocaternapUrvAt vyathatezca kyap pratyayo vasatestu tavyaN nipAtyate / rocate iti rucyo modako maitrAya / na vyathate ityavyathyo muniH| vasatIti vAstavyaH / 673 bhavyageyajanyaramyApAtyAplAvyaM na vA // 17 // ete kartari vA nipAtyante / bhAvakarmaNoH prAptayoH pakSe kartari vidhAnArthamidam / bhUgAyatirama Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 662 siddhahaimabRhatprakriyA. [kRdanta yatibhyo yo yaH pratyayo yazca janerAGpUrvAbhyAM ca patiplubhyAM dhyaNa sa kartari vA nipAtyate / bhavatyasAviti bhavyaH / pakSe bhavyamanena / gAyatIti geyo mANavakaH sAnAm / geyAni mANavakena sAmAni / jAyate'sAviti janyaH / janyamanena / ramayatyasau ramyaH / ramyate ramyaH / ApatatyasAvApAtyaH / ApAtyamanena / Aplavate'sAvAplAvyaH / AplAvyamanena / 674 pravacanIyAdayaH // 2 // 18 // pravacanIyAdayaH kartaryanIyapratyayAntA vA nipAtyante / pravakti prabrUte vA pravacanIyo guruH zAsanasya / pravacanIyaM guruNA zAsanam / upatiSThata iti upasthAnIyaH ziSyo guroH / upasthAnIyaH ziSyeNa guruH| evaM ramayatIti ramaNIyo dezaH / madayatIti madanIyA yoSit / dIpayatIti dIpanIyaM cUrNam / mohayatIti mohanIyaM karma / jJAnamANotIti jJAnAvaraNIyam / evaM darzanAvaraNIyam / 675 asarUpo'pavAde votsargaH prAk ktaH / / 5 / 1 / 16 / / itaH sUtrAdArabhya striyAM ktirityataH prAk yo'pavAdastadviSaye'pavAdenAsamAnarUpa utsarga autsargikaH pratyayo vA syAt / avazyalAvyam / avazyalavitavyam / avazyalavanIyam / jnyH| jJAtA / jJAyakaH / nndnH| nndkH| nandayitA / asarUpa iti kim / ghyaNi yo na syAt / kAryam / Davipaye'N na syAt / godaH / anuvandho'prayogI iti sArUpyameva / prAkkteriti kim / kRtiH / citiH / rakSitam / rakSaNam / ghanAdina / cikIrSA / jihIrSA / ktina / ISatpAnaH / supaanH| duSpAnaH / khal na / apavAdatyAdiviSaye tu asarUpo'pyutsargatyAdina pravartata iti 'zrusada ' ityAdisUtre vAgrahaNena jnyaapyissyte| 676 te kRtyAH // 5 // 1 // 47 // dhyaNa tavya anIya ya kyap ityete pratyayAH kRtyasaMjJAH syuH / 677 varNavyaJjanAd dhyaN // 1 / 1 / 17 // RvarNAntAd vyaJjanAntAca dhAtoyeN pratyayaH syAt / kAryam / hAryam / 678 kte'niTazcajoH kagau ghiti // 4 / 1 / 111 // kte'niTo dhAtozcakArajakArayoH sthAne ghiti pratyaye yathAsaMkhyaM kagau syAtAm / pAkyam / vAkyam / Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 663 nanu udAjaH samAjaH ityatra ajeH kte'niTvAt gatvaM prApnoti / naivam / kte'niTa iti vidyamAnasya vizeSaNam / ajestu vIbhAvena asattvAd gatvaM na / kta iti kim / arcaH / aya'm / yAcyam / rocyam / arcAdayo hi arkaH yAcyA rukmamiti prayogeSvaniTo'pi kte seTa iti katvaM na / dhitIti kim / pacanam / tyajanam / 679 nyngkdgmeghaadyH||4|1|112|| nyaGkvAdayaH kRtakalA udgAdayaH kRtagavA meghAdayaH kRtaghakhA nipAtyante / nyaJcerupratyaye nykuH| tazcivaJcizucInAM raki takram , vakram , shukrH| zucirucyorghatri zokaH, rogaH / kte seTlAnna pAmoti / gho'nyatra zocyam , rocyam / zvapAkaH / maaNspaakH| piNDapAkaH / kapotapAkaH / uluukpaakH| paceH 'karmaNo'Na' ityaNi sati aNabhAve zvapaca ityaadi| nIcepAka; / dUrepAkaH / phlepaakH| kssnnepaakH| paceIMce pacyate svayameveti karmakartaryaci dIrghatvaM ca nipAtanAt / tatpuruSe kRtIti bahulAdhikArAt saptamyA alup / ukArAntA api gaNe paThyante / nIcepAkuH / phalepAkuH / dUrepAkuH / kssnnepaakuH| ata eva nipaatnaadukaarH| nIcepAkA dUrepAkA phalepAkA ityAvantA api / anubravItItyac anuvaakH| somaM pravaktItyaNa somprvaakH| uceH nyucyati samavaitIti lihAyaci nyoko vRkSaH zakunto vA / ubjetri udgaH / samudgaH / nyudgH| abhyudgH| kte seTvAd gavamupAntyasya ca datvaM nipAtyate / sRjeH kartarthaci sargaH / avsrgH| upsrgH| pajeraci vytissnggH| anussnggH| msjeruH| mdguH| bhrasjeH kuH salopazca / bhRguH| yujeH 'karmaNo'N' ityaNi goyogH| miheraci saMjJAyAM hasya ghatvam / meghH| anyatra mehaH / vaheranupasargasya vasyokArazca / vahatItyoghaH prvaahH| anupasargasyetyeva / pravahaH / vivahaH / privhH| saMvahaH / udvahaH / abhivahaH / nivaha; / saMjJAyAmityeva / arhaH / evamavihitalakSaNAni katvagatvacatvAni draSTavyAni / 680 na vnycergtau||4|1|113|| vazcergatau vartamAnasya katvaM na / vaJcerghaJ / vazvaM vazcati gantavyaM gacchatItyarthaH / " pazyaite vyAghavArkeNyasaMkule vittavattamAH // rAtrAvapi mahAraNye vaJcaM vazcanti vaannijaaH"|| gatAviti kim / vakaM kASTham / kuTilamityarthaH / * 681 yajeryajJAGge // 4 / 1 / 114 // yajJAGge vartamAnasya yajerjasya gatvaM na / Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 664 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdanta paJca prayAjAH / trayo'nuyAjAH / ekAdazopayAjAH / upAMzuyAjAH / ptniisNyaajaaH| kratuyAjAH / ghaLa yAja ityapyanye / yajJAGga iti kim / pryaagH| anuyAgaH / yaagH| 682 ghyaNyAvazyaka // 4 / 1 / 115 // AvazyakopAdhike ghyaNi pratyaye parato dhAtozvajoH kagau na / avazyapAcyam / avazyarecyam / avazyarajyam / avazyabhajyam / Avazyaka iti kim / pAkyam / rekyam / raGgyam / bhaGgyam / 683 niprAdyujaH zakye // 4 / 1 / 116 // nimAbhyAM parasya yujaH zakye'rthe gamyamAne ghyaNi pare go na syAt / niyoktuM zakyaH niyojyaH / pryojyH| zakya iti kim / niyogyaH / prayogyaH / 684 bhujo bhakSye // 4 / 1 / 117 // bhujo bhakSye'rthe dhyaNi pare go na syAt / bhojyamannam / bhojyA yavAgUH / bhojyaM payaH / bhakSya iti kim / bhogyaH kmblH| prAvaraNIya ityrthH| bhogyA apUpAH pAlanIyA ityarthaH / bhakSyamabhyavahAryamAtram na kharavizadameva / yathA abbhakSyo vAyubhakSya iti / 685 tyjyjprvcH|| 4 / 1 / 118 // eSAM dhyaNi kagau na / tyAjyam / yAjyam / ata eva pratiSedhAdyajeya'Napi / pravacigrahaNaM zabdasaMjJArtham / pravAcyo nAma pAThavizeSaH / tadupalakSito grantho'pyucyate / upasarganiyamArtha vA prapUrvasyaiva vacerazabdasaMjJAyAM pratiSedho bhavati nAnyopasargapUrvasya / adhivAsyaM nAma dazarAtrasya yajJasya ydshmmhH| yasmin yAjJikA adhibruvate tasminnevAbhidhAnam / adhivAcyamanyatra / 686 vaco'zabdanAni / 4 / 1 / 119 // azabdasaMjJAyAM gamyamAnAyAM vaceya'Ni ko na / vAcyamAha / avAcyamAha / azabdanAsrIti kim / vAkyaM viziSTaH pdsmudaayH| 687 bhujanyujaM pANiroge // 4 / 1 / 120 // bhujenipUrvasyobjezca ghabantasya pANau roge cArthe yathAsaMkhyaM bhujanyubjau nipaatyete| bhujyate'neneti bhujaH paanniH| nyubjitAH zerate'smin iti nyubjo nAma rogavizeSaH / atra dhani gatvAbhAvo mujerguNAbhAvazca nipAtyate / pANiroga iti kim / bhogaH / nyudgaH / 688 vIrunnyagrodhau // 4 / 1 / 121 // vipUrvasya ruheH kipi nyapUrvasya cAci Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 665 pakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. vIrudhnyagrodhazabdau dhakArAntau nipAtyete / virohatIti vIrut / nyagrohatIti nyagrodhaH / avarodha ityapyanye / / 689 pANisamavAbhyAM sRjaH // 6 / 1 / 18 // pANipUrvAt samavapUrvAcca sRjeyaNa pratyayaH syAt / RdapAntyakyapo'pavAdaH / pANibhyAM sRjyate pANisA rajjuH / samavasRjyate samavasargyaH / pANisamavAbhyAmiti kim / mRjyam / saMsajyam / samaveti samudAyaparigrahArthaM dvivacanam / 690 uvarNAdAvazyake // 1 / 1 / 19 // avazyasya bhAvo'vazyaMbhAva iti vA akatri Avazyakam / tasmin dyotye uvarNAntAd dhAtorpaNa syAt / lAvyam / pAvyam / yanniyogAt kartavyam arthapakaraNAdinA nizcitaM tatrAyaM prtyyH| lAvyamavazyam / pAvyamavazyam / avazyalAvyam / avazyapAvyam / anAvazyaMzabdenApi avazyaMbhAvo dhotyate mayUravyaMsakAditvAca samAsaH / avazyastutya iti paratvAt kyap / Avazyaka iti kim / lavyam / pavyam / 691 AsuyuvapirapilapitrapiDipidabhicamyAnamaH // 1 / 1 / 20 // AyUrvAbhyAM sunotinamibhyAM yautyAdibhyazca dhAtubhyo dhyaN syAt / yApavAdaH / yAvyam / vApyam / rApyam / lApyam / abhilApyam / apatrApyam / Depyam / damiH sautro bandhane vartate / dAbhyam / avadAbhyam / AcAmyam / AnAmyam / namirantarbhUtaNyarthaH sakarmakaH / akarmakA api dhAtavo Nyarthe vartamAnAH sakarmakA bhavanti yathA nemi namanti / DipeH kuTAdikhAye guNo na labhyate iti dhyaNa vidhIyate / aanmernecchntyeke| 692 vAdhAre'mAvasyA // 5 / 1 / 21 // amApUrvAd vasaterAdhAre ghyaNa pratyayo dhAtoH pakSe hrasvazca nipAtyate / amAzabdaH sahArthaH / amA-saha vasato'syAM sUryAcandramasAviti amAvasyA amAvAsyA vA rUTyA tithivishessH| pakSe yamakRtA isvanipAtanam 'azcAmAvAsyAyAH' ityatraikadezavikRtasyAnanyatvAdamAvAsyAzabdena amAvasyAzabdasyApi grahaNArtham / 693 saMcAyyakuNDapAyyarAjasUyaM kratI // 51 // 22 // ete kratAvabhidheye ghyaNantA nipAtyante AdhAre karmaNi vA // nipAtanAdevAyAdezadIrghatve api 84 Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [kRdanta bhavataH / saMcIyate somo'smin saMcIyate vAsAviti saMcAyyaH kratuH / sNyo'nyH| kuNDaiH pIyate somo'smin kuNDaiH pIyate iti vA kuNDapAyyaH kratuH / sasomako hi yAgaH kratuH / kuNDapAno'nyaH / rAjA sUyate'smin rAjJA vA sotavya iti rAjasUyaH krtuH| 694 praNAyyo niSkAmAsaMmate // 1 / 1 / 23 // prapUrvAnayateya'N AyAdezazca nipAtyate niSkAme'saMmate vAbhidheye // praNAyyo'ntevAsI / viSayepvanabhilASa ityarthaH / praNAyyazcauraH / sarvalokAsaMmata ityrthH| praNeyo'nyaH / 695 dhAyyApAyyasAnnAyyanikAyyamRGmAnahavirnivAse // 5 // 1 // 24 // dhAyyAdayaH zabdA RgAdiSvartheSu yathAsaMkhyaM dhyaNantA nipAtyante / nipAtanAdeva ca sarvatrAyAdezaH / dadhAteqaci, dhIyate samidagnAvanayeti dhAyyA Rk / rUDhizabdatvAt kAzcideva Rca ucyante / anyatra dheyaa| mIyate yena tanmAnam / tatra mAGa AdipatvaM ca / mIyate teneti pAyyaM mAnam / meyamanyat / saMpUrvAnnayateI viSi samo dIrghatvaM ca / sAnAyyaM hviH| ayamapi rUDhizabdatvAddhavivizeSe'vatiSThate / saMneyamanyat / nipUrvAcinotenivAse AdikatvaM ca . / nikAyyo nivAsaH / niceyamanyat / 696 paricAyyopacAyyAnAyyasamUhyacityamagnau // 5 // 1 // 25 // ete'gnau nipAtyaMte / paryupapUrvAcinote_Na AyAdezazca / paricIyata iti pricaayyo'gniH| evmupcaayyH| paricayaH, upaceyo'nyaH / ApUnniyateya'N AyAdezazca / gArhapatyAdAnIyate ityAnAyyo dkssinnaagniH| sa hyAhavanIyena saha ekyonirevocyte| aaneyo'nyH| kecidagnivizeSAdanyatrApi anityavizeSa icchanti / AnAyyo godhuk anitya ityrthH| saMpUrvAd vaherdhyaNa UtvaM ca vazabdasya / samuhyata iti smuuhyH| anyaH sNvaahyH| anye tu saMpUrvAdUheranAveveti niyamArtha ghyaNaM nipAtayanti / agneranyatra samUhitavya ityeva / vahestu tanmate'nAvapi saMvAhya iti bhavati / cinoteH kyap / 697 isvasya taH pitkRti // 4 / 4 / 114 // dhuTIti nivRttamasaMbhavAt , akitIti ca 'sostopanipi'iti sUtrAkaraNAt / iskhAntasya dhAtoH piti kRtpatyaye pare to'ntaH syAt / cityo'gniH| ceyo'nyH| hUsvasyeti kim / graamnniiH| kRtIti Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 667 kim / ajuhvuH| grAmaNi kulaM dRtraha kulamityatra tu 'asiddhaM bahiraGgamantarale' iti na bhavati / suzUH, upazUyetyatrAntaraGgakhAd vizeSavihitatvAca raddIrghatvaM ca / 698 yAjyA dAnaci // 5 // 1 // 26 // yajeH karaNe ghyaN nipAtyate dAnaNbhidheyAyAm / ijyate'nayeti yaajyaa| 'tyajyajpravacaH' iti gavAbhAvaH / 699 tavyAnIyau // 5 / 1 / 27 // dhAtoH parau tavya anIya ityetau pratyayau syAtAm / zayitavyam / zayanIyam / vastavyam / vasanIyam / kartavyaM karaNIyaM bhavatA / kartavyaH karaNIyaH kttH| 700 niMsanikSanindaH kRti vA // 2 // 3 // 84 // adurupasargAntaHzabdasthAdravarNAt parasya nisAdInAM dhAtUnAM nakArasya kRtpatyaye paro No vA syAt / praNisitavyam / pranisitavyam / praNikSitavyam / pranikSitavyam / praNinditavyam / paninditavyam / kRtIti kim / praNiste / paNikSati / praNindati / ___701 svarAt // 2 // 3 // 85 // adurupasargAntaHzabdasthAdrapRvarNAt parasya kRdviSayasya nakArasya svarAduttarasya NaH syAt / prayANIyam / yathAsaMbhavaM kta-ktavatuana-Ana-in-ani-anIya ityete pratyayAH prayojayanti / svarAditi kim / prabhunaH / prabhunavAn / adurityeva / duryAnaH pnthaaH| kRtItyeva / pravApena / alacaTatavargazasAntara ityeva / praklapyamAnam / 702 nAmyAdereva ne // 2 // 386 // adurupasargAntaHzabdasthAdrapuvarNAt parasya nAgame sati nAmyAdereva dhAtoH parasya svarAduttarasya kRdviSayasya nakArasya NaH syAt / preGkSaNIyam / nAmyAderiti kim / pramaGganIyam / evakAra issttaavdhaarnnaarthH| na eva sati nAmyAderiti niyame iha na syAt / prehaNam / pUrveNa siddhe niyamArtha vacanam / nagrahaNaM nAgamAdezopalakSaNArtham / nakArasya vyavadhAne hi prAptireva nAsti / menvanam / vyaJjanAntAdevAyaM niyamaH / NyantAttu 'Ne' iti paravAdvikalpa eva / pramaGgaNA / pramaGganA / 703 vyaJjanAdarnAmyupAntyAvA // 2 // 387 // adurupasargAntaHzabdasthAt raghuvarNAt paro yo vyaJjanAdi myupAntyo dhAtustataH parasya kRdviSayasya svarAduttaranakArasya No vA syAt / prakopaNIyam / prakopanIyam / vyaJjanAderiti kim / Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 668 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta mehaNam / pohaNam / nAmyupAntyAditi kim / pravapaNam / svarAdityeva / prabhunaH / adurityeva / durmohanaH / alacaTatavargazasAntara ityeva / prabhedanam / svarAdinyanena nityaM prApte vibhASeyam / 704 NevA // 2 / 3 / 88 // adurupasargAntaHzabdasthAdrapuvarNAt parasya NyantAddhAtovihitasya svarAduttarasya dviSayasya nakArasya No vA syAt / prayApaNIyam / prayApanIyam / vihitavizeSaNaM kim / prayApyamANaH, prayApyamAna iti kyena vyavadhAne'pi yathA syAt / alacaTatavargazasAntara ityeva / pradApanam / pratiyApanam / anAmyAdibhyo nAgame sati 'nAmyAdereva ne' iti niyamenAprApte zeSebhyastu svarAdityanena nityaM prApte ubhayatra vibhASeyam / 705 nirvinnH||2|3|89|| nirapUrvAd videH sattAlAbhavicArArthAt parasya ktanakArasya NatvaM nipAtyate / nirviNNaH pAtrAjIt / kazcittu vetterapIcchati nirviNNavAniti ca / 706 na khyApUrabhUbhAkamagamapyAyavepau Nezca // 2 // 390 // adurupasargAntaHzabdasthAd raghuvarNAt pare ye khyAdayo NyantAzca dhAtavastebhyaH parasya kRdviSayasya nakArasya No na syAt / prakhyAnIyam / prakhyApanIyam / apavanIyam / prapAvanIyam / prabhavanIyam / prabhAvanIyam / prabhAnIyam / prabhApanIyam / prakamanI bhyazca vikalpena prApta prtissedhH| prago gakAraH pavate nivRttyrthH| tena prapavaNam , prapUyamANam ityAdi / khyAterNavamiti kazcit / prakhyANam / prakhyAyamANam / 707 deze'ntaro'yanahanaH // 2 / 3 / 91 // antaHzabdAt parasyAyanazabdasya hantezca saMbandhino nakArasya deze'bhidheye No na syAt / antarayyate'sminniti antarayano dezaH / evamantahananIyaH / deza iti kim / antarayaNaM vartate / antaINyate / antarghaNo deze iti tu nipAtanAt / antara iti kim / prAyaNo deshH| ayanahana iti kim / antarNamano deshH| 708 SAtpade // 2 / 3 / 92 // pade parato yaH SakArastasmAnimittAt parasya nakArasya No na syAt / sarpiSpAnam / yajuSpAnam / duSpAnam / atra 'pAnasya bhAva Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. karaNe' iti, niSpAnamiti svarAditi niSpAyanamiti Neti prApte pratiSedhaH / pAditi kim / nirNayaH / pada iti kim / puSpAti / sarpiSkeNa / 709 pade'ntare'nAGyataddhite // 2 / 3 / 93 // AGantaM taddhitAntaM ca varjayikhA'nyasmin pade nimittanimittinorantare vyavadhAyake nakArasya No na syAt / prAvanaddham / paryavanItam / mASakumbhavApena / vrIhikumbhavApena / caturaGgayogena / bhartRvAhuyugmena / roSabhImamukhena / atra yadA mASakumbhasya vApa iti mASAH kumbho vApo'syeti vA samAsastadA 'vottarapadAnte'ti vikalpe prApte pratiSedhaH / yadA mASasya kumbhavApa iti tadA 'kavargakasvaravatI'ti nitye prApte / evaM zeSeSvapi yathAsaMbhavaM vAcyam / anye tu mASANAM kumbhavApa iti vyavadhAyakasyottarapadAvayavatve pratiSedhaM necchanti / tanmate mASakumbhavApeNetyAdau nityameva Navam / apare tu mASakumbhasya vApa iti vyavadhAyakasya pUrvapadAvayavatve pratiSedhaM necchanti / tanmate mASakumbhavApeNa mASakumbhavApenetyAdau vikalpa eva / anADIti kim / prANaddham / paryANaddham / ataddhita iti kim / AgomayeNa / 710 ya ecAtaH // 5 // 1 // 28 // RvarNavvaJjanAntAt dhyaNo vihitatvAt pariziSTAt svarAntAd dhAtoryaH pratyayaH syAt antyAkArasya caikAraH / ditsyam / dhitsyam / ceyam / jeyam / neyam / zeyam / navyam / lavyam / bhavyam / ecAtaH deyam / dheyam / ____711 zakitakicAtayAtazasisahiyajibhajipavargAt // 5 // 1 // 29 // zakyAdibhyaH pavargAntebhyazca dhAtubhyo yaH pratyayaH syAt / ghynno'pvaadH| zakyam / takyam / catyam ||ytym / zasyam / sahyam / yajyam / bhajyam / pavargAnta-tapyam / labhyam / 4-104 712 AGo yi // 4 / 4 / 10 / AGaH parasya labhate: svarAt paro yi yakArAdau pratyaye no'ntaH syAt / AlambhyA gauH| AlambhyA vddvaa| AGa iti kim / labhyaH / yIti kim / AlabdhA / 4-4-105 ___713 upAstutau // 4 / 4 / 106 // upAt parasya labhateH svarAt paro yakArAdau pratyaye pare stutau prazaMsAyAM gamyamAnAyAM no'ntaH syAt / upalambhyA vidyA Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 670 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdanta bhvtaa| upalambhyaM shiilm| stutAviti kim / upalabhyA vaartaa| upalabhyamasmAd vRSalAt kizcit / gamyam / yajeH 'tyajyamavacaH' iti pratiSedhAt bhajezca bAhulakAd ghyaNapi yAjyam / bhAgyam / yajibhajibhyAM necchntyeke| kathamasinA vadhyo'sivadhyaH, musalavadhyaH ? ' na janavadhaH' iti vRddhipratiSedhe ghyaNA bhaviSyati / 714 yamamadagado'nupasargAt // 5 // 1 // 30 // upasargarahitebhya ebhyo yaH syAt / yamyam / madyam / gadyam / anupasargAditi kim / AyAmyam / pramAdyam / nigAdham / pavargAntatvAt siddhe yamo niyamArthaM vacanam-anupasargAdeva yathA syAt / bahulavacanAnmAdyatyaneneti madyam karaNe'pi niyamyamiti ca sopasargAditi / 715 carerAGastvagurau // 5 // 1 // 31 // anupasargAccarerApUrvottvagurAvarthe yaH pratyayaH syAt / carya bhavatA / caryo deshH| Acarya bhvtaa| Acaryo deshH| AGastviti kim / abhicAryam / agurAviti kim / AcAryo guruH / ____716 varyopasaryAvadyapaNyamupeyartumatIgIvikreye // 5 // 1 // 32 // varyAdayaH zabdA upeyAdiSvartheSu yathAsaMkhyaM yAntA nipAtyate / vRNAterye varyA upeyA ced bhavati / zatena varyA, sahasreNa varyA kanyA saMbhaktavyA maitrImApAdanIyeti yAvat / vRtyAnyA / vRNoteH kyap / strIliGganirdezAdiha na / vAryA RtvijH| anyastu ' sugrIvo nAma vo'sau bhavatA cAruvikramaH' iti prayogadarzanAt puNlingge'piicchti| sAmAnyanirdezAt tadapi saMgRhItam / zatena varyaH / sahasreNa varyaH / upapUrvAt sarterye upasaryA RtumatI cet / upasaryA gauH / garbhagrahaNe prAptakAletyarthaH / anyatra upasaryA zaradi mathurA / naJpUrvAd vaderye avayaM gadya cet / avayaM pApam / avadyA hiMsA / garkhetyarthaH / anudyamanyat / kathamavAdhA ? vadenirupapadAt dhyaNa / pazcAt nngsmaasH| paNerye paNyaM vikreyaM cet / paNyaH kambalaH / paNyA gauH| vikreyetyrthH| anyatra pANyaH saadhuH| 717 svAmivaizyeyaH // 1 / 1 / 33 // arteH svAmini vaizye cAbhidheye yo nipAtyate / aryaH svAmI / arko vaizyaH / svAmivaizya iti kim / AryaH / 718 vahyaM karaNe // 5 // 1 // 34 // vaheH karaNe yo nipAtyate / vahanti teneti vahyaM zakaTam / vAhyamanyat / Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 671 719 nAno vadaH kyap ca // 5 // 1 // 35 // anupasargAditi vartate / anupasargAnAmnaH parAd vade; kyap yazca pratyayau syAtAm / brahmodyam / brahmavadyam / satyavadyam / satyodyam / nAmna iti kim / vaadym| anupasargAdityeva / pravAdyam / anuvAdyam / kakAraH kitkAryArthaH / pakAra uttaratra taagmaarthH| ___720 hatyAbhUyaM bhAve // 5 // 1 // 36 // anupasargAnnAmnaH parau hatyA bhUya ityetau bhAve kyavantau nipAtyete / hanteH strIbhAve kyA tkaarshcaantaadeshH| brahmaNo vadhaH brhmhtyaa| bhruunnhtyaa| daridrahatyA / shvhtyaa| bhavatenapuMsake bhAve kyap / brahmabhUyaM gtH| devabhUyaM gtH| brahmatvaM devatvaM gata ityrthH| bhAva iti kim / zvaghAtyA vRpalI / nAmna ityeva / hatiH / ghaatH| bhavyam / hanterbhAve dhyaNa na bhavatyanabhidhAnAt / tathA ca bhulaadhikaarH| anupasargAdityeva / uphtiH| prabhavyam / 721 agnicityA // 5 // 1 // 37 // agneH parAcinoteH strIbhAve kyA nipaatyte| agnezcayanamagnicityA / 722 kheyamRSoye // 1 // 38 // anupasargAditi nAmna iti ca nivRttam / kheya mRSodya ityeto kyavantau nipAtyete / khaneya'No'pavAdaH kyapa antyasvarAderekArazca / khanyata iti kheyam / nikheyam / utkheyam / mRSApUrvAd vadateH pakSe ye pApte nityaM kp / mRpodyate mRSodyam / nAtra bhAva eveti yogvibhaagH| 723 kupyabhidyoddhyasidhyatiSyapuSyayugyAjyasUrya nAmni / // 5 // 1 // 39 // ete kyavantA saMjJAyAM nipAtyante / gupeH kyapa AdikatvaM ca dhane'rthe / gopAyyate taditi kupyaM dhanam / gopAyyamanyat / bhiderujjhezca nade'bhidheye kyap ujjhedhatvaM ca / bhinatti kUlAni iti bhidyaH / ujjhatyudakam uddhyaH / anyatra bhettA / ujjhitA / sidhikhipipuSibhyo nakSatre'bhidheye kyap viServalopazca / sidhyanti tveSanti puSyanti asmin kAryANi iti sidhyaH, tiSyaH, pussyH| anyatra sedhanaH, tvepaNaH, poSaNaH / yujeH kyap gatvaM ca vaahne'bhidheye| yuJjanti taditi yugyaM vAhanaM gjaashvaadi| yogyamanyat / ApUrvAdaJjarghate'rthe kyap / AJjatyaneneti AjyaM ghRtam / AJjanamanyat / sarteH kyapU RkArasyora, subatervA kyap rAntazca devatAyAm / sarati suvati vA karmasu lokAniti sUryo devatA / bahulAdhikArAnnipAtanasAmarthyAdvAnukto'pi nipAtaneSu kArakavizepo gamyate / Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 672 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta 724 dRvRrastujuSetizAsaH // 51 // 40 // ebhyaH kyap syAt / dR-A. dRtyaH / vRga-prAtyaH / tRGastu vAryA RvijaH / stu-stutyaH / avazyastutyaH / juSyaH / etIti iNikohaNam / ityaH / adhItyaH / ayateriGazca na / upeyam / adhyeyam / iko'pydhyeymityeke| Iyaterapyupeyamiti bhavati / shaas-shissyH| AzAsestu 'AzAsyamanyat punaruktabhUtam ' iti / katha manivAryo gajairanyaiH svabhAva iva dehinAm ' iti ? saMbhakteranyatrApi vRG / 725 RdupAntyAdakRpidRcaH // 5 // 1 // 41 // RkAropAntyAd dhAtoH kRpitiRcivarjitAt kyap syAt / vRtyam / vRdhyam / gRdhyam / zRdhyam / akRSivRdRca iti kim / kalpyam / caryam / aya'm / 726 kRSimRjizasiguhiduhijapo vA // 5 // 1 // 42 // ebhyaH kyap vA syAt / kRtyam / kAryam / vRSyam / varNyam / mRjyam / mAryam / zasyam / zaMsyam / guhyam / gohyam / duhyam / dohyam / japyam / jApyam / japerapi kyvbhaavpksse| dhyaN vikalpasAmarthyAt / 727 jivipUnyo halimuJjakalke // 5 / 143 // jayatevipUrvAbhyAM ca pUnIbhyAM yathAsaMkhyaM halimuJjakalkeSu karmasu vAcyeSu kyap syAt / mahaddhalaM haliH / munyjstRnnvishessH| kalkastriphalAdInAm / jIyate nipuNeneti jityA jityo vA haliH / pUG pUga vA / vipavitavyo vipUyo muJjaH / pUgo necchantyeke / vinetavyastailAdimadhye iti vinIyaH kalkaH / halimuJjakalka iti kim / jeyam / vipavyam / vineyam / ___ 728 padAsvairibAhyApakSye grahaH // 5 / 1 // 44 // vibhaktyantaM padam / asvairI prtntrH| bAhyA bahirbhavA / pakSyo varyaH / eSvartheSu grahaH kyapa syAt / ghynno'pvaadH| pragRhyate vizeSeNa jJAyate pragRhyaM padam / yatsvareNa na saMdhIyate 'agnI iti' / avagRhyate nAnAvayavasAt kriyate avagRhyaM padam / asvairiNigRhyAH kaaminH| rAgAdiparatantrA ityarthaH / bAhyAyAM-grAmagRhyA shrenniH| nagaragRhyA senA / bAhyetyarthaH / strIliGganirdezo liGgAntare'nabhidhAnakhyApanArthaH / pakSye-tva 1 zakitakIti yapratyaye tu vizeSAbhAvaH / Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ makaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 673 dgRhyaH / madgRhyaH / guNagRhyA vacane vipazcitaH / tatpakSAzritA ityarthaH / eSviti kim / grAhyaM vcH| 729 bhRgo'saMjJAyAm // 51 // 45 // bhRgo dhAtorasaMjJAyAM kyap syAt / bhriyate bhRtyH| poSya ityrthH| asaMjJAyAmiti kim / bhAryo nAma kSatriyaH / bhAryA ptnii| nanu ca saMjJAyAmapi striyAM bhRgo nAmnIti kyavasti-yathA kumArabhRtyA / na / tasya bhAva eva vidhAnAt / 730 samo kA // 5 // 1 // 46 // saMpUrvAd bhRgaH kyab vA syAt / saMbhRtyaH / sNbhaaryH| // iti kRtyprtyyaaH|| 731 NakatRcau // 1 // 48 // dhAtoH parau Nakacau pratyayau syAtAm / kRttvAt kartari / pAcakaH / paktA / pAThakaH / ptthitaa| NakAro vRddhyrthH| cakArasvantyasvarAderityatra sAmAnyagrahaNAvighAtArthaH / 732 trane vA // 4 / 4 / 3 // tR ana ityetayoH pratyayayorviSayabhUtayorajevIM ityAdezo vA syAt / prvetaa| prAjitA / pravayaNaH pAjano dnnddH| atrAno vkssyte| anye tvane pratyaye yakArarahite vyaJjanAdau cAvizeSeNa vikalpamicchanti / prvetaa| praajitaa| praveSyati / prAjiSyati / pravivIpati / paajijissti| pravetavyam / pAjitavyam / pravetum / prAjitum / 733 tuH // 4455 // anAtmanepadaviSayAt kramaH parasya tustRcastRnazca stAdyazita AdiriTa syAta / anAtmana iti prakRtivizeSaNamatrAnyathA vyavacchedyAbhAvAt / kramitA / nisskrmitaa| AtmanepadaviSayazca kramiH karmavyatihAravRttyAdiSu propavyApUrvazca ArambhAdiSu bhavati / anAtmana ityeva / vyatikrantA / prakrantA / upkrntaa| vikrantA / AkrantA / 734 arhe tRc // 5 // 4 // 37 // arhe kartari vAcye dhAtostRc pratyayaH syAt / bhavAn kanyAyA voDhA / bhavAn khalu cchedamUtrasya voDhA / saptamyA bAdhA mA bhUdityaha tRvidhAnam / Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 674 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta ___735 ac // 5 // 1 // 49 // dhAtorac pratyayaH syAt / kRttvAtkartari / krH| hrH| pacaH / paThaH / udvahaH / cakAraH 'aci' ityatra vishessnnaarthH|| 736 aci // 3 / 4 / 15 // aci pratyaye pare yaGo lup syAt / loluvH| popuvH| sniisrsH| danIdhvaMsaH / cecyH| nenyaH / 'bahulaM lup' iti vikalpe prApte nityArtha vacanam / __737 notaH // 3 / 4 / 16 // ukArAntAd vihitasya yo'ci pare lub na syAt / yoyUyaH / rokhyaH / 738 lihAdibhyaH / / 5 / 1 / 50 // lihAdibhyo dhAtubhyo'c pratyayaH syAt / pRthagyogo bAdhakabAdhanArthaH / lehaH / shessH| sevaH / devaH / medhaH / messH| meghH| dehaH / prrohH| nyagrodhaH / kopH| gopaH / sarpaH / nartaH / darzaH / eSu nAmyupAnsyalakSaNaM kaM dRzestu vA zaM bAdhate / animiSa iti bahulAdhikArAt ko'pi bhavati / zvapacaH / pArApataH / yadvadaH / arIn vraNayatItyaritraNA zaktiH / jArabharA / kanyAvaraH / raghUdvahaH / rasAvahaH / eSvaNaM bAdhate / bahuvacanam AkRtigaNArtham / nadI / bhaSI / plavI / garI / carI / tarI / darI / starI / mRdii| devii| sevI / corI / gohI / ete'jantA gaurAdau drssttvyaaH| 739 carAcaracalAcalapatApatavadAvadaghanAghanapATUpaTaM vA // // 4 / 1 / 13 / / ete zabdA aci kRtadvirvacanA vA nipAtyante / caricalipativadihantInAmajantAnAM dvitvaM hanterhasya ghatvaM pUrvasya ca diirghH| caratIti carAcaraH / claaclH| patApataH / vdaavdH| ghnaaghnH| pATayaterajantasya dvitvaM isvatvaM pUrvasya ca Udanto nipAtyate / pATayatIti pATUpaTaH / pakSe crH| calaH / pataH / vadaH / hnH| paattH| kecittu paTUpaTa iti nipAtayanti / 740 ciklidacanasam // 4 / 1 / 14 // ciklidacaknasazabdau nipAtyete / ciklidaH / cakrasaH / cakruH yayuH babhruH ityauNAdikAH / 741 bruvaH // 5 // 1 // 51 // bruvo dhAtoraci bruva iti nipAtyate / brAhmaNamAtmAnaM brUte brAhmaNabruvaH / aNvacAdezaguNabAdhanAthai nipAtanam / 742 sayasitasya // 2 // 3 // 47 // parinivibhyaH parayoH sayasitayoH sakA Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 675 rasya SaH syAt / pariSayaH / niSayaH / viSayaH / pariSitaH / niSitaH / viSitaH / saya iti sinoteralantasyAjantasya ghAntasya vA / sita iti ktAntasya rUpam / syatervA niyamArtha pariniviparasyaiva ktAntasya syateyathA syAt iti / tenopasargAntarapUrvasya upasargAt sugityAdinA'pi na bhavati / tena pratisitaH ni:sitaH ityAdi siddham / yogavibhAgAt dvitve'pi aTyapIti nivRttam / tena mAviSasayadityatra dvitve sati pUrveNa vyavadhAnAduttarasya na / pUrvasya khavyavahitatvAt bhavatyeva / vyasayIyat / paryasitAyata / kathaM mApariSiSayat ? dvitve sati upasargAt parasya pUrvasyAnena pakham uttarasya tu ' nAmyantasthe'tyAdineti na dossH|| 743 veH skando'ktayoH // 2 / 3 / 51 // vipUrvasyaH skandeH saMvandhinaH sakArasya po vA syAt aktayoH-na cet ktaktavatU pratyayau syAtAm / dvivacanAdarthavadgrahaNAnapekSamubhayaparigraha; / viSkantA / viskntaa| viSkantum / viskantum / aktayoriti kim / visknnH| viskanavAn / 744 pareH // 2 / 3 / 52 // paripUrvasya skandeH sakArasya po vA syAt / prisskntaa| priskntaa| pariSkantum / pariskantum / yogavibhAgAdaktayoriti nAnuvartate / tena ktayorapi vikalpaH / pariSkaNNaH / prisknnH| pariSkaNNavAn / pariskannavAn / kecittu paripUrvasya skanderajantasya ghaantasya vA prAcyabharataviSaye nityaM patvamanyatra vikalpamicchanti / anye tu prAcyabharataviSaye prayoge pakhAbhAvamanyatra tu vikalpamicchanti tadubhayaM nArambhaNIyam , anenaiva siddhavAt / __745 nirdu suveH samasUteH // 2 // 3 // 56 // nirduHsuvibhyaH parasya samamUtisaMbandhinaH sakArastha paH syAt / niHSamaH / duHssmH| suSamaH / vipamaH / niHsstiH| duHpuutiH| suSutiH / vitiH| samasutIti nAmnorgrahaNAda dhAtorvairUpye ca na / niHsamati / duHsamati / susamati / visamati / niHmUtam / duHsUtam / susUtam / vistam / anye tu samamRtyordhAtvorevecchanti / tanmate niSamati, duHSamati, niHpUtaM, . duHqhtamityAdAveva / ____746 nandyAdibhyo'naH // 5 // 1 / 52 // nanyAdibhyo dhAtubhyo nAmagaNe dRSTebhyo'naH pratyayaH syaat| nanyAdayo nandanaramaNetyAdinAmagaNazabdebhyo'poddhRtya veditvyaaH| sa ca sapatyayapATho viziSTaviSayArthI rUpanigrahArthazca / nandivAzi Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 676 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdanta madidRSisAdhivardhizobhirocibhyo NyantebhyaH saMjJAyAm / nndnH| vAzanaH / mdnH| dUSaNaH / sAdhanaH / vardhanaH / zobhanaH / rocanaH / sahiramidamirucikRtitapitRdidahiyupUlUbhyaH saMjJAyAmevApyantebhyaH / sahate sahanaH / evaM ramaNaH / damanaH / virocnH| vikartanaH / tapanaH / prtrdnH| dahanaH / yavanaH / pavanaH / lvnnH| nipAtanANNatvam / samaH krandikRSihRSibhyaH saMjJAyAmeva / sNkrndnH| sNkrssnnH| saMharSaNaH / karmaNo dmiadinaashimdibhyH| sarvadamanaH / jnaardnH| vittvinaashnH| madhusUdanaH / asaMjJAyAmapi / ripudamanaH / kuladamanaH / parArdanaH / roganAzanaH / arisuudnH| nrdibhiissibhuupipijlpibhyH| nardayati nrdnH| vibhISayate vibhiissnnH| bhUSayati bhUSaNaH / dRpyati darpaNaH / jalpati jalpanaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / ___ 747 grahAdibhyo Nin // 1 / 1 / 53 // grahAdibhyo nAmagaNadRSTebhyo Nin pratyayaH syAt / grAhI / sthAyI / upsthaayii| mantrI / saMmardI / upAvAbhyAM rudhH| uparodhI / avarodhI / apaadraadhH| aparAdhI / udaH sahidahi (si ) bhAsibhyaH utsaahii| uddAhI (sii)| udbhAsI / neH shrushiivishvsvprkssibhyH| nizRNoti nizrAvI / nizAyI / nivezI / nivAsI / nivApI / nirakSI / nabo vyAhRsaMvyAhR. saMvyavahayAcivrajavadavasibhyaH / na vyAharati avyAhArI / asaMvyAhArI / asaMvyavahArI / ayAcI / avAjI / avAdI / avAsI / napUrvAt svarAntAdacittavakartRkAt / akArI dharmasya bAlAtapaH / ahArI zItasya ziziraH / cittavatkartRkAna / akartA kaTasya caitrH| kecidanapUrvAdicchantiH / kArI / hArI / vyabhibhyAM bhuvo'tIte / vibhavati sma vibhaavii| abhibhAvI / viparibhyAM bhuvo isvazca vA / vibhavati vibhAvI / vibhavI / paribhAvI / paribhavI / veH zIkSigordeze isvazca / guNaizcitte vizete visinoti vA vizayI viSayI prdeshH| nipAtanAta pakham / grhaadiraakRtignnH| ____748 nAmyupAntyaprIkRgRjJaH kaH // 5 // 1 // 54 // nAmyupAntyebhyo dhAtubhyaH pIkRgRjJA ityetebhyazca kaH pratyaya: syAt / kakAraH kitkaaryaarthH| vikSipaH / vilikhaH / budhaH / yudhaH / kRzaH / vitRdaH / pINAtIti priyaH / kiratIti kirH| utkirH| gilatIti gilH| nigilH| jAnAtIti jJaH / kASThabheda iti parakhAdaNa / 749 vau visskirovaa||4|4|97||vau pakSiNyabhidheye viSkira iti vA ssaT . . Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 677 nipaatyte| vikiratIti viSkiraH pakSivizeSaH / vikiro'pi sa eva / anye tu pakSiNo'nyatra vikirazabdasyApi prayogo naastiityaahuH| 750 gehe grahaH // 5 // 1 // 25 // gehe'bhidheye graheH kaH syAt / gRham / gRhANi / gRhAH puMsi bahuvacanAnta eva / upacArAd dArA gRhAH / 751 upasargAdAto ddo'shyH||5156|| upasargAt parAt zyaivarjitAdAkArAntAd dhAtorDaH pratyayaH syAt / AhvayatIti aavH| prhH| sNvyH| privyH| prajyaH / anujyaH / prasthaH / suglaH / sumlaH / sutraH / vyaalH| surH| kenaiva siddhe DavidhAnaM niSedhArtham / upasargAditi kim / Ne-dAyaH, dhaayH| Ata iti kim / AhartA / azya iti kim / Ne-avazyAyaH / pratizyAyaH / 'pUrve'pavAdAH anantarAn vidhIn vAdhante nottarAn' iti No bAdhyate nANa, tena gosaMdAyo vaDavAsaMdAya ityaNeva / 752 vyAghrAdhe prANinasoH / / 5 / 1 / 57 // vyAghra AghrA ityetau zabdau jighraterthayathAsaMkhyaM prANini nAsikAyAM cArthe DapratyayAntau nipaatyete| vividhamAjighrati vyAghraH pANI / Ajighrati AghrA nAsikA / zasyApavAdaH / 753 dhAmApA dRzaH zaH // 5 / 1 / 58 // ebhyaH zaH pratyayaH syAt / jighrati iti jighraH / vijighraH / ujighrH| dhamaH / vidhamaH / uddhamaH / ghrAdisAhacaryAt pA iti pivateGgrahaNaM na pAteH / pivaH / nipivaH / utpivH| pAyatestu lAkSaNikakhAnna / ttdhe-dhyH| vidhyH| uddhyH| dRsh-pshyH| vipshyH| utpshyH| dheTakAro GanyarthaH / uddhayo / vidhayI / upasargAdevecchantyanye / zakAraH shitkaaryaarthH| 754 sAhisAtivedyudajidhAripAricateranupasargAt // 5 / 1159 // etebhya upasargarahitebhyo NyantebhyaH zaH pratyayaH syAt / sAhayatIti sAhayaH / sAtiH sautro dhAtuH / sAtayaH / vedayaH / udejayaH / dhArayaH / pArayaH / cetayaH / anupasargAditi kim / prasAhayitA / chatradhAra iti paratvAdaNeva / 755 limpavindaH / / 5 / 1 / 60 // anupasargAbhyAM limpavindibhyAM zaH syAt / limpatIti limpaH / vindatIti vindaH / anupasargAdityeva / pralipaH / 756 nigavAdenAgni // 5 // 161 // yathAsaMkhyaM nipUrvAt limpergavAdi Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 678 siddhahaimabRhatpakriyA. [kRdanta . pUrvAcca vindernAmni-saMjJAyAM zaH syAt / nilimpantIti nilimpA nAma devaaH| gA vindatIti govindaH / kuvindaH / arvindH| kuruvindaH / urvindH| nAmnIti kim / nilipaH 757 vA jvalAdidunIbhUgrahAsrorNaH // 5 // 1 / 62 // jvalAdergaNAt dunIbhUgrahibhya AyUrvAcca sravateranupasargANNo vA syAt / jvalaH / jvAlaH / calA cAlaH / nipAtaH, utkrozaH, iti bahulAdhikArAt / davaH / dAvaH / nayaH / naayH| dunIbhyAM nityamevetyeke / bhvH| bhaavH| vyavasthitavibhASeyam / tena grAho mkraadiH| grahaH suuryaadiH| aasrvH| aasraavH| anupasargAdityeva / prajvalaH / pradavaH / praNayaH / prabhavaH / pragrahaH / prsrvH| 758 avahRsAsaMsro // 5 // 1 // 63 / / avapUrvAbhyAM hRsAbhyAM saMpUrvAJca sravaterNaH pratyayaH syAt / avahAraH / avasAyaH / saMsrAvaH / saMsrava ityapi kazcit / / 759 tanvyadhIzvasAtaH // 5 // 1 // 64 // tan vyadhi iN zvas ityetebhya Adantebhyazca dhAtubhyo NaH pratyayaH syAt / tAnaH / uttaanH| avtaanH| vyaadhH| pratyAyaH / atyAyaH / antarAyaH / atipUrvAdeveNa ityeke / zvAsaH / AzvAsaH / Adanta-avazyAyaH / pratizyAyaH / glAyaH / mlAyaH / kathaM dadaH, dadhaH ? dadidadhyoracA siddham / 760 nRtkhanaJjaH zilpinyakaT // 5 // 1 // 66 // nRtikhaniraJjibhyaH zilpini kartaryakaT pratyayaH syAt / zilpaM karmakauzalam / tadvAn zilpI / nartakaH / nartakI / khanakaH / khnkii| rajakaH / rjkii| zilpinIti kim / nartikA / khAnakaH / raJjakaH / TakAro ngyrthH| 761 gasthakaH // 5 // 1 // 66 // gAyateH zilpini kartari thakaH pratyayaH syAta / gAthaka; / gAGaH pratyaye zilpI na gamyate iti gAyategrahaNam / 762 TanaN // 5 / 1 / 67 / / gAyateH zilpini kartari TanaN pratyaya: syAt / gAyana; / gAyanI / TakAro GayarthaH / NakAra aikArArthaH / yogavibhAga uttarArthaH / etau pratyayAvazilpinyapItyeke / Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 679 763 haH kAlavIyoH // 5 // 1168 // jahAtenihItervA kAlavIyoH karboSTanaN pratyayaH syAt / jahAti jihIte vA bhAvAn hAyanaH sNvtsrH| jahatyudakaM dUrotthAnAt jihate vA drutaM hAyanA nAma brIhayaH / kAlavrIhyoriti kim / hAtA / 764 pusalvo'kaH sAdhau // 5 / 1 / 69 // asulU ityetebhyo dhAtubhyaH sAdhutvaviziSTe'rthe vartamAnebhyo'kaH pratyayaH syAt / sAdhu pravate iti pravakaH / evaM sarakaH / lavakaH / sAdhAviti kim / pAvakaH / sArakaH / lAvakaH / 765 AziSyakan // 5 / 1170 // iSTasya prArthanamAzIH / tasyAM gamyamAnAyAM dhAtorakan pratyayaH syAt / jIvatAdityAzAsyamAno jiivkH| evaM nndkH| bhvkH| AziSIti kim| jiivikaa| nndikaa| bhAvikA / nakAra 'iccaapuNso'nitkyaappre| ityatra vyudAsArthaH / tena jIvakA / nandakA / bhvkaa| 766 tikkRtau nAmni // 5 / 1 / 71 // AziSi viSaye saMjJAyAM gamyamAnAyAM dhAtostik kRtazca sarve pratyayAH syuH| 767 ahanpazcamasya vivkngiti||4|1|107|| hanvarjitasya paJcamAntasya dhAtoH svarasya ko dhuDAdau ca kGiti pratyaye dIrghaH syAta / zamyAta zAntiH / paJcamasyeti kim / odanapak / paktvA / ahaniti kim / vRtrahaNi / bhrUNahani / vikDintIti kim / gntaa| rantA / dhuTItyeva / yamyate / yaMyamyate / kazcittvAcArakkAvapi dIrghatvamicchanti / kamivAcarati kAmati / evaM zam zAmati / kim kImati / idam idAmati / 768 na tiki dIrghazca // 4 / 2 / 59 // eSAM tiki pratyaye lug dIrghazca na / yantiH / rantiH / nantiH / gantiH / hntiH| mantiH / vantiH / tantiH / kSaNiti lAkSaNiko'yaM NakAraH / tena kSantiriti bhvti| anyastvaupadeziko'yamiti manyate. tanmate kSaNTiH / antalope pratiSiddhe 'ahanpaJcama' ityAdinA dIrghatvaM prAptaM tadapi prtissidhyte| eSAmityeva / zAntibhaMgavAn / tikIti kim / ytiH| ratiH / ttiH| ____ 769 tau sanastiki // 42 // 64 // sanityetasya tiki pratyaye pare to lugAkArau vA syAtAm / SaNU-sati;, sAtiH, santiH / SaN bhaktI-satiH, sAtiH, Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 680 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdanta sAntiH / ahanpazcameti dIrghaH / kRt-vIro bhUyAditi vIrabhUH / mitrbhuuH| kip / agnirasya bhUyAt agnibhUtiH / devabhUtiH / ashvbhuutiH| somabhUtiH / kumAro'sya duritAni nayatAmityAzaMsitaH kumAranItiH / mitramenaM vardhiSISTa mitrvRddhiH| ktiH / devA enaM deyaasurdevdttH| viSNurenaM zrUyAt iti viSNuzrutaH / ktaH / zarva enaM vRSISTa zarvavarmA / man / gaGgA enaM midyAt gaGgAmitraH / trak / vardhiSISTa vrdhmaanH| 770 karmaNo'N // 5 // 1 // 72 // nirvayavikAryaprApyarUpAt karmaNaH parasmAd dhAtoraNa pratyayaH syAt / ajAdhapavAdaH / nirvaat-kumbhkaarH| nagarakAraH / vikAryAt-kANDalAvaH / shrlaavH| prApyAt-vedAdhyAyaH / crcaapaarH| bhaarhaarH| suutrdhaarH| bhAravAhaH / dvArapAlaH / uSTrapraNAyaH / kmnnddlugraahH| AdityaM pazyati himavantaM zRNoti grAmaM macchatItyAdau prApyAt karmaNo'nabhidhAnAnna / mahAntaM ghaTaM karotIti sApekSatvAt anabhidhAnAca / tathA ca bhulaadhikaarH| nivartyavikAryAbhyAmapi kacinna / saMyogaM janayati / srajaM viracayati / vRkSaM chinatti ! kanyAM maNDayati / NakAro vRddhayarthaH / 771 zIlikAmibhakSyAcarIkSikSamo NaH // 5 // 1 // 73 // karmaNaH parebhyaH zIli kAmi bhakSi Acari IkSi kSam ityetebhyo dhAtubhyo NaH pratyayaH syAt / dharma zIlayati dharmazIlaH, dharmazIlA / dharmakAmaH, dhrmkaamaa| vAyubhakSaH, vAyubhakSA / ApUrvazcariH-kalyANAcAraH / kalyANAcArA / sukhprtiikssH| sukhapratIkSA / bahukSamaH / bahukSamA / alpaantaiH zIlAdibhirbahuvrIhau sati dharmazIlAdayaH siddhayanti / aNvAdhanArthaM tu vacanam / aNi hi striyAM kI syAt tathAca dharmazIlItyAdyaniSTaM rUpaM syAt / evaMprAyeSu ca bahuvrIhyAzrayaNe ambho'tigameti syAt ambho'tigAmI ceSyate / kAmIti NyantasyopAdAnAdaNyantAdaNeva payaskAmIti / Nyantasya tu Ne sati payaHkAmeti bhavati / ata eva ca gyantanirdezAdaNyantanirdeze kukamikasetyAdau kevalasyaiva kamegrahaNam / tena Ne sati sakArAdezo na / 772 gAyo'nupasargAk // 5 // 174 / / karmaNaH parAdanupasargAd gAyateSTA pratyayaH syAt / vakraM gAyati vakragaH vkrgii| saamgH| saamgii| anupasargAditi kim / vakrasaMgAyaH / kharusaMgAyaH / vakrAdayo gItavizeSAH gAyatinirdezo gaanivRttyrthH| 773 surAzIdhoH pivaH // 5 / 17 / / surAzIdhubhyAM karmabhyAM parAdanupa Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatmakriyA. 681 sargAt pivateSTak syAt / surAM pibati surApaH, surApI / sIdhupaH / sIdhupI / surAzIdhoriti kim / kSIrapA bAlA / piva iti kim / surAM pAti surApA / kathaM saMjJAyAM surApA, surApIti ? pAtipivatyobhaviSyati / na ca dhaatvrthbhedH| saMjJAsu dhAtvarthasya vyutpattimAtrArthatvAt / ___774 Ato Do'vAvAmaH // 5 // 176 // karmaNaH parAdanupasargAt hAvAmAvarjitAdAkArAntAd dhAtorDaH pratyayaH syAt / gAM dadAti godH| kambaladaH / pANitram / aGgulitram / brahmajyaH / vapurvItavAn vpurvyH| ahAvAma iti kim / svargahAyaH / tantuvAyaH / dhAnyamAyaH / aNeva / kathaM mitrahaH ? 'kacit ' ityanena ddH| anupasargAdityeva / gosNdaayH| vddvaasNdaayH| upasargaH avyavadhAnataivetyeNa / 775 samaH khyaH // 5 // 177 / / karmaNaH parAt saMpUrvAt khyA ityetasmAt DaH syAt / gAM saMkhyAti saMcaSTe vA gosaMkhyaH / pazusaMkhyaH / upasargArtha vacanam / 776 dazcAGaH // 5 // 178 // karmaNaH parAdAGpUrvAdadAteH khyA ityetasmAcca DaH syAt / dAyamAdatte daayaadH| striyamAcaSTe khyAkhyaH / miyAkhyaH / idamuttaraM copasargArtha vacanam / 777 prAjjJazca // 5 // 1179 // karmaNaH parAtpapUrvAjjAnAterdArUpAca DaH syAt / pathiprajJaH / prapApadaH / iha pUrvasUtre ca dArUpaM gRhyate na saMjJA jJAkhyAsAhacaryAt / pUrvasUtre tu dAga eva grahaNam / tasyaivAGA yogAt / tena stanau pradhayati stnprdhaayH| 778 AziSi hanaH // 5 // 180 // AziSi gamyamAnAyAM karmaNaH parAda hanterDaH syAt / zatru vadhyAt zatruhaH / pApahaH / duHkhahaH / gatAvapIti kazcit / kroza hanti krohaH / ___779 klezAdibhyo'pAt // 5 // 1 // 81 // klezAdibhyaH karmabhyaH parAdapapUrvAd hanterDaH syAt / anAzIrartha aarmbhH| klezamapahanti klezApahaH / tamo'pahaH / duHkhaaphH| uvarApahaH / dophH| doSApahaH / rogApahaH / vAtapittakaphApahaH / viSAnidarpApahaH / bahuvacanAdyathAdarzanamanyebhyo'pi bhavati / kathaM dArvAghATaH, cArvAghATaH ? ghaTateraNi saMjJAyAM bhaviSyati / cAru Ahanti ghAghAto hantereva / 88 Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 642 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdanta dAghAto'pi tarhi syAt / asaMjJAyAmiSyata eva / evamasaMjJAyAM saMpUrvAbhyAM ghaTihanibhyAM varNasaMghATaH, varNasaMghAtaH, padasaMghATa; padasaMghAta ityAdi siddham / intereva vA pRSodarAditvAd vrnnvikaarH| __780 kumArazIrSANin / / 6 / 1 / 82 // kumArazIrSAbhyAM karmabhyAM parAd hanterNin pratyayaH syAt / kumAraM hanti kumAraghAtI / zIrSaghAtI / ata eva nipAtanAt zirasaH zIrSazabdo'kArAntaH prakRtyantaraM vaa| tathA ca zIrSe sthitaM pRSThata iti| ____781 acitte Taka / / 6 / 1 / 83 // karmaNaH parAd hanteracittavati kartari Tak pratyayaH syAt / vAtaM hanti vAtaghnaM tailam / pittaghnaM ghRtam / zleSmaghnaM madhu / roganamauSadham / jaayaanaastilkaalkaaH| patighnI pANirekhA / sarvakarmanI shaileshii| khughno nagaram / zataghnI aayudhvishessH| hastaghno jyAghAtatro vardhapaTTaH / bahulAdhikArAt munAdayaH saMjJAyAm / acitta iti kim / pApaghAto yatiH / cauraghAto rAjA / AkhudhAto biDAlaH / matsyaghAto bakaH / sasyaghAto vRSabhaH / / 782 jAyApatezcinhavati // 1 / 184 // jAyApatibhyAM karmabhyAM parAd hantezcinhavati kartari Tak syAt / cinhaM zarIrasthaM zubhAzubhamUcakaM tilakAlakAdi / jAyAno brAhmaNaH / patighnI kanyA / apalakSaNayugityarthaH / cittavadartha aarmbhH| 783 brahmAdibhyaH // 5 // 1 // 85 // brahmAdibhyaH karmabhyaH parAd hanteSTA pratyayaH syAt / brahma hanti brhmnH| kRtghnH| shtrughnH| vRtrghnH| bhrnnnH| baalghnH| zazaghnI pakSijAtiH / gAM hanti gonaH pAtakI / bahulAdhikArAta saMpadAne'pi / gAM hanti yasmai AgatAya dAtuM sa gono'tithiH| bahuvacanAdyathAdarzanamanyebhyo'pi bhavati / cittavadartha ArambhaH / 784 hastibAhukapATAcchaktau // 11 // 86 // ebhyaH karmabhyaH parAd hanteH zakto gamyamAnAyAM Taka syAt / cittavadartha aarmbhH| hastinaM hantuM zakto hastino manuSyaH / bAhuno mallaH / kapATanazcauraH / zaktAviti kim / hastinaM hanti viSeNa hastighAto rsdH| 785 nagarAdagaje // 5 // 1187 // nagarAta karmaNaH parAda hantergajavarjite kartari Tak syAt / cittavadartha ArambhaH / nagarano vyAghraH / agaja iti kim / nagarapAto chstii| Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 786 rAjaghaH // 5 // 1 // 48 // rAjJaH karmaNaH parAd hanteSTak pratyayo ghAdezazca nipAtyate / rAjAnaM hanti rAjaghaH / 787 pANighatADaghau zilpini // 5 / 1189 // pANitADAbhyAM karmabhyAM parAda hanteH zilpini kartari Tak ghAdezazca nipAtyate / pANiM hanti pANighaH, tADaghaH shilpii| pANinA tADena ca hantIti karaNAdapi kecit / zilpinIti kim / pANighAtaH / tADaghAtaH / 788 kukSyAtmodAd bhRgaH khiH|| / 190 // ebhyaH karmabhyaH parAt bhRgo dhAtoH khiH pratyayaH syAt / khityanavyayAruSa iti mAgame kukSimeva bibharti kukSibhariH / aatmbhriH| udaraMbhariH / udarAt kecidevecchanti / khakAro maagmaarthH| 789 arho'c // 5 // 191 // karmaNaH parAdaha terac pratyayaH syAt / aNo'pavAdaH / pUjAmarhati pUjArhaH sAdhuH / pUjAr2yA pratimA / 790 dhanurdaNDatsarulAGgalAGkuzarTiyaSTizaktitomaraghaTAd grahaH // 1192 // ebhyaH karmabhyaH parAd graheraca pratyayaH syAt / dhanugRhNAti dhanagrahaH / dnnddgrhH| tsrugrhH| laangglgrhH| angkushgrhH| RssttigrhH| yssttigrhH| shktigrhH| tomaragrahaH / ghaTagrahaH / nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi grahaNamiti ghaTIgrahaH / aNapItyeke / dhanuhiH, daNDagrAha ityAdi codAharanti / 791 sUtrAdvAraNe // 5 / 1 / 93 // sUtraM kArpAsAdimayaM lakSaNasUtraM vAvizeSeNa gRhyate / mutrAta karmaNaH parAda grahegrahaNapUrvake dhAraNe'rthe vartamAnAdaca pratyayaH syAt / sUtraM gRhNAti sUtragrahaH prAjJaH sUtradhAro vaa| sUtramupAdAya dhaarytiityrthH| anye tvavadhAraNe evecchanti tanmate mUtragrahaH prAjJa evocyate / dhAraNa iti kim / suutrgraahH| yo hi sUtraM gRhNAti na tu dhArayati sa evamucyate / 792 AyudhAdibhyo dhRgo'daNDAdeH // 5 / 1 / 94 // daNDAdIn varjayitvA AyudhAdibhyaH karmabhyaH parAt dhRgo dhAtorac syAt / dhanurdharati dhanurdharaH / zaktidharaH / cakradharaH / vajradharaH / zUladharaH / hldhrH| AdigrahaNAd bhUdharaH / jlNdhrH| viSadharaH / zazadharaH / vidyAdharaH / zrIdharaH / jaTAdharaH / payodharaH / bahuvacanAd Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 684 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdanta yathAdarzanamanyebhyo'pi bhavati / adaNDAderiti kim / daNDadhAraH / kuNDadhAraH / kANDadhAraH / karNadhAraH / mUtradhAraH / chtrdhaarH| . 793 hRgo vayo'nudyame // 5 // 1295 // karmaNaH parAd haratervayasi anudyame ca gamyamAne ac syAt / prANinAM kAlakRtAvasthA vyH| udyama utkSepaNam AkAzasthasya vA dhAraNam / tadabhAvo'nudyamaH / asthiharaH zvazizuH / kavacaharaH ksstriykumaarH| aMzaharo dAyAdaH / anudyame-manoharaH praasaadH| manoharA mAlA / saMjJAyAM To'pIti kazcita / manoharI viSaharI mnniH| vayo'nudyama iti kim / bhaarhaarH| vayasi kriymaannH| saMbhAvyamAno vodyama ucyamAno vayo gamayatIti udyamArtha vayograhaNam / ___794 AGaH zIle // 5 // 1196 // karmaNaH parAdAyUrvAddharateH zIle gamyamAne'c pratyayaH syAt / zIlaM svAbhAvikI prvRttiH| puSpANyAharatItyevaMzIlaH puSpAharaH / phalAharaH / sukhAharaH / puSpAdhAharaNe svAbhAvikI phalanirapekSA vRttirasyetyarthaH / AGa iti kim / puppANi hartA / tRn / zIla iti kim / puSpAhAraH / sukhAhara iti azIle'nudyame'rthe pUrveNAc / lihAdiprapaJcaprakaraNamidam / 795 dRtinAthAtpazAviH // 5 / 1 / 97 // AbhyAM karmabhyAM parAddharateH pazau kartari iH pratyaya: syAt / dRti harati dRtihariHzvA / nAthahariH siNhH| pazAviti kim / itihAro vyAdhaH / nAthahArI gantrI / 796 rajaHphalemalAda grahaH // 5 / 1 / 98 // ebhyaH karmabhyaH parAda graheriH syAta / rajograhiH knycukH| phalegrahivRkSaH / mUtranirdezAdevam / malagrahiH kmblH| rajomalAbhyAM kecidevecchanti / 797 devavAtAdApaH // 5 / 1 / 99 // devavAtAbhyAM karma bhyAM parAdAperdhAtoriH pratyayaH syAt / devAnAmoti devaapiH| vAtApiH / 798 zakRtstambAda vatsabIhau kRgaH // 5 // 1 / 100 // zakRtstambAbhyAM karmabhyAM parAt kRgo yathAsaMkhyaM vatse brIhau ca kartari i. pratyayaH syAt / shkRtkrirvtsH| stambakariIhiH / vatsabIhAviti kim / shkRtkaarH| stmbkaarH| 799 kiMyattabahoraH // 5 / 1 / 101 // ebhyaH karmabhyaH parAt karotera pratyayaH Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. syAt / kiM karoti kiMkaraH, kiMkarA / yatkaraH / yatkarA / tatkaraH / tatkarA / caurye tskrH| bahukaraH / bahukarA / bahukarIti saMkhyAvacanAduttareNa TaH / kiMkarIti hekhAdau ttH| . 800 saMkhyAhardivAvibhAnizAprabhAbhAzcitrakAdyantAnantakArabAharudhanurnAndI lipilibivalibhAktikSetrajaGghAkSapAkSaNadArajanidoSAdinadivasATTaH / / 5 / 1 / 102 // saMkhyetyarthapradhAnamapi / tenaikaadiprigrhH| ebhyaH karmabhyaH parAt karoSTaH pratyayaH syAt / ahevAdyartha aarmbhH| saMkhyAM karoti sNkhyaakrH| ekkrH| dvikrH| trikrH| ahskrH| divaakrH| vibhaakrH| nishaakrH| prabhAkaraH / bhaaskrH| citrakaraH / krtRkrH| aadikrH| antkrH| anntkrH| kaarkrH| bAhukaraH / aruSkaraH / dhanuSkaraH / nAndIkaraH / lipikrH| libikrH| blikrH| bhaktikaraH / kSetrakaraH / jaGghAkaraH / kSapAkaraH / kSaNadAkaraH / rjnikrH| rajanIkaraH / doSAkaraH / dinakaraH / divasakaraH / TakAro GayarthaH / sNkhyaakrii| 801 hetutacchIlAnukUle'zabdazlokakalahagAthAvaracATusUtramantrapadAt / / 5 / 1 / 103 // hetuH pratItazaktikaM kAraNam / tacchIlaM ttsvbhaavH| anukUla ArAdhyacittAnuvartI / eSu kartRSu zabdAdivarjitAt karmaNaH parAt karoteSTaH pratyayaH syAt / hetau-yazaskaroti yazaskarI vidyA / zokakarI kanyA / kulakaraM dhanam / tcchiile-kriiddaakrH| zrAddhakaraH / anukuule-pressnnaakrH| vcnkrH| hekhAdiSviti kim / kumbhakAraH / zabdAdiniSedhaH kim / zabdakAraH / shlokkaarH| klhkaarH| gAthAkAraH / vairkaarH| cATukAraH / suutrkaarH| mantrakAraH / pdkaarH| tacchIle tAcchIlikazca pratyaya udAhAryaH / 802 bhRtau karmaNaH / / 5 / 1 / 104 // karmanzabdAt karmaNaH parAt karote to gamyamAnAyAM TaH syAt / bhRtirvaitanaM karmamUlyamiti yAvat / karmakaro bhRtkH| karmakarI dAsI / bhRtAviti kim / karmakAraH / punaH karmagrahaNaM zabdarUpakarmapratipattyartham / 803 kSemapriyamadrabhadrAta khANa / / 5 / 1 / 105 // ebhyaH karmabhyaH parAt karoteH kha aN ityetau pratyayau syAtAm / kSemaM karoti kSemaMkaraH, kSemakAraH / priyaMkaraH, priyakAraH / madaMkaraH, madrakAraH / bhadraMkaraH, bhdrkaarH| bhadrAtkecidevecchanti / ebhya iti kim / tiirthkrH| hevAdiSu tIrthakaraH / tIrthakAra ityapi Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 686 siddhahaimabRhatlakriyA. [kRdanta kazcit / kho veti siddhe'NagrahaNaM hekhAdiSu TabAdhanArtham / kathaM yogakSemakarI lokasyeti ? upapadavidhiSu tadantavidheranAzrayaNAt / ata eva 'saMkhyA'-distre'ntagrahaNe satyapyanantagrahaNam / uttaratra ca bhayagrahaNe'pyabhayagrahaNam / .804 megharti bhayAbhayAt khaH / / 5 / 1 / 106 // ebhyaH karmabhyaH parAt karoteH khapratyayaH syAt / meghAn karoti meghaMkaraH / RtigatiH satyatA vA / RtikrH| bhayaMkaraH / abhayaMkaraH / hekhAdivivakSAyAM Tamapi bAdhate parakhAt / bhayaMkaraM zmazAnam / 805 priyavazAbadaH // 5 / 1 / 107 // AbhyAM karmabhyAM parAd vadeH khaH syAt / priyaM vadati priyNvdH| vshNvdH| . 806 dviSantapaparaMtapau // 5 / 1 / 108 // dviSatparazabdAbhyAM karmabhyAM parAt NyantAttapeH khaH pratyayo isvatvaM dviSattakArasya makArazca nipaatynte| dviSatastApayati dviSantapaH / parantapaH / nipAtanasyeSTaviSayakhAt striyAmanabhidhAnam / dviSatItApaH / aNyantasya ca tapena / dviSataH parA~zca tapati dviSattApaH / prtaapH| 807 parimANArthamitanakhAtpacaH // 1 / 1 / 109 // sarvato mAnaM parimANam / tadarthAH prasthAdayaH shbdaaH| ebhyo mitanakhAbhyAM ca karmabhyAM parAt paceH khaH pratyayaH syAt / prasthaMpacA sthAlI / droNaMpacA dAsI / alpaMpacA munyH| pAntAvalpaMpacAn munIn / mitaMpacA brAhmaNI / nakhaMpacA yavAgUH / 808 kUlAbhrakarISAtkaSaH // 2 / 1 / 110 // ebhyaH karmabhyaH parAt kaSeH khaH pratyayaH syAt / kUlaMkaSA ndii| abhraMkaSo giriH / karISaMkaSA vAtyA / 809 sarvAt sahazca / / 5 / 1 / 111 // sarvazabdAt karmaNaH parAt saheH kaSezca khaH pratyayaH syAt / sarvaM sahate sarvasaho muniH / sarvakaSaH khalaH / 810 bhRvRjitRtapadamezca nAni // 1 / 1 / 112 // karmaNaH parebhya ebhyaH sahezca khaH syAnnAni-saMjJAyAm / vizvaMbharA vasudhA / pativarA kanyA / zatrujayaH parvataH / dhanaMjayaH paarthH| rathantaraM sAma / zatruntapo rAjA damirantarbhUtaNyoM Nyantazca gRhyate / baliM dAmyati damayati vA balindamaH kRSNaH / arindamaH / shtrushH| etau rAjAnau // nAnIti kim / kuTumbaM bibharti kuttumbmaarH| kecittu rathena tarati rathantaraM sAmetyakarmaNo'pIcchati / Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 687 811 dhArerdhar ca // 5 // 1 // 113 // karmaNaH parAd dhArayateH saMjJAyAM khaH pratyayaH sthAda dhara ityayamAdezazca / vasu dhArayati vasundharA pRthvI / yugandharaH / siimndhrH| tIrthakarAvetau / saMjJAyAmityeva / chtrdhaarH| 812 purndrbhgndrau||5|1|114|| etau saMjJAyAM khapratyayAntau nipaatyete| puro dArayati purandaraH shkrH| bhagaM dArayati bhagandaro vyaadhiH| dArayateIsvaH puro'mantatA ca nipAtyate / purazabdapUrvasya tu puradAra iti bhavati / 813 vAcaMyamo vrate // 5 // 1 / 115 // vrataM zAstrito niymH| tasmin gamyamAne vAcaH karmaNaH parAdhamerdhAtoH kho vAcazcAmantatA nipAtyate / vAcaM yacchati niyamayati vA vAcaMyamo vratI / vrata iti kim / vAgyAmo'nyaH / 814 manyANNin / / 5 / 1 / 116 // karmaNaH parAnmanyateNin pratyayaH syAt / paNDitaM manyate bandhu paNDitamAnI bndhoH| darzanIyAM manyate bhAryA darmanIyamAnI bhAryAyAH / zyanirdeza uttarArthaH / * 8815 kartuH khaz // 1 / 1 / 117 // pratyayArthAt kartuH karmaNaH parAnmanyateH khaz pratyayaH syAt / yadA pratyayArthaH kartA AtmAnameva darzanIyavAdinA dharmeNa viziSTaM manyate tadAyaM karma tatrAyaM vidhiH| paNDitamAtmAnaM manyate paNDitaMmanyaH / paTTImAtmAnaM manyate paTimanyA / vidvanmanyaH / viduSimanyA / asarUpatvANNinnapi / paNDitamAtmAnaM manyate paNDitamAnI / paTumAninI / vidvanmAnI / vidvanmAninI / karturiti kim / darzanIyamAnI caitrasya / pUrveNAtra Ninneva / zakAraH zitkAryArthaH / 816 ejeH // 1 / 1 / 1181 karmaNaH parAdejayateH khaz syAt / aGgAnyejayati aGgamejayaH / jnmejyH| arimejyH| 817 zunIstanamuJjakUlAsyapuSpAt dadheH / / 5 / 1 / 119 // ebhyaH karmabhyaH parAt dheH khaz syAt / zunI dhayati shunidhyH| stndhyH| muj'dhyH| kUlaMdhayaH / AsyaMdhayaH / pusspNdhyH| muJjAdibhyaH kecidevecchanti / TdheSTakAro ddnyrthH| zunidhayI / stanaMdhayI srpjaatiH| * manuternivRttyarthazca / Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdanta 818 nADIghaTIkharImuSTinAsikAvAtAd dhmazca // 5 // 1 / 120 // ebhyaH karmabhyaH parAd dhamateSTdhezca khaz syAt / nADI dhamati dhayati vA nADiMdhamaH / nADiMdhayaH / ghaTiMdhamaH / ghaTiMdhayaH / khariMdhamaH / khariMdhayaH / mussttiNdhmH| muSTiMdhayaH / nAsikaMdhamaH / nAsikaMdhayaH / vAtaMdhamaH / vaatndhyH| DyantanirdezastadabhAve khazpratyayanivRttyarthaH / nADiM dhamati dhayati vA nADidhmaH / nADidhaH / ghaTadhmaH / ghaTadhaH / kharadhmaH / khrdhH| 819 pANikarAt // 5 // 11121 // AbhyAM karmabhyAM parAd dhamateH khaz pratyayaH syAt / pANiM dhamati pANidhamaH / krNdhmH| pANikarAt dherapIti kazcit paannidhyH| krNdhyH| pANidhamAH, karaMdhamAH nADiMdhamAH panthAna iti tadyogAdyathA mazcAH kroshntiiti| 820 kUlAdudrujobahaH // 5 / 1 / 122 // kUlAt karmaNaH parAbhyAmuTThaj udvah ityetAbhyAM paraH khaz syAt / kUlamudrujo gjH| kUlamudvahA ndii| 821 vahAbhrAllihaH // 5 / 1 / 123 // vahAbhrAbhyAM karmabhyAM parAlliheH khaza syAt / vahaM leDhi vahaliho gauH| abhraMlihaH praasaadH| 822 bahuvidhvarustilAttudaH // 5 // 1 // 124 // ebhyaH karmabhyaH parAt tudeH khaz syAt / bahuM tudati bahutudaM yugam / vidhutudo raahuH| 1aruMtudaH piiddaakrH| tilaMtudaH kAkaH / bahoH kecidevecchanti / * 823 llaattvaatshrdhaattpaajhaakH||5|1|126|| lalATAdibhyaH karmabhyaH parebhyo yathAsaMkhyaM tapa aj hAk ityetebhyaH khaz syAt / lalATaM tapati lalATantapaH sUryaH / vAtamajanti vAtamajA mRgAH / zarddhajahA maassaaH| khazaH zittvAdajervI Adezo na / hAkaH kakAro hAGo nivRttyrthH| 824 asUryogrAda dRshH||511126|| amUryogrAmyAM karmabhyAM parAta dRzeH khaz syAt / sUryamapi na pazyanti asUryapazyA raajdaaraaH| dRzinA saMbaddhasya nabaH sUryeNa sahAsAmaye'pi gamakatvAt samAsaH / ugraM pazyati ugraMpazyaH / 1 mo'nte 'saMyogasya' iti slopH| Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 689 825 iraMmadaH // 5 / 1 / 127 // karmaNa iti nivRttam / irApUrvAnmAdyateH khas zyAbhAvazca nipAtyate / ir| murA tayA mAyati iti iraMmadaH / 826 nagnapalitapriyAndhasthUlasubhagAyatadantAccavyarthe'cverbhuvaHkhi ssnnukhukny||5|1|128|| nagnAdibhyaH kevalebhyastadantebhyazcAccyantebhyazvyarthe vartamAnebhyaH parAd bhavateH viSNukhuko pratyayau syAtAm / anagno nagno bhavati ngnNbhvissnnuH| nanaMbhAvukaH plitNbhvissnnuH| plitNbhaavukH| priyNbhvissnnuH| priyNbhaavukH| sthUlaMbhaviSNuH / sthUlaMbhAvukaH / subhagaMbhaviSNuH / mubhgNbhaavukH| aaddhyNbhvissnnuH| ADhayaMbhAvukaH / tadantebhyaH-ananagno'nagno bhavati angnNbhvissnnuH| angnNbhaavukH| asunagnaH sunano bhavati sungnbhvissnnuH| sungnNbhaavukH| vyartha iti kim / nagno bhavitA / acveriti kim / ADhyIbhavitA / tRc / upapadavidhiSu tadantavidhiranAzrita iti tadantagrahaNam / 827 kRgaH khanaTa karaNe // 5 / 1 / 129 // nagnAdibhyo'vyantebhyazvyarthavRttibhyaH parAt karoteH karaNe khanaT pratyaya: syAt / karaNa iti kartarItyasyApavAdaH / anano nagnaH kriyate'nena nagnakaraNaM dyUtam / evaM palitaMkaraNaM tailam / priyaMkaraNaM zIlam / andhakaraNaH shokH| sthUlaMkaraNaM ddhi| subhagaMkaraNaM rUpam / ADhyaMkaraNaM vittam / tadantebhyo'pi-ananano'nanaH kriyate'nenAnanaMkaraNaH pttH| sunagnakaraNaH / apalitaMkaraNo rsH| vyartha ityeva / nagnaM karoti dyUtena / nAtra prakRtivikArabhAvo vivkssyte| acverityeva / nagnIkurvantyanena ! atra khanaTapratiSedhasAmarthyAdanaDapi n| nahi nagnIkaraNamityatrAnaTakhanaTo rUpe samAse striyAM vA vizeSo'sti / kecittu cvyantapUrvAdapi khanaTamicchanti / nagnIkaraNaM dyUtam / 828 bhAve cAzitAd bhuvaH khaH // 5 / 1 / 130 // AzitazabdAt parAd bhavateH bhAve karaNe cAbhidheye khaH pratyayaH syAt / Azitena tRptena bhUyate bhavatA AzitaMbhavo vartate bhavataH / Azito bhavatyanena AzitaMbhava odanaH / Azito bhavatyanagAzitaMbhavA paJcapUlI / asarUpatvAdanaDapi / Azitasya bhavanam / na ghaJ sarUpatvAt / Azita iti nirdezAdanAteH kartari kto dIrghatvaM ca / ApUrvAdvA avivakSitakarmakAt kartari ktH| 829 nAmno gamaH khaDDau ca vihAyasastu vihaH / / 5 / 1 / 131 // nAmnaH 87 Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 690 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta parAd gameH khaD Da ityeto khazca pratyayAH syuH, vihAyaszabdasya ca vihAdezaH / khaD-turo gacchati turaMgaH / bhujena bhuja iva vA gacchati bhujaGgaH / praveNa plavena gacchati pravaGgaH, plavaGgaH / pato gacchati ptnggH| vihAyasA gacchati vihaGgaH / Da-turagaH / bhujagaH / plavagaH / vihagaH / atyantagaH / srvgH| srvtrgH| anantagaH / prdaargH| grAmagaH / gurutalpagaH / pratIpagaH / purogaH / piitthgH| tiirgH| agrAdibhyastadantebhyo'pi / agrgH| senAgragaH / AdigaH / paGktyAdigaH / mdhygH| gRhmdhygH| antgH| zAkhAntagaH / adhvgH| nagarAdhvagaH / duurgH| adUragaH / paargH| vedapAragaH / agAragaH / syagAragaH / ityAdi / atha saMjJAyAm-khe gacchati khagaH pakSI / na gacchatyago vRkSaH parvatazca / evaM ngH| urasA gcchtyurgH| pRSodarAdibAta slopH| pato gacchati patagaH pkssii| padbhyAM na gacchati pannaM vA gacchati pannagaH srpH| ApamabdhiM gacchati ApagA ndii| Azu gacchatyAzugaH zaraH / nimngaa| smudrgaa| satatagA ityAdi / ago vRSalaH zItenetyasaMjJAyAmapi / atha khaHsutaM sutena vA gacchati sutaMgamo nAma hastI / yasya sautaMgamiH putraH / mitaM gacchati mitaMgamo'zvaH / amitaMgamA hastinI / janaMgamazcaNDAlaH / pUrvagamAH panthAnaH / hRdayaMgamA vAcaH / turaMgamo'zvaH / bhujaMgamaH srpH| pravaMgamaH kpiH| plavaMgamo bhekH| vihaMgamaH, nabhasaMgamazca pakSI / nabhasazabdo'kArAnto'pyasti / uraMgama ityapi kazcit / bahulAdhikArAd yathAprayogadarzanaM vyvsthaa| ddkaaro'ntysvraadilopaarthH| __830 sugadurgamAdhAre // 1 / 1 / 132 // sudubhyo gamerAdhAre DaH pratyayo nipAtyate / sukhena duHkhena ca gamyate'sminniti sugaH, durgaH panthAH / AdhAra iti kim / sugntaa| durgntaa| asarUpavAdanaDapi / sugamanaH / durgamanaH / sugamo durgama iti karmaNi / 831 nirgo deze // 5 / 1 / 133 // nispUrvAda gamerAdhAre deze Do nipaatyte| nirgamyate'smin deze iti nirgo dezaH / deza iti kim / nirgmnH| 832 zamo naamnyH||1|1|134|| zamo nAmnaH parAddhAtornAni saMjJAyAmaH pratyayaH syAt / zamityavyayaM sukhe vrtte| tatra bhavati zaMbhavo'rhan / zaM karoti shNkrH| shNgrH| shNvrH| zaMvadaH / svaH pazyetyAdiSvavyayAnAM karmakhadarzanAcchami karmaNi hekhAdiSvapi parakhAt kagaSTo bAdhyate / zaMkarA nAma paritrAjikA / zaMkarA nAma zakunikA tacchIlA ca / nAmnIti kim / zaMkarI jinadIkSA / Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 833 pArdhAdibhyaH zIGaH / / 5 / 1 / 136 // pArthAdibhyo nAmabhyaH parAt zIGaH aH pratyayaH syAt / pArzvabhyAM zete pArzvazayaH / evaM pRsstthshyH| udarazayaH / digdhena saha zete digdhasahazayaH / digdhasahAt tRtIyAsamAsAt shiingo'kaarH| pshcaaduppdsmaasH| bahuvacanAd yathAdarzanamanyebhyo'pi / anAdhArArtha aarmbhH| 834 UrdhvAdibhyaH kartuH // 5 / 1 / 136 // UrdhvAdibhyo nAmabhyaH kartRvA. cibhyaH parAt zIGaH aH pratyayaH syAt / UrdhvaH zete UrdhvazayaH / evmuttaanshyH| bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / 835 AdhArAt // 5 / 11137 // AdhAravAcino nAnnaH parAt zIGa: apratyayaH syAt / khe zete khazayaH / gatazayaH / guhAzayaH / hRcchayaH / bileshyH| manasizayaH / kuzezayaH iti saptamyA alup / giriza iti saMjJAyAM lomAditvAcchaH / kriyArthatve tu girizaya iti bhavitavyam / 836 careSTaH // 5 / 1138 // AdhAravAcino nAmnaH parAJcareSTaH pratyayaH syAt / kuruSu carati kurucaraH / madracaraH / vanecaraH / nizAcaraH / TakAro nyrthH| kurucarI / madracarI / AdhArAdityeva / kurU~zcarati / pazcAlAzcarati / 837 bhikSAsenAdAyAdAt // 5 / 1 / 139 / / anAdhArArtha aarmbhH| ebhyaH parAcareSTaH syAt / bhikSAM carati bhikSAcaraH / bhikSAcarI / senAM carati parIkSate senAcaraH tApasavyaJjanaH / senayA vA carati senAcaraH / AdAya gRhIkhA carati AdAyacaraH / AdAnaM kRtA crtiityrthH| kimAdAyetyavivakSeva / ebhya iti kim / kurU~zcarati / 838 puro'grato'gre sarteH // 1 / 1 / 140 // ebhyo nAmabhyaH parAt sarteSTaH syAt / puraH sarati puraHsaraH, puraHsarI / agrataH sarati agrtHsrH| AdhAdikhAt tas / agre sarati agresrH| saptamyalup / ekArAntamavyathaM vA / sUtranipAtanA. dvaikaarH| tatrAgraM sarati agreNa vA sarati agresaraH ityapi / 839 pUrvAtkartuH // 5 // 1 / 141 // pUrvazabdAt kartRvAcinaH parAt sarateSTaH syAt / pUrvaH sarati pUrvasaraH / pUrvo bhUtvA saratItyarthaH / kasmAt pUrva iti avivakSaiva / pUrvasarI / karturiti kim / pUrva deza sarati pUrvasAraH / Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 692 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdanta 840 sthApAsnAtraH kaH // 5 / 1 / 142 // nAmnaH parebhya ebhyaH kaH pratyayaH syAt / same tiSThati samasthaH / viSamasthaH / kUTasthaH / kapitthaH / ddhitthH| mahitthaH / azvatthaH / kultyH| dvipaH / pAdapaH / kcchpH| anekapaH / kttaahpH| ndiissnnH| Atapatram / gharmatram / parasAdayaM 'zamo nAmnyaH ' ityapratyayaM bAdhate / zaMstho nAma kazcit / saMsthA ityasarUpatvAt kim / 841 zokApanudatundaparimRjastambaramakarNejapaM priyAlasahastisUcake // 5 / 1 / 143 // zokApanudAdayaH zabdA yathAsaMkhyaM piyAdiSvartheSu kapratyayAntA nipAtyante / zokamapanudati zokApanudaH priyH| putrAdirAnandakara evmucyte| tundaM parimASTiM tundprimRjo'lsH| stambe ramate stamberamo hastI / karNe japati karNejapaH sUcakaH / eSviti kim / zokApanodo dharmAcAryaH / tundaparimArja aaturH| stambe rantA pakSI / karNe japitA mntrii| 842 mUlavibhujAdayaH / / 5 / 1 / 144 // mUlavibhujAdayaH zabdAH kAtyayAntA niyatArthadhAtUpapadA yathAziSTaprayogaM nipaatynte| mUlAni vibhujati mUlavibhujo rthH| urdhyA rohati urvIruho vRkssH| ko modate kumudaM kairavam / mahIM dharati mahodhraH shailH| upasi budhyate ussrbudho'gniH| apo bibharti abbhraM meghH| sarasi rohati sarasiruhaM padmam / nakhAni muzcanti nakhamucAni dhanUMSi / kAkebhyo gRhanIyAH kaakgRhniiyaastilaaH| dharmAya pradadAti dhrmpdH| evaM kaamprdH| shbdpdH| zAstreNa prajA. nAti zAstrapajJaH / evmaagmprjnyH| 843 duherdughaH // 5 / 1 / 145 // nAmnaH parAhuherDeghaH pratyayaH syAt / kAmAn dugdhe pUrayati kAmadudhA / dharmAya dugdhe dharmadughA / asarUpakhAt kim / kAmadhuk / DakAro'ntyasvarAdilopArthaH / 844 bhajo viNa // 5 // 11146 // nAmnaH parAd bhajeviNa pratyayaH syAt / ardha bhajate ardhabhAk / paadbhaak| dUrabhAk / prabhAk ! vibhAk / ikAra uccaarnnaarthH| vakAro vikipoH sArUpyArthastenAtra viSaye kib na / 845 manvanakkanivica kacit // 5 // 1 / 147 // nAmnaH parAt dhAtorete pratyayAH kacillakSyAnusAreNa syuH| man-indraM zRNAti indrshrmaa| suzarmA / suvarmA / Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. sudAmA / azvatthAmA / kacidgrahaNAt kevalAdapi / zarma / varma / hema / dAmA / pAmA / van-bhUridAvA / ghRtapAvA / 846 vanyApaJcamasya // 4 / 2 / 65 // dhAtoH paJcamasya vani pratyaye pare AkAraH syAt / AGiti AkArAntarapaleSAdananunAsiko'nunAsikazcAyamAdezaH / 'li lau' iti jJApakAdananunAsika eva syAt / jan-vijAvA / khanvikhAvA / kram-dadhikrAvA / gam-agregAvA / ghuNa-dhyAvA / ghUrNa-ghUrAvA / oNaavAvA / ibu vyAptau ca / vani * yavoH pvayvyaJjane luk' iti valope nakArasyAtve yAvA / punarAgrahaNaM tAviti naveti ca nivRttyartham / GitkaraNaM ghyAvetyAdau guNaniSedhArtham / knip-praatrikhaa| prAtarikhAnau / sudhIvA / supIvA / kevalAdapi / kRtvA / kRtvAnau / dhiivaa| piivaa| vic-kiilaalpaaH| shubhNyaaH| pApmareT / kevlaadpi| reT / roT / veT / jAgaH / kakArapakArau kipitkAryArthau // 847 kim / / 5 / 1 / 148 // nAmnaH parAd dhAtoH kip pratyayaH syAt kacit / ukhena ukhayA vA saMsate ukhaasrt| vahAt bhrazyati vahAbhraTa / 'ghaJyupasargasya bahula'miti bahulagrahaNAdukhavahayordIdhaH / parNAni dhvaMsate parNadhvat / zakAn hayati shkhuuH| parivyayati parivIH / yvluuH| khalapUH / akSayUH / mitrbhuuH| prtibhuuH| kttcikoH| kevalAdapi / pAH / vaaH| kIH giiH| UH / luuH| kruG / pak / 848 gamAM kau // 4 / 2 / 58 // eSAM gamAdInAM yathAdarzanaM ko kiGati pratyaye'ntasya luk syAt / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / janaM gacchati janaMgat / kaliGgagat / yam-saMyat , viyat / tan-parItat , upAtat / san-musat / man-sumat / vanmuvat / kSaNa-sukSat , vikSat / agregarityauNAdiko DUH / 849 ko // 4 / 4 / 120 // zAso'vayavasyAsaH sthAne kAvisAdezaH syAt / AryazIH / mitrazIH / AGa itIsAdeze AzIH / sadimRdviSaTThahaduhayujavidamidachidajinIrAjibhyaH (kipa ) / divi sIdati diviSata / saptamyA alapa bhIruSThAnAdikhAt patvaM ca / dhusat / antarikSasat / sabhAsat / prasIdati prasat / upasat / aNDaM mUte annddmuuH| shtmH| prmH| mitraM dveSTi mitrvitt| pradviT / dviSo jennIyiSISTa vH| mitrAya druhyati mitrdhruk| prdhruk| vidhruk / gAMdogdhi godhuk| kAmadhuk / pradhuk / azvaM yunakti yujyate vA azvayuk / pryuk| yuG / yunyjau| yunyjH| tttvvit| vedavit / Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 694 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdanta pavit / nirvivide vidAM varaH / videravizeSeNa grahaNam / lAbhArthAnnecchantyeke / kASThaM bhinatti kASThabhit / balabhit / gotrabhit / rajju chinatti rajjucchit / tmshchid| bhavacchit / pracchit / zatru jayati zatrujit / prasenajit / karmajit / prajit / abhijit / senAM nayati senaaniiH| agraNIH / graamnniiH| praNIH / niiH| vizvasmin rAjate vizvArAT / vizvasya vasurAToriti diirghH| rAjarAT / samrAT / virAT / rATa / aJceH-dadhyaJcati dadhyaG / devamazcati devadyaGa / vizvadyaG / tiryaG / praang| prtyng| kevalAnna / tathA Rtau Rtum Rtave Rtupayojano vA yajate Rviga yaajkH| 'Rtvij' ityAdinA gatvam / dhRSNoti dadhRk prglbhH| dadhRgiti nirdezAd dvitvam / utsnihyati unnayati vA uSNiga chandaH / uSNigiti nirdezAda dalopaSatvAdi / kathaM dizyate dik mRjyate srak ? krutsaMpadAditvAt kim / kakAraH kitkaaryaarthH| pakAraH pitkAryArthaH / ikAra uccAraNArthaH / 850 chaderismantradakkau // 4 / 2 / 33 // chaderismankippare Nau isvaH syAt / isi-chadiH / mani-chadma / traTi-chatram / chtrii| kipi-upacchat , dhAmacchat / traDiti kim / tre mA bhUt chaatrH| 851 spRzo'nudakAt // 5 / 1 / 149 // udakavarjitAnAmnaH parAt spRzeH kie pratyayaH syAt / ghRtaM spRzati ghRtaspRk / evaM marmaspRk / vyomaspRk / mantreNa spRzati mantraspRk / karmopapadAdevecchantyanye / anudakAditi kim / udakasparzaH / udakena sparTI / anudaka iti paryudAsAzrayaNAdudakasadRzamanupasarga nAma gRhyate / teneha na / upaspRzati / 852 ado'nannAt // 1 / 1 / 150 // annavarjitAnAmnaH parAdadeH kie pratyayaH syAt / Amamatti AmAt / sasyAt / anannAditi kim / annAdaH / bahulAdhikArAt kaNAdaH / pippalAdaH / kipa siddho'nnapratiSedhArtha vacanam / 853 vyAkravyAdAvAmapakkAdau // 5 / 1 / 151 // kravyAt kravyAda ityetau zabdau yathAsaMkhyaM kivaNantau sAdhU syAtAm , ydyaamaatpkkaacaabhidheyau| kravyamatti kravyAt aammaaNsbhkssH| kravyAdaH pkmaaNsbhkssH| kravyAda iti necchantyanye / AmamAMsavAcyapi kravyazabdaH kravyAda iti nipAtanasAmarthyAt vRttau pakamAMse vartate / Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 695 athavA kRttavikRttazabdasya pakamAMsArthasya pRSodarAditvAt kravyAdezaH / siddhau pratyayau viSayaniyamArthaM vacanam / 854 tyadAdyanyasamAnAdupamAnAd vyApye dRzaSTaksako ca // 5 // 1 / 152 // tyadAderanyazabdAt samAnazabdAcopamAnabhUtAd vyApye karmaNi vartamAnAt parAd dRzeApya eva Taksako kip ca pratyayAH syuH / tyadAdi-sya iva dRzyate tyAdRzaH, tyaadRshii| tyaadRkssH| tyaadRkssaa| tyAdRk / evaM taadRshH| taadRshii| taadRkssH| taadRkssaa| tAdRk / anya-anyAdRzaH / anyAdRzI / anyaadRkssH| anyAdRkSA / anyAdRk / smaan-sdRshH| sadRzI / sdRkssH| sdRkssaa| sadRk / kecitsakamapi TitaM manyante / tanmate tyAdRkSItyAyeva / ebhya iti kim / vRkSa iva dRzyate / upamAnAditi kim / sa dRzyate / vyApye vartamAnAditi kim / teneva dRzyate / tasminniva dRzyate / asminniva dRzyate / vyApya eveti kim / tamiva pazyantItyatra kartari na / vacanabhedAnna yathAsaMkhyam / 855 kartugin // 5 / 1 / 153 // kartRvAcina upamAnabhUtAnnAnnaH parAd dhAtoNin pratyaya: syAt / kRttvAt kartari / uSTra iva krozati uSTakrozI / dhvAGkSarAvI / kharanAdI / siNhniiN| karturiti kim / zAlIniva krodravAn bhuGkte / ussttrmivaashcmaarohti| upamAnabhUtAdityeva / uSTraH krozati / azIlArtho jAtyarthazca aarmbhH| 856 ajAteH zIle // 5 / 1 / 154 // ajAtivAcino nAmnaH parAd dhAtoH zIle'rthe vartamAnAt Nin pratyayaH syAt / uSNaM bhuGkte ityevaMzIlaH ussnnbhojii| zItabhojI / ajAteriti prasajyapratiSedhAdasatvavAcino'pyupasargAd bhavati / udAsaratItyevaMzIla udaasaarii| pratyAsArI / prsthaayii| pratibodhI / pryaayii| pratiyAyI / udAGmatyAbhyAM paraM sati varjayitvA anyasmAd dhAtorupasargaparAnnecchantyanye / ajAteriti kim / brAhmaNAnAmantrayitA / zAlIn bhoktaa| prabhoktA upabhoktA saMbhokteti bahulAdhikArAnna / zIla iti kim / uSNabhoja aaturH| 857 sAdhau // 5 / 1 / 155 // nAmnaH parAt sAdhAvarthe vartamAnAd dhAtoNin pratyayaH syAt / azIlArtha aarmbhH| sAdhu karoti sAdhukArI / saadhudaayii| cArunI / suSThugAmI / vahulAdhikArAt sAdhu vAdayati vAdako vINAm sAdhu gAyatItyAdau na / Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta 857 brahmaNo vadaH // 5 / 1 / 156 // brahmanzabdAt parAd vadeNin pratyayaH syAt / brahma brahmANaM vA vadati brahmavAdI / ayamapyazIlArtha Arambho jAtyarthossarUpavidhinivRttyarthazca / 759 vratAbhIkSNye // 5 / 1 / 157 // vrataM zAstrito niymH| AbhIkSNyaM paunaHpunyam / tayorgamyamAnayornAmnaH parAd dhAtoNin pratyayaH syAt / vrate-azrAddhaM bhuGkte ashraaddhbhojii| alavaNabhojI / sthaNDilazAyI / sthnnddilvrtii| vRkSamUla. vAsI / paarshvshaayii| tadanyavarjanamiha vrataM gamyate / AbhIkSNye-punaH punaH kSIraM pibanti kSIrapAyiNa ushiinraaH| takrapAyiNaH saurASTrAH / kaSAyapAyiNo gaandhaaraaH| sauvIrapAyiNo bAhIkAH / vratAbhIkSNya iti kim / sthaNDile zete sthnnddilshyH| bahulAdhikArAdAbhIkSNye'pIha na / kulmaasskhaadaashcolaaH| azIlArtha jAtyarthaM ca vacanam / 860 karaNAghajo bhUte // 1 / 1 / 158 // karaNavAcino nAmnaH parAd bhUte'rthe vartamAnAd yajeNin pratyayaH syAt agniSTomeneSTavAn agniSTomayAjI / bhavati hi sAmAnyavizeSayorbhedavivakSAyAM sAmAnyayajau vizeSayajiragniSTomaH karaNam / bhUta iti kim / agniSTomena yajate / karaNAditi kim / gurUniSTavAn / 861 nindye vyApyAdin vikriyaH / / 8 / 1 / 159 // vyApyAnnAmnaH parAva vipUrvAt krINAtebhUte'rthe vartamAnAt kutsite kartarIn pratyayaH syAt / somaM vikrItavAn somavikrayI, ghRtavikrayI, tailavikrayI brAhmaNaH / nindha iti kim / dhAnyavikrAyaH, ghRtavikrAyaH, tailavikrAyaH vaNik / vyApyAditi kim / grAme vikrItavAn / bhAve'lantasya makhIMyenenA siddhayati kutsAyAm vAdhanArtha vacanam / 862 hano Nin // 5 / 1 / 160 // vyApyAnnAmnaH parAd bhUte'rthe vartamAnAt hanteninche kartari Nin pratyayaH syAt / pitRvyaM hatavAn pitRvyghaatii| maatulghaatii| asarUpatvAdaNapi / pitRvyghaatH| mAtulaghAtaH / kecittvasarUpavidhi necchanti / nindya ityeva / zatru hatavAn shtrughaatH| caurghaatH| vyApyAdityeva / daNDena hatavAn / ghantAnmatvarthIyenenA siddhe bhUtakutsAbhyAmanyatra zatrughAtItyAdau matvarthIyanivRttyartha vacanam / anytraapiicchtynyH| evaM pUrvasUtre'pi / 863 brahmabhrUNavRtrAt kim // 5 / 1 / 161 // brahmAdibhyaH karmabhyaH parAd Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. bhUte'rthe vartamAnAddhanteH kip pratyayaH syAt / brahmANaM hatavAn brahmahA / bhrUNahA / kivityanenaiva siddhe niyamArtha vacanam / caturvidhazcAtra niyamaH / brahmAdibhya eva hante bhUte kie nAnyasmAt / puruSaM hatavAn puruSaghAtaH / madhuhA / ahihA / gotrhaa| himahA / tamopahA / asurahA / AkhuhA ityAdiSu vartamAnabhaviSyatoH kAlamAtre vA 'kipa ' ityanenaiva kipa / tathA brahmAdibhyo hantereva bhUte nAnyasmAda dhAtoH kipa / brahmAdhItavAn brahmAdhyAya ityaNeva na tu kip / brahmavidAdayastu bhUtAvivakSAyAm / tathA brahmAdibhyo hantebhUte kibeva nAnyaH prtyyH| brahmANaM hatavAn brahmahA iti kiveva bhavati nANaNinau / brahmanAdayastu kAlasAmAnyena brahmAdibhyaH' iti Takapatyaye sAdhavaH / kathaM vRtrasya hantuH kulizamiti ? kevalAdeva hantestRc pazcAd vRtreNa saMvandhaH / ' madhye'pavAdAH pUrvAn vidhIn vAdhante nottarAn ' iti kipA'NAdireva bAdhyate na taktavatU / tathA brahmAdibhyo hanterbhUta eva kAle kiS nAnyasmin / brahmANaM hanti haniSyati vA brahmaghAta ityaNeva / tadetatsarva bahulAdhikArAllabhyate / 864 kRgaH supuNyapApakarmamantrapadAt // 5 // 1 / 162 // suzabdAt puNyAdibhyazca karmabhyaH parAta karote te'rthe vartamAnAt kipa syAt / suSTu kRtavAn sukRt / puNyaM kRtavAn puNyakRt / pApakRt / karmakRt / mantrakRt / padakRt / idamapi niyamArtha vacanam / trividhazcAtra niyamaH / ebhyaH kRga eva bhUte kip nAnyasmAd dhAtoH / mantramadhItavAn mantrAdhyAya ityapaktA eva bhavanti na kip / mantravit , pApanut ityAdau tu bhUtAvivakSAyAM kim / tathA ebhyaH kRgo bhUta eva kie / iha na / karma karoti kariSyati vA karmakAraH, mantrakAraH / padakAraH / tathA ebhyaH parAt kRgo bhUte kip eva nAnyaH pratyayaH / tena karma kRtavAn karmakAra iti na / ebhya eva bhUte kRgaH kiviti dhAtuniyamo neSyate / tena zAstrakRt tIrthakRt vRttikRt sUtrakRt bhASyakRdityAdayaH siddhaaH|| 866 somAtsugaH / / 5 / 1 / 163 // karmaNaH parAt sunote te'rthe vartamAnAt kie syAt / somaM sutavAn somasut / ayamapi niyamArtho yogH| caturvidhazcAtrApi niyamaH / somAdeveti niyamAt surAM sutavAn surAsAva ityaNa / surAmuditi bhUtAvivakSAyAm / suga eveti niyamAt somaM pItavAn somapA iti vica / bhUta eveti niyamAt somaM sunoti soSyati vA somasAba ityaN / kibeveti niyamAt somaM sutavAn ityaNa na / Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 698 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta 866 agnezvaiH / / 5 / 1 / 164 // agneH karmaNaH parAcinote te'rthe vartamAnAt kip syAt / agni citavAn agnicit / atrApi caturvidho niymH| agnereveti niyamAt kuDyaM citavAn kuDyacAya ityaNa / carereveti niyamAdagniM kRtavAn agnikaarH| bhUta eveti niyamAdagniM cinoti ceSyati vaagnicaayH| kibeveti niyamAdagniM citavAnityaN na / 867 karmaNyagnyarthe // 5 / 1 / 166 // karmaNaH parAd bhUte'rthe vartamAnAcinoteH karmaNi kArake'gnyarthe'bhidheye kip syAt / zyena iva cIyate sma zyenacit / evaM kaGkacita / rathacakracit / agnyartha iSTakcaya ucyate / bahulAdhikArAt rUDhiviSaya evAyaM drssttvyH| kecittu saMjJAzabdakhAt kAlatraye'pyayaM bhvtiityaahuH| zyena iva cIyate citazceSyate vA zyenacit / 868 dRzaH kvanip // 5 / 1 / 166 // karmaNaH parAd dRzo bhUte'rthe vartamAnAt kanip pratyayaH syAt / meruM dRSTavAna merudRzvA / vizvadRzvA / bahudRzvA / paralokaTazvA / sAmAnyasUtreNa kanipi siddhe bhUtakAle pratyayAntarabAdhanAthai vacanam / 869 saharAjabhyAM kRgyudheH // 5 / 1 / 167 // sahazabdAt rAjanzabdAca karmaNaH parAt karoteyudhezca bhUte'rthe vartamAnAt kanip pratyayaH syAt / saha kRtavAn sahakRtA / sahakRtvAnau / saha yuddhavAn sahayudhvA / sahayudhvAnau / rAjAnaM kRtavAn rAjakRtA / rAjAnaM yodhitavAn rAjayudhvA / yudhirantarbhUtaNyarthaH skrmkH| karmaNa ityeva / rAjJA yuddhavAn / pratyayAntarabAdhanArtho'yamapyAraMbhaH / / 870 anArjanerDaH // 5 / 1 / 168 // karmaNaH parAdanupUrvAjanerbhUte'rthe vartamAnADDaH pratyayaH syAt / pumAMsamanujAtaH pumanujaH / syanujaH / aatmaanujH| anupUrvo janiH jananopasarjanAyAM prAptau vartamAnaH skrmkH| 871 saptamyAH // 5 / 1 / 169 // saptamyantAd nAmnaH parAd bhUte'rthe janerDaH syAt / upasare jAtaH upasarajaH / mandurAyAM mandure vA jAtaH mandurajaH / / apsu jAtam apsujam , abjam / 872 ajAteH pazcamyAH // 5 // 1 // 170 // paJcamyantAdajAtivAcino nAmnaH parAd bhUte'rthe janerDaH syAt / buddherjAto buddhijaH sNskaarH| saMskArajA smRtiH / Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 699 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. saMtoSajaM sukham / kauzalyAyA jAtaH kauzalyAjaH / saMjJAzabdo'tropapadam / ajAteriti kim / hastino jAtaH / azvAjjAtaH / 873 kvacit // 5 / 1 / 171 // uktAdanyatrApi kacillakSyAnusAreNa DaH syAt / uktAnAnno'nyato'pi / kiM jAtena kiMjaH / kena jAtaH kiMjo'nitipitRkaH / alaM jaatenaalNjH| dvirjAto dvijH| na jAto'jaH / adhijAto'dhijaH / upjH| prijH| prajAtAH prjaaH| abhijaH / akarmaNo'pi, anujaH / jAterapi, brAhmaNajaH pshuvdhH| kSatriyajaM yuddham / strIjamanRtam / uktaaddhaatornyto'pi| brahmaNi jInavAn brahmajyaH / uktAnAmno dhAtozcAnyato'pi / varamAhatavAn vraahH| uktAnAmno dhAto; kArakAccAnyato'pi / parikhAtA prikhaa| AkhAtA aakhaa| upakhAtA uparakhA / nAmadhAtukAlAnyatve-bhitraM dvayati mitrhH| aNo'pavAdo DaH / dhAtukArakAnyatve-paTe hanyate sma ptthH| dhAtukAlAnyatvevArcarati vA haMsaH / nAmakArakAnyatve-puMsAnujAtaH puNsaanujH| nAmAbhAveuktadhAtukAlAnyatve-aTati atati vA aH| kAyati kAmayate vA kaH / bhAtIti bhaM nakSatram / nAmAbhAve uktadhAtukAlakArakAnyatve ca khanyata iti kham / 874 suyajAInip / / 5 / 1 / 172 / / sunoteyajatezca bhUtArthavRttevanip syAt / sutavAn sukhaa| sukhAnau / iSTavAn yajvA / yjvaanau| kanipvanbhyAM siddhe bhUte niyamArtha vacanam / mannAdisUtrasthakacidgrahaNasyaiva prpnycH| DakAro gunnnissedhaarthH| pakAraH pitkAryArthaH / ikAra uccAraNArthaH / 875 jUSo'taH // 5 / 1 / 173 // jIryate tArthavRtterata pratyayaH syAt / jIryati sma jaran / jaratI / asarUpatvAt / jiirnnH| jIrNavAn / RkAro diirghtvprtissedhaarthH| 876 ktaktavatU // 5 / 1 / 174 // dhAto te'rthe vartamAnAt ktaktavatU pratyayau syAtAm / kriyate sma kRtH| karoti sma kRtavAn / prakRtaH kaTaM devdttH| prakRtavAn kaTaM devdttH| atra samudAyasyAbhUtatve'pi kaTaikadeze kaTatvopacArAt tasya ca nirvRttatvAd bhUta eva dhAtvartha ityAdikarmaNyanenaiva ktaktavatU siddhau|| 877 zliSazIGsthAsavasajanarahajRbhajeH ktaH // 51 // 9 // ebhyaH ktamatyayo yo vihitaH sa kartari vA syAt / zliSTaH / AzliSTaH kAntAM kaamukH| Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 700 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta AzliSTA kAntA kAmukena / AzliSTaM kAmukena / zIG-atizayito guruM shissyH| atizayito guruH ziSyeNa / atizayitaM ziSyeNa / sthA-upasthito guruM ziSyaH / upasthito guruH ziSyeNa / upasthitaM ziSyeNa / As-upAsito guruM shissyH| upAsito guruH ziSyeNa / upAsitaM ziSyeNa / vas-anUSito guruM bhavAn / anuupitogurubhvtaa| aSitaM bhvtaa| jan-anujAto mANavako mANavikAm / anujAtA mANavikA mANavakena / anujAtaM mANavakena / vijAtA vatsaM gauH| vijAto vatso gavA / vijAtaM gvaa| ruha-ArUDho vRkSaM bhavAn / ArUDho vRkSo bhavatA / ArUDhaM bhavatA / ju-anujIrNo vRSalI caitraH / anuprApya jIrNa ityarthaH / anujIrNA vRSalI caitreNa / anujIrNa caitreNa / bhaj-vibhaktA bhrAtaro riktham / vibhaktaM bhrAtRbhiH riktham / vibhaktaM bhrAtRbhiH / akarmakA api hi dhAtava upasargasaMbandhAt sakarmakA bhavantIti zIGAdigrahaNam / anyathA'karmakatvAduttareNaiva siddham / zliSabhajI kevalAvapi sakarmako / 878 bhArambhe // 5 / 1 / 10 // Arambhe AdikarmaNi bhUtAditvena vivakSite vartamAnAda dhAtoryaH kto vihitaH sa kartari vA syAt / prakRtaH kaTaM bhavAn / prakRtaH kaTo bhavatA / prabhukta odanaM caitraH / prabhukta odanazcaitreNa / prabhuktaM caitreNa / 879 gatyAkarmakapibabhujeH // 5 / 1 / 11 // bhUtAdau yaH kto vihitaH sa gatyarthebhyo'karmakebhyazca dhAtubhyaH pibabhujibhyAM ca kartari vA syAt / gatyartha-gato maitro grAmam / gato maitreNa grAmaH / gataM maitreNa / yAtAste grAmam / yAtastaiAmaH / yAtaM taiH / akarmaka-Asito bhavAn / zayito bhavAn / AsitaM bhavatA / zayitaM bhavatA / sakarmakA api avivakSitakarmANo'karmakAH / tena paThito bhavAn / evaM prkhyaatH| viditH| avivakSitakarmabhyo necchantyeke / tanmate kRto devadattaH, hRto devadattaH ityAdi kartari na / kAlabhAvAdhvabhizca karmabhiH sakarmakA apyakarmakA uktaaH| tena trairUpyaM bhavati / supto bhavAn mAsam / mupto bhavatA mAsaH / muptaM bhavatA mAsam / evamodanapAkaM supto bhavAn ityaadi| piba-payaH pItA gaavH| idaMgobhiH pItam / iha gobhiH piitm| bhuji-annaM bhuktaaste| idaM tairbhuktam / iha tairbhuktam / 880 adyarthAcAdhAre // 5 // 1 // 12 // adyarthAt AhArArthAt dhAtogatyarthAkamakapivabhujezca yaH ktaH sa AdhAre vA syAt / idameSAM jagdham / idaM tairjagdham / Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 701 iha tairjagdham / idameSAmabhyavahRtam / idaM tairabhyavahRtam / idaM teSAmazitam / idaM tairazitam / Arambhe tu kartaryapi bhavati / iha te annaM pAzitAH / iha te madhu pralIDhAH / gatyarthAdibhyaH khalvapi / idaM teSAM yAtam / idamaheH saptam / idamepAmAsitam / idabheSAM zayitam / idaM gavAM pItam / idaM teSAM bhuktam / pakSe kartRkarmabhAveSu pUrvANyevodAhaNAni / .881 hlAdo had ktayozca // 4 / 2 / 67 // hAdateH ktaktavakhoH ktau ca parato had AdezaH syAt / hannaH / hannavAn / prahannavAn / atra 'radAdamUrchamada' ityadhastanasUtreNa dakArasya nkaarH| ktayozceti kim / haadikhaa| 882 RlvAdereSAM to no'praH // 4 / 2 / 68 // pRvarjitAdRkArAntAd dhAtovAdibhyazca pareSAM ktiktaktavatUnAM takArasya nakAra AdezaH syAt / ta-tIrNaH, tIrNavAn / kR-kIrNaH, kIrNavAn / gR-gIrNaH, gIrNavAn / lvaadi-luunH| lUnavAn / dhuunH| dhUnavAn / lInaH / lInavAn / ama iti kim / pUrtiH / pUrNirityapi kazcit / puurtH| pUrtavAn / lvAdiSu ye akArAntA stRTTaprabhRtayasteSAmRgrahaNenaiva siddhe tatra pAThaH pvAdikAryArthaH / krAdhantargaNo lvAdiH / __883 radAdamUrcchamadaH ktayordasya ca // 4 / 2 / 69 // mUrchimadivarjitAd rephadakArAntAd dhAtoH parasya ktayoH ktaktavakhostakArasya tatsaMniyoge dhAtudakArasya ca nakAraH syAt / pUrai-pUrNaH / pUrNavAn / gurai-pUrNaH / gUrNavAn / midbhinnH| bhinnavAn / chid-chinnH| chinnavAn / radAditi kim / citaH citavAn / amUrchamada iti kim / mUrtaH / mUrtavAn / mattaH / mattavAn / kRtasthApatyaM kArtirityatra * asiddhaM bahiraGgamantaraGge iti na / ktayoriti kim / puurtiH| bhittiH / kathaM cUNiH ? curerauNAdiko NiH / radasyeti kim / caritam / uditam / iTA vyavadhAne na syAt / kRtaH kRtavAnityatra tu varNaikadezAnAM varNagrahaNenAgrahaNAnna / rephAt pareNa kharabhAgena vyavadhAnAdvA / RkArasya hi madhye'rdhamAtro rephaH, agre pazcAca turIyaH svarabhAgaH pratijJAyate / bhinnavadbhyAmityatra pratyayadakArasya pare'satvAt sUtre cAzrutatvAnna / kathaM cIrgaH, cIrNavAniti ? cU iti dhAvantaraM caratisamAnArtha ktaktavatuviSayamAmananti / 884 suuytyaadyoditH||4|2|70|| sUyatyAdibhyo navabhyo dhAtubhya okAra Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 702 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta iyeSAM tebhyazca parasya ktayostakArasya nakArAdezaH syAt / pUDauca-sUnaH, sUnavAn / dUc-dUnaH, dUnavAn / diic-diinH,diinvaan| dhIc-dhInaH,dhInavAn / mIcmInaH, mInavAn / rIc-rINaH, rINavAn / lIc-lInaH, lInavAn / ddiingcddiinH,ddiinvaan| trIc-trINaH, vINavAn / iti suuytyaadyH| odit-olajaiG olasnaiti vA lagnaH, lagnavAn / ovijaiti-udvignaH, udvignavAn / opyAyaiGpInaH, pInavAn / Tvozvi-zUnaH, zUnavAn / ovazvaut-vRkNaH, vRkNavAn / ebhya iti kim / pItaH / pItavAn / sUyatIti zyanirdezaH sUtisuvatyonivRttyarthaH / 885 vyaJjanAntasthAto'khyAdhyaH // 42171 // khyAdhyAvarjitasya dhAtoryad vyaJjanaM tasmAt parA yA'ntasthA tasyAH paro ya AkArastasmAt parasya ktayostakArasya naH syAt / styAnaH / styAnavAn / nidrANaH / nidrANavAn / glaanH| glAnavAn / vyaJjaneti kim / yaatH| yAtavAn / antastheti kim / snaatH| snAtavAn / Ata iti kim / cyutH| cyutavAn / drutH| drutavAn / plutH| plutavAn / dhAtunA vyaJjanasya vizeSaNAdiha n| niryaatH| niryAtavAn / dvirbhAve'pyantasthetyabhedAzrayaNAd bahiraGgatvenAsiddhezca na / akhyAdhya iti kim / khyAtaH / khyAtavAn / dhyAtaH / dhyAtavAn / AtaH parasyeti kim / daridritaH / daridritavAn / 886 pUdivyazcernAzAdyUtAnapAdAne // 4 / 2 / 72 / / pU diva aJc ityetebhyo yathAsaMkhyaM nAze'dyUte anapAdAne cArthe parasya ktayostakArasya nakArAdezaH syAt / pUnA yavA vinaSTA ityrthH| AdhunaH / parighunaH / 887 veTo'pataH // 4 / 4 / 63 // pativarjitAd yatra kacidvikalpiteTo dhAto. rekasvarAt parayoH ktayorAdiriT na syAt / samaknau zakuneH pakSau / sNgtaavityrthH| radho-raddhaH, raddhavAn / aJjau-aktaH, aktavAn / guhau-gUDhaH, gUDhavAn / zamauzAntaH, zAntavAn / ammU-astaH, astavAn / kecidasyaterbhAve kte nityamiTamicchanti / asitamanena / saha-soDhaH, soDhavAn / apata iti kim / patitaH / patitavAn / sani veTvAt mApte pratiSedhaH / ekasvarAdityeva / dridritH| daridritavAn / kathaM proNutaH, proNutavAn ? 'RvarNazyUTuMgaH kitaH' ityanena bhaviSyati / nAzAGtAnapAdAna iti kim / pUtaM dhAnyam / dyUtaM vrtte| udaktamudakaM kUpAt / kathaM vyaktam ? arbhaviSyati / Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahai mabRhatmakriyA. 888 seAse karmakartari // 4 / 273 // sinoteH sinAtervA parasya ktayostakArasya grAse karmaNi kartRtvena vivakSite nakAraH syAt / sito grAsaH svayameva / grAsa iti kim / sitaM karma svayameva / karmakartarIti kim / sito grAso maitreNa / sito galo grAsena / - 889 kSeH kSI cAdhyArthe // 4 / 2 / 74 // dhyaNartho bhAvakarmaNI, tato'nyasminnarthe vihitayoH ktayostakArasya kSi ityetasmAt parasya nakAraH syAt tatsaMniyoge cAsya kSI ityayamAdezaH / kartari-kSINaH, kSINavAn maitrH| adhikaraNe-idameSAM kSINam / adhyArtha iti kim / kssitmsy| bhAve ktH| kSipzU hiMsAyAmityasya sAnubandhatvAnna grahaNam / anyastu tasyApi grahaNamicchati / 890 vA''krozadainye // 4 // 27 // Akroze dainye ca gamyamAne kSeH parasyAghyArthe ktayostakArasya vA nakArAdezaH syAt tatsaMniyoge ca kSI ityayamAdezaH / Akroze-kSINAyuH kSitAyurvA jAlmaH / dainye-kSINakaH, kSitakaH tapasvI / adhyArtha ityeva / kSitaM jAlmasya / kSitaM tapasvinaH / kazcittu bhAve'pi vikalpamicchati / kSINamanena / kSitamanena / kSerbhAvakarmaNorbhASAyAM kta eva nAstIti kazcit / 891 RhIghrAdhAtrondanudavintervA // 4 / 2176 // ebhyaH parasya ktayostakArasya nakAro vA syAt / R-RNam / Rtam / hI-hINaH, hINavAn / hrItaH, hItavAn / ghrA-ghrANaH, ghrANavAn / ghrAtaH, ghrAtavAn / trA-troNaH, trANavAn / trAtaH, trAtavAn / und-aiditvAt 892 DAyavyaiditaH ktayoH // 4 / 4 / 6 // DIyateH zvayateraididbhyazca dhAtubhyaH parayoHktayorAdiriT na syAt / samunnaH, samunnavAn / samuttaH, samuttavAn / nud-nunnaH, nunnavAn / nuttaH, nuttavAn / vidip-vinnaH, vinnavAn / vittaH, vittavAn / vidaH znanirdezAd vidyatevindatezca nityaM nakAraH / vinaH, vinnavAn / prathamAbhyAmaprApte ghrAdibhyastu prApte vikalpaH / tena dakArAntAnAM dasyApi pUrveNa natvaM bhavati / takAranatvAbhAvapakSe ca saMniyogaziSTatvAddasyApi nakAro n| vyavasthitavibhASeyam / tena RNamityuttamarNAdhamarNayoreva / anyatra RtaM satyam / trAyatestu saMjJAyAM na / trAtaH, devatrAtaH / anyatra tu natvam / trANaH / ubhayamityeke / DIyateH-DInaH, DInavAn / uDDInavAn / zUnaH, zUnavAn / anye Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 704 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta 'pyaditaH-olajai-lagnaH, lagnavAn / vijai-udvignaH, udvignavAn / yatai-yattaH, yattavAn / trasai-trastaH, trastavAn / dIpai-dIptaH, dIptavAn / DIyetizyanirdezAt ddyteriddev| DayitaH, DayitavAn / ktayoriti kim / DayitA / zvayitA / ljjitaa| udvijitA / kRtainRtaitai ityeteSAM veTvena ktayoriTpratiSedhe siddha aidittvaM yaGlubartham / 893 dugorUca // 4 / 277 // du gu ityetAbhyAM parasya ktayostakArasya nakArAdezaH syAt tatsaMniyoge ca anyoruukaarshcaantaadeshH| dUnaH, dUnavAn / gUnaH, gUnavAn / 894 baizuSipaco makavam / / 4 / 2 / 78 // zuSipacibhyaH parasya ktayostakArasya yathAsaMkhyaM ma ka va ityete AdezAH syuH / kSAmaH, kSAmavAn / zuSkaH, zuSkavAn / pakkaH, pakavAn / 895 nirvANamavAte // 4 // 2 // 79 // nirvANamiti nipUrvAd vAdhAtoH parasya ktatakArasya nakAro nipAtyate avAte kartari-vAtazcennitikriyAyAH kartA n| nirvANo muniH| nirvANo diipH| avAte iti kim / nirvAto vAtaH / nirvAtaM vAtena / bhAve'pi vAta eva kartA / nirvANaH pradIpo vAtenetyatra tu pradIpaH kartA / vAtastu hetuH karaNaM veti pratiSedho na / kecittu nirvANaM vAtenetIcchanti / teSAM vAte kartari pratyaye sati pratiSedha iti draSTavyam / 896 anupasargAH kSIvollAghakRzaparikRzaphullotphullasaMphullAH // // 4 / 280 // anupasargAH ktapratyayAntA ete zabdA nipAtyante / kSIbRG mde| utpUrvI lAghRG sAmarthye / kRzaca tanutve kevalaH pripuurvshc| ebhyaH parasya ktatakArasya lopa iDabhAvazca nipAtyate / kSIvaH / ullAghaH / kRzaH / parikuzaH / triphalA vizaraNe ityasmAt kevalAdutsaMpUrvAcca parasya ktasya lAdezo bhAvArambhavivakSAyAmiDabhAvazca nipAtyate / phullaH, utphullaH, saMphullaH / kecittu kSIbavAn , ullAghavAn , kRzavAn , parikuzavAn , phullavAn , utphullavAn , saMphullavAn iti ktavatAvapi rUpamicchanti, tadartha ktaktavatvostazabdAvadhi nipAtanaM draSTavyam / etadarthameva bahuvacanam / anupasargA iti kim / prkssiivitH| pollaadhitH| prkRshitH| sNprikRshitH| 897 aaditH||4||47|| AkArAnubandhAd dhAtoH parayoH ktayorAdiriT 71. Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 705 na syAt / ti copAntyetyutvam / AditAM dhAtUnAM bhAvArambhe veTtvAdanyatra veTos. pata ityanenaiva nityamiTmatiSedhe siddhe yogavibhAgo yadupAdhervibhASA tadupAdheH pratiSedha iti nyAyajJApanArthaH, tena vidak jJAne-vidita ityAdi siddham / prphultH| nipAtanasyeSTaviSayatvAt phala niSpattau--phalitaH, phalitavAn / kSIvAdayaH zabdAH kenAcApi ca siddhayanti kSIvita ityAdirUpanivRttyarthaM tu vacanam / kathaM prakSIvaH? pragataH kSIvaH iti prAdisamAsAd bhaviSyati / 898 bhittaM zakalam // 4 / 2 / 81 // bhideH parasya ktasya natvAbhAvo nipAtyate, zakalam-zakalaparyAyazced bhittazabdaH / bhittaM shklmityrthH| zakalamiti kim / bhinnam / zakalamiti paryAyanirdezaH kim / bhidikriyAvivakSAyAM zakale viSaye bhinnamityeva yathA syAt / bhinnaM zakalam / bhinna bhittam / / 899 vittaM dhanapratItam // 4 / 2 / 82 // vindateH parasya natvAbhAvo nipAtyate dhanapratItam-dhanaparyAyaH pratItaparyAyazced vittshbdH| vidyate labhyate iti vittaM dhanam / vidyate upalabhyate'sAviti vittaH prtiitH| dhanapratItamiti kim / vinH| vetteviditam / vintevinaM vittaM ca / vidyatevinam / vittaM dhane pratIte ca vindatevinamanyatra / ___ 900 ktayoranupasargasya // 4 / 1 / 92 // anupasargasya pyAyaH ktayoH ktaktavatvoH pratyayayoH parayoH pItyayamAdezaH syAt / pInaM mukham / pInavanmukham / ktayoriti kim / pyAyate / anupasargasyeti kim / prapyAno meghH| 901 aaddo'dhuudhsoH||4|1|93|| AGa upasargAt parasya pyAyaterandhAvUdhasi cArthe ktayoH parataH pIrAdezaH syAt / aapiino'ndhuH| aapiinmuudhH| andhuvraNam Udhaso vA pryaayH| AGa iti kim / prapyAno'ndhuH / paripyAnamUdhaH / andhUdhasoriti kim / ApyAnazcandraH / AGa eveti niyamAt prApyAnamUdha ityatrADantAdupasargAnna bhavati / anupasargasya tu pUrveNa bhavatyeva / pIno'ndhuH / pInavAna 1 'Adito navA bhAvAraMbhe' ityeka eva kriyatAM, ki yogavibhAgeneti / tadupAdheriti / ayamarthaH-'navA bhAvAraMbhe' ityanena bhAvAraMbhavivakSAyAM vibhASA iti yadA karmaNi kartari vA vivakSyate ktastadA veTo'pata ityanenApi niSedho na syAt ityasya pRthagAraMbhaH / / 89 Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [kRdanta ndhuH / pInamUdhaH / piinvduudhH| anye tu pyAyateH kevalasyAGpUrvasyAGantopasargapUrvasyaiva ca prayogamicchanti nAnyapUrvasya / tanmate prpyaanpripyaanaadyo'pryogaaH| tayorityeva / aapyaayyH| 902 sphAyaH sphI vA // 4 / 1 / 94 // sphAyateH ktayoH parataH sphI ityayamAdezo vA syAt / sphItaH, sphItavAn / saMsphItaH, saMsphItavAn / sphAtaH, sphAtatavAn / ktayoriti kim / sphAtiH / vikalpaM necchantyanye / 903 prasamaH styaH stii||4||19|| prasam ityevaM samudAyapUrvasya styAyateH ktayoH parataH stI ityayamAdezaH syAt / prasaMstItaH, prasaMstItavAn / prasama iti kim / saMprastyAnaH / saMprastyAnavAn / styAnaH / saMstyAnaH / prasamo necchantyanye / 904 prAttazca mo vA // 4 / 1 / 96 // prAt kevalAt parasya styAyateH ktayoH parayoH stI ityayamAdezaH syAt ktayostakArasya ca vA makAraH / prastImaH, prastImavAn / prastItaH, prastItavAn / 905 zyaH zIvamUrtisparze nshcaasprshe||4|1|97|| dravasya mUrtiH-kAThinyaM tasmin sparze ca vartamAnasya zyAyateH ktayoH parataH zI ityayamAdezaH syAt tatsaMniyoge ca ktayostakArasyAsparze viSaye nakArAdezaH / zInaM ghRtam ! zInavad ghRtam / zInaM medaH, zInavanmedaH / dravAvasthAyAH kAThinyaM gatamityarthaH / sparzazItaM vartate / zIto vAyuH / guNamAtre tadvati cArthe sparzaviSayo bhavati / dravamUrtisparza iti kim / saMzyAno vRzcika; / zItena saMkucita ityarthaH / vyaJjanAntasthAta iti natvam / 906 prateH // 4 / 1 / 98 // pratiparasya zyAyateH ktayoH parataH zI ityayamAdezaH syAt tatsaMniyoge ca ktayostakArasya nkaarH| pratizInaH, pratizInavAn / pratipUo'yaM roge vartata iti pUrveNAprAptau vacanam / 907 vA'bhyavAbhyAm // 4 / 1 / 99 // abhi ava ityetAbhyAM parasya styAyateH ktayoH parataH zI ityayamAdezo vA syAt tatsaMniyoge ca ktayostasyAsparza naH / Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 707 abhizInaH, abhizInavAn / abhizyAnaH, abhizyAnavAn / avazInaH, avazInavAn / avazyAnaH, avazyAnavAn / dravamUrtisparzanayorapyanena paratvAd viklpH| abhizInam , abhizyAnaM ghRtam / avazInam , avazyAnaM himam / abhizItaH, avazIto vAyuH / sparzatvAnna natvam / abhizyAnaH, avazyAno vAyuH / vyaJjanAntasthAta iti sparze'pi natvam / abhyavAbhyAmiti kim / saMzyAnaH, saMzyAnavAn / kecittu samA vyavadhAne'pIcchanti / abhisaMzInaH,abhisaMzInavAn / abhisaMzyAnaH, abhisaMzyAnavAn / avasaMzInaH, avasaMzInavAn / avasaMzyAnaH, avasaMzyAnavAn / tadAbhyavAbhyAmiti tRtIyA vyAkhyeyA / samastAbhyAmapItyanye / abhyavazIna:, abhyvshyaanH| viparyAse prayogo nAsti / vAzabdasya ca vyavasthitavibhASArthAdanyopasargAntAbhyAM na bhavati / smbhishyaanH| samabhizyAnavAn / samavazyAnaH, samavazyAnavAn / 908 zraH zRtaM haviHkSIre // 4 / 1 / 100 // AteH zrAyatezca ktapratyaye havipi kSIre cAbhidheye zRbhAvo nipAtyate / zRtaM hviH| zRtaM kSIraM svayameva / zrAtizrAyatI hi akarmakakarmakartRviSayasya pacerarthe vartate / tayozcaitannipAtanam / havikSIra iti kim / zrANA yvaaguuH| 909 apeH prayoktraikye // 4 / 1 / 101 // zrAyateH zrAtervA Nyantasyaikasmin prayoktari kte parato havipi kSIre cAbhidheye zubhAvo nipAtyate / zrAti zrAyati vA haviH svayameva, tacaitreNa prAyujyata zRtaM havizcaitreNa / RtaM kSIraM caitreNa / yadA tu dvitIye prayoktari Nigutpadyate tadA na / zrapitaM havizcaitraiNa maitreNeti / haviHkSIra ityeva / zrapitA yavAgUH / anye tu apiM curAdau paThanti, tasyaiva apenipAtanam / prayojakaNyantasya tvekasyApi prayogaM necchanti / tanmate karmakata haviH zrAtuM caitraH prayuktavAn iti prayojakavyApAre Nigi apitaM havizcaitreNetyeva bhavati / apare tu sakarmakAvapi zrAtizrAyatI icchnti| tanmate tayorapyaNyantayonipAtanaM bhavati / zRtaM havizcaitreNa / Nyantayostu na bhavatyeva / apitaM havizcaitreNa maitraNeti / 910 laGgikampyorupatApAGgavikRtyoH // 4 / 2 / 47. / laGgikampyorupAntyanakArasya yathAsaMkhyamupatApe'GgavikAre cArthe kDiti pratyaye luk syAt / vilgitH| vikpitH| upatApAGgavikRtyoriti kim / vilaGgitaH / vikampitaH / laGgikampyorudittvAt pUrveNa prApte vacanam / dvivacanaM GitItyanena yathAsaMkhyanivRttyartham / Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 708 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdanta 911 uti zavAbhyaH ktau bhAvArambhe // 4 / 3 / 26 // ukAre upAntye sati zavahebhyo'dAdibhyazca dhAtubhyo bhAve Arambhe cAdikarmaNi vihitau ktautaktavatU seTau vA kidvatsyAtAm / kucitamanena / kocitamanena / prakucitaH / prkocitH| prakucitavAn / prakocitavAn / dyutitamanena / dyotitamanena / prdyutitH| pryotitH| muditamanena, moditamanena / pramuditaH, prmoditH| adbhyaH-ruditam , roditamanena / praruditaH, paroditaH / praruditavAn , paroditavAn / utIti kim / vititamanena / prvititH| zavarhATya iti kim / gudhitamanena / pragudhitaH / bhAvArambha iti kim / rucitA kanyA / ktAviti kim / pradyotiSISTa / settaavityev| rUDhamanena / prarUDhaH / prarUDhavAn / 912 na DIzIpaghRSikSvidisvidimidaH // 4 / 3 / 27 // bhAvArambha iti na smayate / ebhyaH parau seTau taktavatU na kidvat / DayateH-DayitaH. DayitavAn / zIG-zayitaH, zayitavAn / pUG 913. pUklizibhyo na vA // 4 / 4 / 45 // pUGaH klizibhyAM ca pareSAM taktavatukkhAmAdiriD vA syAt / pUtaH, pavitaH / pUtavAn / pavitavAn / liSTaH, klizitaH / kliSTavAn , klizitavAn / pUGiti DakAraH pUgo nivRttyarthaH / tasya hi 'na DIzIG' ityAdinA kittvapratiSedhAbhAvAt puvita ityaniSTa rUpamAsajjeta / bahuvacanaM klizyatikliznAtyohaNArtham / pUGaH 'uvarNAt ' iti nityaM niSedhe prApte klizyatenityamiTi prApte kliznAtezcauditvAt kvAyAM vikalpe siddhe'pi ktayonityaM niSedhe prApte vikalpArtha vacanam / DoDzopaGAmanubandhanirdezo ynglugnivRttyrthH| ddeddiytH| DeDiyatavAn / zezyitaH, zezyitavAn / *popuvitaH, popuvitavAn / seTAvityeva / DIyaterDInaH, DInavAn / pUtaH, pUtavAn / dhRSTaH / kSviNNaH / viNNavAn / khinnaH, khinnavAn / minaH, minnavAn / 914 mRSaH kSAntau ||4|3|28||kssaantau vartamAnAnmRSaH parau seTau taktavatU kidvanna / marSitaH / marSitavAn / kSAntAviti kim / apamRSitaM vAkyamAha / sAmyamityarthaH / seTAvityeva / mRSU sahane ca / mRSTaH, mRSTavAn / * pUchilazIti vikalpo na, tivA zaveti nyAyAt / Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 709 915 seTaktayoH // 4 / 3 / 84 // seTkayoH ktayoH parato geluk syAt / kAritaH / kAritavAn / hAritaH / hAritavAn / gaNitaH / saMjJapitaH pazuH / seDiti kimartham ? iTi kRte lopo yathA syAt / zakitaH zakitavAn / anyatheha iT na syAt / 916 prAdAgastta Arambhekte ||4||47||aarmbhe AdikarmaNi vartamAnasya prazabdAduttarasya dAgaH sthAne kte pratyaye pare tAdezo vA syAt / prttH| prdttH| dAtuM praarbdhvaanityrthH| prAditi kim / parIttam / uttareNa nityaM ttAdezaH / dAga iti kim / doMca-prattam / Arambha iti kim / anyatra nityameva / prakarSeNa dIyate sma prattam / kta iti kim / prattavAn / dAtuM pravRtta ityarthaH / dvistakAra AdezaH srvaadeshaarthH| akAra uccaarnnaarthH| 917 nivisvanvavAt // 4 // 48 // ebhyaH parasya dAgaH kte pare ttAdezo vA syAt / nIttam , nidattam / vIttam , vidattam / mUttam , sudattam / anUttam / anudattam / avattam , avadattam / sudattamevetvanye / uttareNa nityaM ttAdeze prApte bibhASeyam / kecidatrApyArambha eva vikalpamicchanti / yadAhuH " avadattaM vidattaM ca pradattaM cAdikarmaNi // mudattamanudattaM ca nidattamiti ceSyate " // 1 // tanmatasaMgrahArthamArambha ityanuvartanIyam / 918 svarAdupasargAdasti kityadhaH // 4 / 4 / 9 // pUrvayogArambhAvati nivRttam / svarAntAdupasargAt parasya dhAvarjitasya dAsaMjJakasya takArAdau kiti pratyaye pare ttAdezaH syAt / prattaH, prattavAn / parIttaH, parIttavAn / dhaterapItvaM bAdhitvA vizeSavihitakhAt ttakhameva bhavati / avattavAn / upasargAditi kim / dadhi dattam / svarAditi kim / nirdattam / durdattam / nirditam / durditam / da iti kim / pradAtA vrIhayaH / nidAtAni bhAjanAni / kitIti kim / pradAtA / tIti kim / pradAya / adha iti kim / dhaaNg-nihitH| dhe-nidhItaH / 919 dat // 4 / 4 / 10 // dhAvarjitasya dAsaMjJakasya tAdau kiti pare dat ityaya Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 710 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta mAdezaH syAt / dattaH, dattavAn / yateH paratvAditvam / ditaH, ditavAn / da ityeva / dAtaM barhiH / avadAtaM mukham / adha ityeva / dhItaH / dhItavAn / 920 dosomAstha iH // 4 / 4 / 11 // eSAM tAdau kiti pratyaye irantAdezaH syAt / yaterdadbhAvasya zeSANAmItvasyApavAdaH / do-nirditaH, nirditavAn / soavasitaH, avasitavAn / mA-mitaH, mitavAn / gAmAdAgrahaNeSvavizeSa iti mAGmAmeGAM grahaNam / anyastu mAGmeGorevecchati / mAtestu-mAtaH, mAtavAn prasthaH sthAlyAm / sthA-sthitaH, sthitavAn / doso ityokAranirdezo devAdikarayoreva parigrahArthaH / tItyeva / yaGlupi iT dAditaH, dAditavAn / iDetpusi cAto lugityAto luk / kitItyeva / avadAtA / avasAtA / - 921 chAzorvA // 4 / 4 / 12 // cho zo ityetayostAdau kiti pratyaye pare irantAdezo vA syAt / avacchitaH, avcchaatH| avacchitavAn , avacchAtavAn / nizitaH, nizAtaH / nizitavAn / nizAtavAn / zyatizinotyorapi rUpadvayasiddhau zyatervikalpavacanaM 'ktaM natrAdibhinnaiH' iti samAsArtham / zAtAzitam / 922 zo vrate // 4 / 4 / 13 // zyateH ktapratyaye vrataviSaye prayoge nityamitvaM syAt / saMzitaM vratam / asidhArAtIkSNamityarthaH / saMzitavrataH, saMzitaH sAdhuH / vrate yatnavAnityarthaH / saMzitazabda; anyatrApyastIti vratamiti vizeSaNaM na dussyti| nityArtha vacanam / tena vrataviSaye saMzAta iti na / vrata iti kim / nizAtaH / 923 dhAgaH / 4 / 4 / 15 // dadhAtestAdau kiti pratyaye hirAdezaH syAt / ktvIti na saMvadhyate pRthagyogAt / vihitH| vihitavAn / gakAraH dhenivRttyrthH| dhiitH| dhItavAn / tItyeva / pradhAya / yaGlupi iT / dAdhitaH, dAdhitavAn / kecittu dosohAdhAgAM yaGlupyAgamazAsanamanityamiti nyAyAdiTaM necchanti, itvahitvavidhiM ca niSedhanti / tanmate dattaH, dattavAn / paramAtrasyaiva dadbhAva iti mate nirdAdattaH, nirdAdattavAn , avasAsItaH, avasAsItavAn , jAhAtaH, jAhAtavAn , dAdhItaH, dAdhItavAn ityeva bhavati / 924 yapi cAdo jagdh // 4 / 4 / 16 // tAdau kiti pratyaye yapi cAderjagdha ityayamAdezaH syAt / jagdhaH, jagdhavAn / tItyeva / adyAt / kitItyeva / atta Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 711 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. vyam / kathamannam ? aniterauNAdiko naH / 'ado'nannAt' iti jJApakAdvAyate tadityanam / ekapadAzrayatvenAntaraGgatvAd yabAdezAt prAgeva jagdhAdeze siddhe yavyahaNamantaraGgAnapi vidhIn yavAdezo bAdhate iti jJApanArtham / tena prazamya, prapRcchya, pradIvya, prakhanya, prasthAya, prapAya, pradAya, pradhAya, prapazyetyAdau dIrghatvaM zavamUkhamAvamilamItvaM hilamiTtvaM yapA bAdhyate / 925 ktayoH // 4 / 4 / 40 // niSkuSaH parayoH ktayorAdiriD nityaM syAt / pRthagyogAdveti nivRttam / niSkuSitaH, niSkuSitavAn / 926 kSudhavasasteSAm // 4 / 4 / 43 // kSudhavasibhyAM pareSAM taktavatuktvAmAdiriT syAt / kSudhitaH, kSudhitavAn / uSitaH, uSitavAn / yaGlupi-*vAvasitaH, vAvasitavAn / yalupi necchantyanye / vAvastaH, vAvastavAn / vasiti vasatehaNam / vastestviDastyeva / 927 lubhyazcarvimohAceM // 4 / 4 / 44 // vimoho vimohanamAkulIkaraNam / arcA pUjA / lubhyazcibhyAM yathAsaMkhyaM vimohe'rcAyAM cArthe vartamAnAbhyAM pareSAM ktaktavatuktvAmAdiriTa syAt / vilumitaH sImantaH / vilubhitAH kezAH / vilubhitAni padAni / vilumitavAn / aJcitA gurvH| uccairshcitlaalH| azcitavAn gurum / ziro'zcitveva saMvahan / vimohArca iti kim / lubdho jaalmH| lubdhavAn / udaktamudakaM kUpAt / lubheH ktvi 'sahalubhe'tyAdinA aJcezca 'uditaH' iti vikalpe ubhayozca 'veTo'pata' iti nityaM pratiSedhe prApte vacanam / 928 saMniverardaH // 4 / 4 / 64 // saMnivipUrvArdateH parayoH ktayorAdiriT na syAt / samarNaH, samarNavAn / nyaNaH, nyAvAn / vyarNaH, vyarNavAn / saMniveriti kim / aditaH / pArditaH / kazcit kevalAdapIcchati / arNaH / arnnvaan| ___929 avidUre'bheH // 44 // 65 // vidUramativiprakRSTam / tato'nyadavidaram / abhipUrvAdaH parayoH ktayoravidUre'rthe AdiriT na syAt / abhyarNam-avidUramityarthaH / abhyarNA sarit / abhyarNe zete / avidUra iti kim / abhyardito vRSalaH zItena / bAdhita ityrthH| * yajAdivacerityatra gaNanirdezAd atra na svRt / Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 712 siddhahaimabRhatmakriyA. ' [ kRdanta 930 varvRttaM granthe // 4 / 4 / 66 // vRterNyantAt kte vRttamiti granthaviSaye nipAtyate / guNAbhAvedapratiSedhau Niluk ca nipAtanAt / vRtto guNa chAtreNa / vRttaM pArAyaNaM caitreNa / vRterantabhUtaNyarthasyaitat siddhayati / vartestu granthaviSaye vartitamiti prayoganivRttyarthaM vacanam / grantha iti kim / vartitaM kuGkumam / anye tu granthe'pi vartitamiti prayogamAdriyanta / 931 dhRSazasaH pragalbhe // 4 / 4 / 67 // pragalbho jitasabhaH / avinIta ityanye / dhRSizasibhyAM parayoH ktayorAdiH pragalbha evArtha iT na / dhRSTaH / vishstH| pragalbha ityarthaH / pragalbha iti kim / dharSitaH, vizasitaH / dhRSeH 'AditaH' iti zaserapyUditvAt 'veTo'pataH' iti pratiSedhe siddhe niyamArtha vacanam / atha bhAvArambhayonityArtha dhRSerupAdAnaM kasmAna bhavati ? naivam / dhRSe vArambhe svabhAvAt pragalbhArthAnabhidhAnAt / 932 kaSaH kRcchragahane // 4 / 4 / 68 // kRcchaM duHkham tatkAraNaM ca, gahanaM duravagAham / tayorarthayoH kaSeH parayoH ktayorAdiriD na syAt / kaSTaM vartate / kaSTo'gniH / kaSTAni vanAni / kRcchragahana iti kim / kaSitaM svarNam / 933 ghuSeravizabde // 4 / 4 / 69 // vizabdanaM vizabdaH nAnAzabdanaM pratijJAnaM ca tato'nyatrArthe vartamAnAt ghuSeH parayoH ktayorAdiriT na syAt / ghuSTA rajju:saMbaddhAvayavetyarthaH / ghuSTavAn / avizabdana iti kim / avaghuSitaM vAkyamAha / nAnAzabditaM pratijJAtaM vA vAkyaM brata ityrthH| ata eva vizabdanapratiSedhAt jJApyate ghuSeviMzabdanArthasya anitya curAdeNijiti / tenAyamapi prayoga upapanno bhavati'mahIpAlavacaH zrukhA jughuSuH puSyamANavAH'-svAbhiprAyaM nAnAzabdairAviSkRtavanta ityarthaH / 934 balisthUle dRDhaH // 4 / 4 / 70 // balini sthUle cArthe dRhe?hervA tAntasya dRDha iti nipAtyate / iDabhAvaH ktatasya DhatvaM dhAtuhanayopizca nipAtanAt / dRDho balI sthUlo vA / paridRDhayya gtH| pAridRDhI kanyA / balisthUla iti kim / dRhitam / daMhitam / __ 935 kSubdhaviribdhasvAntalagnamliSTaphANTabADhaparivRDhaM manthasvaramanastamAsaktAspaSTAnAyAsabhRzaprabhau // 4 / 4 / 71 // kSubdhAdayaH ktAntA Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 713 manthAdiSvartheSu yathAsaMkhyamaniTo nipAtyante / zubhermanthe'rthe ktAntasyeDabhAvo nipAtyate / mathyata iti manthaH / karmaNi ghaJ / kto'pi zubheH karmaNyeva / tatsAmAnAdhikaraNyAt / kSubdhaH smudrH| mathita iti mathyamAnaH saMkSobhaM gata iti vaarthH| kSubdhA girinadI / manthanaM vA mnthH| tasminnabhidheye kSubdhaM ballavena / viloDanaM kRtamityarthaH / athavA dravadravyasaMpRktAH saktavo rUDhyA manthazabdenocyante / tadravyAbhidhAne kSubdhazabdo manthaparyAyo bhavati / yadA tu kSobhaM pravRttinimittIkRtya manthe vartate tadA kSubdho mantha iti sAmAnAdhikaraNyam / saMcalito mantha ityrthH| manthe'bhidheya iti kim / kSubhitaM samudreNa / kSubhitaM manthena / kSubhitaH samudro manthena / anyastu dadhyAdikaM yena mathyate sa mantho manthAnaka ityAha / " amRtaM nAma yatsanto mantrajihveSu juiti // zobhaiva mandarakSubdhakSubhitAmbhodhivarNanA" // 1 // iti / vipUrvAd sautrAd ribheviribdha iti bhavati svaro dhvani cet / rebhervA itvasyApi nipAtanAt / viribhitaM virebhitamanyat / svaneH svAntamiti mana cet / manaHparyAyaH svaantshbdH| viSayeSvanAkulaM manaHsvAntamityanye / anyatra svanito mRdnggH| svanitaM manasA ghaTTitaM spRSTamiti yAvat / dhvaneH dhvAntamiti tamazcet / tamaHparyAyo dhvaantshbdH| anAlokaM gambhIraM tamo dhvaantmitynye| anyatra dhvanitaM tmsaa| dhvanito mRdnggH| lagelagnamiti saktaM cet| lagitamanyat / leccheliSTamiti aspaSTaM cet / itvamapi nipAtanAt / mlecchitamanyat / phaNeH phANTamiti anAyAsasAdhyaM cet / yadapitamapiSTamudakasaMparkamAtrAd vibhaktarasamauSadhaM kaSAyAdi tdevmucyte| agninA taptaM yadISaduSNaM tat phANTamityanye / anye tvavidyamAnAyAsaH puruSo'nyo vA sAmAnyena phANTazabdenAbhidhIyate, phANTAzcitrAstrapANaya ityaahuH| vAheDhimiti bhRzaM cet / kriyAvizeSaNamevaitat svabhAvAt / bADhavikramA iti tu vispssttpttuvtsmaasH| vAhitamanyat / paripUrvasya hehervA parivRDha iti prabhu cet / hakAranalope Dhatve ca nipAtanAt / parivRDhaH prbhuH| parivaDhayya gataH / pArivRDhI kanyA / anyatra parihitaM prihitm| kecittu lagnaviribdhamliSTaphANTabADhAni dhAtvarthasya sattAdyarthaviSayabhAvamAtre bhvntiityaahuH| teSAM lagnaM saktenetyAdyapi bhavati / yathA *lomni hRSTamiti / _* yathA lomavipaye hRSTaM nipAtyate prayogazca lomabhiH hRSTamiti tathA'trApItyarthaH / Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 714 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdanta 936 navA bhAvArambhe // 4 / 4 / 73 // Arambha aadikriyaa| Adito dhAto ve Arambhe ca vihitayoH ktayorAdiriD vA na syAt / minnam, meditamanena / praminnaH, prameditaH / praminnavAn , prameditavAn / Adita ityeva / viditamanena / praviditaH / praviditavAn / bhAvArambha iti kim / minnH| minnavAn / pUrveNa nityaM niSedhe prApte vikalpaH / 937 zakaH karmaNi // 4 / 474 // zakerdhAtoH karmaNi vihitayoH ktayorAdiriD vA na syAt / zaktaH, zakito vA ghaTaH kartuM caitreNa / karmaNi ktavaturnAstIti nodAhiyate / karmaNIti kim / zaktaH kaTaM kartuM caitraH / 938 Nau dAntazAntapUrNadastaspaSTachannajJaptam // 4 / 4 / 75 // Nau sati damAdInAM ktAntAnAM dAntAdayo vA nipAtyante / dam-dAntaH, dmitH| zam-zAntaH, zamitaH / pUrai-pUrNaH, pUritaH / eSu Nilag nipAtyate / dAsa-dastaH, dAsitaH / spaz-spaSTaH, spAzitaH / chad-channaH, chaaditH| eSu isvazca / jJA-jJaptaH, jnyaapitH| saMjJapitaH, saMjJaptaH / atra kacid iskhazca / iDabhAvaH sarvatra / 939 zvasajapavamaruSatvarasaMghuSAsvanAmaH // 4 // 476 // ebhyaH parayoH ktayorAdiriD vA na syAt / zvastaH, zvasitaH / prazvastaH, prshvsitH| AzvastaH, AzvasitaH / AzvastavAn , AzvasitavAn / vizvastaH, vishvsitH| vizvastavAn / vizvasitavAn / vyAGbhyAmeva kecid vikalpamicchanti / zvasitaH, zvasitavAn / vizvasitaH,vizvasitavAn / ucchvsitH| ucchvasitavAn / prAvibhyo nityamiDniSedha ityanye / prazvastaH, AzvastaH, vishvstH| zvaseH kartaryayaM niSedho bhAve'dhikaraNe ca nityameveT / zvasitaM nizvasitamiti kecit / japa-japtaH, jpitH| japtavAn, japitavAn / vam-vAntaH, vamitaH / vAntavAn , vamitavAn / japivamyornityamiDniSedhaH-japtaH japtavAn , vAntaH vAntavAn ityanye / ruS-ruSTaH ruSitaH, ruSTavAn / ruSitavAn / veTvAd ruSenityaM pratiSedhe prApte vcnm| tvara-tUrNaH, sritH| tUrNavAn , saritavAn / saMghuSa-saMghuSTaM, saMghuSitaM vAkyam / saMghuSTau saMghuSitau dmyau| saMghuSTavAn , saMghupitavAn vAkyam / Asvana-AsvAntaH, aaskhnitshcaitrH| saMghuSAsvanibhyAM parasAt ayameva vikalpaH / tenA'vizabdane'pi-saMghuSTA, saMghuSitA rjjuH| manasyapi AsvAntam , AsvanitaM mana iti bhavati / am-abhyAntaH, abhyamitaH / abhyAntavAn , abhyamitavAn / Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 715 940 hRSeH kezalomavismayapratighAte // 4 / 4 / 77 // kezalomakartRkA kriyA keshlomshbdenocyte| hRSeH kezAdiSvartheSu vartamAnAt parayoH ktayorAdiriDdA syAt / hRSTAH, hRSitAH keshaaH| hRSTaM, hRSitaM keshaiH| hRSTAni, hRSitAni lomaani| hRSTaM, hRSitaM lomabhiH / hRSTaH, hRSitazcaitraH / vismita ityarthaH / hRSTAH hRpitAH dantAH, patihatA ityarthaH / kezAdiSviti kim / hRSTo maitra ityalIkArthasya hRSita'caitrastuSTyarthasya / 941 apacitaH // 4 / 4 / 78 // apapUrvasya cAyateHktAntasyeDabhAvazcirAdezazca vA nipaatyte| apacitaH, apacAyitaH / cinotiH pUjArtho nAstIti idaM nipAtanam / 942 tatra kasukAnau tadvat / / 5 / 2 / 2 // tatra-parokSAmAtraviSaye dhAtoH parau kasukAnau pratyayau syAtAM tau ca parokSAvad vyapadizyate / tatra kasuH parasmaipadikhAt kartari, kAnasvAtmanepadikhAd bhAvakarmaNorapi / zuzruvAn upazuzruvAn / pecAnaH / cakrANaH / parokSAvadbhAvAd dvivacanAdi / parokSAvadbhAvAdeva kittve siddha kikaraNaM saMyogAntadhAtvartham / tenAjivAna , babhajvAn , sasvajAnaH, eSu kinAt nalopaH / RdantAnAM guNapratiSedhArtha ca / zizIrvAna / titIrvAna / pupUrvAna / karmaNizazirANaH / tatirANaH / papurANaH / bahulAdhikArAt zrusadavasibhyaH kAno na / kecittu ebhya eva kasurnAnyebhyaH, kAnastu pratyaya eva neSyate ityAhuH / apare tu sarvadhAtubhyaH kasumevecchanti na kAnam / bhUtAdhikAreNaivoktaparokSAviSayatve labdhe tatragrahaNaM parokSAmAtrapratipattyartham / tena pecivAn ityAdi siddham / 943 ghasekasvarAtaH ksoH||4||4|83 // ghaserekasvarAdAdantAcca dhAtoH parasya parokSAyAH kasorAdiriT syAtAt / ghas-jativAn / ekasvara-AdivAn / AzivAn / dvikhadIrghakhayoH kRtayorekasvaratvam / UcivAn / anUcivAn / vRti dIrghatve caikasvarakham / zekivAn / pecivAn / sedivAn / apivAn / iNo'rtezva dvivacane kRte'pi samAnadIrghatve arAdeze ca satyekasvarasadbhAveneTaH prAptisadbhAvAt iT nitya eveti pUrvameva bhavati / tena IyivAn , samIyivAn / ArivAn / AtpapivAn / yayivAn / tasthivAn / jaglivAn / ghasekasvarAta iti kim / vibhidvAn / cicchidvAn / babhUvAn / nityatvAd dvitve kRte'nekasvaratvam / vihitavizeSaNaM ceha nAzrIyate / kasoriti kim / bibhidiva / vibhidima / vamayoniyamo Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 716 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdanta na / ghasyAdgrahaNamanekasvarArtham / iTi hi satyAkAralopa upAntyalopazca bhavati daridrAtesvAmA bhavitavyam / darIdrAMcakRvAn / pUrveNaiva siddhe niyamArthaM vacanam / ebhya eva kasorAdiriT bhavati nAnyebhya iti / 944 gamahanavidalavizadRzo vA // 4 / 4 / 84 // ebhyaH parasya kasorAdiriD vA syAt / gam-jagmivAn , jaganvAn / han-janivAn , jaghanvAn / vidla-vividivAn , vividvAn / viz-vivizivAn ,vivizvAn / dRz-dadRzivAn , dadRzvAn / lakAro lAbhArthasya vigrahaNArthaH / tena jJAnArthasya vividvAnityeva bhavati / sattAvicAraNArthayosvAtmanepaditvAt kasurnAstyeva / 945 veyivadanAzvadanUcAnam // 5 // 2 // 3 // ete zabdA bhUte'rthe kasukAnAntAH kartari vA nipAtyante / iNaH kasunipAtyate / IyivAn , samIyivAn , upeyivAn / tathA napUrvAdaznAteH kasuriDabhAvazca nipAtyate / anAzvAn / tathA vacebUMgAdezAdvAnupUrvAt kAno nipAtyate / anUcAnaH / nipAtanasyeSTaviSayatvAt karturanyatra anktamityAyeva / brUga evecchantyanye / vAvacanAt pakSe'dyatanyAdayo'pi / agAt / upAgAt / upait / upeyAya / nAzIt / nAzcAt / nAza / anvavocat / anvabravIt / anvavak / anUvAca / 946 dAzvat sAhvat mIDhvat // 4 / 1 / 15 / / ete zabdAH kasupatyayAntA nipAtyante / dAzRg dAne ityasya kasAvadvitvamaniTvaM ca nipAtyate / dAvAn / dAzvAMsau / dAzuSI / pahi marSaNe ityasya parasmaipadamadvitvamupAntyadIrghatvamaniTatvaM ca nipAtyate / sAhvAn / miha secane ityasyAdvitvamaniTatvamupAntyadIrghatvaM DhatvaM ca nipAtyate / mIDhvAn / 947 zatrAnazAveSyati tu sasyau / / 1 / 2 / 20 // satyarthe vartamAnAddhAtoH zatrAnazau pratyayau syAtAm eSyati tu-eSyanmAtre bhaviSyantIviSaye'rthe sasyau-syapratyayasahitau zatrAnazau syAtAm / syo'pi pratyayatvAd dhAtoreva / yAn / yaantau| yAntaH / zayAnaH / zayAnau / zayAnAH / nirasyan / 948 ato ma Ane // 4 / 4 / 115 // dhAtovihite Ane pratyaye pare'kArasya mo'ntaH syAt / pUrvAntakaraNaM 'mavyasyAH' ityA kAranivRsyartham / nirsymaanH| Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 717 pacan / pcmaanH| ekaviSayatvAd vartamAnApi-yAti / evaM sarvatra / tathA san asti, adhIyAnaH adhIte, vidyamAnaH vidyate, jubat juhoti, vidana vetti, jAnan jAnAti braahmnnH| tathA tarAdau pratyaye-pacattaraH, pacattamaH, pacatitamAm / pcdruupH| pacatirUpam / jalpatkalpaH, jalpatikalpam / pazyaddezyaH, pazyatidezyam , paThaddezyaH, paThatidezIyam / evaM pacamAnataraH, pacamAnatamaH, pacatetarAM pacatetamAmityAdi / dvitIyAdhantapadasAmAnAdhikaraNyasaMbodhanatarAdivarjitataddhitapratyayottarapada kriyAlakSaNakriyAhetuSu vartamAnAyA anvayAyogAt zatrAnazAveva / pacantaM pacamAnaM pazya / pacatA pacamAnena kRtam / pacate pacamAnAya dehi / pacataH pacamAnAd bhiitH| pacataH pacamAnasya svam / pacati pacamAne gataH / saMbodhane-he pacan , pacamAna / tarAdyanyataddhite-kurvato'patyaM kauvtH| paactH| vaikSamANiH / kurvtpaashH| pctpaashH| kurvnycrH| pacaccaraH / uttarapade-bhajyata iti bhaktiH, kurvanbhaktirasya kurvadbhaktiH, kurvANabhaktiH / kurvatmiyaH, kurvaannpriyH| bruvanmATharaH, bruvANamATharaH / kriyAyAM lakSaNaM jJApakaM cinham / tatra tiSThanto'nuzAsati gaNakAH / zayAnA bhuJjate yavanAH / bahuSu mUtrayatsu ka caitra iti pRSTaH kazcidAha-yastiSThan mUtrayati / evaM yo gacchan bhakSayati / yaH zayAno bhuGkte / yo'dhIyAna Aste / tathA yaH paThan pacati sa maitrH| evaM yaH pacan paThati / yo'dhIyAna Aste / 949 aasiinH||4|4|116|| AsteH parasyAnasyAderIkAro nipAtyate / ya AsIno'dhIte / tathA " phalantI vardhate drAkSA puSpyantI vardhate'bjinI / zayAnA vardhate dUrvA AsInaM vardhate visam" // 1 // kriyAyA heturjanakastatra arjayan vasati / adhIyAno vasati / eSyati tu ssyau| yAsyan yAsyati / zayiSyamANaH zayiSyate / pakSyan pakSyati pakSyamANaH pakSyate / tathA bhaviSyan bhaviSyati, adhyeSyamANaH adhyeSyate brAhmaNaH ityAdi / tathA pakSyattaraH, pakSyatitarAm , pakSyamANatamaH, pakSyatitamAm ityAdi / sarveSvekaviSayavAd bhaviSyantyapi / pakSyan vrajati, pakSyamANo bajatIti kriyAyAM kriyA rthAyAmekaviSayalAca bhaviSyantyAdayo'pi / pakSyAmIti vrajati / pAcako vrajati / paktuM vrajati / pUrvavadeva ca dvitIyAdhantasAmAnAdhikaraNyAdiSu bhaviSyantyAH Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 718 siddhahaimabRhatpakriyA. [kRdanta samanvayAbhAvAdabhAvaH / pakSyantaM pakSyamANaM pazya / he pakSyan pakSyamANa brAhmaNa / pAkSyataH, pAkSyamANiH, pkssymaannpaashH| pakSyadbhaktiH, pkssymaannpriyH| jalpiSyanto jJAsyante pnndditaaH| adhyeSyamANA vatsyantItyAdi / sadeSyatorabhAve tu zvaH pktaa| bahulAdhikArAd dravyaguNayorlakSaNe hetuhetumadbhAvadyotake tyAdiyoge ca na / yaH kampate so'zvatthaH / yattarati tallaghu / hantIti palAyate / varSatIti dhAvati / kariSyatIti vrajati / haniSyatIti nazyati / pacatyato labhate / vijayate'taH pUjyate / kriyAyA api lakSaNe cAdiyoge na / yaH pacati ca paThati ca sa caitrH| yo'dhIte cAste sa maitraH / zakAraH zitkAryArthaH / RkAro GayAdyarthaH / 950 tau mAGayAkrozeSu // 1 / 2 / 21 // mAGayupapade Akroze gamyamAne sati to zatrAnazau pratyayau syAtAm / mA pacan vRSalo jnyaasyti| mA pacamAno'sau mrtukaamH| " mA jIvan yaH parAvajJA-duHkhadagdho'pi jIvati // tasyAjananirevAstu jananIklezakAriNaH " // 1 // zatrAnazoranuvRttAvapi 'to' grahaNamavadhAraNArtham / tenAtra viSaye asarUpavidhinA'pyadyatanI na / bhavatItyapi kazcit / 951 vA vetteH kasuH // 22 // satyarthe vartamAnAda vetteH kampratyayo vA vA syAt / pakSe yathAprAptam / vidvAn / sAdhustattvaM vidvAn vidan vetti / viduSA kRtam / vidatA kRtam / he vidvan , he vidan / vaidussH| vaidtH| vidvdbhktiH,viddbhktiH| vidvAnAste / vidannAste / vidvAllabhate, villabhate / dvitIyAdyantapadasAmAnAdhikaraNyAdiSu pUrvavadanandhayAdeva na vartamAnA / kkaarHkitkaaryaarthH| ukAro ngyaadyrthH| 952 pUGyajaH zAnaH // 5 / 2 / 23 // satyarthe vartamAnAbhyAM pavatiyajibhyAM paraH zAnaH syAt / kRttvAt kartari / pavate, pavamAnaH / malayaM pavamAnaH / yajati yajate vA yjmaanH| AnazA yoge na SaSThIsamAso na ca yajeraphalavati kartari so'stIti vacanam / evamuttaratrApi / zakAraH zitkAryArthaH / 953 vayaHzaktizIle // 5 / 2 / 24 // satyarthe vartamAnAd dhAtorvayaH Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 719 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. zaktizIleSu gamyamAneSu zAnaH syAt / vayaH prANinAM kAlakRtA bAlyAdyavasthA / katIha zikhaNDaM vhmaanaaH| striyaM gcchmaanaaH| zaktiHsAmarthyam-katIha hastinaM nimnaanaaH| smshnaanaaH| zIlaM svbhaavH| katIhAtmAnaM vrnnymaanaaH| praannindmaanaaH| anabhidhAnAnna vA'sarUpaH zataH / 954 dhArIGo'kRcche'tRz // 5 / 2 / 25 / / akRcchraH sukhsaadhyH| akRcche satyartha vartamAnAda dhAreriGazca paro'tRz pratyayaH syAt / dhArayan AcArAGgam / adhIyan drumapuSpIyam / akRccha iti kim / kRcchreNa dhArayati yatidharmam / kRcchreNAdhIte pUrvagatam / iGa Anazi prApte dhArerubhayaprAptau vacanam / vAsarUpo'pi neSyata eva / 955 sudviSAhaH satrizatrustutye // 5 / 2 / 26 // satyarthe vartamAnAt sunoterdviSo'rhazca dhAtoryathAsaMkhyaM satriNi zatrau stutye ca kartari atRz pratyayaH syAt / satrI yajamAnaH / sarve sunvantaH yajJasvAmina ityarthaH / cauraM caurasya vA dvipana zatrurityarthaH / pUjAmarhan prazasya ityrthH| eSviti kim / surAM sunoti / bhAryA dveSTi paraM pazyantIm / vadharhati caurH| ___956 tRn zIladharmasAdhuSu // 1 / 2 / 27 // zIle dharme sAdhau ca satyarthe vartamAnAd dhAtostRn pratyayaH syAt / zIle-kartA kaTam / vaditA janApavAdAn / karaNaM vadanaM cAsya zIlamityarthaH / dharmaH kulAdyAcAraH, tatra vadhUmUDhAM muNDayitAraH zrAviSThAyanAH zrAddhe siddhamannamapahartAraH AhvarakAH / muNDanAdi teSAM kuladharma ityrthH| sAdhau-gantA khelaH / kartA vikttH| sAdhu gacchati sAdhu krotiityrthH| naptaneSTavadRkSattRhotRpotaprazAstRzabdA auNAdikAH pitRmAtrAdivat / ata ata evaiSAmAvidhau pRthagupAdAnam / zIlAdiSviti kim / kartA kaTasya / bahuvacanaM 'sanabhikSAzaMseruH' ityAdau yathAsaMkhyaparihArArtham / nakAraH saamaanygrhnnaavighaataarthH| 977 bhrAjyalaMkRnirAkRgbhUsahirucivRtivRdhicariprajanApatrapa iSNuH // 8 / 2 / 28 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhya iSNuH pratyayaH syAt / bhrAjanazIlo bhrAjanadharmA sAdhu bhrAjate vA bhraajissnnuH| bhrAjiSNunA lohitacandanena / alNkRg-alNkrissnnuH| niraakRg-niraakrissnnuH| bhuu-bhvissnnuH| sarveSAM bhaviSNUnAM janyAnAM na tu sa yogyaH / saha-sahiSNuH / ruca-rociSNuH / vRt-vartiSNuH / vRdh Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 720 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdanta vardhiSNuH / car-cariSNuH / prajan-prajaniSNuH / apatrapa-apatrapiSNuH / bhraajernecchntyeke| 958 udaH pacipatipadimadeH // 5 / 2 / 29 // utpUrvebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhya iSNuH syAt / utpaciSNuH / utptissnnuH| utpdissnnuH| unmdissnnuH| padenecchantyanye / 959 bhUjeH SNuk // 5 // 2 // 30 // zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAM bhUjibhyAM SNuk pratyayaH syAt / bhuussnnuH| kakAraH kitkAryArthaH / 960 sthAglAmlApaciparimRjikSeH snuH // 1 / 2 / 31 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyaH snupratyayaH syAt / sthAsnuH / glaasnuH| mlaasnuH| pakSNuH / parimANuH / kSeSNuH / mlAdibhyaH kecidevecchanti / 961 sigRdhidhRSikSipaH knuH // 52 // 32 // zIlAdauHsatyarthe vartamAnebhya ebhyaH knuH pratyayaH syAt / trasnuH / gRdhnuH / dhRSNuH / viSNuH / / 962 sabhikSAzaMseruH // 5 // 2 // 33 // zIlAdau satyarthe vartamAnAt sanmatyayAntAd dhAtobhikSAzaMsibhyAM ca para uH pratyayaH syAta / cikiirssH| jihiirssH| bhikssuH| AzaMsiti AGaH zasuG icchAyAmityastha grahaNam , na tu zaMsU stutau cetyasya / tatrAGyogasyAniyatatvAt / aashNsuH| stutyarthasyApIcchatyanyaH / 963 vindvicchU / / 5 / 2 // 34 // zIlAdau satyarthe vartamAnAd vittericchatezca uH pratyayo yathAsaMkhyaM nopAntyachakArAntAdezau ca nipAtyante / vedanazIlo vinduH| eSaNazIla icchuH| kathamapAM vinduH? vinderavayavArthAt auNAdika uH| anye khasyaiva nipAtanaM kriyAnimittastu vinduranAgamika evetyAhuH / sarvavidInAM sarveSINAM ca nipaatnmidmitynyH| 964 zRvanderAruH // 5 / 2 / 36 // zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAM zRzvandibhyAmAruH pratyayaH syAt / zRNAtItyevaMzIlaH shraaruH| vizIryate vishraaruH| vandate vandAruH / 965 dAdhesizadasado ruH||5||2||36|| zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo dArUpa Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. dhe-si-zada-sada-ityetebhyo ruH pratyayaH syAta / dadAti dayate yacchati dhati dAti dAyati vetyevaMzIlo dAruH / kathaM dyati taditi dAru kASTham ? auNAdikaH karmaNi ruH / dhayati dhAvatso mAtaram / sinoti seruH / zIyate zadraH / sIdati sdruH| ebhya iti kim / davAtItyevaMzIlodadhigadhegrahaNAdArUpamiha gRhyate na sNjnyaa| 966 shiishdvaanidraatndraadyiptigRhispRheraaluH||52||37|| ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhya AluH pratyayaH syAt / zete ityevaMzIlaH zayAluH / zrapUrvo dhAg-zraddhatte zraddhAluH / nidrAti nidrAyati vA nidrAluH / tat drAti drAyati vA tandrAluH / nipAtanAt tado dasya naH / tandreti sautro vA / dayate dayAluH / ptigRhispRhyo'dntaashcauraadikaaH| patigRhI sautrAvikArAntau vaa| patayati ptyaaluH| gRhayati gRhayAluH / spRhayati smRhyaaluH| mRgayaterapi kazcit / mRgyaaluH| lajjAluH, IrSyAluH, shlaaluprbhRtystvaunnaadikaaH| kRpAlahRdayAlU matvarthIyAntau / 967 Gau sAsahi vAvahi cAcali pApati // 5 // 2 // 38 // zIlAdau satyarthe vartamAnAnAM sahivahicalipatInAM yaGantAnAM Gau sati yathAsaMkhyamete nipAtyante / ata eva vacanAd Dirapi / sAsadyate ityevaMzIlaH saashiH| vAvahyate vaavhiH| cAcalyate caacliH| panIpatyate paaptiH| nipAtanAt nyaagmaabhaavH| GAviti GakAraH 'tRnnudantAvyayakasvAna ' ityatra vishessnnaarthH| 968 sastricakridadhijajinemi // 5 // 2 // 39 // ete zIlAdau satyarthe kRtadvivacanA GipratyayAntA nipAtyante / saratItyevaMzIlaH ssiH| karoti cakriH / dadhAti dadhiH / jAyate jAnAti vA jjnyiH| namati nemiH| dvirvacanAbhAva etvaM ca nipAtanAt / 969 zrRMkamagamahanavRSabhUstha ukaN // 5 // 2 // 40 // zIlAdau satyarthe vartamAnebhya ebhya ukaNa pratyayaH syAt / zRNAti evaMzIlaH shaarukH| prazArukaH zaraH / kAmukaH, kAmukI riraMsuH / kAmukA yecchAM vinA kAmayate / kAmukA anyasya striyo bhavanti / gAmukaH AgAmukaH svagRham / ghAtukaH, AghAtuko vyaadhH| varSakaH, pravaSukaH parjanyaH / bhaavukH| prabhAvukaH ksstriyH| sthAyukA prmttH| upasthAyuko gurum / gunnaandhisstthaayukH| Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 722 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdanta 970 laSapatapadaH // 5 // 2 // 41 // zIlAdau satyarthe vartamAnebhya ebhya ukaN pratyaya: syAt / apalapatItyevaMzIlam apalASukaM nIcasAMgatyam / abhilaassukH| utpAtukaM jyotiH| prapAtukA garbhAH / upapAdukA devaaH| yogavibhAga uttraarthH| 971 bhUSAkrodhArthajumRgRdhijvalazucazcAnaH // 5242 // bhUSArthebhyaH krodhArthebhyo jusRgRdhijvalazucibhyaH laSapatapadibhyazca zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo'naH pratyayaH syAt / bhUSArthe-bhUSayatItyevaMzIlo bhUSaNaH kulasya / maNDanA gaganasya bhAH / prasAdhanaH krodhArtha-krodhanaH / kopanaH / roSaNaH / javatiH sautro vegAkhye saMskAre vrtte| tena calyarthadvAreNa na siddhayatItIhopAdAnam / javanaH / s-srnnH| gRdhU grdhnH| jval-jvalanaH / shuc-shocnH| lapabhilaSaNaH / pat-patanaH / paderidittvAduttareNaiva siddhe sakarmakArtha vacanam / arthasya granthasya kSetrANAM padanaH / uttaratra sakarmakebhyo'pi vidhirityekeSAM drshnm| tathA cokaNA bAdhito'pi asarUpakhAt paderanaH pratyayo bhaviSyatIti cet evaM tarhi zIlAdipratyayeSvasarUpatvena zIlAdipratyayo na bhavatIti jJApanArtha padigrahaNam / tena cikIrSitA kaTam alaMkartA kanyAmiti na / kathaM tarhi gantA khelaH AgAmakaH bhavitA bhAvuka: jAgaritA jAgarUkaH vikatthanaH vikatthI bhAsanaM bhAsuraM vardhanaH vardhiSNuH apalASukaH apalASI kampanA kampA zAkhA kamanA kAmukA yuvatiH ? kacit samAvezo'pi bhavati / etadarthameva ca ' na NyAdi ' iti sUtre dIpigrahaNam / anyathA reNAno bAdhyeta iti tadanarthakaM syAt / anasyaiva viSaye samAveza ityeke / 972 calazabdArthAdakarmakAt // 5 // 2 // 43 // calanArthAcchabdArthAcca dhAtoH zIlAdau satyarthe vartamAnAdakarmakAdavidyamAnakarmakAdavivakSitakarmakAdvA paro'naH pratyayaH syAt / calatItyevaMzIlazcalanaH / kampanaH / copanaH / ceSTanaH / zabdayatItyevaMzIlaH shbdnH| rvnnH| AkrozanaH / akarmakAditi kim / paThitA vidyAm / 973 iDito vyaJjanAdyantAt // 2 // 44 // vyaJjanamAdirantazca yasya sa vyaJjanAdyantaH / idanubandhAt GAnubandhAca vyaJjanAdyantAd dhAtoH zIlAdau satyartha vartamAnAdanaH pratyayaH syaat| idit-spdhi-sprdhnH| ddint-vRtuung-vrtnH| vRdhaGavardhanaH / Neratazca viSaya eva lope vyaJjanAntakhAt ihApi bhavati / citinn-cetnH| gupi-jugupsanaH / mAni miimaaNsnH| iDinta iti kim / svaptA / vyaJjanAdyantAditi Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 723 kim / edhitaa| zayitA / akarmakAdityeva / vasitA vastram / sevitA viSayAn / kathamutkaNThAvardhanairiti ? nAtra karmaSaSThIsamAso vRdherakarmakakhAt / kiMtu tRtiiyaasmaasH| utkaNThayA vardhanaiH-vardhamAnotkaNThAzIlairiti yAvat / anye vakarmakAdeveti necchanti / __974 na NiyasUdadIpadIkSaH // 5 / 2 / 45 // NiGantebhyo yAntebhyaH mRdAdibhyazca dhAtubhyaH zIlAdau satyarthe'naH pratyayo na syAt / bhAvayitA / hstyitaa| utpucchayitA / kSmAyitA / knyitaa| dayitA / sUditA / diipitaa| dIkSitA / madhusUdanArisUdanabalasUdanAdayo nanyAdiSu drssttvyaaH| 975 dramakramo yaGaH / / 5 / 2 / 46 / / zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAM yaGantAbhyAM dramikramibhyAmanaH pratyayaH syAta / kuTilaM dramati krAmatItyevaMzIla:-dandramaNaH, cngkrmnnH| sakarmakAtha 'ya' iti pratiSedhanivRttyarthaM ca vacanam / 'ataH' iti hi luk pratyaye viSayabhUte'pi bhavati / 976 yjijpidNshivdaaduukH||5|2|47|| ebhyo yaGantebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhya UkaH pratyayaH syAt / bhRzaM punaHpunarvA yajatItyevaMzIlo yAyajakaH / jaJjapUkaH / dandazUkaH / vAvadakaH / anyebhyo'pIti kecit / dndhkH| paapyuukH| nijAgadUkaH / naanshuukH| paMpazUkaH / 977 jAguH // 5 / 2 / 48 // zIlAdau satyarthe vartamAnAjAgarterUkaH pratyayaH syAt / yaGa iti nivRttam / jAgartItyevaMzIlo jAgarUkaH / 978 zamaSTakAd ghinaN // 5 // 2 // 49 // zIlAdau satyarthe vartamAnebhyaH zamAdibhyo'STAbhyo dhAtubhyo ghinaN pratyayaH syAt / zAmyatItyevaMzIlaH shmii| damI / tmii| zramI / bhramI / kSamI / pramAdI / unmAdI / klmii| ghantAnmatvathIMyenaiva siddhayati tanvAdhanArtha tu vacanam / aSTakAditi kim / asitA / NakAro vRddhayarthaH / ghakAra uttaratra ktvgtvaarthH| abhidhAnAt ghinaNa akarmakebhyasteneha na / araNyaM bhramitA / sakarmakebhyastu yathAdarzanaM drshyissyaamH| 979 yujbhujbhjtyjrnyjdvissdussdruhduhaabhyaahnH||5|2|50|| ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo ghinaN syAt / yujyate yunakti vA ityevaMzIlo yogii| Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ kRdanta 724 siddhahaimabRhatmakriyA. bhuGkte bhunakti bhujatIti vA bhogI / bhaagii| klyaannbhaagii| tyaagii| prANatyAgI / rAgI / 'aghinozca raJjeH' iti nlopH| dveSI / doSI / drohI / dohii| abhyAghAtI / akarmakAdityeva / gAM dogdhaa| shtrnbhyaahntaa| 980 AGaH krIDamuSaH // 5 // 2 // 51 // zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAmAGaH parAbhyAmAbhyAM ghinaN syAt / AkrIData ityevaMzIla AkrIDI / aamossii| zIlAdipratyayAntAH prAyeNa rUDhiprakArA yathAdarzanaM prayujyanta iti upasargAntarAdhikye n bhavati / evamuttaratrApi / 981 prAca ymysH|| 5 / 2 / 52 // zIlAdau satyathai vartamAnAbhyAM prAdADazca parAbhyAmAbhyAM ghinaN syAt / prayacchatItyevaMzIlaH prayAmI / AyAmI / prayAsI / aayaasii| 982 mathalapaH // 5 / 2 / 53 // prAtparAbhyAmAbhyAM zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAM ghinaN syAt / pramathatItyevaMzIlaH pramAthI / pralApI / 983 vezca droH // 5 // 2 // 54 // veH prAca parAcchIlAdau satyarthe vartamAnAd dravaterghinaN syAt / vidravatItyevaMzIlo vidrAvI / pradrAvI / / 984 vipariprAt sarteH // 6 // 55 // vipariprebhyaH parAcchIlAdau satyarthe vartamAnAt saterghinaN syAt / visaratItyevaMzIlo visArI / prisaarii| prsaarii| 985 samaH pRcaipjvareH / / 5 / 256 // zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAM samaH parAbhyAM pRNaktijvaribhyAM ghinam syAt / saMpRNaktItyevaMzIlaH saMparkI / pinnirdezAdAdAdikasya na grahaNam / saMparcitA / saMjvaratItyevaMzIlaH sNjvaarii| kecid NyantAdapIcchanti / saMjvarI / tvarayaterapi kazcit / stvrii| akarmakAdityeva / saMpRNakti zAkam / 986 saMveH sRjaH // 1 / 2 / 57 // zIlAdau satyarthe vartamAnAt saMvibhyAM parAt sRjeghinaN syAt / saMsRjatItyevaMzIlaH saMsRjyate vA saMsargI, visrgii| 987 saMparivyanuprAvadaH // 5 / 2 / 58 // zIlAdau satyarthe vartamAnAda Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 725 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. saMparivyanuprebhyaH parAd vadeghinaN syAt / saMvadatItyevaMzIla; saMvAdI / parivAdI vivAdI / anuvAdI / pravAdI / paripUrvANNyantAdapIti kecit / 988 vervicakatthasrambhUkaSakasalasahanaH // 5 / 2 / 59 // ebhyo vipUvaibhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo ghinaN syAt / vivinakti ityevaMzIlo vivekI / vikatthI / visrambhI / vikASI / vikAsI / vilAsI / vighaatii| 989 vyapAbherlaSaH // 5 / 2 / 60 // vyapAbhibhyaH parAcchIlAdau satyarthe vartamAnAlaSedhinaN syAt / vilapatItyevaMzIlo vilApI / apalASI / abhilaassii| 990 saMprAisAt // 5 / 2 / 61 // saMprAbhyAM parAcchIlAdau satyarthe vartamAnAd vasatepinaN syAt / saMvasatItyevaMzIlaH saMvAsI / pravAsI / zanirdezAd vastena / 991 samatyapAbhivyabhezcaraH // 5 / 2 / 62 // sam ati apa abhi vyabhi ityetebhyaH parAcchIlAdau satyathai vartamAnAccaraterghinaN syAt / saMcaratItyevaMzIla: saMcArI / aticArI / apacArI / abhicaarii| vybhicaarii| 992 samanuvyavAdudhaH // 5 / 2 / 63 / / sam anu vi ava ityebhyaH parAcchIlAdI satyarthe vartamAnAd rudhepinaN syAt / saMrunce ityevaMzIlaH saMrodhI / anurodhii| virodhI / avrodhii| ___ 993 verdahaH / / 5 / 2 / 64 // vipUrvAcchIlAdau satyarthe vartamAnAd dahepinaNa syAt / vidahatItyevaMzIlo vidaahii| 994 paredevimuhazca // 5 // 2 // 66 // devIti devRdhAtoraNyantasya Nyantasya ca grahaNam / paripUrvAbhyAM zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAmAbhyAM dahazca ghinaNa syAt / paridevayate paridevayati vA paridevI / NyantAnnecchantyanye / parimohI / pridaahii| 995 kSiparaTaH // 5 // 2 // 66 // paripUrvAbhyAM zIlAdau satyarthe vartamAnAbhyAmAbhyAM ghinaN syAt / parikSipyati parikSipati vA parikSepI / parikSepyambhasAm / priraattii| Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [kRdanta 996 vAdezca NakaH // 1 / 2 / 67 // paripUrvAcchIlAdau satyarthe vartamAnAd vAdayateH kSiparaTibhyAM ca NakaH pratyayaH syAt / parivAdayatItyevaMzIlaH privaadkH| vaderapIti kecit / parikSepakaH / parirATakaH / asarUpatvAt 'NakatRcau' iti siddhe punarvidhAnaM zIlAdipratyayeSvazIlAdikRtpratyayo'sarUpavidhinA na bhavatIti jJApanArtham / tenAlaMkArakaH parikSipaH pariraTa ityAdizIlAdyartha na bhavati / bAhulakAt kacid bhavatyapi / 'kAmakrodhau manuSyANAM khAditArau vRkAviva' / atra NakaviSaye tRc / 997 nindahiMsaklizakhAdavinAzivyAbhASAsUyA'nekasvarAt // 5 / 2 / 68 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo NakaH syAt / nindatItyevaMzIlo nindakaH / hiMsakaH / kliznAti klizyate vA klezakaH / khAdakaH / vinAzayati vinAzakaH / vyAbhASakaH / asUyaH kaNDDAdau / amyakaH / daridrAyakaH / cakAsakA gaNakaH / culumpakaH / anekasvaratvAdeva siddhe'sUyagrahaNaM kaNDvAdinivRttyartham / tena kaNDUyitA, mantUyitA-tRnneva / vinAzigrahaNaM tu anyasya Nyantasya nivRttyartham / kArayitA / anekasvarAnnecchantyanye / klizeravizeSeNa grahaNAdevAdikAdidittve'pi ano n| 998 vRzikSiluNTijalpikuTTAhAkaH / 5 / 2 / 70 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyaSTAkaH pratyayaH syAt / vRNIte ityevaMzIlo varAkaH / varAkI / bhikSAkaH, bhikssaakii| luNTAkaH, luNTAkI / jalpAkaH, jalpAkI / kuTTAkaH, kuttttaakii| TakAro ngyrthH| 999 prAtsUjorin // 5 / 271 // prAt parAbhyAM suvatijubhyAM zIlAdau " satyarthe vartamAnAbhyAmin pratyayaH syAt / sU iti niranubandhagrahaNAt suvatehaNaM na sUtisUyatyoH / prasuvatItyevaMzIlaH prasavI / prjvii| 1000 jINadRkSivizriparibhUvamAbhyamAvyathaH // 5 / 272 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhya in syAt / ji-jayatItyevaMzIlojayI / iNa-atyayI udayI / -AdarI / kSoti zikSitorgrahaNam / kSayI / vidhi-vizrayI / pribhuu-pribhvii| vam-vamI / abhyam-abhyamI / avyath-na vyathate ityvythii| Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 727 1001 mRghasyado marak // // / 73 / / ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo marak pratyaya: syAt / saratItyevaMzIlaH samaraH / ghasmaraH / ajhrH| 1002 bhaJjibhAsimido ghuraH // 5 / 2 / 74 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo ghuraH pratyaya: syAt / bhajyate svayamevetyevaMzIlaM bhaGguraM kASTham / bhAsate bhAsuraM vapuH / medhati medane vA meduraH / ghakAro gatvArthaH / 1003 vetticchidabhidaH kit / / 5 / 2 / 75 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyaH kit ghuraH pratyayaH syAt / vettItyevaMzIlo vidurH| chidyate bhidyate svayameva chiduraH, bhiduraH / kitvAd guNo na / vettIti tinirdeza itrviditryvyudaasaarthH| 1004 bhiyo rurukalukam // 5 / 276 // zIlAdau satyarthe vartamAnAd vibhete rurukaluka iti pratyayatrayaM kit syAt / vibhetItyevaMzIlo bhIru.! bhIrukaH / bhiilukH| RphiDAditvAt latvaM prayogAnusaraNAd garIya iti lAghavAthai lukavacanam / 1005 sRjIgnazaSTvarap // 5 / 277 // ebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyaH kit varap pratyayaH syAt / saratItyevaMzIlaH mRtvaraH / mRtvarI / jitvaraH, jitvarI / iNa-itvaraH, itvarI / krUrakarmaNi pathike nIce durvidhe / nazvaraH nazvarI / TakAro GayarthaH / pakArastAgamArthaH / 1006 gatvaraH / / 5 / 2 / 78 // gameSvarap makArasya ca takAro nipAtyate / gatvaraH, gtvrii| 1007 smyajasahiMsadIpakampakamanamo raH // 5 // 279 // smyAdibhyaH zolAdau satyarthe vartamAnebhyo raH pratyayaH syAt / smayata ityevaMzIlaM smeraM mukham / ajasiti jamUca mokSaNe-napUrvaH / na jasyati ajasraM zravaNam / ajasrA prvRttiH| ajasraH pAkaH / ajasraM pacati / ajasrazabdo'yaM svabhAvAt sAtatyaviziSTAM kriyAmAha / tena dhAtvartha eva kartari raH pratyayo'nyathA kriyaabhidhaanaanupptteH| tenAjasro ghaTa iti n| ajasramityavyayaM nityArtha kriyaavishessnnmpysti| hiMs-hiMsro vyaadhH| dIpa-dIpo dIpaH / kampa-kampaH / kam-kAmayate kamrA yuvtiH| bahulAdhikArAt karmaNyapi / kamyate kamraH / tata eva kamitetyapi / nam-namatIti namraH / ajasikaminamibhyaH karmakartaryevecchantyeke / Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 728 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdanta __1008 tRSidhRSisvapo najiG // 5 / 2 / 80 // tRSidhRSisva pibhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo najiGa pratyayaH syAt / tRSyatItyevaMzIlastRSNak / tRSNajau / dhRSNak / dhRSNajau / svapnaka / svapnanau / Ga kAro guNapratiSedhArthaH / ikAra uccAraNArthaH / dhRSo necchantyeke / / 1009 sthezabhAsapisakaso varaH // 5 / 2 / 81 // sthAdibhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhyo varaH pratyayaH syAt / tiSThatItyevaMzIlaH sthAvaraH, sthAvarA / IzvaraH, IzvarA / kathamIzvarI ? 'aznorIcAdeH' ityauNAdike varaTi bhavati / bhAsvaraH, bhAsvarA / pesvrH| pesvarA / vikasvaraH, vikasvarA / pramaderapIti kazcit / pramAdyati prmdvrH| 1010 yAyAvaraH // 5 / 2 / 82 // yAterdhAtoH zIlAdau satyarthe vartamAnAd varaH pratyayo nipAtyate / kuTilaM yAtItyevaMzIlo yaayaavrH| 1011 didyuddadRjagajjuhUvAkmAdhIzrIstrajvAyatastUkaTaprUparivADbhrAjAdayaH kipaH // 5 / 2 / 83 // ete zabdAH kibantAH zIlAdau satyarthe nipAtyante / dyotate ityevaMzIlo didyut / dRNAtIti dadRt / gacchatIti jagat / juhotIti juhUH / eSu dvitvam / dRNAtijuhotyo svakhadIrghatve ca / vaktIti vAk / pRcchatIti prAT / zabdaprAT / tatvaprAT / dadhAti dhyAyati vA dhIH / zrayatIti shriiH| zataM dravati shtH| sravatIti cuuH| javatIti jUH / AyataM stautIti AyatastUH / kaTaM pravate kttpuuH| parivrajatIti paritrAT / eSu dIrghavam / dadhAterAkArasya dhyAyateryAzabdasya cekAraH / bahulAdhikArAdazIlAdau api / dhIH / sudhiiH| prdhiiH| aadhiiH| bhrAjAdi-vibhrAjate iti vibhrAT / bhAsate iti bhaaH| pipartIti puuH| dhUrvatIti dhUH / vidyotate vidyut / UrjayatIti Urcha / grAvANaM stautIti grAvastut / pacatoti pak / zanotIti zak / bhinatIti bhit / vettIti vit / zokacchit / 'bhuvaH saMjJAyAmeva / ' bhUH pRthivI / zaMbhUH shivH| AtmabhUH kaamH| manobhUH sa eva / svayaMbhUrbrahmA / svabhUviSNuzca / mitrabhUrnAma kazcit / pratibhUH uttamarNAdhamarNayoH antrsthH| inbhUH vysnshaayH| kArabhUH paNyamUlyAdi nirNatA / varSAbhUrdara aussdhishc| punarbhUH punarUDhA auSadhizca saMjJAyAm / anyatra, bhvitaa| zIlAdiSu asarUpavidhirnAsti / tena sAmAnyalakSaNaH kie na prAmotIti punarvidhIyate / zIlA Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 729 dipratyayAnAM puurnno'vdhiH| kecittu saMjJAzabdAnAM zIlAdyartheSu kAmacAraste yathAkathaMcid vyutpAdanIyAH iti manyante / 1012 zaMsaMsvayaMviSAd bhuvo DuH // 5 / 2 / 84 / / ebhyaH parAd bhuvaH satyarthe vartamAnAd DuH pratyayaH syAt / zaM sukhaM tatra bhavati zaMbhuH shNkrH| saMbhurjanitA / svayaMbhuH / vibhuH vyApakaH / prabhuH svAmI / bahulAdhikArAt zaMbhuH saMjJAyAm / anye tvasaMjJAyAmapi / mitadvAdayastvauNAdikAH / 1013 puva itro daivate // 1 / 2 / 85 / / sAmAnyanirdezAt pavateH punAtezca daivate-devatAyAM kartari satyarthe itraH pratyayaH syAt / punAti pavate vA pavitro'In sa mAM punAtu / karaNe'pyanye / 1014 RSinAmnoH karaNe // 5 // 2 // 86 // satyarthe vartamAnAt puvaH karaNe itraH syAt RSau saMjJAyAM ca / pUyate'neneti pvitro'ymRssiH| nAnni-darbhaH pvitrH| barhiH pavitram / yajJopavItaM pavitram / oghopakaraNaM pavitram / pavitrA nadI / darbhAdInAM pavitramiti saMjJA / RSau kartaryapi kecit / ___1015 lUdhUsUkhanacarasahArteH // 5 / 2 / 87 // ebhyaH satyarthe vartamAnebhyaH karaNe itraH syAt / lunAtyanena lavitram / dhuvatyanena dhuvitram / dhunoterapi kazcit / dhavitram / muvatyanena savitram / niranubandhanirdezAt dhUgsUGorne / khanitram / caritram / sahitram / RcchatIyativAnenAritram / vaherapi kazcit / vahitram / 1016 nIdAMzasUyuyujastutudasisicamihapatapAnahastraTa / 5 / 2 / 88 / ebhyaH satyarthe vartamAnebhyaH karaNe traT pratyayaH syAt / nayantyanena netram / dAMva-dAntyanena dAtram / zamU-zastram / yu-yotram / yuj yoktram / stu-stotram / tada-totram / si-setram / sica-sektram / miha-mer3ham / pat-patram / pA-pAtram / pAtrI / nA-nadraH, nadrI / TakAro DanyarthaH / 1017 halakroDAsye puvaH // 5 / 2 / 89 // AsyaM mukham / puvo dhAtoH satyarthe halAsye kroDAsye ca karaNe traTa pratyayaH syAt / punAti pavate vA'nena potram / halasya mUkarasya vA mukhamucyate / 92 Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 730 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante 1018 dNshestrH|| 5 / 2 / 90 // daMzeH satyarthe vartamAnAt karaNe traH pratyayaH syAt / dazatyanayA daMSTrA / pratyayAntarakaraNamAbartham / 1019 dhAtrI // 5 / 2 / 91 // dherdadhAtervA karmaNi braT pratyayo nipAtyate / dhayanti tAmiti dhAtrI stanadAyinI / dadhati tAM bhaiSajyArthamiti dhAtrI AmalakI / 1020 jJAnecchA rthanIcchIlyAdibhyaH ktaH // 5 / 2 / 92 // jJAnArthebhya icchArthebhyo'rcA-pUjA tadarthebhyo jIbhyaH zIlAdibhyazca dhAtubhyaH satyarthe vartamAnebhyaH ktaH pratyayaH syAt / pUrvavaccAsya kartRkarmAdharthardezaH / jJAnArtha-rAjJAM jJAtaH, buddhaH, viditaH, avagato vA / icchArtha-rAjJAmiSTaH, mataH / arcArtha-rAjJAmarcitaH, puujitH| bhita-bimidA-minnaH / vinnnnH| svinnaH / dhRssttH| tUrNaH / suptH| bhItaH / iddhH| vRSitaH / phullama zIlyAdi zIlito, rakSitaH, kSAnta, AkRSTo juSTa udyataH // saMyataH zayitastuSTo ruSTo ruSita AzitaH // 1 // kAnto'bhivyAhRto hRSTa-stRptaH mRptaH sthito bhRtaH // amRto muditaH pUrtaH zakto'ktaH zrAntavismitau" // 2 // saMrabdhArabdhadayitA digdhaH snigdho'vatIrNakaH // ArUDho mUDha AyastaH kSudhitaklAntabIDitAH // 3 // mattazcaiva tathA kruddhaH zliSTaH suhita ityapi // liptadRptau ca vijJeyau sati lagnAdayastathA" // 4 // bahulAdhikArAd yathAbhidhAnamebhyo bhUte'pi to bhavati / tathA ca tadyoge tRtIyAsamAso'pi siddhaH-'arhastribhuvanarAjapUjitebhyaH' iti / evaM zIlito maitreNa rakSito maitreNAkruSTazcaitreNetyAdAvapi draSTavyam / vartamAnakte tu SaSThyeva-'kAnto harizcandra iva prajAnAm' iti / anye tu jJAnAdyarthebhyaH takrakauNDinyanyAyena bhUte ktasya bAdhanAt vartamAnaktena ca yoge kartari SaSThIvidhAnAt khayA jJAto mayA jJAta ityAdirapazabda iti manyante / // iti zrIsiddhahaimabRhatmakriyAyAM kRdantaprakaraNe pUrvakRdantaprakriyA / Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 731 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. // athoNAdivivRtiH // 1021 uNAdayaH // 5 / 2 / 93 // bahulamiti vartate / satyarthe vartamAnAd dhAtoruNAdayaH pratyayA bahulaM syuH / karotIti kaaruH| vAyuH / pAyuH / bahulavacanAt prAyaH saMjJAzabdAH kecittvasaMjJAzabdA iti anuktA api pratyayA bhavanti / RphiDaH / RphiddddH| tathA sati vihitA uNAdayaH kacida bhUte'pi dRzyante / bhasitaM taditi bhasma, kaSito'sau kaSiH, tato'sau taniH, vRttaM taditi vartma, caritaM taditi carma, adbhyaH saranti sma apsarasaH / uktaM ca " saMjJAsu dhAturUpANi pratyayAzca tataH pare / kAryAnubandhopapadaM vijJAtavyamuNAdiSu " // 1 // tathA-" bAhulakaM prakRtestanudRSTeH pAyasamuccayanAdapi teSAm / kAryasazeSavidhezca tadUhyaM naigamarUDhibhavaM hi susAdhu // 2 // " nAma ca dhAtujamAha nirukte vyAkaraNe zakaTasya ca tokam / ... yat na padArthavizeSasamutthaM pratyayataH prakRtezca tadRhyam " // 3 // kRvApAjisvadisAdhyazaudRsnAsanijAnirahINabhya uNa // 1 // karo. tyAdibhyo dhAtubhyaH satyarthe vartamAnebhyaH saMpradAnApAdAnAbhyAmanyatra kArake bhAve ca saMjJAyAM viSaye bahulamuN pratyayaH syAt / DukaMga karaNe, kuMgTa hiMsAyA~ vA niranubandhagrahaNe sAmAnyagrahaNAt / karoti karati kRNoti vA kAruH kArI nApitAdiH indrazca / vAk gatigandhanayoH, ovai zoSaNe vA / vAti vAyati vA dravyANi vAyuH nabhasvAn / pAM pAne / pibantyanena tailAdi dravyaM pAyuH apAnamupasthazca / pAtipAyatyostvarthAsaMgaterna grahaNam / jiM amibhave / jayatyanena rogAn zleSmANaM vA jAyuH auSadhaM pittaM vA / Svadi AsvAdane / svadyate idamanena vA svAduH rucyaH / svadanaM vA svaaduH| sAdhaMT sNsiddhau| uttamakSamAdibhiH tapovizeSairbhAvitAtmA sAdhnoti sAdhuH / samyagdarzanAdibhiH paramapadaM sAdhayati vA sAdhuH saMyataH / ubhayalokaphalaM vA sAdhayati sAdhuH dharmazIlaH / azauTi vyAptau / anute tejasA sarva kedAraM vA ityAzuH sUryo vriihishc| azanaM vA Azu kssiprm| anute iti vA AzuH zIghragAmI zIghrakArI ca / dR bhaye, dRz vidAraNe vA / darati dRNAti dIryate vA dAru kASThaM Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 732 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdante . bhavyaM ca / SNa veSTane / snAyati snAyuH asthinahanam / SaNa bhaktau, SaNyI dAne vaa| sanati sanoti vA mRgAdIniti sAnu prvtaikdeshH| janaici prAdurbhAve / jayate'nenAkuzcanAdi jAnu UrujaGgAsaMdhimaNDalam / jAnItyAkAranirdezAta na janavadhaH' iti pratiSiddhA'pi vRddhirbhavati / raha tyaage| rahati gRhIlA sUryAcandramasau svazarIraM vA rAhuH saiMhikeyaH / iNak gatau / etyAyuH puruSaH, zakaTam , auSadham , jIvanam , purUravaHputro vA / jarAyuH garbhaveSTanaM jalamalaM vaa| jaTAyuH pakSI / dhanAyuH deshH| rasAyuH bhrmrH| 'saMpadAnAccAnyatroNAdayaH' iti yathAyogaM pratyayo veditvyH| ____ aH // 2 // sarvasmAd dhAtoryathAyogamakAraH pratyayaH syAt / bhavaH / taraH / varaH / plavaH / zayaH / zaraH / prH| karaH / stavaH / caraH / vadaH / ____ mlecchIDeIsvazca vA // 3 // AbhyAmaH pratyayaH syAhIrghasya ca isvo vA / mleccha avyaktAyAM vAci / mlicchaH muukH| mlecchaH kumnussyjaatiH| IDik stutau / iDa; IDo devatAvizeSau medinI c| nanaH kramigamizamikhanyAkamibhyo Dit // 4 // natraH parebhyo Dit aH pratyayaH syAt / kram pAdavikSepe / na krAmati nakraH jalacaro graahH| gamlaM gatau / nagaH vRkSaH parvatazca / zamUca upazame / nazaH ykssH| khanUga avadAraNe / nakhaH krjH| nAsya khamastIti vA nakha ityapi / kamUG kAntau / nAkaH svrgH| nAtrAkamastIti nAka ityapi / nakhAdikhAt ' an svare' ityan na bhavati / DitkaraNamantyasvarAdilopArtham / tudAdiviSiguhibhyaH kit // 5 // tudAdibhyo viSiguhibhyAM ca kit aH pratyayaH syAt / tudaH / nudaH / kSipaH / surH| budhH| surat aizvaryadIptyoH / tudAdirna dhAtugaNaH kiM tarhi bhinna iti / tena budhAdInAmiti liGgapariNAmastu jnyeyH| shivH| tudAdInAM yathAsaMbhavaM kaarkvidhiH| viSlaMkI vyAptau / veveSTi viSaM pANaharaM dravyam / guhauga saMvaraNe / gRhati guhaH skndH| guhA prvtaikdeshH| vindernaluk ca // 6 // vindeH kina aH pratyaya: syAt tatsaMniyoge ca nasya luk ca / vidu avayave / vidaH gotrakRd vRkSajAtizca / . kRgo dve ca // // karoteH kit aH pratyayaH syAt asya dhAtoTTai rUpe bhavataH / DukuMg karaNe / cakraM rathAGgamAyudhaM ca / Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 733 kanigadimaneH marUpe // 8 // kiditi nivRttam / ebhyo'kAraH pratyayaH syAt eSAM ca sarUpe samAnarUpe dve uktI bhavataH / kanai dIptikAntigatiSu / kanati dIpyate kankanaH kaantH| gada vyaktAyAM vAci / gadati avyaktaM vadati gadyate'vyaktaM kathyate vA gadgado'vyaktavAk, gadgadamavyaktaM vacanam / maniMca jnyaane| manmanaH avispssttvaak| sarUpagrahaNaM vyaJjanasyAnAderluk ityAdikAryanivRttyartham / RtaSTit // 9 // RkArAntAd dhAtorakAraH pratyayaH syAt sa ca bahulaM Tiva dhAtozca sarUpe dve rUpe / dRz vidAraNe-dIryate bhidyate'nena zrotramiti dardaraH vAdyavizeSaH parvatazca / dardarI sasyaluNTiH / kRt vikSepe / karkaraH kSudrAzmA / karkarI galantikA / bRgz varaNe / varvaraH mlecchajAtiH / varvarI kezavizeSaH / bhRz bharjane / bharbharaH chadmavAn / bharbharI zrIH / jUN nRpac jarasi / jarjaraH adRDhaH / jarjarI strii| jhajharaH vAdyavizeSaH / jhajharI jhallarikA / gRt nigrnne| gargaraH rAjarSiH / gargarI mahAkumbhaH / mRz hiMsAyAm / marmaraH zuSkapatraprakaraH / taddharmA'nyo'pi kSodAsahiSNurdAnavazca / marmarAyAM dUrvAyAmityatra Tittve'pi DIna bhavati bahulAdhikArAt / tata eva ca Rkaaraantaadpi| dhR secane / ghargharaH sadoSAvyaktavAk / ghargharI kiNknnikaa| kicca // 10 // RkArAntAd dhAtoryathAdarzanaM kidakAraH pratyayaH syAt dhAtozca sarUpe dve rUpe / mRz hiMsAyAm / mUryate'nena murmuraH jvaladaGgAracUrNam / pRz pAlanapUraNayoH / pUryate jalaghAtena pupuraH phenaH / tR plvntrnnyoH| tIryate'nenAsmin vA titiraH saMkramaH / bhRz bharjane c| bhUryate saMcIyate bhurbhuraH saMcayaH / zRz hiMsAyAm / zIryate samaMtAt ziziraH puJjaH / pRpalibhyAM Tit pip ca pUrvasya // 11 // AbhyAM Tit aH pratyayaH syAt anayozca sarUpe dve rUpe pUrvasya ca sthAne pipa ityAdezaH / pRza paalnpuurnnyoH| pRNAti chAyayA pipparI vRkSajAtiH / pala gatau / palatyAturaM pippalI aussdhjaatiH| TitkaraNaM Gayartham / __ kramimathibhyAM canmanau ca // 12 // AbhyAmaH pratyayaH, sarUpe ca dve rUpe pUrvasya ca sthAne yathAsaMkhyaM can man ityAdezau syAtAm / kram pAdavikSepe / kAmati sukhamanenAsmin vA caGgamaH saMkramaH / mathe viloDane / mathati cittaM rAgiNAM manmathaH kaamH| Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 734 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante gamerjam ca vA // 13 // gameraH pratyayaH syAt sarUpe ca dve rUpe pUrvasya ca jam ityAdezo vA / gamlaM gtau| gacchati pAdaviharaNaM karoti jaGgamaH caraH / gacchatyamAdhyasthyaM gaGgamaH cplH| adupAntyaRbhyAmazcAntaH // 14 // akAropAntyAhakArAntAcca dhAtoraH pratyayaH syAt sarUpe ca dve rUpe pUrvasya caanto'kaarH| pala phala zala gatau / shlshlH| sala gatau / slslH| hala vilekhane / hlhlH| kali shbdsNkhyaanyoH| klklH| mali dhAraNe / mlmlH| ghaTie ceSTAyAm / ghttghttH| vada vyaktAyAM vAci / vdvdH| padiMca gatau / padapadaH / Rdanta-DukuMga krnne| krkrH| mRta praanntyaage| mrmrH| dRt Adare / drdrH| saM gatau / srsrH| gRT varaNe / vrvrH| anukaraNazabdA ete| maSimaservA // 15 // AbhyAmaH pratyayaH syAt sarUpe ca dve rUpe pUrvasya cAnto'kAro vA / mapa hiMsAyAm / maSamaSaH, mssmssH| masaic primaanne| msmsH| msmsH| hRmRphalikaSerA ca // 16 // ebhyo'H pratyayaH syAt sarUpe ca dve rUpe pUrvasya cAkArAntaH / haMga haraNe / harati nayati zastrANyaskhalan lakSyaM harAharaH yogyaacaaryH| saM gatau / sarati dhAvati vAyunA nIyamAnaH samantAt sarAsaraH saarnggH| phala niSpatau / phalati niSpAdayati nAnAvidhAni puSpaphalAni phalAphalamaraNyam / kaSa hiMsAyAm / kaSati vidArayati kaSAkaSaH kRmijAtiH / ___ idudupAntyAbhyAM kididutau ca // 17 // ikAropAntyAdukAropAntyAca kit aH pratyayaH syAt sarUpe ca dve rUpe pUrvasya ca yathAsaMkhyamikArokArau cAntau / kilat shvaitykriiddnyoH| kilikilH| hilat hAvakaraNe / hilihilH| zilat unche / zilizilaH / churat chedane / churucchuraH / murat saMveSTane / murumuraH / ghurat bhImArthazabdayoH / ghurughuraH / purat agragamane / purupurH| purat aizvaryadIptyoH / surusuraH / kurat zabde / kurukuraH / curaNa steye / curucuraH / hula hiMsAsaMvaraNayozca / huluhulH| gujat zande / gujugujH| guDat rakSAyAm / gudduguddH| kuTat kauTilye / kuTukuTaH / puTat saMzleSaNe / puTupuTaH / kuNat zabdopakaraNayoH / kuNukuNaH / muNat pratijJAne / munnumunnH| anukaraNazabdA ete / Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 735 jajalatitalakAkolIsarIsRpAdayaH // 18 // ete apratyayAntA nipAtyante / jala ghAtye / asya dvitve pUrvasya jabhAvaH / jajala: / yasya jAjaliH putrH| tilata snehane / asya dvitve pUrvasya ca tibhAve dhAtorikArasyAkAre titalaH / kula bandhusaMstyAnayoH / asya dvitve pUrvasya ca kAbhAve kAlolI kSIrakAkolI ca vallIjAtiH / saplaM gatau / asya dvitve guNAbhAve pUrvasya ca sarIbhAve sarIsRpaH uragajAtiH / AdigrahaNAd yathAdarzanamanye'pi / ___ bahulaM guNavRddhI cAdeH // 19 // dhAtoH kidaH pratyayaH syAt sarUpe ca dve rUpe pUrvasya cekArokArAvantau yathAdarzanaM ca guNadRddhI / kelikila: kailikilazca hsnshiilH| hilan hAvakaraNe / helihilA hailihilazca vilasanazIlaH! zelizilaH, shailishilH| zubhi dIptau / zobhate punaHpunariti shobhushubhH,shaubhushubhH| Nudat prernne| nudati punaH punariti nodunudaH naudunudH| guDat rakSAyAm / guDati bhrAmyati punaH punariti golugula;, gaulugulaH / bulaNa nimajjane / bolayati punaHpunariti bolubulaH, baulabulaH / tattaddhAvasticchIlA anuvAdavizeSA vaite / nnelup||20|| dhAtorapratyayasanniyoge vahulaM gelRp syAt / vajraM dhArayatIti vanadhara indrH| evaM cakradharo viSNuH / bhUdharaH adriH / jaladharo meghaH / bAhulakAt pratyayAntare'pi / devayatIti diva-dyauH vyoma svargazca / puNyaM kArayantIti puNyakRto devaaH| evaM parNa zopayatIti parNazuT / "vAnti parNazuSo bAtAstataH parNamuco'pare / tataH parNaruhaH pazcAt tato devaH pravarSati " // tathA ' mahataH kArayAJcakrurAkrandAn' iti prApte ' mahatazcakrurAkrandAn' iti bhavati / ' mahIpAlavacaH zrukhA jughuSuH puSyamANavAH" ghossyaanycrityrthH| bhINazalibalikalyatimarcyarcimRnikutustudAdhArAtrAkApAnihAnazubhyaH kaH // 21 // ebhyaH kaH pratyayaH syAt / aibhIk bhaye / vibheti / dundubhAt parasmAca bhekaH maNDUkaH kAtarazca / vibheti vAyorbheko meghaH / iMNk gtau| etyadvitIya ekaH asahAyaH saMkhyApradhAnamasamAnamanyazca / pala phala zala gatau / zalantyAtmarakSaNAya tamiti zalkaH zaraNam / zalati tyaktaM bahiriti zalkaM gRhItarasaM Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [kRdante zakalam / zalkaH kASThatvak malinaM ca kASThaM mudgaraH karaNaM ca / vali saMvaraNe / valkaH dazanaH vAsaH vak ca / kali shbdsNkhyaanyoH| kalkaH kaSAyaH dambhaH piSTapiNDazca / ata sAtatyagamane / atkaH AtmAH vAyuH vyAdhitaH candraH utpAtazca / marcaH sautro dhAtuH prAptau / markaH devadAruH vAyuH dAnavaH manaH pannagaH vighnakArI ca / 'cajaH kagam ' iti kakham / arca pUjAyAm / / arkaH sUryaH puSpajAtiH kA (jhA) TajAtizca / mRjauk zuddhau / mArkaH vaayuH| kuMka zande / kokshckrvaakH| tuMka hiMsAvRttipUraNeSu tokamapatyam / STuMgk stutau / stokamalpam / hudAMgk dAne / dAkaH yajamAnaH yajJazca / DudhAMgk dhAraNe ca / dhAkaH odanaH anavAn ambhaH stambhazca / rAMka dAne / rAkaH dAtA arthaH sUryazca / rAkA paurNamAsI kumArI rajasvalA ca / trai pAlane / trAkaH dharmaH zaraNasthAnIyazca / ke zabde / kAkaH vAyasaH / pAM pAne pAMka rakSaNe vaa| pAkaH bAlaH amuraH parvatazca / ohAMka tyAge / nihAkaH niHsnehaH nirmokazca / nihAkA godhA / zuM gatau / na bhavatIti azokaH / vicipuSimuSizuSyavisvazusubhUdhUmUnIvIbhyaH kit // 22 // ebhyaH kit kaH pratyayaH syAt / vipI pRthagbhAve / vikaH karipotaH / puSaMca puSTau / puSkaH nishaakrH| muSaza steye / muSkaH cauraH mAMsalo vA / muSko vRssnnau| zuSaMca zoSaNe / zuSkamapagatarasam / ava rakSaNAdiSu / UkaH kundumH| saM gatau / sUkaH vAyuH vANaH zRgAlaH bakaH nirayazca / mRkA AyudhavizeSaH / tRgaTa varaNe dRza saMbhaktau vA / vRka; mRgajAtiH AdityaH dhUrtaH jATharazvAgniH / zuM gatau zukaH kIraH RSizca / puMgT abhiSave / mukaH niraamyH| bhU sattAyAm / bhUkaH kAlaH chidraM ca / dhRt vidhUnane dhUgTa kampane dhUgz kampane vaa| dhUkaH vAyuH vyAdhizca / dhUkA patAkA / mUG bandhane / mukaH avAk / NIMga praapnne| nIkaH khagaH jJAtA ca / nIkA udakahArikA jJAtizca / vIMk prajanAdiSu / vIkaH vAyuH / vyAdhiH nAzaH arthaH manaH vasantazca / vIkA pakSijAtiH netramalaM ca / ___kRgo vA // 23 // kRgaH kaH pratyayaH syAt sa ca kidvA / DuIMga karaNe / karkaH agniH sAraGgaH darbhaH zvetAzvazca / kukaH zirogrIvam / ghuyuhipituzodIrghazca // 24 // ebhyaH kit kaH :pratyaya: syAt eSAM ca dIrghaH / ghuG zabde / ghUkaH kauzikaH / yuk miyUzraNe / kA kSudrajantuH svedjH| Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 737 hiMTa gtiddhyoH| hIkaH pakSI / pit gtau| pIka upastho jlaashryshc| Tuk vRttyAdiSu / tUkaH upasthaH parvatazca / zuM gatau / zUkaH kiMzAruH abhiSavaH zokazca / zUkA hallekhaH / hiyo razca lo vA // 28 // hiyaH kit kaH pratyayaH syAta rephasya ca lakAro vA / hrIkaH, hrIkaH lajjAparaH nakulazca / hrIko liGgayapi / nisskturusskodaalrkshulkshvphlkkinyjlkolkaavRkkcchkkekaayskaadyH| 26 // ete kapratyayAntA nipAtyante / neH sIdaterDicca / niSkaH suvrnnaadiH| turaici kharAyAm / asya hrasva upazcAntaH / turuSkaH vRkSaH mlecchazca / udaH praadtH| udarkaH kriyAphalam / alI bhUSaNAdau / asmAdara cAntaH / alarkaH unmatto madAlasAtmajazca / palaphalazalagatau ityasyopAntyotvaM ca / zulkaM rakSArnivezaH / zunaH parAt phAle Isvazca / zvaphalkaH andhkvishessH| kimaH parAt jaSo rasya lazca / kiJjalkaH puSpareNuH / jvalerulAdezazca ule; sautrasya vA / ulkA autpAtikaM jyotiH agnijvAlA ca / vRjaiki vajane / aguNatvaM ca / vRkaH musskH| chayatikAyatyoretvaM ca / chekaH mniissii| kekA mayUravAk / yamarmasya sH| yskH| Adi. grahaNAt DhakkAspRkkAdayo'pi / dRkRnRmRzRdhRvRmRstukukSulavicaricaTikaTikaNTicaNicaSiphalivamitamyavidevivandhikani janimazikSArikUritivallimallisallayalibhyo'kaH // 27 // ebhyo'kaH pratyayaH syAt / dRz vidAraNe / darakaH bhIruH / kRta vikSepe / karakaH jalabhAjanaM kamaNDaluzca / karakA vrsspaassaannH| nRz naye / narakaH niryH| saM gtau| sarako madyavizeSaH kasabhAjanavizeSazca / sarakA madhupAnavAraH / TuDubhRgaka poSaNe ca / bharakaH goNyAdiH / dhuMGa avadhvaMsane / dharakaH suvrnnonmaanniyuktH| dRgT varaNe / varakaH vadhUnAtisahAyaH vaajsneybhedshc| mRt praanntyaage| marakaH janopadravaH / STuMgka stutau / stabakaH puSpagucchaH / kuMk zabde / kavakamabhakSyadravyavizeSaH / TukSuka zabde / kSavakaH rAjasarSapaH / laghuG gatau / laGghakaH rNgopjiivii| cara bhakSaNe ca / carakaH muniH / caTaNa bhede / caTakaH pakSI / kaTe varSAvaraNayoH / kaTakaH vlyH| kaTu gatau / kaNTakaH taruroma / caNa zabde / caNakaH muniH dhAnyavizeSazca / capI bhakSaNe / caSakaH pAnabhAjanam / phala niSpattau / phalakaH 93 Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 738 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante kheTakam / Tuvam udgiraNe / vamakaH krmkrH| tamUca kAGkSAyAm / tamakaH vyAdhiH krodhazca / ava rakSaNAdau / avakA zaivalam / deva devane / devakA apsraaH| devikA nadI / bandhaMz bandhane / bandhakaH cArakapAlaH / kanai dIptyAdiSu / kanakaM suvarNam / janaici prAdurbhAve / janakaH sItApitA / maza roSe c| mazakaH kssudrjntuH| kSara saMcalane NyantaH / kSArakaM bAlamukulam / kurat zabde / korakaM prauDhamukulam / vRtUG vartane / vartakA vartikA vA zakuniH / valli saMvaraNe / vallakI vINA / malli dhAraNe / mallakaH shraavH| mallikA puSpajAtiH, dIpAdhArazca / sallaH sautraH / sallakI vRkSaH / satkRtya lakyate vAghate gajairiti vA sllkii| alI bhUSaNAdiSu / alaka: kezavinyAsaH / alakA purii| koruruNTiraNTibhyaH // 28 // kuzabdAt parebhya ebhyo'kaH pratyayaH syAt / ruk zabde / kurubakaH vRkSaH / ruTu staye / kuruNTako vrnngucchH| raNTiH prANahAraNe sautraH / kuraNTakaH sa eva / dhrudhUndirucitiIlapulikulikSipikSupikSubhilikhibhyaH kit // 29 // ebhyaH kidakaH pratyayaH syAt / dhuM sthairye ca dhruvakaH sthirH| dhruvakA aavpnvishessH| dhUta vidhUnane / dhuvakaM dhuunnm| dhuvakaH pradhAnam / strI dhuvakA aavpnvishessH| undaipa kledne| udakaM jalam / ruci abhiprItyAM ca / rucakaH aabhrnnvishessH| tilat snehne| tilakaH vizeSakaH vRkSazca / pulat samuchAye / pula mahattve vA pulakaH romaanycH| kula bandhusaMstyAnayoH / kulakaM saMyuktam / lipIt peraNe / kSipakaH vaayuH| kSipakA Ayudham / kSupaH sautro isvIbhAve / kSupakaH gulmaH / zubhac saMcalane / kSubhakaH pAJcAlakaH / likhat akSaravinyAse / likhakaH citrakaraH / chidibhidipiTervA // 30 // ebhyo'kaH pratyayaH syAt sa ca kidvA / chidrUpI dvaidhIkaraNe / chidakaH khaDgaH kSurazca / chedakaH parazuH / bhiTThepI vidAraNe / bhidakaM jalaM pishunshc| bhedakaM vajram / piTa zabde c| piTakaH kssudrsphottkH| peTakaM sNghaatH| kRSerguNavRddhI ca vA // 31 // kRSerakaH pratyayaH syAt guNavRddhI cAsya vA / kRSat vilekhane / karSakaH kRSakaH prshuH| karSaka: kRSakaH kuttumbii| . Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 739 naJaH puMseH // 32 // naJaH parAt ghusaN abhimardane ityasmAt kidakaH pratyayaH syAt / napuMsakaM tRtIyA prakRtiH / nakhAditvAt nabat na bhavati / kIcakapecakamenakArbhakadhamakavadhakalaghakajahakairakaiDakAzmakalamakakSullakavadakADhakAdayaH // 33 // kIcakAdayaH zabdA akapratyayAntA nipAtyante / kaci bandhane / asyopAntyasyetvaM ca / kIcakaH vaMzavizeSa / DupacIM pAke / maci kalkane / maniMca jJAne / eSAmupAntyasyaitvaM ca / pecakaH krijghnbhaagH| mecakaH vrnnH| menakA apsraa:| arterbhshcaantH| arbhakaH vaalH| mAM zabdAnisaMyogayoH / asya dhamAdezazca / dhamaka: kITaH karizca / anyatrApi dhamAdezo dRzyate / kte dhAntaH / hantervadhazca / vadhakaH hantA vyAdhizca / vadhakaM padmabIjam / anyatrApi dRzyate / vRtraM hanti aci vRtravadhaH zakraH / vadhitA nirmocakaH / vadhyaH, vadhanam / laghuG gatau / naluk ca / laghakaH asmiikssykaarii| jahAteRs rUpe antaluk ca / jahakaH nirmocakaH kAlaH kSudrazca / Irik gtikmpnyoH| IDik stutau / anayorguNazca / erakA udakatRNajAtiH / eDakA avijaatiH| azauTi vyAptau / asya mo'ntH| azmakA jnpdH| rami krIDAyAm / asya lmaadeshH| lamaka RSivizeSaH / kSudrUpI saMpeSe / asya kSullAdezazca / kSullakaM dabhram / kSudhaM lAtIti kSullaH, kSulla eva kSullaka iti vA / vaTa vessttne| asya vo'ntazca / vaTvakA tRnnpunyjH| ApUrvAt DhokaterDicca / ADhakaM mAnam / AdigrahaNAd bRhattantrAt kalA ApivantIti kalApakAH zAstrANi / kathaNa vAkyaprabandhe / kathayatIti kathakaH toTakA. khyAyikAdInAM varNayitA / evamupakacampakaphalahakAdayo'pi / zalibalipativRtinabhipaTitaTitaDigaDibhandivandimandinamikudupUmanikhajibhya aakH||34|| ebhya AkaH pratyayaH syAt / pala phala zala gtau| zali calane ca vA / zalAkA eSaNI pUraNarekhA dyUtopakaraNaM sUcI ca / bala pANanadhAnyAvarodhayoH / balAkA jalacarI zakuniH / pala gatau / patAkA vaijyntii| vRtUG vartane / vartAkA shkunijaatiH| Nabhac hiMsAyAm / nabhAkaH cakravAkajAtiH tamaH kAkazca / paTa gatau / paTAkA vaijayantI pakSijAtizca / taTa ucchAye / taTAkaM saraH / taDaNa AghAte / taDAkaM tadeva / gaDa secane / gaDAkaH zAkajAtiH / bhaduG sukhakalyANayoH / bhandAkaM zAsanam / vaduG stutybhivaadnyoH| vandAkaH cIvarabhikSuH / maduG stutyAdiSu / mandAkA oSadhI / NamaM mahatve / namAkA mlecchjaatiH| Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 740 siddhahaimabRhatsakriyA. [kRdante kuMGa zabde / kavAkaH pakSI / duduMT upatApe / davAkaH mlecchH| pUG pavane / pavAkA vAtyA / manica jJAne / manAkA hastinI / khaja manthe / khajAkaH AkaraH manthAH daviH AkAzaM bandhakI zarIraM pakSI ca / ... zubhigRhividipuligubhyaH kit // 35 // ebhyaH kidAkaH pratyayaH syAt / zubhi dIptau / zubhAkA pakSijAtiH / gRhaNi grahaNe / gRhAkaH / vidaMk jJAne / vidAkA bhUtagrAmaH / pula mahatve / pulAkaH ardhakhinnavidho dhaanyvishessH| guMG zabde guMta purISotsarge vA / guvAkaM pUgaphalam / piSaH pipiNyau ca // 36 // piplaMpa saMcUrNane ityasmAt kidAkaH pratyayaH syAt asya ca pin piNya ityaadeshau| pinAkamaizaM dhanuH zUlaM vaa| pinAkaH dnnddH| piNyAkastilAdikhalaH / mavAkazyAmAkavArtAkavRntAkajyontAkagUvAkabhadrAkAdayaH // 37 // ete AkapratyayAntA nipAtyante / mavya bndhne| ylopH| mavAkaH rennuH| zyaiG gatau mo'ntazca / zyAmAkaH jaghanyo vriihiH| vRtervRddhizca / vArtAkI shaakvishessH| tatphalaM vArtAkam / svarAnno'ntazca / vRntAkI uccabRhatI / tatphalaM vRntAkam / jyuG gatau / ntazca prtyyaadiH| jyavate'smin vidyamAna iti jyontAkaM svedsvishessH| guMt purIpotsarge, guMG zabde vA / UvAdezazca / gUvAkaM pUgaphalam / bhaduG sukhklyaannyoH| asya bhadrAdezazca / bhadrAkaH akuttilH| AdigrahaNAt syonAkacArvAkaparAkAdayo bhavanti / ____krIkalyalidalisphaTidUSibhya ikaH / 38 // ebhya ikaH pratyayaH syAt / DukrIMgz dravyavinimaye / krayikaH kretaa| kali zabdasaMkhyAnayoH / kalikA korkH| utkalikA uurmiH| alI bhUSaNAdau / alikaM lalATam / dala vizaraNe / dalikaM dAru / sphaTa sphuTTa vishrnne| sphaTikaH mnniH| duSaMca vaikRtye / dRSikA netrmlH| AGaH paNipanipadipatibhyaH // 39 // AGaH parebhya ebhya ikaH pratyayaH syAt / paNi vyvhaarstutyoH| ApaNikaH pattanavAsI vyavahArajJo vaa| pani stutau| ApanikaH stAbakaH indranIlaH indrakIlo vA / padic gatau / ApadikaH indranIlaH Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 741 uNAdiprakaraNam] siddhahaimabRhatpakriyA. indrakIlo vaa| pallU gtau| ApatikaH pathi vartamAnaH mayUraH zyenaH kAlo vaa| ApaNikAdayazcavAro vaNijo'pi / ___ nasivasikasibhyo Nit // 40 // ebhyo NidikaH pratyayaH syAt / Nasi kauTilye / nAsikA ghrANam / vasaM nivAse / vAsikA mAlyadAmavizeSaH chedanadravyaM ca / kasa gatau / kAsikA vanaspatiH / pApulikRSizivazvibhyaH kit // 41 // ebhyaH kidikaH pratyayaH syAt / pAM pAne / pikaH kokilaH / pula mahattve / pulikaH mnniH| kRSIt vilekhane / kRSika: pAmaraH tRNajAtizca / kruzaM aahvaanrodnyoH| zikaH kroSTukaH ulUkazca / ovrazcaut chedne| vRzcikaH saviSaH kITaH rAzizca nksstrpaadnvkruupH| prAGaH paNipanikaSibhyaH // 42 // prAG ityetasmAdupasargasamudAyAt parebhya ebhyaH kidikaH pratyayaH syAt / paNi vyvhaarstutyoH| prApaNikaH vaNik / pani stutau / pApanikaH pthikH| kaSa hiMsAyAm / prAkaSikaH vAyuH khalaH nartakaH mAlAkArazca / prapUrvAt paNerAparvAcca kaSericchantyanye / prapaNikaH gndhvikryii| AkaSikaH na kartavyaH / murdAzca // 43 // muSerikaH pratyayaH syAt dIrghazca svarasya / mUSika aakhuH| syame sIm ca // 44 // syamerikaH pratyayaH syAt sIm ityAdezazvAsya / syamU zabde / sImikaH vRkSaH udakakRmizca / sImikA upjibikaa| sImikaM valmIkam / kecit simiti isvopAntyamAdezaM pratyayasya ca dIrghakhamicchanti / simIkaH suukssmkRmiH| kushikhRdikmkssikaitikpipiilikaadyH||45|| ete kidikapratyayAntA nipaatynte| kuSeH za ca / kuzikaH muniH| hago do'ntazca / hRdikaH yAdavaH / maSeH so'ntazca / makSikA kSudrajAniH / etesto'ntazca / etikaH muniH| pIleRs ca / pipIlikA madhyakSAmA kiittjaatiH| AdigrahaNAt gabdikabhurikabhulikAdayo bhavanti / syamikaSidRSyanimanimalivalyalipAlikaNibhya IkaH // 46 // ebhya IkaH pratyayaH syAt / syam zabde / syamIkaH vRkSAvalmIkaH nRpagotraM ca / syamIkaM jalam / Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 742 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante syamIkA kRmijAtiH / kaSa hiMsAyAm / kaSIkA kuddAlikA / duSaMca vaikRtye nnyntH| dUSIkA netramalaH vIraNajAtiH vatiH latA ca / anak prANane / anIkaM senAsamUhaH saMgrAmazca / manica jJAne / manIkaH suukssmH| mali dhAraNe / malIkam aJjanam arishc| vali sNvrnne| valIkaH balavAn paTalAntazca / valIkaM vezmadAru / alI bhUSaNAdau / alIkam asatyam / alIkA pnnystrii| vyliikmpraadhH| vyalIkA lajjA / palaNa rakSaNe ca / pAlIkaM tejH| kaNa zabde / kaNIkaH pttvaasH| kaNIkA bhinnataNDulAvayavaH vanaspatibIjaM ca / . jRpadRzRvRmRbhyo derazcAdau // 47 // ebhya IkaH pratyayaH syAt dve ca rUpe sta eSAM cAdau raH / zca jarasi / jarjarIkA zatapatrI / pRz paalnpuurnnyoH| parparIkA jalAzayaH sUryazca / parparIkaH agniH kuraraH bhakSyaM kurkurazca / dRz vidAraNe / dardarIkaH dADimaH indraH vAdinavizeSaH vAdinabhANDaM ca / zRz hiMsAyAm / zarzarIkaH kRmiH vikalendriyaH duSTAzvaH lAvakazca / zazarIkA mAGgalyAbharaNam / vRgTa vrnne| varvarIkaH saMvaraNam uraNaH patatrI keshsNghaatshc| varvarIkA srsvtii| mRt praanntyaage| marmarIka; agniH zUraH zyenazca / Rcy'jihRssiissidRshimRddishiliniliibhyHkit||48|| ebhyaH kidIkaH pratyayaH syAt / Rcat stutau / RcIkaH / Rji gatisthAnArjanopArjaneSu / RjIkaM vajaM balaM sthAnaM ca / hRSU alIke, hRSac tuSTau vA / hRSIkamindriyam / ipat icchAyAm , ISa ucche, ISa gatihiMsAdarzaneSu vA / iSIkA IpIkA ca tRNazalAkA / dRzaM prekSaNe / dRzIkaM manojJam / dRSIkA rajasvalA / mRDat sukhane / mRDIkaM mukhakRt mukhaM ca / zilat uche| zilIkaH ssyvishessH| lIc zleSaNe nipuurvH| nilIkaM vRttam / bAhulakAdIluk / mRdevo'ntazca vA // 49 // mRdeH kidIkaH pratyayaH syAt vakArazcAntaH / mRdaz kSode / mRdvikA mRdIkA ca drAkSA / mRNIkAstIkapratIkapUtIkasamIkavAhIkavAhIkavalmIkakalmalIkatintiDIkakaGkaNIkakiGkiNIkapuNDarIkacazcarIkapharpharIkajharjharIkarghagharIkAdayaH // 50 // ete kidIkapatyayAntA nipAtyante / sarteo'ntazca / mRNIkaH vAyuH amiH azaniH unmattazca / sRNIkA laalaa| astesto'ntazca / Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 743 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. astIkaH jaratkArusutaH / prAMka pUraNe / pAtesto'nto isvazca / prAti zarIramiti pratIkaH vAyuH avayavaH sukhaM ca / supratIkaH diggjH| puvasto'ntazca / pUtIkaM tRNajAtiH / sampUrvasya eteluka ca / saMyantyasminniti samIkaM saMgrAmaH / vahivahalyordIrghazca / vAhIkaH vAhIka; etau deshau| valeo'ntazca / valmIkaH naakuH| klermlshvaantH| kalmalIkaM jyAlA / timasti caantH| tinti DIkaH pakSI vRkssaamlshc| tantiDIka iti pUrvasyetvaM necchantyeke / cajhNyateH kaGkaNa ca / kaGkaNIkaH ghaNTAjAlam / kimaH parAta kaNateH kiNa ca / kiGkiNIkA ghnnttikaa| puNerDara cAntaH puNDatera / puNDarIkaM padmaM chatraM vyAghrazca / cacerara caantH| cazcarIkaH bhramaraH / piparterguNo dvitvaM pakArayoH phatvaM razcAntaH pUrvasya / pharpharIkaM pallavaM pAdukA mardalikA ca / jhIryaterdvitvaM tRtIyAbhAvaH pUrvasya razcAntaH / jharjharIkaH dehaH / jhajharIkA vAdinabhANDam / evaM gharaterghagharIkA ghaNTikA / AdigrahaNAdanye'pi / mivamikaTibhallikuherukaH // 51 // ebhya ukaH pratyayaH syAt / DumiMgT prkssepnne| mayukaH aatpH| bAhulakAd 'migmIgo' iti nAlam / TuvamU udgirnne| vamukaH jaladaH / kaTe vrssaavrnnyoH| kaTukaH rasavizeSaH / bhalli paribhASaNahiMsAdAneSu / bhallukaH RkSaH / kuhaNi vismApane / kuhakamAcaryam / ___ saMvibhyAM kaseH // 52 // saMvibhyAM parasmAt kaserukaH pratyayaH syAt / kasa gatau / saMkasukaH sukumAraH parApavAdazIlaH zrAddhAgnizca / saMkasukaM vyaktAvyaktaM saMkIrNa ca / vikasukaH guNavAdI parizrAntazca / krameH kRm ca vA // 53 // kramerukaH pratyayaH syAt asya ca kRm ityAdezo vA / krama pAdavikSepe / kRmuka; bandhanam / AdezavidhAnabalAca na guNaH / kramukaH puugtruH| kamitimeo'ntazca // 54 // AbhyAmukaH pratyayaH syAd dshcaantH| kamRG kAntau / kandukaH krIDanam / timaca ArdrabhAve / tindukaH vRkSaH / __ maNDermaDD ca // 55 // maNDerukaH pratyayaH syAnmaDD caadeshH| maDu bhUSAyAm / maDDukaH vaadyvishessH| kaNyarNit // 56 // AbhyAM NidukaH pratyayaH syAt / kaNa aNa zabde / kANukaH kAkaH hiMsrazca / kANukam ANukaM ca asimalam / Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [kRdante 744 siddhahaimabRhatpakriyA. kaJcukAMzukanaMzukapAkukahivukacibukajambukaculukacUcukolmukabhAvukapRthukamadhukAdayaH // 57 // ete kidukapratyayAntA nipAnyante / kaci bndhne| azauTi vyaaptau| nazauca adarzane / eSAM svarAno'ntazca / kaJcukaH kuurpaasH| aMzukaM vastram / naMzuko raNareNuH pravAsazIlaH candraH prAvaraNaM ca / paceH pAk ca / pAkukaH laghupAcI sUpaH sUpakAraH adhvaryuzca / hinoticinotijamatinAM bo'ntazca / hibukaM lagnAcaturthasthAnam rasAtalaM ca / cibukaM mukhaadhobhaagH| jambukaH shRgaalH| culumpaH sautraH antyasvarAdilopazca / culumpatIti culukaH krkoshH| cate cUca c| cUcukaH stanAgrabhAgaH / jvalerulm ca / ulmukam alAtam / bhAteo'ntazca / bhAvukaH bhginiiptiH| prathiS prkhyaane| pRthukaH zizuH vrIhyAdyabhyUSazca / maci kalkane dhshcaantaadeshH| madhukaM yaSTImadhu / AdigrahaNAd vAlukIvAlukAdayo bhavanti / mRmanyaJjijalivalitAlamalimallibhAlimaNDibandhibhya UkaH // 28 // ebhya UkaH pratyayaH syAt / bhRt prANatyAge / marUkaH mayUraH mRgaH nidarzanebhaH tRNaM ca / maniMca jnyaane| manUkaH kRmijaatiH| aJjaupa vyaktimrakSaNagatiSu / aJjUkaH hiNsrH| jala ghAtye / jalUkA jljntuH| bala praannndhaanyaavrodhyoH| palUkaH utpalamUlaM matsyazca / talaNa pratiSThAyAm / talUkaH khakRmiH / mali dhAraNe / malUkaH sarojaza. kuniH / malli dhAraNe / mallUkaH kRmijaatiH| bhaliNa AbhaNDane / bhAlUkaH RkssH| maDu bhUSAyAm / maNDUkaH darduraH / vandhaMz bandhane / bandhUkaH bandhujIvaH / zalyarNit // 59 // AbhyAM NidUkaH pratyayaH syAt / palaphalazala gatau / zAlUkaM jalakandaH balavA~zca / aNa zabde / ANUkam asimalam / ___ kaNibhallerdIrghazca vA // 60 // AbhyAmUkaH pratyayo dIrghazvAnayorvA / kaNa zabde / kaNUkaH dhAnyastokaH / kANUkaH pakSI / kANUkam akSimalaH tamo vA / bhalli paribhASaNahiMsAdAneSu / bhallUkaH bhAllUkazca RkSaH / zambUkazAmbUkadhUkamadhUkolUkorubUkavarUkAdayaH // 61 // ete UkapratyayAntA nipAtyante / zamervo'nto dIrghazca vaa| zambUkaH zaGkhaH / zAmbUkaH sa eva / vRza varaNe / asya vRdhabhAvazca / vRdhakaH maatRvaahkH| vRdhRkaM jalam / maderdhazca / madayadhRtIti makaH vRkssH| aleruccopAntyasya / ulUkaH kaakaariH| urupUrvAd Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ugAdiprakaraNam ] sidhaimahatpakriyA. 745 vAteH kicha / uru vAti uhavUkaH eraNDaH / vRdhepazca / vardhate iti varUkaH tRnnjaatiH| AdigrahaNAdanU kavAvadUkAdayo bhavanti / kiro'Gko ro lazca vA // 32 // kirateraGkaH pratyayaH syAd rephasya ca lakArAdezo vA / karaGkaH samudgaH / kalaGkaH lAJchanam / rAlApAkAbhyaH kit // 62 // ebhyaH kidaGkaH pratyayaH syAt / rAMka dAne / raGkaH avalIyAn / lAMka daane| laGkA purI / pAMka rkssnne| paGkaH kardamaH / ke zabde / kaGkaH pkssii| kuliciribhyAmiGkak // 64 // AbhyAmiGkak pratyayaH syAt / kula bndhusNstyaanyoH| kuliGkaH caTakaH / cira hiMsAyAm sautrH| ciriGka jalayantram / kaleraviGkaH // 65 // kaleraviGkaH pratyayaH syAt / kali zabdasaMkhyAnayoH / kalaviGkaH gRhcttkH| kramerelakaH // 66 // kramU pAdavikSepe ityasmAdelakaH pratyayaH syAt / kramelakaH krmH| jIverAtRko jaiva ca // 67 / / jIvaprANadhAraNe ityasmAdAtRkaH pratyayaH syAt jaiva ityAdezazca / jaivAtakaH AyuSmAn candraH AmraH vaidyaH meghazca / jaivAtRkA jIvadvatsA strii| hRbhUlAbhya ANakaH // 68 // ebhya ANakaH pratyayaH syAt / haMga hrnne| harANaka: caurH| bhU sattAyAm / bhavANakaH gRhptiH| lAMka AdAne / lANakaH hstii| priyaH kit // 69 // prIMgz tRptikAntyorityasmAdANakaH pratyayaH syAt sa ca kit / priyaannkH| dhAlUzivibhyaH // 7 // yogavibhAga uttarArthaH / ebhya ANakaH pratyayaH syAt / DudhAMgk dhAraNe ca / dhANakaH dInAradvAdazabhAgaH haviSAM grahaH chidrapidhAnaM ca / lUgz chedane / lavANakaH kAlaH tRNajAtiH dAtraM c| zighu aaghraanne| zikSANakaH naasikaamlH| Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 746 siddhahaimahatprakriyA. [kRdanta zIbhIrAjezcAnakaH // 71 // zIbhIrAjibhyo dhAlUzivibhyazcAnakaH pratyayaH syAt / zI svpne| zayAnakaH ajagaraH shailshc| tribhIk bhaye / vibhetyasmAditi bhayAnakaH bhImaH vyAghraH varAhaH rAhuzca / rAjaga dIptau / rAjAnakaH kSatriyaH / DudhAMgak dhAraNe ca / dhAnakaH hemAdiparimANam / lUgaza chedane / lavAnakaH dezavizeSaH dAtraM ca / zivantyaneneti zivAnakaH *leSmAyuH purISaM ca / aDit / / 72 // aNeDiMdAnakaH pratyayaH syAt / aNa zabde / AnakaH ptthH| kanerInakaH // 73 // kanai dIptikAntigatiSu ityasmAdInakaH pratyayaH syAt / kanInakaH kanInikA vAkSitArakA guru Idhukadhukau // 74 // guG zabde ityAsmAdIthuka edhuka ityeto pratyayau syAtAm / gavIdhukaM nagaraM dhAnyajAtizca / gavedhukA tRNajAtiH / / vRtestikaH // 7 // tUG vartane ityasmAt tikaH pratyayaH syAt / vartikA citrakaropakaraNaM zakuniH dravyaguTikA c| kRtiputilatibhidibhyaH kit ||76 // ebhyaH kittikaH pratyayaH syAt / kRtait chedane / kRttikA nakSatram / putilatI sautrau / puttikA madhumakSikA / lattikA vAyavizeSaH gauH godhA ca / gopUrvAd golattikA gRhgolikaa| avapUrvAdavalattikA godhA / AlattikA gAnapArambhaH / miTTapI vidAraNe / bhittikA kuDyam mASAdicUrNa zarAvatI ca ndii| iSyazimasibhyastakak // 77 // ebhyastakak pratyayaH syAt / iSat icchAyAm / iSTakA mRdvikAraH / azoTi vyaaptau| aSTakAH zrAddhatithayastisraH aSTamyaH pitRdevatyaM ca / masaic pariNAme / mastakaH ziraH / bhiyo dve ca // 78 // vibhIk bhaye ityasmAt takak pratyayaH syAt de ca rUpe bhavataH / vibhItakaH akssH| haruhipiNDibhya ItakaH // 79 // ebhya ItakaH pratyayaH syAt / hRg haraNe / harItakI pathyAH / ruhaH jammAniH / rohItakaH vRkSavizeSaH / piDuG saMkAte / piNDItaka; krhaattH| Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ upAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 747 kuSItakaH RssiH| balibilizalidamibhya AhakaH // 81 // ebhya AhakaH matpayaH syAt / bala praannndhaanyaavrodhyoH| balAhakaH meghaH vAtazca / bila bhedane / bilAhakaH vjrH| bAhulakAna guNaH / zala gatau / zalAhakaH vaayuH| damUca upazame / damAhakaH shissyH| ___ caNDibhallibhyAmAtakaH // 82 // AbhyAmAtakaH pratyayaH syAt / caDuG kope / caNDAtakaM nrtkyaadivaasH| bhalli paribhASaNahiMsAdAneSu / bhallAtakaH vRkssH| leSmAtakAmrAtakAmilAtakapiSTAtakAdayaH // 83 // ete AtakamatyayAntA nipAtyante / zliSermazca praadiH| leSmAtakaH kpheluH| ameddhI razcAntaH / AmrAtakaH vRkSaH / naJaH parasya mlAyatemila ca / amilAtakam varNapuSpam / piSesto'ntazca / piSTAtakaM varNacUrNam / AdigrahaNAt kozAtakyAdayo bhavanti / __ zamimanibhyAM khaH // 84 // AbhyAM khaH pratyayaH syAt / zamUca upazame / zaGkhaH kambuH nidhizca / manica jJAne / maGkhaH mAgadhaH kRpaNaH citrapaTazca / maGkhA maGgalam / zyaterica cA // 8 // zoMca takSaNe ityasmAt khaH pratyaya izvAsyAntAdezo vaa| zikhA cUDA jvAlA c| vizikhA aapnnH| vizikhaH vaannH| zAkhA viTapaH / vizAkhA nakSatram / vizAkhaH skandaH / ___ pUmuhoH punmUrau ca // 86 // pUG pavane muhauca vaicitye ityetAbhyAM khaH pratyayo'nayozca yathAsaMkhyaM pun mUr ityAdezau / puGkhaH bANabundhabhAgaH maGgalAcArazca / mUrkhaH ajnyH| azAt // 87 // azauTi vyAptAvityasmAt Dit khaH pratyayaH syAt / anuta iti khamAkAzamindriyaM ca / nAsya khamasti nakhaH / zobhanAni khAni asmin mukham / duSTAni khAnyasmin duHkham / / uSeH killuk ca // 88 // uSU dAhe ityasmAt kit khaH pratyayaH syAt luk cAntyasya / opantyasyAmiti ukhA sthAlI UrdhvakriyA vA / Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 748 siddhahaimabRhatpakriyA. [kRdante maheruccAsya vA // 89 // maha pUjAyAmityasmAt khaH pratyayaH kit antaluk akArasya cokArAdezo vA / mukhamAnanam / makhaH yajJaH adhvaryuH Izvarazca / nyuGkhAdayaH // 90 // nyuGkhAdayaH zabdAH khapatyayAntA nipAtyante / nayateH kha un cAntaH nyuGkhAH ssddongkaaraaH| AdigrahaNAdanye'pi / mayedhibhyAmUkhekhau // 11 // mayi gatau edhi vRddhau ityAbhyAM yathAsaMkhyamUkhekha ityetau pratyayau syAtAm / mayUkhaH rshmiH| edhikhaH varAhaH / gamyamiramyajigadyadichAgaDikhaDigRbhRvastRbhyo gaH // 92 // ebhyo gaH pratyayaH syAt / gamlaM gatau / gaGgA devanadI / ama gatau / aGgaM shriiraavyvH| aGgaH samudraH vahniH rAjA ca / aGgA jnpdH| rami krIDAyAm / raGgaH nATyasthAnam / aja kSepaNe ca / vegaH kharA retazca / gada vyaktAyAM vAci / gadgaH vAgvikalaH / adaMka bhakSaNe / adgaH samudraH agniH puroDAzazca / choMca chedane / chAgaH bastaH / gaDa secane / gaDgaH mRgjaatiH| khaDaNa bhede / khaDgaH mRgavizeSo'sizca / gRt nigrnne| gargaH RSiH / TuDu,gaka poSaNe ca / bhargaH rudraH sUryazca / vRgaTa vrnne| vargaH sNghaatH| ausva zabdopatApayoH / svargaH nAkaH / pUmudibhyAM kit // 93 // AbhyAM kid gaH pratyayaH syAt / pUgaz pavane / pUgaH saMghaH kramukazca / mudi harSa / mudgaH dhaanyvishessH| bhRvRzyAM no'ntazca // 94 // AbhyAM kid gaH pratyayo nkaarshcaantH| TuDubhuMga poSaNe ca / bhRGgaH pakSI bhramaraH varNavizeSaH lvnggshc| gTa varaNe / dRGgaH pakSI upptiH| - dumo NidvA // 9 // drama gatAvityasmAd gaH pratyayaH sa ca NidvA / drAGgaM zIghram / drAGgaH pAMzuH / draGgaH nagaram / draGgA zulkazAlA / - zRGgazAmayaH // 96 // zRGgAdayaH zabdA gapratyayAntA nipAtyante / zRz hiMsAyAmityasya ikho no'ntazca / zRGgaM viSANaM zikharaM ca / tasyaiva no'nto dRddhishc| zArja pakSI / AdigrahaNAd haMg haraNe haarg:pritoss;| mRt prANatyAge / mArgaH pnthaaH| taDerAgaH // 97 // taDa Na AghAte ityasmAdAgaH pratyayaH syAt / taDAgaM srH| Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 749 __ patitamitRpakazRsvAderaGgaH // 98 // ebhyo'GgaH pratyayaH syAt / pallU gtau| pataGgaH pakSI zalabhaH sUryaH zAlivizeSazca / tamUc kAGkSAyAm / tamaGgaH hrmynissuuhH| tR plavanataraNayoH / taraGgaH uurmiH| pRz pAlanapUraNayoH / paraGgaH khagaH vegazca / kRt vikSepe / karaGgaH karmazIlaH / z hiMsAyAm / zaraGgaH pakSivizeSaH / lUgaza chedne| lavaGgaH sugandhikSaH / AdigrahaNAdanyebhyo'pi / sUtranRbhyo Nit // 99 / / ebhyo NidaGgaH pratyayaH syAt / saM gatau / sAraGgaH hariNaH cAtakaH shvlvrnnshc| dRgaTa vrnne| vAraGgaH kANDakhaDgayoH zalyaM zakunizca / nRz naye / nAraGgaH vRkssjaatiH| manermanmAtau ca // 100 // maniMca ityasmAdaGgaH pratyayo matmAtau cAsyAdezau / mataGgaH RSiH hastI ca / mAtaGgaH hastI antyajAtizca / viDivilikurimRdIpizibhyaH kit // 101 // ebhyaH kidaGgaH pratyayaH syAt / viDa aakroshe| viDaGgaH vRkSajAtiH gRhAvayavazva / vilat varaNe, bilat bhedane vA / vilaGgaH auSadham / kurat zabde / kuraGgaH hariNaH / kuraGgI bhojknyaa| mRdaz kSode / mRdaGgaH murjH| pizat avayave / pizaGgaH varNaH / ___ sphulikAlipalyAjhya iGgaka // 102 // sphulyAdibhya Adantebhyazca iGgak pratyayaH syAt / sphulat saMcaye ca / sphuliGgaH sphuliGgA ca agniknnH| kali shbdsNkhyaanyoH| kaliGgaH rAjA kaliGgA janapadaH / pala gatau / paliGga RSiH zilA ca / pAteH piGgaH / bhAteH bhinggH| dvAvapi varNavizeSau / dadAteH diGgaH adhykssH| dadhAteH dhiGgaH zreSThI / lAteH liGgaM strIlAdi hetuzca / AliGgaH vAdyavizeSaH / zyateH ziGgaH vanaspatiH kishorshc| bhaleridutau caatH||103|| bhaliNa AbhaNDane ityasmAdiGgaka pratyayaH syAt akArasya cekaarokaarau| bhiliGgaH karmAropakaraNam / bhuliGgaH RSiH pakSI / aliGgAH saalvaavyvaa| aderNit // 104 // adaMka bhakSaNe ityasmAt NidiGgak pratyayaH syAt / AdiGgaH vaadyjaatiH| Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 750 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante uciliGgAdayaH // 206 / uciliGgAdayaH zabdA iGgammatyayAntA nipAtyante / utpUrvAJcalerasyetvaM ca / uciliGgaH dADimI / AdigrahaNAdanye'pi / ___ mAGastuleruGgak // 106 / / mAGpUrvAt tulaN unmAne ityasmAd uGgaka iGgac pratyayau syAtAm / mAtuluGgaH biijpuurH| mAtuliGgaH sa eva / kamitamizamibhyo Dit // 107|| ebhyo DiduGaH pratyayaH syAt / kamUl kAntau / kuGgA jnpdH| tamUca kAGkSAyAm / tuGgaH mahAvA / zamUca upazame / zugaH muniH| zuGgA vintaa| zuGgAH kandalyaH / ___ sarteH surca // 108 // suM gatAvityasmAduGaH pratyayaH sur caasyaadeshH| suruGgA gUDhamArgaH / sthArtijanibhyo ghH||109|| ebhyo ghaH pratyayaH syAt / SThAM gatinivRttau / sthAghaH gAdhaH / kaM pApaNe ca / arghaH mUlyaM mAnapramANaM pAdodakAdi ca / janaici prAdurbhAve / jaGghA shriiraavyvH| maghAghavAghadIrghAdayaH // 110 // ete ghapratyayAntA nipAtyante / malenaghalopazca / maghA nakSatram / hanterhasya ghazca / ghavaH ghsmrH| ghaDA kAGkSA / amerluk ca / ayaM pApam / haNAtedardIra ca / dIrghaH AyAtaH unnazca / AdizabdAdanye'pi / sarteraghaH // 111 // saM gatAvityasmAdayaH pratyayaH syAt / saraghA mdhumkssikaa| kUpUsamiNabhyazcaTa dIrghazca // 112 // kUpUbhyAM sampUrvAJceSazca caT pratyayaH syAt dIrghazca / To ddnyrthH| kuMGa zabde / kUcaH hastI / kUcI pramadA citrabhANDam udazvidvikArazca / pUgaz pavane / pUcaH pUcI muniH / iNak gatau / samIcaH Rvik / samIcaM mithunyogH| samIcI pRthvI udIcI ca / dIrghavacanAd guNo na / ___ kUrcacUrcAdayaH // 113 // kUrcAdayaH zabdAzvaTmatyayAntA nipAtyante / kavate: kirate: karotervA UrAdezazcAntasya / kUrca zmazru AsanaM tantuvAyopakaraNaM yatipavitrakaM ca / kUrcamiva kUrcakaH kUciketi ca bhavati / caratezcorayatervA cUrAdezazca / cUrcaH balavAn / AdizabdAdanye'pi / Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 751 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. kalyavimadimaNikukaNikudikRbhyo'caH // 114 // ebhyo'caH pratyayaH syAt / kali shbdsNkhyaanyoH| kalacaH gaNakaH / ava rakSaNAdau / avacaH uccaistaraH / madaica harSe / madacaH matsaH / maNa zabde / maNacaH shkuniH| kuMDa zabde / kavacaM varma / kaNa zabde / kaNacaH kuNapaH / kuTat kauTilye / kuTayaH vRkssjaatiH| kRt vikSepe / karacaH dhAnyAvapanam / ___krakacAdayaH // 11 // krakaca ityAdayaH zabdA acamatyayAntA nipAtyante / krameH kazca / krakacaH krptrH| AdizabdAdanye'pi / pisheraack||116pisht avayave ityasmAdAcak pratyayaH syAt / pizAca; vyntrjaatiH| mRtrapibhyAmicaH // 117 // AbhyAmicaH pratyayaH syAt / mRt prANatyAge / maricamUSaNam / trapauSi lajjAyAm / trapicA kuthA / ___ mriyaterIcaN // 118 // maMt prANatyAge ityasmAdIcaN pratyayaH syAt / mArIcaH raavnnmaatulH| laSerucaH kazca // 119 / / laSI kAntAvityasmAducaH pratyayo'ntyasya ca kH| lakucaH vRkssjaatiH| guDerUcaT // 120 // guDat rakSAyAmityasmAdUcaT pratyayaH syAt / guDucI chinnaruhA / kuTAditvAd Giccam / siverDit // 121 // pivUc Utau ityasmAdUcaT pratyayo Din syAt / sUcaH pizunaH stimizca / sUcI saMdhAnakaraNI / cimeDoMcaDaznau // 122 // cimibhyAM pratyekaM Doca Daca iti pratyayau syAtAm / vacanabhedAnna yathAsaMkhyam / ciMgT cayane / cocaH vRkSavizeSaH / caJcA tRNamayaH puruSaH / DumiMgTa prakSepaNe / mocA kadalI / maJcaH paryaH / kuTikulikalyudibhya izk // 123 // ebhya izvak pratyayaH syAt / kuTeH kuTizcaH kssudrkrkttH| kuleH kulizcaH raashiH| kale:-kalinaH upazAkhAvayavaH / uda AghAte sautraH / udizcaH koNaH yena tUrya vAdyate, parapuSTazca / Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 752 siddhahaimabRhatprakriyA. . [kRdante ____ tudimadipadyadigugamikacibhyazchak // 124 // ebhyazchak pratyayaH syAt / tudIt vyathane / tucchaH stokaH / madaic harSe / macchImatsyaH pramattapuruSazca / macchA strii| padica gtau| pacchaH zilA / adaMka bhakSaNe / accha: nirmalaH / guMG zabde / gucchaH stabakaH / gamlaM gatau / gacchaH kssudrkssH| kaci bandhane / kacchaH kUrmapAdaH kukSiH nadyavakuTArazca / kacchA janapadaH / bAhulakAt kakhAbhAvaH / pIpUDo hrasvazca // 12 // AbhyAM chak pratyayaH syAt isvazca / pIca pAne / piccham zakunipatram / picchaH guNavizeSaH, yadvAn picchila ucyate / pU pavane / pucchaM vaaldhiH| gulunchapilipinchaidhicchAdayaH // 126 // ete chapatyayAntA nipAtyante / guDela um cAntaH / gulunchaH stvkH| pIleripino'nto hrasvazca / pilipiJchaH rkssovishessH| edheriT ca / eghicchaH ngH| AdigrahaNAt piJchAdayo'pi bhavanti / viyo jak // 127 // vIMka prajanakAntyasanakhAdaneSu ca ityasmAt jak pratyayaH syAt / bIjam utpattihetuH / puvaH puna ca // 128 // pUG pavane ityasmAt jak pratyayo'sya ca pun ityAdezaH / puJjaH raashiH| ... kuvaH kubkunau ca // 129 // kuMG zabde ityasmAjak pratyayo'sya ca kubU kun ityAdezau / kubjaH vakrAnatAGgaH gucchazca / kuJjaH hanuH parvataikadezazca / nikuJjaH gahanam / kuTerajaH // 130 // kuTat kauTilye ityetasmAdajaH pratyayaH syAt / kuTajaH vRkSavizeSaH / kuTAdikhAd Divam / kuttjii| ... bhiSebhiSabhiSNau ca vA // 131 // bhiSerajaH pratyayo bhiSa bhiSNa ityAdezau cAsya vaa| bhiSiH sautrH| bhiSajaH / AdezavalAna guNaH / miSNajaH vaidyaH / bheSajamauSadham / murvermur ca // 132 // murvai bandhane ityasmAdajaH pratyayo'sya ca murityaadeshH| murajaH mRdnggH| Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 753 uNAdimakaraNam ] siddhahaimavRhatpakriyA. balevo'ntazca vA // 133 // bala pANanadhAnyAvarodhayorityasmAt ajaH pratyayo vakArazcAnto vA / balvajaH muJjavizeSaH / balajA sayuso dhAnyapuJjaH / uTajAdayaH // 134 // uTajAdayaH zabdA ajapratyayAntA nipAtyante / vaTevasyotvaM ca / uTajaM munikuTIraH / AdizabdAd bhUrjabharujAdayo bhavanti / kulerijak // 135 // kula bandhusaMstyAnayorityasmAt ijak pratyayaH syAt / kulijaM mAnam / kRgo'JjaH // 136 // karoteraJjaH pratyayaH syAt / karaJjaH vRkssjaatiH| jhamejhaiH // 137 // jham adane ityasmAt zaH pratyayaH syAt / jhaJjhA sasIkaro meghvaatH| luSeSTaH // 138 // luSa steye ityasmA TaH pratyayaH syAt / loSTo mRtpiNDaH / namitanijanivanisano luk ca // 139 / / ebhyaSTaH pratyayaH syAt luk cAntasya / NamaM prahatve / naTaH bharataputraH / tanyI vistAre / taTaM kUlam / janaici prAdurbhAve / jaTA grthitkeshsNghaatH| vana SaNa saMbhakto / vaTaH nyagrodhaH / saTA agrathitaH keshsNghaatH| janipaNikijubhyo dIrghazca // 140 // ebhyaSTaH pratyayo dIrghazcaiSAM gunnaapvaadH| janaici prAdurbhAve / paNi vyvhaarstutyoH| jaannttH| paannttH| pkssivishessaavetau| kijU sautrau / kITaH kssudrjntuH| jUTaH mauliH / ghaTAghATAghaNTAdayaH // 141 // ete TapratyayAntA nipAtyante / hnterghghaaghnshc| ghaTA vRndam / ghATA svAGgam / ghaNTA vaayvishessH| AdigrahaNAcchaTAdayo bhavanti / divyavizrukukarvizakikaGkikRpicapicamikamyadhikarkimarkikakkhitRkRmRbhRvRbhyo'STaH // 142 // ebhyo'TaH pratyayaH syAt / divUca krIDAdau / devaTaH devakulavizeSaH zilpI ca / ava rakSaNAdau / avaTaH prapAtaH kUpazca / zrRMTa zravaNe / zravaTaH chatram / kuMk shbde| kavaTaH ucchiSTam / karva gatau / kaTaM kSudrapattanam / zaklaMTa zaktau / zakaTam anH| kakuG gtau| kaGkaTaH snnaahH| kaGkaTaM siimaa| kRpauG sAmarthe / karpaTaM vAsaH / capa sAnvane / capaTaH rasaH / camU adane / camaTaH ghsmrH| kamG kAntau / kamaTaH vAmanaH / edhi vRddhau / eghaTaH vlmiikH| kakimI sautrau / karkaTaH Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 754 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante kapilaH kulIrazca / karkaTI pusii| markaTa: kapiH kSudrajantuzca / kakkha hasane / phakkhaTaH karkazaH / tR trnnplvnyoH| taraTaH pInaH / DukuMga karaNe / karaTaH kAkaH karikapolazca / saM gatau / saraTaH kuklaasH| TuDu,gaka poSaNe ca / bharaTaH plavavizeSaH bhRtyaH kulAlazca / dRgTa varaNe / varaTaH kSudradhAnyaM prahArazca / kulivilibhyAM kit // 143 // AbhyAM kidaTaH pratyayaH syAt / kula bandhusaMstyAnayoH / kulaTA bandhakI / vilat varaNe / vilaTA ndii| kapaTakIkaTAdayaH // 144 // kapaTAdayaH zabdA aTapratyayAntA nipAtyante / kampenalopazca / kapaTaM mAyA / kakerata Icca / kIkaTaH kRpnnH| AdizabdAllapaTapapaMTAdayo bhavanti / anizpRvRlalibhya ATaH // 145 // ebhya ATaH pratyayaH syAt / anak pANane / anATaH shishuH| zaza hiMsAyAm / zarATaH kuntaH / pRz pAlanapUraNayoH / parATa aayuktkH| tRza sNbhkto| varATa; sevakaH / laliNa IpsAyAm / lalATam alikam / mRmRpeH kit // 146 // AbhyAM kidATaH pratyayaH syAt / saM gatau / srATaH puraHsaraH / saplaM gatau / sUpATaH alpaH kumudAdipatraM ca / mRpATI upAnat kupyam alpapustakazca / kiro lazca vA // 147 // kirateH kidATaH pratyayo lazcAnto vA / kilATo bhakSyavizeSaH / kirATo vaNik mlecchazca / kapATavirATazRGgATaprapunnATAdayaH // 148 // ete ATapratyayAntA nipAtyante / kampenalopazca / kapATaH arriH| japAdInAM po veti vatve kvaattH| vRGa itvaM ca / virATaH raajaa| zrayateH zRG ca / zRGgATa jalajavizeSaH vipaNimArgazca / prapUrvAt puNenaMzca / prapunnATaH eddgjH| AdizabdAt khalvATAdayo'pi / cireriTo bh ca // 149 // cireH sautrAdiTaH pratyayaH syAd bhkaarshcaantaadeshH| cibhiMTI vAlaGkI / TiNTazcar ca vA // 150 // cireSTidiNTaH pratyayazcar iti cAsyAdezo vA / ciriNTI ca prathamavayAH strii| tRkRkRpikampikRSibhyaH kITaH // 151 // ebhyaH kidITaH pratyayaH syAt / Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 755 tR plavanataraNayoH / tirITaM kUlavRkSaH mukuTaM veSTanaM ca / kRt vikSepe / kirITaM mukuTaM hiraNyaM ca / kRpauG sAmarthye / kRpITaM hiraNyaM jalaM ca / kapuGa calane / kampITaM kampaH kampraM ca / kRSIt vilekhane / kRSITaM jalam / khajerarITaH // 152 // svaju gativaikalye ityasmAdarITaH pratyayaH syAt / khaJjarITaH khnyjnH| gRjavRbhRbhya uTa uDazca // 153 // ebhya uTa uDazca pratyayau syAtAm / bhinna vibhaktinirdeza uttsyottrtraanuvRttyrthH| aprakRtasyApi uDasya vidhAnamiha lAghavArtham / gRz zabde / garuTaH garuDazca garutmAn / juSc jarasi / jaruTa: jaruDazca vnsptiH| dRz vidAraNe / daruTaH daruDazca biddaalH| gaz varaNe / varuTaH varuDazca messH| bhRza bhajane ca / bharuTaH bharuDazca meSa eva / malermakamukau ca // 154 // makuG maNDane ityasmAt uTaH pratyayo maka muka ityAdezau cAsya / makuTaH mukuTazca kiriittH| ___ nrkuttkukuttotkuruttmuruttpuruttaadyH||155||ete uTapratyayAntA nipaatynte| nRteH kazca / narkuTaH bandI / kukeH ko'ntazca / kukkuTaH kukavAkuH / utpUrvAt kugaH kur ca / utkuruTaH kacavarapuJjaH / muripuryorguNAbhAvazca / muruTaH yat veNvAdimUlamRjUkartuM na zakyate / puruTaH jalajantuH / AdizabdAt sthapuTAdayo'pi / duro draH kUTazca dur ca // 156 // dupUrvAd dRNAteH kidUTa uTazca pratyayau dur caasyaadeshH| durdurUTaH durmukhH| durduruTa: adezakAlavAdI / bandheH // 157 // bandhaMz bandhane ityasmAt kidUTaH pratyayaH syAt / badhUTI prathamavayAH strii| capereTaH // 158 // capa sAnsane ityasmAdeTaH pratyayaH syAt / capeTaH capeTA vA hsttlaahtiH| ___ gro Nit // 159 // gRt nigaraNe ityasmAt NideTaH pratyayaH syAt / gAreTaH RssiH| __ kRzakzAkheroTaH // 160 // ebhya oTaH pratyayaH syAt / DukaMga krnne| karoTaH bhRtyaH ziraH kapAlaM ca / karoTaM bhAjanavizeSaH / zaklaMTa shktau| zakoTaH bAhuH / zArava zlAkhu vyAptau / zAkhoTaH vRkSavizeSaH / Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 756 [ kRdante siddhahaimabRhatprakriyA. - kapoTavakoTAkSoTakarkoTAdayaH // 161 // ete oTapratyayAntA nipaatynte| kabRG varNe pazca / kapoTaH varNaH kitavazca / vaceH kazca / vakoTaH bkH| anAteH sazca praadiH| akSoTaH phlvRkssH| kRgaH ko'ntazca / koTaH naagH| AdizabdAdanye'pi / vanikaNikAzyuSibhyaSThaH // 162 // ebhyaSThaH pratyayaH syAt / vana bhaktau / vaNThaH aniviSTaH / kaNa zabde / kaNThaH kandharA / kAzRG dIptau / kASThaM dAru / kASThA dik avasthA ca / udhU dAhe / oSThaH dantacchadaH / pIvizikaNipRSibhyaH kit // 163 // ebhyaH kit ThaH pratyayaH syAt / pIc pAne / pIThamAsanam / vizaMt pravezane / viSThA purISam / kuNat zabdopakaraNayoH / kuNThaH atIkSNaH / pRSu secane / pRSThaH aGkuzaH zarIraikadezazca / kuServA // 164 // kuSaza niSkarSe ityasmAt ThaH pratyayaH syAt sa ca kidvA / kuSThaM vyAdhiH gandhadravyaM ca / koSThaH kuzUla: udaraM ca / zamelRk ca vA // 16 // zamUc upazame ityasmAt luk cAntasya vA / zaThaH dhUrtaH / zaNThaH sa eva napuMsakaM ca / pssttaidhittaadyH||166|| paSThAdayaH zabdASThapratyayAntA nipAtyante / puSeH kit ThaH paSAdezazca / paSThaH prasthaH parvatazca / edhateriTa c| eghiThaM vanam / eghiThaH girisarivahaH / AdizabdAdanye'pi / mRjRzRkampamiramirapibhyo'ThaH // 167 // ebhyo'ThaH pratyayaH syAt / muMda prANatyAge / maraThaH dadhyatidravIbhUtaM kRmijAtiH kaNThaH prANazca / jaSaca jarasi / jaraThaH ktthorH| zRz hiMsAyAm / zaraThaH AyudhaM pApaM krIDanazIlazca / kamUG kAntau / kamaThaH bhikSAbhAjanam kUrmAsthi kacchapaH mayUraH vAmanazca / ama gatau / amaThaH prakarSagati; / rami krIDAyAm / ramaThaH dezaH kRmijAtiH krIDanazIlaH mleccha: devazca vilAtAnAm / rapa vyakte vacane / rapaThaH vidvAn maNDUkazca / pazcamAt DaH // 168 // paJcamAntAd dhAtorDaH pratyayaH syAt / SaN bhaktau / SaNDaH vanaM vRSabhazca / bAhulakAt savAbhAvaH / bhaNa zabde / bhaNDaH prahasanakaraH bandI c| caNa zabde / caNDaH kruurH| paNi vyvhaarstutyoH| paNDaH shnnddH| gaNaNa sNkhyaane| gaNDaH pauruSayuktaH purussH| maNa zabde / maNDaH razmiH agram annavikArazca / vana Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 757 bhaktau / vaNDaH alpazephaH nizcarmAgaziznazca / zamU damUca upazame / zaNDaH utsRSTaH pazuH RSizca / daNDa; vanaspatipratAnaH rAjazAsanaM nAlaM praharaNaM ca / rami krIDAyAm / raNDaH puruSaH raNDA strI raNDamantaHkaraNam / trayamapi svasaMbandhizUnyamevamucyate / tamestanervA taNDaH RssiH| vitaNDA tRtiiykthaa| gameH gaNDaH kapolaH / bhAmi krodhe / bhaannddmupskrH| kaNyaNikhanibhyo NidvA // 169 // ebhyo DaH pratyayaH syAt sa ca nnidvaa| kaNa aNa zabde / kANDaH zaraH phalasaMghAtaH parva ca / kANDaM bhUSaNaM parva ca / ANDaH muSkaH / aNDaH sa eva yonivizeSazca / khanUg avadAraNe / khANDa; kAlAzrayo guDaH / khaNDaH ikSuvikAro'nyaH / khaNDaM zakalam / kuguhunIkuNituNipuNimuNizunyAdibhyaH kit // 170 // ebhyaH kit DaH pratyayaH syAt / kucha zabde / kuDaH ghaTaH halaM ca / guMG zabde / guDaH gola: ikSuvikArazca / guDA snnaahH| huMk daanaadnyoH| huDaH mUrkhaH meSazca / NIMga paapnne| nIDaM kulAyaH / kuNat shbdopkrnnyoH| kuNDaM bhAjanaM jalAdhAravizeSazca / kuNDaH bhartari jIvati jAreNa jAtaH apadvindriyazca / tuNat kauttilye| tuNDaM mukham / puNat zubhe / puNDaH bhinnavarNaH / muNat pratijJAne / muNDaH parivApitakezaH / zunat gatau / zuNDA surA istihastazca / AdigrahaNAdanyebhyo'pi bhavati / RmRtRvyAlihyavicamivamiyamicurikuheraDaH // 171 // ebhyo'DaH pratyayaH syAt / Rk gatau / araDaH taruH / saM gatau / saraDaH bhujaparisarpaH taruzca / tu plvntrnnyoH| taraDaH vRkssjaatiH| vyaMga saMvaraNe / vyADaH duHzIlaH hiMsraH pazuH bhujagazca / lihIMka AsvAdane / lehaDaH zvA cauryagrAsI ca / ava rakSaNAdau / avaDaH kSetravizeSaH / camU adane / camaDaH pazujAtiH / Tuvam udgiraNe / vamaDaH lUtAjAtiH / yam uparame / yamaDo vanaspatiH yugalaM ca / curaNa steye / coraDaH coraH / kuhaNi vismApane / kuhaDaH unmttkH| vihaDakahoDakuraDakeraDakroDAdayaH // 172 // ete'DapratyayAntA nipaatynte| vipUrvAd hanterano luk ca / vihaDaH zakuniH mUDhacittazca / karhaH pratyayAkArasya caukaarH| kahoDaH RssiH| kurerguNAbhAvazca / kuraDaH maarjaarH| kirateH ker ca / keraDaH trairAjye rAjA / kRgaH kit pratyayAkArasya caukaarH| kroDA kiriH aGkazca / AdigrahaNAllahoDAdayaH / Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 758 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante kRtRzasabhRbhyo'NDaH // 173 // ebhyo'NDaH pratyayaH syAt / jRSc jarasi / jaraNDaH atiitvyskH| kRva vikSepe / karaNDaH samudgaH samudraH kRmijAtizca / tR plavanataraNayoH / taraNDaH plavaH vAyuzca / zaz hiMsAyAm / zaraNDaH hiMsraH AyudhaM ca / saM gtau| saraNDaH kRmijAtiH iSokA vAyuH bhUtasaMghAtaH tRNasamavAyazca / TuDu,gka poSaNe ca / bharaNDaH bhaNDajAtiH pakSI ca / dRgTa vrnne| varaNDaH kuDyam tRNakASThAdibhArazca / pUgo gAdiH // 174 // pUgz pavane ityasmAt gakArAdiraNDaH pratyayaH syAt / pogaNDaH vikalAGgaH yuvA c| - vanesta ca // 175 // vana bhaktAvityasmAdaNDaH pratyayaH syAt takArazcAntAdezaH / vataNDaH RssiH| ... - picaNDairaNDakharaNDAdayaH // 176 // ete'NDapratyayAntA nipAtyante / piceraguNatvaM ca / picaNDaH lghulguddH| IrerguNazca / eraNDaH pshcaagulH| svAha bhkssnne| antyasvarAderarAdezazca / svaraNDaH sarvata'kam / AdigrahaNAt kuussmaannddshynnddshyaannddaadyH| lageruDaH // 177 // lage saGge ityasmAt uDaH pratyayaH syAt / laguDaH yssttiH| gRjabhUbhyastu uDo vihita eva / kuzeruNDak // 178 // kuzaca zleSe ityasmAt uNDak pratyayaH syAt / kuzuNDa; vapuSmAn / zamiSaNibhyAM DhaH // 179 // AbhyAM DhaH pratyayaH syAt / zamUca upazame / zaNDhaH napuMsakam / SaNa bhaktau / SaNDaH sa eva / bAhulakAt sakhAbhAvaH / kuNeH kit // 180 // kuNat zabdopakaraNayorityasmAt kit DhaH pratyayaH syAt / kuNDhaH dhuurtH| bAhulakAna dIrghaH / naJaH saheH SA ca // 181 // napUrvAt pahi marSaNe ityasmAt daH pratyayaH syAt SA cAsyAdezaH / aSADhA nakSatram / iNurvizAvaNikavRtRsRpipaNibhyo NaH // 182 // ebhyo NaH pratyayaH syAt / iNak gatau / eNaH kuraGgaH / urvai hiMsAyAm / urNA meSAdiloma bhruvorantarAvartazca / zAMc takSaNe / zANaH parimANaM zastratejanaM ca / veNUg gatijJAna gajadava 8 dadadada Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 759 uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. cintAnizAmanavAditragrahaNeSu / veNNA kRSNaveNNA ca nAma nadI / pRz pAlanapUraNayoH / parNa patraM zirazca / kRta vikSepe / karNaH zravaNaM kaunteyazca / vRza vrnne| varNaH zuklAdiH brAhmaNAdiH akArAdiH yazaH stutiH prakArazca / tR plavanataraNayoH / tarNaH vtsH| jaSaca jarasi / jarNaH candramAH vRkSaH karkaH kSayadharmA zakunizca / 9Gta Adare / darNaH parNam / mRplaM gatau / sarNaH sarIsRpajAtiH / paNi vyavahArastutyoH / paNNaM vyvhaarH| ghRvIvAzuSyuSitRSikRSyartibhyaH kit // 183 // ebhyaH kit NaH pratyayaH syAt / dhR secane / ghRNA kRpaa| vIka prajanAdiSu / vINA vallakI / heg sprdhaashbdyoH| hUNaH mlecchjaatiH| zupaMca zopaNe / zuSNaH nidAghaH / uSU dAhe / uSNaH sparzavizeSaH / nitRSca pipAsAyAm / tRSNA pipAsA / kRSIt vilekhane / kRSNaH varNaH viSNuH mRgazca / Rk gtau| RNaM vRddhidhanam jalaM durgbhuumishc| drorvA // 184 // TuM gatau ityasmAt NaH pratyayaH syAt sa ca kidvA / druNA jyA / droNaH caturADhakaM pANDavAcAryazca / droNI nauH| gaurAditvAd GIH / ____ sthAkSutorUca // 185 // ebhyo NaH pratyaya UkArazcAntAdezaH / SThAM gatinivRttau / sthUNA tantudhAriNI gRhadhAriNI zarIradhAriNI lohapratimAvyAdhivizeSau ca / TukSuk zabde / laNamaparAdhaH / tuMk vRttyAdiSu / tUNaH issudhiH| bhrUNatRNaguNakArNatIkSNazlakSNAbhIkSNAdayaH // 186 // ete NapratyayAntA nipAtyante / bhRgo bhrU ca / bhrUNaH nihInaH arbhakaH straiNagarbhazca / tarateIsvazca / tRNaM shsspaadi| gAyatergameNAtervA gubhAvazca / guNa upakAraH AzritaH apradhAnaM jyA ca / kRgo vRddhiH kAntazca / kArNaH zilpI / tijedIrghaH sazca praadiH| tIkSNaM nizitam / zliSeH so'ntocetaH / zlakSNamakarkazaM sUkSmaM ca / abhipUrvAdiSeH kicca so'ntaH / abhIkSNamajasram / AdigrahaNAdanye'pi / tRkazRpRbhRzrururuhilakSivicakSicukkivuktiyaGimaGkikAGkacarisamIreraNaH // 187 / ebhyo'NaH pratyaya: syAt / tR plavanataraNayoH / taraNam / kRt vikSepe / karaNam / zRz hiMsAyAm / zaraNaM gRham / pRz pAlanapUraNayoH / paraNam / TuDu,gk poSaNe ca / bharaNam / vRnTa varaNe / varaNaH vRkSaH setubandhazca / varaNaM kanyApatipAdanam / zrRMT shrvnne| zravaNaH karNaH bhikSuzca / ruk zabde Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 760 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante ruMG reSaNe vA / ravaNaH karabhaH agniH drumaH vAyuH bhRGgaH zakuniH sUryaH ghaNTA ca / ruhaM janmani / rohaNaH giriH| lakSINa darzanAGkanayoH / lakSaNaM vyAkaraNaM zubhAzubhasUcakaM rekhAtilakAdi aGkanaM c| cakSika vyaktAyAM vAci / vicakSaNaH vidvAn / cukkaNa vyathane / cukkaNaH vyAyAmazIlaH / bukka bhaassnne| bukkaNaH zvA vAvadUkazca / tagu gatau / taGgaNAH janapadaH |agu gatau / aGgaNam ajiram / makuG maNDane / maGkaNaH RssiH| kakuG gatau / kaGkaNaH prtisrH| cara bhakSaNe ca / caraNaH pAdaH / Irik gatikampanayoH sampUrvaH / samIraNaH vaatH| kRgaprakRpivRSibhyaH kit // 188 // ebhyaH kidaNaH pratyayaH syAt / kRt vikssepe| kiraNaH razmiH / gRt nigaraNe / giraNaH meghaH AcAryaH grAmazca / pRz pAlanapUraNayoH / puraNaH samagrayitA samudraH parvatavizeSazca / kRpauG sAmarthe / kRpaNaH kInAzaH / vRdhU secane / vRSaNaH muSkaH / dhRSivahericopAntyasya // 189 // AbhyAM kidaNaH pratyayaH, iccopAntyasya / vidhRSAT prAgalbhye / dhiSaNaH bRhsptiH| dhiSaNA buddhiH| vahIM prApaNe / vihaNaH RSiH pAThazca / cikknnkuknnkRknnkunntrvnnolvnnornnlvnnvkhnnaadyH||190|| ete kidaNapratyayAntA nipAtyante / cinotazcikka ca / cikkaNaH picchilaH / kukikRgoH ko'ntazca / kukkaNaH shkuniH| kRkaNaH RssiH| kukeH svarAnno'ntazca / kuGkaNAH jnpdH| trapervazca / travaNaH deshH| valevasyota vo'ntazca / ulvaNaH sphaarH| arterur ca / uraNaH messH| lIyateH klidyateH svadatervA lavAdezazca / lavaNaM guNaH dravyaM ca / vazcaH saH parAdinalopAbhAvazca / vaDaNaH UrumUlasandhiH / AdizabdAjyotiriGgaNaturaNabhuraNAdayo bhavanti / kRpiviSivRSidhRSimRSiyuSiTuhigraharANak // 191 // ebhya ANak pratyayaH syAt / kRpauG sAmarthye / kRpANaH khaGgaH / viSU secane / viSANaM zRGgaM karidantazca / vRSa secane / vRSANaH / vidhRSAT prAgalbhye / dhRSANaH devaH / mRSU sahane ca / mRSANaH / yuSi sevane sautrH| yuSANaH / druhauca jighAMsAyAm / druhANaH mukhrH| grahIz upAdAne / gRhANa; / vRSANAdayaH svaprakRtyarthavAcinaH sarve'pi kartari kArake jnyeyaaH| Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 761 paSo Nit // 192 // papI bAdhanasparzanayorityasmAt ANak pratyayaH syAt sa ca Nit / pASANaH prstrH| ___ kalyANaparyANAdayaH // 193 // kalyANAdayaH zabdA ANakpratyayAntA nipAtyante / kaleo'ntazca / kalyANaM zvovasIyasam / paripUrvAdiNo luk ca / paryANam azvAdInAM pRsstthcchdH| AdigrahaNAd drekkANavokkANakekANAdayo bhavanti / druhRvRhidakSibhya iNaH // 194 // ebhya iNaH pratyayaH syAt / TuM gatau / draviNaM dravyam / hRga haraNe / hariNaH mRgH| bRha vRddhau / barhiNaH myuurH| dakSi zaighye ca / dakSiNaH kuzalaH anukUlazca / dakSiNA dik brahmadeyaM c| RdrahaH kit // 195 // AbhyAM kidiNaH pratyayaH syAt / Rz gatau / iriNam UparaM kuJjaH vanadurga ca / druhauca jighAMsAyAm / druhiNaH brahmA kSudrajantuzca / RkRvRdhdAribhya uNaH // 196 / / ebhya uNaH pratyayaH syAt / Rk gatau / aruNaH sUryasArathiH uSA varNazca / kRt vikSepe / karuNA dyaa| karuNaH karuNAviSayaH / karuNaM dainyam / vRz bhrnne| varuNaH prcetaaH| dhuMga dhAraNe / dharuNaH dhartA Ayukto lokazca / dRz vidAraNe / Nau-dAruNa ugraH / kSaH kit||197||H kSaye ityasmAt kiduNaH pratyayaH syAt / kSuNaH vyAdhiH kSAmaH krodhaH unmattazca / bhikSuNI // 198 // bhikSeruNaH pratyayo GIzca nipAtyate / bhikSuNI vrtinii| gAdAbhyAmeSNak // 199 // AbhyAmeSNak pratyayaH syAt / - zabde / geSNaH meSaH udgAtA raGgopajIvI ca / geSNaM sAma sukhaM ca / rAtrigeSNaH rnggopjiivii| sugeSNA kinnarI / DudAMgak daane| deSNaH bAhuH dAnazIlazca / cArudeSNaH sAtyabhAmeyaH / sudeSNA virATapatnI / damyamitamimAvApUdhUgRjRhasivasyasivitasimasINabhyastaH // 20 // ebhyastaH pratyayaH syAt / damUca upshme| dantaH dazanaH hastidaMSTrA ca / ama gtau| antaH avasAnaM dharmaH samIpaM ca / tamUca kAGkSAyAm / tantaH khinnH| mAMka mAne / mAtam antaH praviSTam / vAMk gatigandhanayoH / vAtaH vAyuH / pUgz pavane / potaH nauH agniH baalshc| dhUgaz kampane / dhotaH dhUmaH zaThaH vaatshc| gRt nigrnne| gataH zvabhram / jRSc jarasi / jataH prajananaM rAjA ca / hase hasane / hastaHkaraH nakSatraM 96 Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 762 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante ca / vasUc stambhe / vastaH chAgaH / asUca kSepaNe / astaHgiriH / tamUca upakSaye vitastA nadI / masaic pariNAme / mastaH mUrdhA / iNaM gatau / etaH hariNaH varNaH vAyuH pathikazca / zIrIbhUdUmUghRpAdhAcityartyaJjipasimusisibisiramidhurvipUrvibhyaH kit // 201 / / ebhyaH kit taH pratyayaH syAt / zI svapne / zItaM sparzavizeSaH / rIz gtiressnnyoH| rItaM suvarNam / bhU sattAyAm / bhUtaH grahaH / bhUtaM pRthivyAdi / dUG ca paritApe / dUtaH vcohrH| mUGa bandhane / mUtaH dadhyartha kSIre takrasekaH vastrAveSTanabandhanam AcamanI AlAnaM pAzaH bandhanamAtraM dhAnyAdipuTazca / dhU secane / ghRtaM srpiH| pAM pAne / pItaM vrnnvishessH| DudhAMgk dhAraNe ca / 'dhAgaH' iti hiH / hitam upakAri / citai saMjJAne / cittaM manaH / Rk gatau / RtaM stym| aJjoe vyaktimrakSaNAdiSu / aktaH mrakSitaH vyaktIkRtaH parimitaH pretazca / pusaca vibhaage| pustaH lekhyapatrasaMghAtaH lepyAdikarma ca / musac khaNDane / mustA gandhadravyam / busac utsarge / bustaH prahasanam / visac prernne| vistaM suvarNamAnam / ramiM krIDAyAm / surataM maithunam / dhurvai hiMsAyAm / dhUrtaH zaThaH / pUrva puurnne| pUrtaH puNyam / __ lUmro vA // 202 // AbhyAM taH pratyayaH sa ca kidvA / lUgaz chedane / lUtA kSudrajantuH / lotaH bASpaM lavanaM vastaH kITajAtizca / muMta praanntyaage| mRtaH gatapANaH / mataH RSiH prANI puruSazca / susitanitusedardIrghazca vA // 203 // ebhyaH kit taH pratyayo dIrghazca vA / puMgaTa abhiSave / mUtaH sArathiH / mutaH putrH| piMgaTa bandhane / sItA janakAtmajA sasyaM halamArgazca / tanUyI vistAre / tAtaH pitA putreSTanAma c| tataM vistIrNa vAdyavizeSazca / tusa zabde / tUstAni vstrdshaaH| tustAH jaTAH pradIpanaM c| putpittnimittotshukttiktliptsuurtmuhuurtaadyH||204|| ete kittapratyayAntA nipAtyante / pUDo haskhazca / putaH sphik / pIGasto'ntazca / pittaM maayuH| nipUrvAt minotermit c| nimittaM hetuH divyajJAnaM c| ubheluk ca / uta AzaGkAdharthamavyayam / zakeH zucervA zukbhAvazca / zuktaM klkjaatiH| tADayatestakatestijervA tik ca / tikto rasavizeSaH / lIyateH po'nto ikhazca / liptaM zleSaH aMsadezazca / supUrvAd rameH sordIrghazca / sUrataH damito hastI anyo vA daantH| hurchaH Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 763 muzca dhAkhAdiH / muhUrtaH kaalvishessH| AdigrahaNAdayutaniyutAdayo bhavanti / ___ kRgo yaGaH // 205 // karoteyaGantAt kit taH pratyayaH syAt / cekrIyitaH pUrvAcAryANAM yaGpratyayasaMjJA / . ivarNAdi pi // 206 / / karoteyaMGo lupi ivarNAdistaH pratyayaH syAt / carkaritaM carkarItaM yalubantasyAkhye / dRpRbhRmRzIyajikhalivalipavipacyaminamitamizihAryakaGkibhyo'. taH // 207 // ebhyo'taH pratyayaH syAt / dRt Adare / darataH aadrH| k pAlanapUraNayoH / parataH kAlaH / TuDu,gaka poSaNe ca / bharataH AdicakravartI himavatsamudramadhyakSetraM ca / mRt prANatyAge / marataH mRtyuH agniH prANI ca / zIk svapne / zayataH nidrAluH candraH svamaH ajagarazca / yajoM devapUjAsaMgatikaraNadAneSu / yajataH yajvA agnizca / khala saMcaye ca / khalataH zIrNakezazirAH / vali saMvaraNe / valataH kushuulH| parva pUraNe / parvataH giriH| DupacIpa pAke / pacataH agniH AdityaH pAlakaH indrazca / ama gatau / amataH mRtyuH jIvaH AtaGkazca / NamaM pravatve / namataH naTaH devaH UrNAstaraNaM haskhazca / tamUca kAGkSAyAm / tamataH nirvedI AkAGkSI dhUmazca / dRzRM prekSaNe / darzataH draSTA agnizca / harya klAntau / haryataH vAyuH azvaH kAntaH razmiH yajJazca / kaku gtau| kaGkataH kezamArjanam / __ pRSiraJjisikikAlAvRbhyaH kit // 208 // ebhyaH kidataH pratyayaH syAt / pRSa secane / pRSataH hariNaH / raJjI raage| rajataM rUpyam / sikiH sautrH| sikatAH vAlukA / ke zabde / kataH gotrakRt / lAMka AdAne / latA vllii| dRgTa varaNe / vrata zAstravihito niymH| kRvRkalyalicilivilIlilAnAthibhya Atak // 209 // ebhya Atak pratyayaH syAt / kRta vikSepe / kirAtaH shbrH| vRgaTa varaNe / vrAtaH samUhaH utsedhajIvisaMghazca / kali zabdasaMkhyAnayoH / kalAtaH brhmaa| alI bhUSaNAdau / alAtam ulmukam / cilat vasane / cilAto mlecchaH / vilat vrnne| vilAtaH zavAcchAdanavastram / ilat gatyAdau / ilAtaH nagaH / lAMka AdAne / lAtaH mRttikAdAnabhAjanam / nAGa upatApaizvaryAzIHSu / nAthAtaH AhAraH prajApatizca / - hRzyAruhizoNipalibhya itaH // 210 // ebhya itaH pratyayaH syAt / haMga haraNe / haritaH varNaH / zyaiG gtau| zyetaH varNaH mRgaH matsyaH zyenazca / ruhaM Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 764 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdante bIjajanmani / rohitaH varNaH matsyaH mRgajAtizca / latve-lohitaH varNaH / lohitam amRk / zoNa varNagatyoH / zoNitaM rudhiram / pala gatau / palitaM zvetakezaH / ___ natra ApeH // 211 // naJ pUrvAdAplaMT vyAptAvityasmAditaH pratyayaH syAt / nApitaH kAruvizeSaH / kruzipizipRSikRSikusyucibhyaH kit // 212 // ebhyaH kiditaH pratyayaH syAt / kruza AhvAnarodanayoH / zitaM pApam / pizat avayave / pizitaM mAMsam / pRSU secane / pRSitaM vAribinduH / kuSza niSkarSe / kuSitaM pApam / kusac zleSe / kusitaH RSiH / kusitam RNaM zliSTaM ca / ucac samavAye / ucitaM svabhAvaH yogya cirAnuyAtaM zreSThaM c| ___ haga ItaN // 213 // haMg ityasmAdItaN pratyayaH syAt / hArItaH pakSI RSizca / -- ado bhuvo DutaH // 214 // adpUrvAd bhuvo DutaH pratyayaH syAt / ad vismitaM bhavati tena tasmin vA manaH adbhutamAzcaryam / kulimayibhyAmUtak // 215 // AbhyAmUtak pratyayaH syAt / kula bandhusaMstyAnayoH / kulUtAH janapadaH / mayi gatau / mayatA vstiH| jIvermazca // 216 // jIva prANadhAraNe ityasmAdUtak pratyayaH syAnmantAdezazca / jImUtaH meghaH girizca / - kabarotaH p ca // 217 // kabRG varNe ityasmAdotaH pratyayaH pazcAntAdezaH / kapotaH pakSI varNazca / AsphAyerDit // 218 // ApUrvAt sphAyai vRddhAvityasmAt DidotaH pratyayaH syAt / AsphotA nAma oSadhiH / javizibhyAmantaH // 219 // AbhyAmantaH pratyayaH syAt / juSaca jrsi| jarantaH bhUtagrAmaH vRddhaH mahiSazca / vizaMn prveshne| vezantaH palvalam vallabhaH aprAtApavargaH AkAzaM ca / ruhinandijIviprANibhyaSTidAziSi // 220 // ebhya AziSi TidantaH pratyayaH syAt / ruhaM janmani / rohatAt rohantaH vRkSaH / rohantI ossdhiH| Tunadu samRddhau / nandatAt nandantaH sakhA Anandazca / nandantI sakhI / jIva praanndhaarnne| Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 765 jIvatAt jIvantaH AyuSmAn / jIvantI zAkaH / anak prANane / prANyAt prANantaH vAyuH rasAyanaM ca / prANantI strI / tRjibhuuvdivhivsibhaasydisaadhimdigddignnddinndirevibhyH|| // 221 // ebhyaSTidantaH pratyayaH syAt / AziSItyeke / tU plvntrnnyoH| tarantaH AdityaH bhekazca / tarantI strii| jiM abhibhave / jayantaH rathareNuH dhvaja indraputraH jambUdvIpapazcimadvAraM pazcimAnuttaravimAnaM ca / jayantI udayanapitRSvasA / bhU sattAyAm / bhavantaH kAlaH / bhavantI / vada vyaktAyAM vAci / vadantaH vadantI / vahIM prApaNe / vahantaH rathaH anaDvAn rathareNuH vAyuzca / vahantI / vasaM nivAse / vasantaH RtuH| bhAsi dIptau / bhAsantaH suuryH| bhAsantI / Nyanto'pi / bhAsayantaH sUryaH / adaMka bhakSaNe / adntH| adntii| sAdhaMTa saMsiddhau / sAdhantaH bhikSuH / Nyato'pi / sAdhayantaH bhikSaH / sAdhayantI / madeca harSe / nnau-mdyntH| madayantI puSpagulmajAtiH / gaDa secane / gaDantaH jaladaH / Nyanto'pi / gaDayantaH / gddyntii| gaDu vadanaikadeze / NyantaH-gaNDayantaH meSaH / maDu bhUSAyAm / NyantaH-maNDayantaH prasAdhakaH alaMkAraH Adarzazca / Tunadu samRddhau / NyantaH-nandayantaH sukhakRt rAjA hiraNyaM sukhaM ca / nndyntii| reG pathi gatau / revantaH sUryaputraH / anuktArthA dhAvarthakAH / ___ sAmantahemantabhadantaduSyantAdayaH // 222 // ete'ntapratyayAntA nipAtyante / sinoteH sIm ca / sImantaH kezamArgaH grAmakSetrAntazca / hantehinotervA hem ca / hemantaH RtuH / bhandate luk ca / bhadantaH nirgrantheSu zAkyeSu ca puujyH| duSeo'ntazca / duSyantaH raajaa| AdigrahaNAdanye'pi / shkeruntH||223|| zaklaMT zaktAvityasmAduntaH pratyayaH syAt / zakuntaH pkssii| kaSerDit // 224 // kaSa hiMsAyAmityetasmAt DiduntaH pratyayaH syAt / kuntaH Ayudham / kAminugArtibhyasthaH // 22 // ebhyasthaH pratyayaH syAt / kamUG kAntau / kanthA pAvaraNaM nagaraM ca / muG gatau / pothaH piyo yuvA zukaramukhaM ghoNA ca / gaiM zabde / gAthA zlokaH AryA vaa| kraM gatau / arthaH jIvAjIvAdipadArthaH prayojanam abhidheyaM dhanaM yAtrA nivRttizca / / avAda go'cca vA // 226 // avapUrvAd gAyatesthaH pratyayo'cAntAdezo vaa| Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 766 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante avagathaH avagAthaH akSasaMdhAtaH prAtaHsavanaM rathayAnaM sAma panthAzca / / __nInUramitRtudivaciricisicizvihanipAgopAvodgAbhyaHkit // 227 // ebhyaH kit thaH pratyayaH syAt / NIMga pApaNe / nIthaM jalam / sunItho nAma rAjA nItimAn dharmazIlaH brAhmaNazca / yat stavane / nUthaM tIrtham / rami krIDAyAm / rathaH syndnH| tR plavanataraNayoH / tIthai jalAzayAvagAhanamArgaH puNyakSetramAcAryazca / tudIMta vyathane / tutthaM cakSuSyo dhaatuvishessH| vacaM bhASaNe / ukthaM zAstraM sAmavedazca / ukthAni sAmAni / ripi virecane / rikthaM dhanam / picIt kSaraNe / sikthaM madanaM pulAkazca / Tuozvi gatiddhayoH / zUthaH yajJapradezaH / hanaM hiNsaagtyoH| hathaH panthAH kAlazca / pAM pAne / pIthaM bAlaghRtapAnam ambhaH navanItaM ca / pIthaH makaraH ravizca / gopUrvAt gopIthaH tIrthavizeSa; gonipAnaM jaladroNI kAlavizeSazca / gaiM zabde avagItham / yajJakarmaNi prAtaHzaMsanam udgIthaH zunAmUrdhvamukhAnAM virAvaH sAmagAnaM prathamoccAraNaM ca / nyubhyAM zIGaH // 228 // niutpUrvAt zIGA khapne ityasmAt kita thaH pratyayaH syAt / nizIthaH ardharAtraH rAtriH pradoSazca / ucchIthaH svapnaH TiTibhazca / avabhRnikrasamiNabhyaH // 229 // avapUrvAd vibhateH nispU darteH saMpUrvAdetezca kita thaH pratyayaH syAt / avabhRthaH yajJAvasAnaM yajJasnAnaM ca / nirRthaH nikAyaH / nikraMthaM snAnam / samithaH saMgamaH godhUmapiSTaM ca / samithaM smuuhH| sarNit // 230 // tUM gatAvityasmAt Nit thaH pratyayaH syAt / sArthaH smuuhH| pthyuuthguuthkuthtithnithsuurthaadyH||231|| ete thapratyayAntA nipAtyante / palaterlo luk ca / pathaH panthAH / yautertuvatezca dIrghazca yUthaM samUhaH / gUthamamedhyaM viSThA ca / kirateH karotervA kuzca / kuthaH kuthA vA AstaraNam / / tanotestiThatervA tizca / tithaH kaalH| timyatestithaH praavRttkaal;| nayateIsvazca / nithaH pUrvakSatriyaH kAlazca / supUrvAd rameH sordIrghazca kit ca / sUrathaH dAntaH / AdigrahaNAd nipUrvAd rautedIrghatvaM ca / nirUthaH dik / nirUthaM puNyakramaniyatam / evaM saMgIthapragAthAdayo bhavanti / / bhRzIzapizamigamiramivandivazcijIviprANibhyo'thaH // 232 // ebhyo'thaH pratyayaH syAt / TuDu,gak poSaNe ca / bharathaH kaikeyIsutaH agniH Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 767 lokapAlazca / zIGk svapne / zayathaH ajagaraH pradoSaH matsyaH varAhazca / zapI Akroze / zapathaH pratyayakaraNam Akrozazca / zamc upazame / zamathaH samAdhiH AzramapadaM ca / gamlaM gatau / gamathaH panthAH pathikazca / rami krIDAyAm / ramathaH paharSaH / vaduG stutyabhivAdanayoH / vandathaH stotA stutyazca / vaJcU gatau / vaJcathaH adhvA kokilaH kAkaH dambhazca / jIva prANadhAraNe / jIvathaH arthavAn jalam annaM vAyuH mayUraH kUrmaH dhArmikazca / ank mANane / pANathaH balavAn IzvaraH prajApatizca / upasargAda vasaH // 233 // upasargAt parasmAt vasaM nivAsa ityasmAdathaH pratyayaH syAt / AvasathaH gRham / upavasathaH upavAsaH / saMvasathaH saMvAsaH / suvasatha: suvAsaH / nivasathaH nivaasH|| vidibhididivahibhyaH kit // 234 // ebhyaH kidathaH pratyayaH syAt / vidaMk jnyaane| vidathaH jJAnI yajJaH adhvaryuH saMgrAmazca / bhidaMpI vidAraNe / bhidathaH zaraH / rudRk azruvimocane / rudathaH bAlaH asattvaH zvA ca / druhauca jighaaNsaayaam| dUhathaH shtruH| rorvA // 235 // ruk zabde ityasmAdayaH pratyayaH syAt sa ca kidvA / ruvathaH zakuniH zizuzca / ravathaH AkrandaH zabdakArazca / vRbhyAmUthaH // 236 // AbhyAmUthA pratyayaH syAt / jRpaca jarasi / jarUthaH zarIram agramAMsam agniH saMvatsaraH mArgaH kalmaSaM ca / vRza varaNe / varUthaH barma senAGgaM balasaMghAtazca / zAzapimanikanimgho daH // 237 // ebhyo daH pratyayaH syAt / zoMca takSaNe / zAdaH kardamaH taruNatRNaM mRduH bandhaH suvarNa ca / zapI Akroze / zabdaH shrotrgraahyo'rthH| manica jJAne / mandaH alasaH buddhihInazca / kanai dIptyAdiSu / kandaH mUlam / Apo'p ca // 238 // AplaMT vyAptAvityasmAdaH pratyayaH syAt asya cApa ityayamAdezazca / abdaM varSam / goH kit // 239 // guMta purIpotsarge ityasmAt kit daH pratyayaH syAt / gudam apAnam / vRtukusubhyo no'ntazca // 240 // ebhyaH kit daH pratyayo nkaarshcaantaadeshH| gaTa varaNe / vRndaM samUhaH / tuMk vRttyAdiSu / tundaM jaTharam / kuMG zabde / kundaH Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 768 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdante puSpajAtiH / puMgT abhiSave / sundaH dAnavaH / - kuseridedau / / 241 // kusn zleSe ityasmAt ida Ida ityetau kitau pratyayau syAtAm / kusidam RNam / kusIdaM vRddhijIvikA / iGgyabibhyAmudaH // 242 // AbhyAmudaH pratyayaH syAt / igu gatau / iGgudaH vRkSajAtiH / arba gatau / arbudaH parvataH akSivyAdhiH saMkhyAvizeSazca / nipUrvAt nyarbudaM saMkhyAvizeSaH / ____kakorNadvA // 243 // kaki laulye ityasmAdudaH pratyayaH sa ca NidvA / kAkudaM tAlu / kakudaM skndhH| ___ kumudbudbudAdayaH // 244 // ete udamatyayAntA nipAtyante / kameH kum ca / kumudaM kairavam / bundeH kit bo'ntazca / bubudaH jlsphottH| bubudaM netrajo vyAdhiH / AdigrahaNAt duhIka kSaraNe, pratyayAderatve dohadaH abhilApavizeSaH / evmnye'pi| kakimakibhyAmandaH // 245 // AbhyAmandaH pratyayaH syAt / kaki laulye| makiH sautraH / kakandaH makandazca rAjAnau yakAbhyAM nittA kAkandI mAkandI cngrii| kalyalipulikurikuNimaNibhya indak // 246 // ebhya indak pratyayaH syAt / kali shbdsNkhyaanyoH| kalindaH parvataH, yato yamunA prabhavati / alI bhUSaNAdau / alindaH praghANaH bhAjanaM sthAnaM ca / pula mahattve / pulindaH shbrH| kurat zabde / kurindaH dhAnyamalaharaNopakaraNam , tejanopakaraNaM ca / kuNat zabdopakaraNayoH / kuNindaH mlecchaH zabda upakaraNaM ca / maNa shbde| maNindaH ashvbllvH| kuperva ca vA // 247 // kupac krodhe ityasmAdindak pratyayo vazcAntAdezo vA / kupindaH, kuvindaH tntuvaayH| pRpalibhyAM Nit // 248 // AbhyAM Nidindak pratyayaH syAt / pRz pAlanapUraNayoH / pala gatau / pArindaH / pAlindaH / dvAvapi vRkSagAthako / pArindo mukhyaH pUjyazca / pAlindo nRpatiH / rakSakazcetyeke / ___ yamerundaH // 249 // yama uparame ityasmAdundaH pratyayaH syAt / yamundaH ksstriyvishessH| Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 769 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. __muceDukundakukundau // 250 // mucchaMtI mokSaNe ityasmAt Dit ukundaH kidukundazca pratyayau syAtAm / mukundaH vissnnuH| mucukundaH rAjA vRkSavizeSazca / skandyamibhyAM dhaH // 251 // AbhyAM dhaH pratyayaH syAt / skandaM gtishoghnnyoH| skandhaH bAhumUrdhA kakudaM vibhAgazca / bAhulakAd dasya luk / ama gatau / andhaH ckssurviklH| neH syateradhak // 252 // nipUrvAt SoMc antakarmaNi ityasmAdadhak pratyayaH syAt / niSadhaH parvataH / niSadhAH janapadaH / maGge luk ca // 253 // magu gatAvityasmAdadhak pratyayo nakArasya ca luk syAt / magadhAH jnpdH| AragervadhaH // 254 // ApUrvAd rage zaGkAyAmityasmAd vadhaH pratyayaH syAt / AragvadhaH vRkssjaatiH| parAccho Dit // 255 / / parapUrvAt zRz hiMsAyAmityasmAt dit vadhaH pratyayaH syAt / parazvadha aayudhjaatiH| iSerudhak // 256 / iSat icchAyAmityasmAdudhak pratyayaH syAt / iSudhaH yaatraa| korandhaH // 257 // kuMG zabde ityasmAdandhaH pratyayaH syAt / kavandhaH chinnamUrdhA dehH| pyAdhApanyanisvAdisvapivasyajyatisivibhyo naH // 258 // ebhyo naH pratyayaH syAt / pyaiG vRddhau / pyAnaH samudraH candrazca / DudhAMgaka dhAraNe ca / dhAnA bhRSTo yavaH akurazca | pani stutau / pannaM nIcaiHkaraNam , sannaM jihvA ca / anak prANane / annaM bhaktam AcArazca / Svadi aasvaadne| svannaM rucitam / viSvapaMka shye| svamaH manovikAraH nidrA ca / vasaM nivAse / vasnaM vAsaH mUlyaM medam Agamazca / aja kSepaNe ca / venaH prajApatiH dhyAnI rAjA vAyuH yajJaH prAjJaH mUrkhazca / ata saattygmne| atnaH AtmA vAyuH meghaH prajApatizca / SivUc utau / syonaM sukhaM tantuvAyasUtrasaMtAnaH samudraH sUryaH razmiH AstaraNaM ca / SaserNit // 259 / / Sasak svapne ityasmAt Nit naH pratyayaH syAt / sAsnA gokaNThAvalambi carma nidrA ca / raservA / / 260 // rasa zabde ityasmAnnaH pratyayo NidvA syAt / rAsnA dhenuH Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante oSadhijAtizca / rasnaM drvyjaatiH| rasnA jihvA / rasnaH turaGgaH dnnddshc| jINzIdIyudhyavimIbhyaH kit // 261 // ebhyaH kit naH pratyayaH syAt / jinaH arhan buddhazca / iNk gatau / inaH svAmI saMnipAtaH IzvaraH rAjA sUryazca / zI svapne / zInaH pIlaH / dIc kSaye / dInaH kRpaNaH khinnazca / budhiMc jJAne ! budhnaH mUlaM pRSThAntaH rudrazca / ava rakSaNAdau / Unam aparipUrNam / mIc hiMsAyAm / mInaH matsyaH rAzizca / servA // 262 // piMgaTa bandhane ityasmAt naH pratyayaH sa ca kidvA / sinaH kAyaH vastraM bandhazca / senA camUH / sorU ca // 263 // puMgT abhiSave ityasmAnnaH pratyaya uukaarshcaantaadeshH| sUnA ghAtasthAnam duhitAputraH prakRtiH AghATasthAnaM ca / ramesta ca // 264 // rami krIDAyAmityasmAt naH prtyystshcaantaadeshH| ratnaM vjraadi| kruzevRddhizca // 26 // kruzaM AhAnarodanayorityasmAt naH pratyayo'sya ca vRddhiH syAt / krauznaH shvaapdH| [sunibhyo mAGo Dit // 266 // dhumunipUrvAt mAGk mAnazabdayorityasmAt Dit na; pratyayaH syAt / ghumnaM draviNam / sumnaM sukham / nimnaM natam / zIGa sanvat // 267 // zIGk svapne ityasmAt Dit naH pratyayaH sa ca sanvat syAt / ziznaM shepH| dinanagnaphenacinhabadhnadhenastenacyaunAdayaH / / 268 // ete napatyayAntA nipaatynte| dIvyateH killuk c| dinam ahH| napUrvAdvaseA'nto dhAtorlak ca / na vaste nagnaH avsnH| phaNeH phaleH sphAyervA phebhAvazca / phenaH bubudsNghaatH| cahericopAntyasya / cinhamabhijJAnam / bandhebrudh ca / bradhnaH raviH prajApatiH brahmA svargaH pRSThAntazca / dhayateretvaM ca / dhenA sarasvatI mAtA ca / dhena smudrH| ItvaM cetyeke / dhInA / styAyeste ca / stenaH cauraH / cyavatervRddhiH ko'ntazca / cyaunapakSasthAnam anujaH kSINapuNyazca / cyaukI kAMsyAdipAtrI / AdizabdAdanye'pi / basirasirucijimasjidevisyandicandimandimaNDimadidahivahyA 9 // ebhyo'naH pratyayaH syAt / yuk mizraNe / yavanAH jnpdH| yavanaM mizraNam / asUca prakSepaNe / asanaH bIjakaH / rasaNa aasvaadnNsnehnyoH| rasanA Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 771 jihvA / ruci abhiprItyAM ca / rocanA gopittam / rocanaH cndrH| vipUrvAd rocateH virocanaH agniH mUryaH induH dAnavazca / jiM abhibhave / jayanam UrNApaTaH / Tumasjot zuddhau / majjanaM snAnaM toyaM ca / detRG devane / devanaH akSaH kitavazca / syandauGa srvnne| syandanaH rathaH / cadu dIptyAhnAdanayoH / candanaM gandhadravyam / madui stutyAdau / mandanaM stotram / maDu bhUSAyAm / maNDanamalaMkAraH / madaica harSe / madanaH vRkSaH kAmaH madhUcchica / dahaM bhasmIkaraNe / dahanaH agniH| vahIM prApaNe / vahanaM nauH| AdigrahaNAt paceH pacanaH agniH| punAteH pavanaH vaayuH| bibhateH bharaNaM sAdhanam / nayatenayanaM netram / dhuteH dyotanaH AdityaH / raceH racanA-caicivyam / gRjeH gRJjanam abhkssydrvyvishessH| praskandanaH prapatanaH ityAdayo bhavanti / . azo razcAdau // 270 // azauTi vyAptAvityasmAt anaH pratyayaH syAt Adau rephazca / razanA mekhalA / rAzimeke prakRtimupadizanti / sA ca rAzirazanArazmi ityatra prayujyate ityAhuH / undernaluk ca // 271 / undaip kledane ityasmAt anaH pratyayo nalopazca / odanaH bhaktam / - hanerghatajaghau ca // 272 // hanaM hiMsAgatyorityasmAdanaH pratyayo ghatajaghAvityAdezau cAsya syAtAm / ghatanaH raGgopajIvI pApakarmA nirlajazca / jaghanaM shronniH| . tudAdivRjiraJjinidhAbhyaH kit // 273 // ebhyaH kidanaH pratyayaH syAt / tudIt vyathane / tudanaH / lipIt preraNe / kssipnnH| surat aizvaryadIptyoH / surnnH| budhiMca vodhne| budhnH| pivUc utau| sivnH| eSAM yathAsaMbhava kaarkmucyte| labuG avasraMsane / lambanaH shkuniH| jaiki varjane / jinamantarikSaM nivAraNaM muNDanaM ca / raJjoM rAge / rajanaM haridrA / mahArajanaM kusumbham / rajanaH raGgavizeSaH / DudhAMgaka dhAraNe ca / nidhanamavasAnam / ___ sUdhUbhUbhrasjibhyo vA // 274 // ebhyo'naH pratyayaH syAt sa ca kidvA / pUt preraNe / suvanaH aGkuraH AdityaH prAdurbhAvazca / suvanaM candraprabhA / savanaM yajJa: pUrvAhnAparAhnamadhyAhnakAlazca / triSavaNam / dhUt vidhUnane / dhuvanaH dhUmaH vAyuH agnizca / dhuvanam edhaH / bhU sattAyAm / bhuvanaM jagat / bhavanaM gRham / bhrasnIt pAke / bhRjanam antarikSam ambarISaH pAkazca / bhrajanaH pAvakaH / vidanagaganagahanAdayaH // 275 // ete kidanamatyayAntA nipAtyante / vidu Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 772 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdante avayave nalopazca / bidanaH gotrakRt / game ca / gaganam AkAzam / gAhaula viloDane isvazca / gahanaM durgamam / AdizabdAtkAJcanakAnanAdayo bhavanti / ' saMstuspRzimantherAnaH // 276 // saMpUrvAt stoH spRzezca saMpUrvAbhyAM vA stuspRzibhyAM manthezcAnaH pratyayaH syAt / STuMgaka stutau / saMstavAnaH somaH hotA maharSiH vAggmI ca / spRzaMta sparza / sparzAnaH mnH| saMsparzAnaH manaH agnizca / manyaz viloDhane / manthAnaH khajakaH / yuyujiyudhivudhimRzidRzIzibhyaH kit||277|| ebhyaH kidAnaH pratyayaH syAt / yuka mizraNe / yuvAnaH trunnH| yujaMpI yoge| yujAnaH saarthiH| yudhiMca sNphaare| yudhAnaH ripuH / budhiMca jJAne / budhAnaH AcAryaH paNDito vaa| mRzaMda Amarzane / mRzAnaH vimarzakaH / dRzRM prekSaNe / dRzAnaH lokapAlaH / yujAdiprasiddhakarthA ete / Izik aizvarye / IzAnaH IzvaraH / mumucAnayuyudhAnazizvidAnajuhurANAjahiyANAH // 278 // ete kidAnapratyayAntA nipAtyante / muceditvaM ca mumucAnaH meghH| evaM yudhiMc saMprahAre / yuyudhAnaH sAhasikaH rAjA ca kazcit / zvitAG varNe / asya dazca / zizvidAnaH durAcAro dvijaH / hurchA kauTilye asyAntaluk ca / juhurANaH kaThinahRdayaH kuTilaH agniH adhvaryuH anavAzca / hrIMk ljjaayaam| jihiyANaH nItimAn / sarve evaite mucyAdiprasiddhakriyAkartRvacanA ityeke / anye tu mumukSAdisannantaprakRtInAmetanipAtanaM, tena sannantakriyAkartRvacanA ityaahuH|| RJjiraJjimandisahyahibhyo'sAnaH ||279||ebhyo'saanH pratyayaH syAt / RjuGa bhane / RJjasAnaH mahendraH meghaH zmazAnaM ca / raJjI raage| raJjasAna: meghaH dharmazca / maduG stutyAdiSu / mandasAnaH haMsaH candraH sUryaH jIvaH svamaH agnizca / pahi marSaNe / sahasAnaH dRDhaH mayUraH yajamAnaHkSamAvAzca / ahaM pUjAyAm / ahaMsAnaH candraH turaMgamazca / ruhiyajeH kit // 280 // AbhyAM kidasAnaH pratyayaH syAt / ruhaM jnmni| ruhasAnaH viTapaH / yajI devapUjAdau / ijasAnaH dhrmH| vRdhervA // 281 // vRdherasAnaH pratyayaH kidvA syAt / vRdhRG vRddhau / vRdhasAnaH grbhH| vardhasAnaH giriH mRtyuH garbhaH puruSazca / zyAkaThikhalinalyavikuNDibhya inaH // 282 // ebhya inaH pratyayaH syAt / Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 773 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatyakriyA. zyaG gtau| zyenaH pakSI abhicArayajJazca / kaTha kRcchrjiivne| kaThinamamRdu / khala saMcaye ca / khalinam azvamukhasaMyamanam / Nala gandhe / nalinaM padmam / ava rakSaNAdau / avinaM jalaM mRgaH nAzaH agniH rAjA adhvaryuH vidhAnaM guptizca / kuDuG dAhe / kuNDinaH RSiH / kuNDinaM nagaram / ____ vRjituhipulipuTibhyaH kit // 283 // ebhyaH kidinaH pratyayaH syAt / jaiki varjane / jinaM pApaM kuTilaM ca / tuha ardne| tuhinaM himamandhakArazca / pula mahattve / puTat saMzleSaNe / pulinaM puTinaM ca nadItIraM vAlukAsaMghAtazca / vipinAjinAdayaH // 284 // vipinAdayaH zabdAH kidinapratyayAntA nipAtyante / TuvapI bIjasantAne TuveG calane ityasya vA iccopAntyasya / vipinaM gahanam abjaM jaladurga ca / aja kSepaNe ca / asya vIbhAvAbhAvazca / ajinaM carma / AdigrahaNAdanye'pi / maharNidvA // 285 // maha pUjAyAmityasmAdinaH pratyayaH sa ca NidvA syAt / mAhinaM rAjyaM balaM ca / mahinaM rAjyaM zayanaM ca / mahinaH mAhAtmyavAn / khalihisibhyAmInaH // 286 / / AbhyAmInaH pratyayaH syAt / khala saMcaye ca / khalInaM kaviyam / hisup hiMsAyAm / hiMsInaH zvApadaH / paTherNit // 287 // paTha vyaktAyAM vAcItyasmAt NidInaH pratyayaH syAt / pAThInaH matsyaH / ____ yamyajizakyArjazIyajitRbhya unaH ||288||ebhyH unaH pratyayaH syAt / yamUM uparame / yamunA nadI / aja kSepaNe ca / vayunaM vijJAnam aGgaM ca / vayunaH vidvAn candraH yajJazca / zaklaMT zaktau / zakunaH pakSI / arja arjane / arjunaH kakubhaH vRkSavizeSaH pArthaH zvetavarNaH zvetAzvaH kArtavIryazca / arjunI gauH / arjunaM tRNaM *vetasuvarNa ca / zI svapne / zayunaH ajagaraH / yajI devapUjAdau / yajunA kratudravyam / tR plvntrnnyoH| taruNaH samarthaH yuvA vAyuzca / RphiDAdikhAllatve tlunH| laSeH za ca // 289 // lapI kAntAvityasmAdunaH pratyayaH tAlavyaH shkaarshaantaadeshH| lazunaM kndjaatiH| pizimithikSudhibhyaH kit // 290 // ebhyaH kidunaH pratyayaH syAt / pizat avayave / pizunaH khlH| pizunaM maitrIbhedakaM vacanam / mizrRG medhaahiNsyoH| Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante mithunaM strIpuMsadvandvaM rAzizca / kSudhaMc bubhukSAyAm / kSudhanaH kiittkH|| phaleo'ntazca // 291 // phala niSpattau ityasmAdunaH pratyayo gazcAntaH / phalgunaH arjunaH / phalgunI nakSatram / vIpatipaTibhyastanaH // 292 // ebhyastanaH pratyayaH syAt / vIka prajanAdau / vetanaM bhRtiH / patlu gatau / pattanam / paTa gatau / paTTanam / dvAvapi nagaravizeSau / 'paTanaM zakaTaigamyaM ghottkailobhirev ca / naubhireva tu yad gamyaM pattanaM ttpcksste"| pRpUbhyAM kit||293|| AbhyAM kit tanaH pratyayaH syAt / pRGta vyAyAme / pRtanA senA / pUgaz pavane / pUtanA raaksssii| ... kRtyazobhyAM snak // 294 // AbhyAM snak pratyayaH syAt / kRtait chedane / kRtsnaM sarvam / azauTi vyaaptau| akSNaM nayanaM vyAdhiH rajjuH tejanam akhaNDaM ca / . arteH zasAnaH / / 295 // Rk gatAvityasmAt tAlavyAdiH zasAna; pratyayaH syAt / arzasAnaH panthAH iSuH agnizca / ... bhApAcaNicamiviSisapatRzItalyalizamiramivapibhyaH pH||296|| ebhyaH paH pratyayaH syAt / bhAMka dIptau / bhApa AdityaH jyeSThazca bhraataa| pAMk rkssnne| pApaM kalmaSam / pApaH ghoraH / caNa hiMsAdAnayozca / caNpA nagarI / caNpaH vRkSaH / cam adane / campA nagarI / viSalaMkI vyAptau / veSpaH paramAtmA svarga AkAzazca / nipUrvAt niveSpaH apAM garbhaH kUpaH vRkSajAtiH antarikSaM ca / saM gatau / sarpaH ahiH / pazu pAlanapUraNayoH / parpaH plavaH zaMkhaH samudraH zastraM ca / ta plvntrnnyoH| tarpaH uDupaH nauzca / zIk svapne / zepaH puccham / talaNa pratiSThAyAm / talpaM zayanIyam aGgaM dArAH yuddhaM ca / alI bhUSaNAdau / alpaM stokam / zamUca upazame / zampA vidyut kAJcI ca / vipUrvAd vizampaH dAnavaH / rami kroDAyAm / rampA carmakAropakaraNam / TuvapI bIjasantAne / vappaH pitA / yusukurutucyustvAderUcca // 297 // ebhyaH paH UkArazcAntAdezaH / yuk mizraNe / yUpaH yajJapazuvandhanakASTham / puMgT abhipave / sUpaH mudgAdibhittakRtaH / kuMka zabde / kUpaH phiH| ruk zabde / rUpaM vetAdi lAvaNyaM svabhAvazca / tuk vRttyAdau / tUpa aaytnvishessH| cyuG gatau / cyUpaH AdityaH vAyuH saMgrAmazca / STuMgk stutau / stUpaH bodhisattvabhavanam upAyatanaM ca / AdizabdAdanye'pi / Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 775 kRzRsabhya Ur cAntasya // 298 // ebhyaH paH pratyayo'ntasya ca UH / kRta vikSepe / kUrpa bhrUmadhyam / zRz hiMsAyAm / zUrpaH dhAnyAdiniSpavanabhANDaM saMkhyA ca / sUM gatau / sUrpaH bhujaMgamaH matsyajAtizca / zadivAdhikhanihaneH Sa ca // 299 // ebhyaH paH pratyayaH pazcAntAdezaH / zala zAtane / zaSpaM bAlatRNam / zaSa hiMsAyAmityasya vA rUpam / bAdhRG rottne| vASpaH azru dhUmAbhAsaM ca mukhapAnIyAdau / khanUga avadAraNe / khaSpaH balAtkAraH durmedhAH kUpazca / khaSpaM khalInaM janapadavizeSaH aGgArazca / hanaMka hiMsAgatyoH / haSpaH praavrnnjaatiH| pmpaashilpaadyH||300| pampAdayaH zabdAH papratyayAntA nipaatynte| pAMka rakSaNe mo'nto isvazca / pampA pusskrinnii| zIlayateH zalateH zetervA zilAdezazca / zilpaM vijJAnam / AdigrahaNAdanye'pi / kSucupipUbhyaH kit||301|| ebhyaH kit paH pratyayaH syAt / TukSuk zabde / kSupaH gucchH| cupa mandAyAM gatau / cuppaM mandagamanam / pUgaz pavane / pUpaH pissttmyH| niyo vA // 302 // NIMga pApaNe ityasmAt paH pratyayaH syAt sa ca kidvaa| nIpaH vRkSavizeSaH ( kadambaH) / nepaH nayaH purohitaH vRkSaH bhRtakazca / nepamudakaM yAnaM c| ___ubhyavelk ca // 303 // AbhyAM kit paH pratyayo luk cAntasya / ubhat pUraNe / ava rakSaNAdau / upa apa ca avyye| dalivalitalikhajidhvajikacibhyo'paH // 304 // ebhyo'paH pratyayaH syAt / dala vizaraNe / dalapaH praharaNaM raNamukham vidalaM dalavizeSazca / dalapaM vraNamukhatrANam / vali saMvaraNe / valapaH karNikA / talaNa pratiSThAyAm / talapaH hstmhaarH| khaja manthe / khajapaH manthaH / khajapaM dadhi ghRtam udakaM ca / dhvaja gatau / dhvajapaH dhvajaH / kaci bandhane / kacapaH zAkaparNa bandhazca / bhujikutikuTiviTikuNikuSyuSibhyaH kit / 305 / / ebhyaH kidapaH pratyayaH syAt / bhujaMpa pAlanAbhyavahArayoH / bhujapaH rAjA yajamAnapAlanAdamizca / kutiH sautraH / kutapaH chAgalomnAM kambalaH AstaraNaM zrAddhakAlazca / kuTat kauttilye| kuTapaH prasthacaturbhAgaH nIDaM ca zakunInAm / viT zabde / viTapaH zAkhA / kuNat shbdopkrnnyoH| kuNapaH mRtakaM kuSitaM zabdArthasArUpyaM ca / kuSaz niSkarSe / Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante kuSapaH vindhyaH saMdaMzazca / udhU dAhe / uSapaH dAhaH sUryaH vanhizca / zaMse; za iccAtaH // 306 // zaMm stutau cetyasmAdapaH pratyayastAlavyaH zakAro'ntAdezo'kArasya cekAraH / zizapAH vRkssvishessH| viSTapolapavAtapAdayaH // 307 // viSTapAdayaH zabdAH kidapapratyayAntA nipAtyante / viSesto'ntazca / viSTapaM jagat sukRtinAM sthAnaM ca / valerula ca / ulapaM parvatatRNaM paGkajaM jalaM ca / ulapaH RssiH| vAtesto'ntazca / vAtapaH RssiH| AdigrahaNAt kharapAdayo bhavanti / kalerApaH // 308 // kali zabdasaMkhyAnayorityasmAdApaH pratyayaH syAt / kalApaH kAzcI samUhaH zikhaNDazca / vizaripak // 309 // vizaMt pravezane ityasmAdipak pratyayaH syAt / vizipaH raashiH| vizipaM tRNaM vezma AsanaM padmaM ca / dalerIpo dil ca // 310 // dala vizaraNe ityasmAdIpaH pratyayaH syAt dila cAsyAdezaH / dilIpaH rAjA / __ uDerupak // 311 // uD saMghAte ityasmAt sautrAdupak pratyayaH syAt / uDupaH prvH| japAdinAd vatve uddddvH| aza UpaH pazca // 312 // azauTi vyAptAvityasmAdUpaH pratyayaH pshcaantaadeshH| apUpaH pkkaanvishessH| sarteH SapaH // 313 // saM gatAvityasmAt SapaH pratyayaH syAt / sarSapaH rakSoghnaM dravyaM zAkaM c| rIzIbhyAM phaH // 314 // AbhyAM phaH pratyayaH syAt / rIc shrvnne| rephaH kutsitaH / zIphU svapne / zephaH meDhaH / kaligalerasyoca // 315 // AbhyAM phaH pratyayo'sya cokAraH / kali zabdasaMkhyAnayoH / gala adane / kulpha gulphaH javAMghrisandhiH / gulphaH pdoprigrnthiH| zaphakaphaziphAzophAdayaH // 316 // zaphAdayaH zabdAH phapratyayAntA nipAtyante / zyateH kAyatezca isvazca / zaphaH khuraH priyaMvadazca / kaphaH zleSmA / zyaterikhamotvaM ca / ziphA vRkssjttaa| zophaH zvayathuH khurazca / AdizabdAt riphAnaphAmunaphAdayo bhavanti / valinitanibhyAM kaH // 317 // vali saMvaraNe nipUrvAJca tanUyI vistAre Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bht uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. ityasmAca vaH pratyayaH syAt / valvaH vRkSaH / nitambaH zroNiH parvataikadezaH naTazca / zamyamorNidvA // 318 // AbhyAM vaH pratyayaH scnnidvaa| zamUc upacame / zambaH vajraH karSaNavizeSaH veNudaNDaH totram aritraM c| zambazAmbau jaambvteyau| ambA mAtA / AmbaH apahnavaH / zalyaleruccAtaH // 319 // AbhyAM baH pratyayo'kArasya cokaarH| palaphalazala gatau / zulvaM tAmram / alI bhUSaNAdau / ulvaM rajataM garbhaveSTanam / zulvaM bambhruH tarakSuzca / tumbastambAdayaH // 320 // tumbAdayaH zabdA bapratyayAntA nipAtyante / tAmyaterata utvaM c| tumbam alAbu cakrAGgaM ca / stambhelRk c| stambaH tRNaM viTapaH saMghAtaH arasamudAyaH stabakaH puSpApIDazca / AdigrahaNAt kuzAmbAdayo bhvnti| kRkaDikaTivaTerambaH // 321 // ebhyo'mbaH pratyayaH syAt / DukaMga karaNe / karambaH dadhyodanaH dadhisaktavaH puSpaM ca / kaDat made / kaDambaH jAtivizeSaH janapadavizeSazca / kaTe varSAvaraNayoH / kaTambaH pakAnavizeSaH vAditraM c| kaDambakaTambau vRkSau ca / vaTa veSTane / vaTambaH zailaH tRNapuJjazca / kadorNadvA // 322 // kada vailavye ityasmAt sautrAdambaH pratyayaH sa ca nnidvaa| kAdambaH haMsaH / kadambaH vRkSajAtiH / zilavilAdeH kit // 323 // zilAdibhyaH kidambaH pratyayaH syAt / zilat unche / zilambaH RSiH tantuvAyazca / vilat varaNe / vilambaH veSavizeSaH raGgAvasarazca / AdigrahaNAdanye'pi / hiNDivile kimbo naluk ca // 324 // AbhyAM kidimbaH pratyayo nasya ca luk / hiDuG gatau ca, vilat vrnne| hiDimbaH vilimbazca rAkSasau / DInIvandhidhicalibhyo DimbaH // 325 // ebhyo DidimbaH pratyayaH syAt / DIG vihAyasA gatau / DimbaH rAjopadravaH / NIMga prApaNe / nimbaH vRkssvishessH| bandhaMz bandhane / vimbaM praticchandaH dehazca / vimbI vllijaatiH| zRdhUG zabdakutsAyAm / zimbaH mRgjaatiH| zimbI niSpAvavallI ca / cala kampane / cimbA yvaaguujaatiH| kuTayundicurituripurimurikuribhyaH kumbaH // 326 // ebhyaH kidumbaH pratyayaH syAt / kuTat kauttilye| kuTumbaM dArAdayaH / undaip kledane / udumbaH 98 Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 778 hstii| siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante smudrH| curaNa steye / turaNa baraNe sautraH / curumbaH turumbazca gahanam / purat agragamane / purumbaH AhAraH / murat saMveSTane / murumbaH mRdyamAnapApANacUrNam / kurat zabde / kurumbaH aGkuraH / nipUrvAt nikurumbaH raashiH| gRdRramihanijanyatidalibhyo bhH||32|| ebhyo bhaH pratyayaH syAt / gRt nigaraNe / garbhaH jaTharasthaH prANI / dRz vidAraNe / darbhaH kuzaH / rami krIDAyAm / rambhA apsarAH kadalI ca / hanaka hiMsAgatyoH / hambhA godhenunaadH| janaici prAdurbhAve / jambhaH dAnavaH dantazca / jammA mukhavidAraNam / Rk gatau / arbhaH zizuH / dala vidAraNe / dalbhaH RSiH valkalaM vidAraNaM ca / iNaH kit // 328 // iMgk gatAvityasmAt kid bhaH pratyayaH syAt / ibhaH kRzagazalikalikaDigardirAsiramivaDivallerabhaH // 329 // ebhyo'bhaH pratyayaH syAt / kRt vikssepe| karabhaH trivarSaH uSTraH / z hiMsAyAm / zarabhaH zvApadavizeSaH / gRt nigaraNe / garabhaH udarastho jantuH / palaphalazala gatau / zalabhaH ptnggH| kali shbdsNkhyaanyoH| kalabhaH hastI yauvanAbhimukhaH / kaDat made / kaDabhaH hastipotakaH / garda zabde / gardabhaH kharaH / rAsRG zabde / rAsabhaH sa eva / rami krIDAyAm / ramabhaH praharSaH / vaDaH sautraH / vaDabhI vezmAgrabhUmikA / RphiDAditvAllatve valabhI / valli saMvaraNe / vallabhaH svAmI dayitazca / sanAt // 330 // paNa bhaktAvityasmAd DidabhaH pratyayaH syAt / sabhA pariSat zAlA ca / __ RSiSilusibhyaH kit // 331 // ebhyaH kidabhaH pratyayaH syAt / RSait gatau / vRSa secane / RSabhaH vRSabhazca puGgavaH bhagavA~zcAditIrthakaraH / RSabhaH vaayuH| lusiH sautraH / lusabhaH hiMsraH mattahastI vanaM ca / siTikibhyAmibhaH sairaTiTTau ca // 332 // AbhyAmibhaH pratyayo dantyAdiH sairaH TiTTazcAdezau yathAsaMkhyaM syAtAm / piMgaTa bandhane / sairibhaH mhissH| Tiki gatau / TiTTibhaH pakSI / . kakerubhaH // 333 // kaki laulye ityasmAdubhaH pratyayaH syAt / kakubhaH arjunH| ___ kukeH ko'ntazca // 334 // kuki AdAne ityasmAdubhaH pratyayaH kshcaantaadeshH| kakubhaH pkssivishessH| Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. damo duND ca // 33 // damUc upazame ityasmAt ubhaH pratyayo'sya ca dantyAdiSTavargatRtIyAnto duND ityaadeshH| duNDubhaH nirvissaahiH| __ kRkalerambhaH // 336 // AbhyAmambhaH pratyayaH syAt / DukaMga krnne| karambhaH ddhisktvH| kali shbdsNkhyaanyoH| kalambhaH / RssiH| ___kAkusibhyAM kumbhaH // 337 // AbhyAM kidumbhaH pratyayaH syAt / ke zabde / kumbhaH ghaTaH rAzizca / kusac zleSaNe / kusumbhaM mahArajanam / / artIristusuhumughRdhRmRkSiyakSibhAvAvyAdhApAyAvalipadinIbhyo maH // 338 // ebhyo maH pratyayaH syAt / Rk gatau / armaH akSirogaH grAmaH sthalaM ca / irik gtikmpnyoH| Ime vrnnH| STuMgA stutau| stomaH samUhaH yajJaH stotraM ca / puMgT abhipave / somaH candraH vallI ca / hu~k dAnAdanayoH / homaH aahutiH| saM gtau| sarmaH nadaH kAlazca / samaM sthAnaM sukhaM ca / dhU secane / dharmaH griissmH| dhRGn sthAne / dharmaH uttamakSamAdiH nyAyazca / zRz hiMsAyAm / zarbha mukham / kSit nivAsagatyoH / kSemaM kalyANam / yakSiNa pUjAyAm / yakSmaH vyaadhiH| bhAMka dIptau / bhAmaH krodhaH / bhAmA strI / vAk gtigndhnyoH| vAmaH pratikUlaH savyazca / vyaMga saMvaraNe / vyAmaH vkssobhujaaytiH| DudhAMgk dhAraNe ca / dhAmaM nilayaH meghazca / pAM pAne / pAmA kacchUH / yAMka prApaNe / yAmaH prhrH| vali saMvaraNe / valmaH graMthiH / padiMca gatau / pamaM kamalam / NIMga pApaNe / nemaH ardhaH samIpazca / grasihAgbhyAM grAjihau ca // 339 // AbhyAM maH pratyayo'nayozca grAjihAvityAdezau yathAsaMkhyaM syAtAm / grAmaH smuuhaadiH| jihmaH kuTilaH / vilibhilisidhIndhidhUmUzAdhyArusivizuSimuSISisuhiyudhidasibhyaH kit // 340 // ebhyaH kinmaH pratyayaH syAt / vilat vrnne| vilma prakAzaH / bhiliH sautraH / bhilma bhAsvaram / SidhU gatyAm / sidhmaM khagrogaH / triindhaipi dIptau / idhmamindhanam / dhUgz kampane / dhUmaH agniketuH / pUDauc pANiprasave / mUmaH kAlaH zvayathuH ravizva / sUmamantarikSam / i3G gatau / zyAmaH varNaH / zyAmaM namaH / zyAmA rAtriH auSadhizca / dhyai cintAyAm / dhyAmaH avyktvrnnH| ruk zabde / rumA lvnnbhuumiH| pivUc utau / syUmaH razmiH dIrghaH sUtratantuzca / syUmaM jalam / zupaMca shossnne| zuSmaM balaM jalaM saMyogazca / mupaz Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 780 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante steye / muSmaH mUpikaH / Ipa unche / ISmaH vasantaH bANaH vAtazca / Suhaca zaktau / muhmAH janapadaH / sumaH rAjA / yudhiMca saMpahAre / yudhmaH zaratkAlaH zUraH zatruH saMgrAmazca / damUca upakSaye / dasmaH hInaH vanhiH yajJazca / / kSuhibhyAM vA // 341 // AbhyAM maH pratyayaH sa ca kidvA / TukSuka zabde / kSumA atasI / kSomaM vastram / hiT gtiddhyoH| himaM tuSAraH / hemaM suvarNam / / avehasvazca // 342 / / ava rakSaNAdAvityasmAt kit maH pratyayaH UTo hrasvazca vaa| umA gaurI atasI kIrtizca / UmamUnamAkAzaM nagaraM ca / / serI ca vA // 343 // piMgaTa bandhane ityasmAta kita maH pratyayaH IkArazcAntAdezo vA / sImo grAmagocarabhUmiH kSetramaryAdA hayazca / simaH sa eva sarvArthazca / bhiyaH So'ntazca vA // 344 // vibhIk bhaye ityasmAt kit maH pratyayaH pakArazcAntAdezo vA / vibhetyasmAditi bhISmaH bhayAnakaH / bhImaH sa eva / tijiyujerga ca // 345 // AbhyAM kit maH pratyayo gakArazcAntAdezaH / tiji kSamAnizAnayoH / tigmaM tIkSNaM dIptaM tejazca / yunUMpI yoge / yugmaM yugalam / __ rukmagrISmakUrmasUrmajAlmagulmaghromaparistAmasUkSmAdayaH // 346 // ete kinmapratyayAntA nipAtyante / rocateH ka ca / rukmaM suvarNa rUpyaM ca / grasegrIS ca / grISmaH RtuH / kuraterdIrghazca / kUrmaH kacchapaH / pUt preraNe ityasmAd ro'ntazca / sUmI lohapratimA cullizca / jala ghAtye dIrghazca / jAlmaH nikRSTaH / gupaca vyAkulatve lazca / gulmaH vyAdhiH tarusamUhaH vanaspatiH senAGgaM ca / gulmam AyasthAnam / jighraterotvaM ca / bromaH yajJAGgalakSaNaH somaH / paripUrvAt stoteH patlAbhAvo guNazca / paristomaH yajJavizeSaH / sUcaNa paizUnye / katvaM po'ntazca / sUkSmaH nipuNaH / sUkSmam aNu / AdigrahaNAt kSmAdayo bhavanti / sRpRprathicarikaDika'maH // 347 // ebhyo'maH pratyayaH syAt / saM gatau / saramA devazunI / pRza pAlanapUraNayoH / paramaH utkRSTaH / prathip prakhyAne / prathama: AdyaH / cara bhakSaNe / caramaH pazcimaH / kaDat made / kaDamaH zAliH / RphiDAdikhAllatve kalamaH sa eva / karda kutsite zabde / kardamaH pngkH| aveca vA // 348 // ava rakSaNAdAvityasmAdamaH pratyayo dhazcAntAdezo vaa| adhamaH avamazca hiinH| kuTiveSTipUripiSisicigaNyarpitamahibhya imaH // 342 // ebhya imaH Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 781 pratyayaH syAt / kuTTaNa kutsane c| kuTTimaH saMskRtabhUtalam / veSTi veSTane / veSTimaM puSpabandhavizeSaH bhakSyavizeSazca / pUroci ApyAyane / pUrimaM mAlAbandhavizeSaH bhakSyavizeSazca / pipalaMpa saMcUrNane / peSimaM bhakSyavizeSaH / SicIta kSaraNe / secimaM mAlAvizeSaH / gaNaNa sNkhyaane| gaNimaM gaNitam / Rk gatau, Nau, pau arpimaM bAlavatsAyA dugdham / dRgTa varaNe / varimaM tulonmeyam / maha pUjAyAm / mahimaM pUjanIyam / vayimakhacimAdayaH // 350 // vayimAdayaH zabdA imapratyayAntA nipaatynte| veMga tantusaMtAne vayAdezazca / vayimaM mAlyaM kandukaH tantuvAyadaNDazca / khanUga avadAraNe cazca / khacimaM maNilohaviddhaM ghRtavihInaM ca dadhi / AdizabdAdanye'pi / ___uThikulyalikuthikurikuTikuDikusibhyaH kumaH // 351 / / utpUrvAdvaTeH kulyAdibhyazca kidumaH pratyayaH syAt / vaTa veSTane / udbaTumaH prikssepH| kula bandhusaMstyAnayoH / kulumaH utsavaH / alI bhUSaNAdau / alumaH prasAdhanaM nApitaH agnizca / kuthac pUtIbhAve / kuthumaH RSiH / kuthumaM mRgAjinam / kurat zabde / kurumaH kAru: bhAjanaM ca / kuTat kauttilye| kuTumaH preSyaH / kuDat bAlye ca / kuDumA bhUmiH / kusac zleSe / kusumaM puSpam / kundumAlandumakuGkumAvadrumapaTumAdayaH // 352 / / ete kumapratyayAntA nipAtyante / kuki aadaane| svarAno dshc| kundumaH nicayaH gandhadravyaM ca / lIJca leSaNe lindabhAvazca / lindumo gandhadravyam / kuke; svarAnno'ntazca / kuGkumaM ghumRNam / vilaMtI lAbhe ro'ntazca / vidrumaH pravAlaH / paTeSTo'ntazca / paTumaM nagaram / AdigrahaNAdanye'pi / kuthigudherUmaH // 353 // AbhyAmUmaH pratyayaH syAt / kuthac pUtIbhAve / kothUmaH caraNakRSiH / gudhac pariveSTane / godhUmaH dhAnyavizeSaH / vihAvizApacibhidyAdeH kelimaH // 354 // vipUrvAbhyAm ohAMka tyAge zoMca takSaNe ityetAbhyAM pacyAdibhyazca kidelimaH pratyayaH syAt / vihIyate tyajyate'zuci zarIramasminniti vihelimaH svargaH / vizyati tanUbhavati mAsi mAsi kalAbhihIMyamAna iti vizelimaH candraH svargazca / DupacIMe pAke / pacati asAvanamiti pacelimo'gniH AdityaH ashvshc| bhiTTapI vidaarnne| bhidelimaH tskrH| AdizabdAt dRzRM prekSaNe-dRzelimam / adaMpsAMk bhakSaNe / adelimam / hanaMk Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 782 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdante hiMsAgatyoH / limam / DuyAcUg yAtrAyAm / yAcelimam / pAMk rkssnne| pelimam / DukaMga karaNe / krelimam ityAdayo bhavanti / do DimaH // 355 // dAM dAne ityasmAt DimaH pratyayaH syAt / dADimaH dADimI vA vRkSajAtiH / DimeH kit // 356 // DimeH sautrAt kit DimaH pratyayaH syAt / DiNDimaH vaadyvishessH| __ sthAchAmAsAsUmanyanikaniSasipalikalizalizakIrvyisahibandhibhyo yaH // 357 / ebhyo yaH pratyayaH syAt / SThAM gatinivRttau / sthAyaH sthAnam / sthAyA bhUmiH / doM choca chedane / chAyA tamaH pratirUpaM kAntizca / mAMka mAne / mAyA chadma divyAnubhAvadarzanaM ca / poMc antakarmaNi / sAyaM dinAvasAnam / pUta preraNe / savyaH vAmaH dakSiNazca / manic jJAne / manyA dhamaniH / anak prANane / anyaH prH| kanai dIptyAdiSu / kanyA kumArI / Sasaka svapne / sasya kSetrasthaM godhUmAdi / pala gatau / palyaH kaTakusUlaH / kali zabdasaMkhyAnayoH / kalyaH niirogH| palaphalazala gatau / zalyamantargataM lohAdi / zaklaMTa zaktau / zakyamasAram / ISyirIrthiH / Iya'ti Iya'NaM vA IrSyA mAtsaryam / Sahi marSaNe / sahyaH pazcAdarNavapArzvazailaH / bandhaz bandhane / vandhyA aprasUtiH / no halipateH // 358 // navpUrvAbhyAmAbhyAM yaH pratyayaH syAt / hala vilekhane / ahalyA gotamapatnI / patla gatau / apatyaM putrasaMtAnaH / saJjedh ca // 359 // paJcaM saGge ityasmAt yaH pratyayo dhkaarshcaantaadeshH| saMdhyA dinanizAntaram / / ____ mRzIpasivasyanibhyastAdiH // 360 // ebhyastakArAdiyaH pratyayaH syAt / maMt prANatyAge / martyaH manuSyaH / zI svapne / zetyaH zakuniH saMvatsaraH ajagarazca / pasi nivAse sautro dantyAntaH / pastyaM gRham / vasaM nivAse / vastyaH guruH / anak prANane / antyaH niravasitaH caNDAlAdizca / / RzijanipuNikRtibhyaH kit // 361 // ebhyaH kidyaH pratyayaH syAt / Rz gatau stutau vA / svraadistaalvyaantH| RzyaH mRgjaatiH| janaici prAdurbhAve / janyaM saMgrAmaH / jAyA patnI / 'ye navA' ityAlam / puNat zubhe / puNyaM satkarma / kRtait chedane / kRntati kRtyA durgA / Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 783 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. kuleDU ca vA // 362 // kula bandhusaMstyAnayorityasmAt kiyaH pratyayo DakArazcAntAdezo vA / kuDyaM bhittiH / kulyA sAraNI / agapulAbhyAM stambhaDit // 363 // aga pula ityetAbhyAM parasmAt stambheH sautrAt DiyaH pratyayaH syAt / agastyaH pulastyazca RssiH| zikyAsyAsyamadhyavindhyadhiSNyAghnyaharmyasatyanityAdayaH // 364 // ete yapratyayAntA nipaatynte| zoMca takSaNe ikshcaantH| zikyaM lambamAnaH piTha-dyAdhAraH parivADbhikSAbhAjanasthAnam asAraM c| amUca kSepaNe dIrghatvaM ca / Asya mukham / ApUrvAd DhaukaterDicca / AnyaH dhanavAn / mava bandhane dh ca / madhyaM grbhH| vidhat vidhAne svarAnno'ntazca / vindhyaH parvataH / bidhRSAT prAgalbhye No'nto viSa ca / dhiSNyaM bhavanam AsanaM ca / dhiSNyA ulkA / napUrvAd hanterupAntyalopazca / adhnyo dharmaH gopatizca / aghnyA gauH| haratermo'ntazca / harmya saudham / asteH sat ca / satyam amRSA / nipUrvAdhamesto'nto dhAtuluk ca / nityaM dhruvam / AdigrahaNAllahyadruhyAdayo bhavanti / kuguvalimalikaNitanyAmyakSerayaH // 366 // ebhyo'yaH pratyayaH syAt / kuMk zabde / kavayaH RSiH puroDAzazca / guMG zabde / gavayaH gavAkRtiH pshuvishessH| vali saMvaraNe / valayaH kaTakaH / mali dhAraNe / malayaH parvataH / kaNa zabde / kaNayaH AyudhavizeSaH / tanUyI vistAre / tanayaH putraH / amaNa rAge Nici ca / AmayaH vyAdhiH / akSau vyAptau / akSayaH vissnnuH| cAyeH kek ca // 366 // cAyag pUjAnizAmanayoH ityasmAt ayaH pratyayo'sya ca kek ityAdezaH / kekayaH kSatriyaH / lAdibhyaH kit / / 367 // lAdibhyaH kidayaH pratyayaH syAt / lAMka AdAne / layaH / pAM pAne / payaH / SNAMka zauce / snayaH / deMG pAlane / dayaH / TveM pAne / dhayaH / meM pratidAne / mayaH / ke zabde / kayaH / baiM khadane / khayaH / 2 pAke / shryH| sa~ maiM maiM kSaye / kSayaH / jayaH / syH| 3Ga pAlane / trayaH / orphe zoSaNe / vayaH / ityaadi| kaseralAdiriccAsya // 368 // kasa gatAvityasmAdalAdirayaH pratyayo'kArasya cekaarH| kisalayaM pravAlam / vRGaH zaSau cAntau // 369 // tRGga saMbhaktAvityasmAt kidayaH pratyayaH Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 784 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante zakAraSakArau cAntau syAtAm / dRzayaM dezanAma AkAzam AsanaM zayanaM ca / dRpayaH aashyH| gyhRdyaadyH||370|| gayahRdayAdayaH zabdAH kidayapatyayAntA nipaatynte| gameDiMcca / gayaH prANaH / gayA tIrtham / harate 'ntazca / hRdayaM manaH stanamadhyaM c| AdizabdAd gaNereyaH / gaNeyaM gaNanIyamityAdi / murghayaghuyau // 371 // mucalaMtI mokSaNe ityasmAd dhitAvaya uya iti pratyayau kitau syAtAm / mukayaH, mukuyazca azvatarAdazvAyAM jAtaH / vitkaraNaM kavArtham / __kulilulikalikaSibhyaH kAyaH // 372 // ebhyaH kidAyaH pratyaya: syAt / kulAya: nIDam / luliH sautrH| lulAyaH mahiSaH / kali shbdsNkhyaanyoH| kalAyaH tripuTaH / kapa hiMsAyAm / kaSAyaH kalkAdiH / ___ zrudakSigRhispRhimaharAyyaH / 373 // ebhya AyyaH pratyayaH syAt / zrRMTa zravaNe / zravAyyaH yajJapazuH grahaNasamarthazca shrotaa| dakSi hiNsaagtyoH| dakSAyyaH agniH gRdhraH vainateyaH dakSatamazca / gRhaNi grahaNe / gRhayAyyaH vainateyaH gRhakarmakuzalazca / spRhaNa IpsAyAm / spRhayAyyaH spRhayAluH ghRtaM ca / spRhayAyyANi tRNAni ahAni ca / mahaNa pUjAyAm / mahayAyyaH ashvmedhH| dadhiSAyyadIdhISAyyau // 374 // etAvAyyapratyayAntau nipaatyete| dadhipUrvAt syateH patvaM ca / dadhiSAyyaM pRSadAjyaM mRSAvAdI c| dIvyaterdIdhISu ca / dIdhISAyyaM tadeva / ___ kauteriyaH // 375 // kuMk zabde ityasmAt iyaH pratyayaH syAt / kaviyaM khalInam / ___ kRgaH kit // 376 // DukaMga karaNe ityasmAt kidiyaH pratyayaH syAt / kriyo messH| mRjerNAlIyaH // 377 // mRjauk zuddhau ityasmANNAlIyaH pratyayaH syAt / mArjAlIyaM pApazodhanam / mArjAlIyaH agniH / mRjo'sya vRddhiriti vRddhiH| NakAra uttraarthH| vetestAdiH // 378 // vIMk prajanAdAvityasmAt takArAdiNidAlIyaH pratyayaH syAt / vaitAlIyaM chndojaatiH| Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 785 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. __dhAgrAjizaramiyAjyatairanyaH // 379 // ebhyo'nyaH pratyayaH syAt / budhAMgk dhAraNe ca / dhAnyaM sasyajAtiH / rAjRg dIptau / rAjanyaH jyotiH agniH kSatriyazca / zRz hiMsAyAm / zaraNyaH trAtA / ramiM krIDAyAm / ramaNyaM zobhanam / yajI devapUjAdau / yAjanyaH kSatriyaH yajJazca / Rk gatau / araNyaM vanam / hirnnyprjnyaadyH||380||hirnnyaadyH zabdA anyapratyayAntA nipAtyante / hrtericaatH| hiraNyaM suvarNAdi dravyam / paripUrvasya pRS secane ityasyopasargAntalopo dhAtozca jaH samastAdezaH garjatervA gakArasya pkaarH| parjanyaH indraH meghaH zakuH puNyaM kuzalaM ca karma / AdigrahaNAdanye'pi / __ vadisahibhyAmAnyaH // 381 // AbhyAmAnyaH pratyayaH syAt / vada vyaktAyAM vAci / vadAnyaH dAtA guNavAn cArubhASI vA / pahi marSaNe / sahAnyaH zailaH / tRGa eNyaH // 382 // vRza saMbhaktAvityasmAdeNyaH pratyayaH syAt / vareNyaH paraM brahma dhAma zreSThaH prajApatiH annaM ca / ___madeH syaH // 383 // madaic harSe ityasmAt syaH pratyayaH syAt / matsyaH mInaH dhUrtazca / - rucibhujibhyAM kiSyaH // 384 // rucibhujibhyAM kidiSyaH pratyayaH syAt / ruci abhiprItyAM ca / ruciSyaH vallabhaH suvarNa ca / bhujaMpa pAlanAbhyavahArayoH / sujiSyaH AcAryaH bhoktA annaM mRdu odanaH dAsazca / bhujiSyaM dhanam / ___vacyArthibhyAmuSyaH // 385 // AbhyAmuSyaH pratyayaH syAt / vacaM bhASaNe / vacuSyaH vaktA / arthaNi upayAcane / aryuSyaH arthii| vaco'thya ut ca // 386 // vacaM bhASaNe ityasmAdathyaH pratyayo'sya cot ityAdezaH / utathyaH RssiH|| bhIvRdhirudhivajyagiramivamivapijapizakisphAyivandIndipadimadimandicandidasighasinasihasyasivAsidahisahibhyo rH||387|| ebhyo raH pratyayaH syAt / bibhIka bhaye / bheraH bhedaH karabhaH zaraH maNDUkaH dundubhiH kAtarazca / RphiDAdikhAt latve bhelaH cikitsAgranthakAraH zaraH maNDUkaH prahINaH aprAjJazca / vRdhUG vRddhau| vardhaH carmavikAraH candraH meghazca / rubaeNpI AvaraNe / rodhaH vRkSavizeSaH / vaja gatau / vajra kulizaM ratnavizeSazca / aga kuTilAyAM gatau / agraH prAgbhAgaH zreSThazca / rami krIDAyAm / ramraH kaamukH| TuvamU ugiraNe / vanaH Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 786 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante dharmavizeSaH dhuumshc| vamrI upadehikA / TuvapI bIjasantAne / vapraH kedAraH prAkAraH vAstubhUmizca / japa mAnase ca / jamaH brAhmaNa; maNDUkazca / zaklaMTa zaktau / zakraH indrH| sphAyaiG vRddhau| sphAram ulvaNaM prabhUtaM ca / vaduG stutybhivaadnyoH| vandraH bandI ketuH kAmazca / vandram samUhaH / idu paramaizvarye / indraH zakraH / padiMca gatau / padraM grAmAdinivezaH zUnyaM ca / madaica harSe / madrA janapadaH kSatriyazca / madraM sukham / maduG stutyabhivAdanayoH / mandraM madhuraH svrH| mandraM gabhIram / cad dIptyAlA. dayoH / candraH zazI suvarNa ca / damUca upkssye| dasraH ziziraM candramAH azvinojyeSThazca / dasrau ashvinau| ghaslaM adane / ghanaH divsH| Nasi kauTilye / nasraH nAsikApuTaH RSizca / hase hasane / hasraH dinaM ghAtukaH harSulazca / hasraM balAdhAnaM saMnipAtazca / sahasraM daza zatAni / amUca kSepaNe / asram azru / vAsica zabde / vAsraH puruSaH zabdaH saMghAtaH zarabhaH rAsabhaH pakSI ca / vAsrA dhenuH| dahaM bhsmiikrnne| dahaH agniH zizuH sUryazca / pahi marSaNe / sahaH shailH|| RjyajitazcivaJciripisRpitRpipicupikSipikSupikSudimudirudichidibhidikhidyundidambhizubhyumbhidaMzicisivahivisivasizucisidhigRdhivIndhizcitivRtinAzIsusUbhyaH kit // 388 // ebhyaH kit raH pratyayaH syAt / Rji gatisthAnArjanopArjaneSu / RtraH nAyakaH indraH arthazca / aja kSepaNe ca / vIraH vikrAntaH / taJcU vaJcU gatau / takram udazvit / vakraH kuTila: aGgArakaH viSNuzca / ubhayatra nyaGkavAditvAt kavam / ripiH sautraH / ripaM kutsitam / sRplaM gatau / sRpaH candraH / sRmaM madhu / mRpA nAma nadI / tRpaun prItau / tRpaM meghAntardharmaH AjyaM kASThaM pApaM duHkhaM vaa| dRpauca hrssmohnyoH| dRpaM balaM duHkhaM ca / dRpA buddhiH / cupa mandAyAM gtau| cupaH vaayuH| kSipIt preraNe / kSipraM zIghram / kSupi sAdane sautraH / zumaM tuhinaM kaNTakigulmakazca / kSuTTapI saMpeSe / kSudram aNu jalagartazca / kSudrA madhukaryaH / kSudraH hiNsrH| mudi harSe / mudrA cinhakaraNam / rudRk azruvimocane / rudraH shNbhuH| chidrUpI dvaidhIkaraNe / chidraM vivaram / bhidrUpI vidAraNe / bhidram adRDham / bhidraH shrH| khidaMta parighAte / khidraM vighnH| khidraH viSANaM viSAdaH candraH dInazca / undaipa kledane / udraH RSiH matsyazca / sampUrvAt samundanti ArdIbhavanti velAkAle nadyo'smAditi samudraH saagrH| bhiimaadikhaadpaadaane| dambhUTa dambhane / dabhraH alpaH candraH kuzaH kuzalaH sUryazca / zubhi dIptau / zubhro' Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 787 vadAtaH / umbhat pUraNe / ubhro meghaH pelavazca / daMzaM dazane / dazro dantaH sarpazca / ciMgT cayane / ciram azIghram / piMgT bandhane / sirA rudhirasrotovAhinI naaddii| vahIM prApaNe / uha: anaDvAn / visac prernne| visram aamgndhi| vasaM nivAse / usaH rshmiH| bAhulakAt patvaM na / usrA gauH| zuca zoke / zukraH grahaH mAsaH zuklazca / zukraM retaH / latve zuklaH vrnnH| katvaM nyaGkAdikhAt / SidhR gatyAm / sidhraH sAdhuH vRkSaH mAMsaprabhedazca / gRdhRc abhikAGkSAyAm / gRdhraH zyenaH lubdhakaH kaGkazca / triindhaipi dIptau / vipUrvAt-vIdhraH agniH vAyuH nabhaH nirmalaH pUrNacandramaNDalam / zvitAG varNa / zvitraM *vetakuSTham / vRtUG vartane / vRtraH dAnavaH balavAn ripuzca / vRtraM pApam / NIMga prApaNe / nIraM jalam / zIG svapne / zIraH ajagaraH / puMgT abhiSave / suraH devH| surA madyam / pUDauca pANiprasave / sUraH AdityaH rshmishc| iNadhAgbhyAM vA // 389 // AbhyAM raH pratyayaH syAt sa ca kidvA / iMNaka gatau / irA madanIyapAnavizeSa: medinI ca / erA eDakA / DudhAMgaka dhAraNe ca / dhIraH sakhavAn dhRtimAMzca / dhArA jalayaSTiH khagAvayavaH azvagativizeSazca / .. cumvikumbitumbernaluk ca // 390 // ebhyaH kidraH pratyayaH syAt nakArasya caiSAM luk / cubu vaktrasaMyoge / cunaM vaktram / cunaH rshmiH| kubu aacchaadne| kutraM saMkaTaM bhagnapRSThaH phalgu hastI carma gRhAcchAdanaM ca / tubu ardane / tujaM kuTilam / bhandervA // 391 / bhaduG sukhakalyANayorityasmAdraH pratyayo nakArasya ca lugvA / bhadraM bhandraM ca kalyANaM mukhaM ca / / cijizusimitamyamyarderdIrghazca // 392 // ebhyo raH pratyayo dIrghazcaiSAM syAt / ciMgaTa cayane / cIraM jIrNa vastraM valkalaM ca / jiM abhibhave / jIraH ajAjI agniH vAyuH azvazca / jIram annam / latve-jIlaH carmapuTaH / zuM gatau / zUraH vikrAntaH / piMgaTa bandhane / sIraM halam / sIrA halavilekhitA lekhA / DumiMgaTa prakSepaNe / mIraH samudraH / mIraM jalam / mIrA mAMspacanI devasImA ca / tamUca kAGkSAyAm / tAmraH varNaH zulvaM ca / ama gatau / AmraH vRkSaH / arda gatiyAcanayoH / AI sarasam / cakirAmivikaseruccAsya / / 393 // cakiramibhyAM vipUrvAt kaseraH pratyayaH syAt akArasya caissaamukaarH| caki tRptipatighAtayoH / cukraH amlo rasaH bIja Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 788 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante pUrakamIjikA asuraH nimantraNaM ca / rami krIDAyAm / rumraH sundaraH AdityasArathiH brAhmaNaH vinAzazca / kase gatau / vikusraH candraH samudrazca / vikusraM puSpitam / bAhulakAt vikasevikalpaH / viksrH| zaderUca // 394 // zaDheM zAtane ityasmAdaH pratyayo'kArasya cokAraH / zUdraH caturtho vrnnH| kRteH kRcchau ca // 395 // kRtait chedane ityasmAdraH pratyayo'sya ca krU kuccha ityAdezau syAtAm / krUram amRdu / krUraH pApakarmA / kRcchU duHkham / khurkssurduurgaurviprkuprshvbhraabhrdhuumraandhrrndhrshilindhrauddrpunndduutiivniivshiivrogrtugrbhugrnidraatndraasaandrgundraarijraadyH||396|| ete rapratyayAntA nipAtyante / khurat chedane / kSurat vilekhne| anayo ralopo guNAbhAvazca / khurHshphH| kSuraH nApitabhANDam / nanu ca khurakSurazabdau ' nAmyupAntyaprIkRgRjJaH kaH' iti kena siddhytH| satyam / tatra kartavArtha iha tu saMpradAnAccAnyatroNAdaya ityrthbhedH| asarvaviSayatvaM vA'nayopyite / yathA adeH parokSAyAM vA ghaslAdezavacanena ghseH| evamanyatrApi svayamabhyUhyam / durapUrvAdiNo luk ca / dUraM vipakRSTam / gavatede'ddhizca / gauraH avdaatH| vipUrvAt pAteluk ca / vipraH brAhmaNaH / vividhaM prAtIti vA vipraH / gupc vyAkulatve / AdeH katvaM ca / kubhaM gahanam gRhAcchAdanaM c| vozvi gativRdayoH, akAraH bho'ntazca / zvabhraM vilam AkAzaM ca / AplaMTa vyAptau abhAdezazca / abhraM meghaH / dhUgz kampane mo'ntazca / dhUmraH varNavizeSaH / ahuG gatau dhazca / andhraH kSatrajAtiH / radheH svarAno'ntazca / randhra chidram / ji indhaipi dIptau / asya ca tAlavyAdizilazvAdiH / zilindhram udbhidvizeSaH ! oNeH Dazca / oDUH kSatrajAtiH / puNeH svarAno'nto Dazca / puNDra kSatranAtiH tilakazca / puNDervA rUpam / tijeo dIrghazca / tIvatervA / tIvraH tIkSNaH utkRSTazca / niyo vo'ntazca / nIvatervA / nItraM gRhcchdirupaantH| zyaiDa ItvaM yalopo ghazcAntaH / zIghraH sritH| uruServA gaH kit ca / ugraH rudraH raudrazca / tudIt vyathane gaH kicca / tugraM zRGgam / bhujaMpa pAlanAbhyavahArayo; gaH kiJca / bhunaH razmisamUhaH / Nidu kutsAyAm / kinalopazca / nidrA svApaH / tamUca kAGkhAyAm do'ntazca / tandrA Alasyam / pala vizaraNagatyavasAdaneSu / asya kharAno'nto vRddhizca / sAndraM dhanam / gudeH kharA Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 789 no'ntazca / gundrA jltRnnvishessH| rAjerajervA kicceJcopAntyasya / rijaH naaykH| AdigrahaNAdanye'pi / RcchicaTivaTikuTikaThivaThimavyaDizIkRzIbhRkadivadikandimandisundimanthimaJjipaJjipiJjikamisamicamivAmibhramyamidevivAsikAsthatijIvibabikuzudoraraH // 397 // ebhyo'raH pratyayaH syAt / Rcchat indriyapralayamUrtibhAvayoH / RccharaH braavaan| RccharA vezyA kulaTA kharA aGgulizca / caTaNa bhede / caTaraH tskrH| vaTa veSTane / vaTaraH madhukaNDarA / kuTat kauTilye / koTaraM chidram / kaTha kRcchrajIvane / kaTharaH dridrH| vaTha sthaulye / vaTharaH mUrkhaH bRhaddehazca / maTha madanivAsayozca / maTharaH RSiH ajJAnI gotram alasazca / aDa udyame / aDaraH vRkSaH / zIkRG secane / zIkaraH jalalavasekaH / zIbhRG katthane / zIbharaH hastihastamukto jalalavasekaH / kadiH sautraH / kadaraH vRkSavizeSaH / bada sthairye / badarI phalavRkSaH / kaduG vaiklavye / kandaraH girigartaH / maduG stutyAdau / mandaraH zailaH / sundiH sautraH zobhAyAm / sundaraH manojJaH / manthaz viloDane / mantharaH mandaH kharvazca / maJjipaJjI sautrau / maJjarI AmrAdizAkhA / gaurAditvAd DIH / paJjaraH zukAdhavarodhasama / pijuNa hiNsaabldaanniketnessu| piJjaraH pishinggH| kamUG kAntau / kamaraH mUrkhaH kArmukaM komalaH cauraH kAntazca / Sama vaiklavye / samaraH saMgrAmaH / camU adane / camaraH araNyapazuH / Tuvam udgiraNe / vamaraH durmedhAH / bhramRca anavasthAne / bhramaraH pttpdH| ama gatau / amaraH suraH / devRG devane / devaraH patyanujaH / vasaM nivAse, Nau vAsaraH divasaH kAmaH agniH prAT ca / anye vAzica zabde ityasmAdapi tAlavyAntAdicchanti / vAzaraH agniH meghaH divasazca / kAsaG zabdakutsAyAm / kAsaraH mahiSaH / Rk gatau / araraH kapATaH budhaH bhramaraH gRhaM haraNaM zalAkA ca / jIva prANadhAraNe / jIvaraH dIrghAyuH / barva gatau / barvaraH mlecchajAtiH / barbarI kuJcitAH keshaaH| kuMk zabde / kavaraH vrnnH| kavarI venniH| zuM gatau / zabaraH mlecchjaatiH| zava gatAvityasyAnye / dudaMta upatApe / davaraH guNaH / averdha ca vA // 398 // ava rakSaNAdAvityasmAdaraH pratyayo dhakArazcAntAdezo vA / adharaH hInaH uparibhAvasya pratiyogI dantacchadazca / avaraH prmtiyogii| mRAndipiThikurikuhibhyaH kit // 399 / / ebhyo raH pratyayaH kit syAt / Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdante mRdaz lode / mRdaraH vyAdhiH atikAyaH kSodazca / undaiS kledane / udaraM jaTharaM vyAdhizca / piTha hiMsAsaMklezayoH / piTharaM bhANDam / kurat zabde / kuraraH jalapakSijAtiH / kuhaNi vismApane / kuharaM gmbhiirgrtH| zAkherideto cAtaH // 400 // zAstra vyAptAvityasmAdaraH pratyaya AkArasya cekArekArau syAtAm / zikharam agram / zekhara ApoDaH / zapeH ph ca // 401 // zapI Akroze ityasmAdaraH pratyayaH phkaarshcaantaadeshH| zapharaH kSudramatsyaH / damerNidvA dazca ddH||402|| damUca upazame ityasmAdaraH pratyayaH sa ca Nid vA dakArasya ca ddkaarH| DAmaraH bhayAnakaH / DamaraH sa eva / jaTharakakaramakarazaMkarakaparakUrparatomarapAmaraprAmaramA rsgrngrtgrodraadrshudrhdrkRkrkukundrgovraambrmukhrkhrddhrkunyjraajgraadyH||403|| ete kidarapratyayAntA nipAtyante / janeSTha ca / jaTharaM kosstthH| krameH ka c| krakaraH gaurtittiriH| mdhernlopshc| makaraH graahH| zaMpUrvAt kiraterDicca / zaGkaraH rudrH| kRperupAntyasya ur ca vA / kaparaM kpaalm| kUparaM kuphnnii| tAmyaterata oca / tomaraH Ayudham / pAteo'ntazca / pAmaraH graamiinnH| prapUrvAdamateH prAmaraH graamymndjaatiH| prapUrvAdatteo'ntazca / prAmaraH nrpshuH| sahinazyoga ca / sagaraH dvitIyazcakravartI / nagaraM puram / taGgelopazca / tagaraH vRkssvishessH| UrjaH parAd ddaNAterDit jaluk ca / UrjA valena dRNAti bibheti UrdaraH durbalaH / adu bandhane naluk ca / adaraM vakSaH vRkSaH saMgrAmaH caJcusamUhaH mAtRvAhazca / zaz hiMsAyAm dRz vidAraNe ityanayoIsvatvaM dazcAntaH / zudaraH sarpaH / dRdaraM bhayaM viSaM ca / DukaMga karaNe do'ntazca / kRdaraH vRkSaH sarvakarmapravRtto dasyujanaH kuzUlazca / kupUrvAt skuduG ApravaNe salopazca / kukundaraM shronnikuupkH| gopUrvAt go Dit razcAdiH govaraH kriipH| ameo'ntazca / ambaraM vastram AkAzaM ca / muheH kha ca / mukharaH vAcAlaH / khaneDicca / kharaH rAsabhaH / daherAdeDezca / DaharaM hRtkamalam / kUja avyakte zabde isvaH svarAno'ntazca / kuJjaraH hastI / ajeragazcAntaH vIbhAvAbhAvazca / ajagaraH zayuH / AdigrahaNAt koTharADaGgarazAGgarapANDaravAnarAdayo bhavanti / mudigaribhyAM Tidgajo cAntau // 404 // AbhyAM TidaraH pratyayo gakArajakArau ca yathAsaMkhyamantau syAtAm / mudi harSe / mudgaraH praharaNavizeSaH / mudgarI Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 791 strI / graici gatau / gUrjaraH saurASTrAdiH / gUrjarI strii| __ agyaGgimadimandikaDikasikAsimRjikaJjikalimalikacibhyaAraH // 405 / / ebhya AraH pratyayaH syAt / aga kuTilAyAM gatau / agAraM vezma / agu gtau| aGgAraH nirvAtajvAlo nirvANazcolmakAvayavaH bhUmisutazca / madaica harSe / madAraH pAnazauNDaH varAhaH hastI alasazca / maduG stutyAdI / mandAraH vRkssvishessH| kaDat made / kaDAraH piGgalaH viSamadazanazca / kasa gatau / kasAraH hiMsraH / kAsRG zabdakutsAyAm / kAsAraH palvalam / mRjauk zuddhau / mArjAraH viDAlaH / kaJjiH sautraH / kaJjAraH kuzUlajAtiH yUpaH vyaJjanaM ca / kali shbdsNkhyaanyoH| kalAraH viSamarUpaH / mali dhAraNe / malAraH alasaH / malamivArA todo'syeti vA mlaarH| kaci bandhane / kacAraH apaneyaH tRnnbuspaaNsuvikaarH|| traH kAdiH // 406 // tR plavanataraNayorityasmAt kakArAdirAraH pratyayaH syAt / tarkAraH vRkssH| kRgo mAdizca / / 407 // karotermakArAdiH kakArAdizcAraH pratyayaH syAt / kAraH lohakAraH / karkAraH vRkSaH / tuSikuThibhyAM kit // 408 // AbhyAM kidAraH pratyayaH syAt / tupaMca tuSTau / tuSAraH himam / kuThiH sautraH / kuThAraH parazuH / ___ kamerata ucca // 409 kamUG kAntAvityasmAdAraH pratyayo'kArasya cokAraH / kumAraH mahAsena; abhraSTaH bAlazca / kaneH kovidakarbudakAJcanAzca // 410 // kanai dIptAvityasmAdAraH pratyayo'sya ca kovida karbuda kAJcana ityAdezAH syuH| kovidAraH karbudAraH kAzca. nArazca vRkssvishessaaH| dvArazRGgArazRGgArakalhArakAntArakedArakhAraDAdayaH // 411 // ete ArapatyayAntA nipAtyante / umbhata pUraNe dvAdezazca / dvAraM dvAH / zrayatestAlavyAdiH zRGgazca / zRGgAraH rasavizeSaH vidagdhatA ca / bhRgo bhRGga ca / bhRGgAraH hstimukhaakaarglntikaa| kalehazca svarAtparaH / kahAraH utplvishessH| kamesto'nto dIrghazca / kAntAramaraNyam / kadeH sautrasyAta eca / kedAraH vmH| khanerDicca / khArI caturdoNam / khAraDiti TakAro ngyrthH| AdigrahaNAt zizumArAdayo bhavanti / madimandicandipadikhadisahivahikRmRbhya iraH // 412 // ebhya iraH Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [kadante 792 sihaimabRhatpakriyA. pratyayaH syAt / madaic harSe / madirA surA / maduG stutyAdau / mandiraM vezma nagaraM ca / cadu diiptyaahaadnyoH| candiraH candramAH hastI ca / candiraM candrikAvat jalaM ca / padic gatau / padiraH maargH| khada hiMsAyAm / khadiraH vRkSavizeSaH / Sahi marSaNe / sahiraH prvtH| vahIM praapnne| vahiraH bliivrdH| kuMk zabde / kaviraH akSikoNaH / gatau / sariraM jalam / latve salilam / zavazaricAtaH // 413 // AbhyAmiraH pratyayo'kArasya cekAraH / zava gatau taalvyaadiH| zibiraM sainysNniveshH| zaza plutigtau| ziziraM zItalam Rtuzca / ___ antheH zith ca // 414 // zrathuG zaithilye ityasmAdiraH pratyayo'sya ca zitha ityAdezaH syAt / zithiraM zlatham / latve zithilam / ____ azarNit // 415 // aznAteraznotervA NidiraH pratyayaH syAt / AziraH viSNuH Adityazca / pAziraH bvaashii| zuSISibandhirudhirucimucimuhimihitimimudikhidicchiAdabhidisthAbhyaH kit // 416 / / ebhyaH kidiraH pratyayaH syAt / zuSaMca shossnne| zuSiraM chidram / ipat icchAyAm / iSiraM tRNam / ipiraH agniH AhAraH kSipaH sevyazca / bandhaMz bandhane / badhiraH zrutivikalaH / rudhUpI aavrnne| rudhiraM dvitIyo dhAtuH / ruci abhiprItyAM ca / ruciraM dayitaM dIptimacca / mucchaMtI mokSaNe / muciraH dharmaH sUryaH meghazca / muhauca vaicitye / muhiraH kandarpaH sUryazca / muhiraM tmH| mihaM secane / mihiraH meghaH sUryazca / mihiraM toyam / timac ArdrabhAve / timiraM tamaH toyaM rogazca kazcit / mudi harSe / mudiraH meghaH sUryazca / khidaMt parighAte / khidiraH trAsaH taskarazca / chidrUpI dvaidhIkaraNe / chidiraH unduraH agnizca / chidiraM zastram / bhidrUpI vidAraNe / bhidiraH azaniH bhedazca / SThAM gatinivRttau / sthiraH aclH| sthavirapiThirasphirAjirAdayaH // 417 // ete kidirapatyayAntA nipAtyante / tiSThateo'nto isvazca / sthaviraH vRddhaH / pacaterata itvaM Thazca / piThiraM sAdhanabhANDam / piThervA rUpam / sphAyaterDiMca / sphiraH sphAraH vRddhizca / ajevIbhAvAbhAvazca / ajiram aGgaNaM nagaraM devaH vezma c| AdigrahaNAdanye'pi / kRzRpapUgmaJjikuTikATapaTikANDizauNDihiMsibhya IraH // 418 // ebhya IrA pratyayaH syAt / kRta vikSepe / karIraH vanaspativizeSaH vaMzAyaGkarazca / Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ upAdiprakaraNam ] . siddhahaimabRhatprakriyA. zRz hiMsAyAm / zarIraM vapuH / pRz paalnpuurnnyoH| parIraM balaM lAGgalamukhaM ca / pUgA pavane / pavIraM raGgasthAnaM phalaM pavitraM bIjAvapanaM ca / maJjiH sautraH / maJjIraM nUpuraH / kuTat kauttilye| kuTIram AlayaH karkaTaka: candrAzrayarAzizca / koTIraM mukuTaH / vAhulakAd guNaH / kaTe vrssaavrnnyoH| kaTIraM janapadaH jaghanaM jalaM ca / paTa gatau / paToraH kandarpaH / paTIraM kArmukaM sphik ca / kaDu made / kaNDIraM haritakam / zauNDa garne / zauNDIraH garvitaH sattvavAn tIkSNazca / hisupa hiMsAyAm / hiMsIraH zvApadaH hiMsrazca / ghasivazipuTikurikulikAbhyaH kit // 419 // ebhyaH kidIraH pratyayaH syAt / ghaslaM adane / kSIraM dugdhaM meghazca / vazak kAntau / uzIraM vIraNImUlam / puTat saMzleSaNe / puTIraH kUrmaH / kurat zabde / kurIraM maithunaM vezma c| kurIraH mAlAvizeSaH kambalazca / kula bandhusaMstyAnayoH / kulIraH karkaTaH / kai zabde / kIraH zukaH kAzmIrakazca / kazermo'ntazca // 420 // kaza zabde ityasmAt tAlavyAntAdIraH pratyayo mazcAntaH syAt / kazmIrA jnpdH| vanivapibhyAM Nit // 421 // AbhyAM NidIraH pratyayaH syAt / vana bhaktau / vAnIra: vetasaH / DuvapI bIjasantAne / vApIraH meghaH amoghaH niSpattiH kSetraM c| jmbiiraabhiirgbhiirgmbhiirkumbhiirbhddiirbhnnddiirddinnddiirkirmiiraadyH||422|| ete IrapratyayAntA nipAtyante / janeo'ntazca / jambIraH vRkssvishessH| Amoterbhazca / AbhIraH zUdrajAtiH / mamerbhaH svarAnnastu vA / gabhIraH agAdhaH acapalazca / gambhIraH sa eva / skumbheH sautrAt salopazca / kumbhIraH jlcrH| bhaDuG paribhASaNe / asya naluk ca vA / bhaDIraH bhaNDIrazca yoddhavacane / DIDo Dit dvitvaM pUrvasya no'ntazca / DiNDIra: phenH| kirateo'ntazca / kirmIraH krburH| AdigrahaNAt tUNIranAsIramandIrakaravIrAdayo bhavanti / vAzyasivAsimasimathyundimandicaticajhyatikacikibandhibhya urH||423|| ebhya uraH pratyayaH syAt / vAzic zabde / vAzuraH zakuniH gardabhazca / vAzurA rAtriH / asUca kSepaNe / asuraH dAnavaH / vAsaN upasevAyAm / vAmurA rAtriH masurA ca / masaica parimANe / masurA paNyastrI / mamuraM carmAsanaM dhAnya 100 Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 794 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante vizeSazca / mathe viloDane / mathurA nagarI / undaipa kledane / unduraH muSikaH / maduG stutyAdau / mandurA vAjizAlA / catega yaacne| caturaH vidgdhH| caGkiH sautrH| caGkati ceSTate caGkaraH rathaH anavasthitazca / akuG lkssnne| aGkuG parohaH tarupatAnabhedazca / ghaJyupasargasya bahulamiti bahulavacanAd dIrgha angkrH| karva gatau / karburaH zabalaH / caki tRptipratighAtayoH / cakuraH dazanaH / bandhaMz bndhne| bandhuraH manojJaH nmrshc| maDrenaluk voccAsya // 424 // makuG maNDana ityasmAduraH pratyayo nakArasya luk akArasya cokAro vA / mukuraH AdarzaH mukulaM ca / makuraH AdarzaH kalkaH bAlapuSpaM ca / vidheH kit // 425 // vidhat vidhAne ityasmAt kiduraH pratyayaH syAt / vidhuraM vaizasam / zvazurakukunduradarduranicurapracuracikurakukurakukurakurkurazakuranUpuraniSThuvithuramadguravAgurAdayaH // 426 ||ete kidurapratyayAntA nipAtyante / AzupUrvAt zupUrvAdvA aznoteraznAtervA AkAralopazca / zvazuraH jampatyoH pitA / kupUrvAt skuduG ApravaNe ityasmAt saluk ca / kukundurau nitambakUpau / pRNAterdo'ntazca / darduraH maNDUkaH meghazca / nipUrvAt prapUrvAt cinoteH caratervA Dicca / nicuraH taruvizeSaH / latve niculaH / pracuraM prAyaH / cakericcAsya / cikuraM yuvatInAmIpanimIlitamakSi / cikurAH kezAH / kukeH ko'nto vA / kukuraH yAdavaH / kukkuraH zvA / kiraH kur ko'ntazca / kurkuraH zvA / zRz hiMsAyAM guNaH ko'ntazca / zarkurastaruNaH / yat stavane po'ntazca / nUpuraH tulaakottiH| nipUrvAt tiSThateH niSThuraH krkshH| niSThuraM kAhalam / vyathevith ca / vyathate'smAjjanaH ityapAdAne'pi / vithuraH rAkSasaH / madivAtyo!'ntazca / madguraH mtsyvishessH| vAgurA mRgAnAyaH / AdigrahaNAnmanyaterdhazca / madhuraH rasavizeSa ityaadi| mImasipazikhATakhaDikharjikarjisarjikRpivallimaNDibhya UraH // 427 // ebhya UraH pratyayaH syAt / mIJc hiMsAyAm / mayUraH shikhii| mayAM rauti mayUra iti pRSodarAdiSu saMjJAzabdAnAmanekadhA vyutpatti lakSayati / masaic parimANe / masUraH avaradhAnyajAtiH carmAsanaM ca / paziH sautraH / pazyate gamyate iti pazUraH grAmaH / khaTa kaajhe| khaTUraH maNivizeSaH / khaDaNa bhede / khaDUraH khuralIsthAnam / Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 795 kharja mArjane ca / khajUraH vRkssvishessH| karja vyathane / karjUraH sa eva malinazca / sarja arjane / sarjUraH ahaH / kRpauG sAmarthye / karpUraH gandhadravyam / valli sNvrnne| vallUraH zuSkaM mAMsam / maDu bhUSAyAm / maNDUraH dhAtuvizeSaH / ___ mahikaNicaNyaNipalyalitalimalizalibhyo Nit // 428 // ebhyo NiduraH pratyaya: syAt / maha pUjAyAm / mAhUraH shailH| kaNa gatau / kAraH naagH| caNa hiMsAdAnayozca / cANUraH mallo viSNuhataH / aNa zabde / ANUraH grAmaH / pala gatau / pAlUraM nAma nagaramAndhrarAjye / alI bhUSaNAdau / AlUraH viTaH / talaNa prati. SThAyAm / tAlUraH jlaavrtH| mali dhaarnne| mAlUraH dAnavaH vilvazca / zala gatau / zAlUraH drdurH| sthAviDeH kit // 429 // AbhyAM kiduraH pratyayaH syAt / SThAM gtinivRttau| sthUraH baTharaH uccazca / sthUrA javApadezaH / viDa Akroze / viDUraH bAlavAye graamH| sindUrakaccUMrapattUradhuttUrAdayaH // 430 // ete UrapratyayAntA nipAtyante / syandeH sinda ca / sindUraM cInapiSTam / karotezvo'ntazca / karcuraH aussdhvishessH| patesto'ntazca / pattUraM gandhadravyam / dhuvo dviruktasto'nto iskhazca / dhuttUra unmttkH| dadhAterdhattUra ityanye / AdigrahaNAt kastUrahArahUrAdayo bhavanti / kugupatikathikuthikaThikuThikuTigaDiguDimudimUlidaMzibhyaH keraH // 431 // ebhyaH kideraH pratyayaH syAt / kuMG shbde| kuberaH dhanadaH / guMta purISotsarge ! guveraM yuddham / patla gatau / pateraH pakSI pavanazca / kathaNa vAkyaprabandhe / katheraH kathakaH kuhakaH zakuntazca / kuthac pUtibhAve / kuraH shiddaakiisNbhaarH| kaTha kRcchrajIvane / kaTheraH daridraH / kuThiH sautraH / kuTheraH niHsRtasAraH arjakazca / kuTata kauTilye / kuTeraH zaThaH / gaDa secane / gaDeraH meghaH prasravaNazIlazca / guData rakSAyAm / guDeraH rAjA paNyaM ca bAlabhakSyam / mudi harSe / muderaH muurkhH| mUla pratiSThAyAm / mUleraH vanaspatiH / mUleraM paNyam / daMzaM dazane / dazeraH sarpaH sArameyaH janapadazca / zaterAdayaH // 432 // zaterAdayaH zabdAH keramatyayAntA nipAtyante / zalaM zAtane tazca / zateraH vAyuH tussaarshc| AdigrahaNAt gudherazRGgaveranAlikerAdayo bhvnti| ____kaThicakisahibhya oraH // 433 / / ebhya oraH pratyayaH syAt / kaTha kRcchrajIvane / kaThoraH amRduH ciraMtanazca / caki tRptau ca / cakoraH pakSivizeSaH parvata Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 796 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante vizeSazca / pahi marSaNe / sahoraH viSNuH parvatazca / koracoramorakizoraghorahorAdorAdayaH // 434 // korAdayaH zabdA orapratyayAntA nipAtyante / kAyatezcaratemriyatezca Dit / koraH bAlapuSpam / coraH tskrH| moraH mayUraH / kRzericopAntyasya / kizoraH taruNaH bAlAzvazca / hanterDit ghazca / ghoraM kaSTam / hRga haraNe / horA nimittavAdinAM cakrarekhA / DudAMgk dAne, doc chedane vA / doraH kaTisUtraM tantuguNazca / AdigrahaNAdanye'pi / kizavabhyaH karaH // 435 // ebhyaH karaH pratyayaH syAta / kiH sautraH / kekaraH vakradRSTiH / zRz hiMsAyAm / zarkarA matsyaNDikAdiH karkazaH kSudrapASANAvayavazca / vRgaTa varaNe / varkaraH chAgazizuH / sUpuSibhyAM kit // 436 // AbhyAM kit karaH pratyayaH syAt / pt prernne| sUkaraH varAhaH / puS puSTau / puSkaraM padmaM tUryamukhaM hastihastAgram AkAzaM murajaH tIrthanAma ca / ___anikAbhyAM trH||437|| AbhyAM taraH pratyayaH syAt / anaka prANane / antaraM bahiryogopasaMvyAnayoH chidramadhyavirahavizeSeSu ca / ke zande / kAtaraH bhiiruH| iNpUbhyAM kit // 438 // AbhyAM kit taraH pratyayaH syAt / iMNk gatau / itaraH nirdiSTapratiyogI / pUgaz pavane / pUtaraH jljntuH| mAjyajimAmadyazovasikibhyaH saraH // 439 / ebhyaH saraH pratyayaH syAt / mIJca hiMsAyAm / mesaraH varNavizeSaH / jiM abhibhve| jesaraH zUraH / aja kSepaNe ca / vesaraH ashvtrH| visRga gatAvityasya vA jaTharetyAdi nipAtanAdare rUpam / mAMka mAne / mAsaraH AyAmaH / madec harSe / matsaraH krodhvishessH| azauTi vyaaptau| akSaraM varNaH mokSapadam AkAzaM ca / akServA are rUpam / vasaM nivAse / vatsaraH saMvatsaraH parivatsaraH anuvatsaraH anusaMvatsaraH vivatsaraH udvatsaraH varSAbhidhAnAni / iDA mAnena vasantyatra kAlAvayavA iti iDsaMvatsaraH, iDayA mAnena vasantyatreti iDAvatsaraH varSavizeSAbhidhAne / parivatsarAdInyapi varNavizeSA. bhidhAnAnItyeke / ki ityadAdau smaranti / kesaraH siMhasaTaH puSpAvayavaH bakulazca / bAhulakAna Satvam / kRdhUtanyuSibhyaH kit // 440 // ebhyaH kit saraH pratyaya: syAt / DukaMga krnne| kasaraH kRsarA vA vilepikAvizeSaH varNavizeSazca / dhUta vidhUnane / Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 797 uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. dhUsaraH bhinnavarNaH vAyuH dhAnyavizeSazca / tanUyI vistaare| tasaraH kauzeyasUtram / Rpait gatau / RkSaraH kaNTakaH Rtvik ca / RkSarA toydhaaraa|| kRgazagcatiTikaTiniSadibhyo varaT // 441 // ebhyaSTidvaraH pratyayaH syAt / kRta vikSepe / karvaraH vyAghraH viSkiraH aJjalizca / karvarI bhUmiH zivA ca / gRt nigaraNe / garvaraH ahaMkAraH mahiSazca / garvaro mahiSI saMdhyA ca / R hiMsAyAm / zarvaraH sAyAhnaH rudraH hiMsrazca / zarvaraM tamaH annaM ca / zarvarI rAtriH / dRz vidAraNe / darvaraM vanam / darvarI sevA / vRgaTa varaNe / varvaraH kAmaH candanaM kezavizeSaH lubdhakazca / varvarI nadI bhAryA ca / catega yAcane / catvaraM catuSpathamaraNyaM ca / catvarI rathyA devatA vedizca / khaTa kALe / khaTTuraM rasasaMkIrNazAkapAkaH / kaTe varSAvaraNayoH / kaTvaraH vyAlAzvaH / kaTvarI dadhivikAraH / Sadla vizaraNAdau nipUrvaH / niSadvadaH kardama vanhiH karmakaraH kandarpaH indrazca / niSadvaramAsanam / niSadvarI prapA rAtriH pramadA indrANI ca / __aznoterIcAdeH // 442 // azauTi vyAptAvityasmAdvaraT pratyaya IkArazcAdeH / IzvaraH vibhuH / IzvarI strii| nImIkutucerdIrghazca // 443 // ebhyo varaT pratyayaH syAt dIrghazcaiSAm / NIMg pApaNe / nIvaraH puruSakAraH / mIMgz hiMsAyAm / mIvaraH hiMsraH samudrazca / kuMG zabde / kUvaraH rathAvayavaH / tuk vRttyAdiSu / tUvaraH mandazmazruH ajananIkazca / ciMnT cayane / cIvaraM munijanavAsaH niHsAraM kanthA ca / tiivrdhiivrpiivrchitvrchtvrgddvrophrsNyrodumbraadyH||444|| ete varaTpratyayAntA nipAtyante / timyatestI ca, tIvatervA're tIvaraM jalaM vyaJjanaM ca / dhyAyate/ ca / dhIvaraH kaivartaH / pyAyaH pyaiDo vA pI ca piivteaa'rH| pIvaraH mAMsalaH / chinattestaH kicca / chittvaraH zaThaH jarjaraH piTakazca / chAdeNiluki haskhazca / chakharaH nirbhasakaH nikuJjazca / chatvaraM kuDyahInaM gRhaM zayanapacchadaH chadizca / guheraccotaH / gahvaraM gahanaM mahAvilaM bhayAnakaM pratyantadezazca / upapUrvAt ho vAderluk ca / upataraM saMdhiH samIpaM rahaHsthAnaM ca / sampUrvAdyamerdazca / saMyadvaraH raNaH saMyamI nRpazca / undeH kidumcAntaH / udumbaraH vRkssvishessH| AdigrahaNAt umbarazambarAdayo bhavanti / kaDerevarAGgarau // 445 // kaDat made ityasmAt evara aGgara iti pratyayau Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [kRdante 798 siddhahaimabRhatmakriyA. syAtAm / kaDevaraM mRtazarIram / latve-kalevaram / kaDaGgaraH vanaspatiH / braT // 446 // sarvadhAtubhyastraT pratyayaH syAt / chAdayatIti chatram chatrI vA dharmavAraNam / pAtIti pAtramUrjitaguNAdhAraH sAdhvAdiH / pAtrI bhAjanam / snAyateH snAtram , snAnam / rAjate iti rASTra deshH| ziSyate'nena zAstraM granthaH / amUc kSepaNe / astraM dhnuH| jibhRmRbhrasjigaminaminazyasihaniviSerdRddhizca // 447 // ebhyastraT pratyayo vRddhizcaiSAM syAta / jiM abhibhave / jaitraH jayanazIlaH / jaitraM dyUtam / TuDubhuMgka poSaNe ca / bhAtrai poSaH yazca bhRti gRhIkhA vahati / saM gatau / sAtraH aalyH| bhrasnIt pAke / bhrASTram ambarISam / gamlaM gtau| gAntraM manaH zarIraM lokazca / NamaM prahatve / nAntraM ziraH zAkhA vaicitryaM ca / nazauca adarzane / nazo dhuTIti no'ntaH / nASTA yAtudhAnAH / aznoteraznAtervA ASTam AkAzaH razmizca / hanaMka hiMsAgatyoH / hAntraM rakSaH yuddhaM vadhazca / viSlaMkI vyaaptau| vaiSTaH viSNuH vAyuzca / vaiSTuM yakRt tridivaM vezma c| divedhI ca // 448 // dIvyatestraT pratyayo dyau caasyaadeshH| dyautraM tridivaM jyotiH vimAnaM pramANaM pratodazca / sUmUkhanyuSibhyaH kit // 449 // ebhyaH kit traT pratyayaH syAt / pada prernne| mUtraM tantuH zAstraM ca / mUG bandhane / mUtraM prasrAvaH / khanUg avadAraNe / khAtraM kUrdAlaH naDAkaM grAmAdhAnamRt caurakRtaM ca chidram / uSU dAhe / uSTraH krmelkH| strI // 450 // syate: sUteH styAyatestRNAtervA traT syAt Dicca / strI yoSit / hupaamaashruvsibhsiguviipcivcidhRymymimnitnisdichaadikssikssdilupiptidhuubhystrH||451|| ebhyastraH pratyayaH syAt / huMk daanaadnyoH| hotraM havanaM hotrA RcaH / yAMka praapnne| yAtrA prasthAnaM yApanam utsavazca / mAk mAne / mAtrA pramANaM kAlavizeSaH stokaH gaNanA ca / zrRMT zravaNe / zrotraM karNaH / vasik AcchAdane / vastraM vAsaH / bhasiM juhotyAdau smaranti / bhastrA carmamayamAvapanam udaraM ca / guMga zabde / gotraH parvataH / gotrA pRthvI / gotram anvavAyaH / vIMka prajanAdau / vetraM viirudvishessH| DupacIe pAke / paktraM piTharaM gAI patyaM ca / vacaMka bhASaNe / vaktram AsyaM chandojAtizca / dhRGt sthAne ca / dhatra: dharmaH vRkSaH ravizca / dhatra nabhaH gRhasUtraM ca / dharnA dyauH / yamUM uparame / yantraM zarIrasandhAnam araghaTTAdi Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 799 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. ca / ama gatau / antraM purItat / maniMca jJAne / mantraH chandaH / tanUyI vistAre / tantraM prasAritAstantavaH zAkhaM samUhaH kuTumbaM c| palaM vishrnnaadau| satraM yajJaH sadaH dAnaM chadma yAgavizeSazca / chadaNa sNvrnne| chAdayatIti chAtraH zikSakaH / kSita nivAsagatyoH / kSetraM karSaNabhUmiH bhAryA zarIramAkAzaM ca / kSada saMvaraNe sautraH / kSatraM rAjabIjam / luplaMtI chedane / lotram apahRtaM dravyam / patla gatau / patraM parNa yAnaM ca / dhRg kampane / dhotraM rjjuH| zvitervazca mo vA // 452 // vitAG varNe ityasmAt traH pratyayo vakArasya ca makAro vA / zmetraM zvetraM ca rogau| ____ gamerA ca // 453 // gamlaM gatAvityasmAt traH pratyaya AkArazcAntAdezaH / gAtraM zarIram / gAtrA khaTvAvayavaH / cimidishNsibhyHkit||454||ebhyH kittraH pratyayaH syAt / ciMgT cayane / citram Azcaryam AlekhyaM varNazca / jimidAMca snehne| mitraM suhRt / amitraH shtruH| mitraH sUryaH / zaMsU stutau ca / zakhaM stotramAyudhaM ca / / ___ putraadyH||45|| putrAdayaH zabdAstrapratyayAntA nipAtyante / punAti pavate vA pitRpUtimiti putraH sutH| yadAhuH-'pUtIti narakasyAkhyA duHkhaM ca narakaM viduH' punnAmno narakAt trAyata iti vyutpattistu saMjJAzabdAnAmanekadhA vyAkhyAnaM lkssyti| AdigrahaNAdanye'pi / vRgnakSipacivacyaminamivapivadhiyajipatikaDibhyo'traH // 456 // ebhyo'traH pratyayaH syAt / gttvrnne| varatrA crmrjjuH| NakSa gatau / nakSatram ashvinyaadi| DupacIpa pAke / pacatraM randhanasthAlI / vacaM bhASaNe / vacatraM vacanam / ama gtau| amatraM bhAjanam / NamaM prahatve / namatraM karmAropakaraNam / TUvam udgiraNe / vamatraM prakSepaH / DuvapI bIjasantAne / vapatraM kSetram / badhi bandhane / badhatram AyudhaH vastraM viSaM zUrazca / yajI devapUjAdau / yajatraH yajvA / yajatramagnihotram / patla gatau / patatraM baha vAhanaM vyoma ca / kaDat mde| kaDanaM dArAH / latve-kalatraM dArA jaghanaM c| sovidaH kit // 457 // supUrvAd vidaH kidatraH pratyayaH syAt / suSTu vetti vindati vidyate vA suvidatraM kuTumbaM dhanaM maGgalaM ca / kRteH kRnta ca // 458 // kRtaic chedane ityasmAdatraH pratyayaH syatA asya ca Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ kRdante 800 siddhahaimabRhatmakriyA. kRntAdezaH / kRntatraH mazakaH / kRntatraM chedanaM lAGgalAgraM ca / bandhivahikaTyazyAdibhya itraH // 459 // ebhya itraH pratyayaH syAt / bandhaMza bandhane / bandhitraM mnthH| vahIM prApaNe / vahitaM vAhanaM vahanaM ca / kaTe varSAvaraNayoH / kaTitraM lekhyacarma / azauTi vyAptI azatha bhojane vaa| azitraM razmiH haviH agniH annapAnaM ca / AdigrahaNAt lunAteH lavitraM karmadravyam / punAteH pavitraM maGgalyam / bhaTateH bhaTitraM zUle pakamAMsam / kaDateH kaDinaM kaTitrameva / amateH amitrAripuH ityAdi / bhUgavadicaribhyo Nit // 460 // ebhyo NiditraH pratyayaH syAt / bhU sattAyAm / bhAvitraM trailokyaM nidhAnaM bhadraM ca / gRt nigaraNe / gAritraM namaH annapAnam Azcarya ca / vada vyaktAyAM vAci / vAditram Atodyam / cara bhakSaNe ca / cAritraM vRttaM sthitybhedshc| tanitRlApAtrAdibhya utrH|| 461 // ebhya utraH pratyayaH syAt / tanayI vistAre / tanutraM kavacam / ta plvntrnnyoH| tarutraM plavaH ghAsahArI ca / lAMka AdAne / lotram apahRtadravyam / pAM pAne / potraM halamUkarayormukham / traiG pAlane / trotramabhayakriyA / AdigrahaNAt vRNoteH varutram abhipretamityAdayaH / zAmAzyAzakyambyamibhyo laH // 462 // ebhyo laH pratyayaH syAt / zoMca tkssnne| zAlA sbhaa| mAMka mAne / mAlA sak / zyaG gatau / zyAlaH ptniibhraataa| zaklaMTa zaktau / zaklaH manojJadarzanaH madhuravAk zaktazca / abuGa zabde, ama gatau / amblaH amlazca rsH|| zukazImUbhyaH kit // 463 // ebhyaH kina laH pratyayaH syAt / zuka gtau| zuklaH sito vrnnH| zIka svapne / zIlaM svabhAvaHvrataM dharmaH samAdhizca / mUG bndhne| mUlam vRkSapAdAvayavaH AdiH hetuzca / bhillAcchabhallasauvidallAdayaH // 464 // bhillAdayaH zabdAH killapratyayAntA nipAtyante / bhiderlazca / bhillaH antyajAtiH / acchapUrvAt bhaleH acchabhallaH RkSaH / supUrvAd videralo'ntaH sozca dRddhiH / sauvidallaH knycukii| AdigrahaNAdallapallIrallAdayo'pi bhavanti / mRdikandikuNDimaNDimaNipaTipATizakikeTadevRkamiyamizalikalipaligudhvazcicazcicapivahidihikuhitRmRpizitusikusyanidrameralaH // Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. // 46 // ebhyo'laH pratyayaH syAt / mRdkSode / mardalaH murajaH / kadu rodanAhAnayoH / kandalaH prarohaH / kuDuG daahe| kuNDalaM karNAbharaNam / maDu bhUSAyAm / maNDalaM dezaH parivArazca / magu gatau / maGgalaM zubham / paTa gatau / paTalaM chadiH samUhaH AvapanaM netrarogazca / NyantAta-pATalaH vrnnH| zaklaMTa zaktau / zakalaM mittamasAraM ca / keTaG secane / kevalaM paripUrNa jJAnam asahAyaM ca / deG devane / devalaH RSiH devatrAtaH krIDanazca / kamUG kAntau ! kamalaM padmam / NiGi kAmalo netrrogH| yamUM uprme| yamalaM yugmam / zala gatau / zalalaM zedhAGgaruhazaGkaH / kali zabdasaMkhyAnayoH / kalalaM garbhaprathamAvasthA / pala gtau| palalaM bhRSTatilAtasIcUrNam / guMG zabde / gavalaH mahiSaH / dhRgz kampane / dhavala: *vetaH / aJcU gatau ca / aJcalaH vstraantH| caccU gatau / caJcalaH asthiraH / capa sAntvane / capala; sa eva / vahIM prApaNe / vahalaM sAndram / dihIMka lepe / dehalI dvArAdhaHpaTTaH / kuhaNi vismApane / kohalaH bharataputraH / bAhulakAd gunnH| tRplvntrnnyoH| taralaH adhIraH hAramadhyamaNizca / gatau-saralaH akuTilaH vRkSavizeSazca / pizat avayave / pezalaH mnojnyH| tusa shbde| tosalAH janapadaH / kusac zleSe / kosalAH janapadaH / anaka pANane / anala: agniH / drama gatau / dramalaM jalam / nahilaGgerdIrghazca // 466 / / AbhyAmalaH pratyayo'nayozca dIrghaH syAt / haNIMca bandhane / nAhalaH mlecchaH / lagu gatau / lAGgalaM halam / / Rjaneo'ntazca // 467 // AbhyAmalaH pratyayo gakArazcAntaH syAt / kaMka gatau / argalA parighaH / janaici prAdurbhAve / jaGgalaM nirjalo dezaH / tRpivapikupikuzikuTivRSimusibhyaH kit // 468 // ebhyaH kidalaH pratyayaH syAt / tRpauca pItau / tRpalA latA / tRpalaM zuSkaparNa zuSkatRNaM ca / DuvapI bIjasantAne / upala: pASANaH / kupaca kope| kupalaH pravAlaH / kuzaca zleSaNe / kuzalaH medhAvI / kuzalam Arogyam / kuTat kauTilye / kuTalaH RSiH / vRSa secane / vRSalaH daasjaatiH| musac khaNDane / musalam avahananam / korvA // 469 // kuMGa zabde ityasmAdalaH pratyayaH sa ca kidvA / kuvalaM badaram / kuvalI kSudrabadarI / kavalaH grAsaH / zameva ca vA / 470 // zamUca upazame ityasmAdala: pratyayo makArasya ca bakAro vA / zabalaH kalmASaH / zamalaM purISaM duritaM ca / 101 Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 802 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante choDaggAdirvA // 471 // choMc chedane ityasmAt kidalaH pratyayaH sa ca DagAdirgAdizca vA / chagalaH chaagH| chAgalaH RSiH / chalaM vcnvighaato'rthviklpopptyaa| mRjivanyAhanibhyo Dit // 472 / / ebhyo DidalaH pratyayaH syAt / mRjauka shuddhau| malaM bAhyaM rajaH antardoSazca / khanUga avadAraNe / khalaH dujenaH niSpIDitarasaM piNyAkAdi / khalaM ssygrhnnbhuumiH| hanaM hiMsAgatyoH aangpuurvH| AhalaH viSANaM nakharazca / stho vA // 473 // tiSThateralaH pratyayaH sa ca DidvA / sthalaM pradezavizeSaH / sthAlaM bhAjanam / murlorlvirlkerlkpijlkjlejlkomlbhRmlsiNhlkaahlshuuklpaaklyuglbhglvidlkuntlotplaadyH!!474|| ete'lapratyayAntA nipAtyante / murmyuyorvalopaH kicca / muralAH janapadaH / uralaH utkttH| vipUrvAd rameDiMcca / viralaH asNhtH| kiraH ker ca / keralAH janapadaH / kamperiJjo'nto nalopazca / kapiJjalaH gaurtittiriH| kapISo|'nto jazca / kajjalaM maSI / ijjala: vRkSavizeSaH / kamerata occa / komalaM mRdu / bhrame ma ca / bhRmala: vAyuH kRmijaatith| bhRmalaM cakram / hiMserAdhantaviparyayazca / siMhalAH janapadaH / kaNe) dIrghazca / kAhalaH avyaktavAk / kAhalA vaacvishessH| zakerUcAsya / zUkalaH azvAdhamaH / paceH pAk ca / pAkala: hastijvaraH / yujeH kit ga ca / yugalaM yugmam / bhAteo'nto iskhazca / bhagalaH muniH| vindenalopazca / vidalaM veNudalam / kanerata ut to'ntazca / kuntalAH janapadaH kezAzca / utpUrvAt pibateIsvazca / utpalaM padmam / AdigrahaNAt suvarcalAmudgalapudgalAdayo bhavanti / RkRmRvRtanitamicaSicapikapikIlipalibalipazcimaGgigaNDimaNDicaNDitaNDipiNDinandinadizakibhya AlaH // 475 // ebhya AlaH pratyayaH syAt / Rk gtau| arAlaM vakram / DukuMga karaNe / karAlam uccam / mRt praanntyaage| marAlaH haMsaH mahA~zca / gaTa varaNe / varAlaH vadAnyaH / tanUyI vistaare| tanAlaM jlaashyH| tamUca kAGkhAyAm / tamAla: vRkSaH vyAlazca / caSI bhakSaNe / capAlaM yajJadravyam / kapiH sautrH| kapAlaM ghaTAdyavayavaH ziro'sthi c| kIla banthe / kIlAlaM madyaM jalamamRk c| pala gatau / palAlam akaNo vriihyaadiH| bala prANanadhA Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. nyAvarodhayoH / balAlaH vaayuH| pacuGa vyktiikrnne| paJcAlaH RSiH rAjA c| paJcAlA janapadaH / magu gatau / maGgAlaH deshH| gaDu vadanaikadeze / gaNDAlaH mattahastI / maha bhUSAyAm / maNDAlaH RSiH rAjA ca / caDuG kope| caNDAlaH zvapacaH / __'akRtajJamakAryajJaM dIrgharoSamanArjavam / caturo viddhi caNDAlAn janmanA ceti paJcamam // 1 // taDuG AghAte / taNDAlaH kSupaH / piDuG saMghAte / piNDAlaH kandajAtiH / Tunadu samRddhau / nandAlaH rAjA / Nada avyakte zabde / nadAlaH nAdavAn / zaklaMT zaktau / zakAlAH janapadaH mUrkhadhanI ca / kUlipilivizibiDimRDikuNipIprIbhyaH kit // 476 // ebhyaH kidAlaH pratyayaH syAt / kula bndhusNstyaanyoH| kulAlaH kumbhakAraH / pilata kSepe / pilAlaM zliSTam / vizaMt pravezane / vizAlaM vistIrNam / biDa Akroze / biDAlaH mArjAraH / latve bilAlaH sa eva / mRNat hiMsAyAm / mRNAlaM bisam / kuNata zabdopakaraNayoH / kuNAlaH kRtamAlaH kaTavizeSazca / kuNAlaM nagaraM kaThinaM ca / pIca pAne / piyAlaH vRkSaH / piyAlaM zAkaM vIrucca / mIJca prItau / priyAlaH piyaalH| bhajeH kagau ca // 477 // bhajI sevAyAmityasmAt kidAlaH pratyayaH kagau cAntAdezau syAtAm / bhakAlam bhagAlaM / ubhayaM kapAlam / sarteo'ntazca // 478 // saM gatAvityasmAt kidAlaH pratyayaH syAd gazcAntaH / sRgAlaH kroSTA / / patikalUbhyo Nit // 479 / / ebhyo NidAlaH pratyayaH syAt / patala gatau / pAtAlaM rasAtalam / ikaMga karaNe / kArAlaM lepadravyam / lUgz chedane / lAvAlaH uddntH| caatvaalkkaalhintaalvetaaljmbaalshbdaalmmaaptaalaadyH|480|| ete AlapratyayAntA nipAtyante / cateA'nto dIrghazca / cAtvAlaH yajJagataH / kaceH svarAnnontaH kazca / kaGkAlaH kalevaram / hiMsesta ca / hintAlaH vRkSavizeSaH / viyasto'nto guNazca / vetAlaH rajanIcaravizeSaH / janeo'ntazca / jambAlaH kardamaH zaivalaM ca / zamerRServA zabdabhAvazca / zabdAlaH shbdnshiilH| mavevalopo mAptazcAntaH / mamAptAlaH matiH snehaH putrAdiSu snehabandhanaM ca / AdizabdAcakra Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ kRdante 804 siddhahaimabRhatprakriyA. vAlakaravAlAlavAlAdayo bhavanti / kalyanimahidramijaTibhaTikuTicaNDizaNDituNDipiNDibhUkukibhya ilaH // 481 // ebhya ilaH pratyayaH syAt / kali zabdasaMkhyAnayoH / kalilaM gahanaM pApam AtmAdhiSThitaM ca zukrArtavam / anak prANane / anila: vAyuH / maha pUjAyAm / mahilA strI / drama gatau / dramilAH rAjyavAsinaH / jaTa jhaTa saMghAte / jaTilaH jaTAvAn / bhaTa bhRtau / bhaTilaH zvA sevakazca / kuTat kauttilye| kuTilaM vakram / caDuG kope / caNDilaHzvA krodhanaH nApitazca / zaDuGa rujAyAm / zaNDilaH RSiH / tuDuG toDane / tuNDilaH vAgajAlI / piDuG saMghAte / piNDilaH meghaH hiMsraH himaH gaNakazca / bhU sattAyAm / bhavila: muniH samarthaH gRhaM bahunetA ca / kuki AdAne / kokilaH parabhRtaH / bhaNDenaluka ca vA // 482 // bhaDuG paribhASaNe ityasmAt ilaH pratyayo nakArasya ca lugvA / bhaDila; RSiH pizAcaH zatruzca / bhaNDilaH zvA dUtaH RSizca / gupimithidhrubhyaH kit // 483 // ebhyaH kidilaH pratyayaH syAt / gupau rakSaNe / gupilaM gahanam / mizrRg medhAhiMsayoH / mithilA nagarI / dhru sthairye ca / dhruvilaH RssiH| sthaNDilakapilavicakilAdayaH // 484 // sthaNDilAdayaH zabdA ilapatyayAntA nipAtyante / sthaleH sthaND ca / sthaNDilaM atizayanavedikA / kabeH pa ca / kapilaH varNaH Rssishc| vicerako'ntazca / vicakila: mllikaavishessH| AdigrahaNAda gobhilanikumbhilAdayo bhavanti / hRSiticaTipaTizakizaGkitaNDimaGgyutkaNThibhya ulaH // 48 // ebhya ula; pratyayaH syAt / hRSaca tuSTau, hRSU alIke vaa| harSalaH harSavAn kAmI mRgazca / vRtU vartane / vartulaH vRttH| caTaNa bhede / caTulaH caJcalaH / paTa gatau / paTulaH vAgmI / zaklaMTa zaktau / zakulaH mtsyH| zakuG zaGkAyAm / zakulA krIDanazakuH bandhanabhANDam AyudhaM ca / taDuG tADane / taNDulo nistuSo vrIhyAdiH / magu gatau / maGgulaM nyAyApetam / kaThuG zoke utpUrvaH / utkaNThulaH utkaNThAvAn / - sthAvaGkibaMhibindibhyaH kinnaluk ca // 486 // ebhyaH kidulaH pratyayo nakArasya ca luk syAt / SThAM gatinivRttau / sthulaM paTakuTIvizeSaH / vakuG kauTilye / bakulaH kesaraH RSizca / bahuG vRddhau / bahulaM pracuram / bahula: prAsakaH kRSNapakSazca / Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam] siddhahaimabRhatpakriyA. bahulAH kRttikaaH| bahulA gauH / vidu avayave / vidulaH vetasaH / __ kumulatumulaniculavajulamajulapRthulavizaMsthulAGgulamukulazaSkulA. dayaH // 487 / / ete ulapratyayAntA nipAtyante / kamitamyorata ucca / kumulaM kusumaM hiraNyaM ca / kumulaH zizuH kAntazca / tumulaM vyAmizrayuddhaM saMkulaM ca / nijeH kiccazca / niculaH vaJjulaH / vajeH svarAno'ntazca / vajulaH niculaH / maJjiH sautraH / maJjulaM manojJam / prathe: pRth ca / pRthulaH vistIrNaH / vipUrvAt zaMsestho'ntazca / vizaMsthula; vygrH| ajege c| aGgulam aSTayavapramANam / muceH kit kazca / mukulaH avikasitapuSpam / zakeH kharAt po'ntazca / zaSkulI bhakSyavizeSaH karNAvayavazca / AdigrahaNAllakulavalgulAdayo bhavanti / piJjimaJjikaNDigaNDibalivadhivazcibhya uulH||488|| ebhyaH UlaH pratyayaH syAt / pijug hiMsAbaladAnaniketaneSu / pijUla; hastibandhanapAzaH rAziH kulapatizca / maJjiH sautraH / manjUlA mRdubhaassinnii| kaDuG made / kaNDUlaH aziSTo janaH / gaDu vadanaikadeze / gaNDUlaH kRmijAtiH / bala prANanadhAnyAvarodhayoH / balUlaH RSiH meghaH mAsazca / badhi bandhane / badhalaH hastI ghAtakaH rasAyanaM tantrakArazca / vaJciN pralambhane / vaJcUlaH hastI matsyamArapakSI ca / ___ tamevarvo'nto dIrghastu vA // 489 // tamUca kAGkSAyAmityasmAdUlaH pratyayo vo'ntazca syAd dIrghastu vaa| tAmbUlaM tambUlaM ubhayaM pUgapatracUrNasaMyogaH / kulipulikuzibhyaH kit / / 490 // ebhya UlaH pratyayaH syAt sa ca kit| kula bndhusNstyaanyoH| kulUlaH kRmijAtiH / pula mahattve / pulUlaH vRkSavizeSaH / kuzac *leSe / kuzUlaH kosstthH| dukuulkukuulbbbuullaalshaarduulaadyH||491|| dUkUlAdayaH zabdA UlapratyayAntA nipaatynte| dukyoH ko'ntazca / dUkUlaM kSaumaM vaasH| kukUlaM kaarosso'gniH| badheLa'nto vazca / babUlaH vRkSavizeSaH / laGgerdIrghazca / lAGgalaM vaaldhiH| zRNAte - 'nto vRddhizca / zArdUlaH vyAghraH / AdigrahaNAd mArjulakaJcUlAdayo bhavanti / maherelaH // 492 // maha pUjAyAmityasmAdelaH pratyayaH syAt / mahelA strii| kaTipaTikANDagaNDizakikapicAhibhya olaH // 493 // ebhya olaH pratyayaH syAt / kaTe varSAvaraNayoH / kaTolaH kaTavizeSaH vAdinavizeSazca / kaTolA oSadhiH / paTa gatau / paTolA vallIvizeSaH / kaDu made / kaNDolaH vidalabhAjana Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante vizeSaH / gaDu vadanaikadeze / gaNDolaH kRmivizeSaH / zaklaMTa zaktau / zakolaH zaktaH / kapiH sautraH / kapola: gnnddH| caha kalkane / caholaH upadravaH / __ grahyAGgyaH kit // 494 // graherAkArAntebhyazca dhAtubhyaH kidolaH pratyayaH syAt / grahIz upAdAne / gRholaH bAlizaH / kAyateH kolaH badarI varAhazca / gAyateH golaH vRttaakRtiH| golA godAvarI bAlaramaNakASThaM ca / pAteH polA tAlAkhyaM kapATabandhanaM parikhA ca / lAteH lolaH capalaH / dadAterdayatedhatervA dolA mekaNam / picholakallolakakkolamakolAdayaH // 495 // piJcholAdayaH zabdA oLapratyayAntA nipAtyante / pIDeH piLa ca / picholaH vAditravizeSaH / kaleo'ntazca / kallola UrmiH / kacimacyoH kAdiH / kakolI latAvizeSaH / makkolaH sudhAvizeSaH / AdigrahaNAdanye'pi / valipuSeH kalak // 496 // AbhyAM kit kalaH pratyayaH syAt / vali sNvrnne| valkalaM tarutvak / puSa puSTau / puSkalaM samagraM yuddhaM zobhanaM hiraNyaM dhAnyaM ca / migaH khalazcaicca // 497 // DumiMgT prekSaNe ityasmAt khalazcakArAt kalazca pratyaya ekArazcAntAdezaH syAt / mekhalA girinitambaH razanA ca / mekalaH narmadAprabhavo'driH / miga ekhavacanamAkhabAdhanArtham / no no'nto hrasvazca // 498 // zRz hiMsAyAmityasmAt khalaH pratyayo nakAro'nto isvazca syAt / zRGkhalA loharajjuH / zRGkhalaH zRGkhalaM baa| zamikamipalibhyo balaH // 499 // ebhyo balaH pratyayaH syAt / zambalaM pAtheyam / kamUG kAntau / kambalaH UrNApaTaH / pala gatau / palvalam akRtrimodakasthAnavizeSaH / tulvlelvlaadyH||500|| tulvalAdayaH zandA valapratyayAntA nipAtyante / tulIlyoNilugguNAbhAvazca / tulvala; RSiH, yasya taulvaliH putraH / ilvalaH asuro yo'gastyena jagdhaH matsyaH yUpazca / ilvalAH tisro mRgshirHshirstaaraaH| AdigrahaNAt zAlbalAdayo bhavanti / zIDastalakpAlavAlaNavalaNvalAH // 501 // zIDaka svapne ityasmAttalakpAlavAlaNvalaNvala ityete pratyayAH syuH / zItalamanuSNam / zepAlam / japAdisAt pasya ktve zevAlam , zaivAlam , zaivalam , zevalam , paJcakamapi jalamalavAci / Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6EE uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 807 rucikuTikuSikazizAliTubhyo malak // 502 // ebhyaH kinmalaH pratyayaH syAt / ruci abhiprItyAM ca / rukmalaM suvarNam / nyavAdikhAt kalam / kuTat kauTilye / kuTmalaM mukulam / kuSza niSkarSe / kuSmalaM tadeva bilaM ca / kaza zabde tAlavyAntaH / kazmalaM malinam / zAG zlAghAyAm / latve-zAlmalaH vRkssvishessH| gatau drumalaM jalaM vanaM c| kuzikAmabhyAM kulakumau ca // 503 // AbhyA malak pratyayaH syAt anayozca yathAsaMkhyaM kula kuma ityAdezau ca / kuzca zleSaNe / kulmalaM chedanam / kamRGa kAntau / kummalaM padmam / pateH salaH // 504 // patala gatAvityasmAt salaH pratyayaH syAt / patsalaH prahAraH goman AhArazca / laTikhaTikhalinalikaNyazausRzRgRdRpRzapizyAzAlApadihasINabhyo vaH // 505 // ebhyo vaH pratyayaH syAt / laTa bAlye / laTvA kSudracaTakA kusumbhaM ca / khaTa kALe / khavA zayanayantram / khala saMcaye ca / khalvaM nimnaM khalInaM ca / khalvA dRtiH| Nala gandhe / nalvaH bhuumaanvishessH| kaNa shbde| kaNvaH RssiH| kaNvaM pApam / azauTi vyAptau / azvaH turagaH / saM gatau / sarvaH zambhuH / sarvAdizca kRtsnArthe / zaza hiMsAyAm / zarvaH shmbhuH| kRta vikSepe / karvaH AkhuH samudraH niSpattikSetraM ca / gRt nigrnne| garvaH ahNkaarH| dRza vidaarnne| darvAH jnpdH| darvaH hiNsrH| pazu paalnpuurnnyoH| parvaH rudraH kANDaM ca / zapI Akroze / zapvaH aakroshH| zyaiG gatau / zyAvaH varNaH / zoMca takSaNe / zAvaH tiryagbAlaH / lAMka AdAne / lAvaH pkssijaatiH| padic gatau / padvaH rathaH vAyuH bhUkazca / isa zabde / drasvaH laghuH / iNk gatau / evaH kevalaH / evetyavadhAraNe nipAtazca / zIGApo hrasvazca vA // 506 // AbhyAM vaH pratyayo isvazca vaa| zIncha svapne / zivaM kSemaM sukhaM mokSapadaM ca / zivA hriitkii| zevaM dhanam / zevaH ajagaraH sukhakRcca / zevA pracalA nidrAvizeSaH mezca / Apla~T vyAptau / apvA devAyudham / ApvA vaayuH| urdha ca // 507 // urdi mAnakIDayozcetyasmAda vaH pratyayo dhkaarshcaantaadeshH| UrdhvaH udvA / urdhvamupari / Urdhva parastAt / gandherarcAntaH // 508 // gandhiNa ardane ityasmAd vaH pratyayo'r cAntaH Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 808 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante syAt / gandharvaH gAthakaH devavizeSazca / laSerliS ca vA // 509 // laSI kAntau ityasmAd vaH pratyayo'sya ca lie ityAdezo vA / liSvaH lampaTa; kAntaH dayitazca / laSvaH apatyam RSisthAnaM ca / salerNidvA // 510 // sala gatAvityasmAda vaH pratyayaH sa ca NidvA syAt / sAlvAH salvAzca janapadaH kSatriyAzca / nighRSyaSizrugRSikiNivizivilyavipRbhyaH kit // 511 // ebhyaH kidvaH pratyayaH syAt / ghRSU saMgharSe nipUrvaH-nighRSvaH anukUlaH suvarNanikaSopala: vAyuH kSurazca / iSan icchAyAm / iSvaH abhilaSitaH AcAryazca / iSvA aptysNttiH| RSait gatau / aSvaH ripuH hiMsrazca / rirvyaJjanAdeH kecidicchanti / riSvaH / muM gatau / savaH havanabhANDam / puSa dAhe / puSvA nivRttiH jalalavazca / kiNaH sautraH / kiNvaM surAbIjam / vizaMt pravezane / vizvaM jagat sarvAdi ca / bilat bhedane / bilvaH mAlUraH / ava rakSaNAdau / avetyavyayam / pRz pAlanapUraNayoH / pUrvaH dikAlanimittaH / __ namo bhuvo Dit // 512 // napUrvAd bhavaterDidvaH pratyayaH syAt / abhvam adbhutam / liharjiha ca // 513 // lihIMka AsvAdane ityasmAt vaH pratyayo'sya jiha ityAdezaH syAt / jihvA rasanA / prahvAhvAyaDvAsvacchevAgrIvAmIvAvvAdayaH // 514 // prahAdayaH zabdA vapratyayAntA nipAtyante / prapUrvasya hayateAdeApo yatatervA hAdezazca / prahaH prnntH| AvayaterAha ca / AhvA kaNThaH / yameryaservA hazca / yahA buddhiH / asyateralopazca / khaH AtmA AtmIyaM jJAtiH dhanaM ca / chayatechidervA chebhAvazca / chevA ucchittiH / granthategiratervA grIbhAvazca / griivaa| amerIccAnto dIrghazca vaa| amIvA bubhukSA / AmIvA vyAdhiH / minoteIrghazca / mIvA manaH udakaM ca / tadetatrayamapi tantreNAvRttyA vA nirdiSTam / avatervalopAbhAvazca / avvA mAtA / AdizabdAt pvAdayo bhavanti / vaDivATipelacANapaNipallivalleravaH // 51 // ebhyo'vaH pratyayaH syaat| vaDa AgrahaNe sautraH / vaDavA azvA / vaTa veSTane / vaTavA saiva / pela gatau / pelavaM niHsAram / caNa hiMsAdAnayozca / caNavaH avrdhaanyvishessH| paNi vyavahA Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. rastutyoH / paNavaH vAdyajAti; / palla gatau / pallavaH kisalayam / valli saMvaraNe / ballavaH gopH| mANivaserNit // 16 // AbhyAM NidavaH pratyayaH syAt / maNa zabde / mANavaH ziSyaH / vasaM nivAse / vAsavaH zakraH / malervA // 517 // mali dhAraNe ityasmAdavaH pratyayaH sa ca NidvA / mAlavAH janapadaH / malavaH daanvH| kitikuDikurimuristhAbhyaH kit // 518 // ebhyaH kidavaH pratyayaH syAt / kit nivAse / kitavaH dyUtakAraH / kuDat bAlye ca / kuDavaH mAnam / latve-kulavaH sa eva nAlIdvayaM ca / kurat zabde / kuravaH pusspvRkssjaatiH| murat saMveSTane / muravaH mAnavizeSaH vAghajAtizca / SThAM gatinivRttau / sthavaH ajaadRssH| kairavabhairavamutavakAraNDavAdInavAdayaH // 519 // kairavAdayaH zabdA avapratyayAntA nipAtyante / kRrabhRgoH kairabhairAvAdezau / kairavaMH kumudam / bhairavaH bhargaH bhayAnakazca / minotermut ca / mutavaH maanvishessH| kRgo'NDonto vRddhizca / kAraNDavaH jalapakSI / ApUrvAdIGo no'ntazca / AdInavaH doSaH / AdigrahaNAt kodravakoTavAdayo'pi bhavanti / zRNAterAvaH / / 520 // zRz hiMsAyAmityasmAdAvaH pratyayaH syAt / zarAvaH mllkH| pratharivaTa pRth ca // 521 // prathiS prakhyAne ityasmAdivaT pratyayo'sya ca pRth ityAdezaH syAt / pRthivI bhuuH| palisacerivaH // 522 // palaNa rakSaNe paci sevane ityAbhyAmivaH pratyayaH syAt / palivaH goptA / sacivaH sahAyaH / spRzeH zvaH pAr ca // 523 // spRzat saMsparze ityasmAt zvaH pratyayo'sya ca pArityAdezaH syAt / pArzva svAGgaM samIpaM ca / pArzvaH bhgvaaNstiirthkrH| kuDituDyaDeruvaH // 524 // ebhya uvaH pratyayaH syAt / kuDat bAlye ca / kuDuvaM prasRtahastamAnam / tuDat toDane / tuDuvam apaneyadravyam / aDa udyame / aDuvaH plavaH / nIviNdhyaipyApAdAmAbhyastvaH // 525 // ebhyastvaH pratyayaH syAt / NIMga prApaNe / netvaM dyAvApRthivyau candrazca / huMk daanaadnyoH| hotvaM yajamAnaH 102 Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimahatmakriyA. [ kRdante samudrazca / iMNk gatau / etvaM gamanaparam / dhya cintAyAm / dhyAtvaM brAhmaNaH / pyaG vRddhau / pyAtvaM brAhmaNaH samudraH netraM ca / pAM paane| pAtvaM pAtram / DudAMgk dAne / dAkhaH AyuktaH yajvA yajJazca / mAMka mAne / mAvam mameyadravyam / ___ kRjanyedhipAbhya itvaH // 526 // ebhya itaH pratyayaH syAt / DukaMga krnne| karitaH karaNazIlaH / janaici prAdurbhAve / janikhaH lokaH mAtApitarau dyAvApRthivyau ca / janitvaM kulam / edhi vRddhau| eghikhaH agniH samudraH zailazca / pAM pAne / petvaM taptabhUmipradezaH amRtaM netraM sukhaM mAnaM c| pAdAghamyamibhyaH zaH // 527 // ebhyaH zaH pratyayaH syAt / pAMk rakSaNe / pAzaH bandhanam / DudAMgk dAne / dAzaH kaivrtH| TuvamU uddirnne| vaMzaH veNuH / ama gatau / aMzaH bhaagH| kRbhRvRvanibhyaH kit // 528 // ezaH kit zaH pratyayaH syAt / DukaMga karaNe / kRzaH tanuH / gTa varaNe / dRzaM zRGgaveram mUlakaM lazunaM ca / TuDu,gk poSaNe ca / bhRzam atyartham / vana bhaktau / vazaH aayttH| korSA // 529 // kuMG zabde ityasmAt zaH pratyayaH sa ca kidvA syAt / kuzaH darbhaH / kozaH sAraM kuDmalaM c| klizaH ke ca // 530 // klizauz vivAdhane ityasmAt zaH pratyayo'sya ca ke ityAdezaH syAt / kezAH mrdhjaaH| urerazak // 531 // ura gatAvityasmAt sautrAdazak pratyayaH syAt / urazaH RssiH| kaleSTit // 532 // kali zabdasaMkhyAnayorityasmAt Tidazak pratyayaH syAt / kalazaH kumbhH| kalazI dadhimanthanabhAjanam / palerAzaH // 533 // pala gatAvityasmAdAzaH pratyayaH syAt / palAzaH brhmkssH| kanerIzcAtaH // 534 // kanai dIptyAdAvityasmAdAzaH pratyaya iikaarshcaakaarsy| kInAzaH karSakaH varNasaMkaraH kadaryazca / tathA-" lubdhaH kInAzaH syAt kInAzo'pyucyate kRtaghnazca / yo'nAti vA''mamAMsaM sa ca kInAzo yamazcaiva // 1 // kulikanikaNipalivaDibhyaH kizaH // 535 // ebhyaH kit izaH pratyayaH Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 811 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. syAt / kula bandhusaMstyAnayoH / kulizaM vajram / kanai dIptyAdau, kaNa zande / kanizaM kaNizaM ca sasyamaJjarI / pala gatau / palizaM yatra sthivA mRgA vyApAdyante / vaDa AgrahaNe, sautraH / baDizaM matsyavedhanam / baleNidvA // 536 / / bala prANanadhAnyAvarodhayorityasmAt kizaH pratyayA sa ca NidvA syAt / bAlizaH mUrkhaH / balizaH mUrkhaH / balizaM baDizam / tinizetizAdayaH // 537 // tinizAdayaH zabdAH kizamatyayAntA nipAtyante / tanerizcAtaH / tiniza; vRkSaH / iNasto'ntazca / itizaH gotrakRd RSiH / aadigrhnnaadnye'pi| __ masjyAGkibhyAmuzaH // 538 // AbhyAmuzaH pratyayaH syAt / TumasjoMda zuddhau / 'nyakrUdgameghAdayaH' iti gaH / madguzaH nakulaH / akuG lakSaNe / aDkuzaH sRNiH / ___artINabhyAM pizatazo // 539 // AbhyAM yathAsaMkhyaM piza taza ityeto pratyayau syAtAm / Rk gatau / arpizam ArdramAMsam bAlavatsAyA dugdhaM ca / iMNk gatau / etazaH azvaH RSiH vAyuH agniH arkazca / vRkRtRmIGmAbhyaH SaH // 540 / / ebhyaH SaH pratyayaH syAt / gTa varaNe / varSaH bhartA / varSa sNvtsrH| varSAH RtuH / kRt vikSepe / karSaH unmaanvishessH| tR plvntrnnyoH| tarSaH plavaH harSazca / mIJca hiMsAyAm / meSaH urbhrH| mAMka mAne / mASaH dhAnyavizeSaH hemaparimANaM ca / yorUcca vA // 541 // yuk mizraNa ityasmAt SaH pratyaya UkArazcAntAdezoM vaa| yUSaHpeyavizeSaH / yUSA chAyA / yoSA strii| ___ snupUsUmvarkalUbhyaH kit // 542 // svAdibhyo'rkapUrvAJca lunAteH kit SaH pratyayaH syAt / snuk prasravaNe / snuSA putravadhUH / pUgz pavane / pUSaH pavanabhANDaM zUrpAdi / pUt preraNe / sUpaH balam / mUG bandhane / mUSA lohakSaraNabhAjanam / lUgz chedane arkpuurvH| arkalUSaH RssiH| zliSeH ze ca // 543 // zlipaMca AliGgane ityasmAt SaH pratyayo'sya ca ze ityAdezaH syAt / zeSaH naagraajH| koraSaH // 544 // kuMDa zabde ityasmAdaSaH pratyayaH syAt / kavaSaH krodhI zabdakArazca / Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 812 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante yujalerASaH // 545 / / AbhyAmASaH pratyayaH syAt / yuk mizraNe / yavASaH durAlabhA / jala ghAtye / jalApaM jalam / ___ ariSaH // 546 // kaMk gatAvityasmANNyantAdiSaH pratyayaH syAt / arpiSam ArdramAMsam / mahyavibhyAM Tit // 547 // AbhyAM TidiSaH pratyayaH syAt / maha pUjAyAm / mahiSaH sairibhaH rAjA ca / mahiSI rAjapatnI sairibhI ca / ava rakSaNAdau / aviSaH samudraH rAjA parvatazca / aviSI dyauH bhUmiH gaGgA ca / __ ruhevRddhizca // 548 // ruhaM janmanItyasmAt TidiSaH pratyayaH syAt vRddhizcAsya / rauhiSaM tRNavizeSaH antarikSaM ca / rauhiSaH mRgaH / rauhiSI vAtyA mRgI dUrvA ca / amimabhyAM Nit // 549 // AbhyAmiSaH pratyayaH syAta sa ca Nit / ama gatau / AmiSaM bhakSyam / mRz hiMsAyAm / mAriSaH hiNsrH| . tavervA // 50 // tava gatAvityasmAt sautrAt TidiSaH pratyayaH syAt sa ca NidvA / tAviSaH taviSazca svrgH| tAviSaM taviSaM ca balaM tejazca / tAviSI taviSI ___ kaleH kilb ca // 51 // kali zabdasaMkhyAnayorityasmAt TidiSaH pratyayo'sya ca kilv ityAdezaH syAt / kilviSaM pApam / kilbiSI vezyA rAtriH pizAcI ca / __ namo vyatheH // 552 // napUrvAd vyathie bhayacalanayorityasmAt TidiSaH pratyayaH syAt / avyathiSaH kSetrajJaH sUryaH agnizca / avyathiSI pRthivii| kRtRbhyAmISaH / / 553 // AbhyAmISaH pratyayaH syAt / kRt vikSepe / karISaH zuSkagomayarajaH / tR plavanataraNayoH / tarISaH samarthaH stambhaH plavazca / ... RjizRpRbhyaH kit // 554 // ebhya; kidISaH pratyayaH syAt / Rji gatyAdau / RjIpaH avskrH| RjISaM dhanam (upahatam ) / zRza hiMsAyAm / zirISaH vRkSaH / pRz pAlanapUraNayoH / purISaM zakRt / amervarAdiH // 555 // ama gatAvityasmAd varAdirISaH pratyayaH syAt / ambarISa bhrASTraM vyoma ca / ambarISaH AdinRpaH / uSeo'ntazca // 556 // uSU dAhe ityasmAdISaH pratyayo NakArazcAntaH syAt / uSNISaH mukuTaM ziroveSTanaM ca / Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. RpanahihanikalicalicapivapikRpihayibhya uSaH // 557 // ebhya uSaH pratyayaH syAt / Rzu gatau / aruSaH vraNaH hayaH AdityaH varNaH roSazca / pRz pAlanapUraNayoH / paruSaH krkshH| NahIca bandhane / nahuSaH pUrvo rAjA / hanaMka hiMsAgatyoH / hanuSaH krodhaH rAkSasazca / kali zabdasaMkhyAnayoH / kaluSam aprasannaM pApaM ca / cala kampane / caluSaH vaayuH| capa sAnvane / capuSaH zakuniH / DuvapIM bojasantAne / vapuSaH varNaH / kRpauG sAmarthe / kalpuSaH kriyaanugunnH| haya klAntau ca / hayuSA oSadhiH / vidipRbhyAM kit // 558 // AbhyAM kiduSaH pratyayaH syAt / vidak jnyaane| viduSaH vidvAn / pRz pAlanapUraNayoH / puruSaH pumAn AtmA ca / ___ apuSadhanuSAdayaH // 559 // apuSAdayaH zabdA upapratyayAntA nipAtyante / AmoteIsvazca / apuSaH agniH sarogazca / dadhAterdhan ca / dhanuSaH shailH| AdigrahaNAllasuSAdayo bhvnti| ___khaliphalipRkRjalambimaJjipIvihanyaGgimAGgigaNDyartibhya USaH // 560 // ebhya UpaH pratyayaH syAt / khala saMcaye ca / khalUpaH mlecchanAtiH / phala niSpattau / phalUSaH vIrut / gTa vrnne| varUSaH bhAjanam / paz pAlanapUraNayoH / parUSaH vRkSavizeSaH / kRt vikSepe / karUSAH jnpdH| jRSaca jarasi / jarUSaH AdityaH / labuG avalaMsane ca / lambUSaH nIrakadambaH niculazca / maJjiH pIyizca sautrau / maJjUSA kaasstthkosstthH| pIyUSaM pratyAprasavakSIravikAraH amRtaM ghRtaM ca / hanaMka hiNsaagtyoH| hanUSaH rAkSasaH / agu gtau| aGguSaH zakunijAtiH hastI bANaH vegazca / magu gatau / maJjUSaH jlcrshkuniH| gaDu vadanaikadeze / gaNDUSaH dravakavalaH / Rk gatau / arUSaH raviH / ___ koradUSATarUSakArUSazalUpiJjUSAdayaH // 561 // ete UpapratyayAntA nipAtyante / kurerado'ntazca / koradUSaH kodrvH| aTerAGpUrvasya cAro'ntazca / ATarUSaH vaasH| aTanaM rUpatIti tu aTarUSaH pRSodarAditvAt / kRgo vRddhizca / kArUSAH janapadaH / zalerai cAtaH / zailUpaH nttH| pijuNa hiMsAdau / piJjUSaH krnnshsskulyaabhogH| AdizabdAt pratyUSAbhyUSAdayo bhavanti / / ___ kalermaSaH // 562 // kali zabdasaMkhyAnayorityasmAnmaSaH pratyayaH syAt / kalmaSaM pApam / Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 814 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante kulezca mASak // 563 // kula bandhusaMstyAnayorityasmAt kalezca kinmASaH pratyayaH syAt / kulmASaH ardhakhinnamASAdi / kalmASaH shblH| mAvAvadyamikamihanimAnikaSyazipacimuciyajivRtRbhyaH sH||564|| ebhyaH saH pratyayaH syAt / mAMka mAne / mAsaH triNshdraatrH| vaoNka gatigandhanayoH / vAsaH aattruusskH| vada vyaktAyAM vAci / vatsaH tarNakaH RSiH priyasya ca putrasyAkhyAnam / ama gatau / aMsaH bhujazikharam / kamUG kAntau / kaMsaH lohajAtiH viSNorarAtiH hiraNyamAnaM ca / hanaMka hiNsaagtyoH| haMsaH zvetacchadaH / mAni pUjAyAm / mAMsaM tRtIyo dhAtuH / kaSa hiMsAyAm / kakSaH tRNaM gahanAraNyaM zarIrAvayavazca / azauTi vyAptau / akSAH prAsakAH / akSANi indriyANi rathacakrANi ca / DupacISa pAke / pakSaH ardhamAsaH vargaH zakunyavayavaH sahAyaH sAdhyaM ca / mucchaMtI mokSaNe / mokSaH muktiH / yajI devapUjAdau / yakSaH guhyakaH / vRz ivaraNe / varsaH dezaH samudrazca / tR plvntrnnyoH| tarsaH vItaMsaH sUryazca / varsatarsayorbAhulakAnna Satvam / vyavAbhyAM tanerIca veH // 565 // vi aba ityetAbhyAM parAt tanoteH saH pratyayo veriikaarshcaantaadeshH| vItaMsaH shkunyvrodhH| avataMsaH krnnpuurH|| pluSeH plaS ca // 566 // pluSU dAha ityasmAt saH pratyayo'sya ca plaS ityAdezaH syAt / plakSaM nakSatraM vRkSazca / RjiriSikuSikRtivrazcyundizabhyaH kit // 567!! ebhyaH kita saH pratyayaH syAt / Rji gatyAdau / RkSaM nakSatram / RkSaH acchabhallaH / riSa hiMsAyAm / rikSA yUkANDam / latve likSA saiva / kuSz niSkarSe / kukSaH garbhaH / kukSaM grtH| kRtait chedane / kRtsaH gotrakRt odanaM vaktraM duHkhajAtaM ca / oTazcauta chedane / vRkSaH pAdapaH / undaipa kledane / utsaH samudraH AkAzaM jalaM jalAzayazca / utsaM srotaH / zRz hiMsAyAm / zIrSa shirH| gudhigRdhesta ca // 568 // AbhyAM kit saH pratyayastakArazcAntAdezaH syAt / gudhaca pariveSTane / gutsaH roSaH tRNajAtizca / gRdhUca abhikAGkSAyAm / gRtsaH vipraH zvA gRdhraH abhilASazca / takAravidhAnamAdicaturthabAdhanArtham / tapyANipanyalyaviradhinabhinamyamicamitamicaTyatipaterasaH // 569 // ebhyo'saH pratyayaH syAt / tapaM saMtApe / tapasaH AdityaH pazuH dharmaH dharmazca / aNa zabde / aNasaH shkuniH| pani stutau / panasaH phalavRkSaH / alI bhUSaNAdau / alasa; Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimavRhatpakriyA. 815 nirutsaahH| ava rakSaNAdau / avasaH bhAnuH rAjA ca / avasaM cApaM pAtheyaM ca / raghauca hiNsaasNraaddhyoH| 'radha iTi tu parokSAyAmeva' iti nAgame randhasaH andhakajAtiH / Nabhac hiMsAyAm / nabhasaH RtuH AkAzaH samudrazca / NamaM pravatve / namasaH vetraH praNAmazca / ama gatau / amasaH kAlaH AhAraH saMsAraH rogazca / camU adane / camasaH somapAtraM mantrapUtaM piSTaM ca / camasI mudgAdibhittakRtA / tamUc kAGkSAyAm / tamasaH andhkaarH| tamasA nAma nadI / caTaNa bhede / caTasaH crmputtH| ata sAtatyagamane / atasaH vAyuH AtmA vanaspatizca / atasI oSadhiH / patla gatau / patasaH ptnggH| mRvayibhyAM Nit // 570 // AbhyAM NidasaH pratyayaH syAt / saM gatau / sArasaH pakSivizeSaH / vayi gatau / vAyasaH kaakH| vahiyubhyAM vA // 571 // AbhyAmasaH pratyayaH sa ca NidvA / vahIM praapnne| vAhasaH anaDvAn zakaTam ajagaraH vahanajIvazca / vahasaH anaDvAn zakaTazca / yuk mizraNe / yAvasaM bhaktaM tRNaM mitraM ca / yavasam azvAdighAsaH annaM c|| divAdirabhilabhyuribhyaH kit // 572 // divAdibhyo rabhilabhyuribhyazca kidasaH pratyayaH syAt / dIvyateH-divasaH vaasrH| bIDyateH latve bIlasaH lajjAvAn / nRtyateH nRtasaH nartakaH / tipyateH kSipasaH yoddhaa| sIvyateH sivasaH zlokaH vastraM ca / zrIvyateH zrivasaH gatimAn / iSyateH iSasaH issvaacaaryH| rabhi rAbhasye / rabhasaH saMrambhaH uddharSaH agambhIrazca / DulabhiS prAptau / labhasaH yAcakaH prAptizca / uriH sautraH / urasaH RSiH / phnstaamrsaadyH||573|| phanasAdayaH zabdA asapratyayAntA nipaatynte| phaNa gatau nazca / phanasaH panasaH / tameraro'nto vRddhizca / tAmarasaM padmam / AdigrahaNAt kIkasabukkasAdayo bhavanti / yubalibhyAmAsaH // 574 // AbhyAmAsaH pratyayaH syAt / yuk mizraNe / yavAsaH durAlabhA / bala prANanadhAnyAvarodhayoH / balAsaH shlessmaa| kileH kit // 575 / / kilat zvaityakrIDanayorityasmAt kidAsaH pratyayaH syAt / kilAsaM sidhmam / kilAsI pAkakarparam / talikasibhyAmIsaNa // 576 // AbhyAmIsaNa pratyayaH syAt / talaNa pratiSThAyAm / tAlIsaM gandhadravyam / kasa gatau / kAsIsaM dhAtujamauSadham / Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ kRdante 816 siddhahaimabRhatmakriyA. ___ serDit // 577 // piMgT bandhane ityasmAt DidIsaN pratyayaH syAt / sIsaM lohjaatiH| perusaH // 578 // trapauSi lajjAyAmityasmAdusaH pratyayaH syAt / trapusaM karkaTikA / vidhAnasAmarthyAt pkhaabhaavH| paTivIbhyAM TisaDisau // 579 // AbhyAM yathAsaMkhyaM Tiso Dit isazca pratyayaH syAt / paTa gatau / pahisaH aayudhvishessH| vIMk prajanAdau / bisaM mRNAlam / tasaH // 580 // paTivIbhyAM tasaH pratyayaH syAt / paTTasaH trizUlam / vetasaH vaaniirH| ___ iNaH // 581 // etestasaH pratyayaH syAt / etasaH adhvaryaH / pIGo nasak // 582 / / pIca pAne ityasmAt kinnasaH pratyayaH syAt / pInasaH shlessmaa| kRkuribhyAM pAsaH // 583 // AbhyAM pAsaH pratyayaH syAt / DukaMga karaNe / karpAsaH picuprakRtiH vIrucca / kurat zande / kUrpAsaH kncukH| kAlakulibhyAM mAsak // 584 // AbhyAM kit mAsaH pratyayaH syaat| kali shbdsNkhyaanyoH| kalmAsaM zabalam / kula bandhusaMstyAnayoH / kulmAsaH ardhakhinna maassaadi| alerambusaH // 585 // alI bhUSaNAdAvityasmAdambusaH pratyayaH syAt / alambusaH yAtudhAnaH / alambusA nAma ossdhiH| lUgo haH // 586 // lunAteIH pratyayaH syAt / lohaM suvarNAdi / . kito ge ca // 587 // kit nivAse ityasmAt haH pratyayo'sya ca ge ityAdezaH / gehaM gRham / hiMseH sim ca // 588 // himup hiMsAyAmityasmAddhaH pratyayo'sya ca simityaadeshH| siMhaH mRgarAjaH / kRpkttipttimttilttillipliklynirgilgerhH||589|| ebhyo'haH pratyayaH syAt / kRt vikSepe / karahaH dhAnyAvapanam / pRz paalnpuurnnyoH| parahaH shNkrH| kaTe vrssaacrnnyoH| kaTahaH parjanyaH karNavacca kAlAyasabhAjanam / paTa gatau / paTahaH vAdyavizeSaH / maTa sAde, sautraH / maTahaH haskhaH / laTa bAlpe / laTati Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 817 vilasati laTahaH vilAsavAn / laliN IpsAyAm / lalahaH lIlAvAn / pala gatau / palahaH aavaapH| kali zabdasaMkhyAnayoH / kalahaH yuddham / anaka prANane / anahaH nIrogaH / rage zaGkAyAm / ragahaH naTaH / lage saGge / lagahaH mndH| pule kit // 590 / / pula mahattva ityasmAt kidahaH pratyayaH syAt / pulahaH prjaaptiH| kATizayibhya AhaH // 591 // ebhya AhaH pratyayaH syAt / gTa varaNe / varAhaH suukrH| kaTe vrssaavrnnyoH| kaTAhaH karNavat kAlAyasabhAjanam / zamUtra upazame / zamAhaH aashrmH| vileH kit // 592 / / vilat varaNe ityasmAt kidAhaH pratyayaH syAt / vilAhaH rhH| nira iNa Uhaz // 593 // nipUrvAt iMNk gatAvityasmAcchidhaH pratyayaH syAt / nirvRhaH saudhAdikASThanirgamaH / dastyUhaH // 594 // dadAtestyUhaH pratyayaH syAt / dAtyUhaH pakSivizeSaH / anerokahaH // 595 // anak pANane ityasmAdokahaH pratyayaH syAt / 'anokahaH vRkSaH / valerakSaH // 596 // vali saMvaraNe ityasmAdakSaH pratyayaH syAt / valakSaH shuklH| lAkSAdrAkSAmikSAdayaH // 597 // lAkSAdayaH zandA akSapratyayAntA nipAtyante / laserA ca / lAkSA janu / rasena' ca / drAkSA mRdvIkA / AyUrvAnmRderatyasvarAderluk pratyayAderitvaM ca / AmikSA havirvizeSaH / AdigrahaNAt cupa mandAyAM gatAvityasya cokSaH grAmarAgaH zuddhaM ca / evaM pIyUkSAdayo'pi / ___ saminikaSibhyAmAH // 598 // saMpUrvAdiNk gatAvityasmAt nipUrvAt kaSa hiMsAyAmityasmAca AH pratyayaH syAt / samayA nikaSA parvatam / smiipaasuuyaavaacinaavetau| divipuridRSimRSibhyaH kit // 899 // ebhyaH kidAH pratyayaH syAt / divUca krIDAjayecchApaNidyutistutigatiSu / divA ahaH / purat agragamane / purA bhUtakAlavAcI / vRSa secane / vRSA prabalamityarthaH / mRSIca titikSAyAm / mRSA abhuutmityrthH| veH sAhAbhyAm // 600 / vipUrvAbhyAM SoMc antakarmaNi, ohAMka tyAge 103 Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 818 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante ityetAbhyAM AH pratyayaH syAt / visAH candramAH buddhizca / taalvyaanto'ymityeke| vihAH vihagaH svargazca / mithidizibhyasthayaTyAzvAntAH // 601 // ebhyaH kidAH pratyayaH syAt yathAsaMkhyaM thakArayakArakhyakArAzcAntAH syuH / RgTa varaNe / vRthA anarthakam / mithag medhaahiNsyoH| mithyA mRSA niSphalaM ca / dizIt atisarjane / diSTyA prItivacanam / ___ mucisvaderdha ca // 602 // AbhyAM kidAH pratyayo dhakArazcAntasya syAt / mucchaMtI mokSaNe / mudhA animittam / Svadi AsvAdane / svadhA pibliH| ___ sobaeNga Aha ca // 603 // supUrvAd brUterAH pratyayo'sya cAhAdezaH syAt / khAhA devatAtarpaNam / snikssaamdusseH||604|| ebhyo dhAtubhya AH pratyayaH syAt / SaNUyI daane| sanA nityam / kSamauSi sahane / kSamA bhUH kSAntizca / duSaMca vaikRtye / doSA raatriH| Dit // 608 // dhAtorbahulamAH pratyayaH sa ca Dina syAt / manica jnyaane| mA niSedhe / SoMca antakarmaNi / sA avasAnam / anak prANane / A smaraNAdau / pIc pItau / mA smayane / hanaka hiMsAgatyoH / hA viSAde / vana bhaktau / vA viklpe| rAMk dAne / rA dIptiH / bhAMka diiptau| bhA kAntiH / sahapUrvaH sabhA pariSat / nAmnIti sahasya sH| ___svarebhya iH // 606 // kharAntebhyo dhAtubhyaH iH pratyayaH syAt / jiM abhibhave / jayiH rAjA / hiMTa gtivRddhyoH| hayiH kaamH| ruk zande / raviH sUryaH / kuMka zabde / kaviH kAvyakartA / STuMgk stutau / staviH udgAtA / lUgza chedane / laviH dAtram / pUra pvne| paviH vAyuH vajraM pavitraM ca / bhU sattAyAm / bhaviH sattA candraH vidhizca / Rk gatau / ariH zatruH / haMg haraNe / hariH indraH viSNuH candanam markaTAdizca / harayaH zakrAzvAH / TuDu,gk poSaNe ca / bhariH vasudhA / suM gatau / sariH meghaH / pRz paalnpuurnnyoH| pariH bhUmiH / tR plavanataraNayoH / tariH nauH| dRz vidAraNe / dariH mahAbhidA / mRz hiMsAyAm nnyntH| mAriH azivam / vRgaz varaNe / variH viSNuH / NyantAd vAriH hastibandhanam / vAri jalam / * padipaThipacisthalihalikalibalivalivallipallikaTicaTivaTivadhigAdhyarcivandinanyavivazivAzikAzicharditantrimantrikhaNDimaNDicaNDi Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 819 yatyaJjimasyasivanidhvanisanigamitamigranthizranthijanimaNyAdibhyaH // // 607 / / ebhya i. pratyayaH syAt / padiMca gatau / padiH rAziH mokssmaargshc| paTha vyaktAyAM vAci / paThiH vidvAn / DupacIM pAke / paciH agniH / SThala sthAne / sthaliH dAnazAlA / hala vilekhane / haliH hlH| kali shbdsNkhyaanyoH| kaliH kalahaH yugaM ca / bala prANanadhAnyAvarodhayoH / baliH devatopahAraH dAnavazva / vali valli saMvaraNe / valiH khktrnggH| valliH hiraNyazalAkA latA ca / palla gtau| palliH munInAmAzramaH vyAdhasaMstyAyazca / kaTe vrssaavrnnyoH| kaTiH svAGgam / caTaN bhede / caTiH vrnnH| vaTa veSTane / vaTiH gulikA tantuH sUnA ca nAbhiH varNazca / badhi bndhne| badhiH kiyAzabdaH / gAdhRG pratiSThAlipsAgrantheSu / gAdhiH vizvAmitrapitA / arca pUjAyAm / aciH agnizikhA / vaduG stutyabhivAdanayoH / vandiH grahaNiH / Tunadu samRddhau / nandiH IzvarapratIhAraH bherizca / ava rakSaNAdau / aviH UrNAyuH / vazak kAntau / vaziH vazitA / vAzica zabde / vAziH prakAntiH razmiH gomAyuH agniH zabdaH prajanaprAptA catuSpAt jaladazca / kAzRG dIptau / kAzayaH janapadaH / chardaN vamane / chardiH vamanam / tantriNa kuTumbadhAraNe / tantriH vINAsUtram / mantriNa guptabhASaNe ! mantriH sacivaH / khaDuN bhede / khaNDiH pradvAram / maDu bhUSAyAm / maNDiH mRdbhAjanapidhAnam / caDuG kope / caNDiH bhAminI / yataiG prayatne / yatiH bhikssuH| aJjoe vyaktimrakSaNagatiSu / aJjiH sajaH peSaNI pejaH gatizca / samaJjiH shishnH| masaica pariNAme / masiH shstrii| amU kSepaNe / asiH khaDgaH / vanUyI yAcane / vaniH sAdhuH yAcyA khakuniH agnizca / dhvana zabde / dhvaniH nAdaH / SaNa bhaktau / saniH saMbhaktA panthA dAnaM mlecchaH nadItaTaM ca / gamlaM gatau / gamiH AcAryaH / tamUca kAGkSAyAm / tamiH alasaH / granthaza saMdarbha, zranthaz mocnptihrssyoH| granthiH zranthizca parva saMdhyAdi / janaici prAdurbhAve / janiH vadhUH kulAGganA bhaginI prAdurbhAvazca / maNa zabde / maNiH ratnam / AdigrahaNAt vahIM prApaNe / vahiH azvaH / khAha bhakSaNe / khAdiH zvA / dadhi dhAraNe / dadhi kSIravikAraH / khala saMcaye ca / khaliH piNyAkaH / zaci vyaktAyAM vAci / zacI indrANI / ' ito'tyarthAt ' iti gaurAditvAdvA DIH ityAdayo'pi bhavanti / kilipilipiziciTitruTizupiThatuNDi kuNDimaNDihuNDihiNDipi Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 820 siddhahaimabRhatpakriyA. [kRdanve NDicullighudhimithiruhidivikIrtyAdibhyaH // 608 // ebhya iH pratyayaH syAt / kilat zvaityakrIDanayoH / keliH krIDA / pilaNa kSepe / peliH kssudrpelaa| pizat avayave / peziH mAMsakhaNDam / ciTa preSye / ceTiH dArikA preSyA ca / truTat chedane NyantaH troTi: cncuH| zuThu shossnne| zuNThiH vizvabheSajam / tuDuG toDane / tuNDiH AsyaM pravRddhA ca nAbhiH / kuDuG dAhe / kuNDiH jalabhAjanam / bhaDuG pribhaassnne| bhaNDiH zakaTam / huDuG saMghAte / huNDiH piNDita odnH| hiDuG gatau c| hiNDiH rAtrau rkssaacaarH| piDuG saMghAte / piNDiH niSpIDitasnehaHpiNDaH / culla bhAvakaraNe / culliH randhanasthAnam / budhiMca jJAne / bodhiH samyagjJAnam / mithaga medhAhiMsayoH / methiH khalamadhyasthUNA / ruhaM bIjajanmani / rohiH sasyaM janma ca / divUc krIDAdau / deviH bhuumiH| kRtaNa saMzabdane NijantaH / kIrtiH yshH| AdigrahaNAdanye'pi / nAmyupAntyakRgRzRpRpUbhyaH kit // 609 // nAmyupAntyebhyaH krAdibhyazca kidiH pratyayaH syAt / likhat akSaravinyAse / likhiH zilpam / zuca zoke / zuciH pUtaH vidvAn dharmaH ASADhazca / ruci abhipItyAM ca / ruciHdIptiH abhilaassshc| bhujaMpa paalnaabhyvhaaryoH| bhujiH aniH rAjA kuTilaM ca / kuNat shbdopkrnnyoH| kuNiH vikalo ista; hastavikalazca / sRjat visrge| sRjiH pnthaaH| dyuti diiptau| dhutiH diiptiH| Rt ghRnnaagtisprdhessu| RtiH ytiH| chidrUpI dvaidhiikrnne| chidiH chettA pazuzca / mudi harSe / mudiH baalH| bhidaMpI vidAraNe / bhidiH vajra sUcakaH bhettA ca / achUpI dIptidevanayoH / diH rthkaarH| lipIt upadehe / lipiH akSarajAtiH / tura kharaNe, sautraH / turiH tantuvAyopakaraNam / DulaNa utkssepe| DuliH kacchapaH / viSIM diiptau| lipiH diiptiH| vipimAna rAjavarcaskhI ca / kRSIt vilekhane / kRSiH karSaNaM karSaNabhUmizca / Rpait gatau / RSiH muniH vedazca / kuSaz niSkarSe / kuSiH zuSiram / zupaMca zoSaNe / zupiH chidraM zoSaNaM ca / hRSU alIke / hRSiH alIkavAdI dIptiH tuSTizca / SNuhauca udgiraNe / snuhiH vRkssH| kRt vikSepe / kiriH sUkaraH mUSikaH gandharvaH gartazca / gRt nigrnne| giriH narAH kandukazca / zRz hiMsAyAm / ziriH hiMsraH khaDgaH zokaH pASANazca / pRz paalnpuurnnyoH| puriH nagarI rAjA pUrayitA ca / pUGa pavane / puviH vaatH|| viditervA ||610||aabhyaamiH pratyaya: syAt sa. ca kidvaa| vidak jnyaane| Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 821 vidiH zilpI / vediH ijyAdisthAnam / vRtUG vartane / vRtiH kaNTakazAkhAvaraNam / nirvRtiH sukham / vartiH dravya dIpAkaM ca / tRbhramyadyApidambhibhyastittirabhRmAdhApadebhAzca // 611 // ebhyaH kidiH pratyaya eSAM ca yathAsaMkhyaM tittirabhramaadhApadebha ityAdezAH syuH| tR plvntrnnyoH| tittiriH pakSijAtiH pravaktA ca vedazAkhAyAH / bhram calane / bhRmiH vAyuH hastI jalaM ca / bAhulakAva bhRmAdezAbhAve bhramiH bhramaH / adaMka bhkssnne| adhi uparibhAve / adhyAgacchati / AplaMT vyaaptau| api samuccayAdau / plakSo'pi, nyagrodho'pi / dambhUTa dambhe / debhiH zarAsanam / ___ manerudetau cAsya vA // 612 // maniMca jJAne ityasmAdiH pratyayo'kArasya ca ukAraikArau vA syAtAm / muniH jJAnavAn / meniH sNklpH| maniH dhuumvtiH| kramitamistambherica namestu vA // 613 // ebhyaH kidiH pratyayo'kArasya cekAraH syAt nameH punarakArasyekAro vikalpena / kram pAdavikSepe / krimiH kssudrjntuH| tamUca kAGkSAyAm / timiH mahAmatsyaH / stambhiH sautraH / stibhiH ketakAdisUcI hRdayaM samudrazca / NamaM mahatve / nimiH rAjA / namiH vidyAdharANAmAdhaH tIrthakarazca / ambhikuNThikampyahibhyo naluk ca // 614 // ebhya i. pratyayo nakArasya ca luk syAt / abhuG zabde / abhi Abhimukhye'vyayam / abhyagni zalabhAH patanti / kuTu Alasye ca / kuThiH vRkSaH pApaM vRSalaH dehaH gehaM kuThArazca / kapuGa calane / kapiH agniH vAnarazca / ahuG gatau / ahiH sarpaH vRtraH vapazca / ubhedatrau ca // 615 // ubhata pUraNe ityasmAdiH pratyayo'sya ca dva tra ityAdezau syAtAm / dvau / dvitIyaH / dvimuni vyAkaraNasya / trayaH / tRtIyaH / trimuni vyAkaraNasya / nIvIprahRbhyo Dit // 616 // ebhyo DidiH pratyayaH syAt / NIMga paapnne| nivasati / vIka prajanAdau / viH tantuvAyaH pakSI upasargazca / yathA-vibhavati / haMg haraNe prapUrvaH / pahiH kUpaH udapAnaM ca / vau riceH svarAnno'ntazca // 617 // vAvupasarge sati ricaMpI virecane ityasmAdiH pratyayaH svarAtparo no'ntazca / virizciH brahmA / kamivamijamighasizaliphalitalitaDivajivajivajirAjipaNiva Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 822 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante NivAdasadihadihanisahivahitapivapibhaTikazcisaMpatibhyo nnit||618|| ebhyo NidiH pratyayaH syAt / kamUGa kAntau / kAmI vasukaH kAmI ca / Tuvam udgiraNe / vAmiH strI / jamU adane / jAmiH bhaginI tRNaM jnpdshcaikH| ghaslaM adane / ghAsiH saMgrAmaH gartaH agniH bahubhuk ca / zala gatau / zAliH triihiraajH| phala niSpattau / phAliH dalam / talaNa pratiSThAyAm / tAliH vRkSajAtiH / taDaN AghAte / tADiH sa eva / vaja braja dhvaja gatau / vAjiH azvaH puMkhAvasAnaM ca / vAjiH paddhatiH piTakajAtizca / dhvAjiH patAkA azvazca / rAjaga dIptau / rAjiH paGktiH lekhA ca / paNi vyavahArastutyoH / pANiH krH| vaNa zabde / vANiH vAk / nyAm-vANI / vada vyaktAyAM vAci / vAdiH vAgmI vINA ca / Sadla vizaraNagatyavasAdaneSu / sAdiH azvArohaH sArathizca / hadi purISotsage / hAdiH lUtA / hanaM hiMsAgatyoH / ghAtiH paharaNam / kecittu hAniH arthanAza ucchitti*ceti udAharanti, tatra bAhulakAt Niti ghAt iti ghAt na bhavati / bAhulakAdeva Nittvavikalpe haniH Ayudham / pahi mrssnne| sAhiH shailH| vahiM praapnne| vAhiH anaDvAn / tapaM sntaape| tApiH dAnavaH / DuvapI biijsntaane| vApiH puSkariNI / bhaTa bhRtau / bhATiH suratamUlyam / kacuG dIptau / kAzciH mekhalA purI ca / NitkaraNAdanupAntyasyApi vRddhiH / patla gatau sNpuurvH| saMpAtiH pkssiraajH| kRzRkuTigrahikhanyaNikaSyAlipalicarighasigaNDibhyo vA // 619 // ebhya i. pratyayaH sa ca nnidvaa| DukaMga karaNe / kAriH shilpii| kariH hastI viSNuzca / zuza hiMsAyAm / zAriH dyUtopakaraNaM hastiparyANaM zArikA c| zariH hiMsA zUlazca / kuTat kauTilye / koTi; asriH agrabhAgaH aSTamaM vA'GkasthAnaM ca / kuTiH gRhaM zarIrAGgaM ca / grahIza upAdAne / grAhiH patiH / grahiH vennuH| khanaga avadAraNe / khAniH khanizca nidhiH AkaraH taDAgaM ca / aNa zabde / ANiH aNizca dvArakIlikA / kapa hiMsAyAm / kASiH karSakaH / kaSiH nikapopalaH kASTham azvakarNaH khanitraM ca / alI bhUSaNAdau / AliH paGktiH sakhI ca / aliH bhrmrH| pala gtau| pAliH jalasetuH krnnpryntshc| paliH sNstyaayH| cara bhakSaNe ca / cAriH pazUnAM bhakSyam / cariH prAkArazikharam viSayaH vAyuH pazuH kezorNA ca / vasaM nivAse / vAsiH takSopakaraNam / vasiH zayyA agniH gRha rAtrizca / gaDu vadanaikadeze / gaNDiH gnnddikaa| NittvapakSe tu anupAntyasyApi vRddhau gANDiH dhanuSparva / Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 823 pAdAcAtyajibhyAm // 620 // pAdazabdapUrvAbhyAM kevalAbhyAM cA'tyajibhyAM NidiH pratyayaH syAt / ata saattygmne| aja kSepaNe ca / pAdAbhyAmatatyajati vA padAtiH pdaajiH| 'padaH pAdasyAjyAtigopahate ' iti padabhAvaH / ubhAvapi pattivAcinau / AtiH pakSI / supUrvAt svAtiH vAyavyanakSatram / AjiH saMgrAmaH spardhAvadhizca / naherbha ca ||621||nnhiiNc bandhane ityasmANidiH pratyayo bhkaarshcaantaadeshH| nAbhiH antyakulakaraH cakramadhyaM zarIrAvayavazca / ___ azorazvAdiH // 622 // azauTi vyAptAvityasmANidiH pratyayo rephazca dhAtorAdiH syAt / rAziH samUhaH nakSatrapAdanavakarUpazca meSAdiH / kAyaH kirica vA ||623||kai zabde ityasmAt kiH pratyayaH ikArazcAntAdezo vA / kikiH pakSI vidvA~zca / kAkiH svaradoSaH / varddharakiH // 624 // vardhaNa chedanapUraNayorityasmAdakiH pratyayaH syAt / varddhakiH takSA / sanerDakhiH // 625 // SaNayI dAna ityasmAt DidakhiH pratyayaH syAt / sakhA mitram / koDikhiH // 626 // kuMka zande ityasmAt DidikhiH pratyayaH syAt / kikhiH lomsikaa| mRzcikaNyaNidhyavibhya IciH // 627 // ebhya IciH pratyayaH syAt / muMt praanntyaage| marIciH muniH mayUkhazca / vozvi gtiddhyoH| zvayIciH candraH zvayathuzca / kaNa aNa zabde / kaNIciH prANI latA cakSuH zakaTaM zaGkhazca / aNIciH veNuH zAkaTikazca / dadhi dhAraNe / dadhIciH raajrssiH| ava rakSaNAdau / avIciH nrkvishessH| vego Dit // 628 // veMga tantusaMtAne ityasmAt DidiciH pratyayaH syAt / vIciH uurmiH| varNit ||629||vnn zabde ityasmAt NidIciH pratyayaH syAt / vANIciH chAyA vyAdhizca / kRpizakibhyAmaTiH // 630 // AbhyAmaTiH pratyayaH syAt / kRpauG sAma. rthe / karmaTiH nisvaH / zakuMTa zaktau / zakaTiH zakaTaH / Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 824 "siddhahaimabRhatmakriyA. [kadante zrekiH // 631 // zriga sevAyAmityasmAt diH pratyayaH syAt / zrediH gnnitvyvhaarH| cameruccAtaH // 632 // camU adane ityasmAt diH pratyayo'syokArazca / cuNDiH kssudrvaapii| muSeruNa cAntaH // 633 / / muSa steye ityasmAt diH pratyaya uNa cAntaH syAt / muSuNDiH praharaNam / uNo na guNo vidhAnasAmarthyAt / / ___ kAvAvIkrIzrizrukSujvaritUricUripUribhyo NiH // 634 // ebhyo NiH pratyayaH syAt / ke zabde / kANiH vailakSyAnanusarpaNam / veMga tantusaMtAne / vANiH vyuutiH| vIMka prajanAdau / veNiH kbrii| DukrIMgz dravyavinimaye / kreNiH krayavizeSaH / zrig sevAyAm / zreNiH paGktiH balavizeSaH / zreNayaH aSTAdaza gnnvishessaaH| nipUrvAt nizreNiH saMkramaH / zrRMT zravaNe / zroNiH jaghanam / TukSuk shbde| kSoNiH pRthvI / jvara roge / jUNiH jvaraH vAyuH AdityaH agniH zarIraM brahmA purANazca / tUraici tvarAyAm / tUrNiH tvarA manaH zIghrazca / cUraici dAhe / cUrNiH vRttiH / pUraici ApyAyane / pUrNiH puurH|| ghRmRkuvRSibhyaH kit // 635 / / RkArAntebhyo ghR ityAdibhyazca kit NiH pratyayaH syAt / zaz hiMsAyAm / zINiH rogaH avayavazca / stagza AcchA. dane / stINiH sNstrH| dhuM secane / ghRNiH razmiH jvAlA nidAghazca / sRNiH AdityaH vajram anilaH aGkazaH agnizca / kuMka zabde / kuNiH vikalo hastaH hastavikalazca / vRSa secane / dRSNiH basta: meSa; yaduvizeSazca / parSaterapIcchantyeke / pRSNiH rshmiH| pRSihRSibhyAM vRddhizca // 636 // AbhyAM NiH pratyayo'nayozca vRdiH syAt / pRSU secne| pANiH pAdapazcAdbhAgaH pRSThapadezazca / hRSaMca tuSTau / hANiH haraNam / hUrNidhUrNibhUrNighUAdayaH // 637 / / ete NipratyayAntA nipAtyante / haMg haraNe, dhaMga dhAraNe, bhU sattAyAm , dhuM secane, UtvaM razcAnto nipaatyte| hUrNiH kulyA / dhUrNiH dhRtiH / bhUrNiH ve (ce) tanaM bhUmiH kAlazca / pUrNiH bhrmH| AdigrahaNAdanye'pi / RhasamRdhRbhRkRtRgraharaNiH // 638 // ebhyo'NiH pratyayaH syAt / kaMk Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 825 gatau / araNiH agnimanthanakASTham / hUMga haraNe / haraNiH kulyA mRtyuzca / saM gtau| saraNiH ISadgatiH panthAH AdityaH zirA saMghAtazca / mRt prANatyAge / maraNiH raatriH| dhuMga dhaarnne| dharaNiH kssitiH| TuDu,gka poSaNe ca / bharaNiH nakSatram / DukRg krnne| karaNiH sAdRzyam / tR plavanataraNayoH / taraNiH saMkramaH AdityaH yavAgraH patitagorUpotthApanI ca yaSTiH / vai duHkhArthaH, duHkhena tIryate iti vaitaraNI nadI / grahItha upAdAne / grahaNiH jaTharAgniH tadAdhAro vyAdhiH mer mRtyuzca / kakrericcAsya vA // 639 // kakuG gatAvityasmAdaNiH pratyayo dhAtorasya cekAro vA / kaGkaNiH kaGkaNam / kiGkaNiH ghaNTA / ____kakarNit // 640 // kaki laulye ityasmAt NidaNiH pratyayaH syAt / kAkaNiH mAnavizeSaH / kRSezca cAdeH // 641 // kRSIt vilekhane ityasmAdaNiH pratyaya Adezva cakAraH syAt / carSaNiH camUH agniH buddhiH vyavasAyaH vezyA dRSazca / kSipeH kit // 642 // lipIt preraNe ityasmAt kidaNiH pratyayaH syAt / kSipaNiH AyudhaM baDizabandhakaH carmakRtA pASANasarjanI c|| __ AGaH kRhazuSeH sanaH // 643 // AGaH parebhyo DukuMga karaNe, haMg haraNe zupaMca zoSaNe ityetebhyaH sannantebhyo'NiH pratyayaH syAt / AcikIrSaNiH vyvsaayH| AjihIrSaNiH zrIH / AzuzukSaNiH agniH vaayushc|| ___ vArisAdarAiNak // 644 // ebhyaH kidiNiH pratyayaH syAt / vRgTa varaNe NyantaH / vAriNiH pazuH pazuttizca / saM gatau / siNiH agniH vajraM ca / AdigrahaNAdanye'pi / adestrINiH // 645 // adak bhakSaNe ityasmAt trINiH pratyayaH syAt / atrINiH kRmijaatiH| plujJAyajiSapipadivasitasibhyastiH // 646 // ebhyastiH pratyayaH syAt / pluG gatau / plotiH cIram / jJAMz avabodhane / jJAyate trailokyasya trAteti jJAtiH ikSvAkuvabhaH svajanazca / yajI devapUjAdau / yaSTiH daNDaH latA ca / Sapa samavAye / saptiH azvaH / padic gatau / pattiH pdaatiH| vasaM nivAse / vastiH mUtrAdhAraH carmapuTaH snehopakaraNaM ca / tasUca upakSaye vipUrvaH / vitastiH ardhhstH| pratheluka ca vA // 647 // prathiS prakhyAna ityasmAt tiH pratyayo'ntasya ca 104 Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 826 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante lugvA syAt / vRkSaM prati vidyotate / pratiSThitaH / pakSe-prattiH prathanaM bhAgazca / koryaSAdiH // 648 // kuMk zabde ityasmAt yaSAdistiH pratyayaH syAt / koyaSTiH pkssivishessH| gro gRS ca // 649 // gRt nigaraNe ityasmAt tiH pratyayo'sya ca gRpa ityAdezaH syAt / gRSTiH sakRtprasUtA gauH| sorasteH zit // 650 // supUrvAt asak bhuvItyamAt zit tiH pratyayaH syAt / svasti kalyANam / zittvAd bhUbhAvAllugabhAvaH / dRmuSikRSiriSiviSizozucyasipUINaprabhRtibhyaH kit // 651 // ebhyaH kit tiH pratyayaH syAt / hUMit aadre| dRtiH chAgAdivaGmayo jlaadhaarH| muSaza steye / muSTiH anggulisNniveshvishessH| kRSIta vilekhane / kRSTiH pnndditH| riS hiMsAyAm / riSTiH praharaNam / viSlaMkI vyAptau / viSTiH avetanakarmakaraH / zoMca takSaNe / zitiH kRSNaH kRzazca / zuca zoke / zuktiH muktaadiH| azauTi vyAptau / aSTiH chndovishessH| pUyaiG durgndhvishrnnyoH| pUtiH durgandhaH duSTam tRNajAtizca / iMNk gatau / iti helAdau / TuijhaMgk poSaNeca apuurvH| prabhRtiH aadiH| kucyorno'ntazca // 652 // AbhyAM kit tiH pratyayo nakArazcAntaH syAt / kuG zabde / kuntiH rAjA / kuntayaH janapadaH / ciMgT cayane / cintiH rAjA / __khlymirmivhivsytertiH // 653 // ebhyo'tiH pratyayaH syAt / khala saMcaye ca / khalatiH khalvATaH / am gatau / amatiH cAtakaH chAgaH prAT mArgaH vyAdhiH gatizca / rami krIDAyAm / ramatiH krIDA kAmaH svargaH svabhAvazca / vahIM praapnne| vahatiH gauH vAyuH amAtyaH apatyaM kuTumbaM ca / vasaM nivAse / vasatiH nivAsaH graamsNniveshshc| kaMk gtau| aratiH vAyuH saraNam amukhaM krodhaH varma c| hantaraMh ca // 654 // hanaMka hiMsAgatyorityasmAdatiH pratyayo'sya ca aMha ityAdezaH / aMhatiH vyAdhiH panthAH kAlaH rathazca / go bat ca // 655 / / dRgTa baraNe ityasmAdatiH pratyayo'sya ca bat ityAdezaH syAt / vratatiH vllii| azcaH ka ca vA // 656 // aJcU gatau cetyasmAdatiH pratyayo'sya ca k ityantAdezo vA syAt / aGkatiH vAyuH agniH prajApatizca / azcatiH agniH / Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 827 vAterNidvA // 657 // vAk gatigandhanayorityasmAdatiH pratyayaH sa ca gidvA syAt / vAyatiH vAtaH / vAtiH gandhamizrapavanaH / yoH kit // 658 // yuk mizraNe ityasmAdatiH pratyayaH kit syAt / yuvatiH trunnii| ___pAtervA // 659 // pAMka rakSaNe ityasmAdatiH pratyayaH sa ca kid vA syAt / patiH bhartA / pAtiH bhartA rakSitA prabhuzca / agivilipulikSiperastika // 660 // ebhyaH kidastiH pratyayaH syAt / aga kuTilAyAM gtau| agstiH| vilat vrnne| vilstiH| pula mahattve / pulastiH / lipIt preraNe / lipstiH| ete laukikA RssyH| agastiH vRkssjaatishc| gRdhergabha ca // 661 // gRdhUc abhikAGkSAyAmityasmAdastik pratyayo gabh cAsyAdezaH syAt / gabhastiH razmiH / vasyartibhyAmAtiH // 662 // AbhyAmAtiH pratyayaH syAt / vasaM nivAse / vasAtayaH janapadaH / Rk gatau / arAtiH ripuH / abheryAmAbhyAm // 663 // abhipUrvAbhyAmAbhyAmAtiH pratyaya: syAt / yAMka pApaNe / mAMka mAne / abhiyAtiH abhimAtizca zatruH / yajo ya ca // 664 // yajI devapUjAdAvityasmAdAtiH pratyayo'sya ca yakAro'ntAdezaH syAt / yayAtiH raajaa|| vadyavicchadibhUbhyo'ntiH // 665 // ebhyo'ntiH pratyayaH syAt / vada vyaktAyAM vAci / vadantiH kathA / ava rakSaNAdiSu / avantiH rAjA / avantayaH jnpdH| chadaNa apvaarnne| yujaadiviklpitnnijntvaadnnyntH| chadantiH gRhacchAdanadravyam / bhU sattAyAm / bhavantiH kAlaH lokasthitizca / zakeruntiH // 666 // zaklaMTa zaktAvityasmAduntiH pratyayaH syAt / zakuntiH pkssii| namo dAgo DitiH // 667 // napUrvAd idAMgk dAne ityasmAt DiditiH pratyayaH syAt / aditiH devamAtA / dengH||668|| de rakSaNe ityasmAt DiditiH pratyayaH syAt / ditiH asurmaataa| vIsajyasibhyasthik // 669 // ebhyasthik pratyayaH syAt / vIMk prajanA Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 828 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante diSu / vIthiH maargH| panaM sngge| sakthi UruH zakaTAGgaM c| asUca kSepaNe / asthi paJcamo dhaatuH| ___ sArerathiH // 670 // suM gatAvityasmAt NyantAdathiH pratyayaH syAt / sArathiH yantA / niSaJjorghit // 671 // nipUrvAt SanaM saGge ityasmAt ghidathiH pratyayaH syAt / niSaGgathiH rudraH dhanurdharazca / pitkaraNaM gavArtham / udarterNidvA // 672 // utpUrvAMta Rk gatAvityasmAta athiH pratyayaH sa ca NidvA syAt / udArathiH viSNuH / udarathiH vipraH kASThaM samudraH anavAzca / ___ aterithiH // 673 // at sAtatyagamane ityasmAdithiH pratyayaH syAt / atithiH pAtratamo bhikssaavRttiH| tanerDit // 674 // tanUyI vistAre ityasmAt DidithiH pratyayaH syAt / tithiH prtipdaadiH| uSeradhiH / / 675 // uSU dAhe ityasmAdadhiH pratyayaH syAt / oSadhiH radbhidvizeSaH / vidoradhik // 676 // vidak jJAne ityasmAt kidradhiH pratyayaH syAt / vidradhiH vyAdhivizeSaH / vIyusuvahyagibhyo niH // 677 // ebhyo niH pratyayaH syAt / vIMk prajanAdau / veniH vyAdhiH nadI ca / yuk mizraNe / yoniH prajananamaGgam utpattisthAnaM c| puMgT abhissve| soniH savanam / vahIM praapnne| vahniH pAvakaH balIvardazca / aga kuTilAyAM gatau / agniH pAvakaH / dhUzAzIko hrasvazca // 678 // ebhyo niH pratyayo isvazcaiSAM syAt / dhRgzU kampane / dhuniH nadI / zoMca tkssnne| zaniH sauriH| zI svapne / ziniH yAdavaH varNazca / lUdhUpracchibhyaH kit // 679 / / ebhyaH kiniH pratyayaH syAt / lUgza chedne| lUniH lavanaH / dhUgz kampane / dhUniH vaayuH| pacchet jJopsAyAm / pRzniH varNaH alpatanuH kiraNaH svargazca / sAdivRtyamidhamyazyaTikaTyaveraniH // 380 // ebhyo'niH pratyayaH syAt / Sadla vizaraNAdau / sadaniH jalam / tuG vartane / vartaniH panthAH dezanAma ca / Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 829 ama gatau / amaniH agniH| dhamaH sautrH| dhamaniH manyA rasavahA ca shiraa| azauTi vyAptau / azaniH indrAyudham / aTa gatau / aTaniH caapkottiH| kaTe vrssaavrnnyoH| kaTaniH zailamekhalA / ava rakSaNAdau / avaniH bhuuH| ___ rajeH kit // 681 // raJjI rAge ityasmAt kidaniH pratyayaH syAt / rajaniH raatriH| arteraniH // 682 // Rk gatAvityasmAdatniH pratyayaH syAt / araniH bAhumadhyaM zamaH utkaniSThazca hastaH / edheriniH // 683 // edhi vRddhAvityasmAdiniH pratyayaH syAt / edhiniH medinii| shkeruniH||684|| zaklaMTa zaktAvityasmAduniH pratyayaH syAt / zakuniH pkssii| adermniH||685|| adaMka bhakSaNe ityasmAnmaniH pratyayaH syAt / agraniH pazUnAM bhakSaNadroNI agniH jayaH hastI azvaH tAlu ca / ___ damedubhirdum ca // 686 / / damUc upazame ityasmAt dubhiH pratyayo'sya ca dumityAdezaH syAt / dundumiH devatUryam / nIsAvyuzavalidalibhyo miH // 687 // ebhyo miH pratyayaH syAt / NIMga praapnne| nemiH ckrdhaaraa| SoMca antakarmaNi / sAmi ardhavAcyavyayam / dRgTa varaNe / vamiH valmIkakRmiH / yuk mizraNe / yomiH zakuniH / zRz hiMsAyAm / zarmiH mRgaH / vali saMvaraNe / valmiH indraH samudrazca / dala vishrnne| dalmiH Ayudham indraH samudraH zakraH viSaM ca / ____azorazcAdiH // 688 // azauTi vyAptAvityasmAnmiH pratyayo rephazca dhAto. rAdiH syAt / razmiH pragrahaH mayUkhazca / __srrteruuccaatH||689|| AbhyAM miH pratyayo guNe ca kRte'kArasyokAraH syAt / saM gatau / sUmiH sthUNA / Rk gatau / UrmiH taraGgaH / ___ kRbhUbhyAM kit // 690 // AbhyAM kinmiH pratyayaH syAt / DukaMga krnne| kRmiH kssudrjntujaatiH| bhU sattAyAm / bhUmiH vasudhA / kaNerDayiH // 691 // kaNa zabde ityasmAt DidayiH pratyayaH syAt / kayiH pakSivizeSaH / taGkivaLyaGgimaGkyaMhizadyadisadyAzauvapivazibhyo riH // 692 // Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 830 siddhahaimabRhatpakriyA. [kRdante ebhyo riH pratyayaH syAt / taku kRcchrajIvane / taGgiH yuvA / vakuG kauttilye| vatiH zalyaM parazukA rathaH ahaH kuTilazca / akuG lakSaNe / aGkiH cinhaM vaMzakaThinikazca / makuG maNDane / maGkiH maNDanam zaThaH pravakazca / ahuG gatau / aMhiH paadH| aGgrerapyeke / aghuG gatyAkSepe / adhiH / zadalaM zAtane / zadriH vajraH bhasma hastI giriH RSiH zobhanazca / adaMka bhakSaNe / adriH prvtH| SadalaM vizaraNAdau / sadriH hastI giriH meSazca / azauTi vyAptau / azriH kottiH| DuvapI bIjasantAne / vapiH kedAraH / vazak kAntau / vazriH samUhaH / bhUskuzivizizubhibhyaH kit // 693 // ebhyaH kit riH pratyayaH syAt / bhU sattAyAm / bhUri prabhUtam , kAJcanaM ca / pUta prernne| mUriH AcAryaH paNDitazca / kuzac zleSaNe / kuzriH RssiH| vizaMta pravezane / vizriH mRtyuH RSizca / zubhi dIptau / zuniH yatiH vipraH darzanIyaM zubhaM satyaM ca / jRSo razca vaH // 694 // jRSc jarasItyasmAt kidriH pratyaya Iri sati rephasya vakArazca syAt / jIviH zarIram / kundrikudyAdayaH // 695 / / kubyAdayaH zabdAH kidripratyayAntA nipAtyante / kuSeH kautezca dazcAntaH / kundriH RssiH| kudriH parvataH RSiH samudrazca / AdigrahaNAta zaute 'ntaH / kSudriH samudraH / artergo'ntH| RgriHlokanAthaH / zakeH zakriH balavAn ityAdayo'pi bhavanti / rAzadizakikadyAdibhyastriH // 696 // ebhyastriH pratyayaH syAt / rAMk dAne / rAtriH nizA / zalaM zAtane / zatriH kuJjaraH krauJcazca / zaklaMTa zaktau / zaktriH krauzcaH RSizca / kada vailavye sautrH| katriH RSiH / adaMka bhakSaNe / atriH RSiH / pateratriH // 697 / / patla gatAvityasmAdatriH pratyayaH syAt / patatri; pkssii| nadivallyartikRterariH // 698 // ebhyo'riH pratyayaH syAt / Nada avyakte zande / nadariH paTahaH / valli saMvaraNe / vallariH latA vINA sasyamaJjarI ca / k gatau / arariH kapATam / kRtait chedane / kartariH kezAdikartanayantram / ___ masyasighasijasthagisahibhya uriH||699|| ebhya uriH pratyayaH syAt / masaica pariNAme / masuriH marIciH / amUc kssepnne| asuriH saMgrAmaH / ghaslaM adane / ghasuriH agniH / jasUc mokSaNe / jasuriH samAptiH azani; araNiH Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 831 uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. krodhazca / agu gatau / aGguriH karazAkhA / latve-aGguliH / pahi marSaNe / sahariH pRthvI akrodhanaH anaDvAn saMgrAmaH andhakAraH sUryazca / ___ muhe kit // 700 // muhauca vaicittye ityasmAt kiduriH pratyayaH syAt / muhariH sUryaH anavAzca / dhUmUbhyAM liliNau // 701 // AbhyAM yathAsaMkhyaM lik liN etau pratyayau syAtAm / dhUgz kampane / dhUliH pAMsuH / mUG bandhane / mauliH mukuTaH / pAvyaJjibhyAmaliH // 702 // AbhyAmaliH pratyayaH syAt / paTa gatau, nnyntH| pATaliH vRkSavizeSaH / aJjaupa vyaktyAdau / aJjaliH pANipuTaH praNAmahastayugmaM ca / mAsAlibhyAmokulimalI // 703 // AbhyAM yathAsaMkhyamokulimalItyetau pratyayo syAtAm / mAMka maane| maukuliH kaakH| zala gatau, nnyntH| zAlmaliH vRkSavizeSaH / ___dRpRvRbhyo viH // 704 // ebhyo viH pratyayaH syAt / dRz vidAraNe / darviH taIH / pRz paalnpuurnnyoH| parviH kaGkaH hiMsrazca / vRgz varaNe / varviH zakaTaM dhAtrI kAkaH zyenazca / jRzRstRjAgRkRnIghRSibhyo Git // 705 / / ebhyo DidviH pratyayaH syAt / jRSc jarasi / jIviH vAyuH pazuH kaNTakaH zakaraH madguH kAyam gulmaM zaGkA vRddhaH vRddhabhAvazca / zRz hiMsAyAm / zIviH hiMsraH kRmiH nyuGkuzca / stRgz AcchAdane / stIviH garviSThaH adhvaryuH bhagaH tanuH rudhiraM bhayaM tRNajAtiH nabhaH ajazca / jAgRk nidrAkSaye / jAgRviH rAjA agniH prabuddhazca / DivAnna gunnH| DukaMg karaNe / kRviH rudraH tantuvAyaH tantuvAyadravyam rAjA ca / yadupajJaM kRvaya iti paJcAlAnAcakSate / NIMga prApaNe / nIviH paridhAnagranthiH mUladhanaM ca / ghRNu saMgharSe / ghRSviH varAhaH vAyuH agnizca / chavichivisphavisphivisthAvisthividavidIvikikivididividIdivikikIdivikikidIvizivyaTavyAdayaH // 706 // ete uidvipratyayAntA nipAtyante / chyteiisvshc| chaviH vik chAyA AvaraNaM c| chidelak c| chiviH phalgudravyam / sphAyate: sphasphibhAvau ca / sphaviH vRkssjaatiH| sphiviH vRkSaH udazviJca / tiSThateH sthasthibhAvau ca / sthaviH prasevakaH tantuvAyaH sImA agniH ajaMgamaH svargaH kuSThI kuSThimAMsaM phalaM ca / sthiviH sImA / damelRk ca / davi; dharmazIlaH Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 832 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdante dAtA sthAnaM phAlazca / dIvyaterdIrghazca / dIviH kitavaH dyutimAn kAlaH vyAghrajAtizca / kitedvitvaM pUrvasya cakhAbhAvo luk ca / kikiviH pakSivizeSaH / divedvitvaM pUrvasya dIrghazca vA / didiviH svargaH / dIdiviH annaM svargazca / kiteH kikIdibhAvazca / kikIdiviH varNaH pakSI ca / kikipUrvAd dIvyateH dIrghazca / kikIti kurvan dIvyatIti kikidIviH caapH| zIGo isvazca / ziviH rAjA / aTera cAntaH / aTaviH araNyam / AdigrahaNAdanye'pi / dRSipluSizuSikuSyasibhyaH sik // 707 // ebhyaH kit siH pratyayaH syAt / puSU pluSa dAhe / mukSiH agniH udapAnazca / plukSiH agniH jaTharaM kuzulazca / zuSaMca zoSaNe / zukSiH vAyuH nidAghaH yavAsakaH tejazca / kuSaz niSkarSe / kukSiH jaTharam / azauTi vyAptau / akSi netram / ___ gopAderanerasiH // 708 // gopa ityAdibhyaH parAdanak prANane ityasmAt asiH pratyayaH syaat| gopAnasiH saudhaagrbhaagcchdiH| citrAnasiH jlcrH| ekAnasiH ujjayanI / vArANasiH kAzI nagarI / vRdhRpRtsAbhyo nasiH // 709 / / ebhyo nasiH pratyayaH syAt / dRgTa vrnne| varNasiH taruH / dhRg dhaarnne| dharNasiH zailaH lokapAlaH jalaM mAtA ca / pRza paalnpuurnnyoH| parNasiH jaladharaH ulUkhalaM zAkAdizca / vRz vrnne| varNasiH bhUmiH / SoMca antakarmaNi / sAnasiH snehaH nakhaH hiraNyam RNaM sakhA sanAtanazca / .. biyo hik // 710 // brIz varaNe ityasmAt kit hiH pratyayaH syAt / vrIhiH dhAnyavizeSaH / __tRstRtandritanyavizya IH / / 711 // ebhya IH pratyayaH syAt / tR plvntrnnyoH| tarIH nauH agniH vAyuH plvnshc| stRgz AcchAdane / starIH tRNaM dhUmaH meghaH nadI zayyA ca / tandriH sAdamohanayoH sautraH / tandrIH mohanidrA / tantriNa kuTumbadhAraNe / tantrIH zuSkasnAyuH vAditraM vINA AlasyaM ca / ava rakSaNAdau / avIH prakAzaH AdityaH bhUmiH pazuH rAjA strI c| naDorNat // 712 // naDe: sautrAdIH pratyayaH sa ca Nit syAt / nADI AyatazuSiraM dravyam ardhamuhUrtazca / vAtAt pramaH kit // 713 / / vAtapUrvapadAt preNopasRSTAt mAk mAne ityasmAt kidIH pratyayaH syAt / vAtapramIH vAtyA azvaH vAtamRgaH pakSI zamIkSazca / Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 833 yApAbhyAM de ca // 714 // AbhyAM kidIH pratyayo'nayozca dve rUpe syAtAm / yAMka prApaNe / yayIH mokSamArgaH divyadRSTiH AdityaH azvazca / pAM pAne / papI: razmiH sUryaH hastI ca / __ lakSeo'ntazca // 715 // lakSINa darzanAGkanayorityasmAdIH pratyayo makAradhAntaH syAt / lakSmIH shriiH| __ bhRmRtRtsaritanidhanyanimanimasjizIvaTikaTipaTigaDicaJcyasivasitrapisTasnihiklidikandIndivindhandhivandhyaNiloSTikunthibhya uH // 716 // ebhya uH pratyayaH syAt / TuDu,gka poSaNe ca, bhuMga bharaNe vA / bharuH samudraH vaNiH bhartA ca / mRt prANatyAge / maruH nirjalo dezaH girizca / tR plavanataraNayoH / taruH vRkSaH / tsara chadmagatau / tsaruH AdarzakhaGgAdigrahaNapradezaH vazcakaH kSurikA ca / tanUyI vistAre / tanuH dehaH sUkSmazca / dhana dhAnye, sautraH / dhanuH astraM dAnamAnaM ca / anaka prANane / anuH pANaH / anu pazcAdAdharthe'vyayam / manic jJAne / manUyI bodhane vaa| manuH prjaaptiH| Tumasjot zuddhau / madguH jlvaaysH| zI svapne / zayuH ajagaraH svamaH Adityazca / vaTa veSTane / baTuH mANavakaH / kaTe varSAvaraNayoH / kaTuH rsvishessH| paTa gatau / paTuH dakSaH / gaDa secane / gaDaH ghATAmastakayormadhye mAMsapiNDaH sphoTazca! caJcU gatau / caJcuH pakSimukham / amca kSepaNe / asavaH prANAH / vasaM nivAse / vasu dravyaM tejo devatA ca / vasuH kazcidrAjA / trapauSi lajjAyAm / trapu lohavizeSaH / zRz hiMsAyAm / zaruH krodhaH AyudhaH hiMsrazca / ausTa zabdopatApayoH / svaruH pratApaH vajraH vajrAsphAlanaM ca / SNihauca pItau / snehuH candramAH sannipAtajo vyAdhivizeSaH pittaM vanaspatizca / klidoc ArdrabhAve / kleduH kSetraM candraH bhagaM zarIrabhaGgazca / kledayatIti kleduH candramA ityanye / kadu rodanAhAnayoH / kanduH pAkasthAnaM mRtrotaM ca krIDanam / idu paramaizvaye / induH candra. / vidu avayave / binduH vibhuT / andhaN dRssttyupsNhaare| andhuH kUpaH vraNazca / bandhaMz bandhane / bandhuH svajanaH / vandhu dravyam / aNa zabde / aNuH pudgalaH mUkSmaH rAlakAdizca dhAnyavizeSaH / loSTi sNghaate| loSTuH mRtpinnddH| kunthaz saMkleze / kunthuH suukssmjntuH| syandisRjibhyAM sindhrajau ca // 717 // AbhyAmuH pratyayo'nayozca yathAsaMkhyaM sindh rajj ityAdezau syAtAm / syandauG sravaNe / sindhuH nadaH nadI 105 Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 834 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante samudrazca / sRjat visarge, sRjic visarge vA / rajjuH davarakaH / paMserdIrghazca // 718 // pasuNa nAzane ityasmAduH pratyayo dIrghazvAsya / pAMsuH pArthivaM rjH| ___ azerAnno'ntazca // 719 // azauTi vyAptAvityasmAduH pratyayo'kArAcca paro no'ntaH syAt / aMzuH razmiH sUryazca / prAMzuH dIrghaH / name k ca // 720 // NamaM prahatve ityasmAduH pratyayo'sya ca nAk ityAdezaH syAt / nAkuH vyalIkaM vanaspatiH RSiH kalmIkazca / / manijanibhyAM dhatau ca // 721 // AbhyAmuH pratyayo'nayozca yathAsaMkhyaM dhakAratakArI syAtAm / manica jJAne / madhu kSaudraM zIdhu ca / madhuH asuraH mAsazca caitrH| janaici prAdurbhAve / jatu laakssaa| ___ arjeja ca // 722 // arja arjane ityasmAduH pratyayo'sya ca Rj ityAdezaH syAt / Rju akuTilam / kRtesta ca // 723 // kRtait chedane kRtaipa veSTane ityasmAdvA uH pratyayaH syAt asya ca ta ityAdezaH / tarkaH cundaH sUtraveSTanazalAkA ca / nerazceH // 724 // nipUrvAdazcateruH pratyayaH / nyathaiH mRgaH RSizca / kimaH zroNit // 72 // kimpUrvAt zRz hiMsAyAmityasmAt NiduH pratyayaH syAt / kiMzAruH zUkaH dhAnyazikhA uSTraH hiMsraH iSuzca / mivahicaricaTibhyo vA // 726 / / ebhya uH pratyayaH sa ca NidvA / DumiMgTa prakSepaNe / mAyuH pittaM mAnaM zabdazca / gomAyuH shRgaalH| mayuH kinnaraH uSTaH prakSepaH AkUtaM ca / baahulkaadaavaabhaavH| vahIM prApaNe / bAhuH bhujH| bahu prabhUtam / cara bhakSaNe ca / cAru zobhanam / carantyasmAddevapitRbhUtAni ityapAdAne'pi bhImAditvAt , caruH devatoddezena pAkaH sthAlI ca / caTaNa bhede / cATu priyAcaraNam paTujanaH priyavAdI sphuTavAdI daya'naM ziSyazca / caTu priyAcaraNam / RtRzambhrAdibhyo ro lazca // 727 // ebhyo NiduH pratyayo rephasya ca lakAraH / Rk gatau, Rt prApaNe ca vA / AluH zleSmA zleSmAtakaH kandavizeSazca / tR plvntrnnyoH| tAlu kAkudam / zRz hiMsAyAm / zAlu hiMsraH kaSAyazca / mRt prANatyAge / mAluH patralatA, yasyA mAludhAnIti prasiddhiH / TuhubhuMgk poSaNe ca / bhAluH indrH| AdigrahaNAdanye'pi / Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 835 kRkasthUrAdvacaH k ca // 728 // AbhyAM parAt vaco NiduH pratyayaH syAt kakArazcAntAdezaH / vacaM bhASaNe, brUgk vyaktAyAM vAci / kRkamavyaktaM brUte vakti vA kukavAkuH kukkuTaH kukalAsaH khaJjarITazca / evaM sthUravAku; uccairdhvaniH / pRkAhRSidhRSISikuhibhidividimRdivyAdhigRdhyAdibhyaH kit||729|| ebhyaH kiduH pratyayaH syAt / pazu pAlanapUraNayoH / puruH mahAn lokaH samudraH yajamAnaH rAjA ca kazcit / ke zabde / kuH pRthvI / hRSac tuSTau, hRSU alIke vaa| hRSuH tuSTaH alIkaH sUryAgnizazinazca / bidhRSAT prAgalbhye / dhRSuH pragalbhaH saMtApaH utsAhaH parvatazca / ipat icchAyAm / iSuH zaraH / kuhaNi vismApane / kuhuH naSTacandrAmAvasyA / bhidaMpi vidAraNe / bhiduH vajraH kandarpazca / vidak jJAne / viduH hstimstaikdeshH| mRdaza kssode| mRduH akaThinaH / vyadhaMca tADane / vidhuH candraH vAyuH agnizca / gRdhUca abhikAGkSAyAm / gRdhuH kAmaH / AdigrahaNAt pUraici ApyAyane, pUraNa ApyAyane vA / pUritamanena yazasA sarvamiti pUruH rAjarSiH / evamanye'pi / rabhipRthibhyAmRca rasya // 730 / / AbhyAM kiduH pratyayo rephasya ca RkAraH syAt / rabhiM rAmasye / RbhavaH devAH / prathiS prakhyAne / pRthuH rAjA vistIrNazca / spazibhrasjeH sluk ca // 731 // AbhyAM kiduH pratyayaH sakArasya ca luk syAt / spaziH sautraH, tAlavyAntaH / pazuH tiryaG mantravadhyazca jnH| bhrasjIt pAke / bhRguH prapAtaH brahmaNazca sutH| kittvAt grahatrazcabhrasjapaccha iti yat / nyaGga meghAdaya iti gavam / / duHsvapavanibhyaH sthaH // 732 // dusa su apa vani ityetebhyaH parAt SThAM gatinivRttAvityasmAt kiduH pratyayaH syAt / duHSThu azobhanam / suSThu sAtizayam / apaSThu vAmam / vaniSThuH vapAsaMnihito'vayavaH azvaH saMbhaktaH apAnaM ca / haniyAkRbhRtRtro dve ca // 733 // ebhyaH kiduHpratyayo dve rUpe caiSAM syAtAm / hanaMka hiMsAgatyoH / jaghnuH indraH vegavA~zca / yAMka pApaNe / yayuH azvaH yAyAvaraH svargamArgazca / DuiMg karaNe / cakruH karmaThaH vaikuNThazca / TuDu,gka poSaNe ca, bhaMga bharaNe vA / babhruH RSiH nakulaH rAjA varNazca / pRz pAlanapUraNa yoH / pupuruH samudraH candraH lokazca / tR plavanataraNayoH / titiruH pataGgaH / traiG pAlane tatruH naukaa| Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 836 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante kRgra Rta ur ca // 734 // AbhyAM kiduH pratyaya RkArasya cor syAt / kRta vikSepe / kuruH rAjarSiH / kuravaH janapadaH / gRz zabde / guruH AcAryaH laghupratipakSaH pUjyazca jnH| pacericAtaH // 735 // DupacIM pAke ityasmAduH pratyayo'kArasya cekAraH syAt / picuH nirasthIkRtaH krpaasH| arterca // 736 // kaMka gatAvityasmAduH pratyayo'sya ca Ur ityAdezaH syAt / UruH zarIrAGgam / ___mahatyurca // 737 // artermahatyabhidheye uH pratyayo'sya cor ityAdezaH syAt / uru vistIrNam / uD ca bhe // 738 // arterbha nakSatre'bhidheye uH pratyayo dhAtozca uDAdezaH syAt / uDu nakSatram / zliSeH ka ca // 739 // zlipaMca AliGgane ityasmAt kiduH pratyayaH kakArazcAntAdezaH syAt / zlikuH mRgAsthi savyavasAyaH rAjyaM jyotiSa sevakazca / / rajilaviliGga luk ca // 740 // ebhya uH pratyayo nakArasya ca luk syAt / raghu laghuG gatau / raghuH raajaa| laghu tucchaM zIghraM c| liguNa citriikrnne| liguH RSiH sevakaH mUrkhaH bhUmivizeSazca / pImRgamitradevakumAralokadharmavizvasumnAmAvebhyo yuH / 741 // pI mRga mitra deva kumAra loka dharma vizva sumnAzman ava ityetebhyaH parAt yAMk pApaNe ityasmAt kiduH pratyayaH syAt / pIyuH ulUkaH AdityaH suvarNa kAlazca / mRgayuH vyAdhaH mRgazca / mitrayuH RSiH mitravatsalazca / devayuH dhaarmikH| kumArayuH raajputrH| lokayuH vAkyakuzalaH jnH| dharmayuH dhArmikaH / vizvayuH vAyuH / sumnayuH yjmaanH| azmayuH mUrkhaH / avayuH kAvyam / parAbhyAM zRkhanibhyAM Dit // 742 // parApUrvAbhyAM yathAsaMkhyaM zUkhanibhyAM DiduH pratyayaH syAt / zRz hiMsAyAm / parAn zRNAti parazuH kutthaarH| khanUg avadAraNe / AkhuH mUpikaH / zubheH sa ca vA / / 743 // zubhi dIptAvityasmAt DiduH pratyayaH syAt asya ca dantyaH so vA / suH zuzca pUjAyAm / supuruSaH / zunAsIraH / yuTubhyAm 744 // AbhyAM DiduH pratyayaH syAt / chuk abhigame / ghuH Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 837 vargakrIDA vargazca / 1 gatau / druH vRkSazAkhA vRkSazca / _ haripItamitazatavikukadbhyo druvaH // 745 // hari pIta mita zata vi ku kad ityetebhyaH parAd dru gatAvityasmAt DiduH pratyayaH syAt / haridraH vRkSaH RSiH parvatazca / pItadvaH devadAruH / mitadruH samudraH turagaH mitaMgamazca / zatadrurnAma nadaH nadI ca / vidruH dArupakAraH vRkSazca / kudruH vikalapAdaH / kadru gamAtA vanhijAtiH gRhagodhA varNazca / ____ kevayubhuraNyavadhvarvAdayaH // 746 // kevayvAdayaH zabdA DidupratyayAntA nipAtyante / kevalapUrvAdyAterlalopazca / kevalo yAti kevayuH RSiH / bhUpUrvAd yAterbhuraNa cAdau / bhuvaM yAti bhuraNyuH agniH| adhvaraM yAti, pUrvapadAntalope adhvaryuH RSik / AdigrahaNAt caran yAti caraNyuH vAyuH / abhipUrvasya cAznAterabhIzuH razmiH / zaH sanvacca // 747 // zoMca takSaNe ityasmAt DiduH pratyayaH sa ca sanvat syAt-sani ivAsmin dvitvaM pUrvasya cetvaM bhavatItyarthaH / zizuH bAlaH / tanerDauH // 748 // tanUyI vistAre ityasmAt DidauH pratyayaH syAt sa ca sanvat / titau; paripavanam / kaizIzamirAmibhyaH kuH // 749 // ebhyaH kuH pratyayaH syAt / ke zabde / kAkuH svaravizeSaH / zI svapne / zekuH udbhidvizeSaH / zamUca upazame / zakuH kIlakaH bANaH zUlam AyudhaM cinhaM chalakazca / rami krIDAyAm / rakuH mRgaH / hiyaH kidro lazca vA // 750 // hrIMk lajjAyAmityasmAt kit kuH pratyayo rephasya ca lakAro vA syAt / hrIku; hokuzca trapujatunI lajjAvAzca / hIH vnmaarjaarH| kiraH Sa ca / / 751 // kRt vikSepe ityasmAt kit kuH pratyayaH SakArathAntAdezaH syAt / kiSkuH chAyAmAnadravyam / caTikaThipardibhya AkuH // 752 // ebhya AkuH pratyayaH syAt / caTaNa bhede / caTAkuH RSiH zakunizca / kaTha kRcchrajIvane / kaThAkuH kuTumbapoSakaH / pardi kutsite zabde / pardAkuH bhekaH vRzcikaH ajagarazca / sivikuTikuThikukuSikRSibhyaH kit / / 753 // ebhyaH kidAkuH pratyayaH syAt / pivUn gatau / sivAkuH RssiH| kuTat kauTilye / kuTAkuH viTapaH / kuThiH Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 838 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante sautraH / kuThAkuH zvabhram / kuMG zabde / kuvAkuH pakSI / kuSaz niSkarSe / kuSAkuH mUSikaH agniH paropatApI ca / kRSIt vilekhane / kRSAkuH kRSIvalaH / upasargAccerDit // 754 // upasargapUrvAt ciMgT cayana ityasmAt DidAkuH pratyayaH syAt / upacAkuH saMcAkuzca RssiH| nicAkuH nipuNaH RSizca / / zalerakuH // 755 // zala gatAvityasmAt akuH pratyayaH syAt / zalakuH RssiH| spRbhyAM dAkuk // 756 // AbhyAM kit dAkuH pratyaya: syAt / mRdAku: davAgniH vAyuH AdityaH vyAghraH zakuniH astaH bhartA gotrakRcca / pRk pAlanapUraNayoH / pRdAkuH sapaH gotrakRcca / __ iSeH svAkuk ca // 757 / iSat icchAyAmityasmAt kit svAku; pratyayaH syAt / ikSvAkuH AdikSatriyaH / phalivalyameNuH // 758 // ebhyo guH pratyayaH syAt / phala niSpattau / phalgu asAram / vali saMvaraNe / valgu madhuraM zobhanaM ca / valguH pakSI / ama gatau / aGguH zarIrAvayavaH / damerluk ca // 759 // damUca upazame ityasmAd guH pratyayo'ntyasya ca luk syAt / daguH RssiH| herhin ca // 760 / / hiMTa gatiddhayorityasmAd guH pratyayo hin cAsyAdezaH syAt / hiGguH raamtth;| prIkaipainIleraGguk // 761 // ebhyaH kidachuH pratyayaH syAt / pIMgza vRptikaantyoH| priyaGguH phalinI rAlakazca / ke zabde / kaGguH aNuH / paiM zoSaNe / paGguH khaJjaH / gIla varNe / nIlaguH kRmijAtiH zRgAlazca / avyArtagRbhyo'TuH // 762 // ebhyo'TuH pratyayaH syAt / ava rakSaNAdau / avaTuH kRkATikA / Rk gatau / araTuH vRkSaH / gRt nigaraNe / garaTuH dezavizeSaH pakSI ajagarazca / __ zalerATuH // 763 // zala gatAvityasmAdATuH pratyayaH syAt / zalATuH komalaM phalam / ajyaveriSThuH ||764||aabhyaamisstthuH pratyayaH syAt / anaupa vyktyaadau| aJjiSThuH bhAnuH agnizca / ava rakSaNAdau / aviSThuH azvaH hotA ca / Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 839 tanimanikaNibhyoDuH // 765 // ebhyo DuH pratyayaH syAt / tanUyI vistaare| taNDuH prathamaH / maniMca jJAne / maNDuH RssiH| kaNa zabde / kaNDuH vednaavishessH| __panerdIrghazca / / 766 // pani stutAvityasmAt DuH pratyayo dIrghazca syAt / pANDuH varNaH kSatriyazca / ___ palimRbhyAmANDakaNDukau // 767 // AbhyAM yathAsaMkhyamANDuH kaNDuk ca pratyayau syAtAm / pala gatau / palANDuH lshunbhedH| bhRt maanntyaage| mRkaNDuH RssiH| ___ ajisthArIbhyo NuH // 768 // ebhyo NuH pratyayaH syAt / aja kSepaNe ca / veNuH vaMzaH / SThAM gatinivRttau / sthANuH zivaH Udhye ca dAru / vRgTa varaNe / varNaH nadaH janapadazca / rIz gtiressnnyoH| reNuH dhUliH / viSeH kit // 769 // viSTaMkI vyAptAvityasmAt kit NuH pratyayaH syAt / viSNuH hriH| _ kSiperaNuk // 770 // kSipIt preraNe ityasmAt kidaNuH pratyaya: syAt / kSipaNuH samIraNaH vidyucca / aoriSNuH // 771 // aJjaue vyaktyAdAvityasmAdiSNuH pratyayaH syAt / aJjiSNuH ghRtam / ___ kRhRbhUjIvigamyAdibhya eNuH // 772 // ebhya eNuH pratyayaH syAt / iMgTa hiMsAyAm / DukaMga karaNe vA / kareNuH hastI / haMg hrnne| hareNuH gandhadravyam / bhU sattAyAm / bhaveNuH bhavyaH / jIva prANadhAraNe / jIveNuH auSadham / gamlaM gatau / gameNuH gantA / AdigrahaNAt zamUca upazame, zameNuH upshmnm| yajI devapUjAdau / yajeNuH yjnyaadiH| DupacI pAke / paceNuH pAkasthAnam / padeNuH vaheNurityAdi / ___ kRsikamyamigamitanimanijanyasimasisacyavibhAdhAgAglAmlAhanihAyAhizipUbhyastun // 773 // ebhyastun pratyayaH syAt / DukRg krnne| kartuH krmkrH| piMgT bandhane / setuH ndiisNkrmH| kamUG kaantau| kantuH kandarpaH kAmI manaH kumUlazca / ama gatau / antuH rakSitA lakSaNaM ca / gamlaM gatau / gantuH pathikaH AgantuH avAstavyo janaH / tanyI vistAre / tantuH mUtram / manic jJAne / mantuH vaimanasyaM priyaMvadaH mAnazca / janaici prAdurbhAve / jantuH prANI / ask bhuvi / astuH astibhAvaH / bAhulakAt bhUbhAvAbhAvaH / masaica pariNAme / mastu dadhimUlavAri / paci secne| saktuH yvvikaarH| ava rakSaNAdau / otuH biDAlaH / Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 840 siddhahaimabRhatprakriyA. [ dante bhAMka dIptau / bhAtuH dIptimAn zarIrAvayavaH agniH vidvAzca / DudhAMgk dhAraNe ca / dhAtuH lohAdiH rasAdiH zabdaprakRtizca / gai zabde / gAtuH gAyanaH udgAtA ca / glaiM harSakSaye / glAtuH srujH| malaiM gaatrvinaame| mlAtuH donH| hanaM hiNsaagtyoH| hantuH AyudhaM himazca / ohAMk tyaage| hAtuH mRtyuH mArgazca / yAMka prApaNe / yAtuH pApmA janaH rAkSasazca / hiMTa gtiddhyoH| hetuH kAraNam / kruzaM aahvaanrodnyoH| kroSTA zRgAlaH / pUgg pavane / potuH pavitA / nitkaraNaM 'kruzastunastRca puMsi' ityatra vizeSaNArtham / vaserNidvA // 774 // vasaM nivAse ityasmAt tun pratyayaH sa ca NidvA / vAstu gRhaM gRhabhUmizca / vastu sat nivezabhUmizca / paH pIpyau ca vA // 775 / / pAM pAna ityasmAt tun pratyayaH syAt asya ca pI pi ityAdezau vA syAtAm / pItuH AdityaH candraH hastI kAlaH cakSuH bAlaghRtapAnabhAjanaM ca / pituH prajApatiH AhArazca / pAtuH rakSitA brahmA ca / Apo'pa ca // 776 // AplaMT vyAptAvityasmAt tun pratyayo'sya cApa ityAdezaH syAt / aptuH devatAvizeSaH kAlaH yAjakaH yajJayonizca / ajyateH kit // 777 // AbhyAM kittun pratyayaH syAt / aJjaupa vyktyaadissu| aktuH indraH viSNuH rAtrizca / k gtau| RtuH hemantAdiHsvIrajaH ttkaalshc| cAyaH ke ca // 778 // cAyUga pUjAnizAmanayorityasmAt tun pratyayo'sya ca ke ityAdezaH syAt / ketuH dhvajaH grahazca / vhimhiguhydhibhyo'tuH||779|| ebhyo'tuH pratyayaH syAt / vahIM praapnne| vahatuH vivAhaH anaDvAn agniH kAlazca / maha pUjAyAm / mahatuH agniH| guhaug saMvaraNe / gRhatuH bhUmiH / edhi vRddhau / edhatuH lakSmIH puruSaH agnizca / kRlAbhyAM kit // 780 // AbhyAM kidatuH pratyayaH syAt / DukuMga karaNe / kratuH yajJaH / lAMk AdAne / latuH paashH|| ___taneryatuH // 781 // tanUyI vistAre ityasmAd yatuH pratyayaH syAt / tanyatuH vistAraH vAyuH parvataH sUryazca / jIverAtuH // 782 // jIva prANadhAraNe ityasmAdAtu pratyayaH syAt / jIvAtuH jIvanam auSadham annam udakaM dravyaM ca / yamerdu k // 783 // yamUM uparame ityasmAt kit duH pratyayaH syAt / yaduH ksstriyH| Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ugAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatlakriyA. 841 zIGo dhuk // 784 // zI svapne ityasmAt kit dhuH pratyayaH syAt / zIdhu mdyvishessH| dhUgo dhun ca // 785 // dhRgya kampane ityasmAt dhuk pratyayo'sya ca dhun ityAdezaH syAt / dhundhuH daanvH| dAbhAbhyAM nuH||786|| AbhyAM nuH pratyayaH syAt / DudAMgka dAne / dAnuH gantA yajamAnaH vAyuH AdityaH dakSiNArthaM ca dhanam / bhAMka dIptau / bhAnuH sUryaH razmizca / citrabhAnuH agniH| varbhAnuH rAhuH / vizvabhAnuH AdityaH / __dheH zit // 787 // dhe pAne ityasmAnnuH pratyayaH syAt sa ca zit / zittvAdAtsaMdhyakSarasyeti AkAro na / dhenuH abhinavaprasavA gavAdiH / sUGaH kit // 788 // pUDauk prANigarbhavimocane ityasmAt kit nuH pratyayaH syAt / sUnuH putraH / ho jaha ca // 789 // ohAk tyAge ityasmAt kinnuH pratyayo'sya ca jar3a ityAdezaH / jahanuH gnggaapitaa| vaceH kagau ca // 790 // vacaMk bhASaNe ityasmAnnuH pratyayaH kakAragakArau cAntAdezau syAtAm / vaknuH vagnuzca vaagmii| __ kRhanestuknuko // 791 // AbhyAM kitau tu nu iti pratyayau syAtAm / DukuMga karaNe / kRtuH krmkaarH| kRNuH kozakAraH kAruzca / hanaka hiMsAgatyoH / hatuH himaH / hanuH vaktraikadezaH / bAhulakAnalopaH / gameH sanvacca // 792 // gamlaM gatAvityasmAt tuknuko sanvacca syAtAm / jigantuH brAhmaNaH divasaH mArgaH prANaH agnizca / jigannuH prANaH bANaH manaH mInaH vAyuzca / dAbhUkSaNyundinadivadipatyAderanuG // 793 // ebhyo DidanuH pratyayaH syAt / DudAMgk dAne / danuH dAnavamAtA / bhU sattAyAm / bhuvanuH meghaH candraH bhavitavyatA haMsazca / kSayI hiMsAyAm / kSaNanuH yAyAvaraH / undaipa kledane / udanuH zukaH / Nada avyakte zabde / nadanuH meghaH siMhazca / vada vyaktAyAM vAci / vadanuH vaktA / patla gatau / patanuH zyenaH / aadigrhnnaadnye'pi| kittvamakRlA DiskaraNaM varkhadabhAvArtham / kRzerAnuk // 794 // kRzac tanutve ityasmAt kidAnuH pratyayaH syAt / kRzAnuH vnhiH| Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 842 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante jIve radAnuka // 795 // jIva prANadhAraNe ityasmAt kit radAnuH pratyayaH syAt / jIradAnuH / kitkaraNaM guNapratiSedhArtham / valope hi nAmyantakhAt guNaH syAt / ___ vaceraknuH // 796 / / vacaM bhASaNe ityasmAdaknuH pratyayaH syAt / vacaknuH vAgmI AcAryaH brAhmaNaH RSizca / ___hRSipuSighuSigadimadinandigANDamaNDijanistanibhyo ritnuH|| // 797 / ebhyo Nyantebhyo itnuH pratyayaH syAt / hRSaca tuSTau, hRSU alIke vaa| harSayitnuH AnandaH svajanaH raGgopajIvI priyaMvadazca / puSaca puSTau / poSayitnuH bhartA meghaH kokilazca / ghuSaNa vizabdane / ghoSayitnuH kokilaH zabdazca / gadaNa garne / gadayitnuH parjanyaH vAvadUkaH bhramaraH kAmazca / madaica harSe / madayitnuH madirA suvarNam alaMkArazca / Tunadu samRddhau / nandayitnuH putraH AnandaH pramuditazca / gaDa secane / gaDayitnuH blaahkH| maDu bhUSAyAm / maNDayitnuH maNDayitA kAmukazca / janaici prAdurbhAve / janayitnuH pitaa| stanaNa grne| stanayitnuH meghaH meghagarjitaM ca / ___ kasyartibhyAmipuk // 798 // AbhyAM kidipuH pratyayaH syAt / kasa gtau| kasipuH asanam / Rk gatau / ripuH shtruH| ___kamyamibhyAM buH // 799 // AbhyAM buH pratyayaH syAt / kamUG kAntau / kambuH shngkhH| ama gatau / ambu pAnIyam / __ aghramuH // 800 // abhra gatAvityasmAdamuH pratyayaH syAt / abhramaH devahastinI / yajizundhidahidasijanimanibhyo yuH||801|| ebhyo yuH pratyayaH syAt / yajI devapUjAdau / yajyuH agniH adhvaryuH yajvA ziSyazca / zundha zuddhau / zundhyuH agniH AdityaH pavitraM ca / dahaM bhsmiikrnne| dahyuH agniH| damUca upakSaye / dasyuH cauraH / janaici prAdurbhAve / janyuH apatyaM pitA vAyuH prAdurbhAvaH prajApatiH prANI ca / manica jJAne ca / manyuH kRpA krodhaH zokaH kratuzca / / __ bhujeH kit // 802 // bhujaMpa pAlanAbhyavahArayoH ityasmAt kit yuH pratyayaH syAt / bhujyuH agniH AdityaH garuDaH bhogaH RSizca / sarterayvanyU // 803 // tUM gatAvityasmAt ayu anyu iti pratyayau syAtAm / sarayuH nadI vAyuzca / dIrghAntamimamicchantyeke / sarayUH / zliSTanirdezAt tadapi saMgRhItam / saraNyuH meghaH azvinormAtA samegho vAyuzca / Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 843 bhUkSipicareranyuk // 804 // ebhyaH kidanyuH pratyayaH syAt / bhU sattAyAm / bhuvanyuH IzvaraH agnizca / kSipIt prernne| kSipaNyuH vAyuH vasantaH vidyut arthaH kAlazca / cara bhakSaNe ca / caraNyuH vAyuH / mustyuk // 805 // mRt prANatyAge ityasmAt kit tyuH pratyayaH syAt / mArayatIti mRtyuH kAlaH maraNaM ca / cinIpImyazibhyo ruH // 806 // ebhyo ruH pratyayaH syAt / ciMgT cayane / ceruH muniH| NIMga pApaNe / neruH jnpdH| pIMc pAne / peruH sUryaH giriH kalaviGkazca / mIJc hiMsAyAm / meruH devAdriH / azauTi vyAptau / azru netrajalam / rupUbhyAM kit // 807 // AbhyAM kichuH pratyayaH syAt / ruk zabde / ruruH mRgajAtiH / pUgz pavane / pUruH raajaa| khano luk ca // 808 // khanUg avadAraNe ityasmAt ruH pratyayaH syAdantasya ca luk / kharuH darpaH krUraH mUrkhaH dRptaH gItavizeSazca / ___ janihanizadyartesta ca // 809 // ebhyo ruH pratyayastakArazcAntAdezaH syAt / janaici prAdurbhAve / jatruH zarIrAvayavaH meghaH dharmAvasAnaM ca / hanaM hiMsAgatyoH / hatruH hiMsraH / zala zAtane / zatruH ripuH / bAhulakAt tAdezavikalpe zaguH purussH| kaMk gtau| atruH kssudrjntuH| imanaH zIDo Dit / / 810 // zmanpUrvAt zIk svama ityasmAt Did ruH pratyayaH syAt / zmazru mukhalomAni / zigrugerunameAdayaH / / 811 // zivAdayaH zabdA rupatyayAntA nipAtyante / ziMgT nishaane| kit go'ntazca / zigruH saubhAJjanakaH, haritakavizeSazca / giratereca / geruH dhAtuH / namerna pUrvasya mayatervA ecAntaH / nameruH devvRkssH| aadigrhnnaadnye'pi| kaTikuTayarteraruH // 812 / ebhyo'ruH pratyayaH syAt / kaTe varSAvaraNayoH / kaTaruH zakaTam / kuTat kauTilye / kuTaruH pakSivizeSaH markaTaH vRkSaH vardhakizca / kuTAdivAna guNaH / Rk gatau / araruH asuraH Ayudha maNDalaM ca / karkerAruH // 813 // karkeH sautrAdAruH pratyayaH syAt / karkAruH kSudracirbhaTI / urAdekhdetau ca // 814 // urvai hiMsAyAmityasmAdAruH pratyaya: syAt Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 844 siddhahaimabRhatpakriyA. - [kRdante AdezvokAraikArau syAtAm / UrvatyArtimiti UrvAruH kaTucirbhaTI / eriH caarucirbhttii| kRpikSudhipIkuNibhyaH kit // 815|| ebhyaH kidAruH pratyayaH syAt / kRpauG sAmarthye / kRpAruH dayAzIlaH / kSudhaMc bubhukSAyAm / kSudhAruH kssudhmshmaanH| latve kRpAluH kSudhAlaH / pIca pAne / piyAruH vRkSaH / kuNat zabdopakaraNayoH / kuNAruH vnsptiH| zyaH zIta ca // 816 // zyaiG gatAvityasmAdAruH pratyayo'sya ca zIta ityAdezaH syAt / zItAruH zItAsahaH / latve zItAluH / tumberuruH // 817 // tubu ardane ityasmAduruH pratyayaH syAt / tumburuH gandharvaH gandhadravyaM ca / / kandeH kundu ca // 818 // kadu rodanAhAnayorityasmAduruH pratyayo'sya ca kund ityAdezaH syAt / kunduruH sallakIniryAsaH / camerUruH // 819 // camU adane ityasmAdUruH pratyayaH syAt / camUruH citrkH| zIGo luH // 820 // zIG svapne ityasmAlluH pratyayaH syAt / zeluH shlessmaatkH| pIGaH kit // 821 // pIc pAne ityasmAt kit nuH pratyaya: syAt / pIlaH hastI vRkSazca / lasjIyizalerAluH // 822 // ebhya AluH pratyayaH syAt / olasnaiti vIDe / lajjAluH ljjnshiilH| ISrNya iirssyaarthH| IrSyAluH IrSyAzIlaH / zala gatau / zalAluH vRkssaavyvH| Apo'p ca // 823 // AplaMTa vyAptAvityasmAdAluH pratyayo'sya cAp ityAdezaH syAt / apAluH vaayuH| gRhaluguggulukamaNDalavaH // 824 / / ete AlupratyayAntA nipAtyante / gRhateIsvazca prtyyaadeH| gRhaluH RSiH / guMG zabde / asyAdigug lopazca prtyyaadeH| gugguluH vRkSavizeSaH azvazca / kampUrvAdaniterTo'ntaH isvazca prtyyaadeH| kamaNDaluH amatram / prHshuH||825|| pRz pAlanapUraNayorityasmAt zuH pratyayaH syAt / paryuH vasiMhaM vakrAsthi / Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ghaNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 845 ___ masjISyazibhyaH suk // 826 // ebhyaH kit muH pratyayaH syAt / dumasnoMt zuddhau / ' masjeH saH' iti no'ntaH / machuH muniH| iSaz AbhIkSNye / ikSuH guDAdiprakRtiH / azauTi vyAptau / akSuH samudraH vapazca / / tRpalimalerakSuH // 827 // ebhyo'kSuH pratyayaH syAt / tR plavanataraNayoH / tarakSuH zvApadavizeSaH / pa0 gatau, mali dhAraNe / palakSuH malakSuzca vRkSaH / ____ uleH kit // 828 // ula dAhe ityasmAt sautrAd kidakSuH pratyayaH syAt / ulakSuH tRNajAtiH / kRSicamitanidhanyandisarjirjirjilasjIyibhya UH // 829 // ebhya UH pratyaya: syAt / kRSIt vilekhane / karSaH kulyA aGgAraH parikhA gartazca / camU adne| camUH senaa| tanUyI vistaare| tanUH zarIram / dhana zabde, dhana dhAnye sautro vA / dhanUH dhAnyarAziH jyA varArohA ca strI / adu bandhane / andUH pAdakaTakaH / sarja arjane / sarjaH arthaH kSAraH vanaspatiH vaNika ca / khaje mArjane ca / kharz2aH kaNDUH vidyucca / bhRjai bharjane, bhrasjIt pAke vA / bharjaH yvvikaarH| olasjaiti vIDe / lajjUH lajjAluH / ISrNya IrSyArthaH / IyaH IrSyAluH / phaleH phel ca // 830 // phala niSpattAvityasmAdaH pratyayo'sya ca phel ityAdezaH syAt / phelUH homavizeSaH / kaSeNDacchau ca ssH||831|| kaSa hiMsAyAmityasmAdaH pratyayaH syAt SakArasya ca ND cchazcAdezaH syAt / kaNDUH kacchUzca pAmA / vaheI ca / / 832 // vahIM prApaNe ityasmAdaH pratyayo dhazcAntAdezaH syAt / vadhUH patimupapannA kanyA jAyA ca / mRjerguNazca // 833 // mRjauk zuddhAvityasmAdaH pratyayo guNazcAsya / marja: zuddhiH rajakaH nadyAstIraM zilA ca / guNe siddhe guNavacanamakArasya vRddhibAdhanArtham / ___ ajeo'ntazca // 834 // aja kSepaNe cetyasmAdUH pratyayo jakArazcAntaH syAt / ajjUH jnnii| ____kasipadyAdibhyo Nit // 836 // ebhyo NidUH pratyayaH syAt / kasa gatau / kAmUH zaktirnAmAyudham vAgvikala; buddhiH vyAdhiH vikalA ca vAk / padic gatau / pAdUH pAdukA / Rk gtau| ArUH vRkSavizeSaH kacchuH gatiH piGgalazca / AdigrahaNAt kacateH kAcUH, zalateH zAlU, ityAdayo'pi / Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 846 siddhahaimabRhatprakriyA. [ kRdante _ aNe?'ntazca // 836 // aNerdhAtoNidUH pratyayaH syAd DazcAntaH / aNa zabde / ANDUH jlbhRnggaarH| aDo la ca vA // 837 // aDa udyame ityasmANNidUH pratyayaH syAt lazcAntAdezo vA / AlUH bhRGgAraH karakazca / ADUH dIM TiTibhaH vanaspatiH jalAdhArabhUmiH pAdabhedanaM c| ___ namo lambernaluk ca // 838 // navpUrvAt labUG avalaMsane cetyasmAt NidUH pratyayo nakArasya ca luk syAt / alAbUH tumbii| kaphAdIrela ca // 839 // kaphapUrvAdIrika gatikampanayorityasmAdUH pratyayo lakArazcAntAdezaH syAt / kaphelUH pleSmAtakaH yavalAjAH madhuparkaH chAdiSeyaM ca tRNam / Rto rat ca // 840 // Rt ghRNAgatispardheSu ityasmAdUH pratyayo rat cAsyAdezaH syAt / ratUH nadIvizeSaH satyavAk dUtaH kRmivizeSazca / dRbhicapeH svarAno'ntazca // 841 // AbhyAM para UH pratyayaH svarAt paro no'ntazca syAt / dRbhait granthe / inbhUH sarpajAtiH vanaspatiH vajraH granthakAraH darbhaNaM ca / bAhulakAt 'mnAM dhuDvarge'ntyo'padAnte' iti nakArasya nimittvrgiiyaantyon| capa sAnvane campU: kthaavishessH|| dhRSerdidhiSadhiISau ca // 842 // vidhRSATa prAgalbhye ityasmAt UH pratyayo didhiS didhIS ityAdezau cAsya syAtAm / didhiSaH jyAyasyAH pUrvapariNItA puMzcalI ca / didhIpUH UDhAyAH kaniSThAyA anUDhA jyeSThA punarbhUH Ahutizca / ___ bhramigamitanibhyo Dit // 843 // ebhyo DidUH pratyayaH syAt / bhramUca anavasthAne / bhrUH akSNorupari romarAjiH / gamlaM gatau / agre gacchatyagregaH purassaraH / tanUyI vistAre / kutsitaM tanyate kutUH carmamayamAvapanam / nRtizUdhiruSikuhibhyaH kit // 844 // ebhyaH kidUH pratyayaH syAt / nRtaica nartane / nRtuH nartakaH kRmijAtiH plavaH pratikRtizca / zRdhUG zabdakutsAyAm / zadhaH zardhanaH kRmijAtiH apAnaM balizca daanvH| rupaMca roSe / ruSaH bhartsakaH / kuhaNi vismApane / kuhUH amAvAsyA / tRkhaNDibhyAM DUH // 845 / / AbhyAM DUH pratyaya: syAt / tR plavanataraNayoH / taIH droNI plavaH pariveSaNabhANDaM ca / khaDaNa bhede / khaDDUH bAlAnAmupakaraNaM strINAM pAdAGguSThAbharaNaM ca / Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 847 tRdRbhyAM dUH // 846 // AbhyAM dUH pratyayaH syAt / tR plavanataraNayoH / tardUH diiN| dRza vidaarnne| dardUH kuSThabhedaH / ___ kamijanibhyAM bUH // 847 // AbhyAM bUH pratyayaH syAt / kamUG kAntau / kambUH bhUSaNam AdarzatsaruH kuruvindazca / janaici prAdurbhAve / jambUH vRkssvishessH| zakerandhUH // 848 // zaklaMTa zaktAvityasmAdandhuH pratyayaH syAt / zakandhUH vanaspatiH devatAvizeSazca / kRgaH kAdiH // 849 // DukuMga karaNe ityasmAt kakArAdirandhUH pratyayaH syAt / karkandhUH badarI vraNaM yavalAjAH madhuparkaH viSTambhazca / yorAgUH // 850 // yuk mizraNe ityasmAdAgUH pratyayaH syAt / yavAgUH drvaudnH| kAcchIDo DerUH ||851||kpuurvaat zIk svapne ityasmAt DideruH pratyayaH syAt / kazeruH kandavizeSaH vIrucca / diva RH // 852 // divUc krIDAdAvityasmAd RH pratyayaH syAt / devA devaraH pitRvyastrI agnizca / soraseH // 853 // supUrvAdasU c kSepaNe ityasmAd RH pratyayaH syAt / khasA bhginii| niyo Dit // 854 / / NIMga prApaNe ityasmAt Did RH pratyayaH syAt / nA puruSaH / savyAt sthaH // 855 // savyapUrvAt SThAM gatiniTattAvityasmAd Did R pratyayaH syAt / savyeSThA saarthiH| yatinanAndabhyAM dIrghazca // 856 // yatenaapUrvAt nandezca RH pratyayaH syAta diirghshvaanyorbhvti| yataiG prytne| yAtA patibhrAtRbhaginI devarabhAryA jyeSThabhAryA c| Tunadu samRddhau / nanAndA bhartRbhaginI / nakhAdivAnnaMbo'nna bhavati / zAsizaMsinIrukSuhRbhRdhRmanyAdibhyastaH // 857 // ebhyastaH pratyayaH syAt / zAsak anuziSTau / zAstA guruH rAjA ca / prazAstA rAjA Rvik ca / zaMsU stutau ca / shNst| stotA / NIMga praapnne| netA sArathiH / ruk zabde / rotA meghaH / TukSuka zabde / kSotA musalam / haMga haraNe / hartA cauraH / TuDu,gk poSaNe ca / bhartA ptiH| dhRt avadhvaMsane / dhartA dharmaH / maniMca jJAne / mantA vidvAn prajApatizca / AdigrahaNAdupadraSTA RSik vizastA ghAtakaH ityAdayo'pi / Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 848 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante pAtarica // 858 // pAMk ityasmAt taH pratyayo dhAtozcakAro'ntAdezaH syAt / pitA jnkH| mAnibhrAjela ca // 859 // AbhyAM taH pratyayo luk cAntasya syAt / mAni pUjAyAm / mAtA jananI / bhrAji dIptau / bhrAtA sodyH| jAyA migH||860|| jAzabdapUrvAt miMgTa prakSepaNe ityasmAt taH pratyayaH syAt / jAyAM prajAyAM minvanti tamiti jAmAtA duhitRpatiH / Apo'p ca // 861 // AplaMT vyAptAvityasmAt tRH pratyayaH syAt apa cAsyAdezaH / aptA yajJaH agnizca / nameH pa ca // 862 / / NamaM prahatve ityasmAttaH pratyayaH pshcaasyaantaadeshH| naptA duhituH putrasya vA putrH| hupUggonnIprastupratihapratiprasthAbhya Rtviji // 863 // ebhya Rkhijya. bhidheye tRH pratyayaH syAt / huMk dAnAdanayoH / hotaa| pUgz pavane / potA / gaiM zabde, NIMga prApaNe, utpUrvaH / udgAtA / unnetA / STuMgk stutau, prpuurvH| prstotaa| hRg haraNe, pratipUrvaH / pratihartA / SThAM gatinivRttau, prtiprpuurvH| pratiprasthAtA / ete RvijH| niyaH SAdiH // 864 // NIMga prApaNe ityasmAt SakArAdistRH pratyayaH syAt Rtrijyabhidheye / neSTA RSik / __ tvaSdRkSattRduhitrAdayaH / / 865 // ete tRpratyayAntA nipAtyante / viSeri. to'cca / khaSTA devavardhakiH prajApatiH Adityazca / kSada khadane sautrH| kSattA niyuktaH avinItaH dauvArikaH musalaH pArazavaH rudraH sArathizca / duheriTa kiJca / duhitA tanayA / AdigrahaNAdanye'pi / rAte?H / / 866 // rAMka dAne ityasmAt DidaiH pratyayaH syAt / rAH dravyam / rAyau / raayH| yugamibhyAM DoH // 867 // AbhyAM DidoH pratyayaH syAt / chuk amigame / ghauH svargaH antarikSaM ca / gamlaM gatau / gauH pRthivyaadiH| ___ glAnudibhyAM DauH // 868 // AbhyAM DidauH pratyayaH syAt / glaiM hrsskssye| glauH candramAH vyAdhitaH zarIraglAnizca / NudaMta preraNe / nauH jalataraNam / toH kik / / 869 // tuMk vRttyAdAvityasmAt kik pratyayaH syAt / kakAraH kitkAryArthaH / ikAra uccAraNArthaH / tuk apatyam / Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. drAgrAdayaH // 870 // drAk ityAdayaH zabdAH kikpratyayAntA nipAtyante / dravaterA ca / drAk zIghram / evaM sarateH srAk / sa evaarthH| iyrteraadeshshc| aki acirantam / AdigrahaNAdanye'pi / sroshcik||871|| saM gatau ityasmAt cika pratyayaH syAt / suk juhUprabhRti agnihotrabhANDam / cau| trucaH / ikAra uccaarnnaarthH| kakAraH kitkAryArthaH / taneDvac // 872 / / tanUyI vistAre ityasmAt Didvac pratyayaH syAt / tvaka shriiraadivessttnm| pAreraj // 873 // pAraNa karmasamAptAvityasmAdaj pratyayaH syAt / pAra zAkavizeSaH prAkAraH suvarNa ratnaM ca / pArajau / pArajaH / ____RdhipRthibhiSimyaH kit||874|| ebhyaH kidaj pratyayaH syAt / Rdhauc vRddhau / Rdhaka samIpavAci avyayam / prathiS prakhyAne / nirdezAdeva yakRt / pRthak nAnArthe'vyam / bhiS sautraH / bhiSak vaidyaH / bhiSajau / bhissjH| bhRpaNibhyAmija bhuravaNau ca // 875 // bhRpaNibhyAmij pratyayo yathAsaMkhyaM bhura vaNa ityAdezau ca syAtAm / bhuMga bharaNe / bhurik bAhuH zabdaH bhUmiH vAyuH ekAkSarAdhikapAdaM ca RkcchndH| paNi vyavahArastutyoH / vaNik vaidehikaH / vazeH kit // 876 // vazak kAntAvityasmAt kidij pratyayaH syAt / uzika kAntaH uzIram agniH gautamazca RSiH / laGghareTa naluk ca // 877 // laghuG gatAvityasmAt aTpatyayo nalopazcAsya syAt / laghaTa vAyuH laghu ca zakaTam / sarteraD // 878 // saM gatAvityasmAdaT pratyayaH syAt / saraTa vRkSavizeSaH meghaH uSTajAtizca / IDeraviD hrasvazca // 879 // IDik stutAvityasmAdaviT pratyayaH syAt isvazcAsya / iDaviT vishrvaaH| kipi mlecchazca vA // 880 // mleccherIDezca kipi pratyaye vA isvaH syAt / ata eva vacanAt kie ca / mleccha avyakte zabde / mleTa mliTa ubhayaM mlecchajAtiH / IT iT svAmI medinI ca / __ tRpeH kat // 881 // tRpauca prItAvityasmAt kidat pratyayaH syAt / tRpat candraH samudraH tRNabhUmizca / 107 Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 850 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kUdante saMzcadehatsAkSAdAdayaH // 882 // ete katmatyayAntA nipAtyante / saMpUrvAcinoterDit samomakArasyAnusvArapUrvaH zakArazca / saMzcat adhvaryuH kuhakazca / anusvAraM necchantyeke / sazcat kuhakaH / vipUrvAd hanterDidvezca gunnH| vihanti garbhamiti vehat garbhaghAtinI aprajAH strI anavAzca / saMpUrvAdIkSateH sAkSAbhAvazca / sAkSAt samakSamityarthaH / AdigrahaNAdrehadviyatpurItadAdayo'pi / pttcchpdaadyo'nukrnnaaH||883|| paTadityAdayo'nukaraNazabdAH katmatyayAntA nipAtyante / paTa gatau / paTat / chupat saMsparze, ukArasyAkArazca / chpt| patla gatau / patat / zRz hiMsAyAm / zarat / zala gatau / zalat / khaTa kAGakSe / khaTat / daheH pa ca / dapat / DiheH Dipat / khanate razca / kharat / khAdateH khAdat / sarva ete kasyacidvizeSasya shrutiprtyaasttyaa'nukrnnshbdaaH| anukaraNamapi hi sAdhveva kartavyaM na yat kiMcit yathAnakSaramiti ziSTAH smaranti / . ____ [hihimahipRSibhyaH kataH // 884 // ebhyaH kidavaH pratyayaH syAt / druhauca jighAMsAyAm / druhan grISmaH / vRha vRddhau / bRhan pravRddhaH / bRhatI chandaH / maha pUjAyAm / mahAn pUjitaH vistIrNazca / mahAntau / mahAntaH / mhtii| pRSU secne| pRSat tantraM jalabinduH citravarNajAtiH dadhyupasiktamAjyaM ca / pRSatI mRgI / sthUlapRSatImAlabheta / RkAro ngyaadyrthH| ___gamerDid dve ca / 885 // gamlaM gatAvityasmAt kataH pratyayo Dit syAt dve cAsya rUpe syAtAm / jagat sthAvarajaGgamo lokaH / jagatI pRthvI / bhAterDavatuH ||886||bhaaNk dIptAvityasmAt DidavatuH pratyayaH syAt / bhvaan| bhavantau / bhavantaH / ukAro dIrghatvAdikArthaH / hRmRruhiyuSitaDibhya it // 887 // ebhya ita pratyayaH syAt / haMga hrnne| harit harito varNaH kakuba vAyuH mRgajAtiH azvaH sUryazca / saM gatau / sarit ndii| ruhaM bIjajanmani / rohita vIrutpakAraH matsyaH sUryaH agniH mRgaH varNazca / yuSaH sautraH / yoSati gacchati puruSamiti yoSit strI / taDaNa aaghaate| taDit vidyut / ___ udakAcchverDit // 888 // udakapUrvAt Tdozci gativRddhayorityasmAt Didit pratyaya: syAt / udakena zyati udazcit takram / 'nAmyuttarapadasya ca ' iti udakasya udbhaavH| ut // 889 // mRt prANatyAge ityasmAdut pratyayaH syAt / marut vAyuH Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdipakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. devaH girizikharaM c| gro mAdirvA // 890 // gRt nigaraNe ityasmAdut pratyayaH syAt sa ca makArAdi / garmut garuDaH AdityaH madhumakSikA takSA tRNaM suvarNa ca / garukha barhaH ajagaraH marakatamaNiH vegaH tejasAM vartizca / shket||891|| zaklaMT zatAvityasmAd Rt pratyayaH syAt / zakRt purISam / yajeH ka ca // 892 // yajI devapUjAdiSvityasmAt Rt pratyayo kazcAntAdeza syAt / yakRt antram / pAteH kuth ||893||paaNk rakSaNe ityasmAt Rth pratyayaH kit syAt / pRtho nAma kSatriyAH / ___zRdRbhaserad / / 894 / / ebhyo'd pratyayaH syAt / zRz hiMsAyAm / zarad RtuH| dR bhaye / darat janapadasamAnazabdaH kSatriyaH / darado janapadaH / bhasa bhartsanadIptyoH , sautraH / bhasat jaghanam Asyam AmAzayasthAnaM ca / bhaSerapIcchantyeke / bhaSat / __tanityajiyajibhyo Dada // 895 // ebhyo Didada pratyayaH syAt / tanUyI vistAre / tada, sH| tyajaM haanau| tyada, syH| etau nirdezavAcinau / yajI devapUjAdau / yad-yaH / ayamuddezavAco / iNastad // 896 // iNaMka gatAvityasmAt tad pratyayaH syAt / etd-essH| samIpavAcI shbdH| ___ praH sad // 897 // pRthu pAlanapUraNayorityasmAt sad ityevaM pratyayaH syAt / parSat sabhA / dro hrasvazca // 898 // dRz vidAraNe ityasmAt sad pratyayaH syAd isvshvaasy| dRSat paassaannH| ____ yuSyasibhyAMkmad // 899 // AbhyAM kit mat pratyayaH syAt / yuSaH sautraH, sevAyAm / yuSmad-yUyam / asUca kSepaNe, asmad-vayam / . ukssitkssykssiishiraajidhnvipshcipuussiklidisnihinumsjern||900| ebhyo'n pratyayaH syAt / ukSa secne| ukSA vRSaH / takSau tanUkaraNe / takSA vrddhkiH| akSau vyAptau ca / akSA dRSTinipAtaH / Izik aizvarye / IzA paramAtmA / rAjRg dIptau rAjA iishvrH| dhanviH sautro gatau, dhavu gatau vA / dhanvA maruH dhanuzca / pacuG vyaktIkaraNe / paJca saMkhyA / pUSa vRddhau / pUSA AdityaH / klidauca ArdrabhAve / Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 852 siddhahaimabRhatmakriyA. [kRdante kledA mukhaprasekacandraH indrazca / SNihauca prItau / snehA svAGgama suhRt vazA ca gauH / Nuk stutau / nava saMkhyA / TumasjoMt zuddhau / majjA SaSTho dhaatuH| - lUpUyuSi{zidyudivipratidivibhyaH kit||901|| ebhyaH kidan matyayaH syAt / lUgz chedane / luvA dAnaM sthAvarazca / pUgth pavane / puvA vAyuH / yuka mishrnne| yuvA trunnH| vRSa secane / vRSA indraH vRSabhazca / daMzaM dazane / daza sNkhyaa| chuk abhigame / yuvA abhigamanIyaH rAjA sUryazca / divUca krIDAdau / divA dinam / pratipUrvAt pratidivA ahaH aparAhnazca / ____ zvanmAtarizvanamUrdhanplIhaaryamanvizvapsanparijvanmahannahanmaghavannatharvaniti // 902 // ete'npratyayAntA nipAtyante / zvayateluk ca / zvA kukkuraH / mAtari antarikSe zvayati mAtarizvA vAyuH / atra ' tatpuruSe kRti' iti saptamyA alup ikAralopazca pUrvavat / mUrchadhaM ca / mUrchantyasminnAhatAH prANina iti mUrdhA ziraH / pliherdIrghazca / plIhA jaTharAntarAvayavaH / aripUrvAdameya'ntAt arIn AmayatIti aryamA suuryH| vizvapUrvAt psAteH kit c| vizvapsA kAlaH vAyuH agniH indrazca / paripUrvAMta jvalaterDicca / parijvA sUryaH candraH agniH vAyuzca / mahIyaterIyalopazca / mahA mahattvam / ahernalopazca / aMhateH ahaH divsH| majhernalopo'v caantH| maGghate iti maghavA indraH / navpUrvAta khaH khasthazca / khati atharvA vedaH RSizca / itikaraNAdanye'pi bhavanti / SapyazobhyAM tan // 903 // AbhyAM tan pratyayaH syAt / papa samavAye / azauTi vyAptau / sapta aSTa ubhe saMkhye / .. snAmadipadyartipRzakibhyo van // 904 // ebhyo van pratyayaH syAt / SNAMka zauce / snAvA zirA nadI ca / madaica harSe / madvA dRptaH pAnaM kAntiH krIDA muniH zirazca / madarI mdiraa| bAhulakAt DI vano rshc| padica gatau / padvA pattiH vatsaH rathaH pAdaH gatizca / Rk gatau / arvA azva; azaniH AsanaM munizca / pRz pAlanapUraNayoH / parva sandhiH pUraNaM puNyatithizca / zaklaMT zaktau / zakkA vardhakiH smrthH| zakarI nadI vidyut chandojAtiH yuvatiH surabhizca / zAkaro vRSaH / graherA ca // 905 // grahIz upAdAne ityasmAd van pratyayaH syAdAkArazcAntAdezaH / grAvA pASANaH parvatazca / . RzIziruhijikSihamRdhRbhyaH kanie // 906 // ebhyaH kanip pratyayaH Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. syAt / Rk gatau / RlA RSiH / zIphU svapne / zIvA ajagaraH / kruzaM AhvAnarodanayoH / kruzvA zRgAlaH / ruhaM bIjajanmani / ruhA vRkssH| jiM abhibhave / jilA dharmaH indraH yoddhA ca / jivarI nadI vaNijazca / vArANasI jivriimaahuH| siM kSaye / likhA vAyuH viSNuH mRtyuzca / livarI raatriH| haMga haraNe / hRtA rudraH matsyaH vAyuzca / saM gatau / sUkhA kAlaH agniH vAyuH sarpaH prajApatiH nIcajAtizca / mRkharI vezyAmAtA / dhRt sthAne / dhRvA viSNuH zailaH samudrazca / dhRtarI bhUmiH / hu~n Adare / dRtvA dRptH| pakArastAgamArthaH / sRjeH sajmRkau ca // 907 // sRjat visarge ityasmAt kanip pratyayaH syAt saj mRk ityAdezau cAsya syAtAm / sajvA mAlAkAraH rajjuzca / mRkaNI aasyopaantau| dhyApyordhI pI ca // 908 // dhyai cintAyAm pyai vRddhau ityAbhyAM kanie pratyayo yathAsaMkhyaM ca dhI pI ityetAvAdezau syAtAm / dhyAyatIti dhIvA pIvA manISI niSAdaH vyAdhiH matsyazca / pyAyateH, pIvA pInaH / __ ate ca // 909 // ata sAtatyagamane ityasmAt kanip pratyayo dhazcAntAdezaH syAt / adhvA maargH| prAtsadirIriNasto'ntazca // 910 // prapUrvebhyaH sadyAdibhyaH kanip pratyayasto'ntazca / SadlaM vizaraNagatyavasAdaneSu / prasattvA mUDhaH vAyuzca prasatvarI mAtA pratipattizca / rIzU gatireSaNayoH / parIkhA vAyuH / parIvarI strIvizeSaH / Irik gtikmpnyoH| gerkhA sAgaraH vAyuzca / mevarI ngrii| iNak gtau| prevarI ngriityaahuH| man // 911 // sarvadhAtubhyo bahulaM man pratyayaH syAt / DukuMga karaNe / karma vyApAraH / RgT varaNe / varma kavacam / vRtUG vartane / vartma panthAH / cara bhakSaNe ca / carma ajinam / bhasa bhatsanadIptyoH sautraH / bhasitaM taditi bhasma bhUtiH / janaici prAdurbhAve / janma utpttiH| zRz hiMsAyAm / zarma sukham / vasavo'sya duritaM zIryAsuriti vasuzarmA / evaM harizarmA / mRt prANatyAge / marma jIvapradezapracayasthAnam / yatra jAyamAnA vedanA mahatI jAyate / nRz naye / narma parihAsakathA / zlipaMca AliGgane / zleSmA kphH| USa rujAyAm / USmA taapH| TuDu/gk poSaNe ca / bharma muvarNam / yAMka prApaNe / yAmA rathaH / vAk gatigandhanayoH / vAmA karacaraNahasvaH / pAMk rakSaNe / pAmA kacchUH vRSaH secane / varma zarIram / Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdante palaM vizaraNagatyavasAdaneSu / sadma gRham / vizaMta pravezane / vezma gRham / hiMTa gtivddhyoH| hema suvarNam / chadaNa apavAraNe / chadma mAyA / dIDaca kSaye, deM pAlane vaa| dAma rajjuH mAtA ca / dudhAMgk dhAraNe ca / dhAma sthAnaM tejazca / SThAMga gatinivRttau / sthAma balam / DuMgTa abhiSabe / somA yajJaH payo rasaH candramAzca / gatau / ayma sNgraamH| tak hasane / takmA ratiH AtapaH dIpazca / huMk dAnAdanayoH / homa havyadravyam agnihotrazAlA ca / dhuMga dhaarnne| dharma puNyam / vipUrvAt vidharmA ahitaH vAyuH vyabhicArazca / dhyeM cintAyAm / dhyAma dhyAnam / / - kuSyuSimRpibhyaH kit // 912 // ebhyaH kit man pratyayaH syAt / kupath niSkarSe / kuSma zalyam / uSU dAhe / uSmA dAhaH / mRplaM gtau| mRpmA sarpaH zizuH yatizca / ___ vRMherno'cca / / 913 // dRhu zabde ityasmAt man pratyayaH syAt nakArasya caakaarH| brahma paraM tejaH adhyayanaM mokSaH / bRhattvAdAtmA / brahmA bhagavAn / - vyega edotau ca vA // 914 // vyaMg saMvaraNe ityasmAt man pratyaya edeto cAntAdezau vA syAtAm / vyema vastram / vyemA saMsAraH kuvindabhANDaM ca / vyoma namaH / pakSe, vyAma nyagrodhAkhyaM pramANam / syaterI ca vA // 915 // poMca antakarmaNi ityasmAt man pratyaya IkArazcAntAdezo vA syAt / sImA AghATaH / pakSe, sAma piyavacanaM vAmadevyAdi ca / sAtmannAtmanvemanromanlomanlalAmannAmanpApmanpakSmanyakSmanniti / / 916 // ete manpratyayAntA nipAtyante / syatesto'ntazca / sAtma atyantAbhyastaM prakRtibhUtam antakarma ca / ateH dIrghazca / AtmA jIvaH / vega AkhAbhAvazca / vema tantubAyopakaraNam / ruhelk ca / roma tanUruham / latve-loma tadeva / klamerocca / kloma zarIrAntaravayavaH / lAterdvitvaM ca / lalAma bhUSaNAdi / namerA ca / nAma saMjJA kIrtizca / pAtayatestaH p ca / pApmA pApaM rakSazca / paJceH kaH So'nto nalopazca / pakSma akSyAdiloma / yasyateH yakSiNo vA yakSmA rogaH / itikaraNAt tokmarukmAdayo bhavanti / .: hRjanibhyAmiman // 917 // AbhyAmiman pratyaya: syAt / hUMga haraNe / hasmiA pApavizeSaH mRtyuH vAyuzca / janaici mAdurbhAve / janimA dharmavizeSaH saMsArazca / Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimavRhatmakriyA. sahabhRstRsUbhya Iman // 918 // ebhya Iman pratyayaH syAt / saM gatau / sarImA kaalH| haMga haraNe / harImA mAtarizvA / TuDu/gk poSaNe ca / bharImA kSamI rAjA kuTumbaM ca / dhRg dhaarnne| dharImA dhrmH| stRgz AcchAdane / starImA prAvAraH / pUta prernne| savImA garbha: prasUtizca / / gamerin / 919 // gamlaM gatAvityasmAdin pratyayaH syAt / gamiSyatIti gamI jigmissuH| Azca Nit // 920 // ApUrvAt kevalAcca gameNidin pratyayaH syAt / AgamiSyatIti AgAmI prossitaadiH| gamiSyatIti gAmI prsthitaadiH| suvaH // 921 // pUDauca mANiprasave ityasmAt Nidin pratyayaH syAt / AsAvI aasvissymaannH| janiSyamANa ityrthH| bhuvo vA // 922 // bhU sattAyAmityasmAt in pratyaya: syAt sa ca NidvA / bhaviSyatIti bhAvI karmavipAkAdiH / bhavI bhaviSyan / prapratebudhibhyAm // 923 // prapUrvAda pratipUrvAJca yAMka prApaNe budhi maniMca jJAne ityasmAt ca Nidin pratyayaH syAt / prayAsyatIti prayAyI, pratiyAsyatIti pratiyAyI / prabhotsyate iti prabodhI pratibodhI bAlAdiH / prAt sthaH ||924||prpuurvaat SThAM gatinivRtau ityasmAt Nidin pratyayaH syAt / prasthAsyate iti prasthAyI gantumanAH / paramAt kit // 925 // paramapUrvAt tiSThateH kidit pratyayaH syAt / parame pade tiSThatIti parameSThI ahaMdAdiH / bhIruSThAnAditvAt SatvaM saptamyA alup ca / pathimanthibhyAm / / 926 // AbhyAM kidina pratyayaH syAt / pathe gatau / panthAH maargH| pnthaanau| panthAnaH / pathipiyaH / manthaz viloddne| manthAH kSubdhaH vAyuH vajrazca / mnthaanau| mnthaanH| mthipiyH| hormin // 927 / / huMk dAnAdanayorityasmAt min pratyayaH syAt / homI Rvik ghRtaM c| ___ arte kSinak // 928 // Rk gatAvityasmAt bhutinak pratyayaH syAt / RbhukSA indraH / RbhukSANau / RbhukSANaH / adasnin ||929||adNk bhakSaNe ityasmAt trin pratyayaH syAt / atrI RssiH| pateravin // 930 // patla gatAvityasmAdatrin pratyayaH syAt / patatrI pkssii| Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 856 . siddhahaimabRhatmakriyA. .[kRdante . ApaH kip hrasvazca // 931 // AplaMT vyAptAvityasmAt kip pratyayo isvazcAsya / ApaH ambhH| svabhAvAd bahutvam / kakutriSTubanuSTubhaH // 932 // ete kippatyayAntA nipAtyante / kapUrvAt skunAteH salopazca / kaM vAyuM brahma ca skunantIti kakubho dishH| kakupa uSNika chandaH / jyanupUrvAt skunAteH saH Sazca / triSTup chndH| anuSTup chandaH / bahuvacanAnijivijiviSAM kip zit / nenik prjaaptiH| vevik shuciH| veviT cndrmaaH| ____ avemaH // 933 // ava rakSaNAdAvityasmAnmaH pratyaya: syAt / avatIti om brahma praNavazca / __soreteram // 934 // supUrvAdiNaMk gatAvityasmAt am pratyayaH syAt / svayam aatmnaa| nazinUbhyAM naktanUnau ca // 935 / / nazauca adarzane yat stavane AbhyAmam pratyayo nakta nUna ityAdezau cAnayoH / naktaM rAtrau / nUnaM vitarke / - syatarNit // 936 // SoMc antakarmaNItyasmAt Nidam pratyayaH syAt / sAyaM divasAvasAnam / gamijamikSamikamizamisamibhyo Dit // 937 // ebhyo Didam pratyayaH syAt / gamlaM gatau / gam / jamU adane / jam / kSamauSi sahane / kSam / etAni bhAryAnAmAni / kamUG kaantau| kama pAnIyam / zamUca upazame / zam sukham / Sama vaiklavye / sam / saMbhavati / iNo damaka // 938 // iNaMka gatAvityasmAt kit dam pratyayaH syAt / idam prtykssnirdeshe| korDim // 939 // kuMG zabde ityasmAt Didim pratyayaH syAt / kim / anenAvijJAtaM vastu paryanuyujyate / tUSerIm No'ntazca // 940 // tUSa tuSTAvityasmAdIm pratyayo NakArazcAsyAntaH syAt / tUSNIM vAniyame / IGkamizamisamibhyo Dit // 941 // ebhyo DidIm pratyayaH syAt / Ic gatau / Im / kamUG kAntau / kIm / zamUca upazame / zIm / Sam vaiklavye / sIm / abhinayavyAharaNAnyetAni / Im zIm avyakte / kIm saMzayapraznAdiSu / Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdimakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 857 sIm amarSapAdapUraNayoH / kramigamikSamestumAcAtaH / / 942 // ebhyastum pratyayo'kArasya cA''kAraH syAt / kramU pAdavikSepe / krAntuM gamanam / gamlaM gatau / gAntum pAnthaH / kSamauSi shne| kSAntuM bhuumiH| tumarthazca sarvatra / gRpRdurvidhurvibhyaH vip // 943 // ebhyaH kie matyayaH syAt / gRz zabde / gIH vAk / pRthu pAlanapUraNayoH / pUH nagarI / durvai dhurvai hiMsAyAm / dUH dehAntaravayavaH / dhUH zakaTAGgam Adizca / / vAArau // 944 // etau kippratyayAntau nipAtyete / tRNotedRddhizca / vAH pAnIyam / karmaNi dazca dhAkhAdiH / vRNvanti tAmiti dvAH dvAram / hU~ varaNe ityasya ca Nigantasya rUpam / prAdaterar // 945 // prapUdita sAtatyagamane ityasmAdar pratyayaH syAt / prAtaH prabhAtam / sorate k ca // 946 // supUrvAk gatAvityasmAdar pratyayo dhAtozca luk syAt / svaH svrgH| . pUsanyaminyaH punasanutAntAzca // 947 / pUgya pavane, SaN bhaktau ama gatAvityetebhyo'r pratyayaH syAt yathAsaMkhyaM ca pun sanut ant ityAdezA eSAM syuH / punaH bhUyaH / sanutaH kAlavAcI / anta: madhye / caterur 948 // catega yAcane ityasmAdur pratyayaH syAt / cakhAraH sNkhyaa| cakhAri / ctsrH| diverDit // 949 // divUc krIDAdAvityasmAt Didik pratyayaH syAt / yauH svargaH antarikSaM ca / divau / divH| vizivipAzibhyAM kie // 950 / / AbhyAM kip pratyayaH syAt / vizaMt pravezane / vizaH prjaaH| viTa vaizyaH purISaM apatyaM ca / pazaNa bandhane, vipUrvaH / vipAzayati sma vasiSThamiti vipATa ndii| __ saheH SaS ca 951 // pahi marSaNe ityasmAt kip pratyayaH SaS cAsyAdezaH syAt / SaT sNkhyaa| ___ as // 952 // sarvadhAtubhyo bahulamas pratyayaH syAt / tapaM saMtApe / tapaH saMtApaH mAghamAsaH nirjarAphalaM cAnazanAdi / muSThu tapatIti sutapAH / evaM mhaatpaaH| 104 Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 858 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante NamaM prahatve / namaH pUjAyAm / tamUc kAGkSAyAm / tamaH andhakAraH tRtIyaguNaH ajJAnaM ca / iNaMka gtau| ayaH kAlaloham / vIMka prajanAdau / vayaH pakSI prANinAM kAlakRtA zarIrAvasthA ca yauvnaadiH| varci dIptau / varcaH lAvaNyam annamalaM tejazca / suSThu varcate iti suvarcAH / rakSa pAlane / rakSaH nizAcaraH / jimidAc snehane / medaH caturthI dhaatuH| raha tyAge / rahaH pracchannam / pahi marSaNe / sahAH mArgazIrSamAsaH / Nabhac hiMsAyAm / nabhaH AkAzaM zrAvaNamAsazca / citai saMjJAne / cetaH cittam / pracetA varuNaH / maniMca jJAne / manaH noindriyam / agka vyaktAyAM vAci / vacaH vacanam / rudRk azruvimocane / rodaH nmH| rodasI dyAvApRthivyau / rudhUpI AvaraNe / rodhaH tIram / anak prANane / anaH zakaTam annaM bhojanaM ca / saM gatau / saraH jlaashyvishessH| tR plvntrnnyoH| taraH vegaH balaM ca / rahu gtau| raMhaH jvH| tiji kSamAnizAnayoH / tejaH dIptiH / mayi gtau| mayaH mukham / maha pUjAyAm / mahaH tejaH / aciN pUjAyAm / arcaH puujaa| padla vishrnnaadau| sadaH sabhA bhavanaM ca / aJjaupa vyaktyAdau / aJjaH snehaH / / pAhAbhyAM payahyau ca 953 // pAM pAne ohAMka tyAge ityAbhyAmas pratyayaH syAt yathAsaMkhyaM ca pay hya ityAdezAvanayoH syAtAm / payaH kSIraM jalaM ca / hyaH anantarAtIte dine / - chadivahibhyAM chandodhau ca // 954 // chadaNa saMvaraNe vahIM prApaNe ityAbhyAmas pratyayo yathAsaMkhyaM cAnayoH chanda Udh ityAdezau syAtAm / chandaH vedaH icchA vAgbandhavizeSazca / UdhaH dhenoH kssiiraadhaarH|| zveH zava ca vA // 955 // vozci gativRddhayorityasmAt as pratyayaH syAt asya ca zav ityAdezo vA / zavaH rogAbhidhAnaM mRtadehazca / zavasI / shvaaNsi| zvayaH zophaH balaM ca / zvayasI / zvayAMsi / vizvAd vidibhujibhyAm // 956 // vizvapUrvAbhyAmAbhyAmas pratyayaH syAt / vidak jJAne / vizvavedAH agniH / bhujaMpa paalnaabhyvhaaryoH| vizvabhojAH agniH lokapAlazca / cAye! hrasvazca vA // 957 // cAyag pUjAnizAmanayoH ityasmAt as pratyayo nakAro'ntAdezo ikhazcAsya vaa| caNaH cANazcAnnam / bAhulakANNavam / NatvaM necchntyeke| Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 859 __ azeryazvAdiH // 958 // azaza bhojane azauTi vyAptAvityasmAdvAs pratyayo yakArazca dhAkhAdiH syAt / yazaH mAhAtmyam sattvaM zrIH jJAnaM pratApaH kIrtizca / evaM zobhanamaznAti anute vA suyazAH / nAgamevAnAti nAgayazAH / bRhadeno'nAti bRhadyazAH / zruta eno'znAti zrutayazAH / evamanye'pi drssttvyaaH| urja ca // 959 / / udhU dAhe ityasmAdas pratyayo jakArazcAntAdezaH syAt / ojaH balaM prabhAvaH dIptiH zukraM ca / ___ skande ca // 960 // skandaM gatizoSaNayoH ityasmAt as pratyayo dhakAravAntAdezaH syAt / skandhaH svAGgam / avervA // 961 // ava rakSaNAdAvityasmAdas pratyayo dhakArazcAntAdezo vA / adhaH avaram / avaH rkssaa| __amerbhahI cAntau 1962 // ama gatAvityasmAdas pratyayo bhakArahakArI cAntau syAtAm / ambhaH pAnIyam / aMhaH pApam aparAdhaH dinazca / __aderandha ca vA // 963 // adaMk bhakSaNe ityasmAdas pratyayo'ndhAdezazcAsya vA syAt / adyate taditi andhaH annam / adyate dRzA manasA ca tat iti adH| anena pratyakSaviprakRSTam apratyakSaM ca buddhisthamapadizyate / ___Apo'pAptApsarAbjAzca // 964 // AplaMT vyAptAvityasmAt as pratyayo'p apt apsara abja ityAdezAzcAsya syuH / apaH satkarma / ataH tadeva / apsarasaH devgnnikaaH| abjaH jalajam ajaya ca rUpam / ucyazceH ka ca // 965 // ucaca samavAye aJcU gatau cetyAbhyAmas pratyayo'nayozca ko'ntAdezaH syAt / okaH AlayaH jalaukasazca / aGkaH svAGgaM raNazca / - ajyajiyujibhRjerga ca // 966 // ebhyo's pratyayo gakArazcAntAdezaH syAt / aJjaupa vyaktyAdau / aGgaH kSatriyanAma giripakSI vyaktizca / aja kSepaNe ca / agaH kSemam / yunUMpI yoge| yogaH manaH yugaM ca / bhRjaiG bhrjne| bhargaH rudraH haviH tejazca / ____ artarurAzI ca // 967 // Rk gatAvityasmAdas pratyayo'sya coriti artha iti ca tAlavyazakArAnta AdezaH syAt / uraH vkssH| azIsi gudAdikIlAH / - yendhibhyAM yAdedhau ca // 968 // yAMka prApaNe niindhaipi dIptau ityAbhyAmas pratyayo yathAsaMkhyaM ca yAd eSa ityAdezau syAtAm / yAdaH jaladuSTa sattvam / Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 860 siddhahaimabRhatpakriyA. [ kRdante edhaH indhanam / cakSaH zivA // 969 // cakSik vyaktAyAM vAcItyasmAt as pratyayaH sa ca zidvA / cakSaH khyAH ubhe api rakSonAmnI / AcakSAH vaagmii| AkhyAH prakhyAzca bRhaspatiH / saMcakSAH Rkhika / nRcakSAH raaksssH| vastyagibhyAM Nit // 970 // vastyagibhyAM Nidas pratyayaH syAt / vasik AcchAdane / vAsaH vastram / aga kuTilAyAM gatau / AgaH aparAdhaH / mithiraJjyuSitRpazRbhUvASTibhyaH kit // 971 // ebhyaH kidas pratyayaH syAt / mithaga medhAhiMsayoH / mithaH parasparam rahasi cetyarthaH / raJjI raage| rajaH guNaH azubhaM pAMsuzca / uSU dAhe / uSAH saMdhyA aruNaH rAtrizca / tR plvntrnnyoH| tiraskaroti, tiraH kalA kANDaM gtH| tira iti antardAvanRjutve ca / pRz paalnpuurnnyoH| puraH pUjAyAm / tathA ca paThanti namaH pUjAyAM purshceti| zRz hiMsAyAm / zRNAti tadviyuktamiti ziraH uttamAGgam / bhU sattAyAm / bhuvaH lokaH antarikSaM sUyazca / vazak kAntau / uzA raatriH| vidhervA // 972 // vidhat vidhAne ityasmAdas pratyayaH syAt sa ca kidvA / . vedhAH vidvAn sarvavit prajApatizca / vidhAH sa eva / nuvo dhathAdiH / / 973 // yat stavane ityasmAd dhakArAdisthakArAdizca kidas pratyayaH syAt / nadhA nUyAzca sUtamAgadhau / dhAdau guNamicchantyeke / nodhAH RSiH RSik / bayaHpayaHpuroretobhyo dhAgaH // 974 // ebhyaH parAt DudhAMgk dhAraNe cetyasmAt kidas pratyayaH syAt / vayodhAH yuvA candraH prANI ca / payodhAH prjnyH| purodhAH purohitaH upAdhyAyazca / retodhA janakaH / natra Iherehedhau ca // 975 // napUrvAdIhi ceSTAyAmityasmAt as pratyayo'. sya ca eha e ityAdezau syAtAm / anehA kAlaH indraH candrazca / anedhA agniH vAyuzca / vihAyassumanaspurudaMzaspurUravo'GgirasaH // 976 // ete'spatyayAntA nipAtyante / vipUrvAjahAtejihItervA yo'ntatha / vijahAtIti vihAyaH AkAzam / vijihIta iti vihAyAH pkssii| supUrvAnmAne Isvazca / suSThu mAnayanti mAnyante vA sumanasaH puSpANi / puruM dazatIti purudaMzAH indraH / purupUrvAd rautedIrghazca / puru rautIti pUrUravAH rAjA yamurvazI cakame / aGgeriro'ntazca / aGgatItyaGgirA RSiH / Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. pAtejasthasau // 977 // pAMka rakSaNe ityasmAt jas thas ityetau pratyayau syAtAm / pAjaH balam / pAtha udakam annaM ca / surIbhyAM tas // 978 // AbhyAM tas pratyayaH syAt / muM gatau / srotaH nirjharaNam / suSThu sravatIti susrotaaH| rIz gatireSaNayoH / retaH zukram / ___ artINabhyAM nas // 979 // AbhyAM nas pratyayaH syAt / saM gatau / ena: pApam apraadhshc| riceH ka ca // 980 // ribUpI virecana ityasmAt nas pratyayo'sya ca kakAro'ntAdezaH syAt / rekNaH pApaM dhanaM ca / rIvRbhyAM pas / / 981 // AbhyAM pas pratyayaH syAt / rIz gatireSaNayoH / repaH pApam / vRgTa vrnne| varSaH rUpam / zIGaH phas ca // 982 // zIGk svapne ityasmAt phas cakArAt pasa pratyayaH syAt / zephaH zepazca mer3ham / pacivacibhyAM sas // 983 // AbhyAM sas pratyayaH syAt / DupacI paake| pakSaH cakram indhanaM ca / vacaM bhASaNe / vakSaH uraH zarIraM ca / iNastazas // 984 // iNaMka gatAvityasmAt tazas pratyayaH syAt / etazAH somaH adhvaryuH vAyuH agniH arkaH indrazca / vaSTeH kanas // 985 // vazak kAntAvityasmAt kit anas pratyayaH syAt / uzanAH shukrH| cando raman // 986 // cadu dIptyAhAdayorityasmAd ramas pratyayaH syAt / candramAH shshii| ___ damerunasUnasau // 987 // damUc upazama ityasmAt unas Unas. ityetau pratyayau syAtAm / damunAH agniH| damUnAH sUryaH devaH upazAntazca / _iNa As // 988 // iNaMka gatAvityasmAdAs pratyayaH syAt / ayAH kAlaH Adityazca / __ rucyarcizucihusRpichAdidibhya is // 989 / / ebhya is pratyayaH syAt / ruci abhipItyAM c| rociH kirnnH| vasupUrvAd vasurociH vAsavaH kiraNaH RtushcH| arca pUjAyAm / aciH jvaalaa| zuc zoke / zociH razmiH zokaH piGgalabhAvaH viviktaM ca / huMk dAnAdanayoH / haviH puroDAsAdi / mRplaM gatau / sarpiH ghRtam / Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 862 siddhahaimabRhatmakriyA. [ kRdante chadaN sNvrnne| chAdayatIti chdiH| 'chaderismantraTako ' iti isvH| bAhulakAdIrghatve chAdiH / ubhayaM gRhacchAdanam / UdRpI dIptidevanayoH / chardiH vamanam / baMhihernaluk ca // 990 // AbhyAmis pratyayo nakArasya ca luk syAt / bahuG vRddhau / bahiH anabhyantare / vRhu zabde ca / barhiH zikhI darbhazca / dyutarAdezca jH||991|| dyuti dIptAvityasmAdis pratyayo dhAlAdezca varNasya jakAraH / jyotiH tejaH sUryaH agniH tArakA ca / saherdha ca // 992 // Sahi marSaNe ityasmAdis pratyayo dhakArazcAntAdezaH syAt / sadhiH sattvaM bhUmiH saMyogaH sahiSNuH agniH anadAzca / pastho'ntazca // 993 // pAM pAne ityasmAdis pratyayaH thakArazcAntaH syAt / pAthiH pAnaM nadI AdityaH jyotiH svargalokazca / / niyo Dit // 994 // NIMga prApaNe ityasmAt Didis pratyayaH syAt / nizcinoti / nirupasargo'yaM pRthagbhAve / aveNit // 995 / / ava rakSaNAdAvityasmANidis pratyayaH syAt / AviH mAkAzye / AvirabhUt / AviSkaroti / tubhUstubhyaHkit // 996 // ebhyaH kidis pratyayaH syAt / tuMk vRttyAdau / tuviH samudraH sarit vivasvAn prabhusaMyogazca / bhU sattAyAm / bhuviH kratuH samudraH sarit vivasvA~zca / STuMgk stutau / stuviH stotA yajJazca / rurtijanitanidhanimanigranthipUtapitrapivapiyajiprAdivapibhya us // 997 // ebhya us pratyayaH syAt / rudRk ashruvimocne| roduH ashrunipaatH| kaMk gatau / aruH vraNaH AdityaH prANaH samudrazca / janaici prAdurbhAve / januH apatyaM pitA mAtA janma prANI ca / tanUyI vistaare| tanuH zarIram / dhana dhAnye, sautrH| dhanuH cApam / manic jJAne / manuH prjaaptiH| granthaza saMdarbha / granthuH granthaH / pRz paalnpuurnnyoH| paruH parva samudraH dharmazca / tapaM saMtApe / tapuH trapu zatru: bhAskaraH agniH kRcchAdi ca / trapauSi lajjAyAm / trapuH trapu / DuvapI bIjasantAne / vapuH zarIraM lAvaNyaM tejazca / yajI devapUjAdau / yajuH acchandA zrutiH yajJotsavazca / adak bhakSaNe prpuurvH| prAduH prAkAzye utpattau ca / prAdurbabhUva / prAdurAsIt / TuvepRG calane / vepuH vepthuH| iNo Nit // 998 // iNaM gatAvityasmA Nidus pratyayaH syAt / AyuH Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uNAdiprakaraNam ] siddhahaimaghRhatprakriyA. jIvitam / jaTApUrvAdapi / jaTAyuH arunnaatmjH| " taM nIlajImUtanikAzavarNa sapANDuroraskamudAradhairyam / dadarza laGkAdhipatiH pRthivyAM jaTAyupaM zAntamivAgnidAham " // duSorDit // 999 // duSaMca vaikRtye ityasmAt Didus pratyayaH syAt / duH nindAyAm / dusspurussH| muhimithyAdeH kit // 1000|| AbhyAM kidus pratyayaH syAt / muhauca vaicitye / muhuH kAlAvRttiH / mithaga medhaahiNsyoH| mithuH saMgamaH / AdigrahaNAdanyebhyo'pi bhavati / cakSeH zikhA // 1001 // cakSika vyaktAyAM vAci ityasmAt kit us pratyayaH syAt sa ca zidvA / cakSuH paricakSuH avacakSuH avasaMcakSuH acakSuH avakhyuH / bAhulakAt dvivacane saMcacakSuH, vickhyuH|| pAteImsuH // 1002 // pAMka rakSaNe ityasmAt DidumsuH pratyayaH syAt / pumAn puruSaH / pumAMsau / pumaaNsH| ukAra uditkAryArthaH / nyujhyAmaJceH kkaakaisssttaavc||1003||nyudbhyaaN parAdaJcU gatau cetyasmAt kitaH a A ais ityete pratyayAH syuH te ca TAvat / TAyAmiva eSu kArya bhvtiityrthH| tena ' acca prAgdIrghazca' iti bhavati / nIcam uccam / nIcA uccaa| nIcaiH uccaiH| prasiddhArthI ete| lAghavArtha santAdhikAre'pi akArAkArapratyayavidhAnam / ____zamo niyo Dais maluk ca // 1004 // zampUrvAt NIMga prApaNe ityasmAt Didais pratyayaH syAt zamo makArasya ca luk / zanaiH mandam / __ yamidamibhyAM Dos // 1005 // AbhyAM Didos pratyayaH syAt / yama uparame / yorviSayasukham / damuc upazame / dorbAhuH / anamo vahe kie sazca DaH // 1006 // anaszabdapUrvAt vahIM prApaNe ityasmAt kip pratyayaH sakArasya ca DaH syAt / ano vahati anaDvAn vRSabhaH / 1022 bhImAdayo'pAdAne / / 7 / 1 / 14 // bhImAdayaH zabdA apAdAne sAdhavaH syuH : vibhyatvasmAditi bhImaH / evaM bhISmaH / bhayAnakaH / varuH vamudraH / suvaH / suk / rkssH| sNksukH| khltiH| uNAdipratyayAntA ete saMpadAnAcAnyatroNAdayaH iti niSedhenAprAptA nipaatynte| 1023 saMpradAnAcAnyatroNAdayaH // // 1 // 16 // saMpradAnAdapAdAnAccAnyatra Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta kArake bhAve coNAdayaH pratyayAH syuH| kRtvAt kartaryeva prAptAH karmAdiSvapi kathyante / karotIti kAruH / vAtIti vaayuH| kaSito'sAviti karmaNi kaSiH / tanyate'sAviti tanuH / Rcanti tayeti Rk / vRttaM tatreti vartma / caritaM tatreti crm| // ityuNAdivivRtiH // // athottarakRdantaprakaraNam // 1024 vaya'ti gamyAdiH // 5 / 3 / 1 / gamyAdayaH zabdA vartyati bhaviSyati dhAvarthe innAdipratyayAntAH sAdhavaH syuH / anena sAmAnyataH siddhAnAM pratyayAnAM bhaviSyaddhAvarthatA vidhIyate / gamiSyatIti gamI grAmam / innauNAdikaH sati prApto vasya'ti bhavati / AgAmI / bhAvI / prasthAyI / ebhya auNAdiko Nin / pryaayii| pratiyAyI / pratibodhI / prtirodhii| ebhyo'jAte: zIle Avazyake vA Nin siddho bhaviSyati niyamyate / kathaM zvo grAmaM gamI ? bhaviSyatsAmAnye padaM niSpAya pazcAcchvaHzabdena yogaH kaaryH| 1025 vA hetusiddhau ktaH // 5 // 3 // 2 // hetuH kAraNaM tasya siddhiH niSpattiH, vartyarthe vartamAnAd dhAtoH dhAvarthe hetoH siddhau satyAM ktaH pratyayo vA syAt / kiM bravISi vRSTo devaH saMpannAstahiM shaalyH| saMpatyasyanta iti vA / prAptA naustIrNA tarhi nadI / tariSyata iti vaa| 1026 kaSo'niTaH // 5 // 3 / 3 / / kaSeH kRcchagahanayoraniTvamuktam / tasmAd vaya'ti vartamAnAt ktaH syAt / kaSiSyatIti kaSTam / kaSTA dishstmsaa| satyapi kazcit / kati kaSTam / aniTa iti kim / kaSitAH zatravaH zUreNa / 1027 kriyAyAM kriyArthAyAM tumNakac bhaviSyantI // 5 // 3 // 13 // veti nivRttam / yasmAd dhAtostumAdiH tadvAcyA yA kriyA sArthaH prayojanaM yasyAH sA kriyArthA / tasyAM kriyAyAmupapade vatsya'tyarthe vartamAnAd dhAtostumNakacabhaviSyantIpratyayAH syuH / kartuM vrajati / kArako vrajati / kariSyAmIti vrajati / bhoktuM vrajati / bhojako vrajati / bhokSye iti vrajati / kriyAyAmiti kim / bhikSiSye ityasya jaTAH / kriyArthAyAmiti kim / dhAvataste patiSyati vAsaH / atrAsti dhAvanakriyopapadaM na khasau patanArthamupAtteti na bhavati / NakatRcau iti sAmAnyena siddhe kriyArthopapadabhAvinyA bhaviSyantyA bAdhA mA bhUditi NakajvidhAnam / asa Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam] siddhahaimabRhatyakriyA. 865 rUpavidhinA Nako'pi bhaviSyatIti cedevaM tarhi asarUpavidhinA tRjAdayo mA bhUvanniti punarNakajvidhAnam / tenaudanasya pAcako vrajati paktA vrajati paco vrajati vikSipo vrajatItyAdi na bhvti| ___ 1028 ktvAtumam bhAve // 5 // 2 // 13 // veti nivRttam / kvA tum am ityete pratyayA bhAve dhAtvarthamAtre veditavyAH / kRtvo vrajati / kartuM vrajati / kAraM kAraM vrajati / cauraMkAramAkrozati / atithivedaM bhojyti| 1029 kAlavelAsamaye tumvAvasare // 5 / 4 / 33 // kAlavelAsamayazabdedhUpapadeSu avasare gamyamAne dhAtostum pratyayo vA syAt / kAlo bhoktum / velA bhoktum / samayo bhoktum / vAvacanAd yathAprAptaM ca / kAlo bhoktavyasya / Urdhva muhUrtAt kAlo bhoktum / Urce muhUrtAd bhoktuM sma kAlaH / aGga sma rAjan bhoktuM kAla ityeteSu paratvAt tumeva / avasara iti kim / kAlaH pacati bhUtAni / kAlo'tra dravyaM na tvvsrH| 1030 zakadhRSajJArabhalabhasahArhaglAghaTAstisamarthArthe ca tum // 5 // 4 / 90 // zakyAdyartheSu dhAtuSu samarthArtheSu nAmamu ca cakArAdicchArtheSu dhAtuSUpapadeSu karmabhUtAddhAtostum pratyayaH syAt / zaknoti pArayati vA bhoktum / dhRSNotyadhyavasyati vA . bhoktum / jAnAti vetti vA bhoktum / Asmate prakramate vA bhoktum| labhate vidate * vA bhoktum / sahate kSamate vA bhoktum / arhati prAmoti vA bhoktum / glAyati * mlAyati vA bhoktum / ghaTate yujyate vA bhoktum / asti vidyate vA bhoktum / / samartho'laM prabhavati ISTe vA bhoktum / samarthArthapratItAvapi bhavati / draSTuM cakSuH yoddhaM dhanuH / zaktyA bhujyate sAmarthyena bhujyate ityAdau vanabhidhAnAnna bhavati / icchArtheSuicchati bhoktum / vAJchati bhoktum / vaSTi bhoktum / abhilaSati bhoktum / : samarthArthatvAdeva siddhe zakagrahaNamasamarthArtham / karmaNa iti ca sAmarthyAcchakAdiSvaIparyanteSu icchArtheSu copapadeSu satsu saMbandhanIyam / anye tu zakAdiSu ghaTAnteSu svarUpopadeSvevecchanti na tadartheSu / atAdarthyArthamakriyopapadArtha cedaM prastUyate / 1031 karmaNo'N // 5 // 3 // 14 // kriyAyAM kriyArthAyAmupapade karmaNaH parAd vartyarthe vartamAnAd dhAtoraNa pratyayaH syAt / kumbhakAro vrajati / kANDalAvo vrjti| karmaNo'Na iti sAmAnyena vihito'Na NakacA'nena bAdhyetAsarUpavidhizca nAstIti punarvidhIyate / so'pavAdatvAgNakacaM bAdhate / paratvAt sAmAnyasyANo bAdhakAn 109 Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kRdanta siddhahaimabRhatmakriyA. [uttarakRdanta TagAdInapi / tena vakragAyo vrajati surApAyo vrajati godAyo vrajati / bahulAdhikArANNakacbhaviSyantyAvapi bhavataH / kaTaM kArako vrajati / odanaM bhojako vrajati / kANDAni laviSyAmi iti vrajati / kambalaM dAsyAmIti vrajati / 1032 bhAvavacanAH // 5 // 3 // 15 // bhAvavacanA ghaktyAdayaste kriyAyAM kriyArthAyAmupapade vaya'tyarthe vartamAnAd dhAtoH syuH| kriyArthIpapadena tumA mA bAdhiSateti vacanam / asarUpavidhyabhAvasya jJApitatvAt / pAkAya paktaye pacanAya pAcanAyai vA vrjti| vacanagrahaNAd yo yathA vihitaH sa tathA bhvti| 'tumo'rthe bhAvavacanAt ' iti cturthii| 1033 padarujavizaspRzo gham // 5 // 3 // 16 // ebhyo dhAtubhyo ghaJ pratyayaH syAt / kRttvAt kartari / vartyatItyAdi nivRttam / padyate patsyate apAdi pede vA pAdaH / evaM rogaH / veshH| sparzI vyAdhivizeSaH / sparzo devadattaH kambalasya / ghakAraH katvagatvArthaH / akAro vRddhayarthaH / - 1034 sarteH sthiravyAdhivalamatsye // 5 // 3 // 17 // sartereSu kartRSu ghaJ syAt / sthire-sarati kAlAntaramiti sAraH sthiraH padArthaH / saalsaarH| khadirasAraH / kAryasAraH / vyAdhyAdau-atIsAraH vyAdhiH, sAro balam / visAro mtsyH| 1035 bhAvAkoMH // 5 // 3 // 18 // bhAve vAcye kartavarjite kArake ca sarvadhAtubhyo ghab syAt / pacanaM pAkaH / evaM raagH| tyaagH| prakurvanti tamiti praakaarH| evaM paasH| prasevaH / samAhAraH / kaarH| karaNAdhikaraNayoranaTa tadapavAdazca vyaJjanAntebhyo ghaJ vakSyate / dAzante'smA iti daashH| tAlavyopAntyo'yam / aahrntysmaadityaahaarH| asaMjJAyAmapi / dAyo dattaH / lAbho labdhaH / kRtaH kaTo hRto bhAra ityAdau bahulAdhikArAnna / akatriti payudAsena kArakAzrayaNAta saMbandhe na / devadattasya pacyate / bhAvAkoriti kim / pacaH / bhAvo bhavatyarthaH sAdhyarUpaH kriyAsAmAnyaM dhAtvarthaH sa dhAtunaivocyate tatraiva ca tyAdayaH ktvAtumamastavyAnIyAdayazca bhavanti / yastu bhAvo dhAtvarthadharmaH siddhatA nAma liGgasaMkhyAyogI dravyavad dhAtvarthAdanyaH / tatrAyaM ghnaadividhiH| tena tadyoge liGgavacanabhedaH siddho bhavati / pAkaH |paako| paakaaH| pacanaM, pacane, pcnaani| paktiH, paktI, paktayaH / iti / 1036 sphurasphulorghati // 4 / 2 / 4 // sphurasphulorghatri sandhyakSarasyAkAraH syAt / visphAraH, visphAlaH / viSphAraH, viSphAlaH / 'veH' iti vA Satvam / Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatprakriyA. 867 ghanIti kim / visphorkH| 1037 ghabhi bhAvakaraNe // 4 // 2 // 52 // rabjerupAntyanakArasya bhAvakaraNArthe ghani pare luk syAt / raJjanaM rajyate'neneti vA raagH| ghabhi iti kim / raJjanam / bhAvakaraNe iti kim / rajantyasmimiti raGgaH / 1038 sthado jave // 4 // 2 // 53 // syada iti syanderghabi nalopo vRddhayabhAvazca nipAtyate jave vege'bhidheye / gosydH| ashvsydH| java iti kim / ghRtasyandaH / tailasyandaH 1039 dazanAvodedhaudmaprazrathAhamazratham // 4 // 2 // 54 // ete zabdAH kRtanalopAdayo nipAtyante / danzeranaTi avapUrvasya undeH indhezca pani undermani nalopaH, prahimapUrvasya zrantheni vRddhayabhAvazca nipAtyate / dazanam / avodH| essH| odma / prshryH| himazrathaH / 1040 udyamoparamau // 43157 // udupapUrvayoryamiramyorghavi vRddhayabhAvo nipAtyate / udymH| uprmH| anyatra vRddhireva / yaamH| sNyaamH|suyaamH| raamH| viraamH| 1041 iGo'pAdAne tu TidvA // 5 // 3 // 19 // iDo dhAto vAkoMrghan syAt apAdAne tu kArake vA Tit / adhyynmdhyaayH| adhIyata iti adhyAyaH / upetyAdhIyate'smAdityupAdhyAyaH / TidvidhAnasAmarthyAt striyAM ktirbAdhyate / upAdhyAyI / upaadhyaayaa| 1042 zrI vAyuvarNanihate // 5 // 3 // 20 // zR ityasmAd bhAvAkoMrvAyvAdidhvartheSu ghana syAt / zIryate auSadhAdibhiriti zAro vAyuH / mAlinyena zIryata iti zAro varNaH / nivRtaM nivaraNaM prAvaraNamityarthaH / nizIryate zItAdyupadravo yena tat nivRtam / 'gaurivAkRtanIzAraH prAyeNa zizire kRshH'| nitA dyUtopakaraNamiti kazcit niyamena vRtA ityanvarthAt / zArairiva krIDitam / eSviti kim / shrH| 1043 nirabheH pUlyaH // 53 // 21 // pU iti pUgpUGoH sAmAnyena grahaNam / nirabhipUrvAbhyAM yathAsaMkhyaM pUlUbhyAM paro bhAvAkoMrghaJ syAt / niSpUyate nisspaavH| abhilaavH| 1044 rorupasargAt // 5 // 3 // 22 // upasargapUrvAd rauterbhAvAkoMrghaJ syAt / saMravaNaM saMrAvaH / uparAvaH / viraavH| upasargAditi kim / ravaH / sAMrAviNamityatra bin bAdhakaH / kathaM rAvaH ? bahulAdhikArAt / Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 868 siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta 1045 bhUzyado'l // 5 // 3 // 23 // bhU zri ad ityetebhya upasargapUrvebhyo bhAvAkoral pratyayaH syAt / prabhavaH vibhvH| sNbhvH| prshryH| pratizrayaH / saMzrayaH / praghasaH / vighasaH saMghasaH / upasargAdityeva / bhAvaH / shraayH| ghAsaH / bhUzyorupasargAdeveti niyamArtha vacanam / kathaM prabhAvaH vibhAvaH anubhAvaH ? bahulAdhikArAt / prakRSTo bhAva ityAdipAdisamAso vA / lakAro 'migmIgo'khalicali' ityatra vishessnnaarthH| 1046 nyAdo navA // 5 // 3 // 24 // nipUrvAdaderali ghaslabhAvo'kArasya dIrghatvaM ca vA nipAtyate ! nyAdaH / nighasaH / 1047 saMnivyupAdyamaH // 5 // 3 // 26 // ebhya upasargebhyaH parAda yamerbhAvAkoral vA syAt / saMyamaH / saMyAmaH / niymH| niyAmaH / viyamaH / viyAmaH / upymH| upyaamH| 1048 nernadagadapaThasvanakkaNaH // 5 // 3 // 26 // nerupasargAt parebhya ebhyo bhAvAkoral pratyayo vA syAt / ninadaH / ninaadH| nigadaH / nigaadH| niptthH| nipAThaH / nisvanaH / nisvAnaH / nikaNaH / nikaannH| . 1049 vaiNe kaNaH // 5 // 3 // 27 // vINAyAM bhavoM vaiNaH / vaiNe'rthe vartamAnAdupasargapUrvAt kaNerbhAvAkoral vA syAt / prakaNI vINAyAH / prakANo vINAyAH / evaM nikaNaH, nikANaH / vaiNa iti kiMm / prakANaH zaGkhalasya / kathaM kaNaH, kANoM vINAyAH ? ' navA kaNa' ityAdinA sAmAnyena vidhAnAt vaiNe'pi bhavati / 1050 yuvarNadRvazaraNagamRdgrahaH // 5 // 3 / 28 // upasargAd veti ca nivRttam / ivarNAntebhya uvarNAntebhyo dRdRkzaraNagamibhya RkArAntebhyo grahezca dhAto vAkoral syAt / ghno'pvaadH| cayaH / nizcayaH / jayaH / kSayaH / kryH| yvH| rvH| navaH / stavaH / lvH| pvH| varaH / prcrH| drH| AdaraH / vshH| raNaH / gamaH / avgmH| kR-krH| gR-garaH / tR-trH| dR-drH| zR-zaraH / grhH| kathaM vAraH samUhaH, vAro'vasaraH, gAraH kriyAbhyAvRttiH ? bahulAdhikArAd gham / parivAra iti tu NyantAdaci siddham / 1051 varSAdayaH klIve // 5 / 3 / 29 // varSAdayaH zabdA alantAH klIbe yathAdarzanaM bhAvAkoMnipAtyante / napuMsake tAnanivRttyarthaM vacanam / varSa bhayaM dhanaM vanaM khalaM padaM yugam / atra rathAGgakAlavizeSayugmeSvala galaguNAbhAvau ca nipAsanAt / Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pakaraNam] siddhahaimabRhatmakriyA. anapuMsakaktastu asarUpavidhinA bhavatyeva / vRSyate sma dRSTaM meghena / bhItaM bttunaa| 1052 samudo'jaH pazau // 5 // 3 // 30 // samudbhyAM parAdajateH pazuviSaye dhAtvarthe vartamAnAta bhAvAkoral syAt / samajaH pazUnAM samUha ityrthH| udajaH pazUnAM preraNamityarthaH / samuda iti kim / vyAjaH pazUnAm / pazAviti kim / samAjaH sAdhUnAm / udAjaH khagAnAm / 1053 mRglahaH prajanAkSe / 5 / 3 / 31 / / satigRhibhyAM yathAsaMkhyaM prajanAkSaviSaye dhAtvarthe vartamAnAbhyAM bhAvAkoral syAt / gavAmupasaraH / pshuunaamupsrH| vInAmupasaraM dRSTvA / prajano garbhagrahaNam / tadartha strISu pusAM prathamaM saraNamupasara ucyate / akSANAM glahaH grhnnmityrthH| graheH sUtranipAtanAllatvam / glahiH prakRtyantaraM vA / prajanAkSa iti kim / upasAro bhRtyai rAjJAm / glahaH glAho vA pAdasya / kathaM parisaraviSameSulIDhamuktau ? adhikaraNe puMnAnni ghena siddham / 1054 paNermAne / / 5 / 3 / 32 // paNermAne'rthe vartamAnAd bhAvAkoral syAt / mulkpnnH| shaakpnnH| paNyata iti paNaH, mUlakAdInAM saMvyavahArArtha parimito muSTirityarthaH / mAna iti kim / paannH| gho'pavAdo yogH| 1055 saMmadapramado harSe // 5 // 3 // 33 // saMmada pramada ityetau bhAvAkoharSe'rthe'lantau nipaatyete| sammadaH kokilAnAm / pramadaH kanyAnAm / harSa iti kim / saMmAdaH / pramAdaH / saMpAnmada ityanuktvA nipAtanaM rUpanigrahArtham / tegopasarmAntarayoge na / prasaMmAdaH / saMpramAdaH / abhisNmaadH| 1056 hano'ntarghanAntarghaNau deze // 5 // 3 // 34 // antaHpUrvAd hanterala pratyayo ghanaghaNau cAdezau nipAtyete deze'bhidheye bhAvAkoMH / antarhaNyate'sminityantarghanaH antarghaNo vA vAhIkeSu dezavizeSaH / antarghAto'nyaH / eke tvantaH saMhato dezo'ntarghanaH / abhyantaro deza iti kecit / tasminnantarghaNe'pazyat / ghaNiH prakRtyantaramityanye / 1057 praghaNapraghANau gRhAMze // 5 // 3 // 35 // prapUrvAd hantehAMze'bhidheye'l pratyayo ghaNaghANau cAdezau nipAtyete / praghaNaH praghANo vA dvArAlindakaH / prghaato'nyH| 1058 nighoghasaMghodghanApaghanopannaM nimitaprazastagaNAtyAdhAnAnAsannam // 5 // 3 // 36 // hantenighAdayaH zandA yathAsaMkhyaM nimivAdiSu vAcyeSu Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 870 siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta kRtaghatvAdayo'lantA nipAtyante / samantato mitaM tulyamavizeSeNa vA mitaM paricchinnaM nimitam / tulyaarohprinnaahmityrthH| nirvizeSaM nizcayena vA hanyante jJAyante nighA vRkSAH / nighAH zAlayaH / nighA bRhatikA / nighaM vastram / nighAto'nyaH / utkarSeNa hanyate jJAyate udghaH prshstH| udghAto'nyaH / gaNaH prANisamUhaH / saMhatiH saMghaH / anyatra saMghAtaH / kathaM saMghAto manuSyANAm ? saMghAtazabdaH samudAyamAtre / atyAdhIyante chedanArtha kuTTanArthaM ca kASThAdIni yatra tadatyAdhAnam / uddhanyate'sminniti udghanaH / kASThodghanaH / tAmrodghanaH / lohodghanaH / ghanaH skandhaH / udghAto'nyaH / ajhaM zarIrAvayavaH / aphnyte'nenetypghno'nggm| vraNibhirapaghanairghargharA vyaktaghoSAn / pANiH pAdacApaghano nAparamaGgamityanye / apaghAto'nyaH / upahanyate samIpa iti jJAyate upanaH AsannaH / gurUpannaH / graamopnnH| upaghAto'nyaH / nipAtanAdevopAttArthavizeSe vRttirasarUpapatyayabAdhanaM ca vijJAyate / 1059 mUrtinicitAbhre ghanaH // 5 // 3 // 37 // hantermUAdiSvartheSu al pratyayo ghanAdezazca nipAtyate / mRtiH kAThinyam / abhrasya ghanaH kAThinyamityarthaH / evaM dadhidhanaH / lohaghanaH / nicitaM nirantaram , tatra ghanAH kezAH / ghanAH brIhayaH / abhraM meghaH, tatra ghnH| kathaM ghanaM dadhi ? guNazabdo'yam , tadyogAd guNinyapi vrtte| 1060 vyayodroH karaNe // 5 // 3 // 38 // vi ayas dru ityetebhyaH parAd hanteH karaNe'la pratyayo ghanAdezazca nipAtyate / bhAvasya kArakAntarasya cAnupravezo mA bhUditi karaNagrahaNam / vihanyate'nena timiraM vighanaH / vighanendusamadyutiH / vayaH pakSiNo hanyante'neneti vA vighanaH, ayodhanaH / druH hanyate'neneti dughanaH kutthaarH| kathaM drughaNaH ? arIhaNAdipAThANNatve bhaviSyati / ghaNateA'jantasya rUpam / striyAM tvanaDeva paratvAt / vihananI / ayohananI / druhananI / 1061 stambAda ghanazca // 53 // 39 // stambazabdAt parAd hanterala ghanaghanAdezau ca nipAtyete karaNe / stambo hanyate'nena stambaghno dnnddH| stambaghano yssttiH| striyAM paratvAdanaDeva / stambahananI yssttiH| kecitta kapratyaye nipAtanaM kRtvA striyAmapi stambaghneti icchanti / anye tu stambapUrvasyApi hanteH 'sAtihetI'ti nipAtanAta stambahetiritIcchanti / karaNa ityeva / stambahananaM stmbghaatH| kathaM stambanISIkA ? karaNasyApi kartRvivakSayA 'acitte Tak' ityanena Taki siddham / . 1062 pareghaH / / 5 / 3 / 40 // paripUrvAddhanteral pAdezazca karaNe nipAtyate / Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 871 parihaNyate'neneti parigho'rgalA / latve paliyaH / 1063 6H samAhvayAhvayau yuutnaagnoH||5|3|41|| karaNa iti nivRttam / dyUte nAni cAbhidheye yathAsaMkhyaM samApUrvAdAparvAcca hayateral hayAdezazca nipAtyate / samAhRyaH prANidyUtam / Ayo nAma / 1064 nyabhyupavervAzcot / / 5 / 3 / 42 // ni-abhi-upa-vibhyaH parAd hayaterbhAvAkoral tatsaMniyoge ca vAzabda ukAraH syAt / abhedanirdezaH sarvAdezArthaH / nihavaH / abhihavaH / upahavaH / vihavaH / nyabhyupaveriti kim / phaayH| ha ityeva / nivAyaH / ho hava ityanipAtanaM kim / yalupi nipAtanaM mA bhUt / tena vijohava iti siddham / anyathA vihava iti syAt / juhotinaiva siddhe hayaterUpAntaranivRttyarthaM vacanam / 1065 ADo yuddhe // 5 // 3 // 43 // ApUrvAd hayateyuddhe'thai bhAvAaoral syAt vaashbdshvokaarH| AhUyante yoddhAro'sminityAhavo yuddham / yuddha iti kim / AhAyaH, AhAnam / 1066 AhAyo nipAnam // 5 // 3 // 44 // nipibantyasminnipAnam / pazuzakunInAM pAnArtha kRto jalAdhAraH / ApUrvAd hayaterbhAvAkorala AhAvAdezazca nipAtyate nipAnaM cedabhidheyaM syAt / AhUyante pazavaH pAnAyAsminnityAhAvaH pazUnAm / AhAvaH zakunInAm / nipAnamityarthaH / nipAnamiti kim / AhAyaH, AhvAnam / 1067 bhAve'nupasargAt / / 5 / 3 / 45 // avidyamAnopasargAd hayaterbhAve'l vaashbdshvokaarH| akartarItyasyAnupravezo mA bhUditi bhAvagrahaNam / hAnaM havaH / bhAva iti kim / karmaNi haayH| anupasargAditi kim / aahvaayH| 1068 hano vA vadh ca // 5 // 3 // 46 // anupasargAda hanterbhAve'la vA syAta tatsaMniyoge cAsya vdhaadeshH| hananaM vdhH| ghAtaH / anupasargAdityeva / saMghAtaH / 1069 vyadhajapamayaH // 5 / 3 / 47 // ebhyo'nupasargebhyo bhAvAkorala syAt / bahuvacanAd bhAva iti nivRttam / vydhH| japaH / madaH / anupasargAdityeva / AvyAdhaH / upjaapH| unmaadH|| 1070 navA kaNayamahasasvanaH // 5 // 3 // 48 // anupasargebhya ebhyo bhAvA koral vA syAt / kaNaH, kaannH| yamaH, yAmaH / hasaH / hAsaH / khanaH, svAnaH Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .872 siddha haimahatyakriyA. [ utarakRdanta anupasargAdityeva / prakANaH / prayAmaH / prahAsaH / viSvANaH / amAptavibhASeyam / 1071 AGo ruploH // 5349 // AGaH parAbhyAM ruplubhyAM bhAvAkoral vA syAt / AravaH / aaraavH| AplavaH / AplAvaH / AGa iti kim / virAvaH / viplavaH / rautepani plavaterali nityaM prApte viklpH|| 1072 varSavighne'vAd grahaH // 5 // 3 // 50 // avapUrvAd ahevarSavighne vAcye bhAvAkoral vA syAt / avagrahaH / avagrAhaH / vRSTeH pratibandha ityarthaH / varSavighna iti kim / avagrahaH padasya / avagraho'rthasya / / 1073 prAdazmitulAsUtre // 5 // 3 // 51 // prapUrvAd grahe razmau tulAsUtre cArthe bhAvAkoral vA syAt / pragRhyata iti pragrahaH grAhaH, azvAdeH saMyamanarajjustulAsUtraM cocyate / anyastu prgrhH| . 1074 go vastre // 5 // 3 // 52 // prapUrvAd vRNotervastravizeSe vAcye bhAvAkaoral vA syAt / pravRNvanti tamiti pravaraH, pAvAraH, 'ghanyupasargasya bahulam' iti diirghH| anye tu pAGpUrva eva vRNotiH svabhAvAd vastravizeSe vartate, tena prAvAraH, pAvara iti bhavati / vastra iti kim / pravaro ytiH| 1075 udaH shreH||5||3||53|| utpUrvAcchre vAkoralyA syAt / ucchyaa| ucchrAyaH / nityamali prApte viklpH| 1076 yupUdrorghaJ // 5 // 3 // 54 // veti nivRttam pRthagyogAt / utpUrvebhya ebhyo bhAvAkoMrgha syAt / alo'pavAdaH / udyAvaH / utpAvaH / udmAvaH / 1077 grahaH // 5 // 3 // 55 // utpUrvAd grahe vAkatroMrgha syAt / alo'papAdaH / udgrAhaH / uda ityeva / grahaH, vigrhH| 1078 nyavAcchApe // 5 // 6 // 56 // nyavAbhyAM parAd graheH zApe Akroze gamyamAne bhAvAkoMrghaJ syAt / nigrAho ha te vRSala bhUyAt / avagrAho ha te nAlma bhUyAt / zApa iti kim / nigrahazcaurasya / avagrahaH padasya / 1079 prAllipsAyAm // 5 // 3 // 55 // prapUrvAd grahelipsAyAM gamyamAnAyAM bhAvAkoMrgha syAt / pAtra grAheNa carati piNDapAtArthI bhikSuH / sruvasya pragrAheNa carati dakSiNArthI dvijaH / lipsAyAmiti kim / suvasya prgrhH| 1080 samo muSTau // 5 // 3 // 58 // saMpUrvAd ahermuSTiviSaye dhAvaNe bhAvAkaopana syAt / muSTirachulisaMnivezo na parimANam / tatra 'mAne' ityeka siddhatvAt / Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. saMgrAho mallasya / aho mauSTikasya saMgrAhaH / musstterdaaddhrymucyte| muSTAviti kim / saMgrahaH ziSyasya / 1081 yududroH||53||59|| saMpUrvebhya ebhyo bhAvAkoMrghaJ syAt / sNgaavH| saMdAvaH / saMdrAvaH / sama ityeva / vidravaH / upadravaH / 1082 niyamAnupasargAd vA // 5 // 3 / 60 // avidyamAnopasargAnnayateyuddrozca bhAvAkoMrghaJ vA syAt / nyH| nAyaH / yavaH / yaavH| davaH / dAvaH / dravaH / drAvaH / anupasargAditi kim / praNayaH / 1083 codaH // 5 / 3 / 61 // utpUrvAnnayate vAka!rvA ghaJ syAt / unnAyaH, unnyH| 1084 avAt // 5 // 3 / 62 // avapUrvAnnayaterbhAvAkIrgha syAt / avnaayH|| 1085 pare te // 5 / 3 / 63 // paripUrvAnnayate taviSaye dhAvarthe vartamAnAd bhAvAkoMrghaJ syAt / pariNAyena zArAn hanti / smntaannynenetyrthH| dyUta iti kim / pariNayaH knyaayaaH| 1086 bhuvo'vajJAne vA // 5 // 3 // 64 // paripUrvAd bhavateravajJAne'rthe vartamA. nAd bhAvAkoMrgha vA syAt / avjnyaanmstkaarpuurvko'vkssepH| paribhAvaH / paribhavaH / avajJAna iti kim / samantAd bhavanaM paribhavaH / / __ 1087 yajJe grahaH // 5 // 3 // 65 // paripUrvAd aheryajJaviSaye prayoge bhAvAkoMrghaJ syAt / pUrvaparigrAhaH / uttaraparigrAhaH / vederyajJAGgabhUtAyA grahaNavizeSa etA. bhyAmabhidhIyate / yajJa iti kim / parigrahaH kuttumbinH| 1088 saMstoH // 5 // 3 // 66 // saMpUrvAt stote vAkaUryajJaviSaye ghaJ syAt / (saMstuvantyatreti saMstAvazchandogAnAm / sametya stuvanti chandogA yatra deze sa dezaH saMstAva ucyate / yajJe ityeva / saMstavo'nyadRSTe / 1089 prAtsagustoH // 53 // 67 // prAtparebhyaH sravatyAdibhyo bhAvAkoMrghaJ syAt / prsraavH| pradrAvaH / prastAvaH / prAditi kim / sravaH / drvH| stavaH / kathaM srAvaH ? bahulAdhikArAt / 1090 ayajJe strH||||368|| prapUrvAt stR ityetasmAt dhAtorbhAvAkoMghaMJ syAt ayajJe-na cet yajJaviSayaH pryogH| prastAraH / maNiprastAraH / vimAna 110 Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatprakriyA, [ uttarakRdanta prstaarH| nyprstaarH| ayajJa iti kim / brhissmstaarH| samAse'samastasyeti Satvam / 1091 verazabde prathane // 5 / 369 // prathanaM vistIrNatA / veH parAt stRNAterazabdaviSaye prathane'bhidheye ghaJ syAt / vistAraH paTasya / prathana iti kim / tRNasya vistrH| chAdanamityarthaH / azabda iti kim / aho dvAdazAGgasya vistrH| 1092 chandonAni // 5370 // chandaH padyo varNavinyAsaH / vipUrvAt stRNAtezchandonAmni viSaye ghaJ syAt / vissttaarpngktiH| kecittu veranyato'pIcchanti / AstArapaGktiH / prastArapaGktiH chandonAma / 1093 kSuzroH // 5 / 371 // kSauteH zRNotezca vipUrvAbhAvAkoMrghaJ syAt / vikSAvaH / vishraavH| verityeva / kSavaH / zravaH / 1094 nyudo graH // 5 // 3 // 72 // nyudbhyAM parAda girateNAtervA bhAvAkaorghaJ syAt / nigAraH / udgAraH / nyuda iti kim / grH| sNgrH| __ 1095 kiro dhAnye // 5 // 3 // 73 // nyutpUrvAt kiraterdhAnyaviSaye dhAbarthe vartamAnAd bhAvAkoMrghaJ syAt / nikAro dhAnyasya / utkAro dhAnyasya / rAzirityarthaH / dhAnya iti kim / phalanikaraH / puSpotkaraH / 1096 nervaH // 5 // 3 // 74 // nipUrvAt vRNoteaNAtervA dhAnyavizeSe'bhidheye bhAvAkoMrghaJ syAt / nitriyanta iti nIvArA nAma briihivishessaaH| 'ghavyupasargasya bahulam' iti dIrghavam / dhAnya ityeva / nivarA kanyA / svabhAvAdalanto'pyayaM striyAM vartate / ktistu bahulAdhikArAnna / 1097 iNo'bhreSe // 5 / 3 / 75 / / sthiterclnmbhressH| nipUrvAdiNo'bhraSaviSaye'rthe vartamAnAd bhAvAkoMrghaJ syAt / zAstralokaprasiddhayAdinA niyatamayanaM nyAyaH / abhreSa iti kim / nyayaM gtshcaurH| 1098 pareH krame / 5 / 3 / 76 // kramaH paripATI / paripUrvAdiNaH kramaviSaye'rthe vartamAnAd bhAvAkaLaghaJ syAt / tava paryAyo bhoktum| mama paryAyo bhoktum| krameNa padArthAnAM kriyAsaMbandhaH paryAyaH / krama iti kim / paryayaH svAdhyAyasya / atikrama ityarthaH / viparyayo mateH, anythaabhvnmityrthH|| 1099 vyupAcchIGaH // 5 / 3 / 77 // vyupAbhyAM parAcchIGo bhAvAkoMrghaJ syAt krame-kramaviSayazced dhAtvarthaH / tava raajvishaayH| mama raajopshaayH| kramaprAptaM paryAyasAdhyaM zayanamucyate / anye tu zayituM paryAya ucyate ityAhuH / krama iti Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 875 kim / vishyH| upshyH| 1100 hastaprApye cerastaye // 5 / 3 / 78 // hastenopAyAntaranirapekSeNa prAptuM zakyaM hastaprApyam / tadviSayAcinoterbhAvAkoMrghaJ syAt asteye-na ced dhAtvarthaH steye caurye bhavati / hastaprApyazabdena pratyAsattiH prApyasya lakSyate / tena pratyAsattiviSaye dhAvarthe vidhAnam / pussppcaayH| phalAbacAyaH / phloccaayH| phalocAyazca saMhataiH / udo necchantyanye / phaloccayaH / hastapApya iti kim / puSpapracaya karoti taruzikhare / asteya iti kim / steyena puSpapracayaM kroti| hastapApyazabdena pramANamapyucyate / yaddhaste saMbhavati na hastAdatiricyate iti / tatazca 'mAne'-ityanenaiva siddhe niyamArtha vacanam / asteya eveti, tena puSpANAM hastena pracayaM karoti caura ityatra ' mAne ' ityanenApi ghaJ n| 1101 citidehAvAsopasamAdhAne kazcAdeH // 5 // 3 // 79 // cIyata iti citiryajJe'gnivizeSaH tadAdhAro vaa| dehaH zarIram / AvAso nivAsaH upasamAdhAnamuparyupari rAzIkaraNam / eSvartheSu cinoterbhAvAkoMrghaJ tatsaMniyoge cAdeH kakArAdezaH syAt / citau-AkAyamagniM cinvIta / dehe-kAyaH zarIram / AvAseRSinikAyaH / upsmaadhaane-gomynikaayH| gomyprikaayH| kathaM kASThanicayaH ? bahukhamAtravivakSayA / eSviti kim / cayaH / caH ka ityeva siddhe AdigrahaNamAdereva yathA syAt , tena certhaGlupi nikecAya ityeva bhavati / 1102 saMghe'nUce // 5 / 3 / 80 // na vidyate kutazcidUrdhvamupari kiMcid yasmin so'nyaH / tasmin saMghe mANisamudAye'bhidheye cinote vAkaLarghaJ tatsaMniyoge cAdeH kaH / vaiyAkaraNanikAyaH / tArkikanikAyaH / saMgha iti kim / saarsmuccyH| prmaannsmuccyH| anUya iti kim / suukrnicyH| sUkarA hyuparyupari cIyante / 1103 mAne // 5 // 3 // 81 // mAne gamyamAne dhAtorbhAvAkoMrghaJ syAt / mAnamiyattA / sA ca dvedhA / saMkhyA parimANaM ca / eko nighAsaH / dvau nighaasau| ekastaNDulAvakSAyaH / ekastaNDulanizcAyaH / ekaH kaarH| dvau kArau / trayaH kaaraaH| dvau sarpaniSpAvau / samitsaMgrAhaH / taNDulasaMgrAhaH / muSTirityarthaH / mAna iti kim / nishcyH| ala evaaympvaadH| kyAdibhistu bAdhyate / ekA tilocchritiH| dve prsRtii| 1104 sthAdibhyaH kaH // 5 // 3 // 82 // sthAdibhyo dhAtubhyo bhAvAkoMH kaH Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatpakriyA. [ uttarakRdanta pratyaya: syAt / AkhUnAmutthAnam AkhUttho vartate / zalabhottho vartate / pratiSThantyasminniti prasthaH sAnuH / saMtiSThante'syAmiti saMsthA / vyavatiSThante'nayeti vyavasthA / prasnAntyasminniti prasnaH / prapibantyasyAmiti prapA / vidhyate'neneti vidhaH / aavidhyte'nenetyaavidhH| vihanyate'nenAsmin vA vighnaH / Ayudhyate'nenetyAyudham / AdhyAyanti tamityAdayaH / pRSodarAdikhAd dhasya DhaH / sarvApavAdavAdanaTamapi kamatyayo bAdhate / kathamAvyAdhaH ghAtaH vighAtaH upaghAtaH ? bahulAdhikArAt / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / / 11.5 Tvito'thuH / / 5 / 3 / 83 // dvito dhAtorbhAvAkoMrathuH pratyayaH syAt / vepathuH / vamathuH / shvyyuH| sphuurjthuH| bhrAsathuH / nndthuH| kssvthuH| davathuH / asarUpatvAd ghAlAvapi / vepH| kssvH| . 1106 vitastrimA tatkRtam // 5 / 3 / 84 // ivito dhAtorbhAvAkostrimak pratyayaH syAt tena dhAvarthena kRtaM nivRttamityetasminnarthe / pAkena nirvRttaM pavitramam / uptimam / kRtrimam / labdhrimam / vihitrimam / yAcitrimam / vidasAviti kazcit / yAcathuH / kakAraH kitkAryArthaH / 1107 yajisvapirakSiyatipraccho naH // 5 // 3 // 85 // ebhyo bhAvAkoMnaH pratyayaH syAt / yajJaH / svamaH / rakSNaH / yatnaH / praznaH / 1108 viccho naG // 5 / 3 / 86 // vicche vAkaunaG pratyayaH syAt / vishnH| DakAro guNapratiSedhArthaH / 1109 upasargAdaH kiH // 5 // 3 // 87 // upasargapUrvAdAsaMjJakAd dhAtorbhAvAkoMH kiH pratyayaH syAt / aadiH| pradiH / prdhiH| AdhiH / nidhiH / upvidhiH| sndhiH| smaadhiH| kitkaraNamAkAralopArtham / 1910 vyApyAdAdhAre // 5 // 3 / 88 // vyApyAt karmaNaH parAdAsaMjJAdAdhAre' dhikaraNe kArake kiH syAt / jalaM dhIyate'sminniti jaladhiH / zaradhiH / issudhiH| vAladhiH / zevadhiH / AdhAragrahaNamarthAntaraniSedhArtham / 1111 antarddhiH // 5 // 3 // 89 // antaHpUrvAdhAterbhAvAkoH kiH pratyayo nipAtyate / antrssiH| 1112 abhivyAptau bhAve'nanin // 5 / 3 / 90 // kriyayA svasaMbandhinaH sAkalyenAbhisaMbandho'bhivyAptiH / tasyAM gamyamAnAyAM bhAve dhAtoranajin ityeto Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 877 prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. pratyayau syAtAm / samantAd rAvaH saMravaNaM, sAMrAviNaM senAyAM vartate / saMkuTanaM sAMkoTinameSAm / abhivyAptAviti kim / sNraavH| sNkottH| bhAvagrahaNaM karmAdipratiSedhArtham / asarUpavidhinA ktaghanAdinikRtyarthamanagrahaNam / / 1113 striyAM ktiH / / 5 / 3 / 91 // striyAmiti pratyayArthavizeSaNam / dhAtorbhAvAkoMH strIliGge ktiH pratyayaH syAt / ghanAderapavAdaH / kRtiH| hRtiH| citiH| nItiH / nutiH / bhUtiH / striyAmiti kim / kAraH / cyH| 1114 zvAdibhyaH / / 5 / 3 / 92 // zRNotyAdibhyo dhAtubhyaH strIliGge bhAvAkoMH ktiH syAt / vakSyamANaiH kivAdibhiH saha samAvezArtha vacanam / shru-shrutiH| pratizrut / stu-stutiH| pratistut / pada-saMpattiH, saMpada / sd-aasttiH| sNsd| upnissd| nissdyaa| vid-sNvittiH| sNvid| vidyaa| vednaa| labh-labdhiH / lbhaa| ard-shiro'tiH| ardikA / shNs-prshstiH| prazaMsA / pc-pktiH| pacA / knndduuyknndduutiH,knndduuH,knndduuyaa| vyvkrush-vyvkrussttiH| vyaavkroshii| iss-issttiH| icchaa| yajiSTiH / ijyA / mn-mtiH| manyA / Asa-AsyA / upAstiH / upaasnaa| zAs-anuziSTiH, aashiiH| bhRga-bhRtiH, bhRtyaa| stUyate ijyate iSyate'nayeti stutiH iSTiH iSTiH) iSTiriti saMjJAzabdakhAt karaNe'pi ktireva nAnaT / evaM stutiH / anyatra tu spardhe 'paratvAt strIkhalanAH alo bAdhakAH striyAH khalanau' iti nyaayH| 1115 samiNAsugaH // 5 // 3 / 93 // saMpUrvAdiNa AGtarvAt sunotezca bhAvAkoH striyAM ktiH syAt / kyapo'pavAdaH / samitiH / aasutiH| samAGage'nyatra ityA sutyeti kyabeva / 1116 sAtihetiyUtijUtijJaptikIrti // 5 // 394 // ete zabdA bhAvA. koH ktipratyayAntA nipaatynte| sinoteH sunoteH syatervA AtvamitvAbhAvazca nipAtyate / saatiH| hinoterguNe hantervA'ntyasvarAderetve hetiH| yauterjavatezva dIrghatve yUtiH / jUtiH / jnypyteiiptiH| kIrtayateH kIrtiH / AbhyAM NyantalakSaNo'no n| kIrtanetyapi kazcit / 1117 gApApaco bhAve // 5 // 395 / / ebhyo bhAve'rthe striyAM ktiH syAt / gA iti sAmAnyena grahaNam / prgiitiH| saMgItiH / pA iti gApacisAhacaryAt pibatergrahaNam / prapItiH / sNpiitiH| pktiH| mapaktiH / bhAvagrahaNamarthAntaranirAsAthem / baadhksyaango'pvaadH| Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 878 siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdantaM 1118 stho vA // 5 // 3 // 96 // tiSThaterbhAve'rthe striyAM tirvA syAt / psthitiH| upsthitiH| vAvacanAdapi / AsthA / vyavasthA / saMsthA / puurvvdngo'pvaadH| 1119 apAcAyazciH ktau // 4 / 2 / 66 // apapUrvasya cAyateH ktipratyaye cirAdezaH syAt / apacitiH / hAdo haditi hAdeze hRttiH| 1120 tergrahAdibhyaH // 44 // 33 // grahAdibhya eva parasya stAdhazitasterAdiriT syAt / teriti sAmAnyena ktestiko vA grahaNam / nigRhiitiH| apsnihitiH| nikucitiH / niptthitiH| uditiH / bhaNitiH / raNitiH / mathitiH / likhitiH| kampitiH / andolitiH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tehAdibhya eveti niyamAdanyatra na / zAntiH / vaantiH| diiptiH| jnyptiH| sastiH / dhvastiH / vikaH khlvpi| tantiH / santiH / kaNDUtiH / Nau, paaktiH| yASTiH / prjnyptiH| tereva grahAdibhya iti viparItaniyamo na / uttaratra graheH parokSAyAmiTo dIrghaniSedhAt / 1121 AsyaTivrajyajaH kyap // 6 // 3 / 97 // ebhyaH paro bhAve'rthe striyAM kyap pratyayaH syAt / As AsyA / aTa attyaa| vRthATayA khalu sA tasyAH / vraj vrajyA / yaj ijyA / kakAraH kitkAryArthaH / pitkaraNamuttaratra tAgamArtham / 1122 bhRgo nAmni // 5 / 3 / 98 // bhRgaH paro bhAve'rthe striyAM nAmni saMjJAyAM kyap pratyayaH syAt / bharaNaM bhRtyA / nAmnIti kim / bhRtiH / bhAva ityeva / bhriyata iti bhAyoM vdhuuH| 1123 samajanipaniSadazIsuvidicarimanINaH // 5 / 3 / 99 // yogavibhAgAd bhAva eveti nivRttam / ebhyaH paro nAmni bhAvAkoH striyAM kyapa syAt / sama-samajantyasyAmiti smjyaa| nipaniSadeti saMhitAnirdezAt pateH padezca grahaNam / nipatantyasyAmiti niptyaa| nipadyA / niSad-niSadanaM niSIdantyasyAmiti nissdyaa| zI-zerate'syAmiti shyyaa| mug-savanaM sunvantyasyAmiti vA sutyA / vid-vedanaM vidanti tasyAM tayA vA hitAhitamiti vidyA / car caraNaM caranti anayeti vA caryA / man mananaM manyate'nayeti vA manyA / iNa-ayanametyanayeti vA ityA / nAmnItyeva / sNviitiH| nipattiH / nipttiH| 1124 kRgaH za ca vA // 5 / 3 / 100 // karoterbhAvAkoMH striyAM zaH pratyayo vA syAt / cakArAt kyap ca / kriyA / kRtyA / pakSe kRtiH| kriyeti yadA bhAvakarmaNoH zastadA madhye kyaH / yadA tvapAnAdau zastadA kyo nAstIti rerikaarsyeyaadeshH| Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 879 1125 mRgayecchAyAmAtRSNAkRpAbhAzraddhA'ntardhA / / 5 / 3 / 101 // ete zabdAH striyAM nipAtyante / tatrecchA bhAva eva / zeSAstu bhAvAkoMH / anye tu sarvAn bhAva evaanumnynte| mRgayateH zaH zav ca kyApavAdo nipAtyate / mRgyaa| icchateH zaH kyAbhAvazca / icchA / yAcitRSyoH nanaGau / yaatraa| tRSNA / kraperaGa rephasya ca RkAraH / kRpA / bhaaterng| bhaa| zrutpUrvAdantaHpUrvAJca dadhAtera / zraddhA / antardhA / 1126 pareH mRcareryaH / 5 / 3 / 102 // paripUrvAbhyAM sUcaribhyAM paraH striyAM yaH pratyayaH syAt bhaavaak!H| bhAva ityanye / parisaryA / pareriti kim / saMsRtiH / cuutiH| 1127 vATATyAt // 5 // 3103 // aTateyaGantAna striyAM yapratyayo vA syAt bhAvAkoMH / bhAva ityanye / attaattyaa| pakSe aH prtyyH| aTATA / anye tu ktipratyayabAdhanArthamaTaterayaGantasya yapatyayaM dvivacanaM pUrvadIrghatvaM ca nipAtayanti / attnmttaavyaa| 1128 jAgurazca // 5 // 3 // 104 // jAgarteH striyAmaH pratyayo yazca syAd bhAvAkoMH / bhAva ityanye / jAgarA / jAgaryA / 1129 zaMsipratyayAt // 5 / 3 / 105 // zaMseH pratyayAntebhyazca dhAtubhyo bhAvAkoH striyAmaH pratyayaH syAt / prazaMsA / gopAyA / RtIyA / mImAMsA / kaNDUyA / lolUyA / cikIrSA / putrakAmyA / putrIyA / gavA / galbhA / shyenaayaa| pttpttaayaa| zaMsUH kte'niT iti vacanam / 1130 kteTo gurorvyaJjanAt // 5 / 3 / 106 // tasyeT yasmAt sa kteT / kteTo gurumato vyaJjanAntAd dhAtorbhAvAkoMH striyAmaH pratyayaH syAt / IhA / uuhaa| IkSA / ukSA / kunnddaa| huNDA / zikSA / bhikSA / vyatIhA / vyatIkSA / kteTa iti kim / sastiH / dhvastiH / AptiH / dIptiH / aktiH| raaddhiH| cAyaapacitiH / / sphurchA, sphUrtiH / murchA, mUrtiH / guroriti kim / sphur-sphuurtiH| nipaThitiH / vyaJjanAditi kim / saMzItiH / 1131 Sito'G // 5 / 3 / 107 // Sidbhyo dhAtubhyo bhAvAkoH striyAmaG pratyayaH syAt / pacA / kSamA / zAntiriti tu kssaamyte| ghaTA / khraa| prthaa| vyathA / jarA / 'RvarNadRzo'Gi' iti guNaH / DakAro DiskAryArthaH / Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 880 siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta 1132 bhidAdayaH // 5 / 3 / 108 // bhidAdayaH zabdA bhAvAkoMH striyAmapratyayAntA yathAdarzanaM nipAtyante / bhidA vidAraNam / chidA dvaidhIkaraNam / vidA vicAraNA / mRjA shriirsNskaarH| sipA preraNam / dayA anukampA / rujA rogH| curA cauryam / pRcchA praznaH / ete'rthavizeSe / anyatra bhittiH kuDayam , chittizcauryAdikaraNAd rAjAparAdhaH, vicchittiH prakAra ityAdi / tathA RkahadhRtRbhyaH saMjJAyAM vRddhizca / ArA zastrI / RtiranyA / kArA guptiH| kRtiranyA / hArA mAnam / hRtiranyA / dhArA prapAtaH khaDgAdervA / dhRtiranyA / tArA jyotiH| tIrNiranyA / tathA guhikuhivazivapitulikSapitibhyazca saMjJAyAm / guhA parvatakandarA oSadhizca / gaDhiranyA / kuhA nAma nadI / kuhanAnyA / vazA snehanadravyam dhAtuvizeSazca / ussttirnyaa| vapA medovizeSaH / uptiranyA / evaM tulA unmAnam / kSapA raatriH| kSiyA aacaarbhrNshH| tathA saMjJAyAmeva rikhilikhizubhisidhimidhigudhibhyo guNazca / rikhiH likheH samAnArthaH sautro dhAtuH / rekhA raajiH| lekhA saiva / zobhA kaantiH| sedhA sakham / medhA buddhiH| godhA prANivizeSaH dostrANaM ca / bhidAdirAkRtigaNaH, tena cUDetyAdisiddham / / __ akRtasya kriyA caiva prApterbAdhanameva ca / adhikArthavivakSA ca trayametannipAtanAt // 1133 bhISibhUSicintipUjikathikumbicarcispRhitolidolibhyaH // 5 // 3 // 109 // ebhyo NyantebhyaH striyAM bhAvAkoraG syAt / NyantavAdane prApte vacanam / bhISA / bhuussaa| cintA / pUjA / kathA / kumbaa| carcA / spRhaa| tolA / dolA / bahuvacanAd yathAdarzanamanyebhyo'pi bhavati / pIDA / UnA / 1134 upasargAdAtaH / / 5 / 3 / 110 // upasargebhya AkArontebhyo dhAtubhyaH striyAM bhAvAkoraG syAt / upadA / updhaa| AdhA / prdaa| prdhaa| vidhaa| saMdhA / prmaa| zvAdikhAt ktau prmitiH| upasargAditi kim / dttiH| 1135 NivettyAsazranthaghavanderanaH // 5 // 3 // 111 // Nyantebhyo vettyAsazranthaghaTTavandibhyazca dhAtubhyaH striyAM bhAvAkoranaH pratyayaH syAta / kaarnnaa| haarnnaa| kaamnaa| lkssnnaa| bhaavnaa| vednaa| aasnaa| upaasnaa| shrnthnaa| grantherapyanye / grnthnaa| ghaTanA / vndnaa| vettIti tinnirdezo jJAnArthaparigrahArthaH / 1136 iSonicchAyAm // 5131112 // iranicchAyAM vartamAnAta striyAM Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatpakriyA. 881 bhAvAkoranaH syAt / anveSaNA / essnnaa| piNdaiSaNA / anicchAyAmiti kim / iSTiH / kathaM prANaiSaNA vittaiSaNA paralokaiSaNA ? bahulAdhikArAt / 1137 paryadhervA // 5 / 3 / 113 // paryadhipUrvAdiSeranicchAyAM vartamAnAd bhAvAkoMH striyAmano vA syAt / paryeSaNA / parISTiH / adhyessnnaa| adhISTiH / adhISTiriti necchantyanye / ___1138 krutsaMpadAdibhyaH kim / / 5 / 3 / 114 // krudhAdibhyo'nupasargapUrvebhyaH padAdibhyazca samAdipUrvebhyo dhAtubhyaH striyAM bhAvAkoH kie pratyayaH syAt / krudheH krut / yudheH yut / kSudheH kSut / tRSeH tRT / viSeH biT / ruSeH ruT / rujeH ruk / ruceH ruk / zuceH zuk / mudeH mut / mRdeH mRt / gR-gIH / trai-traaH| dizeH dik / sRjeH sk| tathA padeH sNpd| vipad / Apad / vyApad / pratipad / paDheMsaMsat / paripat / upasat / upaniSat / videH nivit / zAseH prazIH / aashiiH| zru-pratizrut / upazrut / ju-parit / nahe. TraphAnat / vRSeH prAT / puSeH vimuT / vRteH nIt / upAt / yateH saMyat / iNaH samit / bhRgaH upabhRt / indheH samit / krudhAdiH saMpadAdizcAkRtigaNaH / 1139 bhyAdibhyo vA // 5 // 3 // 115 // vibhetyAdibhyo dhAtubhyaH striyAM bhAvAkoH kipa vA syAt / bhIH / bhotiH / hIH / hrItiH / lUH / lUniH / bhuuH| bhUtiH / kaNDaH / knndduuyaa| kRt / kRtiH| bhit / bhittiH| chit / chittiH| tut / tuttiH / dRk / dRSTiH / nazeH nak / naSTiH / yuje; yuk / yuktiH / jvareH jUH / jUtiH / vareH tUH / tUrtiH / avateH uuH| UtiH / triveH smUH / scuutiH| mavate: mUH / muutiH| nauteH nut / nutiH| zakeH zak / shktiH|| 1140 vyatIhAre'nIhAdibhyo naH // 5 / 3 / 116 // vyatiharaNaM vytihaarH| parasparasya kRtmtikRtiH| vyatihAraviSayebhyo dhAtubhya IhAdivarjitebhyaH striyAM baH pratyayaH syAt / bAhulakAd bhAve tyaadiinaampvaadH| parasparamAkrozanaM vyAvakrozI / vyAkrozI / vyAvamoSI / vyAvahAsI / vyAvalekhI / vyAticArI / vyAvacI / vyAtyukSI / anIhAdibhya iti kim / vytiihaa| vyatIkSA / vyatipRcchA / vyvhRtiH| vyutyukSetyapyeke / nityaM 'ajino'N '-iti svArthe'N vkssyte| tena kevalasya prayogo na bhavati / ' zvAdibhyaH' iti samAvezAbhidhAnAt vyavakruSTi-vyAkruSTirityapi bhavati / striyAmityeva / vyatipAko vartate / Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 882 siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta __ 1141 namo'niH zApe // 5 / 3 / 117 // natra; parAd dhAtoH zApe gamyamAne bhAvAkoMH striyAmaniH pratyayaH syAt / ajananiste vRSala bhUyAt / evmjiivniH| akaraNiH / apryaanniH| agamaniH / natra iti kim / mRtiste jAlma bhUyAt / zApa iti kim / akRtistasya paTasya / 1142 glAhAjyaH // 53 // 118 // ebhyaH striyAM bhAvAkoraniH pratyayaH syAt / glAniH / hAniH / jyAniH / mlAnirityapi kazcit / 1143 praznAkhyAne veJ // 5 // 3 // 119 // prazne AkhyAne ca gamyamAne striyAM bhAvAkoMrdhAtoriJ pratyayo vA syAt / vAvacanAd yathAprAptaM ca / kAM tvaM kaarimkaarssiiH| kAM kArikAM kA kriyAM kAM kRtyAM kAM kRtim| AkhyAne savI kArimakArSa sarvI kArikAM sarvI kriyAM sarvA kRtyAm sarvA kRtim / kAM tvaM gaNimajIgaNaH, kAM gaNanAm / sarvAM gaNimajIgaNam sI gaNikAM sarvA gaNanAm / evaM pAciM pAcikAM paktiM pacAm / pAThiM pAThikAM paThitim / praznAkhyAna iti kim / kRtiH| hRtiH| ___ 1144 paryAyAhaNotpattau ca NakaH // 5 // 3 / 120 // eSvartheSu praznAkhyAnayozca gamyamAnayoH striyAM bhAvAkoMrdhAtorNakaH pratyayaH syAt / tyAdyapavAdaH / paryAyaH kramaH paripATiriti yAvat / bhavata AsikA / bhavataH shaayikaa| bhavato'gragAmikA / AsituM zayitumagregantuM ca bhavataH krama ityarthaH / ahaMNamarhaH yogyatA / arhati bhavAn ikSubhakSikAm / odanabhojikAm / payaHpAyikAm / RNaM yatparasmai dhAryate / ikSubhakSikAM me dhArayasi / utpattirjanma / ikSubhakSikA me udpaadi| praznekAM tvaM kArikAmakArSIH / kAM tvaM gnnikaamjiignnH| AkhyAne-sA kArikAmakArSa, sarvI gaNikAmajIgaNam / bahulAdhikArAt kacinna / cikIrSA bubhukSA me udapAdi / praznAkhyAnayoge'pi paryAyAdiSu parakhAd Naka eva bhavati neJ / 1145 nAmni puMsi ca // 5 // 3 // 121 // dhAtoH striyAM bhAvAkoMrnAmni saMjJAyAM NakaH pratyayaH syAt , yathAdarzanaM puMsi ca / pracchardana praccharyate'nayeti vA pracchardikA / evaM pravAhikA / vicarcikA / prskndikaa| vipAdikA / etA rogasaMjJAH / uddAlakapuSpANi bhajyante yasyAM sA uddaalkpusspbhnyjikaa| evaM vaarnnpusspprcaayikaa| abhyoSAH khAdyante'syAmiti abhyosskhaadikaa| evmvosskhaadikaa| sAlA bhajyante yasyAM sA sAlabhaJjikA / evaMnAmAnaH kriiddaaH| bahulAdhikArAdiha na / ziraso'rdana ziro'tiH / evaM shiirssaatiH| ziro'bhitaptiH / zIrSAbhitaptiH / tathA Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 883 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. candanatakSA krIDA / bahulAdhikArAdeva cArtirityatrArdateH ardayatezca yathAkramamapratyayamanapratyayaM ca bAdhikhA ktireva / puMsi ca-arocanaM na rocate'sminniti vA arocakaH / anAzakaH / utkandakaH / utkrnnkH| 1146 bhAve // 5 // 3 // 122 // bhAve-dhAvarthanirdeze striyAM dhAtorNakaH pratyayaH syAt / AsikA / zAyikA / jIvikA / kArikA / bahulAdhikArAt IkSA, UhA, IhA, smrnnaa| 1147 klIbe ktaH // 5 // 3 / 123 / / klIve napuMsakaliGge bhAve'rthe dhAtoH ktaH pratyayaH syAt / ghanAdyapavAdaH / striyAM bhAvAkoriti ca nivRttam / hasitaM chAtrasya / nRttaM mayUrasya / vyAhRtaM kokilasya / gataM mataMgajasya / klIva iti kim / hsH| haasH| 1148 anaT // 5 // 3 // 124 // klIve bhAve'rthe dhAtoranaT syAt / gamanaM bhojanaM vacanaM hasanaM chAtrasya / TakAra uttaratra GayarthaH / 1149 SThivasivo'naTi vA // 4 / 2 / 112 // SThivaH sIvyatezvAnaTi vA dIrghaH syAt / niSThIvanam / niSThevanam / sIvanam / sevanam / 1150 yatkarmasparzAt karRGgasukhaM tataH // 5 // 3 / 126 // yena karmaNA saMspRzyamAnasya karturaGgasya zarIrasya sukhamutpadyate tataH karmaNaH parAda dhAtoH klIdhe bhAve'rthe'naT syAt / pUrveNaiva pratyaye siddhe nityasamAsArtha vacanam / payaHpAnaM sukham / odanabhojanaM sukham / * karmati kim / apAdAnAdisparza mA bhUt / tUlikAyA utthAnaM sukham / sparzAditi kim / agnikuNDasyopAsanaM mukham / katriti kim / ziSyeNa guroH snApanaM sukham / snApayatene guruH kartA kiM tahi karma / aGgagrahaNaM kim / putrasya pariSvaJjanaM sukham / putrasya sparzAnna zarIrasya sukhaM kiM tarhi mAnasI prItiH / anyathA paraputrapariSvaGge'pi syAt / sukhamiti kim / kaNTakAnAM mardanam / sarvatrAsamAsaH pratyudAhAryaH / athavA tata iti saptamyantAt tamuH / yena karmaNA spRzyamAnasya karturaGgasukhamutpadyate tasmin karmaNyabhidheye sAmathyAt kartuH parAd dhAtoranaT syAt itypro'rthH| rAjJA bhujyante rAjabhojanAH zAlayaH / rAjAcchAdanAH paavaaraaH| rAjaparidhAnAni vAsAMsi / 1151 ramyAdibhyaH kartari // 5 // 3 / 126 // ramyAdibhyo dhAtubhyaH kartaryanaTa syAt / ram-ramaNI / kam-kamanI / nand nandanI / hrAd hAdanI / vrazca-idhmatrazvanaH / zAtiH-palAzazAtanaH / bahucanaM prayogAnusaraNArtham / Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 864 siddhahaimabRhatmakriyA. [uttarakRdanta 1152 kAraNam // 5 / 3 / 127 // kRgaH kartaryanaT vRddhizca nipaatyte| karotIti kAraNam / kartarIti kim / karaNam / 1153 bhujipatyAdibhyaH karmApAdAne // 1 // 3 // 128 // bhujyAdibhyaH patyAdibhyazca dhAtubhyo yathAsaMkhyaM karmaNyapAdAne cAnaT syAt / bhujyata iti bhojanam / niradanti taditi niradanam / AcchAdi-AcchAdanam / avasrAvi-avasrAvaNam / avasic-avasecanam / as-asanam / vas-vasanam / AbhRga-AbharaNam / apAdAne, pat-prapatatyasmAditi prptnH| skandi-praskandanaH / shyoti-prshshyotnH| khu-prasravaNaH / jhuS-nirjharaNaH / dhR-zaGkhoddharaNaH / dAga-apAdAnam / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / 1154 karaNAdhAre // 5 / 3 / 129 // karaNAdhArayorarthayoH dhAtoranaT syAt / ghabAdhapavAdaH / krnne-essnnii| lekhanI / vicayanI / idhmatrazcanaH / plaashshaatnH| avilvnH| shmshrukrtnH| AdhAre-godohanI / sktudhaanii| tilpiiddnii| zayanam / bhAsanam / adhikaraNam / AsthAnam / 1155 punAmni ghaH // 5 // 3 // 130 // puMso nAma saMjJA punnAma / tatra gamyamAne karaNAdhArayordhAtogheH pratyayaH syAt / karaNe-acchadaH / uracchadaH / dantacchadaH / plavaH / praNavaH / karaH / pratyayaH / shrH| AdhAre-etya kurvantyasminnityAkaraH / AlavaH / aarvH| ApavaH / bhavaH / layaH / viSayaH / bharaH / praharaH / prasaraH / avsrH| prisrH| visaraH / prtisrH| puMgrahaNaM kim / vicIyate'nayeti vicayanI / pradhIyate vikAro'sminniti pradhAnam / nAmnIti kim / praharaNo dnnddH| bahulAdhikArAva kacinna / prasAdhanaH / dohanaH / ghakAra 'ekopasargasya ca ghe' ityatra vizeSaNArthaH / 1156 gocarasaMcaravahabajavyajakhalApaNanigamabakabhagakaSAkaSanikaSam // 5 / 3 / 131 // ete zabdAH karaNAdhArayoH punAmni vyaJjanAd ghatri prApte ghapratyayAntA nipAtyante / gAvazcaranti asminniti gocaro dezaH / vyutpattimAtra cedam / viSayasya tu saMjJA / anekAntAtmakaM vastu gocaraH sarvasaMvidAm / saMcarante'nena sNcrH| vahanti tena vahaH vRssskndhdeshH| vajantyasminiti vjH| vipUrvo'jiH / vyajatyanena vyajaH / nipAtanAd viibhaavaabhaavH| khalantyasmimiti khalaH / etya paNAyanti asmimiti ApaNaH / nigacchanti tatreti nigamaH / vaktIti Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 885. prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. vakaH / bAhulakAt kartari / nipacantyanena nipaka ityapi kazcit / bhajyate'nenAsminniti vA bhagaH / bhagamiti bAhulakAt klIbo'pi ghH| kaSatyasminniti kaSaH / evamAkaSaH / nikaSaH / 1157 vyaJjanAd ghaJ // 5 // 3 // 132 // vyaJjanAntAd dhAtoH punAmni karaNAdhAre ghaJ pratyayaH syAt / ghasyApavAdaH / vidantyanena vindati vindate vA vedH| ceSTate'nena ceSTo balam / etya pacantyasminnityApAkaH / aaraamH| lekhaH / bndhH| negaH / vegaH / rAgaH / raGgaH / kramaH / prAsAdaH / apAmArgaH / nImArgaH / 1158 avAt tRstRbhyAm // 5 / 3 / 133 // avapUrvAbhyAM tRstRbhyAM karaNAdhArayo 'nAmni ghaJ syAt / avatarantyanenAsmin veti avatAraH / avastRNantyanenAsminiti vA avastAraH / bahulAdhikArAdasaMjJAyAmapi / avatAro nadyAH / utpUrvAdapi / nadyuttAraH / karaNAdhAra ityeva / avataraH / kecittu saMjJAyAmasaMjJAyAM ca bhAve'kartari kArake ca stro nityaM taratestu vikalpena ghanamicchanti / dvivacanaM karaNAdhAra iti yathAsaMkhyanivRttyartham / 1189 nyAyAvAyAdhyAyodyAvasaMhArAvahArAdhAradArajAram // 13 // 134 // svarAntArtha ArambhaH / ete zabdAH punAnni karaNAdhArayoghe prApte ghantA nipAtyante / nipUrvasyeNo nIyate'neneti nyAyaH / etya vayanti vAyanti vA tatreti aavaayH| adhIyate'nenAsmin vaadhyaayH| udyuvanti tena tasmin vodyAvaH / saMharanti tena saMhAraH / avaharanti tena tasmin vA avhaarH| Adhriyate ttretyaadhaarH| dIyante ebhiriti dArAH / jIryate'neneti jaarH| dArayantIti dArAH / jarayatIti jAra iti kartari kecinnipAtayanti / 1160 udako'toye // 5 // 3 / 135 // utpUrvAdazcateH puMnAmni karaNAdhArayoghaM nipAtyate atoye-na cet toyaviSayo dhaabrthH| jalaM cet tena nodacyata ityrthH| tailodngkH| ghRtodngkH| atoya iti kim / udakodaJcanaH / 'vyaJjanAntAda ghaJ' iti siddhe toye pratiSedhArtha vacanam / rUpAvizeSAd gho'pi na bhavati / 1161 AnAyo jAlam // 5 // 3 // 136 // ApUnniyateH karaNe puMnAmni ghaJ nipAtyate jAlaM cedvAcyaM syAt / Anayanti tena AnAyo matsyAnAm / AnAyo mRgANAm / 1162 khano DaDarekekavakaghaM ca // 5 // 3 // 137 // khaneH puMnAnni karaNApA Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta rayorDa Dara ika ikavaka gha ghaJ ca pratyayAH syuH| AkhAyate Akhanyate vA'nenAsmin vA AkhaH / AkharaH / aakhnikH| AkhanikavakaH / AkhanaH / AkhAnaH / 1163 ikizti svarUpArthe // 5 / 3 / 138 // dhAtoH svarUpe'rthe cAbhidheye ikiztiv ityete pratyayAH syuH / bhnyjiH| krudhiH / vettiH| artha-yajeraGgAni / bhujiH kriyate / pacativartate / 1164 duHsvISataH kRcchrAkRcchrArthAt khal // 5 // 3 // 139 // kRcchaM duHkham / akRcchre sukham / kRcchrArthavRtteH duraH sAmarthyAdakRcchrArthavRttibhyAM svIpa dbhyAM parAd dhAtorbhAvAkarmaNorarthayoH khal pratyayaH syAt / kRtyAdInAmapanAdaH / duHkhena zayyata iti duHzayam / sukhena zayyata iti suzayam , IpacchayaM bhavatA / duHkhena kriyata iti duSkaraH / sukhena kriyata iti sukaraH, ISatkaraH kaTo bhavatA / duSkaraM sukaram IpatkaraM bhavatA / duHsvISata iti kim / kRcchrasAdhyaH / sukhsaadhyH| kRcchrAkRcchAditi kim / IpallabhyaM dhanaM kRpaNAt / alpaM labhyamityarthaH / khakAra uttaratra maagmaarthH| lakAraH khalAzca' ityatra vizeSaNArthaH / iha strIpratyayAta prabhRti asarUpavidherabhAvAt spardhe alaH strIkhalanAH striyAstu khalanau paratvAt bhvtH| tatra cayaH jayaH lavaH ityAdAvalo'vakAzaH kRtiH hRtiH ityAdau strIpratyayasya citiH stutirityAdau tUbhayaM prAmoti / alo'vizeSeNAbhidhAnAt / tatra parakhAt strIpratyayo bhavati / tathA durbhedaH subheda ityAdau khalo'vakAzaH aLastu pUrva eva duzcayaM mucayaM durlavaM sulavamityAdau tUbhayaprAptau parasAt khal bhavati / tathA idhmatrazcanaH palAzacchedana ityAdau anasyAvakAzaH alastu pUrvaka eva palAzazAtano'vilavana ityAdau tUbhayaprAptau parasAdano bhavati / evaM hRtiH kRtirityAdau strIpratyayasyAvakAzaH durbhedaH subhedaH ityAdau khalaH durbhadA subhedA ityAdau tUbhayaprAptau paratvAt khal bhavati / tathA idhmatrazcanaH palAzacchedana ityAdAvanasyAvakAzaH kRtirityAdau strIpratyayasya saktudhAnI tilapIDanItyAdau tUbhayaprAptau parasAdanaDeva / labheH khali ' upasargAt khalghajozca' iti no'ntaH / ISatmalambham / ISadupalambham / dussplmbhm| supralambham / 1165 sudurvyaH // 4 / 4 / 109 // su dur ityetAbhyAM vyastAbhyAM samastAbhyAM copasargAt parAbhyAM parasya labhateH svarAt paraH khalyoH parayo!'ntaH syAt / khal-atimulambham / atidurlambham / ghan-atisulambhaH / atidurlabhbhaH / upasargAdityeva / sulabham / durlabham / mudurlabham / sulAbhaH / durlAbhaH / sudurlaabhH| Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 887 prakaraNam] siddhahaimabRhatmakriyA. atimulabhamatidurlabhamityateH pUjAtikramayoranupasargavAt / upasargAdeva sudurghya iti niyamArtha vacanam / bahuvacanaM vyastasamastaparigrahArtham dussaMgrahArthaM c| 1166 vyarthe kApyAd bhUkRgaH // 5 / 3 / 140 // kRcchrAkRcchrArthebhyo duHsvISadbhyaH parAbhyAM cvyarthe vartamAnAbhyAM kartRkarmavAcibhyAM zabdAbhyAM parAbhyAM yathAsaMkhyaM bhUkRgbhyAM paraH khal pratyayaH syAt / khAnubandhabalAt kartRkarmaNorevAnantaryam / duHkhenAnADhayenADhayena bhUyate durADhayaMbhavaM bhavatA / sukhenAnADhayenADhayena bhUyate svATyaMbhavaM bhavatA / ISadADhyaMbhavaM bhavatA / duHkhenADhayaH ADhayaH kriyate durADhyaMkaro maitro bhavatA / sukhenAnADhya ADhyaH kriyate svADhyaMkarazcaitro bhavatA / ISadADhayaMkarazcaitro bhavatA / mukhenAkaTaH kaTaH kriyante sukaTaMkarANi vIraNAni / sukaraH kaTo vIraNairityatra tu karaNavivakSA / vyarthe iti kim / durADhayena bhUyate / svAdayena bhUyate / ISadADhanyena bhUyate / ADhya eva san kaMcid vizeSamApadyata ityarthaH / evaM durADhyaH kriyate ityAdi / abhUtaprAdurbhAve'pi vA prakRteravivakSaNAt cvyartho nAsti / 1167 zAsU yudhidRzidhRSimRSAto'naH // 5 // 3 // 141 // kRcchrAkRcchrArthaduHkhISatpUrvebhyaH zAsUprabhRtibhya AkArAntebhyazca dhAtubhyo bhAvakarmaNorarthayoranaH pratyayaH syAt / duHkhena ziSyate duHshaasnH| sukhena ziSyate sushaasnH| iipcchaasnH| evaM duryodhanaH, durdarzanaH, durdharSaNaH, "durmrssnnH| Adanta-durutthAnaM bhavatA / mUtthAnam / ISadutthAnam / duSpAnaM payo bhavatA / supAnam / ISatpAnam / AdantavarjitebhyaH kecid vikalpamicchanti / tanmate duHshaasH| duryodhaH / durdrshH| durdharSaH / durmarSa ityAdyapi bhavati / durdoM hi rAjA kAryAkAryaviparyAsamAsannaiH kAryate / katham IpadaridraH ? viSaye'pyAkArasya lopenAdantakhAbhAvAt khaleva / khalo'pavAdo yogH| __ 1168 Nin cAvazyakAdhamaye // 5 // 4 // 36 // avazyaMbhAva Avazyakam / RNe'dhamo'dhamarNaH tasya bhAva AdhamarNyam / Avazyake Adhamaye ca gamyamAne kartari vAcye dhAtoNin kRtyAzca syuH| avazyaM karotIti kArI / hArI / yadA khavazyamo'pi prayoga ubhAbhyAmapi dyotanAt tadA mayUravyaMsakAditvAt smaasH| avazyakArI / avazyaMhArI / avazyazabdaprayoge tu avshykaarii| akArAnto'pi hyanavyayamavazyazabdo'sti / avazyaM geyo gAthako gItasya / avazyaM bhavyazcaitraH / Adhamaye-zataM dAyI / sahasraM daayii| kArI me kaTamasi / hArI me bhAramasi / geyo Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .888 siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta * gAthAnAm / NinA bAdhA mAbhUditi kRtyavidhAnam / kRttvAcca kartariNino vidhAnAt kRtyonAmapi kartaryeva vidhAnam / bhAvakarmaNostu sAmAnyena vidhAnAt siddhA eva bAdhakAbhAvAt / 1169 niSedhe'laMkhalyoH ktvA // 5 / 4 / 44 // niSedhe vartamAnayoralaMkhaluzabdayorupapadayordhAtoH ktvApratyayo vA syAt / alaM kRtvA / khalu kRtvA / na krtvymityrthH| pakSe yathAprAptam / alaM vatsa rodanena / alaM ruditam / ktvAntayoga eva khaluzabdo niSedhavAcIti pakSe khaluzabdo nodAhiyate / anye tu khalu kRtena khalu bhojanena khalu bhojanamityapyudAharanti / niSedha iti kim / alaMkAraH striyaaH| siddhaM khalu / alaMkhalvoriti kim / mA kAri bhavatA / 1170 parAvare // 14 // 45 // pare avare ca gamyamAne dhAtoH ktvA vA syAt / 1171 ananaH ktvo yap // 3 / 2 / 154 // naJvarjitAdavyayAt pUrvapadAd yaduttarapadaM tadavayavasya ktvApratyayasya yavAdezaH syAt / atikramya nadI parvataH / nadyAH paraH parvata ityarthaH / bAlyamatikramya yauvanam / avare-aprApya nadI parvataH / madyA arvAk parvata ityrthH| aprApya yauvanam bAlyam / nadIparvatayorkhAlyayauvanayorvA parAvaratvamAtraM pratIyate asti prApyata iti vA na dvitIyA kriyeti / tulyakatakakriyAntarAbhAvAt 'prAkkAle ' iti na siddhayatIti vacanam / vAdhikArAd yathAmAptaM ca / nadyatikrameNa parvataH, nadyaprAptyA parvataH / anaba iti kim / akRtvA / ahtvaa| paramakRtvA / anatra iti nasadRzamavyayaM gRhyata iti iha namo'navyayAca na bhavati / uttarapadasyetyeva / alaM kRtvA / khalu kRtvaa| 1172 nimIlyAdimeGastulyakartRke // 5 // 4 // 46 // tulyo dhAtvarthAntareNa kartA yasya sa tulyakartRkastasminnarthe vartamAnebhyo nimIlyAdibhyo meDazca dhAtoH saMbandhe sati ktvA vA syAt / nimIlyAdInAM samAnakAlArtho meDastu parakAlArtha ArambhaH / svabhAvAt meG vyatihAra eva vartate / akSiNI nimIlya hasati / mukha vyAdAya svapiti / pAdau prasArya patati / dantAn prakAzya jalpati / zizurayaM mAtaraM bhakSayitvopajAtaH / 1173 meDo vA mit // 4 / 3 / 88 // meGo yapi pare midAdezo vA syAt / apamAya apamitya yAcate / apamAtuM pratidAtuM yAcata ityarthaH / pUrva hyasau yAcate pazcAdapamayata ityarthaH / yAcestu pUrvakAle'pi ktvA na bhavati meGaH parakAlabhAvinyA Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 889 kkhayA yAcipAkAlasyoktavAt / pakSe yAcikhApamayate / apamAtuM yAcate / tulyakartRka iti kim / caitrasyAsinimIlane maitro hasati / caitrasyApamAne maitro yaacte| 1174 prAkkAle // 5 / 4 / 47 / / parakAlena dhAtvarthena tulyakartR ke prAkAle'rthe vartamAnAd dhAtoH dhAtoH saMbandhe kkhA vA syAt / AsikhA bhuGkte / bhukkhA vrajati / bhukkhA punarbhuGkte / snAlA bhukkhA pIlA vrajati / pakSe Asyate bhoktum ityapi bhavati / tulyakataka ityeva / bhuktavati gurau ziSyo vrajati / prAkAla iti kim / bhujyate pIyate cAnena / atha yadanena bhujyate tato'yaM pacati, yadanenAdhIyate tato'yaM zete ityatra kathaM kkhA na bhavati ? ucyate / yatra yacchabdena saha tataH zabdaH prayujyate tatra tataHzabdenaiva prAkkAlatA'bhidhIyate ityuktArthakhAt kkhA na / yadanena bhukkhA gamyate tato'yamadhIte ityatra tu bhojanagamanayoH krame kkhA gamanAdhyayanayostu tataHzabdena kramasyAbhidhAnAt gamena bhavati / prAkAle ityuttaratra yathAsaMbhavamamidhAnato'nuvartanIyam / ___1175 janazo nyupAntye tAdiH ktvA // 1 / 3 / 23 // jakArAntAd dhAtonazezca nakAre upAntye sati takArAdiH ktvA kidvadvA syAt / raktvA / raktvA / bhaktvA / bhktvaa| maktvA / maktvA / 'masjeH saH' iti nH| nssttvaa| naMSTvA / nazo dhuTIti naH / nIti kim / bhukkhA / iSTvA / upAntya iti kim / nikkhA ktveti kim / bhaktA / naMSTA / nAdiriti kim / vibhajya / aJjivA / 1176 RttRSamRSakRzavaJcaluzcathaphaH seT // 4 / 3 / 24 // nyupAntya iti vizeSaNaM thaphAntAnAM nAnyeSAM saMbhavavyabhicArAbhAvAt / nyupAntye sati ebhyo vihitaH kvA seTa kidvadvA syAt / Rt RtitvA / atitvA / tRS-tRSitvA / tarSitvA / mRSac-mRSitvA / marpitvA / kRza-kRzitvA krshitvaa| vaJca-vacitvA / vaJcitvA / luzca-lucitvA luzcitvA / zrantha-zrathitvA zranthitvA / grantha-grathitvA granthitvA / gumpha-guphitvA / gumphitvaa| Rmpha-RphitvA, Rmphitvaa| nyupAntya ityeva / kuthakothitvA / putha-pothitvA / riph-rephitvA / kvetyeva / grathitaH / grathitavAn / seDiti kim / vaJcU-vaktvA / mRSa-mRSTvA / UdikhAt ktvAyAM veTau vihitavizeSaNAd Rphitvetyatra nalope'pi kittvAd guNo na / ktvetyanena kittvapratiSedhe prApte vacanam / 1177 ktvA // 4 // 3 // 29 // dhAtoH paraH ktvA seTa kinna syAt / devitvaa| 112 Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatGakriyA. [ uttarakRdanta sevitvA / vattitvA / bhraMzitvA / dhvaMsitvA / bshcitvaa| kathaM kuTat kuTitvA ? 'kuTAderDidvadabNit' iti GidvadbhAvAt / seDityeva / kRtvA / iSTvA / zAntvA / 1178 skandasyandaH // 4 / 3 / 30 // skandisyandibhyAM paraH ktvA kidvanna syAt / skantvA / syantvA / praskandha / prasyandha / kecita praskadya prasyatheti yaH kittvamicchanti / tanmatasaMgrahArtha ktveti dvitakAro nirdeshH| takArAdiH kvetyarthaH / aniDarthe vacanam / seTi tu pUrvasUtreNa syanditvetyeva bhavati / 1179 kssudhklishkussgudhmRddmRdvdvsH||4|3|31|| neti nivRttam / ebhyaH paraH ktvA seT kidvat syAt / kSudhitvA / klizitvA / kuSitvA / gudhitvA / mRDitvA / mRditvA / uditvA / uSitvA / kSudhernecchantyanye / ktveti pratiSedhe 'vau vyaJjanAdeH san cAyavaH' iti vikalpe ca prApte vacanam / 1180 hAko hiH kkhi // 4 / 4 / 14 / / ohAMk ityetasya tAdau kiti ktvApatyaye pare hirAdezaH syAt / hitvA / kakAro haaNnivRtyrthH| hAtvA / kvIti kim / hInaH / tItyeva / prahAya / yalupi-jahitvA / dvitve pUrvadIrghatvamapIcanti eke / jAhitvA / ubhayatreTi Ato luk / / 1181 jUnazcaH kvaH // 4 / 4 / 41 // vazvibhyAM parasya ktvApratyayasyAdiriTa syAt / jaritvA / jarItvA / vrazcitvA / 'ktvA' ityanenAkitvAnna khat / iti kraiyAdikasya grahaNam / devAdikasya tu sAnubandhasya jiivaa| asyaivecchantyanye / z2a ityasya 'RvarNa,yUNugaH kitaH' pratiSedhe vrazcerauditvAda vikalpe prApta vacanam / 1182 Udito vA // 4 // 4 // 42 // Udito dhAtoH parasya ktvApratyayasyAdiriD vA syAt / dAntvA / damitvA / zAntvA / zamitvA / tAntvA / tamitvA / dhUtvA / devitvA / syUtvA / sevitvA / yamasidhyatyoramApte'nyeSAM prApte vibhaassaa| 1183 laghoryapi // 4 / 3 / 86 // laghoH parasya Neryapi pare'yAdezaH syAt / prazamayya / prabebhidayya / ladhoriti kim / pratipAdya gataH / vacanasAmarthyAMdekena vaNena vyavadhAnamAzrIyate na tu bhUtapUrvanyAyaH ata ityakaraNAt / 1184 vAnoH // 4 / 3 / 8 // AgmoteH parasya Neryapi pare'yAdezo vA syAt / prApayya gataH / prApya gtH| nunirdezAdiGAdezasya na / adhyApya gtH| AplaMNa lambhane ityasyApIcchantyanye / 1185 kSeH kSI // 4 / 3 / 89 // kSepi pare kSI AdezaH syAt / pakSIya / Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam siddhahaimabRhatmakriyA. upakSIya / niranubandhanirdezAt kSipaz hiMsAyAmityetasya na bhavati / pakSityaH / asyApi grahaNamityanye / 1186 jyazca yapi // 4 / 176 // jyA ityetasya vegazca yapi pare Tanna syAt / prajyAya / upajyAya / pravAya / upavAya / 1187 vyaH // 4 / 177 // vyego yapi pare hanna syAt / prtyaay| upvyaay| yogavibhAga uttarArthaH / syAt / saMvyAya / saMvIya / parivyAya / parivIya / nirapekSatvenAntaraGgatvAt mAgeva to dIrghatvaM na tu to'ntaH / samo necchantyeke / tena nityaM saMvyAya / / 1189 kramaH ktvi vA // 4 / 1 / 106 // kramaH parasya dhuDAdau ktvAmatyaye vA dIrghaH syAt / krAntvA / krankhA / dhuTi ityeva / kramikhA / Udito veti veT / prakramyetatra khantaraGgamapi dIrghatvaM bAdhitvA mAgeva yap / etacca 'yapi cAdo jagdha ' ityatra jJApitameva / 1990 yapi // 4 // 2 // 56 // eSAM ( yabhiraminamigamihanimanInAM vanatestanAdInAM ca ) dhAtUnAmantasya yapi pare luk syAt / 'vAmaH' iti vacanAnnAntAnAmevAyaM vidhiH / hn-prhty| man-pramatya / vanati-pravatya / tanAdi-pratatya / prsty| prakSatya / yapIti kim / hanyate / knyate / tanyate / 1191 vAmaH // 4 / 2 / 57 // eSAM makArAntAnAM yapi pratyaye'ntasya lugvA syAt / prayatya / prayamya / viratya / viramya / praNatya / praNamya / Agatya / Agamya / eSAmityeva / upazamya / 1192 ruNam cAbhIkSNye // 4 // 48 // AbhIkSNyaviziSTena parakAlena tulyakartRke mAkAle'rthe vartamAnAd dhAtordhAtoH saMbandhe ruNam cakArAt ktvA ca syAt / bhoja bhojaM vrajati / bhuktvA bhuktvA brajati / pAyaM pAyaM gacchati / pIlA pItvA gacchati / agre bhoja bhojaM vrajati / agre bhuktvA bhuktvA vragati / atha ktvArabNamohisvAdivat prakRtyarthopAdhidyotane sAmarthya nAstIti AbhIkSNyAbhivyaktaye dvirvacanaM bhavati / iha kasmAt khNam na-yadayaM punaH punarbhuktvA vrajati adhIte eva tataH param / AbhIkSNyasya svazabdenaivoktatvAt / ktvApi tarhi na pAmoti / mA bhUdAbhIkSNye bhAkAlye bhaviSyati / vAdhikAreNaiva pakSe tvAmatyayasya siddhau Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta cakAreNa tasya vidhAnaM vartamAnAdipratyayAntaraniSedhArtham / nanu ktvAdibhirbhAve vidhIyamAnaiH karturanabhihitatvAdodanaM paktvA bhuGkte devadatta ityAdiSu kartari tRtIyA pAmoti / naivam / bhujipratyayenaiva karturabhihitatvAnna bhavati / pradhAnazaktyabhidhAne hi guNazaktirabhihitavat prakAzate iti / khittvaM cauraMkAramAkrozati svAdukAraM bhuGkte ityuttarArtham / 1193 vApaguro Nami // 4 // 25 // apapUrvasya guraiti ityasya dhAtoH saMdhyakSarasya sthAne Nami pratyaye pare AkArAdezo vA syAt / apagAramapagAram / apagoramapagoram / AbhIkSNye khNam dvitvaM ca / asyapagAraM yudhyante / asyapagoraM yudhyante / " dvitIyayA' iti Nam / 1194 pUrvAgre prathame // 5 / 4 / 49 // pUrva aMgre prathama ityeteSUpapadeSu parakAlena tulyakartRke prAkAle'rthe vartamAnAd dhAtordhAtoH saMbandhe khNam vA syAt / anAbhIkSNyArtha vacanam / pUrva bhojaM vrajati / pUrva bhuktvA vrajati / agre bhoja bajati / agre bhuktvA vrajati / prathamaM bhoja vrajati / prathama bhuktvA vrjti| vartamAnAdayo'pi-pUrva bhujyate tato vrajati, agre bhujyate tato vrajati, prathamaM bhujyate tato vrajati / pUrvAdayazcAtra vyApArAntarApekSe prAkAlye vrajyApekSe tu ktvAkhNamAviti noktArthatA / tatazcAyamartho'nyabhoktabhujikriyAbhyaH svakriyAntarebhyo vA pUrva bhojanaM kRtvA bajatItyarthaH / pUrvaprathamasAhacaryAt agrezabdaH kAlavAcI / 1195 anyathaivaMkathamitthamaH kRgo'narthakAt // 5450 // ebhyaH parAt tulyakartRke'rthe vartamAnAt karoteranarthakAt dhAtoH saMbandhe khNam vA syAt / anyathAkAraM bhuGkte / evaMkAraM bhuGkte / kathaMkAram itthaMkAraM bhuGkte / pakSe ktvaiva / anyathA kRtvA / evaM kRtvA / kathaM kRtvA / itthaM kRtvA bhuGkte / evamuttaratrApi / AnarthakyaM karoteranyathAdibhyaH pRthagarthAbhAvAt / yAvaduktaM bhavati anyathA bhuGkte tAvaduktaM bhavati anyathAkAraM bhuGkte iti / anarthakAditi kim / anyathA kRtvA ziro bhuGkte / atrAnyathAzabdaH ziraHprakAre karotezca ziraH karma tanna karotinA vinA gamyata iti| 1196 yathAtathAdottare // 5 // 4 // 51 // yathAtathAzabdAbhyAM parAt tulyakartR ke'rthe vartamAnAdanarthakAt karoterdhAtoH saMbandhe sati ruNam vA syAt Iyo ttare-Iyazcet pRcchate uttaraM dadAti / kathaM bhavAn bhokSyata iti pRSTo'sUyayA taM Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. pratyAha / yathAkAramahaM bhokSye tathAkAramahaM bhokSye kiM tavAnena / kiM te mayA yathAhaM bhokSye tathAhaM bhokSye ityarthaH / iSryottara iti kim / yathA kRtvAhaM bhokSye tathA drakSyasi / anarthakAdityeva / yathA kRtvAhaM ziro bhokSye tathA kRtvAhaM ziro bhokSye kiM tavAnena / 1197 zApe vyApyAt // 5 // 4 // 52 // anarthakAditi nivRttam / vyApyAt karmaNaH parAt tulyakartRke'rthe vartamAnAt karoterdhAtoH saMbandhe khNam vA syAt zApe-Akroze gamyamAne / cauraMkAramAkrozati / karotirihoccAraNe / cauraM kRtvA caurazabdamuccAryAkrozati / cauro'sItyAkrozati ityarthaH / evaM dasyuMkAramAkrozati / vyA,kAramAkrozati / zApa iti kim / cauraM kRtvA hetubhiH kathayati / 1198 svAdadadIrghAt // 5 // 4 // 53 // svAdorarthe vartamAnAcchabdAdadIrghAntAda vyApyAt parasmAt tulyakartRke vartamAnAt karoterdhAtoH saMbandhe ruNam vA syAt / svAduMkAraM bhukate / saMpannaMkAraM bhuGkte / miSTaMkAraM bhuGakte / lavaNaMkAraM bhuGkte / pakSe svAduM kRtvA miSTaM kRtvA lavaNaM kRtvA bhuGkte / adIrghAditi kim / svAdvIM kRtvA svAdukRtya saMpannAM kRtvA yavAgU bhuGkte / svAduMkAraM yavAgU bhuGkte / asvAdu svAduM kRtvA svAduMkAraM bhuGkte ityatra tu GIccyorvikalpitatvAt na dIrgha iti bhavati / saMpannaMkAraM yavAgU bhuGkte iti tu sAmAnyena padaM niSpAdya pazcAd yavAgvA saMbandhe bhaviSyati / 1199 vidRgbhyaHkAtsnyai Nam // 5 / 4 / 54 // kAviziSTAd vyApyAt parebhyastulyakartRke prAkAle'rthe vartamAnebhyo vidibhyo dRzezca dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / vidyaterakarmakatvAt tadvarjAstrayo vidayo gRhyante / atithivedaM bhojayati / yaM yamatithiM jAnAti labhate vicArayati vA taM taM sarva bhojayatItyarthaH / kanyAdarza varayati / yAM yAM kanyAM pazyati tAM tAM sarvA varayati / bahuvacanAt trayANAmapi vidInAM grahaNam / anyathA niranubandhagrahaNe na sAnubandhakasyetyupatiSTheta / kAnya iti kim / atithiM viditvA bhojayati / kanyAM dRSTvA varayati / 1200 yAvato vindajIvaH // 5 // 4 // 55 // kAtyaviziSTAd vyApyAt yAvacchabdAta parAbhyAM vindajIvibhyAmekakartR ke'rthe vartamAnAbhyAM dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / vindeti zanirdezAllAbhArthasya grahaNam / yAvadvedaM bhuGkte / yAvallabhate tAvad bhuGkte ityarthaH / yAvajjIvamadhIte / yAvajjIvati tAvadadhI te Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 894 siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta ityarthaH / jIveH pUrvakAlAsaMbhavAt apUrvakAla eva vidhiH / 1201 carmodarAta pUreH // 4 // 56 // vyApyAbhyAM carmodarazabdAbhyAM parAdekakartRke'rthe vartamAnAt pUrayaterdhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / carmapUramAste / carma pUrayitvA Aste ityarthaH / udarapUraM zete / udaraM pUrayitvA zete ityrthH| 1202 vRSTimAna Uluka cAsya vA // 14 / 17 / vyApyAt parAt pUrayaterdhAtoH saMbandhe Nam vA syAt asya ca pUrayaterUkArasya lugvA, samudAyena ceda vRSTimAnaM vRSTIyattA gamyate / goSpadanaM vRSTo devH| goSpadapUraM vRSTo devaH / sItAmaM sItApUraM vRSTo meghaH / yAvatA goSpadAdipUraNA bhavati tAvada vRSTa ityrthH| asyetigrahaNAdupapadasya na bhavati / mUSakabilapUraM vRSTo meghH| goSpadapamiti prAtardhAtoH ' Ato Do'hAmaH' iti Dena goSpadapUramityaNA ca kriyAvizeSaNatve siddhayati / evaM sarve NamantAH prayogAH / tatra NamvidhAnamavyayatvena tarAmAvarthamanusvArazravaNArtha ca / tena goSpadapaMtarAM goSpadapaMtamAM gozpadaprarUpaM goSpadapraMkalpaM dezyaM dezIyaM goSpadapUraMtarAM tamAM rUpaM kalpaM dezyaM dezIyam ityAdi siddhaM bhavati / anyathA hi goSpadaprataraM goSpadapUrataramityAdyeva syAt / goSpadapreNa goSpadapIbhavati goSpadapUreNa goSpadapUrIbhavatItyAdiprayogAstu DaghatrAdipratyayAntA drssttvyaaH| 1203 celArthAt kopeH / / 5 / 4 / 58 // celArthAt vyApyAt parAt kropayatestulyakartRke'rthe vartamAnAt dRSTimAne gamyamAne dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / celanopaM vRSTo meghaH / vastrakopam / vasananopam / yAvatA celaM knUyate AH. bhavati tAvad vRSTa ityrthH| arthagrahaNAdatra svarUpaparyAyavizeSANAM trayANAmapi grahaNam / tena paTikAnopaM kambalaknopamityAdau celavizeSAdapi bhavati / ayamapyaprAkkAle vidhiH| 1204 gAtrapuruSAt snaH / / 4 / 09 / / gAtrapuruSAbhyAM vyApyAbhyAM parAda antarbhUtaNyarthAta snAtestulyakartRke'rtha vartamAnAt dRSTimAne gamyamAne ' dhAtoH saMbance Nam vA syAt / gAtrasnAyaM vRSTo meghaH / puruSasnAyaM vRSTo meghaH / yAvatA gAtraM puruSazca snApyate tAvad vRSTa ityarthaH / idaM kecidevecchanti / 1205 zuSkacUrNarUkSAt piSastasyaiva // 5 // 4 // 60 // zuSkacUrNarUkSebhyo vyApyebhyaH parAt piSeNam vA syAt tasyaiva dhAtoH saMbandhe sati / zuSkapeSaM pinaSTi / zuSkaM pinaSTItyarthaH / evaM cUrNapeSam / rUpevam / zuSkapeSa piSTaH / zuSka Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. peSaM peSTavyaH / zuSkapeSaM piSyate / tAdibhirukte'pi vyApye tadupapadatAstyeva / prayogAnuprayogakriyayoraikyAt tulyakartRkatvam prAkkAlatvaM ca nAstItyatra prakaraNe pakSe svA na bhavati / ghanAdaya eva tu bhavanti / zuSkasya peSaM pinaSTi / sAmAnyavizeSabhAvavivakSayA ca dhaatusNbndhH| yadAhuH-sAmAnyapuSeravayavapuSiH karma bhavatIti / kazcittu sAmAnyavizeSavivakSayAtrApi kriyAbhedo'stIti tulyakartRkatvaM pAkAlatvaM ca tena ktvApi nimUlaM kaSitvA kapatItyAdi manyate / 1206 kRggraho'kRtajIvAt // 5 // 4 / 61 // akRta jIva ityetAbhyAM vyApyAbhyAM parAbhyAM yathAsaMkhyaM karotigRhaNAtibhyAM tasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / akRtakAraM karoti, akRtaM krotiityrthH| jIvagrAhaM gRhNAti, jIvantaM gRhnnaatiityrthH| 1207 nimUlAt kaSaH // 5 / 4 / 62 // nimUlAd vyApyAt parAt kaSastasyaiva dhAtoH saMvandhe sati Nam vA syAt / nimUlamityatrAtyaye'vyayIbhAvaH / nirgatAni mUlAnyasyeti bahuvrIhirvA / nimUlakASaM kaSati / nimUlaM ksstiityrthH| pakSe nimUlasya kASaM kaSati / 12.8 hanazca samUlAt // 5 / 463 // samUlazabdAd vyApyAt parAdhanteH kaSezca tasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / samUlamiti sAkalye'vyayIbhAvo bahuvrIhirvA / samULaghAtaM 'hanti-samUlaM hntiityrthH| samUlakASaM kapatisamUlaM ksstiityrthH| 1209 karaNebhyaH // 5 // 4 / 64 // karaNAt kArakAt parAd hantestasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / pANighAtaM kuDyamAhanti / pAdaghAtaM zilAM hanti / pANinA pAdena vA hantItyarthaH / bahuvacanaM vyAptyartham / tena karaNapUrvAdisArthAdapi hanteH anenaiva Nam / asyupaghAtamarIn hanti / zaropaghAtaM mRgAn hanti / tathA ca sati nityasamAsastasyaiva dhAtoranuprayogazca siddhayati / 1210 svasnehanArthAt puSapiSaH // 5 // 4 // 66 // AtmA AtmIyaM jJAtidhanaM ca svam / snihyate sicyate yenodakAdinA tat snehanam / svArthAt snehanArthAca karaNavAcinaH parAd yathAsaMkhyaM puSaH piSazca tasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / svapoSaM puSNAti puSyati poSati vA / evamAtmapoSaM gopoSaM mahiSIpoSaM pitRpoSaM mAtRpoSaM dhanapoSaM raipoSam / svAdibhiH puSNAtItyAdyarthaH / snehanArthAt Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 896 siddhahemabRhatprakriyA. [ uttarakRdanta udapeSaM pinaSTi / evaM ghRtapeSam tailapeSaM kSIrapeSam / udakAdinA pinaSTItyarthaH / . 1211 hastAda grahavartitaH // 5 // 4 // 66 // hastArthAt karaNavAcinaH zabdAt parebhyo grahavartidbhayastasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / hastagrAhaM gRhNAti / evaM karagrAham / pANigrAham / hastena gRhNAtItyarthaH / vartita iti vartaterNyantasyANyantasya ca grahaNam / hastavataM vartayati / karavartam / pANivartam / hastena vrtytiityrthH| hastavarta vartate / karavartam / pANivartam / hastena vartata ityarthaH / aNyantAnnecchantyeke / 1212 bandhernAni // 5 / 4 / 67 // bandheriti prakRtirnAmavizeSaNaM ca / bandherbandhyarthasya bandhanasya yannAma saMjJA tadviSayAta karaNavAcinaH parAda bandherdhAtostasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / krauJcabandhaM baddhaH / mayUrikAbandhaM baddhaH / markaTabandhaM bddhH| gobandhaM baddhaH / mahiSIbandhaM bddhH| aTTAlikAbandhaM bddhH| caNDAlikAbandhaM bddhH| krauJcAdIni bandhanAmadheyAni / krauJcAdyAkAro bandhaH krauJcAdirityucyate / tena bandhena baddha ityrthH| kecita uttarapadaprakRtipratyayasamudAyasya krauJcabandhamityAdeH saMjJAtvaM manyante, vyutpatiM ca krauJcena krauJcAya krauJcAd vA bandhanamityAdi yathAkathaMcit kurvanti tanmatasaMgrahArtha nAmnIti pratyayAntopAdhitvena vyAkhyeyam / 1213 AdhArAt / / 5 / 4 / 68 // AdhAravAcinaH parAd bandhestasyaiva dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / cakrabandhaM baddhaH / cArakabandhaM baddhaH / kUTabandhaM baddhaH / guptibandhaM baddhaH / cakrAdiSu baddha ityarthaH / grAmebaddhaH, hastebaddhaH iti bahulAdhikArAnna bhavati / 1214 karturjIvapuruSAnnazvahaH // 5 / 4 / 69 // kartRvAcibhyAM jIvapuruSAbhyAM parAbhyAM yathAsaMkhyaM nazivahibhyAM tasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / jIvanAzaM nazyati / jIvanazyatItyarthaH / puruSavAhaM vahati-puruSaH preSyo bhUtvA vhtiityrthH| karturiti kim / jIvena nazyati / puruSaM vahati / __ 1218 UrdhvAtpUHzuSaH // 5 / 4 / 70 // kartRvAcina UrdhvazabdAt parAt pUraH zuSazca tasyaiva dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt // pUrItyanirdezAt pUrdaivAdiko na caurAdikaH / UrdhvapUraM pUryate-arcaH pUryata ityarthaH / UrdhvazoSaM zuSyati / UrdhvaH shussytiityrthH| Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 497 1216 vyApyAcevAt // 5 // 4 / 71 // vyApyAt karmaNazcakArAt kartuzcevAt ivArthAt upamAnArthAt parAd dhAtostasyaiva dhAtoH saMvandhe sati Nam vA syAt / suvarNanidhAyaM nihitaH suvarNamiva nihita ityrthH| evaM ratnanidhAyaM ghRtanidhAyam / zAkalezaM klissttH| odanapAcaM pkH| kartuH-kAkanAzaM nssttH| kAka iva naSTa ityrthH| evaM jamAlinAzaM naSTaH |abhrvilaayN viliinH| abhramiva vilIna ityrthH| 1217 upAt kiro lavane // 5 / 4 / 72 // upapUrvAt kiraterlavane'rthe vartamAnasyAnyasya dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / lavana iti vacanAt tasyaiveti nivRttam / upaskAraM madrakA lunanti / vikSipanto lunntiityrthH| lavana iti kim / upakIya gacchati / 1218 dazestRtIyathA // 5 // 4 // 73 // tRtIyAntena yoge upapUrvAt tulyakartR ke'rthe vartamAnAIzeranyasya dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / mUlakenopadaMza bhuGkte / mUlakopadaMzaM bhuGkte / AIkeNopadaMza bhuGkte / ArdrakopadaMzaM bhuGkte / pakSe mUlakenopadazya bhuGkte / AIkeNopadazya bhuGkte / mUlakAdyupadaMzeH karmApi pradhAnasya bhujeH karaNamiti tRtIyaiva bhavati / pradhAnakriyopayukte hi kArake guNakriyA na svAnurUpAM vibhaktimutpAdayitumalamapradhAnakhAdeva yatheSyate grAmo gantuM paktvA bhujyate odana iti / yadA khavayavakriyApekSayA pUrvakAlavivakSAyAM ktvA kriyate tadA kriyAbhedAt saMbandhabhede dvitIyApi bhavati-mUlakamupadazya bhuGkte / __ 1219 hiMsArthAdekApyAt // 5 / 4 / 74 // hiMsA prANyupaghAtastadarthAd dhAtoH saMbadhyamAnena dhAtunA sahaikApyAt ekakarmakAt tRtIyAntena yoge tulyakartRke'rthe vartamAnAt Nam vA syAt / daNDenopaghAtaM gAH sAdayati / daNDoghAtaM gAH sAdayati / khaDgena prahAraM khaDgaprahAraM zatrUn vijayate / daNDenAtADaM daNDAtADaM gAH kAlayati / pakSe daNDenopahatyetyAdi / hiMsArthAditi kim / candanenAnulipya jinaM pUjayanti / ekApyAditi kim / daNDenAhatya cauraM gopAlako gAH kheTayati / 1220 upapIDarudhakarSastatsaptamyA / / 5 / 4 / 75 / / tayA tRtIyayA yuktA saptamI tatsaptamI, tadantena yoge upapUrvebhyaH pIDarudhakarSatibhyastulyakartRke'rthe vartamAnebhyo dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / pArzvabhyAmupapIDaM zete pArthopapIDaM shete| pArzvayorupapIDaM zete pArthopapIDaM zete / vrajenoparodhaM vrajoparodhaM gAH sAdayati / baje uparodhaM vrajoparodhaM gAH sthApayati / pANinopakarSa pANyupakarSa dhAnAH pinaSTi / pANAvupa 113 Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siddhahaimabRhatmakriyA. [ uttarakRdanta karSa pANyupakarSa dhAnA gRhNAti / karSa iti zapnirdezAd bhauvAdikasya karSanti zAkhAM grAmamiti dvikarmakasyAkarSaNArthasya grahaNaM na tu taudAdikasya paJcabhiIlaiH kRSatIti vilekhanArthasya / tena bhUmAvupakRSya tilAn vapati halenopakRSya vapatItyatra na bhavati / anye khanayorarthabhedamapratipadyamAnAstaudAdikAdapIcchanti / upeti kim / pArcana nipIDya tiSThati / anye tUpapUrvAdeva pIDericchanti, rudhakarSAbhyAM tu kAmacAreNa / tena vrajarodhaM gAH sthApayati / hastarodhaM ddhddhnuH| vrajena rodham / hastena rodham / upapUrvAdapi / vrajoparodhaM gAH sthApayati / anyopasargapUrvAdapi / vajAnurodhaM gAH sthApayati / evaM pANikarSa dhAnA gRhNAti / pANau karSa pANinA karSamityAdyapi bhavati / / 1221 pramANasamAsattyoH // 5 // 4 // 76 // AyAmamAnaM pramANaM samAsattiH saMrambhapUrvakaH saMnikarSastayorgamyamAnayostRtIyAntena saptamyantena ca yoge dhAtostulyakartRke'rthe vartamAnAd dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / yaGgulenotkarSa vyaGgulotkarSa gaNDikAzchinatti / byaGgule utkarSa yaGgulotkarSa gaNDikAzchinatti / samAsattau-kezaihiM kezagrAhaM yuddhayante / kezeSu grAhaM kezagrAhaM yuddhayante / evaM hastagrAham / asyapanodaM yuddhayante / yuddhasaMrambhAdatyantaM saMnikRSya yuddhayanta ityarthaH / pakSe yaGgulenotkRSya yaGgule utkRSya gaNDikASchinatti / kezahIvA kezeSu gRhItvA yuddhayante / 1222 paJcamyA tvarAyAm // 1 / 4 / 77 // kharA parIpsA autsukyamiti yAvat / tasyAM gamyamAnAyAM paJcamyantena yoge dhAtostulyakartRke'rthe vartamAnAd dhAtoH saMbandhe sati Nam vA syAt / zayyAyA utthAyaM zayyotthAyaM dhAvati / evaM nAma kharate yadAvazyakAdikamapi nApekSate / stanarandhrAdapakarSa stanarandhrApakarSa payaH pibati / evaM nAma kharate yatpAtre dohamapyapratIkSya mukha eva payaH pivati ityarthaH / pakSe zayyAyA utthAya dhAvati / tvarAyAmiti kim / AsanAdutthAya gacchati / 1223 dvitIyayA // 5 / 4 / 78 / / dvitIyAntena yoge dhAtostulyakartake'rthe vartamAnAt tvarAyAM gamyamAnAyAM dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / loSThAn grAhaM loSThagrAhaM yuddhayante / yaSTIhiM yaSTigrAhaM yuddhyante / daNDamudyAmaM daNDodyAmaM dhaavti| evaM nAma yoddhaM tvarante yadAyudhagrahaNamapi nAdriyante yatkicidAsannaM tad gRhanti / pakSe loSThAn yaSTIhIlA yuddhayante / kharAyAmityeva / khaDgaM gRhItvA yuddhayante / yogavibhAgaH uttraarthH| Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 899 prakaraNam ] siddhahaimabRhatmakriyA. 1224 svAGgenAdhruveNa // 5 // 4 // 79 // avikAro'dravaM mUrtamityAdilakSaNaM svAGgam / yasminnane chinne bhinne vA pANI na mriyate tadadhruvam / adhruveNa svAGgena dvitIyAntena yoge dhAtostulyakartRke'rthe vartamAnAd dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / bhravau vikSepaM bhUvikSeyaM jalpati / akSiNI nikANamakSinikANaM hasati / kezAn paridhAyaM kezaparidhAyaM nRtyati / pratimAyAH pAdAvanulepaM pAdAnulepaM praNamati / pakSe bhruvau vikSipya jalpati ityAdi / svAGgeti kim / kaphamunmUlya jalpati / adhruveNeti kim / zira utkSipya kathayati / 1225 pariklezyena // 5 / 4 / 80 // pari samaMtAt klizyamAnaM pIDyamAnaM pariklezyam / tena svAGgena dvitIyAntena yoge tulyakartRke'rthe vartamAnAd dhAto. rdhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / dhruvaartho'ymaarNbhH| urAMsi pratipeSamura pratipeSaM yuddhayante / zirAMsi cchedaM ziracchedaM yudhyante / urAMsi paritaH pIDayantaH zirAMsi chindanto yuddhayante ityarthaH / pakSe urAMsi pratipiSya zirAMsi chittvA / __ 1226 vizapatapadaskando vIpsAbhIkSNye // 5 / 4 / 81 // zrutatvAt vizyAdikriyAbhiH sAkalyenopapadArthAnAM vyAptumicchA vIpsA / prakRtyarthasya paunaHpunyenAsevanamAbhIkSNyam / yadAhuH-mupsu vIpsA tiSu avyayakRtsu cAbhIkSNyamiti / dvitIyAntena yoge vizAdibhistulyakartRke'rthe vartamAnebhyo vIpsAyAmAbhIkSNye ca gamyamAne dhAtoH saMbandhe sati gam vA syAt / gehaM gehamanupravezaM gehAnupravezamAste / gehamanumavezamanupravezaM gehAnupravezamAste / gehaMgehamanuprapAtaM gehAnuprapAtamAste / gehamanuprapAtamanupapAtaM gehAnupapAtamAste / gehaMgehamanuprapAdaM gehAnupapAdamAste / gehamanuprapAdamanuprapAdaM gehAnuprapAdamAste / gehaM gehamavaskandaM gehAvaskandamAste / gehamavaskandamavaskandaM gehAvaskandamAste / pakSe gehaM gehamanupavizyAste / gehamanupravizyAnupavizyAste ityAdi / vIpsAyAmupapadasyAbhIkSNye tu dhAtokhim / gehAnupravezamAste ityAdau tu vIpsAmIkSNye zabdazaktisvAbhAvyAt samAsenaivokte iti dvivacanaM na bhvti| AbhIkSNye Nam siddha eva / vikalpenopapadasamAsArtha vacanam / tena hi samAsAbhAvaH syAt / vIpsAbhIkSNya iti kim / gehmnupvishyaaste| 1227 kAlena tRSyasvaH kriyAntare // 5 // 482 // kriyAmantarayatIti kriyAntaraH kriyAvyavadhAyakaH / tasminnarthe vartamAnAbhyAM tRSyasUbhyAM dhAtubhyAM Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 900 siddhahaimabRhatmakriyA. [jJattarakRdanta dvitIyAntena kAlavAcinA yoge dhAtoH saMvandhe Nam vA syAt / vyahaM tarpa vyahatarSa gAvaH pibanti / ahamatyAsaM yahAtyAsaM gAvaH pibanti / tRSyasva iti kim / yahamupoSya bhuGkte / kriyAntara iti kim / aharatyasyevUna gataH / ihAtyAsenAhariSavazva vyApyante na tu gatikriyA vyavadhIyate / 1228 nAmnA grahAdizaH // 5 // 4 / 83 // nAmazabdena dvitIyAntena yoge tulyakarteke'rthe vartamAnAd graherAdizazca dhAtoH saMbandhe Nam vA syAt / nAmAni grAhaM nAmagrAhamAdayati / nAmnI devadatto grAham nAmagrAhaM devadatta Ahvayati / nAmAnyAdezaM nAmAdezaM dadAti / pakSe nAma gRhIkhA dtte| nAmAdizya datte / 1229 kRgo'vyayeniSToktau ktvANamau // 5 / 4 / 84 // avyayena yoge karotestulyakartRke'thai vartamAnAdaniSTAyAmuktau gamyamAnAyAM dhAtoH saMbandhe ktvANamau syAtAm / brAhmaNa putraste jAtaH kiMtarhi vRSala nIcaiHkRtvA nIcaiHkRtya kathayasi / kiMtarhi nIcairvRSala kAraM vRSala nIcaiHkAraM kathayasi / uccai ma priyamAkhyeyam / brAhmaNa kanyA te garbhiNI, kiM tarhi vRSala uccaiHkRtvA uccaiHkRtya kthysi| kiMtarhi uccaipala kAraM vRSalocai;kAraM kathayasi / nIcairnAmAbhiyamAkhyeyam / aniSToktAviti kim / ucaiHkRtAcaSTe brAhmaNa putraste jAta iti / nIcaiHkRtAcaSTe brAhmaNa kanyA te garbhiNI jAteti / avyayeneti kim / brAhmaNa putraste jAtaH, kiMtarhi vRSala mandaM kRtA kathayasi / brAhmaNa kanyA te garbhiNI jAteti kiM tarhi vRSala tAraM kRtA kathayasi / vAdhikAreNaiva pakSe tabAyAH siddhau samAsAthai tadvidhAnam / anyathA hi Nama eva pAkSikaH samAsaH syAt na tu kvaH / tvA cetyakRtvA NavidhAnamuttaratrobhayAnuvRttyartham / 1230 tiryacApavarge // 5 // 4 / 85 // apavargaH kriyAsamAptiH samAptipUrvako vA virAmaH tyAgo vaa| tasmin gamyamAne tiryac ityanenAvyayena yoge karotestulyakartake'rthe vartamAnAd dhAtoH saMbandhe ktvANamau pratyayau syAtAm / tiryakRtvA tiryakRtya tiryakAramAste / samApya viramya vA utsRjya vAste ityarthaH / apavarga iti kim / tiryakkRtvA kASThaM gtH| 1231 svAgatazvyarthe nAnAvidhArthena bhuvazca / / 5 / 4 / 86 / / svAGgamuktalakSaNam / taspratyayAntena cvyarthavRttibhirnAnAvinAbhyAM dhArthamatyayAntaizca yoge bhuvaH kRgazca tulyakartRke'rthe vartamAnAd dhAtoH saMbandhe kvANamau syAtAm / vacanabhedA Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakaraNam ] siddhahaimabRhatpakriyA. 901 dhAtumatyayayathAsaMkhyaM nAsti / mukhato bhUkhA mukhatobhUya mukhatobhAvamAste / mukhataH kRtA mukhataHkRtya mukhataHkAramAste / pAzvato bhUkhA pAvatobhUya pArzvatobhAvaM zete / pArzvataH kRtvA pAzvataHkRtya pArvataHkAraM zete / anAnA nAnAbhUtvA gataH nAnAbhUtvA nAnAbhUya nAnAbhAvaM gtH| anAnA nAnAkRtvA gataH nAnAkRtvA nAnAkRtya nAnAkAraM gtH| evaM vinA bhUtvA vinAbhUya vinAbhAvaM gtH| vinAkRtvA vinAkRtya vinAkAraM gataH / dhArthA dhaadhmdhaadhymtrH| dvidhA bhUtvA dvidhAbhUya dvidhAbhAvamAste / dvidhAkRtvA dvidhAkRtya dvidhAkAraM gataH / dvaidhaM bhUtvA dvaidhabhUya dvaidhaMbhAvamAste / dvaidhaMkRtvA dvaidhaMkRtya dvaidhaMkAraM gataH / dvedhAbhUtvA dvedhAbhUya dvedhAbhAvamAste / dvedhAkRtvA dveSAkRtya dvedhAkAraM gataH / aikathyaMbhUtvA aikadhyaMbhUya aikadhyaMbhAvamAste / aikadhyaMkRtvA aikathyaMkRtya aikadhyaMkAraM gataH / dhaNastu prakAravicAlavadarthatvena adhArthatvAt avyayAdhikArAca niraasH| asyApi grahaNamityanye / avyayAdhikArAdeva ca mukhe tasyati mukhataH kRtvA gata ityatra na bhavati / svAGgeti kim / sarvato bhuutvaaste| tasiti kim / mukhe bhUtvA gataH / vyartheti kim / nAnAkRtvA bhakSyANi bhuGkte / dvidhAkRtvA kASThAni gtH| 1232 tUSNImA // 1 / 4 / 87 // tUSNIMzabdena yoge bhavaterdhAtoH saMbandhe ktvANamau syAtAm / tUSNIM bhUtvA tUSNIbhUya tUSNIMbhAvamAste / 1233 aanulomye'nvcaa|||4|88|| AnulomyamanukUlatA paracittArAdhanam / anvacityanena avyayena yoge bhavatestulyakartRke'rthe vartamAnAdAnulomye gamyamAne dhAtoH saMbandhe ktvANamau syAtAm / anvagbhUtvA anvagbhUya anvagbhAvamAste / anukUlo bhUtvA tiSThatItyarthaH / Anulomya iti kim / anvagbhUtvA vijayate zatruH / pazcAd bhUtvetyarthaH / tiryacAnvaceti zabdAnukaraNAt tirathAnceti na bhavati / // iti zrIhaimabRhatpakriyAyAm uttarakRdantapakaraNaM samAptam // // iti zrIhemabRhatmakriyA samAptA // mayAzaMkaraputreNa girijAzaMkareNa vai // kRteyaM prakriyA jIyAdyAvaccandradivAkarau // 1 // Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ piaCO3 iti zrIhemabRhatprakriyA samAptA. Lc0coid Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // haimpnycpaatthii|| tatra prathama // haima-(aSTAdhyAyI )-sUtrapAThaH // // atha prthmo'dhyaayH|| arham // 11 // 1 // siddhiH syAdvAdAt // 1 // 1 // 2 // lokAt // 1 // 1 // 3 // audantAH svarAH // 11 // 4 // ekadvitrimAtrA hrasvadIrghaplutAH // 11 // 5 // anavarNA nAmI // 1 // 1 // 6 // ladantAH samAnAH // 11 // 7 // e ai o au sandhyakSaram // 1 // 18 // aM aH anusvAravisauM // 1 // 1 // 9 // kAdirvyaJjanam // 1110 // apazcamAntastho dhuT // 1 // 1 // 11 // paJcako vargaH // 21 // 12 // AdyadvitIyazaSasA aghoSAH // 11 // 13 // anyo ghoSavAn // 2 // 14 // yaralavA antasthAH // 1 / 1 / 15 // aMaH kApazaSasAH ziT // 1 / 1 / 16 // tulyAsyaprayatnaH svaH // 1 / 1 / 17 // syaujasamauzasTAbhyAMbhisGebhyAMbhyasGasibhyAMbhyasGasosAmGayossupAM trayI prayI prathamAdiH // 11 // 18 // styAdirvibhaktiH // 1119 // tadantaM padam // 11 // 20 // nAma siday vyaMjane // 11 // 21 // naM kye ||shsh22|| na staM matvarthe // 1 // 1 // 23 // manurnabho'Ggirau vati // 21 // 24 // vRttyanto'saSe // 11 // 25 // savizeSaNamAkhyAtaM vAkyam // 11 // 26 // adhAtuvibhaktivAkyamarthavannAma // 2 // 27 // zighuT // 1 // 1 // 28 // pustriyoH syamaujas // 1 // 1 // 29 // svarAdayo'vyayam // 11 // 30 // cAdayo'satve // 21 // 31 // adhaNtasvAdyAzasaH // 1 // 1 // 32 // vibhaktithamantatasAdyAbhAH // 1 // 1 // 33 // vattasyAmai // 11 // 34 // kvAtumam // 1 // 1 // 35 // gatiH ||shsh36|| aprayogIta // 11 // 37 // anantaH paJcamyAH pratyayaH ||shsh38|| ityata saMkhyAvat // 11 // 39 // bahugaNaM bhede // 11 // 40 // kasamAse'dhyardhaH // 11 // 41 // ardhapUrvapadaH pUraNaH // 242 // // iti prathamAdhyAyasya prathamaH paadH|| samAnAnAM tena dIrghaH // 12 // 1 // Rlati hrasvo vA // 12 // 2 // Rta karla RlabhyAM vA // 22 // 3 // Rto vA tau ca // 1 // 24 // RstayoH // 1 / 5 // avarNasyevarNAdinaidodaral // 1 // 26 // RNe pradazArNavasanakambalavatsaravatsatarasyAra // 1 // 27 // Rte tRtIyAsamAse // 28 // RtyArupasargasya // 22 / 9 // nAmni vA // 12 // 10 // latyAl vA // 2211 // aidautsaMdhyakSaraiH // 22 // 12 // UTA // 12 // 13 // prasyaiSaiSyoDhoDhyUhe svareNa // 22 // 14 // svairasvairyakSauhiNyAm // 22 // 15 // aniyoge lugedhe // 1216 // vauSThautau samAse // 12 // 17 // omAGi // 1 // 2 // 18 // upasargasyAniNedhedoti // 1 / 2 / 19 // vA nAmni // 12 / 20 // ivarNAderasve svare yavaralam // 1 / 2 / 21 // hrasvo'pade vA // 12 // 22 // edaito'yAya // 12 // 23 // odauto'vAv // 1 // 2 // 24 // vyakye Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 904 siddhahaimabRhatmakriyA. [aSTadhyAyI // 2225 // Rto rastaddhite // 26 // padotaH padAnte'sya luka // 2 // 27 // gornAmnyavo'kSe // 1 / 2 / 28 // svare vA'nakSe // 1 // 2 // 29 // indre // 1 // 2 // 30 // vA'tyasandhiH // 1 // 2 // 31 // pluto'nitau // 1 // 2 // 32 // i3vA // 12 // 33 // IdUded dvivacanam // 1 // 2 // 34 // ado mumI // 1 // 2 // 35 // cAdiH svaro'nAG // 12 // 36 // odantaH // 12 // 37 // sau navetau // 12 // 38 // OM com // 1 // 2 // 39 // aJvargAt svare vo'san // 12 // 40 // aiuvarNasyAnte'nunAsiko'nIdAdeH // 12 // 41 // // iti prathamAdhyAyasya dvitIyaH pAdaH // . tRtIyasya paJcame // 1 // 3 // 1 // pratyaye ca // 1 // 32 // tato hazcaturthaH // 1 // 3 // 3 // prathamAdadhuTi zazchaH // 1 // 3 // 4 // raH kakhapaphayoH )(ka-pau // 1 // 35 // zaSase zaSasaM vA // 9 // 36 // caTate sadvitIye // 1 // 37 // no'prazAno'nusvArAnunAsikau ca pUrvasyA'ghuTpare // 1 // 38 // pumo'ziTyaghoSe'khyAgi raH // // 39 // nRnaH peSu vA // 1 / 3 / 10 // dviH kAnaH kAni saH // 1 // 3 // 11 // ssaTi samA // 1 // 3 // 12 // luk // 1 // 3 // 13 // tau mumo vyaJjane svau // 1 // 3 // 14 // manayavalapare he // 1 // 3 // 15 // samrATa // 1 // 3 // 16 // NoH kaTAvantau ziTi na vA // 1 // 3 // 17 // GgaH saH tso'zvaH // 1 // 3 // 18 // naH zi Jc // 1 // 3 // 19 // ato'ti roruH // 1 // 3 // 20 // ghoSavati // 321 // avarNabhobhago'gholuMgasaMdhiH // 1 // 3 // 22 // vyoH // 1 // 3 // 23 // svare vA // 1 // 3 // 24 // aspaSTAvavarNAtvanuni vA // 1 // 3 // 25 // roryaH // 1 // 3 // 26 // hrasvAnaGgano dve // 1 // 3 // 27 // anADyAGo dIrghAvA chaH // 1 // 3 // 28 // plutAdvA // 1 // 3 // 29 // svarebhyaH // 13 // 30 // hAdarhasvarasyAnu mavA // 1 // 3 // 31 // adIrghAd virAmaikavyaMjane // 13 // 32 // aJvargasyAntasthAtaH // 1 // 3 // 33 // tato'syAH // 13 // 34 // ziTaH prathamadvitIyasya // 1 // 3 // 35 // tataH ziTa: ||1||3||36||n rAtsvare // 11 // 37 // putrasyAdin putrAdinyAkroze // 13 // 38 // nAM dhuDvarge'ntyo'padAnte // 1 // 3 // 39 // ziD he'nusvAraH // 1 // 3 // 40 // rore lugdIrghazcAdidutaH // 1 // 3 // 41 // DhastaDDhe // 1 // 3 // 42 // sahivaheroccAvarNasya // 1 // 3 // 43 // udaH sthAstambhaH saH // 1 // 3 // 44 // tadaH se svare pAdArthA // 1 // 3 // 45 // etadazca vyaJjane'nagnaUsamAse // 1 // 3 // 46 // vyaJjanAt paJcamAntasthAyAH sarUpe vA // 1 // 3 // 47 // dhuTo dhuTi sve vA // 1 // 3 // 48 // tRtIyastRtIyacaturthe // 1 // 3 // 49 // aghoSe prathamo'ziTaH // 1 // 3 // 50 // virAme vA // 1 // 3 // 51 // na saMdhiH // 1 // 3 // 52 // raH padAnte visargastayoH // 1 // 3 // 53 // khyAgi // 1 // 3 // 54 // ziTyaghoSAt // 1 // 3 // 55 // vyatyaye lugvA // 1 // 3 // 56 // aroH supi raH // 13 // 57 // vAharpatyAdayaH // 1 // 3 // 58 // ziTyAdyasya dvitIyo bA // 1 // 3 // 59 // tavargasya zcavargaSTavargAbhyAM yoge caTavarau // 13 // 60 // sasya zaSau // 1 // 3 // 61 // na zAt // 1 // 362 // padAntAT TavargAdanAmanagarInavateH // 1 // 3 // 63 // Si tavargasya // 13 // 64 // li lau // 1 // 3 // 65 // . // iti prathamAdhyAyasya tRtIyaH paadH|| ___ ata A syAdau jasbhyAM ye // 141 // bhisa ais // 1 // 2 // idamadaso'kyeva Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapaJcapAThI. 905 // 1 // 4 // 3 // ebahusbhosi // 1 // 44 // TAGasorinasyau // 1 // 45 // DeDasyoryAtau // 1 // 46 // sarvAdeH smaismAtau // 1 // 47 // smin // 14 // 8 // jasa iH // 1 / 4 / 9 // nemArthaprathama caramatayAyAlpakatipayasya vA // 1 // 4 // 10 // dvandve vA // 1 / 4 / 11 // na sarvAdiH // 1 // 4 // 12 // tRtIyAntAt pUrvAparaM yoge // 14 // 13 // tIyaM GitkArya vA // 14 // 14 // avarNasyAmaH sAm // 14 // 15 // navabhyaH pUrvebhya ismAsmin vA // 1 // 4 // 16 // Apo GitAM yai yAs yAs yAm // 1 / 4 / 17 // sarvAderDaspUrvAH // 1 / 4 / 18 // Tausyet // 1 / 4 / 19 // autA // 1 // 4 // 20 // iduto'kherIdUt // 14 // 21 // jasyedAt // 1 // 4 // 22 // Gityaditi // 1 // 4 // 23 // TaHpuMsi nA // 14 // 24 // Gi H // 1 / 4 / 25 // kevalasakhipateroH // 14 // 26 // na nADideta // 14 // 27 // striyA DitAM vA daidAsa dAsa dAma // 1 / 4 / 28 // strIdUtaH // 1 / 4 / 29 // veyuvo'striyAH // 1 / 4 / 30 // Amo nAm vA // 14 // 31 // hrasvApazca // 1 // 4 // 32 // saMkhyAnAM rNAm // 14 // 33 // trayaH // 1 // 4 // 34 // edodbhyAM GasiGasoraH // 1 / 4 / 35 // khitikhItIya ur // 1 / 4 / 36 // Rto dur // 1 // 4 // 37 // tRsvasRnaptaneSTutvaSTakSattRhotRpotRprazAstro ghuTayAr // 1 // 4 // 38 // a ca // 14 // 39 // mAturmAtaH putre'rhe sinAmantrye // 14 // 40 // hrasvasya guNaH // 1 // 4 // 41 // edApaH // 14 // 42 // nityadidvisvarAmbArthasya hrsvH|| 1 // 4 // 43 // adetaH syamoluMka // 14 // 44 // dIrghaDyAbvyaMjanAtseH // 4 // 45 // samAnAdamo'taH // 14 // 46 // dIrghA nAmyatisRcatasRSraH // 14 // 47 // nurvA // 1 // 4 // 48 // zaso'tA sazca naH puMsi // 1 // 4 // 49 // saMkhyAsAyaverahasyAhan Gau vA // 1 // 4 // 50 // niya Am // 1 // 4 // 51 // vASTana AH syAdau // 1 // 4 // 52 // aSTa aurjaszasoH // 1 // 4 // 53 // DatiSNaH saMkhyAyA lup // 1 // 4 // 54 // napuMsakasya ziH // 1 // 4 // 55 // aurIH // 1 // 4 // 56 // ataH syamo'm // 1 / 4 / 57 // paJcato'nyAderanekatarasya daH // 1 / 4 / 58 // anato lup // 1 / 4 / 59 // jaraso vA // 1 // 4 // 60 // nAmino lugvA // 14 // 61 // vAnyataH pumAMSTAdau svare // 1 // 4 // 62 // dadhyasthisakthyakSaNo'ntasyAn // 1 // 4 // 63 // anAmasvare no'ntaH // 24 // 64 // svarAcchau // 1 // 4 // 65 // dhuTAM prAk // 1 // 4 // 66 // leA vA // 1 // 4 // 67 // ghuTi // 1 // 4 // 68 // acH||1|4|69|| RduditaH // 11470 // yujro'samAse // 1 // 471 // anaDuhaH sau // 14 // 72 // puMsoH pumans // 1 // 4 // 73 // ota auH // 1 // 47 // Aamzaso'tA // 2475 // pathinmathinnubhukSaH sau // 11476 // eH // 1 / 4 / 77 // thonth // 2478 // inGIsvare luk // 1 // 4 // 79 // vozanaso nazcAmantrye sau // 1480 // uto'naDuccaturo vaH // 2481 // vAH zeSe // 1 // 4/82 // sakhyurito'. zAvat // 1 / 4 / 83 // RduzanaspurudaMso'nehasazca serDAH // 1 / 4 / 84 // ni dIrghaH // 1 / 4 / 85 // smhtoH||1||4||86|| inhanapUSAryamNaH zisyoH // 1 // 4 / 87 // apaH // 1 / 4 / 88 // ni vA // 1 / 4 / 89 // abhvAderatvasaH sau // 1 / 4 / 90 // kruzastunastRc puMsi // 1 // 4 / 91 // TAdau svare vA // 1 / 4 / 92 // striyAm // 1 / 4 / 93 // // iti prathamAdhyAyasya caturthaH pAdaH // 114 Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI // atha dvitIyo'dhyAyaH // tricaturastisRcatasR syAdau // 2 // 1 // 1 // Rto raH svare'ni // 2 // 1 // 2 // jarAyA jaras vA // 2 // 1 // 3 // apo'jhe // 2 // 14 // A rAyo vyaJjane // 2 // 15 // yuSmadasmadoH // 2 // 16 // TAGayosi yH||2||17|| zeSe luk // 2 // 18 // morvA // 2 // 19 // mantasya yuvAvI dvayoH // 2 // 1 // 10 // tvamau pratyayottarapade caikasmin // 2 // 1 // 11 // tvamahaM sinA prAk cAkaH // 2 // 1 // 12 // yUyaM vayaM jasA // 2 // 1 // 13 // tumyaM mahyaM DyA // 22 // 14 // tava mama GasA // 2 // 15 // amau maH // 2 // 1 // 16 // zaso naH // 2 // 1 // 17 // abhyaM bhyasaH // 2 // 1 // 18 // GasezcAd // 2 / 1 / 19 // Ama Akam // 2 // 1 // 20 // padAdhuvibhaktyaikavAkye vasnasau bahutve // 2 // 1 // 21 // dvitve vAmnau // 2 // 1 // 22 // DeGasA teme // 2 // 1 // 23 // amA tvA mA // 2 // 1 // 24 // asadivAmantryaM pUrvam // 2 // 1 // 25 // jas vizeSyaM vAmantrye // 2 // 1 // 26 // nAnyat // 21 // 27 // pAdAdyoH // 2 // 1 // 28 // cAhahavaivayoge // 21 // 29 // dRzyarthaizcintAyAm // 2 // 1 // 30 // nityamanvAdeze // 2 // 1 // 31 // sapUrvAt prathamAntAvA // 2 // 1 // 32 // tyadAmenadetado dvitIyATausyavRttyante // 2 // 1 // 33 // idamaH // 2 // 1 // 34 // avyaJjane // 2 // 1 // 35 // anak // 2 // 1 // 36 // TausyanaH // 21 // 37 // ayamiyaM puMkhiyoH sau // 2 // 38 // do maH syAdau // 2 // 1 // 39 // kimaH kastasAdau ca // 2 // 1 // 40 // A varaH // // 41 // taH sau saH // 21 // 42 // adaso daH sestu DauH // 2 // 1 // 43 // asuko vA'ki // 2 // 1 // 44 // mo'varNasya // 21 // 45 // vAdrau // 2 // 1 // 46 // mAduvarNA'nu // 21 // 47 // prAginAt // 2 // 1 // 48 // bahuSverIH // 2 // 1 // 49 // dhAtorivarNAvarNasyeyut svare pratyaye // 2 // 1 // 50 // iNaH // 2 // 1 // 51 // saMyogAt // 2 // 1 // 52 // bhrUznoH // 2 // 1 // 53 // striyAH // 2 // 1 // 54 // vAmazasi // 2 // 1 // 55 // yo'nekasvarasya // 21 // 56 // syAdau vaH // 2 // 1157 // kvivRtterasudhiyastau // 2 / 1158 // dRnpunarvarSAkArairbhuvaH // 2 / 1159 // NaSamasatpare syAdividhau ca // 2 // 1 // 60 // ktAdezo'Si // 2 // 1 // 61 // SaDhoH kaH si // 21 // 2 // bhvAdernAmino dIrghA vervyiJjane // 2 // 1163 // padAnte // 2 // 1 // 64 // na yi taddhite // 2 // 1 // 65 // kuruccharaH // 2 // 66 // mo no mvozca // 2 // 1 // 67 // straMsadhvaMskvassanaDuho daH ||2||sh68|| Rtvidi dRzspRzatrajdadhRSuSNiho gaH // 2 // 1 // 69 // nazo vA // 2 // 17 // yujazcakruzco no GaH // 2171 // so ruH // 2 // 1 // 72 // sajuSaH // 2 // 173 // ahnaH // 2 // 1174 ro lupyari // 2 // 17 // dhuTastRtIyaH // 2 / 176 // gaDadavAdezcaturthAntasyaikasvarasyAdecaturthaH sdhvozca pratyaye // 2 // 77 // dhAgastathozca // 2 / 1178 // adhazca. turthAttathordhaH // 2 // 1 // 79 // rnAmyantAt parokSAdyatanyAziSo dho DhaH // 2 / 1 / 80 // hAntasthAnIDbhyAM vA // 2 // 181 // ho dhuTa padAnte // 2182 // bhvAderdAderghaH // 2 // 1 // 83 // muhadruhaSNuhaSNiho vA // 2 // 1184 // nahAhordhatau // 2 // 1 // 85 // cajaH kagam // 2186 // yajasRjamRjarAjabhrAjabhrasjavrazcaparivrAjaH zaH SaH // 2 / 1 / 87 // saMyogasyAdau skorluk // 2 / 1188 // padasya // 2 // 189 // rAtsaH // 2 // 1 // 90 // nAmno no'nahnaH // 2 / 1191 // nAmantrye // 2 / 1 / 12 / / klIbe vA // 21 // 93 // mAvarNAntopAntyA'paJcamavanmatome ghaH // 2 / 1194 // nAgni // 2 // 1195 // carmaNvatyaSThIvaJcakrIvatkakSIvadruma Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimapaJcapAThI. Nvat // 2 // 1196 // udanvAnabdhau ca / 2 / 1297 // rAjanvAna surAjJi // 2 // 1 // 98 // noAdibhyaH // 2 / 1 / 99 // mAsanizAsanasya zasAdau lugvA // 2 // 1 // 100 // dantapAdanAsikAhRdayAsRgyUSodakadoryakRcchakRto datpannashRdasanyUSannudandoSanyakanzakan vA // 21 / 101 // yasvare pAdaH padaNikyaghuTi // 2 / 1 / 102 // udaca udIc // 2 / 1 / 103 // acc prAgdIrghazca // 2 / 1 / 104 // kvasuSmatau ca // 71 / 105 // zvanyuvanmaghono GIsyAghaghuTsva re va uH // 2 / 1 / 106 // lugAto'nApaH // 2 / 1 / 107 // ano'sya // 2 // 1 // 108 // IGau vA // 2 // 1 // 109 // SAdihandhRtarAjJo'Ni // 2 // 1 // 110 // na vamantasaMyogAt // 22 // 111 // hano ho ghnaH // 2 / 11112 // lugasyAdetyapade // 2 / 1 / 113 // DityantyasvarAdeH // 2 / 1 / 114 // avarNAdaznonto vA'turIyoH // 2 / 1 / 115 // shyshvH||2|1|116|| diva auH sau // 2 / 1 / 117 // uH padAnte'nUt // 2 // 11118 // // iti dvitIyAdhyAyasya prathamaH pAdaH // kriyAhetuH kArakam // 2 // 2 // 1 // svataMtraH kartA // 22 // 2 // kartuApyaM karma // 2 // 2 // 3 // vA karmaNAmaNikartA Nau // 24 // gatibodhAhArArthazabdakarmanityAkarmaNAmanIkhAdyadibAzabdAyakrandAm // 2 / 2 / 5 // bhakSehi~sAyAm // 22 // 6 // vaheH praveyaH // 2 // 27 // hRkrornavA // 22 // 8 // dRzyabhivadorAtmane // 2 / 2 / 9 // nAthaH // 22 // 10 // smRtyarthadayezaH // 2 / 2 / 11 // kRgaH pratiyatne // 2 / 2 / 12 // rujArthasyAjvarisaMtAperbhAve kartari // 22 // 13 // jAsanATakAthapiSo hiMsAyAm // 2 / 2 / 14 // niprebhyo naH // 22 / 15 // vinimeyadyUtapaNaM paNavyavahoH // 2 // 2 // 16 // upsrgaaddivH||2|2|17|| na // 2 // 2 // 18 // karaNaM ca // 22 // 19 // adheH zIsthAsa AdhAraH // 2 / 2 / 20 // upAnvadhyAvasaH // 2 / 2 / 21 // vAbhinivizaH // 2 / 2 / 22 // kAlAdhvabhAvadezaM vA karma cAkarmaNAm // 2 / 2 / 23 // sAdhakatamaM karaNam // 22 // 24 // karmAbhipreyaH saMpradAnam // 2 / 2 / 25 // spRheApyaM vA // 2 / 2 / 26 // krudhadruheAsUyArthairya prati kopaH // 2 / 2 / 27 // nopasargAtkrudruhA // 2 / 2 / 28 // apAye'vadhirarapAdAnam // 2 / 2 / 29 // kriyAzrayasthAdhAro'dhikaraNam // 2 // 2 // 30 // nAmnaH prathamaikadvibahI // 22 // 31 // Amadhye // 2 // 2 // 32 // gauNAtsamayAnikaSAhAdhigantarAntareNAtiyenatenaiddhitIyA // 22 // 33 // dvitve'dho'dhyuparibhiH // 22 // 34 // savebhiyAbhipariNA tasA // 2 // 2 // 35 // lakSaNavosthetthaMbhUteSvabhinA // 22 // 36 // bhAgini ca pratiparyanubhiH // 22 // 37 // hetusahAthai'nunA // 2 // 2 // 38 // utkRSTe'nUpena // 2 // 2 // 39 // karmaNi // 2 // 2 // 40 // kriyAvizeSaNAt // 2 / 2 / 41 // kAlAdhanoAptau // 22 / 42 // siddhau tRtIyA // 22 // 43 // hetukartRkaraNetthaMbhUtalakSaNe // 2 / 244 // sahAthai // 2 / 2 / 45 // ydbhedaistdvdaakhyaa||22||46|| kRtAcaiH // 2 / 2 / 47 // kAle bhAnnavA''dhAre // 22 // 48 // prasitotsukAdhavaddhaiH // 2 / 2 / 49 // vyApye dvidroNAdibhyo vIplAyAm // 22 // 50 // samo zo'smRtau vA // 2 // 2 // 51 // dAmaH saMpradAne dharmya Atmane ca // 22 // 52 // caturthI // 22 // 53 // tAdarse // 22 // 54 // ruciklaptyarthadhAribhiH preyavikArottamaNeSu // 22 // 55 // pratyAGaH zrughA'rthini // 22 // 56 // pratyanorguNA''khyAtari // 2 / 2 / 57 // yatIkSye rAdhIkSI // 2 / 2 / 58 // utpAtena jJApye // 2 / 2 / 29 // zlAghalnusthAzapA prayojye // 222260 // tumo'rthe bhAvavacanAt Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 908 haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI // 2261 // gamyasyApye // 2 / 2 / 62 // gaternavA'nApte // 2 / 2 / 63 // manyasyAnAvAdibhyo'tikutsane // 2 / 2 / 64 // hitasukhAbhyAm // 2 // 2 // 65 // tadbhadrAyuSyakSemArthArthanAziSi // 2 // 2 // 66 // parikrayaNe // 2 / 2 / 67 // zaktArthavaSaTnamAsvastisvAhAsvadhAbhiH // 2 / 2 / 68 // paJcamyapAdAne // 2 / 2 / 69 // AGA'vadhau // 2 / 270 // paryapAbhyAM vaye // 2 / 271 // yataH pratinidhipratidAne pratinA // 2272 // AkhyAtaryupayoge // 2273 // gamyayapaH karmAdhAre // 2 / 2 / 74 // prabhRtyanyArthadikzabdabahirArAditaraiH // 2 / 275 // RNAddhetoH // 22276 // guNAdastriyAM na vA // 2 / 277 // ArAdathaiH // 2 / 2178 // stokAlpakRcchrakatipayAdasatve karaNe // 22 / 79 // ajJAne jJaH SaSThI // 2 / 2 / 80 // zeSe // 2 / 2 / 81 // ririSTAtstAdastAdasatasAtA / / 2 / 2 / 82 // karmaNi kRtaH // 2 / 2 / 83 // dviSo vA'tRzaH // 2 / 2 / 84 // vaikatra dvayoH // 2 / 2 / 85 // kartari // 2 // 2 // 86 // dvihetorastryaNakasya vA // 2 / 2 / 87 // kRtyasya vA // 2 / 2 / 88 // nobhayorhetoH // 2 / 2 / 89 // tannudantAvyayakasvAnAtRzzatRGiNakackhalarthasya // 2 / 2 / 90 // ktayorasadAdhAre // 2 / 2 / 21 // vA klIbe // 2 / 2 / 92 // akamerukasya // 2 / 2 / 93 // eSyahaNenaH // 2 / 2 / 94 // saptamyadhikaraNe // 2 / 2 / 95 // navA sujathaiH kAle // 2 / 2 / 96 // kuzalAyuktenA''sevAyAm // 2 / 2 / 97 // svAmIzvarAdhipatidAyAdasAkSipratibhUprasUtaiH // 2 / 2 / 28 // vyApye ktenaH // 2 / 2 / 99 // tadyakte hetau // 2 // 100 // apratyAdAvasAdhanA // 2 // 10 // nipaNena cArcAyAma // 102 // sveze'dhinA // 2 // 2 // 103 // upenAdhikini // 2 // 21104 // yaddhAvo bhAvalakSaNam // 2 / 2 / 105 // gate gamye'dhvano'ntenaikArthyaM vA // 2 / 2 / 106 // SaSThI vAnAdare // 2 / 2 / 107 // saptamI cAvibhAge nirdhAraNe // 2 / 2 / 108 // kriyAmadhye'dhvakAle paJcamI ca // 2 / 2 / 109 // adhikena bhUyasaste // 2 / 2 / 110 // tRtIyAlpoyasaH // 2 / 2 / 111 // pRthagnAnA paJcamI ca // 22 / 112 // Rte dvitIyA ca // 2 / 2 / 113 // vinA te tRtIyA ca // 2 / / 114 // tulyArthastRtoyASaSThayau // 2 / 2 / 115 // dvitIyASapThayAvenenAnaJceH // 22 / 116 // hetvarthestRtIyAdyAH // 2 / 2 / 117 // sarvAdeH sarvAH // 2 / 2 / 118 // asattvArAdarthATTAGasiGyam // 2 / 2 / 119 // jAtyAkhyAyAM navaiko'saMkhyo bahuvat // 2 / 2 / 120 // avizeSaNe dvau cAsmadaH // 2 / 2 / 121 // phalgunIproSThapadasya bhe // 2 / 2 / 122 // gurAvekazca // 2 / 2 / 123 // // iti dvitIyAdhyAyasya dvitIyaH pAdaH // namaspuraso gateH kakhapaphiraH sH||2||3||1|| tiraso vA // 2 // 3 // 2 // puNsH||2||3||3|| ziro'dhasaH pade samAsaikye // 2 // 3 // 4 // ataH kRkamikaMsakumbha kuzAkarNIpAtre'navyayasya // 2 // 3 / 5 / / pratyaye // 2 / 3 / 6 / roH kAmye // 2 // 3 // 7 // nAminastayoH ssH||2||3||8|| nirdubahirAviSprAduzcaturAm // 2 // 3 // 9 // suco vA // 2 // 3 // 10 // vesuso'pekSAyAm // 2 // 3 // 11 // naikAthye'kriye // 2 // 3 // 12 // samAse'samastasya // 2 // 3 // 13 // bhrAtuSputrakaskAdayaH // 2 // 3 // 14 // nAmyantasthAkavargAt padAntaH kRtasya saH ziDnAntare'pi // 2 // 3 // 15 // samAse'gneH stutaH // 2 // 3 // 16 // jyotirAyubhyo ca stomasya // 2 // 3 // 17 // mAtRpituH svasuH // 2 // 3 // 18 // alupi vA // 2 // 3 // 19 // ninadyAH snAteH kauzale Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapazcapAThI. 909 // 2 // 3 // 20 // prateH snAtasya sUtre // 2 // 3 // 21 // snAnasya nAmni // 23 // 22 // veH svaH // 2 // 3 // 23 // abhiniSTAnaH // 2 // 3 // 24 // gavi yudheH sthirasya // 2 // 3 // 25 // etyakaH // 2 // 3 // 26 // bhAdito vA // 2 // 3 // 27 // vikuzamipareH sthalasya // 2 // 3 // 28 // kapetrei // 2 // 3 / 29 // go'mbAmbasavyApadvitribhUmyagnizekuzakukvagumaJjipuJjivarhiHparame diveHsthasya // 2 // 3 // 30 // nirduHsoHsedhasandhisAmnAm // 2 // 3 // 31 // praSTho'grage // 2 // 3 // 32 // bhiirusstthaanaadyH||2||3||33|| hrasvAnnAmnasti // 2 // 3 // 34 // nisstpenaa''sevaayaam||23||35|| ghasvasaH // 2 // 3 // 36 // NistorevAsvadasvidasahaH SaNi // 2 // 3 // 37 // sajervA // 2 // 3 // 38 // upasargAt sugsuvasostustubho'Tyapyadvitve // 23 // 32 // sthAsenisedhasicsAM dvitve'pi // 2 // 3 // 40 // aGapratistabdhanistabdhe stambhaH // 2 // 3 // 41 // avAccAzrayojarjAvidUre // 23 // 42 // vyavAtsvano'zane // 2 // 3 // 43 // sado'prateH parokSAyAM tvAdeH // 2 // 3 // 44 // svAzca // 2 // 3 // 45 // pariniveH sevaH // 2 // 3 // 46 // sayasitasya // 23 // 47 // asoGasivUsahassaTAm // 2 // 3 // 48 // stusvaJjazcATi navA // 2 // 3 // 49 // nirabhyanozca syandasyAprANini // 2 // 3 // 50 // veH skando'ktayoH // 2 // 3 // 51 // pareH // 23 // 52 // nirneH sphurasphuloH // 2 // 3 // 53 // veH // 2 // 3 // 54 // skabhnaH // 2 // 3 // 55 // nirduHsuveH samasUteH // 2 // 3 // 56 // avaH svapaH // 2 // 3 // 57 // prAdurupasargAdyasvare'steH // 2 // 3 // 58 // na staH // 2 // 3 // 59 // sico yaGi // 2 // 3 // 60 // gatau sedhaH // 2 // 3 // 61 // sugaH syasani // 2 // 3 // 62 // raNavarNAnno Na ekpde'nntysyaa'lctttvrgshsaantre||2||3||63|| pUrvapadasthAnnAmnyagaH // 23 // 64 // nasasya // 2 // 3 // 65 // niSprAgre'ntaHkhadirakAzAmrazarekSuplakSapIyUkSAbhyo vanasya // 2 // 3 // 66 // dvitrisvarauSadhivRkSebhyo navA'nirikAdibhyaH // 2 // 3 // 67 // girinadyAdInAm // 2 // 3 // 68 // pAnasya bhAvakaraNe // 2 / 3 / 69 // deze // 2 // 370 // grAmAnAniyaH // 2 // 371 // vAhyAdvAhanasya // 2 // 3 // 72 // ato'hnasya // 2 // 3 // 73 // catutreyinasya vayasi // 2 / 3 / 74 // vottarapadAntasyAderayuvapakkAhnaH // 2 // 3 / 75 // kavagaikasvaravati // 2 // 3 / 76 // adurupasargAntaro NahinumonAneH // 2 // 37 // nazaH zaH // 2 // 3 // 78 // nemadiApatapadanadagadavapIvahIzamUcigyAtivAtidrAtipsAtisyatihantidegdhau // 2 // 3 // 79 // akakhAdyaSAnte pAThe vA // 2 // 3 // 80 // dvitve'pyante'pyaniteH parestu vA // 2 // 3 // 81 // hanaH // 2 // 3 / 82 // vami vA // 2 / 3 / 83 // niMsanikSanindaH kRti vA // 2 / 3 / 84 // svarAt // 2 // 3 // 85 // nAmyAdereva ne // 2 // 3 // 86 // vyaJjanAde myupAntyAdvA // 2 // 3 // 87 // jervA // 2 // 3 // 88 // nirviNNaH // 2 / 3 / 89 // na khyApUgbhUmAkamgampyAyavepo Nezca // 2 // 390 // deze'ntaro'yanahanaH // 2 // 3 // 91 // SAtpade // 2 / 3 / 92 // pade'ntare'nAGyataddhite // 2 // 3 / 93 // hano ghi // 2 // 394 // nRteryaGi // 2 // 395 // kSubhnAdInAm // 2 // 3 // 96 // pAThe dhAtvAdeo naH 297||ssH so'ssttyessttivssvsskH||2||3||98|| Rra lalaM po'kapITAdiSa // 2 // 3 // 9 // upasargasyAyo // 2 // 3 // 100 // yo yaGi // 2 / 3 / 101 // navA svare // 2 // 3 // 102 // pare_Gkayoge // 2 // 3 // 103 // RphiDAdInAM Dazca laH // 2 // 3 / 104 // japAdInAM po baH // 2 // 3 / 105 // // iti dvitIyAdhyAyasya tRtIyaH pAdaH // striyAM nRto'svasrAdeH // 2 / 4 / 1 // adhAtUdRditaH // 2 / 4 / 2 // aJcaH // 2 // 4 // 3 // Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 910 haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI NakharAghoSAdvano razca // 4 // vA bahuvrIheH // 45 // vA pAdaH // 2 // 46 // UnaH // 47 // ashishoH||48|| saMkhyAderhAyanAdvayasi // 49 // dAmnaH // 2 / 4 / 10 // ano vA // 4 // 11 // nAmni // 2 // 4 // 12 // nopAntyavataH // 2413 // manaH // 2 / 4 / 14 // tAbhyAM vAe Dit // 24 // 15 // ajAdeH // 2 / 4 / 16 // Rci pAdaH pAtpade // 2417 // At // 2 // 4 // 18 // gaurAdibhyo mukhyAn ngiiH||4||19|| aNajeyekaNnasnaTitAm // 24 // 20 // vayasyanantye // 2 / 4 / 21 // dvigoH samAhArAt // 24 // 22 // parimANAttaddhitalukyabistAcitakambalyAt // 24 // 23 // kANDAtpramANAdakSetre // 2 / 4 / 24 // puruSAdvA // 24 // 25 // revatarohiNAd me // 2426 // nIlAtprANyoSadhyoH // 24 // 27 // ktAcca nAmni vA // 4 // 48 // kevalamAmakabhAgadheyapopAparasamAnAryakRtasumaGgalabheSajAt // 2 / 4 / 29 // bhAjagoNanAgasthalakuNDakAlakuzakAmukakaTakabarAt pakkAvapanasthUlAkRtrimAmatraSNAyasIrisaMsuzroNikezapAze // 5 // 4 // 30 // navA zoNAdeH // 24 // 31 // ito'ktyarthAt // 24 // 32 // paddhateH // 24 // 33 // zakteH zastre // 24 // 34 // svarAduto guNAdakharoH // 24 // 35 // zyetaitaharitabharatarohitAdvarNAttA nazca // 24 // 36 // knaH palitAsitAt // 24 // 37 // asahanavidyamAnapUrvapadAt svAGgAdakroDAdibhyaH // 24 // 38 // nAsikodarauSThajavAdantakarNazRGgAGgagAtrakaNThAt // 24 // 39 // nakhamukhAdanAmni // 4 // 40 // pucchAt // 2 // 4 // 41 // kbrmnnivissshraadeH||24||42|| pakSAccopamAdeH // 24 // 43 // krItAt karaNAdeH // 4 // 44 // tAdalpe // 4 // 45 // svAGgAderakRtamitajAtapratipannAd bahuvrIheH // 2 / 4 / 46 // anAcchAdajAtyAdenaMvA // 24 // 47 // patyunaH // 24 // 48 // sAdeH // 4 // 49 // sapatnyAdau // 2 // 4 // 50 // UDhAyAm // 24 // 51 // pANigRhItIti // 24 // 52 // pativatnyantarvatnyau bhaaryaagrbhinnyoH||4||53|| jAterayAntanityastrIzUdrAt // 4 // 54 // pAkakarNaparNavAlAntAt // 2 / 4 / 55 // asatkANDaprAntazatakAcaH puSpAt // 4 // 56 // asaMbhastrAjinaikazaNapiNDAt phalAt // 2 / 4 / 57 // anamo mUlAt // 2 / 458 // dhavAdyogAdapAlakAntAt // 2 / 4 / 59 // pUtakratuvRSAkapyagnikusidakusodAdai ca // 4 // 6 // manorau ca vA // 2 // 4 // 61 // varuNendrarudrabhavazamRDAdAna caantH||24||62|| mAtulAcAryopAdhyAyAdvA // 24 // 63 // sUryAddevatAyAM vA ||raa464|| yavayavanAraNyahimAddoSalipyurumahattve // 2 // 4 // 65 // aryakSatriyAdvA // 24 // 66 // yatro DAyan ca vA // 24 // 67 // lohitAdizakalAntAd // 24 / 68 // SAvaTAdvA // 24 // 69 // kauravyamANDUkAsureH ||raa470|| iJa itH||2|4|71|| nurjAteH // 2 / 4 / 72 // uto'praanninshcaayurjjvaadibhyuu||2|4|73|| bAhvantakadrukamaNDalornAmni // 2 // 47 // upamAnasahitasaMhitasahazapha. vAmalakSmaNAdhuroH // 2 / 4 / 75 // nArI sakhI pagU zvazrU // 2 / 4 / 76 // yUnastiH // 2477 // anArSe vRddhe'NiJo bahusvaragurUpAntyasyAntyasya SyaH // 2478 // kulAkhyAnAm // 4 // 79 // krauDyAdInAm // 2 / 4 / 80 // bhojasUtayoH kSatriyAyuvatyoH // 2 / 4 / 81 // daivayazizaucivRkSisAtyamunikANThevidvervA // 2 / 4 / 82 // SyA putrapatyoH kevalayorIc tatpuruSe // 2 / 4 / 83 // bandhau bahuvohau // 2 / 4 / 84 // mAtamAtRmAtRke vA // 2 / 4 / 85 // asya iyAM luk // 24 // 86 // matsyasya yaH // 2 / 4 / 87 // vyaJjanAttaddhitasya // 2 / 4 / 88 // Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapATha] haimapaJcapAThI. sUryAgastyayorIye ca // 2 / 4 / 89 // tiSyapuSyayorbhANi // 2 // 4 / 90 // Apatyasya kyaccyoH // / 491 // taddhitayasvare'nAti ||raa492|| bilvakIyAderIyasya // 2 / 4 / 93 // na rAjanyamanuSyayorake // 2 / 494 // yAdeauNasyAkvipastaddhitalukyagoNIsUcyoH // 24 / 95 // gozcAnte hrasvo'naMzisamAse yo bahuvrIhau // 2 / 4 / 96 // klIbe ||raa4|97|| vedUto'navyayamvRdIjDIyuvaH pade // 2 / 4 / 98 // DyApo bahulaM nAmni // 2 / 4 / 99 // tve // 2 / 4 / 10 // dhruvo'cca kuMsakuTyoH // 2 / 4 / 101 // mAleSIkeSTakasyAnte'pi bhAritUlacite // 2 / 4 / 102 // goNyA meye // 2 / 4 / 103 // yAdIdUtaH ke // 24 / 104 // na kaci // 2 / 4 / 105 // navApaH // 2 / 4 / 106 // iccApuMso'nitkyAppare // 2 / 4 / 107 // svazAjabhastrA dhAtutyayakAt // raa4|108 // vyeSasUtaputravRndArakasya // 2 / 4 / 109 // vau vartikA // 2 / 4 / 110 // asyAyattatkSipakAdInAm // 2 / 4 / 111 // narikA mAmikA // 2 / 4 / 112 // tArakA varNakASTakA jyotistAntavapitRdevatye // 2 / 4 / 113 // // iti dvitIyAdhyAyasya caturthaH pAdaH // // atha tRtIyo'dhyAyaH // dhAtoH pUjArthasvatigatArthAdhiparyatikramAAMtivarjaH prAdirupasargaH prAk ca // 3 // 11 // UryAdyanukaraNacciDAcazca gatiH // 31 // 2 // kArikA sthityAdau // 3 // 1 // 3 // bhUSAdarakSepe'laMsadat // 3 // 1 // 4 // agrahAnupadeze'ntaradaH // 3 // 1 // 5 // kaNemanastRptau // 3 // 6 // puro'stamavyayam // 3 // 17 // gatyarthavado'cchaH // 3 // 18 // tiro'ntadhau // 3 // 19 // kRgo navA // 3 // 1 // 10 // madhyepadenivacanemanasyurasyanatyAdhAne // 3 // 11 // upAje'nvAje // 3 // 1 // 12 // svAmye'dhiH // 3 // 1 // 13 // sAkSAdAdizcLya rthe // 3 // 1 // 14 // nityaM hastepANAvudvAhe // 3 // 1 // 15 // prAdhvaM bandhe // 3 // 1 // 16 // jovikopaniSadaupamye // 3 // 1 // 17 // nAma nAmnaikArthye samAso bahulam // 3 // 1 // 18 // sujvArthe saMkhyA saMkhyeye saMkhyayA bahuvrIhiH // 3 // 1 // 19 // AsannAdUrAdhikAdhyardhAidipUraNaM dvitIyAdyanyArthe // 3 // 1 // 20 // avyayam // 3 // // 21 // ekArtha cAnekaM ca // 3 // 1 // 22 // ussttrmukhaadyH||3||1||23|| sahastena // 3 // 1 // 24 // dizo rUDhayAntarAle // 3 // 1 // 25 // tatrAdAya mithastena prahRtyeti sarUpeNa yuddhe'vyayIbhAvaH // 31 // 26 // nadIbhirnAmni // 3 // 1 // 27 // saMkhyA samAhAre // 3 // 1 // 28 // vaMzyena pUrvArtha // 3 // 1 // 29 // pAre madhye'gre'ntaH SaSThayA vA // 3 // 1 // 30 // yAvadiyatve // 31 // 31 // paryapAbahirac paJcamyA // 3 // 1 // 32 // lakSaNenAbhipratyAbhimukhye // 3 // 1 // 33 // derye'nuH ||3||1||34||smiipe // 3 // 1 // 35 // tisstthgvityaadyH||3||1||36|| nityaM pratinAlpe // 3 // 1 // 37 // saMkhyAzalAkaM pariNA dyUte'nyathAvRttau // 3 // 1 // 38 // vibhaktisamIpasamRddhivyRddhyarthAbhAvAtyayAsaMpratipazcAtkramakhyAtiyugapatsaeksaMpatsAkalyAnte'vyayam // 3 // 1 // 39 // yogyatAvIpsArthAnativRttisAdRzye ||31||40||ythaa'thaa // 3 // 1 // 41 // gatikvanyastatpuruSaH // 31 // 42 // durnindAkRcchre // 3 // 1 // 43 // suH pUjAyAm // 3 // 1 // 44 // atiratikrame ca // 3 // 1 // 45 // AGalpe // 3 // 1 // 46 // prAtyavaparinirAdayo Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 912 haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyo gatakAnta kruSTaglAnakrAntAdyarthAH prathamAdyantaiH // 3 // 1 // 47 // avyayaM pravRddhAdibhiH // 3 // 48 // GasyaktaM kRtA // 32 // 49 // tRtIyoktaM vA // 3 // 1 // 50 // naJ // 3 // 1 // 51 // pUrvAparAdharottaramabhinnenAMzinA // 3 // 1 // 52 // sAyAhlAdayaH // 31 // 53 // sameM'ze'rdha navA // 3 // 1 // 54 // jaratyAdibhiH // 31 // 55 // dvitricatuSpUraNAgrAdayaH // 3 // 1 // 56 // kAlo dvigau ca meyaiH // 31 // 57 // svayaMsAmI ktena // 31 // 58 // dvitIyA khaTvA kSepe // 3 // 1 // 59 // kAlaH // 31 // 60 // vyAptau // 3 // 1 // 61 // zritAdibhiH // 3 // 1 // 62 // prAptApannau tayAJca // 3 // 1 // 63 // ISadguNavacanaiH // 3 // 1 // 64 // tRtIyA tatkRtaiH // 3 // 1 // 65 // catasrArdham // 3 // 1 // 66 // UnArthapUrvAdhaiH // 3 / 1167 // kArakaM kRtA // 3 // 1 // 68 // naviMzatyAdinaiko'ccAntaH // 3 // 169 // caturthI prakRtyA // 3 // 170 // hitAdibhiH // 3 // 171 // tadarthArthena // 3 // 72 // pazcamI bhayAdyaiH // 331173 // ktenA'satve // 3 // 1174 // paraHzatAdiH // 3 // 1175 // SaSThyayatnAccheSe // 3 // 1176 // kRti // 3 / 1177 // yAjakAdibhiH // 3 / 178 // pattirathau gaNakena // 3 // 1 // 79 // sarvapazcAdAdayaH // 3 // 1480 // akena krIDAjIve // 3 // 1 // 81 // na kartari // 3 // 1182 // karmajA tRcA ca // 3 / 1 / 83 // tRtIyAyAm // 3 // 1 // 84 // tRptArthapUraNAvyayA'tRzzAtrAnazA // 3 // 185 // jJAnecchArthAdhAraktena // 3 // 1 // 86 // asvasthaguNaiH // 3 / 1187 // saptamI zauNDAyaiH // 3 // 1 // 88 // siMhAyaiH pUjAyAm // 3 / 1 / 89 // kAkAdyaiH kSepe // 33190 // pAtresamitetyAdayaH // 3 // 1191 // ktena // 3 // 1 // 92 // tatrAhorAtrAMzam // 3 // 193 // nAmni // 31194 // kRonAvazyake // 3 / 1195 // vizeSaNaM vizeSyeNaikArtha karmadhArayazca // 196 // pUrvekAlekasavejaratparANanavakevalama // 3 // 197 // digadhikaM saMjJAtaddhitottarapade // 3 // 198 // saMkhyA samAhAre ca dviguzcAnAmnyayam // 3 // 1199 // nindyaM kutsanairapApAdyaiH // 3 / 1 / 100 // upamAnaM sAmAnyaiH // 3 / 1 / 101 // upameyaM vyAghrAdyaiH sAmyAnuktau // 3 // 1102 // pUrvAparaprathamacaramajaghanyasamAnamadhyamadhyamavIram // 3 // 1 // 103 // zreNyAdikRtAdhaibhavyarthe // 3 // 1 // 104 // taM namAdibhinnaiH // 3 // 1 // 105 // seDnAniTA // 3 // 1 // 106 // sanmahatparamottamotkRSTaM pUjAyAm // 3 / 1 / 107 // vRndArakanAgakuJjaraiH // 3 / 1 / 108 // katarakatamau jAtiprazne // 3 // 11109 // kiM kSepe // 3 / 1 / 110 // poTAyuvatistokakatipayagRSTidhenuvazAvehadbaSkrayaNIpravaktRzrotriyAdhyAyakadhUrtaprazaMsArUDharjAtiH // 3 // 1 // 111 // catuSpAdgarbhiNyA // 3 // 1 // 112 // yuvA khalatipalitajaradvalinaiH // 3 // 11113 // kRtyatulyAkhyamajAtyA // 3 // 1 // 114 // kumAraH zramaNAdinA // 3 / 1 / 115 // mayUravyaMsaketyAdayaH // 3 // 1 // 116 // cArthe dvanddhaH sahoktau // 3 / 1 / 117 // samAnAmarthanaikaH zeSaH // 3 / 1 / 118 // syAdAvasaMkhyeyaH // 3 // 2 // 119 // tyadAdiH // 3 // 1 // 120 // bhrAtRputrAH svasRduhitRbhiH // 3 / 1 / 121 // pitA mAtrA vA // 3 / 1122 // zvazuraH zvazrUbhyA vA // 3 // 1 // 123 // vRddho yUnA tanmAtrabhede // 3 / 1 / 124 // strI puMvaJca // 3 / 1 / 125 // puruSaH striyA // 3 / 1 / 126 // grAmyAzizudvizaphasaMghe strI prAyaH // 3 // 1 // 127 // klIbamanyenaikaM ca vA // 31 // 128 // puSyArthAda me punarvasuH // 3 // 1 // 129 // virodhinAmadravyANAM navA dvandvaH svaiH // 3 / 1 / 130 // azvavaDavapUrvAparAdharottarAH // 3 // 1 // 131 // pazuvyaJjanAnAm // 3 // 1 // 132 // tarutRNadhAnyamRgapakSiNAM Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 913 sUtrapATha] haimapazcapAThI. bahutve // 3 // 1 // 133 // senAGgakSudrajantUnAm // 3 // 1 // 134 // phalasya jAtau // 3 / 1 / 135 // aprANi pazcAdeH // 3 / 1 / 136 // prANitUryAGgANAm // 3 / 1 / 137 // caraNasya stheNo'dyatanyAmanuvAde // 31 // 138 // aklIbe'dhvaryukratoH // 3 / 1 / 139 // nikaTapAThasya // 3 // 11140 // nityavairasya / / 3 / 1 / 141 // nadIdezapurAM viliGgAnAm // 3 / 1 / 142 // pAvyazUdrasya // 3 // 11143 / / gavAzvAdiH // 3 // 1 // 144 // na dadhipayaAdiH // 3 / 1 / 145 // saMkhyAne // 3 / 1 / 146 // vAntike // 3 / 1 / 147 // prathamoktaM prAk // 3 // 1 // 148 // rAjadantAdiSu // 3 / 1 / 149 // vizeSaNasarvAdisaMkhyaM bahuvrIhau // 3 / 1 / 150 // ktAH // 3 // 1151 // jAtikAlasukhAdernavA // 3 / 1 / 152 // AhitAgnyAdiSu // 3 // 1 // 153 // praharaNAt // 3 / 1 / 154 // na saptamIndvAdibhyazca // 3 // 1 // 155 // gaDvAdibhyaH // 3 / 1 / 156 // priyaH // 31 // 157 // kaDArAdayaH karmadhAraye // 32 // 158 // dharmArthAdiSu dvandve // 3 // 1 // 159 // ladhvakSarAsakhIdutsvarAdyadalpasvarAya'mekam // 3 // 1 // 160 // mAsavarNabhrAtranupUrvam // 3 // 11161 // bhartutulyasvaram // 3 / 1 / 162 // saMkhyA samAse // 3 // 1 // 163 // // iti tRtIyAdhyAyasya prathamaH paadH|| parasparAnyonyetaretarasyAM syAdervA'puMsi // 32 // 1 // amavyayIbhAvasyAto' paJcamyAH // 32 // 2 // vA tRtIyAyAH // 32 // 3 // saptamyA vA // 3 / 2 / 4 // RddhanadIvaMzyasya // 3 / 2 / 5 // anato lup // 32 // 6 // avyayasya // 27 // aikAyeM // 3 // 28 // na nAmyekasvarAta khityttrpde'mH||3||2||9|| asattve useH||32||10|| brAhmaNAcchaMsI // // 2 // 11 // ojo'JjaHsaho'mbhastamastapasaSTaH // 32 // 12 // puMjanuSo'nujAndhe // 3 / 2 / 13 // AtmanaH pUraNe // 32 // 14 // manasazcAjJAyini // 32 // 15 // nAmni // 32 // 16 // parAtmabhyAM DeH // 32 // 17 // avyaJjanAt saptamyA bahulam // 32 // 18 // prAkArasya vyaJjane // 32 // 19 // tatpuruSe kRti // 3 / 2 / 20 // madhyAntAd gurau // 32 // 21 // amUrdhamastakAt svAGgAdakAme // 32 // 22 // bandhe ghani na vA // 32 // 23 // kAlAttanataratamakAle // 3 // 2 // 24 // zayavAsivAseSvakAlAt // 3 / 2 / 25|| varSakSaravarApsaraHzaroromanaso je // 3 / 2 / 26 // ghuprAvRDvarSAzaratkAlAt // 32 // 27 // apo yayonimaticare // 3 / 2 / 28 // nensiddhasthe // 3 / 2 / 29 // SaSThyAH kSepe // 32 // 30 // putre vA // 32 // 31 // pazyadvAgdizo harayuktidaNDe // 3 // 2 // 32 // adaso'kAyanaNoH // 32 // 33 // devAnAM priyaH // 32 // 34 // zepapucchalAGguleSu nAmni zunaH // 32 // 35 // vAcaspativAstoSpatidivaspatidivodAsam // 32 // 36 // RtAM vidyAyonisaMbandhe // 3 // 2 // 37 // svarasRpatyorvA // 32 // 38 // A dvandve // 3 // 2 // 39 // putre // 32 // 40 // vedasahazrutAvAyudevatAnAm // 32 // 41 // IHSomavaruNe'gneH // 32 // 42 // iddhimatyaviSNau // 32 // 43 // divo dyAvA // 3 // 2 // 44 // divasdivaH pRthivyAM vA // 32 // 45 // uSAsoSasaH // 3 // 2 // 46 // mAtarapitaraM vA // 32 // 47 // varcaskAdiSvavaskarAdayaH // 3 / 2 / 48 // parataH strIpuMvat stryekArthe'nUG // 3 // 2 // 49 // kyaGmAnipittaddhite // 32 // 50 // jAtizca Nitaddhitayasvare // 3 // 2 // 51 // eye'gnAyI // 32 // 52 // nAppriyAdau // 32 // 53 // taddhitAkakopAntyapUraNyAkhyAH // 32 // 54 // taddhitaH svaravRddhiheturaraktavikAre // 32 // 55 // 115 Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 914 haimapazcapAThI. [ aSTAdhyAyI svAGgAn kIrjAtizcAmAnini // 32 // 56 // puMSatkarmadhAraye // 32 // 57 // riti // 32 // 58 // tvate guNaH // 32 // 59 // cvau kvacit // 32 // 60 // sarvAdayo'syAdau // 2 // 61 // mRgakSIrAdiSu vA // 3 // 62 // RdudittaratamarUpakalpabruvacelagotramahate vA hrasvazca // 3 / 2 / 63 // yaH // 3 / 2 / 64 // bhogavadgaurimato ni // 32 // 65 // navaikasvarANAm // 32 // 66 // UGaH // 3267 // mahataH karaghAsaviziSTe DAH // 312 / 68 // striyAm // 3 / 2 / 69 // jAtIyaikArthe cveH // 3 // 2 // 70 // na puMvanniSedhe // 3 / 271 // icyakhare dIrgha AJca // 3272 // haviSyaSTanaH kapAle // 32 // 73 // gavi yukte // 3 / 2 / 74 // nAmni // 3 / 275 // koTaramizrakasidhrakapuragasArikasya vaNe // 3276 // aJjanAdInAM girau // 3277 // anajirAdibahusvarazarAdInAM matau // 3278 // RSau vizvasya mitre // 32 // 79 // nare // 3 / 2 / 80 // vasurAToH // 3281 // valacyapitrAdeH // 3 / 2 / 82 // citeH kaci // 22 // 83 // svAmicinhasyAviSTASTapaJcabhinnacchinnacchidrasuvasvastikasya karNe // 3284 // gatikArakasya nahivRtivRSivyadhirucisahitanau kvau // 32 // 85 // ghaJyupasargasya bahulam // 3 / 286 // nAminaH kAze // 31287 // dasti // 3 / 2 / 88 // apIlvAdervahe // 3 / 2 / 89 // zunaH // 32 / 90 // ekAdaza SoDaza SoDan SoDhA SaDDhA // 3 / 2 / 91 // dvitryaSTAnAM dvAtrayo'STAH prAkzatAdanazItibahuvrIhau // 3 / 2 / 92 // catvAriMzadAdau vA // 3 / 2 / 93 // hRdayasya hallAsalekhANye // 3294 // padaH pAdasyAjyAtigopahate // 32 // 25 // himahatikASiye pat // 3296 // RcaH zasi // 3 / 2 / 97 // zabdaniSkaghoSamizre vA // 3 / 2 / 98 // nas nAsikAyAstaH kSudre // 3 / 2 / 99 // ye'vaNe // 3 / 2 / 100 // zirasaH zIrSan // 3 / 2 / 101 // keze vA // 3 / 2 / 102 // zIrSaH svare taddhite // 32 // 103 // udakasyodaH peSaMdhivAsavAhane // 3 / 2 / 104 // vaikavyaJjane pUrye // 3 / 2 / 105 // manthodanasaktubinduvajrabhArahAravIvadhagAhe vA // 32 // 106 // nAmnyuttarapadasya ca // 32 / 107 // te lagvA // 3 / 2 / 108 // dyantaranavaNepisargAdapaIpa // 3 / 2109 // anordeza upa // 32 // 110 // khityanavyayAruSo'nto hasvazca // 111 // satyAgadAstoH kAre // 3 // 12 // lokaMpRNamadhyaMdinAnabhyAzamityam // 3 / 2 / 113 // bhrASTrAgnerindhe // 33 // 114 // agilAgilagilagilayoH // 2 / 115 // bhadroSNAtkaraNe // 32 / 116 // navA'khitkRdante rAtreH // 3 / 2 / 117 // dhenorbhavyAyAm // 32 // 118 // aSaSThItRtIyAdanyAddo'rthe // 3 / 2 / 119 // AzIrAzAsthitAsthotsukotirAge // 32 // 120 // IyakArake // 32 // 121 // sarvAdivijvagdevAD DadriH kavyaJcau // 3 / 2 / 122 // sahasamaH sadhrisami // 32 // 123 // tirasastiyati // 3 / 2 / 124 // naJat // 3 / 2 / 125 // tyAdau kSepe // 3 / 2 / 126 // nago'prANini vA // 2 / 2 / 127 // nakhAdayaH // 32 / 128 // anusvare // 3 / 2 / 129 // koH kattatpuruSe // 3 / 2 / 130 // rathavade // 3 / 2 / 131 // tRNe jAtau // 3 / 2 / 132 // katriH // 32 / 133 // kAkSapathoH // 3 / 2 / 134 // puruSe vA // 3 / 2 / 135 // alpe // 3 / 2 / 136 // kAkavI voSNe // 3 / 2 / 137 // kRtye'vazyamo luk // 3 / 2 / 138 // samastatahite vA // 32 / 139 // tumazca manaHkAme // 3 / 2 / 140 // mAMsasyAnaTapani paci navA // 3 / 2141 // dikzabdAttIrasya tAraH // 3 / 2 / 142 // sahasya so'nyArthe // 32143 // nAmni // 32 / 144 // adRzyAdhike // 32 // 145 // Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapATha; ] haimapaJcapAThI. akAle'vyayIbhAve // 32 // 146 // granthAnte // 22 // 147 // nAziSyagovatsahale // 3 / 2 / 148 // samAnasya dharmAdiSu // 3 / 2 / 149 / / sabrahmacArI // 3 / 2 / 150 // dRgdRzdRkSe // 3 / 2 / 151 // anyatyadAderA // 3 / 2 / 152 // idaMkimotkIH // 3 / 2 / 153 // anaJaH ktvo yap // 3 / 2 / 154 // pRSodarAdayaH // 3 // 2 // 155 // vAvApyostanikrIdhAgnahorvapI // 32 // 156 // // iti tRtIyAdhyAyasya dvitIyaH pAdaH // vRddhirAraidaut // 3 // 3 // 1 // guNo'redot // 3 // 32 // kriyArtho dhAtuH // 3 // 3 // 3 // na prAdirapratyayaH // 3 // 3 // 4 // avau dAdhau dA // 33 // 5 // vartamAnA tiv tas anti siva thas tha miv vas mas te Ate ante se Athe dhve e vahe mahe // 3 // 3 // 6 // saptamI yAt yAtAm yus yAs yAtam yAta yAm yAva yAma Ita IyAtAm Iran IthAs IyAthAm Idhvam Iya Ivahi Imahi // 3 // 37 // paJcamI tu tAm antu hi tam ta Ani Avav Amav tAm AtAm antAm sva AthAm dhvam ain Avahaiv Amahaiv // 3 // 3 // 8 // hyastano div tAm an siv tam ta amva va ma ta AtAm anta thAs AthAm dhvam i vahi mahi // 3 // 3 // 9 // etAH zitaH // 33 // 10 // adyatanI di tAm an si tam ta am va ma ta AtAm anta thAs AthAm dhvam i vahi mahi // 3 // 3 // 11 // parokSA Nava atus us thav athus a Nava va ma e Ate Ire se Athe dhve e vahe mahe // 33 // 12 // AzIH kyAt kyAstAm kyAsus kyAs kyAstam kyAsta kyAsam kyAsva kyAsma sISTa soyAstAm sIran sISThAs sIyAsthAm sIdhvam sIya sIvahi sImahi // 3 // 3 // 13 // zvastanI tA tArau tAras tAsi tAsthas tAstha tAsmi tAsvas tAsmas tA tArau tAras tAse tAsAthe tAdhve tAhe tAsvahe tAsmahe // 3 // 3 // 14 // bhaviSyanto syati syatas syanti syasi syathas syatha syAmi syAvas syAmas syate syete syante syase syethe syadhve sye syAvahe syAmahe // 3 // 3 // 15 // kriyAtipattiH syat syatAm syan syas syatam syata syam syAva syAma syata syetAm syanta syathAl syethAm syadhvam sye syAvahi syAmahi // 3 // 3 // 16 // troNi trINyanyayuSmadasmadi // 3 // 3 // 17 // ekadvibahuSu // 3 // 3 // 18 // navAdyAni zatRkkasU ca parasmaipadam // 33 // 19 // parANi kAnAnazau cAtmanepadam // 33 // 20 // tatsApyAnApyAtkarmabhAve kRtyaktakhalAzca // 3 // 3 // 21 // iGitaH kartari // 3 // 3 // 22 // kriyAvyatihAre'gatihiMsAzabdArthahaso hRvahazvAnanyonyArthe // 33 // 23 // nivizaH // 33 // 24 // upasargAdasyoho vA // 3 // 325 // utsvarAdhujerayajJatatpAtre // 33 // 26 // parivyavAtkriyaH // 3 // 3 // 27 // parAverjeH // 3 / 3 / 28 // samaH kSNoH // 33 // 29 // aparikaraH // 3 // 3 // 30 // udazvaraH sApyAt // 3 // 3 // 31 // samastRtIyayA // 33 // 32 // krIDo'kUjane // 3 // 3 // 33 // anvAGpareH // 3 // 3 // 34 // zapa upalambhane // 3 // 3 // 35 // AziSi nAthaH // 33 // 36 // bhunajo'trANe // 33 // 37 // hRgo gatatAcchIlye // 3 // 3 // 38 // pUjAcAryakabhRtyutkSepajJAnavigaNanavyaye niyaH // 3 // 3 // 39 // kartRsthAmUrtApyAt // 33 // 40 // zadeH ziti // 3 // 3 // 41 // mriyateradyatanyAziSi ca // 33 // 42 // kyakSo navA // 3 // 3 // 43 // dhujhyo'dyatanyAm // 3 // 3 // 44 // vRdbhyaH syasanoH // 3 // 3 // 45 // kRpaH zvastanyAm Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapazcapAThI. [aSTAdhyAyI // 3 // 3 // 46 // kramo'nupasargAt // 3 // 3 // 47 // vRttisargatAyane // 3 // 3 // 48 // paropAt // 3 // 3 // 49 // veH svArthe // 33 // 50 // propAdArambhe // 33 // 51 // AGo jyotirudgame // 3 // 3 // 52 // dAgo'svAsyaprasAravikAse // 33 // 53 // nupracchaH // 3 // 3 // 54 // gameH kSAntau // 3 // 3 // 55 // hvaH spardhe // 3 // 3 // 56 // sNniveH||3||3||57|| upAt // 33 // 58 // yamaH svIkAre // 3 / 359 // devArcAmaitrIsaMgamapathikartRkamantrakaraNe sthaH // 3 // 360 // vA lipsAyAm // 3 // 3 // 6 // udo'nUhe // 33 // 62 // saMviprAvAt // 3 // 3 // 63 // jJIpsAstheye // 3 // 3 // 64 // pratijJAyAm // 33 // 65 // samo giraH // 3 // 3 // 66 // avAt // 3 // 3 // 67 // nihnave jJaH // 3 / 3 / 68 // saMpraterasmRtau // 3 // 3 // 69 // ananoH sanaH // 3 // 370 // dhruvo'nAprateH // 3 // 371 // smRzaH // 3 // 3 // 72 // zako jijJAsAyAm // 3 // 3 // 73 // prAgvat // 3 / 3 / 74 // AmaH kRgaH // 3 // 375 // gandhanAvakSepasevAsAhasapratiyatnaprakathanopayoge // 3 // 376 // adheH prasahane // 3377 // dIptijJAnayatnavimatyupasaMbhASopamantraNe vadaH // 3 // 3 // 78 // vyaktavAcAM sahoktau // 3 // 3 // 79 // vivAde vA // 3 // 380 // anoH karmaNyasati // 33 // 81 // jnyH||3|3|82|| upAt sthaH // 3 / 3 / 83 // sabho gamRcchipracchizruvitsvaratyartidRzaH // 3 // 3 // 84 // veH kRgaH zabde cAnAze // 3 // 3 // 85 // AGo yamahanaH sve'Gge ca // 3 // 3 // 86 // vyudastapaH // 3 / 3 / 87 // aNikarmaNikartRkANNigo'smRtau // 3 // 3 // 88 // pralambhe gRdhivaJceH // 3 / 3 / 89 // lIGlino'rcAbhibhave cAcAkartaryapi // 3 // 90 // smiGaH prayoktuH svArthe // 3 / 3 / 91 // bibheteIS ca // 3 // 392 // mithyAkRgo'bhyAse // 3 / 3 / 93 // parimuhAyamAyasapAdhevavasadamAdarucanRtaH phalavati // 3 / 3 / 94 // IgitaH // 3 / 3 / 95 // zo'nupasargAt // 3 / 3 / 96 // vado'pAt // 33 // 97 // samudAGo yameragranthe // 3 / 3 / 98 // padAntaragamye vA // 3 // 3 // 99 // zeSAt parasmai // 3 / 3 / 100 // parAnoH kRgaH // 3 / 3 / 101 // pratyabhyateH kSipaH // 33102 // prAdvahaH // 3 // 3 // 103 // parema'Sazca // 3 / 3104 // vyApare ramaH // 3 / 3 / 105 // vopAt // 3 / 3 / 106 // aNigi prANikartRkAnApyANNigaH // 3 / 3 / 107 // calyAhArArthabudhayudhapudruzrunazajanaH // 3 / 3 / 108 // // iti tRtIyAdhyAyasya tRtIyaH pAda. // ___gupau dhUpavicchipaNipanerAyaH // 3 / 4 / 1 // kamerNiG // 3 / 4 / 2 // RtemayaH // 3 // 4 // 3 // azavi te vA // 3 // 44 // gutijo garhAkSAntau san // 3 // 45 // kitaH saMzayapratIkAre // 3 // 4 // 6 // zAndAnmAnvadhAnnizAnArjavavicoravairUpye dIrghazcetaH // 3 // 47 // dhAtoH kaNDvAderyak // 3 // 4 // 8 // vyaJjanAdekasvarAbhRzAbhIkSNye yaG vA // 3 // 49 // aTayartisUtrimUtrisUcyazUrNAH // 3 / 4 / 10 // gatyarthAt kuTile // 3 / 4 / 11 // gRlupasadacarajapajabhadazadaho gaye // 3 / 4 / 12 // na gRnnaashubhrucH||64||13|| bahulaM lup // 3 // 4 // 14 // aci // 3 / 4 / 15 // notaH // 3 / 4 / 16 // curAdibhyo Nic // 3 // 4 // 17 // yujAdernavA // 3 // 18 // bhUGaH prAptau NiG // 3 / 4 / 19 // prayoktRvyApAre Nig // 3 // 4 // 20 // tumarhAdicchAyAM sannatatsanaH // 3 / 4 / 21 // dvitIyAyAH kAmyaH // 3 / 4 / 22 // amAvyayAt kyan ca // 3 // 23 // AdhArAJcopamAnAdAcAre // 3 // 4 // 24 // kartuH kvip galbhaklIbahoDAttu Dint / 3 / 4 / 25 // kyng||3||4||26|| so vA luk ca // 3 / 4 / 27 // ojo'psarasaH // 34 // 28 // Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimapaJcapAThI. vyarthe bhRzAdeH stoH // 3 / 4 / 29 // DAclohitAdibhyaH Sit // 34 // 30 // kaSTakakSakacchasatragahanAya pApe kramaNe // 3 // 4 // 31 // romanthAd vyApyoducarvaNe // 3 / 4 / 32 // phenoSmavASpadhUmAdudvamane // 3 // 4 // 33 // sukhAderanubhave // 3 // 4 // 34 // zabdAdeH kRtau vA // 3 // 35 // tapasaH kyan // 34 // 36 // namovarivazcitro'rcAsevAzcarye // 3 // 37 // aGgAnirasane Ni // 3 // 4 // 38 // pucchAdutparivyasane // 3 // 4 // 39 // bhANDAt samAcitau // 3 // 4 // 40 // cIvarAt paridhArjane // 3 // 4 // 41 // Nij bahulaM nAmnaH kRgAdiSu // 3 // 4 // 42 // vratAd bhujitanivRttyoH // 34 // 43 // satyArthavedasyAH // 34 // 44 // zvetAzvAzvataragAloDitAbarakasyAzvataretakaluk // 3||45||dhaatorneksvraadaam parokSAyAH kRbhvasti cAnu tadantam // 3 // 4 // 46 // dayAyAskAsaH // 3 // 4 // 47 // gurunAmyAderanRcchUrNAH // 34 // 48 // jAgruSasamindhernavA // 3 // 4 // 49 // bhIhrobhRhostivvat // 34 // 50 // vetteH kit // 3 // 4 // 51 // paJcamyAH kRm // 3 // 4 // 52 // sijadyatanyAm // 3 // 4 // 53 // spRzamRzakRzata. paDapo vA // 34 // 54 // haziTo nAmyupAntyAdahazo'niTaH sak // 34 // 55 // zliSaH // 3 // 4 // 56 // nAsatvAzleSe / / 3 / 4.57 // NizridrunukamaH kartari GaH // 3 / 4 / 58 // dhezvervA // 2459 // zAstyasUvaktikhyAteraG // 34 // 60 // satyatairvA // 3 // 4 // 61 // hvAlipasicaH // 34/62 // vAtmane // 4 // 63 // laditdhutAdipuSyAdeH parasmai // 3 // 4 // 64 // RdikvistambhUstumbhUmracUmlucUgrucUglucUgluJcUjro vA // 34 // 65 // tric te padastaluk ca // 34 // 66 // dIpajanabudhapUritAyipyAyo vA // 3 // 4 // 67 // bhAvakarmaNoH // 3 / 4 / 68 // svaragrahadRzhanbhyaH syasijAzoHzvastanyAM miD vA // 3 // 469 // kyaH ziti // 2470 // kartaryanadbhyaH zava // 3 // 47 // divAdeH zyaH // 3 // 4 // 72 // bhrAsabhlAsabhramakamaklamatrasitruTilaSiyasisaMyaservA // 3 / 4 / 73 / / kuSiraoApye vA parasmai ca // 34/74 // svAdeH znuH // 4/75 // vAkSaH // 3 / 4 / 76 // takSaH svArthe vA // 3 / 4 / 77 // stambhUstambhUskambhUskumbhUskoH znAM ca // 3 / 478 // yAdeH // 3 // 4 // 79 // vyaJjanAcchnAherAnaH // 3 / 4 / 80 // tudAdeH zaH // 3 / 4 / 81 // rudhAM svarAcchno nalukca // 3 / 4 / 82 // kRtanAderuH // 3483 // sRjaH zrAddha JikyAtmane tathA // 3 / 4 / 84 // tapestapaHkarmakAt // 3 / 4 / 85 // ekadhAtau karma kriyayaikAkarmakriye // 3 / 4 / 86 // paciduheH // 34 // 87 // na karmaNA aic // 3 / 488 // rudhaH // 3 // 4/89 // svaraduho vA // 3 / 49 tapaH katranutApe ca // 3 / 4 / 91 // NisnuyAtmanepadAkarmakAt // 3492 // bhUSArthasankirAdibhyazca nikyau // 3 / 4 / 93 // karaNakriyayA kvacit // 3 / 4 / 94 // // iti tRtIyo'dhyAyaH // dvirdhAtuH parokSAGe prAktu svare svaravidheH // 4 // 11 // AdyoMza ekasvaraH // 4 // 12 // sanyaGazca // 4 // 1 // 3 // svarAderdvitIyaH // 4 // 4 // na vadanaM saMyogAdiH // 4 // 15 // ayi raH // 4 // 26 // nAmno dvitIyAda yatheSTam // 4 // 17 // anyasya // 48 // kaNDavAdestRtIyaH // 4 // 19 // punarekeSAm // 4 // 10 // yiH sanvejH // 41 // 11 // havaH ziti // 41 // 12 // carAcaracalAcalapatApatavadAvadaghanAghanapATUpaTaM vA // 4 // 1 // 13 // ciklidacanasam // 4 / 1 / 14 // dAzvatsAhvanmIdavat // 4 // 115 // jJapyApo jhIpIe na ca Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 918 haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI dviH si sani // 41 // 16 // Rdha It // 4 // // 17 // dambho dhip dhIp // 4 // 1 // 18 // avyApyasya mucegviA // 4 / 1 / 19 // mimImAdAmit svarasya // 4 / 1 / 20 // rabhalabhazakapatapadAmiH // 4 / 1 / 21 // rAdhervadhe // 41 // 22 // avitparokSAseTthavoreH // 41 // 23 // anaadeshaaderekvynyjnmdhye'tH||4|1|24|| tRtrapaphalabhajAm // 4 // 1 // 25 // bhramavamatrasaphaNasyamasvanarAjabhrAjadhAsabhlAso vA // 41 // 26 // zranthagrantho naluk ca // 4 // 27 // dambhaH // 4 // 28 // the vA // 4 // 1 // 29 // na zasadadavAdiguNinaH // 41 // 30 // hau daH // 41 // 31 // derdigiH parokSAyAm // 41 // 32 // * pibaH pIpy // 4 // 1 // 33 // aGe hihano ho ghaH pUrvAt // 4 // 1 // 34 // jergiH sanparokSayoH // 41 // 35 // ceH kirvA // 4 // 1 // 36 // pUrvasyAsve svare yoriyut // 41 // 37 // Rto't // 4 // 1 // 38 // hrasvaH // 4 // 1 // 39 // gahorjaH // 41 // 40 // dyuteriH // 41 // 41 // dvitIyaturyayoH pUrvI // 4 // 1 // 42 // tirvA SThivaH // 4 // 1 // 43 // vyaJjanasyAnAderluk // 4 // 1 // 44 // aghoSe ziTaH // 4 // 45 // kaGazcaJ // 41 // 46 // na kavateyaGaH // 41 // 47 // AguNAvanyAdeH // 4 // 1 // 48 // na hAko lupi // 41 // 49 // vazcasraMsadhvaMsabhraMzakasapatapadaskando'nto nIH // 4 // 1 // 50 // murato'nunAsikasya // 4 // 1 // 51 // japajabhadahadazabhaJjapazaH // 4 // 1 // 52 // caraphalAm // 4 // 1 // 53 // ti copAntyAto'noduH // 4 // 1 // 54 // kramatAM rIH // 4 // 1 // 55 // rirau ca lupi // 41 // 56 // nijAM zityet // 41 // 57 // pRbhRmohAGAmiH // 41 // 58 // sanyasya // 41 // 59 // orjAntasthApavarge'vaNe // 4 / 1 / 60 // zrutraguplucyorvA // 41 // 61 // svapo jAvuH // 4 / 1 / 62 // asamAnalope sanvallaghuni De // 4 // 1 // 63 // laghordIrgho'svarAdeH // 4 // 1 // 64 // smRdRtvaraprathamradastRspazeraH // 4 // 1 // 65 // bA veSTaceSTaH // 4 // 1 // 66 // Icca gaNaH // 4 / 1167 // asyAderAH parokSAyAm // 4 // 68 // anAto nazcAnta RdAdyazausaMyogasya // 4 // 1 // 69 // bhUsvaporadutau // 4 // 170 // jyaavyevydhivycivytheriH||4||171 // yajAdivazavacaH sasvarAntasthA yvRt // 41 // 72 // na vayo ya // 4 // 1 // 73 // verayaH // 4 / 1 / 74 // aviti vA // 4|1175 // jyazca yapi // 4176 // vyH||4|1|77|| saMparervA // 4|1178 // yajAdivaceH kiti // 41 // 79 // svaperyaGe ca // 4 // 180 // jyAvyadhaH kGiti // 4 / 1 / 81 // vyaco'nasi // 4 / 1 / 82 // vazerayaGi // 4 // 183 // grahavazcabhrasjapracchaH // 4 / 1 / 84 // vyesyamoryaGi // 4 / 1 / 85 // cAyaH kI // 4 // 1 // 86 // dvitve hvH||4||187|| Nau Gasani // 4|1188 // zvervA // 4 / 1 / 89 // vA parokSAyaGi // 4190 // pyAyaH pIH // 4 / 191 // ktayoranupasargasya // 4 / 1 / 92 // AGo'ndhUdhasoH // 4|1193 // sphAyaH sphI vA // 4 / 1 / 94 // prasamaH styaH stIH // 4 // 1295 // prAttazca mo vA // 4 // 196 // zyaHzIrdravamUrtisparza nazcAsparza // 4 // 1197 // prateH // 4.1298 // vA'bhyavAbhyAm // 4 // 1199 // zraH zRtaM haviHkSIre // 4 / 1 / 100 // zrapeH prayoktraikyai // 41101 // vRt sakRt // 4 / 1 / 102 // dIrghamavo'ntyam // 4 / 1 / 103 // svarahanagamoH sani dhuTi // 4 / 1 / 104 // tano vA // 4 / 1 / 105 // kramaH ktvi vA // 4 / 1 / 106 // ahanpazcamasya kvikGiti // 4 / 1 / 107 // anunAsike ca cchvaH zUTa // 4 / 1 / 108 // mavyavidhivijvaritvarerupAntyena // 4 / 1 / 109 // rAlluk // 4 / 1 / 110 // kte'niTazcajoH kagau ghiti // 4 // 11111 // nyaGkadgameghAdayaH Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimapaJcapAThI. // 4 / 1 / 112 // na vaJcergatau // 1 / 113 // yajeryajJAGge // 4 // 114 // dhyaNyAvazyake niprAdhujaH // 4 / 1 / 115 // zakye // 4 / 1116 // bhujo bhakSye // 4 / 1 / 117 // tyajyapravacaH // 4 / 1 / 118 // vaco'zabdanAmni // 4 / 1 / 119 // bhujanyujaM pANiroge // 41 // 120 // vIrunnyagrodhau // 4 / 1 / 121 // // iti caturthAdhyAyasya prathamaH pAdaH // AtsaMdhyakSarasya // 4 // 2 // 1 // na ziti // 2 // vyasthavNavi // 42 // 3 // sphurasphuloji ||4aaraa4|| vA'papuro Nami // 4 // 25 // dIGaH sani vA // 4 // 26 // yabakGiti // 27 // migmIgo'khalacali // 28 // lolinorvA // 4 / 2 / 9 // Nau krIjIGaH // 4 // 2 // 10 // siddhayaterajJAne // 4 / 2 / 11 // cisphurornavA // 4 / 2 / 12 // viyaH prajane // 4 / 2 / 13 // ruhaH paH // 4 // 2 // 14 // liyo no'ntaHsnehadrave // 4 / 2 / 15 // lo laH // 4 // 2 // 16 // pAteH // 4 / 2 / 17 // dhUmprIgonaH // 4 / 2 / 18 // vo vidhUnane jaH // 4 // 2 // 19 // pAzAcchAsAvevyAhvo yaH // 4 // 2 // 20 // artihIvlIrIknUyikSmAyyAtAM puH // 4 / 2 / 21 // sphAya sphAv // 4 // 2 // 22 // zadiragatau zAt // 4 / 2 / 23 // ghaTAderhasvo dIrghastu vA triNampare // 4 // 2 // 24 // kagevanUjanaijaStasUraJjaH // 4 // 2 // 25 // amo'kamyamicamaH // 4 / 2 / 26 // paryapAt skhadaH // 4 // 2 // 27 // zamo'darzane // 4 // 2 / 28 // yamo'pariveSaNe Nici ca // 4 / 2 / 29 // mAraNatoSaNanizAne zazca // 4 // 2 // 30 // cahaNaH zAThaye // 4 // 2 // 31 // jvalabalamalaglAsnAvanUvamanamo'nupasargasya vA // 4 / 2 / 32 // chaderismantrIko // 4 // 2 // 33 // ekopasargasya ca gheH // 4 // 2 // 34 // upAntyasyAsamAnalopizAsvRdito De // 42 // 35 // bhrAsabhAsabhASadIpapIDajIvamIlakaNaraNavaNabhaNazraNaheThaluThalupalapAM navA // 4 // 2 // 36 // RvarNasya // 4 // 2 // 37 // jighateriH // 4 // 2 // 38 // tiSThateH // 4 // 2 // 39 // UduSo Nau // 4 / 2 / 40 // citte kA // 4 // 2 // 41 // gohaH svare // 4 // 2 // 42 // bhuvo vaH parokSAdyatanyoH // 4 / 2 / 43 // gamahanajanakhanaghasaH svare'naGi kGiti luk // 4 / 2 / 44 // no vyaJjanasyAnuditaH // 4 // 2 // 45 // aJco'nacAryAm // 4 // 2 // 46 // laGgikampyorupatApAGgavikRtyoH // 4 // 2 // 47 // bhajeauM vA // 4 / 2 / 48 // daMzasaJjaH zavi // 4 / 2 / 49 // avinozca raJjaH // 4 / 2 / 50 // Nau mRgaramaNe // 4 // 2 // 51 // ghaJi bhAvakaraNe // // 2 // 52 // syado jave // 4 // 2 / 53 // dazanAvodaidhaudmaprasthazrathahimazratham // 4 // 2 // 54 // yamiraminamigamihanimanivanatitanAdedhuTi kDiti // 4 // 2 // 55 // yapi // 4 // 2 // 56 // vAmaH // 4 / 2 / 57 // gamAM kau // 4 / 2 / 58 // na tiki dIrghazca // 4 / 2 / 59 // AH khanisanijanaH // 4 / 2 / 60 // sani // 4 / 2 / 61 // ye navA // 4 / 2 / 62 // tanaH kye // 4 // 2 / 63 // tau sanastiki // 4 / 2 / 64 // vanyApaJcamasya // 4 // 2 // 65 // apAccAyazciH ktau // 4 // 2 // 66 // hlAdo hRd ktayozca // 4267 // RllvAdereSAM to no'praH // 4 / 2 / 68 // radAdamUrchamadaH ktayordasya ca // 4 / 269 // sUyatyadyoditaH // 4 // 2 / 70 // vyaJjanAntasthAto'khyAdhyaH // 4 / 2 / 71 // pUdivyaJce. zAGtAnapAdAne // 4 // 2 // 72 // sese karmakartari // 42 // 73 // kSeH kSI cAdhyArthe // 4 // 274 // vAkrozaH dainye // 4 // 275 // RhIghrAdhrAtrondanudavintervA // 4 // 76 // dugorU Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 920 haimapazcapAThI. [ aSTAdhyAyI ca // 4277 // zuSipaco makadham // 4 / 278 // nirvANamavAte // 4 // 2 // 79 // anupasargAH kSobollAghakRzaphullotphullasaMphullAH // 4 / 2 / 80 // bhittaM zakalam // 4 / 2 / 81 // vittaM dhanapratItam // 4 / 2 / 82 // hudhuTo herghiH 4 / 2 / 83 // zAsashanaH zAdhyedhijahi // 4 / 2 / 84 // ataH pratyayAlluk // 4 / 2 / 85 // asaMyogAdoH // 4 // 2 // 86 // vamyaviti vA // 4aa287 // kRgo yi ca // 4 / 2 / 88 // ataH zityut // 4 // 2 // 89 // nAstyorluk // 4 // 2 / 90 // vA dviSAto'naH pus // 4 / 2 / 21 // sijvido'bhuvaH // 4 / 2 / 92 // udyuktjksspnyctH||4aa2|93|| anto no luk||4|2|94|| zau vA // 4 / 2 / 95 // nshcaatH||4|2|96|| eSAmIrvyaJjane'daH // 4aa / 97 // idaridraH / / 4 / 2 / 98 // bhiyo na vA // 4 / 2 / 99 // haakH||4|2|100|| A ca hau // 4 / 2 / 101 // yi luk // 4 // 2 / 102 // otaH zye // 4 / 2 / 103 // jA jJAjano'tyAdau // 4 / 2 / 104 // pvAdehrasvaH // 4 / 2 / 105 // gamiSadyamazchaH // 4 / 2 / 106 // vege sarterdhAva // 4 / 2 / 107 // zrautikabudhivupAghrAdhmAsthAmnAdAmdRzrartizadasadaH zRkRdhipibajighradhamatiSThamanayacchapazyarchazIyasIdam // 4 / 2 / 108 // kramo dIrghaH parasmai // 4 / 2 / 109 // SThivUklamvAcamaH // 4 / 2 / 110 // zamsaptakasya zye // 4 / 2 / 111 // SThinsivo'naTi vA // 4 / 2 / 112 // mavyasyAH // 4 / 2 / 113 // anato'nto'dAtmane // 4 / 2 / 114 // zIGo rat // 4 // 2 // 115 // vettenavA // 4 / 2 / 116 // tivAM NavaH parasmai // 4 / 2 / 117 // brUgaH paJcAnAM pazcAhazca // 4 / 2 / 118 // AziSi tuhyostAtaG // 4 / 2 / 119 // Ato va auH // 4 / 2 / 120 // AtAmAte AthAmAthe AdiH // 4 / 2 / 121 // yaH saptamyAH // 4 / 2 / 122 // yAmyusoriyamiyusau // 4 / 2 / 123 // // iti caturthAdhyAyasya dvitIyaH pAdaH // nAmino guNo'viGati // 4 // 31 // uznoH // 4 // 32 // puspau // 4 // 3 // 3 // laghorupAntyasya // 4 // 3 // 4 // midaH zye // 4 // 3 // 5 // jAguH kiti // 4 // 3 // 6 // RvarNadRzo'Gi // 4 // 37 // skRcchto'ki parokSAyAm // 4 // 38 // saMyogAdarteH // 4 // 39 // kyayaGAzIrye // 4 // 3 // 10 // na vRddhizcAviti kGillope // 4 // 3 // 11 // bhabateH sijlupi // 4 // 3 // 12 // sUteH paJcamyAm // 4 // 3 // 13 // udyuktopAntyasya ziti svare // 4 // 3 // 14 // hviNorapviti vyau // 4 // 3 // 15 // iko vA // 4 // 3 // 16 // kuTAderDidvadaNit // 4 // 3 // 17 // vijeriTa // 4 / 3 / 18 // voH // 4 // 3 // 19 // zidavit // 4 // 3 // 20 // indhyasaMyogAtparokSA kidvat // 4 // 3 // 21 // svaJjanavA // 4 // 3 // 22 // janazo nyupAntye tAdiH ktvA // 4 // 3 // 23 // RttuSamRSakRzavazcalucathaphaH seT // 4 // 3 // 24 // vau vyaJjanAdeH san cAyavaH // 4 // 3 // 25 // uti zavAhadbhyaH ktau bhAvAraMbhe // 4 / 3 / 26 / / na DIzIpaghRSikSvidisvidimidaH // 4 / 3 / 27 // mRSaH kSAntau // 4 / 3 / 28 // ktvA // 4 // 3 // 29 // skandasyandaH // 4 // 3 // 30 // kSudhaklizakuSagudhamRDamRdavadavasaH // 4 // 3 // 31 // rudavidamuSagrahasvapapracchaH san ca // 4 // 3 // 32 // nAmino'niT // 4 // 3 // 33 // upAntye // 4 // 3 // 34 // sijAziSAvAtmane // 4 // 3 // 35 // RvarNAt // 4 // 3 // 36 // gamo vA // 43 // 37 // hanaH sic // 4 // 3 // 38 // yamaH sUcane // 4 // 3 // 39 // vA svIkRtau // 4 // 3 // 40 // izvasthAdaH // 4 // 3 // 41 // mRjo'sya vRddhiH // 4 // 3 // 42 // RtaH svare vA // 4 // 3 // 43 // sici parasmai Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimapazcapAThI. samAnasyAGiti // 4 // 3 // 44 // vyaJjanAnAmaniTi // 4 // 3 // 45 // vorgugaH seTi // 436 // vyaJjanAdepAntyasyAtaH // 4 // 3 // 47 // vadavrajalH // 4 // 3 // 48 // na vijAgRzasakSaNahamyeditaH // 4 // 3 // 49 // Niti // 4 // 3 // 50 // nAmino'kalihaleH // 4 // 3 // 51 // jAgurjiNavi // 4 // 3 // 52 // AtaH aiH kRau // 4 // 3 // 53 // na janavadhaH // 4 // 3 // 54 // mo'kamiyamiraminamigamivamAcamaH // 4 // 3 // 55 // vizramervA // 4 // 3 // 56 // udyamoparamau // 4 // 3 // 57 // NidvAntyo Nava // 4 // 3 // 58 // uta aurviti vyaJjane'dveH // 4 // 3 // 59 // voH // 4 // 3 // 60 // na disyoH // 4 // 3 // 61 // tRhaH znAdIt // 4 // 3 // 62 // brUtaH parAdiH // 4 // 3 // 63 // yaturustorbahulam // 4 / 3 / 64 // saH sijasterdisyoH // 4 // 3 // 65 // pibaitidAbhUsthaH sico lup parasmai na ceT // 4 // 3 // 66 // dheghrAzAchAso vA // 4 // 3 // 67 // tanbhyo vA tathAsi nNozca // 4 / 368 // sanastatrA vA // 4 // 3/69 // dhuDhrasvAlluganiTastathoH // 4 // 370 // iTa Iti // 4 // 3 // 72 // so dhi vA // 4 // 3 // 72 // asteH si hastveti // 4 // 3 // 73 // duhadihalihaguho dantyAtmane vA sakaH // 4 / 3 / 74 // svare'taH // 4 // 37 // daridro'dyatanyAM vA // 4 // 376 // azityassanaNakacNakAnaTi // 4 // 377 // vyaJjanAddeH sazca daH // 4 // 378 // seH raddhAM ca rurvA // 4 // 3 // 79 // yo'ziti // 4 / 3 / 80 // kyo vA // 4 / 3 / 81 // ataH // 4 // 382 // NeraniTi // 4 // 383 // seTaktayoH // 4 // 384 // AmantAlvAyvetnAvaya // 4 // 3185 // laghopi // 4 // 3 // 86 // vApnoH // 4 // 3 // 87 // meGo vA mit // 4 // 3 / 88 // kSeH kSI // 4 // 3 / 89 // kSayyajayyau zaktau // 4 // 390 // krayyaH krayArthe // 4 // 3 / 91 // sastaH si // 4 // 392 // dIya dIGaH kGiti svare // 4 // 393 // iDetpusi cAto luk // 4 // 394 // saMyogAdervAziSyeH // 4 // 395 // gApAsthAsAdAmAhAkaH // 4 // 396 // irvyaJjane'yapi // 4 // 397 // ghrAdhmoryaGi // 4/3198 // hanonI vadhe // 4 / 3 / 99 // Niti ghAt // 4 // 3 // 10 // JiNavi ghan // 4 / 3 / 101 // nazernezvAGi // 4 / 3 / 102 // zvayatyasvacapataH zvAsthavocapaptam // 4 // 3 // 103 // zIGa eH ziti // 4 // 3 / 104 // kGiti yi zay // 4 // 3 / 105 // upasargAdUho hrasvaH // 4 / 3 / 106 // AziSINaH // 4 / 3 / 107 // dIrghaniccayaGyakyeSu ca // 4 / 3 / 108 // Rto roH // 4 / 3 / 102 // riH zakyAzIrye // 4 / 3 / 110 // IpracvAvavarNasyAnavyayasya // 4 // 3 // 111 // kyani // 4 / 3 / 112 // kSuttRDgardhe'zanAyodanyadhanAyam // 4 // 3 // 113 // vRSAzvAnmaithune sso'ntaH // 4 / 3 / 114 // as ca laulye // 4 / 3 / 115 // // iti caturthAdhyAyasya tRtIyaH pAdaH // ___astibruvorbhUvacAvaziti // 4|4|1 // aghaJkya balacyajervI // 44 // 2 // trane vA // 44 // 3 // cakSo vAci kzAMga khyAMga // 44 // na vA parokSAyAm // 4 // 45 // bhRjo bha-- // 446 // prAt dAgasta AraMbhe kte // 4 // 47 // nivisvanvavAt // 4 // 48 // svarAdupasargAt dasti kityadhaH // 4 // 49 // dat // 4 / 4 / 10 // dosomAstha iH // 4|4|11 // chAzorvA // 4|4|12 // zo vrate // 4 / 13 // hAko hiH ktvi // 4 / 4 / 14 // dhAgaH // 4 // 15 // yapi cAdo jagdh // 4 // 4 // 16 // ghasla sanadyatanIghatracali // 4|4|17 // parokSAyAM navA // 4 / 4 / 18 // vervay // 4 / 4 / 19 // RH zRdRpraH // 4 // 4 // 20 // hano vadha AziSyau // 4 // 21 // adyatanyAM vA tvAtmane // 44 // 22 // iNikoIH // 23||nnaavshaane gamuH // 44 // 24 // 116 Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 922 haimapaJcapAThI. [aSTAdhyAyI sanIGazca // 44 // 25 // gAH parokSAyAm // 44 // 26 // Nau sanDe vA // 4 // 2 // 27 // vA'dyatanIkriyAtipattyorgIG // 4 // 4 // 28 // aDdhAtorAdistinyAM cAmAGA // 4 / 4 / 29 // etyastervRddhiH // 4 // 4 // 30 // svarAdestAsu // 4 // 4 // 31 // stAdyazito'troNAderiTa // 4 // 4 // 32 // tergrahAdibhyaH // 44 // 33 // gRlo parokSAyAM dIrghaH // 44 // 34 // vRto navA'nAzI:sicparasmai // 4 // 4 // 35 // id sijAziSorAtmane // 4 // 4 // 36 // saMyogAdRtaH // 44 // 37 // dhUgauditaH // 44 // 38 // niSkuSaH // 4 // 4 // 39 // ktayoH // 44 // 40 // jRvrazcaH ktvaH // 14 // 41 // Udito vA // 4|4|42 // kSudhavasasteSAm // 4|4|43 // lubhyaJcervimohAceM // 4444 // pUklizibhyo na vA ||4aadhaa45|| sahalubheccharuSariSastAdeH // 4 / 4 / 46 // ivRdhabhrasjadambhazriyUrNabharajJapisanitanipativRddaridraH sanaH // 4 // 4 // 47 // RmipUGaJjazaukagRdRdhRpracchaH // 44 // 48 // hanRtaH syasya // 4 // 4 // 49 // kRtatanRtachUdatRdo'sicaH sAdervA // 44 // 50 // gamo'nAtmane // 4 // 4 // 51 // snoH // 4 // 4 // 52 // kramaH // 44 // 53 // tuH // 4454 // na vRdbhayaH // 44 // 55 // ekasvarAdanusvAretaH // 44 // 56 // RvarNazyUTuMgaH kitaH // 4 / 4 / 57 // uvarNAt // 3458 // grahaguhazca sanaH // 4 / 4 / 59 // svArthe // 44 // 60 // DIyaH pravyai ditaH ktyoH||44||6|| vetto'ptH||4||2|| saMniverardaH // 4 // 463 // avidUre'meH // 4 // 4 // 64 // vartervRttaM granthe // 44 // 65 // dhRSazasaH pragalbhe // 66 // kaSaH kRcchragahane // 44 // 67 // ghuSeravizabdane // 4 / 4 / 68 // balisthUle dRDhaH // 4 // 69 // kSubdhaviribdhasvAntadhvAntalagnamliSTaphANTabADhaparivRddha manthasvaramanastamAsaktAspaSTAnAyAsabhRzaprabhau // 4470 // AditaH // 4 / 4 / 71 // navA bhAvAraMbhe // 4472 // zakaH karmaNi // 47 // Nau dAntazAntapUrNadastaspaSTachannajJaptam // 4474 // zvasajapavamaruSajvarasaMghuSAsvanAmaH // 4 // 475 // hRSeH kezalomavismayapratIghAte // 4476 // apacitaH // 4 / 4 / 77 // sRjiziskRsvarAtvatastRjanityAniTasthavaH // 4478 // RtaH // 44 // 79 // RvRvye'da iT // 4 / 4 / 80 // skrasRvRbhRstuzrusrorvyaJjanAdeH prokssaayaaH||4481|| ghasekasvarAtaH kvsoH||4482|| gamahanavidalavizadRzo vA // 4 / 4 / 83 // sico'jeH||4484|| dhUgsustoH parasmai // 4 / 4 / 85 // yamiraminamyAtaH so'ntazca // 486 // IzIDaH sedhvesvdhvmoH||4|4|87|| rutpshckaacchidyH||4/88|| disyoriT // 4 / 4 / 89 // adazcAt // 4 / 4 / 90 // saMpareH kRgaH ssaT // 4491 // upAdabhUSAsamavAyapratiyatnavikAravAkyAdhyAhAre // 4 // 492 // kiro lavane // 4493 // pratezca vadhe // 4494 // apAtcatuSpAtpakSizuni hRSTAnnAzrayArthe // 4 // 4 / 95 // vau viSkiro vA // 4496 // prAttumpatergavi // 4|497 // uditaH svarAnno'ntaH // 4 / 498 // mucAditaphahaphaguphazubhombhaH ze // 4 / 4 / 99 // jabhaH svare // 4|4|100 // radha iTi tu parokSAyAmeva // 4 / 4 / 101 // rabho'parokSAzavi // 4|4|102 // labhaH ||4|4|103||aango yi // 4|4|104 // upAt stutau // 4|4|105 // trikhNamorvA // 4|4|106 // upasargAt khalyozca // 4|4|107 // sudurthyaH // 4 / 4 / 108 // na zo dhuTi // 109 // masjeH saH // 4|4|110 // aH sRjidRzo'kiti // 4|4|111 // spRzAdisRpo vA // 4|4112 // haspasya taH pitkRti // 4|4|113 // ato ma Ane // 4|4|114 // AsInaH // 4|4|115 // Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapATha; ] haimapaJcapAThI. 923 RtAM kGitIr // 4 / 4 / 116 // oSThayAdur // 4 / 4 / 117 // isAsaH zAso'vyaJjane // 4|4|118 // kvau // 4|4|119 // AGaH // 4 / 4 / 120 // yvoH pvavyaJjane luk // 4 / 4 / 121 // kRtaH kIrtiH // 4122 // // iti cturtho'dhyaayH|| A tumo'tyAdiH kRt // 5 // 2 // 1 // bahulam // 5 // 12 // kartari // 5 // 1 // 3 // vyApye ghurakelimakRSTapacyam // 5 // 1 // 4 // saMgate'jaryam // 5 // 1 // 5 // rucyAvyathyavAstavyam // 5 // 1 // 6 // bhavyageyajanyaramyApAtyAplAvyaM na vA // 5 // 17 // pravacanIyAdayaH // 5 // 1 // 8 // zliSzIsthAsavasajanaruhajRbhajeH ktaH // 5 / 109 // AraMbhe // 5 / 1 / 10 // yakarmakapibabhujeH // 5 / 1 / 11 // adyarthAccAdhAre // 5 // 1 // 12 // ktvAtumam bhAve // 5 // 1 // 13 // bhImAdayo'pAdAne // 5 / 1 / 14 // saMpradAnAccAnyatroNAdayaH // 5 // 1 // 15 // asarUpo'pavAde votsargaH prAkteH // 5 / 116 // RvarNavyaJjanAd ghyaN // 5 // 1 // 17 // pANisamavAbhyAM sRjaH // 5 // 1 // 18 // uvarNAdAvazyake // 5 // 1 // 19 // AsuyuvapirapilapitrapiDipidabhicamyAcamaH // 5 / 1 / 20 // vAdhAre'mAvasyA // 5 / 1 / 21 // saMcAyyakuNDapAyyarAjasUyaM kratau // 5 // 1 // 22 // praNAyyo niSkAmAsaMmate // 5 / 1 / 23 // dhAyyApAyyasAnnAyyanikAyyamRgmAnahavirnivAse // 5 // 1 // 24 // paricAyyopacAyyAnAyyasamUhyacityamagnau // 5 // 1 // 25 // yAjyA dAnarci // 5 / 1 / 26 // tavyAnIyau // 5 // 1 // 27 // ya eccAtaH // 5 // 1 // 28 // zakitakicatiyatizasisahiyajibhajipavargAt // 5 // 1 // 29 // yamamadagado'nupasargAt // 5 // 1 // 30 // carerAGastvagurau // 5 // 1 // 31 // vopasaryAvadhapaNyamupeyartumatIgahavikreye // 5 // // 32 // svAmivaizye'ryaH // 5 // 1 // 33 // vA karaNe // 5 // 1 // 34 // nAmno vadaH kyaca // 5 // 1 // 35 // hatyAbhUyaM bhAve // 5 // 1 // 36 // agnicityA // 5 // 1 // 37 // khe mRSoghe // 5 // 1 // 38 // kupyabhidyoddhyasidhyatiSyapuvyayugyAjyasUrya nAmni // 5 // 1 // 39 // dRvRrastujuSetizAsaH // 5 // 1 // 40 // RdupAntyAdapivRdRcaH // 5 / 1 / 41 // kRvRSimRjizaMsiguhiduhijapo vA // 5 / 1 / 42 // jivipUnyo halimuJjakalke // 1 / 1 / 43 // padAsvairivAhyApakSye grahaH // 5 / 1144 // bhRgo'saMjJAyAm // 5 // 1 // 45 // samo vA // 5 / 1146 // te kRtyAH // 5 / 1147 // NakatRcau // 5 / 1148 // ac // 5 / 1149 // lihAdibhyaH // 5 // 1 // 50 // bruvaH // 5 / 1 / 51 // nandAdibhyo'naH // 5 // 1 // 52 // grahAdibhyo Nin // 5 // 1 // 53 // nAmyupAntyaprIkRgRzaH kaH // 5 / 1 / 54 // gehe grahaH // 5 / 1155 // upasargAdAto Do'zyaH // 5 // 1 // 56 // vyAghrAne prANinasoH // 5 // 1 // 57 // ghrAdhmApATdhedRzaH zaH // 5 / 1158 // sAhisAtivedhudejidhAripAriceteranupasargAt // 5 // 1 // 59 // limpavindaH // 5 // 1 // 60 // nigavAdernAmni // 5 // 1 // 61 // vA jvalAdidunomUgrahAsrorNaH // 5 // 1 // 62 // avhsaasNsroH||5||1||63|| tnvydhiishvsaatH||5||1||64|| nRtkhavaJjaH zilpinyakaT // 5 // 1 // 65 // gasthakaH // 5 // 1 // 66 // TanaN // 5 // 1 // 67 // haH kAlavIdyoH // 5 / 1 / 68 // pusRlyo'kaH sAdhau // 5 / 1 / 69 // AziSyakan // 5 / 1 / 70 // tikRtau nAmni // 5 / 1171 // karmaNo'N // 5 / 172 // zolikAmibhakSyAcarIkSikSamA NaH // 5 / 1173 // gAyo'nusargATa Tak // 5 / 1 / 74 // Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 924 haimapazcapAThI. [ aSTAdhyAyI surAzIdhoH pibaH // 5 / 1175 // Ato Do'hvAvAmaH // 5 // 1 // 76 // samaH khyaH // 5 // 1177 // dazcAGaH // 5 / 178 // prAjjJazca / / 5 / 1179 // AziSi hanaH // 5 // 1 // 80 // klezAdibhyo'pAt // 5 / 1 / 81 // kumArazIrSANin // 5 / 1182 // acitte Tak // 5 // 1 // 83 // jAyApatezcinhavati // 5 / 1 / 84 // brahmAdibhyaH // 5 / 1 / 85 // hastibAhukapATAc zaktau // 5 // 1 // 86 // nagarAdagaje // 5 / 1187 // raajghH||5||188|| pANighatADaghau zilpini // 5 // 189 // kukSyAtmodarAdbhagaH khiH // 5 // 1 // 90 // ao'c // 5 // 1291 // dhnurdnnddtsrulaangglaangkushrssiyssttishktitomrghttaadgrhH||5||1||92|| sUtrAddhAraNe // 5 / 1193 // AyudhAdibhyo dhRgo'dnnddaadeH||5||1194|| hRgo vayo'nudyame // 5 // 1 // 95 // AGaH zIle // 5 // 1 // 26 // dRtinAthAtpazAviH // 5 // 1 // 97 // rajaHphale malAdu grahaH // 5 / 1198 // devavAtAdApaH // 5 // 1 // 99 // zakRtstabAdvatsavIhI kRgaH // 5 // 11100 // kiMyattadbahoraH // 5 / 1 / 101 // saMkhyAhardivAvibhAnizAprabhAbhAzcitrakarnAdyantAnantakArabAhrarurdhanurnAndolipilibibalibhaktikSetrajaGghAkSapAkSaNadArajanidoSAdinadivasAT TaH // 5 / 1 / 102 // hetutacchIlAnukUle'zabdazlokakalahagAthAvairacATusUtramantrapadAt // 5 / 1 / 103 // bhRtau karmaNaH // 5 / 1 / 104 // kSemapriyamadrabhadrAt khAN // 5 / 1 / 105 / / meghartibhayAbhayAt khH||5|1|106|| priyvshaadvdH||5||1107|| dviSaM. tapaparaMtapau // 5 / 1 / 108 // parimANArthamitanakhA pacaH // 5 / 1 / 109 // kUlAbhrakarISAt kaSaH // 5 / 11110 // sarvAt sahazca // 5 / 1 / 111 // bhRvRjitRtapadamezca nAmni // 5 / 1 / 112 // dhArerdhar ca // 5 / 1 / 113 // puraMdarabhagaMdarau // 5 / 1 / 114 // vAcaMyamo vrate // 5 // 1 // 115 // manyANNin // 5 / 1 / 116 // kartuH khaz // 5 // 11117 // ejeH // 5 / 1 / 118 // zunIstanamuJjakUlAsyapuSpAThdheH // 5 / 1 / 119 // nADIghaTIkharomuSTinAsikAvAtAmazca // 5 / 1 / 120 // mANikarAt // 5 // 11121 // kUlAdugujodvahaH // 5 // 1 // 122 // vahAbhrAllihaH // 5 // 1 // 123 // bahuvidhvarustilAttudaH // 5 / 1 / 124 // lalATavAtazardhAttapAjahAkaH // 5 / 11125 // asUryogrAdRzaH // 5 / 1 / 126 // iraMmadaH // 5 // 2 // 127 // nanapalitapriyAndhasthUlasubhagADhyatadantAcccya rthe'cverbhuvaH khiSNukhukaJ // 5 / 1 / 128 // kRgaH khanaTakaraNe // 5 / 1129 // bhAve cAzitAd bhuvaH khaH // 5 / 9 / 130 // nAmno gamaH khaDDau ca vihAyasastu vihaH // 5 // 1 // 131 // sugadurgamAdhAre // 5 / 1 / 132 // nigo deze // 5 // 1 // 133 // zamo nAmnyaH // 5 / 1 / 134 // pArdhAdibhyaH zIGaH // 5 // 1 // 135 // UrdhvAdibhyaH kartuH // 5 / 13136 // AdhArAt // 5 / 1 / 137 // careSTaH // 5 // 1 // 138 // bhikSAsenAdAyAt // 5 / 11139 // puro'grato'gre sattaH // 5 // 1 // 140 // pUrvAtkartuH // 5 // 1 // 141 // sthApAsnAtraH kaH // 5 / 1 / 142 // zokApanudatundaparimRjastamberamakarNajapaM priyAlasahastisUcake // 5 // 1 // 143 // mUlavibhujAdayaH // 5 // 11144 // duherchaghaH // 5 / 1 / 145 // bhajo biN / 5 / 1 / 146 // man vana kvani vica kvacit // 5 // 1 // 147 // kvip // 5 // 1 // 48 // spRzo'nudakAd // 5 / 1 / 149 // ado'nannAt // 5 // 1 // 15 // kravyAt-kravyAdAvAmapakvAdau // 511151 // tyadAdyanyasamAnAdupamAnAdvyApye dRzaSTaksako ca // 5 // 5 // 152 // katurNin // 5 / 1 / 153 // ajAteH zIle // 5 / 1 / 154 // sAdhau // 5 / 1 / 155 // brahmaNo vadaH // 5 / 1 / 156 // vratAbhIkSNye // 5 // 1 // 157 // karaNAdyajo bhUte // 5 // 1 // 158 // Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 925 sUtrapATha] haimapaJcapAThI. nindye vyApyAdina vikriyaH // 5 / 1 / 159 // hano Nin // 5 // 1 // 160 // brahmabhrUNavRtrAt kvip // 5 // 1 // 161 // kRgaH supuNyapApakarmamantrapadAt // 5 / 1 / 162 // somAtsugaH // 5 // 1 // 163 // agneshceH||5||1||164|| karmaNyagnyarthe // 5 / 1 / 165 // dRzaH kvanip // 5 // 1 // 166 // saharAjabhyA kUgyudheH // 5 / 1 / 167 // anorjanerDaH // 5 / 1 / 168 // saptamyAH // 5 / 11.69 // ajAteH paJcamyAH // 5 // 1 // 170 // kvacit // 5 // 1 // 171 // suyajo Gvani // 5 / 1 / 172 // jRSo'taH // 5 / 1 / 173 // ktaktavatU // 5 // 1 // 174 // // iti paJcamAdhyAyasya prathamaH pAdaH // zrusadavasbhyaH parokSA vA // 5 // 2 // 1 // tatra kvasukAnau tadvat // 5 // 2 // 2 // yeyivadanAzvadanUcAnam // 5 // 2 // 3 // adyatanI // 5 // 24 // vizeSAvivakSAvyAmizre // 5 // 2 // 5 // rAtrau vaso'ntyayAmA'svaptaryadya // 5 // 2 // 6 // anadyatane hastanI // 5 // 27 // khyAte dRzye // 5 / 2 / 8 // ayadi smRtyarthe bhaviSyantI // 5 / 2 / 9 // vAkAGkSAyAm // 5 // 2 // 10 // kRtAsmaraNAtinihnave parokSA // 5 // 2 // 11 // parokSe // 5 // 2 // 12 // hazazvadyugAntaHpracchaye zastanI ca // 5 // 2 // 13 // avivakSite // 5 / 2 / 14 // vAdyatanI purAdau // 5 // 2 // 15 // sme ca vartamAnA // 5 // 2 // 16 // nanau pRSToktau sadvat // 5 / 2 / 17 // nanvorvA // 5 / 2 / 18 // sati // 5 // 2 // 19 // zatrAnazAveSyati tu sasyau // 5 // 2 // 20 // tau mAjhyA . krozeSu // 5 / 2 / 21 // vA vetteH kvasuH // 5 / 2 / 22 // pUGyajaH zAnaH // 5 / 2 / 23 // vayaHza. ktizIle // 5 / 224 // dhArIGo'kRcche'tRz // 5 / 2 / 25 // sugdviSArhaH satrizatrustutye // 52 / 26 // tRn zIladharmasAdhuSu // 5227 // bhrAjyalaMkRgnirAgbhUsahirucivRtivRdhicariprajanApatrapa iSNuH // 5 / 2 / 28 // udaH pacipatipadimadeH // 5 / 2 / 29 // bhUjeH SNuk // 52 // 30 // sthAglAmlApaciparimRjikSeH snuH||5||2||31|| trasigRdhidhRSikSipaH knuH // 5 / 2 / 32 // sanbhikSAzaMseruH // 5 // 2 // 33 // vindvicchU // 5 // 2 // 34 // zRvanderAruH // 5 // 2 // 35 // dAdhesizadasado ruH // 5 // 2 // 36 // zIzaddhAnidrAtandrAdayipatigRhispRhe. rAluH // 5 // 2 // 37 // Gau sAsahivAvahicAcalipApati // 5 // 2 // 38 // sanicakridadhijajJinemi // 5 / 2 / 39 // zRkamagamahanavRSabhUstha ukaN // 5 / 2 / 40 // laSapatapadaH // 5 // 2 // 41 // bhUSAkrodhArthajusRgRdhijvalazucazcAnaH // 5 // 2 // 42 // calazabdArthAdakarmakAt // 5 // 2 // 43 // iGito vyaJjanAdyantAt // 2 // 2 // 44 // na nnitysuuddiipdokssH||5||2||45|| dramakramo yaGaH ||5||raa46|| yajijapidazivadAdUkaH // 5 // 2 // 47 // jAguH // 5 / 2 / 48 // zamaSTakAt ghinaN // 5 / 2 / 49 // yujabhujabhajatyajaraJjadviSaduSadruhRduhAbhyAhanaH // 5 // 2 // 50 // AGaH krIDamuSaH // 5 // 2 // 51 // prAcca ymysH||5|2|52|| mathalapaH // 5 / 2 / 53 // vezca droH // 5 / 2 / 54 // vipariprAt sartaH // 5 // 2 // 55 // samaH pRcaipjvareH // 5 // 2 // 56 // saMveH sRjaH // 5 / 2 / 57 // saMparivyanuprAdvadaH // 5 / 2 / 58 // vervicakatthasrambhakaSakasalasahanaH // 5 / 2 / 59 // vyapA. bherlaSaH // 5 // 2 // 60 // saMprAdvasAt // 5 // 2 // 6 // samatyapAbhivyamezvaraH // 5 / 2 / 62 // samanuvyavAddhaH // 5 / 2 / 63 // vedahaH // 5 / 2 / 64 // parerdevimuhazca // 5 / 265 // kSiparaTaH // 5 // 2 // 66 // vAdezca NakaH // 5 / 2 / 67 // nindahiMsaklizakhAdavinAzinyAbhASAsUyA'nekasvarAt // 5 / 2 / 68 // upasargAt devRdevikruzaH // 5 / 2 / 69 // vRzikSiluNTijalpikuTTA Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 926 haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI TAkaH // 5 / 270 // prAtsRjorin // 5 / 271 // jINdRkSividhiparibhUvamAbhyamAvyathaH // 5 // 2 // 72 // sRghasyado marak // 5 // 2 // 73 // bhalibhAsimido ghurH||5||2|74|| vetticchidabhidaH kit // 5 / 275 // bhiyo rurukalukam // 5 / 2 / 76 // sRjInazaSTvarap // 5 / 277 // gatvaraH // 5 / 2 / 78 // ssyjshiNsdiipkmpkmnmorH||5||2||79|| tRSidhRSisvapo najiG ||5|2|80||stheshbhaaspiskso varaH // 5 / 2 / 81 // yAyAvaraH // 5 / 2 / 82 // didyuddadRjjagaju. hUvAkprAdhIzrIgustUjvAyatastukaTaprUparivAbhrAjAdayaH kvipaH // 5 / 2 / 83 // zaMsaMsvayaMviprAd bhuvo duH||5|2|84|| puva itro daivate // 5 / 2 / 85 // RSinAmnoH karaNe // 5 / 2 / 86 // lUdhUsUkhanacarasahArteH // 5 / 2 / 87 // nIdAdazasU yuyujastutudasisicamihapatapAnahastraTa // 5 / 2 / 88 // halakroDAsye puvaH // 5 / 2 / 89 // daMzestraH // 5 / 2 / 90 // dhAtrI // 5 / 2 / 91 // zAnecchArthiJocchIlyAdibhyaH ktaH // 5 / 2 / 92 // uNAdayaH // 5 / 2 / 93 // // iti paJcamasya dvitIyaH pAdaH // vaya'ti gamyAdiH // 5 // 3 // 1 // vA hetusiddhau ktH||5||32|| ksso'nittH||5||3||3|| bhaviSyantI // 5 // 3 / 4 // anadyatane zvastanI // 5 // 35 // paridevane // 5 // 3 // 6 // purAyAvatovartamAnA // 5 // 3 // 7 // kdaakaarnvaa||5||38|| kiMvRtte lipsAyAm // 5 // 3 // 9 // lipsyasiddhau // 5 // 3 // 10 // paJcamyarthahetau // 5 / 3 / 11 // saptamI cordhvamauhUrtike // 5 // 3 // 12 // kriyAryA kriyArthAyAM tumNakabhaviSyantI // 5 / 3 / 13 // karmaNo'N // 5 // 3 // 14 // bhAvavacanAH // 5 // 3 // 15 // padarujavizaspRzo ghaJ // 5 / 3 / 16 // sarteH sthiravyAdhibalamatsye // 5 // 3 // 17 // bhAvAkoMH // 5 // 3 // 18 // iGo'pAdAne tu TidvA // 5 // 3 // 19 // zrI vAyuH varNanivRte // 9 // 3 // 20 // nirabheH pUlvaH // 5 // 3 // 21 // rorupasargAt // 5 // 3 // 22 // bhUyado'l // 5 // 3 // 23 // nyAdo na vA // 5 // 3 // 24 // saMnivyupAdyamaH // 5 // 3 // 25 // nernadagadapaThasvanakvaNaH // 5 // 3 // 26 // vaiNe kvaNaH // 5 // 3 // 27 // yuvarNavRdRvazaraNagamRdgrahaH // 5 // 3 // 28 // varSAdayaH klIbe // 5 // 3 // 29 // samudo'jaH pazau // 5 // 3 // 30 // sRglahaH prajanAkSe // 5 // 3 // 31 // paNermAne // 5 // 3 // 32 // saMmadapramadau harSe / / 5 / 3 // 33 // hano'ntarghanAntarghaNau deze // 5 // 3 // 34 // praghaNapraghANau gRhAMze // 5 // 3 // 35 // nighodghasaMghodghanApaghanopaghnaM nimitaprazastagaNAtyAdhAnAGgAsannam // 5 // 3 // 36 // mUrtinicitAbhre ghanaH // 5 // 3 // 37 // vyayodroH karaNe // 5 // 3 // 38 // stambAghnazca // 5 // 3 // 39 // prerghH||5||3||40|| hvaHsamAhvayAhvayau dyUtanAmnoH // 5 // 3 // 41 // nyabhyupavervAzcot // 5 // 3 // 42 // AGo yuddhe // 5 // 3 // 43 // AhAvo nipAnam // 5 // 3 // 44 // bhAve'nupasargAt // 5 // 3 // 45 // hano vA vadh ca // 5 // 3 // 46 // vydhjpmdbhyH||5||3||47|| navA knnymhssvnH||5||3||48|| Ado ruploH // 5 // 3 // 49 // varSavighne'vAgrahaH / / 5 / 3 // 50 // prAdazmitulAsUtre // 5 // 3 // 51 // vRgo vastre // 5 / 3 / 22 / / udaH zreH // 5 / 3 / 53 // yupUdrorghaJ // 5 / 3 / 54 // grahaH // 5 / 3 / 55 // nyavAcchApe // 5 // 3 // 56 // prAllipsAyAm // 5 / 3 / 57 // samo muSTau // 5 / 3 / 58 // yududroH // 5 // 3 // 59 // niyazcAnupasargAcA // 5 // 3 // 60 // vodaH // 5 // 3 // 61 // avAt // 5 // 3 // 62 // parevute // 5 // 3 / 63 // bhuvo'vajJAne // 5 / 3 / 64 // yajJe grahaH // 5 // 3 // 65 // saMstoH // 5 // 3 // 66 // prAtstu drusroH // 5 / 3 / 67 // ayane svaH // 5 // 3 // 68 // verazabde prathane // 2 // 3 // 69 // chandonAmni // 5 // 3 / 70 // zu zroH Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimapaJcapAThI. 927 // 5 // 371 // nyudo graH // 5 // 3 // 72 // kiro dhAnye // 5 // 3 // 73 // neSuH // 5 / 3 / 74 // iNo'bhraSe // 5 / 3 / 75 // pareH krame // 5 / 3 / 76 // vyupAcchIGaH // 5 // 3 / 77 // hastaprApye cerasteye // 5 / 3 / 78 // citidehAvAsopasamAdhAne kazcAdeH // 5 // 3 // 79 // saMghe'nUdha // 5 // 3 / 80 // mAne // 5 / 3 / 81 // sthAdibhyaH kaH // 5 // 3 // 82 // Tvito'thuH // 5 // 3 // 83 // vitastrima tatkRtam // 5 // 3 // 84 // yajisvapirakSiyatipraccho naH // 5 // 3 // 85 // viccho naG // 5 // 3 // 86 // upasargAdaH kiH // 5 // 3 // 87 // vyApyAdAdhAre // 5 / 3 / 88 // antardhiH // 5 // 3 // 89 // abhivyAptau bhAve'najin // 5 // 3 // 90 // striyAM ktiH // 5 / 391 // vAdibhyaH // 5 // 3 // 92 // samiNAsugaH // 5 // 3 // 93 // sAtihetiyUtijUtijJaptikIrti // 5 / 3 / 94 // gApApaco bhAve // 5 / 3 / 95 // stho vA // 5 // 3 // 96 // AsyaTivrajyajAkyap // 5 / 3 / 97 // bhRgo nAmni // 5 / 3 / 98 // samajanipaniSadazIsugvidicarimanINaH // 5 / 3 / 99 // kRgaH za ca vA // 5 // 3 // 100 // mRgayecchAyAmAtRSNAkRpAbhAzraddhA'ntarddhA // 5 / 3 / 101 // pareH sRcareryaH // 5 / 3 / 102 // vATATyAt // 5 / 3 / 103 // jAgurazca // 5 / 3 / 104 // zaMsipratyayAt // 5 // 3 // 105 // kveTo gurorvyaJjanAt // 5 // 3 // 106 // Sito. 'G // 5 / 3 / 107 // bhidAdayaH // 5 / 3 / 108 // bhISibhUSicintipUjikathikumbicarcispRhitolidolibhyaH // 5 // 3 // 109 // upasargAdAtaH // 5 // 3 // 110 // NivettyAsazranthaghaTTavanderanaH // 53 // 111 // iSo'nicchAyAm // 5 // 3 // 112 // paryadhervA // 5 // 3 // 113 // krutsaMpadAdibhyaH kvipa // 5 // 3 // 114 // bhyAdibhyo vA // 5 / 3 / 115 // vyatihAre'nIhAdibhyo aH // 5 / 3 / 116 // namo'niH zApe // 5 / 3 / 117 // glAhAjyaH // 5 / 3 / 118 // praznAkhyAne veJ // 5 / 3 / 119 // paryAyAhaNotpattau ca NakaH // 5 / 3 / 120 // nAmni puMsi ca // 5 / 3 / 121 // bhAve // 5 / 3 / 122 // klIbe ktH|| 5 / 3 / 123 // anaT // 5 / 3 / 124 // yatkarmasparzAtkaghraGgasukhaM tataH // 5 / 3 / 125 // ramyAdibhyaH kartari // 5 / 3 / 126 // kAraNam // 5 / 3 / 127 // bhujipatyAdibhyaH karmApAdAne // 5 / 3 / 128 // karaNAdAdhAre // 5 // 3129 // puMnAmni ghaH // 5 / 3 / 130 // gocarasaMcaravahavrajavyajakhalApaNanigamabakabhagakaSAkaSanikaSam // 5 // 3 // 131 // vyaJjanAd ghaJ // 5 // 3 // 132 // avAt tRstRbhyAm // 5 // 3 // 133 // nyAyAvAyAdhyAyodmAvasaMhArAvahArAdhAdArajAram // 5 // 3 / 134 // udako'toye // 5 // 3 // 135 // AnAyo jAlam // 5 / 3 / 136 // khano DaDarekekavakaM ca // 5 / 3 / 137 // ikiztiva svarUpArthe // 5 / 3 / 138 // duHsvISataH kRcchArthAt khal // 5 / / 139 // cvyarthe ka pyAdbhagaH // 5 // 3 // 140 // zAsU yudhidRzidhRSimRSAto'naH // 5 / 3 / 141 // // iti paJcame tRtIyaH pAdaH // satsAmIpye sadvadvA // 5 // 41 // bhUtavaccAzaMsye vA // 5 // 4 // 2 // kSiprAzaMsAyobhaviSyantIsaptamyau // 5 // 4 // 3 // saMbhAvane siddhavat // 5 // 4 // 4 // nAnadyatanaH prabandhAsattyoH // 5 / 4 / 5 // eSyatyavadhau dezasyArvAgbhAge // 5 // 4 // 6 // kAlasyAnahorAtrANAm // 5 // 47 // pare vA // 5 // 48 // saptamyarthe kriyAtipattau kriyAtipattiH // 5 // 4 // 9 // bhUte // 5 // 410 // votAt prAk // 5 / 4 / 11 // kSepe'pijAtvorvartamAnA // 5 // 4 // 12 // kathasi Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 928 haimapazcapAThI. [ aSTAdhyAyI saptamI ca vA // 5 // 4 // 13 // kiMvRtte saptamIbhaviSyantyau // 5 // 4 // 14 // azraddhA'marSe'nyatrApi // 5 / 4 / 15 // kiMkilAstyarthayorbhaviSyanto // 5 / 4 / 16 // jAtuyadyadAyadau saptamI // 5 / 4 / 17 // kSepe ca yaccayaH // 5 / 4 / 18 // citre // 5 / 4 / 19 // zeSe bhaviSyantyayadau // 5 // 4 // 20 // saptamyatApyorbADhe // 5 / 4 / 21 // saMbhAvane'lamarthe tadarthAnuktau // 5 // 22 // ayadi zraddhAdhAtau na vA // 5 // 4 // 23 // satocchArthAt // 5 // 4 // 24 // vaya'ti hetuphale // 5 / 4 / 25 // kAmoktAvakaJciti // 5 // 26 // icchArthe saptamIpaJcamyau // 5 // 4 // 27 // vidhinimantraNAmantraNAdhISTasaMpraznaprArthane // 5 / 4 / 28 // praiSAnujJAvasare kRtyapaJcamyau // 5 / 4 / 29 // saptamI cordhvamauhUrtike // 5 / 4 / 30 // sme paJcamI // 5 // 4 // 31 // adhISTau // 5 // 4 // 32 // kAlavelAsamaye tum vAvasare // 5 // 4 // 33 // saptamI yadi // 5 // 4 // 34 // zaktAha katyAca // 54 // 35 // Nina cAvazyakAdhamayeM // 54 // 36 // ahe taca // 5 // 37 // AziSyAzIHpaJcamyau // 5 // 4 // 38 // mAGayadyatanI // 5 // 4 // 39 // sasme hyastanI ca // 54 // 40 // dhAtoH saMbandhe pratyayAH // 5 // 4 // 41 // bhRzAbhIkSNye hisvau yathAvidhi tadhvamau ca tadyuSmadi // 5 // 4 // 42 // pracaye navA sAmAnyArthasya // 5 // 4 // 43 // niSe. dhe'laMkhalvoH ktvA // 54 // 44 // parAvare // 54 // 45 // nimIlyAdimeGastulyakartRke // 5 // 4 // 46 // prAkkAle // 5 // 4 // 47 // khNam cAbhIkSNye // 54 // 48 // pUrvAgreprathame // 5 // 4 // 49 // anyathaivaMkathamitthamaH kRgo'narthakAt // 54 // 50 // yathAtathAdISottare // 5 // 4 // 51 // zApe vyApyAt // 5 // 4 // 52 // svAdvarthAdadIrghAt // 5 // 4 // 53 // vidRgbhyaH kAtsnya Nam // 5 // 4 // 54 // yAvato vindajIvaH // 5 / 4 / 55 // codarAt pUreH // 5 / 4 / 56 // vRSTimAna Uluk cAsya vA // 5 // 4 // 57 // celArthAt kopeH // 5 / 4 / 58 // gAtrapuruSAt snaH // 5 / 4 / 59 // zuSkacUrNarUkSAt piSastasyaiva // 5 // 4 // 60 // kRggraho'kRtajovAt // 5 / 4 / 61 // nimUlAtkaSaH / / 5 / 4 / 62 // hanazca samUlAt // 54 / 63 // karaNebhyaH // 5 // 4 // 64 // svasnehanArthAt puSpiSaH // 5 // 4 // 65 // hastArthAd grahavartivRtaH // 5 // 4 // 66 // bandhernAmni // 54 // 67 // AdhArAt // 5 // 4 // 68 // karturjIvapuruSAnnazvahaH // 5 / 4 / 69 // UrdhvAt pUHzuSaH // 5 / 470 // vyApyAccevAt // 5 / 4 / 71 / / upAt kiro lavane // 54 // 72 // daMzestRtIyayA // 5 // 4 // 73 // hiMsAdikApyAt // 5 / 4 / 74 // upapIDarudhakarSastatsaptamyA // 5475 // pramANasamAsatyoH // 5 / 476 // paJcamyA tvarAyAm // 5 // 477 // dvitIyayA // 5478 // svAGgenA'dhruveNa // 5 // 4 // 79 // pariklezyena // 5 / 4 / 80 // vizapatapadaskando vIpsAbhIkSNye // 5 / 4 / 81 // kAlena tRSyasvaH kriyAntare // 5 / 4 / 82 // nAmnA grahAdizaH // 5 / 4 / 83 // kRgo'vyayenAniSToktau ktvANamau // 5484 // tiryacApavarge // 5 / 4 / 85 // svAgatazvya rthanAnAvinAdhArthena bhuvazca // 5 / 4 / 86 // tUSNImA // 5 // 4/87 // Anulomye'nvacA // 5 / 4 / 88 // icchArthe karmaNaH saptamI // 5 / 4 / 89 // zakaSajJArabhala. bhasahArhaglAghaTAstisamarthArtha ca tum // 5 / 4 / 90 // // iti pnycmo'dhyaayH|| taddhito'NAdiH // 6 // 1 // 1 // pautrAdi vRddham // 6 // 12 // vaMzyajyAyobhrAtrorjIvati prapautrAdhastrI yuvA // 6 // 1 // 3 // sapiNDe vayaHsthAnAdhike jIvadvA // 6 // 1 // 4 // yuvavRddhaM Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapaJcapAThI. 929 kutsArce vA // 15 // saMjJA durvA // 6 // 6 // tyadAdiH // 617 // vRddhiryasya svareSvAdiH // 6 / 1 / 8 // edod deza eveyAdau // 19 // prAgdeze // 61 / 10 // vAdyAt // 6 // 11 // gotrottarapadAt gotrAdivAjihvAkAtyaharitakAtyAt // 61 // 12 // prAgjitAda N // 6 // 1 // 13 // dhanAdeH patyuH // 6 // 14 // anidamyaNapavAde ca dityadityAdityayamapatyuttarapadAJyaH // 6 // 115 // bahiSaSTIkaNca // 6 // 1 // 16 // kalyagnereyaNa // 3 // 17 // prathivyA Atra // 18 // utsAdera // // 19 // baSkayAdasamAse // 6 // 20 // devAdyaJ ca // 6 // 1 // 21 // asthAmnaH // 6 // 1 // 22 // lomno'patyeSu // 6 // 23 // dvigoranapatye yasvarAderlubadviH // 6 // 1 // 24 // prAgvataH strIpuMsAnnaJ snaJ // 6 // 1 // 25 // tve vA // 6 // 9 // 26 // goH svare yaH // 6 // 27 // uso'patye // 1 / 28 // AdyAt // 6 // 1 // 29 // vRddhAdyUni // 6 // 1 // 30 // ata iJ // 6 // 1 // 31 // bAhvAdibhyo gotre // 6 // 1 // 32 // varmaNo'cakrAt // 6 // 1 // 33 // ajAdibhyo dhenoH // 6 // 1 // 34 // brAhmaNAdvA // 6 // 1 // 35 // bhUyaHsaMbhUyombhomitaujasaH sluk ca // 6 // 36 // zAlaGkyaudiSADibADvali // 6 // 1 // 37 // vyAsavaruTasudhAtRniSAdabimbacaNDAlAdantasya cAk // 6 // 1 // 38 // punarbhUputraduhitananAnduranantare'J // 61 // 39 // paratriyAH parazuzcAsAvayeM // 6 // 1 // 40 // bidAdevRddhe // 6 // 1 // 41 // gargAderyaJ // 6 // 1 // 42 // madhubanorbrAhmaNakauzike // 61143 // kapibodhAdAGgirase // 6 // 1 // 44 // vataNDAt // 6 // 1 // 45 // striyAM lup // 6 // 1 // 46 // kuJjAde yanyaH // 6247 // strIbahuSvAyanaJ // 6 // 1 // 48 // azvAdeH // 6 // 1 // 49 // zapabharadvAjAdAtreye // 6 // 50 // bhargAt caigarte // 6 // 1 // 51 // AyAd bhAradvAje // 6 // 1 // 52 // naDAdibhya AyanaN // 61 // 53 // yanimaH // 6154 // haritAderaJaH // 6 // 1 // 55 // koSTazalaGkolak ca // 6 // 1 // 56 // darbhakRSNAgnizarmaraNazaradvacchunakAdAgrAyaNabrAhmaNavArSagaNyavAziSThabhArgavavAtsye // 157 // jIvantaparvatAdvA // 6 // 1 // 58 // droNAdvA // 6 / 1 / 59 // zivAderaNa // 6 // 1 // 60 // RSivRSNyandhakakurubhyaH // 6161 // kanyAtriveNyAH kanInatrivaNaM ca ||6||sh62|| zuGgAbhyAM bhaardvaaje||6||63|| vikarNacchagalAdvAtsyAye // 6 // 1 // 64 // Nazca vizravaso vizluk ca vA // 665 // saMkhyAsaMbhadrAnmAturmAturca // 6 // 1 // 66 // adonadImAnuSInAmnaH // 6 // 1 // 67 // pIlAsAlvAmaNDUkAdvA // 6 // 68 // ditezcaiyaN vA // 6 // 69 // yAptyUGaH // 6 / 1170 // dvisvarAdanadyAH // 6 / 171 // ito'niJaH // 72 // zabhrAdibhyaH // 73 // zyAmalakSaNAdvAziSThe // 6174 // vikrnnkussiitkaatkaashype||6|1|75||dhruvo bhruva ca // 6 // 1176 // kalyANyAderin cAntasya // 6177 // kulaTAyA vA // 6 / 1178 // caTakANNairaH striyAM tu lup // 6 // 79 // kSudrAbhya eraNa vA // 6 // 1 // 80 // godhAyA duSTe NArazca // 6 / 1 / 81 // jaNTapaNTAt // 6 / 1 / 82 // catuSpAdbhaya eyaJ // 6 / 1 / 83 // gRSTyAdeH // 6 / 1 / 84 // vADaveyo vRSe // 6 // 185 // revatyAderikaN // 6 // 1 // 86 // vRddhastriyAH kSepe Nazca // 61487 // bhrAturyaH // 6 / 1 / 88 // IyaH svasuzca // 61189 // mAtRpitrAderDeyaNIyaNau // 6 / 1 / 90 // zvazurAdyaH // 6 / 1 / 91 // jAtau rAjJaH // 6192 // kSatrAdiyaH // 6193 // manoryANI SazcAntaH // 6 / 1 / 94 // mANavaH kutsAyAm // 61195 // kulAdInaH // 61196 // yaiyakanAvasamAse vA // 6 / 1 / 97 // 117 Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI duSkulAdeyaN vA // 61 / 98 // mahAkulAdvA'JInau // 61199 // kurvAdervyaH // 6 // 10 // samrAjaH kSatriye // 6 // 10 // senAntakArulakSmaNAdiJ ca // 6102 // suyAmnaH sauvIreSvAyaniJ // 6 // 103 // pANTAhRtimimatANNazca // 6 / 1 / 104 // bhAgavittitArNavindavAkazApeyAnnindAyAmikaNa vA // 611105 // sauyAmAyaniyAmu. ndAyanivArSyAyaNerIyazca vA // 6 // // 106 // tikAderAyaniJ // 6 / 1 / 107 // dgukoslkricchaagvRssaadyaadiH||61||108|| dvisvraadnnH||61|109|| avRddhAhornavA // 6 / 1 / 110 // putrAntAt // 61111 // carmivarmiMgAreTakArkaTayakAkalaGkAvAkinAcca kazcAnto'ntyasvarAt // 616112 // adorAyaniH praayH||6||1||113|| rASTrakSatriyAtsarUpAdrAjApatye diraJ // 6 / 1 / 114 // gAndhArisAlveyAbhyAm // 6 / 1 / 115 // purumagadhakaliGgasUramasadvisvarAdaN // 6 / 1 / 116 // sAlvAMzapratyagrathakalakUTAzmakAdiJ // 6 / 1 / 117 // dunAdi kurvitkosalAjAdAJ JyaH // 611118 // pANDoDaryaN // 6 / 1 / 119 // zakAdibhyo drerlup // 6 / 1 / 120 // kuntyavanteH striyAm // 6 / 1 / 121 // kurorvA // 6 / 1122 // dreraJaNo'prAcyabhargAdeH // 61 / 123 // bahuSvastriyAm // 6 / 11124 // yskaadegetrei||6|1|125|| yatro'zyAparNAntagIpavanAdeH // 6 / 1 / 126 // kauNDinyAgastyayoH kuNDinAgastI ca // 61 / 127 // bhRgvaGgiskutsavaziSThagotamAtreH // 6 / 1 / 128 // prAgbharate bahusvarAdinaH // 6129 // vopakAdeH // 6 / 1 / 130 // tikakitavAdau dvandve // 6 // 1 // 131 // yAdestathA // 6132 // vAnyena // 6 // 1133 // yekeSu SaSThyAstatpuruSe yAdervA // 6 // 1 // 134 // na prAgjitIye svare // 31 // 135 // gargabhArgavikA // 6 / 1136 // yUni lup // 6 / 1 / 137 // vAyanaNAyanioH // 6311138 // drImo vA // 6 / 1 / 139 // jidArSAdaNiyoH // 6 / 1140 // abrAhmaNAt // 6 // 11141 // pailAdeH // 6 / 1 / 142 // prAcyeJo'taulvalyAdeH // 6 / 1 / 143 // // iti SaSThAdhyAyasya prathamaH pAdaH // rAgATTo rakte // 6 // 2 // 1 // lAkSArocanAdikaN // 6 / 2 / 2 // zakalakardamAdvA // 6 // 2 // 3 // nIlapItAdakam // 6 // 4 // uditagurorbhAdhukte'bde // 6 // 2 // 5 // candrayuktAtkAle lupa tvaprayukte // 6 // 26 // dvandvAdIyaH ||6||27||shrvnnaashvtthaannaamnyH||628|| SaSThayAH samUhe // 29 // bhikSAdeH // 6 // 2 // 10 // kSudrakamAlavAtsenAnAmni // 2 // 11 // gotro kSavatsoSTravRddhAjorabhramanuSyarAjarAjanyarAjaputrAdakaJ // 6212 // kedArANa Nyazca // 6 // 13 // kavacihatyacittAccekaN // 6 // 2 // 14 // dhenoranaJaH // 6 // 2 // 15 // brAhmaNamANavavADavAdyaH // 62 / 16 // gaNikAyA nnyH||6||2||17|| kezAdvA // 62 / 18 // vAzcAdIyaH // 6 // 2 // 19 // parkhA DvaNa // 2 // 20 // Ino'hnaH kratau // 6 / 2 / 21 // pRSThAcaH // 62 / 22 // caraNAddharmavat // 6 / 2 / 23 // gorathavAtAt tralkaTyalUlam // 6 // 24 // pAzAdezca lyaH // 62 / 25 // zvAdibhyo'J // 6 / 26 // khalAdibhyo lin // 6 // 27 // grAmajanabandhugajasahAyAttal // 6 // 28 // puruSAt kRtahitavadhavikAre caiyaJ // 6 / 2 / 29 // vikaare||62||30|| prANyauSadhivRkSebhyo'vayave ca // 6 // 31 // tAlAddhanuSi // 2 // 32 // trapujatoH So'ntazca // 6 // 2 // 33 // zamyA laH // 6 // 2 // 34 // payodroryaH // 6 // 2 // 35 // uSTrAdakaJ // 6 // 2 // 36 // Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapaJcapAThI. umorNAdvA // 6 // 2 // 37 // eNyA eyaJ // 6 // 2 // 38 // kauzeyam // 6 // 2 // 39 // parazavyAdyaluka ca // 6 // 2 // 40 // kaMsIyAJ JyaH // 2 // 41 // heyArthAnmAne // 6 // 2 // 42 // drorvayaH // 6 // 2 // 43 // mAnAt krItavat // 6 // 44 // hemAdibhyo'J // 62 // 45 // abhakSyAcchAdane vA mayaT // 6 / 2 / 46 // zaradarbhakUdItRNasomavalvajAt // 6 // 47 // ekasvarAt // 6 // 48 // doraprANinaH // 6 // 49 // goH purISe // 6 // 50 // vrIheH puroDAze // 2 // 51 // tilayavAdanAmni // 6 // 2 // 52 // piSTAt // 6 // 2 // 53 // nAmni kaH // 6 // 2 // 54 // hyogodohAdInaJ hiyaGguzcAsya // 6 // 2 // 55 // apo yaJ vA // 6 // 2 // 56 // lub bahulaM puSpamUle // 32 // 57 // phale // 158 // prakSAderaNa // 2 // 59 // jamvA vA // 6 // 60 // na dviradruvayagomayaphalAt // 62 / 61 // pitRmAturvyaDulaM bhrAtari // 62 / 62 // pitro mahaT // 6 / 2 / 63 // averdugdhe soDhadUsamarIsam // 6 / 2 / 64 // rASTre'naGgAdibhyaH // 6 // 65 // rAjanyAdibhyo'kaJ // 6 // 66 // vasAtervA // 62 / 67 // bhorikyaiSukAryAdervidhabhaktam // 62 / 68 // nivAsAdUrabhava iti dezanAmni // 6 / 2 / 69 // tadavAsti // 6 / 270 // tena nivRtte ca // 2071 // nadyAM matuH // 62 / 72 // madhvAdeH // 6 / 2 / 73 // naDakumudavetasamahiSAd Dit // 62 / 74 // naDazAdAt DvalaH // 62 / 75 // zikhAyAH // 6276 // zirISAdikakaNau // 6277 // zarkarAyA ikaNIyAN ca // 62 / 78 // ro'zmAdeH // 6279 // prekSAderin // 62 / 80 // tRNAdeH sal // 62 / 81 // kAzAderilaH // 62 / 82 // arohaNAderakam // 683 // supanthyAdemaMH // 62 / 84 // sutaMgamAderiJ // 6 / 2 / 85 // balAdeyaH // 6 // 2 // 86 // aharAdibhyo'J // 62 / 87 // sakhyAdereyag // 62 / 88 // panthyAderAyanaN // 6 // 2 // 89 // karNAderAyaniJ // 6 / 90 // RzyAdeH kaH // 6294 // varAhAdeH kam // 62 / 95 // kumudAderikaH // 62 / 96 // azvatthAderikam // 62 / 97 // sAsya paurNamAsI // 62 / 98 // AgrahAyaNyazvatthAdikA // 6 / 2 / 99 // caitrIkArtikIphAlgunIzravaNAdvA // 62 // 100 // devatA // 6 / 2 / 101 // paiGgAkSIputrAderoyaH // 6 / 2 / 102 // zukrAdiyaH // 6 / 2 / 103 // zatarudrAttau // 62 / 104 // aponapAdapAnnapAtastu cAntaH // 62 / 105 // mahendrAdvA // 62 / 106 // kasomAyaNa // 6 / 2 / 107 // dyAvApRthivIzunAsIrAgnISomamarutvavAstoSpatigRhamedhAdIyayau // 62 / 108 // vAyvRtupitraSaso yaH // 6 / 2 / 109 // mahArAjaproSThapadAdikaN // 62 / 110 // kAlAd bhavavat // 6 / 2 / 111 // AdezchandasaH pragAthe // 6 / 2 / 112 // yoddhaprayo. janAdyuddhe // 62 // 113 // bhAvaghaJo'syAM NaH // 62 / 114 // zyainaMpAtA tailaMpAtA // 62 / 115 // praharaNAt krIDAyAM NaH // 62 / 116 // tadvettyadhIte // 62 / 117 // nyAyAderikaN // 62 / 118 // padakalpalakSaNAntakratvAkhyAnAkhyAyikAt // 6 / 2 / 119 // akalpAt sUtrAt // 6 / 2 / 120 // adharmakSatratrisaMsargAGgAdvidyAyAH // 6 / 2 / 121 // yAjJikaukthikalaukAyatikam // 2 // 122 // anubrAhmaNAdin // 6 / 2 / 123 // zataSaSTeH patha ikaT // 6 // 2 // 124 // padottarapadebhya ikaH // 6 // 2 // 125 // padakramazikSAmomAMsAsAmno'kaH // 6 // 2 / 126 // sasarvapUrvAllup // 62 / 127 // saMkhyAGkA Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ MAAMIR haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI sUtre // 62 / 128 // proktAt // 6 / 2 / 129 // vedenabrAhmaNamatraiva // 6 / 2 / 130 // tena cchanne rathe // 6 // 131 // pANDukambalAdina // 62 / 132 // dRSTe sAmni nAmni // 62 / 133 // gotrAdaGkavat // 62 / 134 // vaamdevaadyH||62|135|| DidvAN // 6 // 2 / 136 // vA jAte dviH // 2 // 137 // tatroddhate pAtrebhyaH // 2 // 138 // sthaNDilAcchete vratI // 02 / 139 // saMskRte bhakSye // 6 // 2 // 140 // zUlokhAdyaH // 62 / 141 // kSIrAdeyaNa // 62 / 142 // dadhna ikaN // 62 / 143 // vodazvitaH // 6 // 2 // 144 // kvacit // 6 / 2 / 145 // // iti paSThAdhyAyasya dvitIyaH pAdaH // zeSe // 6 // 3 // 1 // nadyAdereyaN // 6 // 3 // 2 // raassttraadiyH||6||3||3|| dUrAdetyaH // 6 // 34 // uttarAdAhaJ // 6 // 3 // 5 // pArAvArAdInaH // 6 // 3 // 6 // vyastavyatyastAt // 6 // 37 // dyuprAgapAgudakpratIco yH||6|8|| grAmAdInaJ ca // 6 // 2 // 9 // katryAdezcaiyakaJ // 6 // 3 // 10 // kuNDayAdibhyo yaluk ca // 6 // 3 // 11 // kulakukSigrovAcchvAsyalaMkAre // 63 // 12 // dakSiNApazcAtpurasastyaN // 6 // 3 // 13 // vahlyUpirdikApizyASTAyanaN // 6 // 3 // 14 // raGkoH prANini vA // 6 // 3 // 15 // kvehAmAtratasastyac // 6 // 16 // nedhuMve // 6 // 3 // 17 // niso gate // 6 // 3 // 18 // aiSamohyaszvaso vA // 6 // 3 // 19 // kanthAyA ikaN // 6 // 3 // 20 // vrnnaavkaa|| 22 // ruupyottrpdaarnnyaannnnH||6||3||22|| dikpUrvapadAdanAmnaH // 3 // 3 // 23 // madrAdaJ // 6 // 3 // 24 // udaggrAmAdyakallomnaH // 6 // 3 // 25 // goSThItaikonaiketIgomatIzarasenavAhIkaromakapaTaccarAt // 6 // 3 // 26 // shklaaderynyH||6||3||27|| vRddhenyH||63||28|| na dvisvarAt prAgbharatAt // 6 // 3 // 29 // bhavatorikaNIyasau // 6 // 3 // 30 // parajanarAjJo'kIyaH // 6 // 3 // 31 // dorIyaH // 6 // 3 // 32 // uSNAdibhyaH kAlAt // 6 // 33 // vyAdibhyo NikekaNau // 6334 // kAzyAdeH // 6 // 3 // 35 // vAhIkeSu grAmAt // 63 // 36 // vozInareSu // 6 // 3 // 37 // vRjimadrAd dezAtkaH // 6 // 38 // uvarNAdikaN // 63 // 39 // doreva prAcaH // 6 // 3 // 40 // Ito'kaJ // 6 // 3 // 41 // ropAntyAt // 63 // 42 // prasthapuravahAntayopAntyadhanvArthAt // 63 / 43 // rASTrebhyaH // 6 // 3 // 44 // bahuviSayebhyaH // 6 // 3 // 45 // dhUmAdeH // 6 // 3 // 46 // sauvIreSu kUlAt // 6 // 3 // 47 // samudAnnRnAvoH // 6 // 3 // 48 // nagarAtkutsAdAkSye // 6 // 3 // 49 // kacchAgni. vaktravattirapadAt // 6 // 3 // 50 // araNyAtpathinyAyAdhyAyebhamaravihAre // 63 // 51 // gomaye vA // 6 // 3 // 52 // kuruyugaMdharAdvA // 6 // 3 // 53 // sAlvAdgoyavAgvapattau // 6 // 3 // 54 // kacchAdenUnRsthe // 6 // 3 // 55 // kopAntyAcAN // 63 // 56 // gtottrpdaadiiyH // 63 // 57 // kaTapUrvAtprAcaH // 63 // 58 // kakhopAntyakanthApaladanagaragrAmahradottarapadAdoH // 6 // 3 // 59 // parvatAt // 6 // 3 // 60 // anare vA // 6 // 3 // 61 // parNakRkaNAd bhAradvAjAt // 6 // 3 // 62 // ghaadibhyH||6||3||63|| pRthivImadhyAnmadhyamazcAsya // 6 // 3 // 64 // nivAsAcaraNe'N // 6 // 3 // 65 // veNukAdibhya IyaN // 63 // 66 // vA yuSmadasmado'JInI yuSmAkAsmAkaM cAsyaikatve tu tavakamamakam // 6 // 367 // dvIpAdanusamudraM NyaH // 6ArA68 // ardhAdyaH // 6 // 3 // 69 // sapUrvAdikaN // 6370 // dikpUrvAttau // 6 // 371 // grAmarASTrAMzAdaNikaNau // 6 // 3 // 72 // parAvarAdhamottamAderyaH Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimapaJcapAThI. 933 // 6 // 3 // 73 // amo'ntaavodhsH||6|3|74|| pazcAdAdyantAgrAdimaH // 6375 // madhyAnmaH // 6376 // madhya utkarSApakarSayoraH // 6377 // adhyAtmAdibhya ikaN // 6378 // samAnapUrvalokottarapadAt // 6 / 3 / 79 // varSAkAlebhyaH // 6 // 3 / 80 // zaradaH zrAddha karmaNi // 6 // 3 // 8 // na vA rogAtape // 63 // 82 // nizApradoSAt // 6 // 3 // 83 // zvasastAdiH // 6384 // ciraparutparArestnaH // 6385 // puro naH // 63286 // pUrvAlAparAhmAttana // 6387 // sAyaMciraMprAjJeprage'vyayAt // 6388 // bhartusaMdhyAderaNa // 63389 // saMvatsarAt phalaparvaNoH // 6 // 3 // 20 // hemantAdvA taluk ca // 6 // 3 // 91 // prAvRSa ennyH||6||3||92|| sthAmAjinAntAllup // 6 // 3 // 93 // tatra kRtalabdhakrItasaMbhUte // 6 // 3 // 94 // kuzale // 6395 // patho'kaH // 6396 // ko'zmAdeH // 6 // 3 // 27 // jAte // 63 / 98 // prAvRSa ikaH // 6 // 399 // nAmni zarado'kaJ // 63 / 100 // sindhvapakarAtkANau // 6 / 3 / 101 // pUrvAhAparAlArdAmUlapradoSAdakaH // 6 // 3 // 102 // pathaH pantha ca // 63 / 103 // azca vAmAvAsyAyAH // 6 / 3 / 104 // zraviSThASADhAdIyaNa ca // 63 // 105 // phalgunyASTaH // 6 // 3 / 106 // bahulAnurAdhApuSyArthapunarvasuhastavizAkhAsvAtelRp // 6 // 3 / 107 // citrArevatIrohiNyAH striyAm // 63 / 108 // bahulamanyebhyaH // 6 // 3 // 109 // sthAnAntagozAlakharazAlAt // 63 / 110 // vatsazAlAdvA // 63 // 111 // sodaryasamAnodayau~ // 6 // 3 // 112 // kAlAd deya RNe // 6 // 3 / 113 // klaapyshvtthyvbusomaavyaasaissmso'kH||63||11|| grISmAvarasamAdakaJ // 63 / 115 // saMvatsarAgrahAyaNyA ikaN ca // 63 / 116 // sAdhupuSpyatpacyamAne // 6 // 3 // 117 // upte // 6 // 3 // 118 / AzvayujyA akam // 6 / 3 / 119 / / grISmavasantAdvA // 3 // 120 // vyAharati mRge // 3 // 121 // jayini ca // 3 // 122 // bhave // 6 // 3 // 123 // digaadidehaashaadyH||63|124|| naamnyudkaat||63|125|| madhyAdinaNNeyAmo'ntazca // 6 // 3 // 126 // jihvaamuulaaguleshcyH||6||3||127|| vargAntAt // 63 / 128 // Inayau cAzabde // 63 // 129 // dRtikukSikalazivastyahereyaN // 63 // 130 // Asteyam // 6 // 3 // 131 // grIvAto'N ca // 6 // 3 // 132 // caturmAsAnnAmni // 63 / 133 // yajJe JyaH // 6 / 3 / 134 // gaMbhIrapaJcajanabahiMdevAt // 63 / 135 // parimukhAderavyayIbhAvAta // 6 // 3 // 136 // antaHpUrvAdikaN // 6 // 3 // 137 // paryanoAmAt // 6 // 3 // 138 // upAjAnunIvikarNAtprAyeNa // 6 // 3 // 139 // rUDhAvantaHpurAdikaH // 6 // 3 // 140 // karNalalATAkal // 6 // 3 // 141 // tasya vyAkhyAne ca granthAt // 633142 // prAyo bahusvarAdikaN // 6 // 3143 // RgRdvisvarayAgebhyaH // 6 // 3 // 144 // RSeradhyAye // 633145 // puroDAzapauroDAzAdikekaTau // 6 / 3 / 146 // chandaso yaH // 6 // 3 // 147 // zikSAdezcANa // 63 // 148 // tata Agate // 6 // 3 // 149 // vidyAyonisaMbandhAdakaJ // 6 // 3 // 150 // pituryo vA // 6 // 3 // 151 // Rta ikaN // 6 // 3 // 152 // AyasthAnAt // 6 / 3 / 153 // zuNDikAderaN // 6 // 3 // 154 // gotrAdaGkavat // 6 // 3 // 155 // nRhetubhyo rUpyamayaTau vA // 6 // 3 // 156 // prabhavati // 6 // 3 // 157 // vaidduuryH||6||3||158|| tyadAdermayaT // 6 / 3 / 159 // tasyedam // 6 // 3 // 160 // halasorAdikaN // 6 // 3 // 161 // samidha AdhAne TenyaNa // 6 // 3 // 162 // vivAhe dvaMdvAdakal // 6 // 3 // 163 // adevAsurAdibhyo vaire // 6 // 3 // 164 // Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI naTAnnRtte vyaH / / 6 / 3 / 165 // chandogaukthikayAjJikaba cAcca dharmAmnAyasaMdhe // 63 // 166 // AtharvaNikAdaNikaluk ca // 6 // 3 // 167 // caraNAdakaJ // 6 // 3 // 168 // gotrAdadaNDamANavaziSye // 63 / 169 // raivatikAderIyaH // 63 / 170 // kaupiJjalahAstipadAdaN // 6 // 3 // 171 // saMghaghoSAGkalakSaNe'bhyaniJaH // 63 // 172 // zAkalAdakaJ ca // 3 // 173 // gRhe'gnIdho raNa dhazca // 6 // 3 // 174 // rathAtsAdezca vodraGge // 6 // 3 // 175 // yaH // 63 / 176 // patrapUrvAda // 633177 // vAhanAt // 63 / 178 // vAhyapathyupakaraNe // 6 // 3 // 279 // vahesturizcAdiH // 6 // 3 // 180 // tena prokte // 6 // 3 // 181 // maudAdibhyaH // 63 / 182 // kaThAdibhyo vede lup // 6 // 3 // 183 // tittirivaratantukhaNDikokhAdIyaNa // 6 / 3 / 184 // chagalino Neyin // 6 // 3 // 185 // zaunakAdibhyo Nin // 6 // 3 // 186 // purANe kalpe // 6 // 3 // 187 // kAzyapakauzikAdvedavacca // 62 / 188 // zilAlipArAzaryAnnaTabhikSusUtre // 6 // 3 // 989 // kRzAzvakarmandAdin // 3 // 190 // upajJAte // 63 / 191 // kRte // 6 // 3 // 192 // nAmni makSikAdibhyaH // 6 // 3 // 193 // kulAlAderakaJ // 63 / 194 // sarvacarmaNa Inenau // 63 // 195 // uraso yANau // 6 // 3 // 196 // chandasyaH // 6 // 3 // 197 // amo'dhikRtya granthe // 6 // 3 // 198 // jyotiSam // 631199 // zizukrandAdibhya IyaH // 6 // 3 // 200 // dvandvAtprAyaH // 63201 // abhiniSkrAmati dvAre // 63202 // gacchati pathidUte // 63 / 203 // bhajati // 630204 // mahArAjAdikaN // 6 // 3 / 205 // acittAdadezakAlAt // 63 / 206 // vAsudevArjunAdakaH // 63 // 207 // gotrakSatriyebhyo'kaJ prAyaH // 63208 // sarUpAt driH sarva rASTravat // 6 // 3 / 209 // Tastulyadizi // 63210 // tasiH // 63211 // yazcorasaH // 63212 // sernivAsAdasya // 63213 // AbhijanAt // 63 / 214 // zaNDikAderyaH // 63 // 215 // sindhvAderaJ // 6 / 3 / 216 // salAturAdIyaN // 63 / 217 // tUdIvarmatyA eyaN // 6 // 3 / 218 // girerIyo'strAjIve // 63 / 219 // // iti SaSThAdhyAyasya tRtIyaH pAdaH // ikaN // 41 // tena jitajayaddIvyatkhanatsu // 64aa2 // saMskRte // 64 // 3 // kulatthakopAntyAdaN // 6 // 44 // saMsRSTe // 45 // lavaNAdaH // 66 // cUrNamudgAbhyAminaNau // 47 // vyaJjanebhya upasikte // 6 // 48 // tarati // 6 // 49 // naudvisvarAdikaH // 64 / 10 / / carati // 6411 // pAderikaT // 6 // 4 // 12 // padikaH // 64 / 13 / / zvagaNAdvA // 64 / 14 // vetanAderjIvati // 4 // 15 // vyastAcca krayavikrayAdikaH // 6416 // vasnAt // 64 / 17 // AyudhAdIyazca // 64 / 18 // vAtAdInaJ // 6 // 19 // nirvRtte'kSayUtAdeH // 6 // 4 // 20 // bhAvAdimaH // 64aa21 // yAcitApamityAtkaN / // 64aa22 // haratyutsaGgAdeH // 64aa23 // bhastrAderikad // 64 / 24 // vivadhavIvadhAdvA // 6 // 4 // 25 // kuTilikAyA aN // 4 // 26 // ojaHsahombhaso vartate // 6427 // taM pratyanoromepakUlAt // 6 // 28 // parermukhapArdhAt // 64 / 29 // rakSaduJchatoH // 6 // 30 // pakSimatsyamRgArthAda ghnati // 6 // 31 // paripanthAt tiSThati ca // 6 // 32 // Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapATha;] haimapaJcapAThI. paripathAt // 6 // 33 // avRddheguhAti gaye // 634 // kusIdAdikaT // 6 // 35 // dazaikAdazAdikazca // 6 / 4 / 36 // arthapadapadottarapadalalAmapratikaNThAt // 6 // 37 // paradArAdibhyo gacchati // 64 / 38 // pratipathAdikazca // 64 // 39 // mAthottarapadapadavyAkrandAd dhAvati // 64|40 // pazcAtyanupadAt // 44 // susmAtAdibhyaH pRcchati // 6442 // prabhUtAdibhyo bruvati // 6 // 4 // 43 // mAzabda ityaadibhyH||6444|| zAbdikadArdarikalAlATikakaukkuTikam // 4 // 45 // smuuhaarthaatsmvete||64||46|| parSado NyaH // 4 // 47 // senAyA vA // 6448 // dharmAdharmAccarati // 6449 / SaSThayA dhayeM // 4 // 50 // RnnarAderaN // 64 / 51 // vibhAjayitRvizasiturNIluk ca // 6 // 4 // 52 // avakraye // 6 // 53 // tadasya paNyam // 64 / 54 // kizarAderikaT // 64 / 55 / / zalAluno vA // 6 // 4 // 56 // zilpam // 64 / 57 // maDDukajharjharAdvANa // 6 / 4 / 58 // zIlam // 6459 // asthAcchatrAderaJ // 64 / 60 // tUSNIkaH // 64 / 61 // praharaNam // 6462 // parazvadhAdvANa // 64/63 // zaktiyaSTeSTIkaN // 64 / 64 // veSTyAdibhyaH // 6 // 4 // 65 // nAstikAstikadaiSTikam // 6 // 66 // vRtto'papATho'nuyoge // 6467 // bahusvarapUrvAdikaH // 64/68 // bhakSyaM hitamasmai // 64/69 // niyuktaM dIyate // 6 / 4 / 70 // zrANAmAMsaudanAdiko vaa||6471|| bhaktaudanAdvA nniktt||6472|| navayajJAdayo'smin vartante // 6473 // tatra niyukte // 6474 // agArAntAdikaH // 64 / 75 // adezakAlAda dhyAyini // 6476 // nikaTAdiSu vasati // 6477 // stiirthyH||6478||prstaarsNsthaantdntktthinaantebhyo vyavaharati // 479 // saMkhyAdezvArhadalucaH // 64/80 // godAnAdInAM brahmacarye // 6481 // candrAyaNaM ca carati // 6482 // devavratAdIna Din // 6 / 4 / 83 // ukazcASTAcatvAriMzataM varSANAm // 6484 // cAturmAsyaM tau yaluk ca // 6485 // krozayojanapUrvAcchatAdyojanAccAbhigamAhe // 6486 // tadyAtyebhyaH // 6 / 4 / 87 // patha ikaT // 64 / 88 // nityaM NaH panthazca // 6489 // zaGktta rakAntArAjavAristhalajaGgalAdestenAhRte ca // 6490 // sthalAdermadhukamarice'N // 6 / 4 / 91 // turAyaNapArAyaNa yajamAnAdhIyAne // 64aa92 // saMzayaM prApte jJeye // 6493 // tasmai yogAdeH zakte // 6494 // yogakarmabhyAM yoko // 64 / 95 // yajJAnAM dakSiNAyAm // 6496 // teSu deye // 6497 // kAle kArye ca bhavavat // 6498 // vyuSTAdiSvaN // 6499 // yathAkathAcAN NaH // 64 / 100 // tena hastAdyaH // 64 / 101 // zobhamAne // 64 / 102 // karmaveSAdyaH // 64 / 103 // kAlAtparijayyalabhyakAryasukare // 6104 // nivRtte // 64105 // taM bhAvibhUte // 64106 // tasmai bhRtAdhISTe ca // 64 / 107 // SaNmAsAdavayasi Nyekau // 64 / 108 // samAyA InaH // 64 / 109 // rAjyahaHsaMvatsarAca dvigorvA // 64 / 110 // varSAdazca vA // 64 / 111 // prANini bhUte // 6 / 4 / 112 // mAsAdvayasi yaH // 64 / 113 // InaJca // 64 / 114 // SaNmAsAdyayaNikaNa // 6 / 4 / 115 // so'sya brahmacaryatadvatoH // 6 / 4 / 116 // prayojanam // 6 / 4 / 117 // ekAgArAccaure // 64 / 118 // cUDAdibhyo'N // 64 / 119 // vizAkhASADhAnmanthadaNDe // 64 / 120 // utthApanAderIyaH // 64 / 121 // viziruhipadipUrisamApera Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 936 haimavapAThI. [ aSTAdhyAyI mAtsapUrvapadAt // 64122 // svargasvastivAcanAdibhyo yalupau // 64 / 123 // samayAt prAptaH // 64 / 124 // RtvAdibhyo'Na // 64125 // kAlAdyaH // 64 / 126 // dIrghaH // 64127 // AkAlikamikazcAdyante // 64 / 128 // triMzadvizaterDako'saM. jJAyAmArhadatheM // 6 / 4 / 129 // saMkhyADatezcAzattiSTeH kaH // 64 / 130 // zatAt kevalAdatasmin yekau // 64131 // vAtorikaH // 64132 // kArSApaNAdikaT pratizcAsya vA // 64 / 133 // arthAt palakaMsakarSAt // 64134 // kaMsArdhAt // 64 / 135 // sahasrazatamAnAdaNa // 64136 // zUrpAdvAJ // 64137 // vasanAt // 64 / 138 // viMzatikAt // 6 / 4 / 139 // dvigorInaH // 6 / 4 / 140 // anAmnyadviH plup // 633141 // navA'NaH // 64142 // suvarNakArSApaNAt // 64143 // dvitribahorniSkabistAt // 6944 // zatAdhaH // 64145 // zANAt // 64 / 146 // dvitryAderyAN vA // 64 / 147 // paNapAdamASAdyaH // 64948 // khArIkAkaNIbhyaH kac // 64149 // mUlyaiH krIte // 64150 // tasya vApe // 64151 // vAtapittazleSmasaMnipAtAcchamamakopane // 64 // 52 // hetau saMyogotpAte // 64153 // putrAdheyau // 64154 // dvisvarabrahmavarcasAdyo'saMkhyAparimANAzvAdeH // 64155 // pRthivIsarvabhUmerIzajJAtayozcAJ // 6 // 156 // lokasarvalokAja jJAte // 64 / 157 // tadatrAsmai vA vRddhayAyalAbhopadAzalkaM deyam // 64158 // puraNA dikaH // 4159 // bhAgAdhekau // 64160 // taM pacati droNAdvAja // 11 // saMbhavadavaharatozca // 64 / 162 // pAtrAcitADhakAdIno vA // 64163 // dvigorInekaTau vA // 64 / 164 // kulijAdvA lup ca // 64165 // vaMzAderbhArAddharadvahadAvahatsu // 64 / 166 // dravyavasnAt kekam // 6 / 4 / 167 // so'sya bhRtivasnAMzam // 64 / 168 // mAnam // 64 / 169 // jIvitasya san // 6 / 4 / 170 // saMkhyAyAH saMghasUtrapAThe // 6 / 4 / 171 // nAmni // 64|172 // viMzatyAdayaH // 64 / 173 // *zacAtvAriMzam // 64 / 174 // paJcadazadvarge vA // 6 / 4 / 175 // stome DaT // 6 / 4 / 176 // tamarhati // 6177 // daNDAderyaH // 64 / 178 // yajJAdiyaH // 64 / 179 // pAtrAttau // 64 / 180 // dakSiNAkaDaGgarasthAlIbilAdIyayau // 64 / 181 // chedAdernityam // 64182 // virAgAdviraGgazca // 64 / 183 // zIrSacchedAdyo vA // 6 / 4 / 184 // zAlInakaupInAvijInam // 64 / 185 // // iti SaSTho'dhyAyaH // yaH // 7 // 11 // vahati rathayugaprAsaGgAt // 7 // 1 // 2 // dhuro yaiyaNa // 7113 // vAmAdyAderInaH // 7 // 1 // 4 // azcaikAdeH // 7 // 1 // 5 // halasIrAdikaN // 7 // 1 // 6 // zakaTA. daN // 7 // 17 // vidhyatyananyena // 7118 // dhanagaNAllabdhari // 7 // 19 // No'nnAt // 71 / 10 // hRdyapadyatulyamUlyavazyapathyavayasyadhenuSyAgArhapatyajanyadharmyam // 7 // 11 // nauviSeNa tAryavadhye // 7 // 1 // 12 // nyAyArthAdanapete // 7 // 1 // 13 // matamadasya karaNe // 7 // 1 // 14 // tatra sAdhau // 7 // 1 // 15 // pathyatithivasatisvapatereyaNa // 7 // 1 // 16 // bhaktANNaH // 71 // 17 // parSado NyaNau // 71218 // sarvajanANNyenau // 7 // 19 // pratijanAderInaJ // 71 // 20 // kathAderikaN // 7 // 1 // 21 // devatAntAttadarthe // 7 // 1 // 22 // pAdyArye Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimAJcapAlI. // 7 // 23 // Nyo'titheH // 7 // 24 // sAdezcAtadaH // 7 // 1 // 25 // halasya karSe // 7 // 1 // 26 // sItayA saMgate // 7 // 27 // IyaH // 7 // 28 // havirannabhedApUpAdeyo vA // 71 // 29 // uvarNayugAdeyaH // 79 // 30 // nAmena cAdehAMzAt // 7 // 31 // n codhasaH // 71 // 32 // zuno vazcodUt // 71 / 33 // kambalAnnAmni // 7 // 1 // 34 // tasmai hite // 72 // 35 // na rAjAcAryabrAhmaNavRSNaH // 7 // 1 // 36 // praannynggrthkhltilyvvRssbrhmmaassaadyH||1||37|| avyajAt thyap // 7 // 1 // 38 // carakamANavAdInaJ // 7 // 1 // 39 // bhogottarapadAbhyAmInaH // 7 // 1 // 40 // pazcasarvavizvAjanAtkarmadhAraye // 7 // 1 // 41 // mahatsarvAdikaN // 71 // 42 // sarvANNo vA // 7 // 1 // 43 // pariNAmini vRdurthe // 7 // 1 // 44 // carmaNyaJ // 7 // 1 // 45 // RSabhopAnahALyaH // 11 // 46 // dirjalereyaNa // 21 // 37 // parikhAsya syAt // 7 // 1 // 48 // atra ca // 7 // 1 // 49 // tad // 1150 // tasyAI kriyAyAM vat // 7 // 1 // 51 // syAderive // 7 // 52 // tatra // 7 // 1 // 53 // tasya // 7 // 1 // 54 // bhAve tvatam // 7 // 1 // 55 // prAktvAdagaDulAdeH // 7 // 1 // 56 // nnyttpurussaadbudhaadeH|| 7 // 1 // 57 // pRthvAderiman vA // 7 // 1 // 58 // varNadRDhAdibhyaSTyaN ca vA // 7 / 1 / 59 // patirAjAntaguNAGgarAjAdibhyaH karmaNi ca // 71160 // arhatasto nt ca // 7 // 1 // 61 // sahAyAdvA // 1 // 62 // sakhivaNigdUtAdyaH // 71163 // stenAnnaluk ca // 7 / 164 // kapijJAtereyaNa // 7 // 1 // 65 // prANijAtivayo'rthAdaJ // 41 // 66 // yuvAderaNa // 71167 // hAyanAntAt // 771168 // yvRvarNAllaghvAdeH // 1169 // puruSahRdayAdasamAse // 7 / 170 // zrotriyAdyaluk ca // 7 // 171 // yopAntyAdgurUpottamAdasuprakhyAdakaJ // 7 // 72 // caurAdeH // 7 / 1 / 73 // dvandvAllit // 71 / 74 // gotracaraNAcchlAghAtyAkAraprAptyavagame // 7 / 1 / 75 // hotrAbhya IyaH // 7176 // brahmaNastvaH // 7 // 1 // 77 // zAkaTazAkinI kSetre // 7 // 178 // dhAnyebhya InaJ // 71 / 79 // vrIhizAlereyaNa // 7 / 1 / 80 // yavayavakaSaSTikAdyaH // 7 // 1 // 81 // vANumASAt // 71182 // vomAbhaGgAtilAt // 7 / 1 / 83 // alAbvAzca kaTo rajasi // 71 / 84 // ahnA gamye'zvAdInaH // 7 / 1 / 85 // kulAjalpe // 71 / 86 // pIlvAdeH kuNaH pAke // 7 // 1387 // karNAdermUle jAhaH // 7 // 1188 // pakSAttiH // 7 / 1 / 89 // himAdeluH sahe // 71 // 90 // balavAtAdUlaH // 7 // 191 // zItoSNatRprAdAlurasahe // 7 // 1292 // yathAmukhasaMmukhAdInastadRzyate'smin // 71193 // sarvAdeH pathyaGgakarmapatrapAtrazarAvaM vyApnoti // 7 / 1 / 94 // Aprapadam // 71195 // anupadaM baddhA // 71196 // ayAnayaM neyaH // 7 / 1197 // sarvAnnamatti // 71 / 98 // parovarINaparaMparINaputrapautrINam // 71 / 99 // yathAkAmAnukAmAtyantaM gAmini // 71 / 100 // pArAvAraM vyastavyatyastaM ca // 71 / 101 // anugvalam // 71 / 102 // adhvAnaM yenau // 7 / 1 / 103 // abhyamitramIyazca // 71 / 104 // samAMsamInAdyazvInAdyaprAtInAgavInasAptapadInam // 71 / 105 // aSaDakSAzitaMgvalaMkarmAlaMpuruSAdInaH // 7 // 1 // 106 // adiniyAM vAcaH // 1 / 107 // tasya tulye kaH saMjJApratikRtyoH // 71 / 108 // na nRpUjArthadhvajacitre // 71 / 109 // apaNye jIvane // 7 // 110 // devapathAdibhyaH // 7 // 111 // vastereyaJ // 7 / 1 / 112 // zilAyA eyacca // 7 // 1.113 // zAkhAdeyaH // 7 // 1 // 114 // drobhavye // 7 // 1 // 115 // kuzA 118 Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 938 haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI grAdIyaH // 71 / 116 // kAkatAlIyAdayaH // 71 / 117 // zarkarAderaN // 71 // 118 // aH sapatnyAH // 7 / 1 / 119 // ekazAlAyA ikaH // 7 / 1 / 120 // goNyAdezcekaN // 71 / 121 // karkalohitAt TIkaNa ca // 7 // 1 // 122 // vervistRte zAlazaGkaTau // 7 // 1 // 123 // kaTaH // 7 / 1 / 124 // saMpronneH saMkIrNaprakAzAdhikasamIpe // 71 / 125 // avAtkuTArazcAvanate // 71 / 126 // nAsAnatitadvatoSTITanATabhraTam // 71 / 127 // nerinapiTakAzcikcicikazcAsya // 7 / 1 / 128 // biDabirIsau nIrandhre ca // 7 / 1 / 129 // klinnAlazcakSuSi cil pil cul cAsya // 7 / 1 / 130 // upatyakAdhityake // 71 / 131 // aveH saMghAtavistAre kaTapaTam // 7 // 1 // 132 // pazubhyaH sthAne goSThaH // 7 / 1 / 133 // dvitve goyugaH // 7 // 1134 // SaTtve SaDgavaH // 7 // 1 // 135 // tilAdibhyaH snehe tailaH // 7 // 1 // 136 // tatra ghaTate karmaNaSThaH // 711137 // tadasya saMjAtaM tArakAdibhya itaH // 7 / 1 / 138 // garbhAdaprANini // 7 / 1 / 139 // pramANAnmAtraT // 7 / 1 / 140 // hastipuruSAdvANa // 7 / 1 / 141 // vordhvaM dadhnaT dvayasaT // 71 / 142 // mAnAdasaMzaye lup // 71 / 143 // dvigoH saMzaye ca // 7 / 1 / 144 // mAtraT // 7 / 1 / 145 // zanzadvizateH // 71 / 146 // Din // 7 / 1 / 147 // idaMkimo'turiya kiya cAsya // 71 / 148 // yattadetado DAvAdiH // 71 / 149 // yattatkimaH saMkhyAyA DatirvA // 7 / 1 / 150 // avayavAttayaT // 71 / 151 // dvitribhyAM mayaD vA // 7 / 1 / 152 // dyAderguNAnmUlyakreye mayaT // 7 // 11153 // adhikaM tatsaMkhyamasmin zatasahasre zatizaddazAntAyA DaH // 71 / 154 // saMkhyApUraNe DaT // 71 / 155 // viMzatyAdervA tamaT // 7 / 1 / 156 // zatAdimAsArdhamAsasaMvatsarAt // 71 / 157 // SaSTayAderasaMkhyAdeH // 7 / 1 / 158 // no maT // 7 / 1 / 159 // pittithaT bahugaNapUgasaMghAt // 7 // 1160 // atorithaT // 71 / 161 // SaTkatikatipayAtthaT // 71 / 162 // cturH||71|163|| yeyau caluk ca // 71 / 164 // dvestIyaH // 71 / 165 // trestR ca // 71 / 166 // pUrvamanena sAde'cen // 71 / 167 // iSTAdeH // 71 / 168 // zrAddhamadya bhuktamikenau // 71 / 169 // anupadyanveSTA // 71 / 170 // dANDAjinikAyaHlikapArzvakam // 71 / 171 // kSetreDanyasminnAzya iyaH // 71 / 172 // chando'dhIte zrotrazca vA // 71 / 173 // indriyam // 7 // 17 // tena vitte caJcucaNau // 7 // 175 // pUraNAda granthasya grAhakeko laka cAsya // 72 // 176 // grahaNAdvA // 7 / 1177 // sasyAda guNAtparijAte // 71 / 178 // dhanahiraNye kAme // 71 / 179 // svAGgeSu sakte // 7 / 1 / 180 // udare tvikaNADne // 7 // 1 // 181 // aMzaM hAriNi // 7 / 1 / 182 // tantrAdaciroddhRte // 7 // 1 // 183 // brAhmaNAnnAmni // 71 / 184 // upNAt // 1 / 185 // zItAJca kAriNi // 71 / 186 // adherArUDhe // 71 / 187 // anoH kamitari // 71 / 188 // amerIzca vA // 7 / 1 / 189 // so'sya mukhyaH // 7 // 1 // 190 // zRGkhalakaH karame // 71 / 191 // udutsorunmanasi // 71 / 192 // kAlahetuphalAdroge // 71 / 193 // prAyo'nnamasminnAmni // 71 / 194 // kulmASAdaN // 71 / 195 // vaTakAdin // 71 / 196 // sAkSAdraSTA // 71 / 197 // // iti saptamAdhyAyasya prathamaH pAdaH // tadasyAstyasminniti matuH // 7 // 2 // 1 // A yAt // 7 // 2 // 2 // nAvAderikaH // 72 // 3 // Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH ] haimapaJcapAThI. 939 zikhAdibhya in // 7 // 24 // vrIhyAdibhyastau // 72 // 5 // ato'nekasvarAt // 7 // 26 // aziraso'zorSazca // 7 // 27 // arthArthAntAd bhAvAt // 7 / 2 / 8 // vrIhyarthatundAderilazca // 72 / 9 // svAGgAdvivRddhAtte // 7 / 2 / 10 // vRndAdArakaH // 72 // 11 // zRGgAt // 72 // 12 // phalabaccinaH // 72 // 13 // malAdImasazca // 7 / 2 / 14 // marutparvaNastaH // 72 / 15 // valivaTituNDerbhaH // 7 // 2 // 16 // UrNAhaMzubhamo yus // 7 / 2 / 17 // kaMzaMbhyAM yustiyastutavabham // 7 / 2 / 18 // balavAtadantalalATAdUlaH // 7 / 2 / 19 // prANyaGgAdAto laH // 7 // 2 // 20 // sidhmAdikSudrajanturugbhyaH // 72 // 21 // prajJAparNodakaphenAllelau // 72 / 22 // kAlAjaTAghATAtkSepe // 72 / 23 // vAca AlATau // 72 // 24 // gmin // 72 // 25 // madhvAdibhyo raH // 72 // 26 // kRSyAdibhyo valac // 7 / 2 / 27 // lomapicchAdeH zelam // 72 // 28 // no'GgAdeH // 7 / 2 / 29 // zAkIpalAlIdavA hrasvazca // 7 // 2 // 30 // viSvaco viSuzca // 2 // 31 // lakSmyA anaH // 7 // 2 // 32 // prajJAzraddhArcAvRttarNaH // 12 // 33 // jyotsnAdibhyo'N // 72 // 34 // sikatAzarkarAt // 2 // 35 // ilazca deze // 72 // 36 // dhaMdrormaH // 7 / 2 / 37 // kANDANDabhANDAdIraH // 7 // 2 // 38 // kacchvA duraH // 7 // 2 // 39 // dantAdunnatAt // 7 // 2 // 40 // medhArathAnnaveraH // 7 // 2 // 41 // kRpAhRdayAdAluH // 72 // 42 // kezAdvaH // 7 // 2 // 43 // maNyAdibhyaH // 7 // 2 // 44 // hInAt svAhAdaH // 72 / 45 // abhrAdibhyaH // 72 // 46 // astapomAyAmedhAsrajo vin // 7247 // AmayAdIrghazca // 72 // 48 // svAnminnoze // 72 // 49 // goH // 72 // 50 // UrjA vinvalAvas cAntaH // 7 // 2 // 51 // tamisrArNavajyotsnAH // 7 // 2 // 52 // guNAdibhyo yaH // 7 // 2 // 53 // rUpAtprazastAhatAt // 7 / 2 / 54 // pUrNamAso'N // 7 / 2 / 55 // gopUrvAdata ikaN // 72 / 56 // niSkAdeH zatasahasrAt // 72 / 57 // ekAdeH karmadhArayAt // 72 / 58 // sarvAderin // 72 / 59 // prANisthAdasvAGgAd dvandvarunindyAt // 1260 // vAtAtIsArapizAcAt kazcAntaH // 72 / 61 // pUraNAdvayasi // 7 // 2 // 62 // sukhAdeH // 7 / 2 / 63 // mAlAyAH kSepe // 72 / 64 // dharmazIlavarNAntAt // 72 / 65 // bAhUrbAderbalAt // 7 // 2 // 66 // manmAbjAde mni // 7 // 2 // 6 // hastadantapharAjjAtau // 12 / 68 // varNAd brahmacAriNi // 1269 // puSkarAderdeze // 72 / 70 // suuktsaamnoriiyH||72|71|| lubvAdhyAyAnuvAke // 7272 // vimuktAderaNa // 72 / 73 // ghoSadAderikaH // 72 / 74 // prakAre jaatiiyr||2|75|| ko'nnvaadeH||7|2|76|| jIrNagomUtrAvadAtasurAyavakRSNAcchAlyAcchAdanasurAhivrIhitile // 72 / 77 // bhUtapUvaipcaraTa // 72 / 78 goSThAdInana // 72 // 79 // SaSThayA rUpyapcara // 72 / 80 // vyAzraye tasuH // 72 // 81 // rogAtpratIkAre // 72 / 82 // paryabheH savebhiye // 72 / 83 // AdyAdibhyaH // 72 / 84 // kSepAtigrahAvyatheSvakartustRtIyAyAH // 7 // 2 / 85 // pApahoyamAnena // 72 // 86 // pratinA paJcamyAH // 12 // 87 // ahoyaruhopAdAne // 7 // 2 // 88 // kimayAdisarvAdyavaipulyabahoH pittas // 72 // 89 // ito'taH kutaH // 12 / 90 // bhavatvAyuSmadorghAyurdevAnApriyaikArthAt // 72 / 91 // trap ca // 72 / 92 // kakutrAtreha 7 / 2 / 93 // saptamyAH // 72 / 94 // kiMya tatsarvaikAnyAtkAle dA // 2 / 95 // sadA'dhunedAnIMtadAnImetarhi // 7 // 2 / 96 // sadyo'dyaparedyavyahni // 7 / 2 / 97 // pUrvAparAdharottarAnyAnyataretarAdedyus // 7 / 2 / 98 // Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 940 haimapaJcapAThI. [aSTAdhyAyo / ubhayAd dhus ca // 7 / 2 / 99 // aiSamaH parutparAri varSe // 7 // 2 // 100 // anadyatane rhiH // 72 / 101 // prakAre thA // 72 / 102 // kathamittham // 72 / 103 // saMkhyAyA dhA // 72 / 104 // vicAle ca // 7 // 2 // 105 // vaikAd dhyamaJ // 7 / 2 / 106 // dviSerdhamatredhau vA // 7 / 2 / 107 // tadvati dhaN // 72 / 108 // vAre kRtvas // 7 / 2 / 109 // dvitricaturaH suc // 7 / 2 / 110 // ekAtsakRccAsya // 72 / 111 // bahordhAsanne // 72 / 112 // dikzabdAdigdezakAleSu prathamApaJcamIsaptamyAH // 12 // 113 // UrdhvAdririSThAtAvupazcAsya // 7 / 2 / 114 // pUrvAvarAdharebhyo'sastAtau puravadhazcaiSAm // 72 / 115 // parAvarAt stAt // 7 / 2 / 116 // dakSiNottarAccAtas // 72 / 117 // adharAparAccAt // 72 / 118 // vA dakSiNAtprathamAsaptamyA AH // 71 // 119 // AhI dUre // 12 / 120 // vottarAt // 72 // 121 // adUre enaH // 72 / 122 // lubaJceH // 72 / 123 // pazco'parasya dikpUrvasya cAti // 7 // 2 // 124 // vottarapade'rdhe // 7 / 2 / 125 // kRbhvastibhyAM karmakartRbhyAM prAgatattattve cviH // 72 / 126 // armanazcakSuzcetorahorajasAM luk cvau // 12127 // isusorbahulam // 72 / 128 // vyaJjanasyAnta IH // 72 / 129 // vyAptau ssAt // 72 / 130 // jAteH saMpadA ca // 72 / 131 // tatrAdhIne // 72 / 132 // deye trA ca // 72 / 133 // saptamIdvi tIyAddevAdibhyaH // 7 / 2 / 134 // tIyazaMbabIjAt kRgA kRSau DAc // 72 / 135 // saMkhyAderguNAt // 7 / 2 / 136 // samayAdyApanAyAm // 72 / 137 // sapatraniSpatrAdativyathane // 72 / 138 // niSkulAnniSkoSaNe // 72 / 139 // priyasukhAdAnukUlye // 72 / 140 // duHkhAt prAtikUlye // 71 // 141 // zUlAt pAke // 7 // 2 // 142 // satyAdazapathe // 12143 // madrabhadrAdvapane // 72 / 144 // avyaktAnukaraNAdanekasvarAt kRbhvastinAnitau dvizca // 72 / 145 // itAvato luk // 72146 // na dvitve // 7 / 2 / 147 // to vA // 72 // 148 // DAcyAdau // 72149 // bahvalpArthAt kArakAdiSTAniSTe pzas // 7 / 2 / 150 // saMkhyaikArthAda vIpsAyAM zas // 72 / 151 // saMkhyAdeH pAdAdibhyo dAnadaNDe cAkalluk ca // 72 / 152 // tIyATTIkaNa na vidyA cet // 72153 // niSphale tilAt piJjapejau // 72 // 154 // prAyo'toyasaTamAtra // 72155 // vaNavyAta svarUpe kAraH // 72 // 156 // rAdephaH // 7 // 2 // 157 // nAmarUpabhAgadheyAddheyaH // 2 // 158 // mAdibhyo yaH // 7 / 2 / 159 // navAdInatanatnaM ca nU cAsya // 22160 // prAt purANe nazca // 2 / 161 // devAttal // 72 / 162 // hotrAbhya IyaH // 72 / 163 // bhaiSajAdibhyaSTayaNa // 72 / 164 // prajJAdibhyo'N // 72 / 165 // zrotrauSadhikRSNAccharIrabheSajamRge // 72 / 166 // karmaNaH saMdiSTe // 72 / 167 // vAca ikaN // 72 / 168 // vinayAdibhyaH // 712 / 169 // upAyAd hrasvazca // 72 / 170 // mRdastikaH // 72 / 171 // sasno prazaste // 12172 // // iti saptamAdhyAyasya dvitIyaH pAdaH // prakRte mayaT // 3 // 1 // asmin // 7 // 32 // tayoH samUhavaJca bahuSu // 7 // 33 // nindhe pAzap // 34 // prakRSTe tamap // 3 // 5 // dvayorvibhajye ca tarapa // 3 // 6 // kvacit (svArthe ) // 37 // kiMtyAcevyayAdasattve tayorantasyAm // 3 // 8 // guNAGgAdveSTheyasU // 739 // tyAdezca prazaste rUpap // 73 / 10 // atarmabAderISadasamApte Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapATha haimapaJcapAThI. kalpap dezyap dezIyar // 73 // 11 // nAmnaH prAgaM bahurvA // 73 // 12 // na tamavAdiH kapo'chinnAdibhyaH // 73 / 13 // anatyante // 7 // 314 // yAvAdibhyaH kaH // 73 // 15 // kumArIkoDaneyasoH // 73 // 16 // lohitAnmaNau // 7 // 3 // 17 // raktAnityavarNayoH // 73 // 18 // kAlAt // 73 / 19 // zItoSNAdRtau // 3 // 20 // lUnaviyAtAtpazau // 7 // 3 // 21 // snAtAdvedasamAptau // 7322 // tanuputrANubRhatIzUnyAt sUtrakRtrimanipuNAcchAdanarite // 7 // 3 // 23 // bhAge'STamAJ H // 73 / 24 // SaSThAt // 73 // 25 // mAne kazca // 73 / 26 // ekAdAkin cAsahAye // 3 / 27 // prAg nityAt kapa // 7 // 3 // 28 // tyAdisarvAdeH svareSvantyAtpUrvo'k // 7 / 3 / 29 // yuSmadasmado'sobhAdisyAdeH // 7 / 3 / 30 // avyayasya ko'd ca // 3 // 31 // tUSNIkAm // 3 // 32 // kutsitAlpAjJAte // 73 / 33 // anukampAtayuktanItyoH // 73 // 34 // ajAtenunAmno bahusvarAdiyekelaM vA // 7 // 3 // 35 // vopAderaDAkau // 7 // 3 // 36 // RvavarNAt svarAderAderluk prakRtyA ca // 73 // 37 // lukyuttarapadasya kapn // 7 // 3 // 38 // luk cAjinAntAt // 73 // 39 // SaDva kasvarapUrvapadasya svareM // 3 // 40 // dvitIyAtsvarAdUrdhvam // 73 // 41 // saMdhyakSarAttena // 73 // 42 // zevalAdyAdestRtIyAt // 73 // 43 // kvacitturyAt // 7 // 3 // 44 // pUrvapadasya vA // 73 // 45 // hrasve // 73 // 46 // kuTIzuNDAdraH // 73 // 47 // zamyA rurau // 73 // 48 // kutvA DupaH // 73 // 49 // kAsUgoNIbhyAM tara // 7 // 3 // 20 // vatsokSAzvarSabhAd dhrAse pit // 7 // 3 // 51 // vaikAd dvayornirdhArye DataraH // 73 // 52 // yattakimanyAt // 73 // 53 // bahUnAM prazne Datamazca vA // 7 // 3 // 54 // vaikAt // 73 // 55 // tAttamabAdezcAnatyante // 73 // 56 // na sAmivacane // 7357 // nityaM yajino'N // 7 / 3 / 58 // visAriNo matsye // 73 // 59 // pUgAdamukhyakAJ jyo driH // 73 // 60 // vAtAdastriyAm // 7 // 3 // 61 // zastrajIvisaMghAJ JyaT vA // 7 // 3 // 62 // vAhIkeSvabrAhmaNarAjanyebhyaH // 7 // 3 // 63 // vRkAT TeNyaN // 7 // 3 // 64 // yaudheyAderaJ // 73 // 65 // parvAderaNa // 73 // 66 // daamnyaaderiiyH||73|67|| zrumacchamIvacchikhAvacchAlAvadUrNAvadvidabhRdabhijito gotre'No yaJ // 73 // 68 // samAsAntaH // 73 // 69 // na kimaH kSepe // 73 / 70 // naJtatpuruSAt // 73 / 71 // pUjAsvataH prAk TAt // 7 // 3 // 72 // bahorDe // 73 / 73 // ic yuddhe // 73 / 74 // dvidaNDayAdiH // 7375 // RkpU:pathyapo't // 73 / 76 // dhuro'nakSasya // 7377 // saMkhyApaNDUidakRSNAdbhUmeH // 7 // 378 // upasargAdadhvanaH // 73 // 79 // samavAndhAttamasaH // 73 / 80 // taptAnvavAdrahasaH // 73 // 8 // pratyanvavAtsAmalomnaH // 73 / 82 // brahmahastirAjapalyAvarcasaH // 7 // 3 // 83 // praterurasaH sptmyaaH||73|84|| akSNo'prANyaGge // 7385 // saMkaTAbhyAm // 73 // 86 // pratiparo'no. ravyayIbhAvAt // 7 // 3 // 87 // anH||73|88|| npuNskaadvaa||73||89|| girinadIpaurNamAsyAgrahAyaNyapaJcamavAdvA // 73 // 20 // saMkhyAyA nadIgoMdAvarIbhyAm // 7 // 3 // 91 // zaradAdeH // 73 / 92 // jarAyA jaras ca // 7393 // sarajaMsopazunAMnugavam // 73/94 // jAtamahabRddhAdukSNaH karmadhArayAt // 7395 // zriyAH puMso dvandvAcca // 7396 // RksAmaya'juSadhenvanaduhavAGmanasAhorAtrarotridivabhaktadivA hardivoSThIvapadaSThovA-- Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 942 haimapaJcapAThI. [aSTAdhyAyI kSidhruvadAragavam // 7397 // cavargadaSahaH samAhAre // 7 / 3 / 98 // dvigorannaho'T // 7 // 3 / 99 // dvitrerAyuSaH // 73 / 100 // vAJjaleralukaH // 73 // 101 // khAryA vA // 7 // 3 // 102 // vArdhAcca // 73 / 103 // nAvaH // 7 // 3 // 104 // gostatpuruSAt // 73 // 105 // rAjansakheH // 73 / 106 // rASTrAkhyAd brahmaNaH // 73 / 107 // kumahadbhyAM vA // 73 / 108 // grAmakauTAttakSNaH // 73 / 109 // goSThAteH zunaH // 7 / 3 / 110 // prANina upamAnAt // 73 / 111 // aprANini // 73 / 112 // pUrvottaramRgAcca sakthanaH // 73 / 113 // uraso'gre // 73 // 114 // saro'no'zmAyaso jAtinAmnoH // 73 / 115 // ahnaH // 7 / 3 / 116 // saMkhyAtAdahnazca vA // 73 / 117 // sarvAzasaMkhyAvyayAt // 73 / 118 // saMkhyAtaikapuNyavarSAdIrghAJca rAtrarat // 7 / 3 / 119 // puruSAyuSadvistAvatristAvam // 7 / 2 / 120 // zvaso vasIyasaH // 73 / 121 // nisazca zreyasaH // 73 / 122 // naJavyayAt saMkhyAyA DaH // 7 // 3 // 123 // saMravyAvyayAdaguleH // 73 // 124 // bahuvroheH kASThe TaH // 7 / 3 / 125 // sakthyakSNaH svAGge // 73 / 126 // dviddhanoM vA // 73 / 127 // pramANIsaMkhyAt DaH // 7 / 3 / 128 // suprAtasuzvasudivazArikukSacaturazreNopadAjapadaproSThapadabhadrapadam // 7 / 3 / 129 // pUraNIbhyastatprAdhAnye'p // 7 // 3 // 130 // nasuvyupatrezcaturaH // 73 / 131 // antarbahiyA lomnaH // 73132 // bhAnnetuH // 7 / 3 / 133 // nAme mni // 73 / 134 // nabahorRco mANavacaraNe // 73 // 135 // nasudurvyaH saktisakthihalervA // 73 // 136 // prajAyA as // 7 / 3 / 137 // mandAlpAJca medhAyAH // 7 // 3 // 138 // jAterIyaH sAmAnyavati // 73 / 139 // bhRtipratyayAnmAsAdikaH // 73 // 140 // dvipadAddharmAdan // 7 / 3 / 141 // saharitataNasomAjambhAta // 73 // 142 // dakSiNermA vyAdhayoge // 7 // 3 // 243 // sapatyatsaramergandhAdida gaNe // 73144 // vA''gantau // 73 // 145 // vAlpe // 714 // vopamAnAt // 73 / 147 // pAtpAdasyAhastyAdeH // 73 / 148 // kumbhpdyaadiH||73||149|| susaMkhyAt // 7 // 3 // 150 // vayasi dantasya data // 7 // 3 // 151 // striyAM nAmni // 7 // 3 // 152 // shyaavaarokaadvaa||7|3|153|| vaagraantshuddhshubhrvRssvraahaahimuussikshikhraat||73||154|| saMprAjAno jJau // 73 / 155 // vordhvAt // 73 / 156 // suhRduhRnmitrAbhitre // 73 / 157 // dhanuSo dhanvan // 7 // 3 // 158 // vA nAmni // 73 // 159 // kharakhurAnnAsikAyA nas // 7 // 3 // 160 // asthUlAca nsH||73|161|| upasargAt // 7 // 3 // 162 // veH khukhagram // 73 / 163 // jAyAyA jaaniH||73||164|| vyudaH kAkudasya luk // 7 // 3 // 165 // pUrNAdvA // 73 / 166 // kakudasyAvasthAyAt // 7 / 3 / 167 // trikakud girau // 73 / 168 // striyAmUdhaso'n // 73 / 169 // inaH kac // 73 / 170 // RnnityaditaH // 73 / 171 // dadhyuraHsarpirmadhUpAnacchAleH // 7 / 3172 // pumanakunnaupayolakSmyA ekatve // 73 / 173 // naJo'rthAt // 73 / 174 // zeSAdvA // 73 // 175 // na nAmni // 73 / 176 // IyasoH // 73 // 17 // sahAttulyayoge // 73 / 178 // bhrAtuH stutau // 73179 // nADItantrIbhyAM svAGge // 73 / 180 // niSpravANiH // 7 // 3 // 181 // suzvAdibhyaH // 7 // 3 // 182 // // iti saptamAdhyAyasya tRtIyaH pAdaH // vRddhiHsvareSvAdephriti taddhite // 7 // 41 // kekayamitrayupralayasya yAderey ca Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapaJcapAThI. // 4 // 2 // devikaashiNshpaadiirghstrshreyssttpraaptaavaaH||7||4||3|| vahInarasyait // 44 // yvaH padAntAtprAgaidaut // 7 // 4 // 5 // dvArAdeH // 7 // 46 // nyagrodhasya kevalasya // 47 // nyakorvA // 48 // na asvaGgAdeH // 7 // 49 // zvAderiti // 7 / 4 / 10 // iJaH // 7 / 4 / 11 // padasyAniti vA // 7 / 4 / 12 // proSThabhadrAjjAte // 7 / 4 / 13 // aMzAhatoH // 4 // 14 // susarvArdhAdrASTrasya // 7 / 4 / 15 // abhadrasya dizaH // 7 / 4 / 16 // prAggrAmANAm // 7 // 4 // 17 // saMkhyAdhikAbhyAM varSasyAbhAvini // 74 / 18 // mAnasaMvatsarasyAzANakulijasyAnAsni // 7 / 4 / 19 // ardhAtparimANasyA'nato vA tvAdeH // 74 // 20 // prAdvAhaNasyaiye // 7 // 4 // 21 // eyasya // 14 // 22 // naJaH kSetrajJezvarakuzalacapalanipuNazuceH // 4 // 23 // jaGgaladhenuvalajasyottarapadasya tu vA // 4 // 24 // hRdbhagasindhoH // 7 // 4 // 25 // prAcAM nagarasya // 7 / 4 / 26 // anuzatikAdInAm // 74 / 27 // devatAnAmAtvAdau // 7 / 4 / 28 // Ato nendravaruNasya // 4 // 29 // sAravaizvAkamaitreyabhrauNahatyadhaivatyahiraNmayam // 4 // 30 // vA'ntamA'ntitamA'ntitontiyA'ntiSad // 7 / 4 / 31 // vinmatorNISTheyasau lup // 4 // 32 // alpayUnoH kan vA // 7 // 4 // 33 // prazasyasya zraH // 7 // 4 // 34 // vRddhasya ca jyaH // 7 // 4 // 35 // jyAyAn // 74 / 36 // bADhAntikayoH sAdhanedau // 74 / 37 // priyasthirasphirorugurubahula tRpradIrghavRddhavRndArasyemani ca prAsthAsphAvaragarabaMhatrapadrAghavarSavRndam // 74 // 38 // pRthumRdubhRzakazadRDhaparivRDhasya Rto raH // 4 // 39 // bahorNISThe bhUy // 7 // 4 // 40 // bhUluka cevarNasya // 7 // 4 // 41 // sthUladUrayuvahrasvakSiprakSudrasyAntasthAderguNazca nAminaH // 7 / 4 / 42 // antyasvarAdeH // 7443 // naikasvarasya vA // 7444 // daNDihastinorAyane // 7445 // vAzina Ayanau // 46 // eye jihmAzinaH // 74|47 // Ine'dhvAtmanoH // 74|48 // ikaNyatharvaNaH // 74|49 // yUno'ke // 74 / 50 // ano'Taye ye // 74.51 // aNi // 74 / 52 / / saMyogAdinaH // 7453 // gAthivida thikezipaNigaNinaH // 74 / 54 // anapatye // 7 // 4 // 55 // ukSNo luk // 7 / 456 // brahmaNaH // 74 / 57 // jAtau // 74 / 58 // avarmaNo mano'patye // 7459 // hitanAmno vA // 7 // 4 // 60 // no'padasya taddhite // 74 / 61 // kalApikuthumitatalijAjalilAGgalizikhaNDizilAlisabrahmacAripIThasarpisUkarasadmasuparvaNaH // 7 // 4 // 62 // vAzmano vikAre // 74 / 63 // carmazunaH kozasaMkoce // 74/64 // prAyo'vyayasya // 74/65 // anInAdaTyahno'taH // 7 // 4 // 66 // viMzatesterDiti // 7 / 4 / 67 // avarNevarNasya // 74 / 68 // akadrUpANDvoruvarNasyaiye // 74 / 69 // asvayambhuvo'v // 74 / 70 // RvarNAvarNadosisusazazvadakasmAtta ikasyeto luk // 74/71 // asakRtsaMbhrame // 74 / 72 // bhRzAbhIkSNyAvicchede dviH prAk tamabAdeH // 7473 // nAnAvadhAraNe // 74/74 // AdhikyAnupU] // 74/75 // DataraDatamau samAnAM strIbhAvaprazne // 476 // pUrvaprathamAvanyato'tizaye // 7 // 47 // propotsaM pAdapUraNe // 74 / 78 // sAmIpye'dho'dhyupari // 74 // 79 // vopsAyAm // 4/80 // plupa cAdAvekasya syAdeH // 74 / 81 // dvandvaM vA // 74/82 // rahasyamaryAdoktivyutkrAntiyajJapAtraprayoge // 74/83 // lokajJAte'tyantasAhacarye // 74/84 // Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ aSTAdhyAyI AvAdhe // 7 // 4 // 85 // navA guNaH sadRze rikha // 7486 // priyasukhaM vA'vacche // 74/87 // vAkyasya parirvarjane // 7488 // saMmatyasUyAkopakutsaneSvAdyAmantryamAdau svareSvantyazca plutaH // 7 / 4 / 89 // bhartsane paryAyeNa // 74 / 90 // tyAdeH sAkAGkSasyAGgena // 74 / 91 // kSiyAzI preSe // 74 / 92 // citIvArthe // 74 / 93 // pratizravaNanigRhyAnuyoge // 4 / 94 // vicAre pUrvasya // 95 // omaH prAraMbhe // 74 / 96 // heH praznAkhyAne // 74 / 97 // prazne ca pratipadam // 74 / 98 // dUrAdAmantryasya gururvai. ko'nantyo'pi lanRt // 74 / 99 // hehaimveSAmeva // 74|100 // astrIzUdre pratyabhivAde bhogotranAmno vA // 74 / 101 // sabhA vicAre ca saMdheyasaMdhyakSarasyAdidutparaH // 74 / 102 // tayovau~ svare saMhitAyAm // 7 / 4 / 103 // paJcamyA nirdiSTe parasya // 74 / 104 // saptamyA pUrvasya |105 // SaSThyAntasya // 7 / 4 / 106 // anekavarNaH sarvasya // 74 / 107 // pratyayasya // 9 // 108 // sthAnIvA'varNavidhau // 7 / 4 / 109 // svarasya pare prAgvidhau // 7 / 4 / 110 // na saMdhiGIyakvidvidIrghAsadvidhAvasluki // 74 / 111 // lupyayvRllenat // 74 / 112 // vizeSaNamantaH // 7 // 113 // saptamyA AdiH // 7 / 4 / 114 // pratyayaH prakRtyAdeH // 74 / 115 // gauNo yAdiH // 74 / 116 // kRtsagatikArakasyApi // 7 / 4 / 117 // paraH // 74 / 118 // spardhe // 74 / 119 // AsannaH // 74 / 120 // saMbandhinAM saMbandhe // 74 / 121 // samarthaH padavidhiH // 74 / 122 // // iti saptamo'dhyAyaH // // OM // atha prAkRtam // 8 // 1 // 1 // bahulam // 12 ||aarssm // 8 // 1 // 3 // dIrghahrasvau mitho vRttau // 8 // 1 // 4 // padayoH sandhirvA // 8 // 5 // na yuvarNasyAsve // 8 // 1 // 6 // edotoH svare // 8 // 17 // svarasyovRtte // 8 // 1 // 8 // tyAdeH // 8 // 19 // luk // 8 // 1 // 10 // antyavyaJjanasya // 8 // 1 // 11 // na zradudoH // 8 // 1 // 12 // nirdurorvA // 8 / 1 / 13 // svare'ntarazca // 8 / 1 / 14 // striyAmAdavidyutaH // 8 // 15 // ro ro // 8 // 16 // kSudho hA // 8 / 1217 // zaradAderat // 8 / 1 / 18 // dikprAvRSoH saH // 8 / 1 / 19 // AyurapsarasorvA // 8 // 20 // kakubho haH // 8 // 1 // 11 // dhanuSo vo // 8 // 22 // mo'nusvAraH // 8 // 1 // 23 // vA svare mazca // 8 // 24 // Ga-a-Na-no vyaJjane // 8 // 25 // vakrAdAvantaH // 8 // 1 // 26 // ktvAsyAderNasvorvA // 8 // 27 // viMzatyAdelaka // 8 // 28 // mAMsAdervA // 1 // 29 // varge'ntyo vA // 8 // 30 // prAvaTa-zarattaraNayaH puMsi // 8 // 1 // 31 // snamadAmaziro-namaH // 8 // 1 // 32 // vAkSyarthavacanAdyAH // 8 // 33 // guNAdyAH klIve vA // 8 // 1 // 34 // vemAJjalyAdyAH striyAm // 8 // 1 // 35 // bAhorAt // 8 // 1 // 36 // ato Do visargasya // 8 // 1 // 37 // niSpratI otparI mAlyasthorvA // 8 // 1 // 38 // AdeH // 8 // 1 // 39 // tyadAdyavyayAt tatsvarasya luk // 8 // 1 // 40 // padAdapervA // 8 // 1 // 41 // iteH svarAt tazca dviH // 8 // 1 // 42 // luptayaravazaSasAM zaSasAM dIrghaH // 8 // 1 // 43 // ataH samRddhayAdau kA // 8 // 1 // 44 // dakSiNe he // 8 // 1 // 45 // iH svapnAdau // 8 // 1 // 46 // pakvAGgAralalATe vA // 8 // 47 // madhyamakatame dvitIyasya // 8 // 1 // 48 // saptapaNe vA // 8 / 1 / 49 // mayaTyAharvA // 31 // 50 // Irhare vA // 8 // 1 // 51 // dhvaniviSva Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapaJcapAThI. coruH // 8 // 1 // 52 // (ca) vandrakhaNDite NA vA // 8 // 1 // 53 // gavaye vaH // 8 // 1 // 54 // prathame pathorvA // 8 // 1155 // zo NatvebhijJAdau // 8 / 2 / 56 // ecchayyAdau // 8 // 1157 // vallyutkaraparyantAzcarya vA // 8 // 1 // 58 // brahmacarye caH // 8 / 1 / 59 // to'ntari // 8 // 160 // otpadme // 8 / 1 / 61 // namaskAraparaspare dvitoyasya // 8 / 1 / 62 // vA // 8 / 1163 // svapAvucca // 8 // 1 // 64 // nAtpunaryAdAi vA // 8 // 1 // 65 // vAlAvaraNye luk // 8 // 1 // 66 // vAvyayotkhAtAdAvadAtaH // 8 / 1167 // ghaTervA // 8 / 1 / 68 // mahArASTre // 8 / 11.9 // mAMsAdiSvanusvAre // 8 // 1 // 70 // zyAmAke maH // 8 / 1 / 71 // iH sadAdau vA // 8.1172 // AcArye cocca // 8 // 1 // 73 // IH styAnakhalvATe // 8 / 1 / 74 // uH sAnA-stAvake // 8 / 1 / 75 // UhAsAre // 8 / 1 / 76 // AryAyAM yaH zvazvAm // 8 / 177 // pad grAhye // 8 / 1 / 78 // dvAre vA // 8 // 1 // 79 // pArApate ro vA // 8 // 1 // 8 // mAtraTi vA // 8 / 1 / 81 // udodvA // 8 / 1182 // odAlyAM paGktau // 8 / 183 // hrasvaH saMyoge // 8 / 1484 // ita edvA // 8 / 1 / 85 // kiMzuke vA // 8 // 1 // 86 // mirAyAm // 851187 // pathipRthivIpratizrunmUSikaharidrAbibhI takeSvat // 8 / 1 / 88 // zithilegude vA // 8 / 1 / 89 // tittirau raH // 8 // 190 // itau to vAkyAdau // 8 / 1 / 91 // irjihvAsiMhaziviMzato tyA // 8 / 1 / 92 // luMki niraH // 8 // 1 // 93 // dvinyorut // 8 // 1194|| pravAsIkSau // 8 / 195 // yudhiSThire vA // 8196 // occa dvidhAkRgaH // 8 // 1 // 97 // vA nirjhare nA // 8 / 1 / 98 // harItakyAmoto't // 8 // 1199 // AtkazmIre // 8 / 1 / 100 // pAnIyAdiSvit // 8 / 1 / 101 // ujIrNe // 8 / 1 / 102 // UrhAnabihIne vA // 8 / 1 / 103 // tIrthe he // 8 / 1 / 104 // etpIyUSApIDabibhItakakodRzedRze // 8 / 1 / 105 // nIDapIThe vA // 8 / 1 / 106 // uto mukulAdiSvat // 8 // 1 // 107 // voparau // 8 // 1 // 108 // gurau ke vA // 8 / 1 / 109 // irbhukuTau // 8 // 110 // puruSe roH // 8 / 1 / 111 // IH kSute // 8 / 1 / 112 // utsubhagamusale vA // 8 / 1 / 113 // anutsAhotsanne tsacche // 8 / 1 / 124 // luMki duro vA // 8 / 1 / 115 // otsaMyoge // 8 / 1 / 116 // kutUhale vA hrasvazca // 1 / 117 // adUtaH sUkSme vA // 8 / 1 / 118 // dukUle vA lazca viH // / 1 / 119 // idviyUDhe // 8 / 1 / 120 // uddhRhanUmatkaNDUyavAtUle // 8 // 121 // madhUke vA // 8 / 1 / 122 // idetau nUpure vA // 8 / 1 / 123 // otkRSmANDItUNIrakUrparasthAlatAmbUlaguDUcImUlye // 8 / 1 / 124 // sthUNAtUNe vA // 8 / 1 / 125 // Rto't // 8 // 1 // 126 // AtkRzAmRdukamRdutve vA / / 8 / 1 / 127 // itkRpAdau // 8 / 1 / 1280 pRSTe vAnuttarapade // 8 // 1 // 129 // masRNamRgAGkamRtyuzRGgadhRSTe vA // 8 / 1 / 130 // uhatvAdau // 8 / 1 / 131 // nivRttavRndArake vA // 8 // 132 // vRSabhe vA // 4 / 1133 // goNAntyasya // 8 / 1 / 134 // mAturidvA // 8 // 1 // 135 // udUdonmRSi // 8 / 1 / 136 // idutau vRSTavRSTipRthaGmRdaGganaptRke // 8 // 1 // 137 // vA bRhaspatau // 8 // 1 // 138 // idedoDhante // 8 / 1 / 129 // riH kevalasya // 8 // 1 // 140 // RNarvRSabhavRSau vA // 8 // 1 // 141 // dRzaH kvipTaksanaH // 8 / 1 / 142 // AdRte DhiH // 8 / 1 / 143 // aridapte // 8 // 1 // 144 // lata iliH klaptaklanne // 8 / 1 / 145 // eta idvo vedanAcapeTAdevarakesare // 8 / 1 / 146 // UH stene vA // 8 / 1 / 147 // aita et // 8 / 1 / 148 // itsaindhavazanaizcare // 8 / 1 / 149 // sainye vA 119 Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI // 8 // 1 // 150 // aidaityAdau ca // 8 // 1 // 151 // vairAdau vA // 8 // 152 // eJca deve // 8 // 1153 // uccairnIcaisya aH|| 81 / 154 // Idvairye // 8 // 155 // otodvAnyonyaprakoSThAtodyazirovedanAmanoharasaroruhe ktozca vaH // 8 / 1 / 156 // UtsocchvAse // 8 // 157 // gavyau AaH // 8 // 1 // 158 // aut ot // 81159 // utsaundaryAdau // 8 // 160 // kaukSeyake vA // 8 / 1 / 161 // auH paurAdau ca // 816162 // Acca gaurave // 8 // 1163 // nAvyAvaH // 8 / 1 / 164 // etrayodazAdau svarasya sasvaravyaJjanena // 8 // 165 // sthaviravicakilAyaskAre // 8 / 1 / 166 // vA kadale // 8 / 1 / 167 // vetaH karNikAre // 8 / 1 / 168 // ayau vait // 8 / 1 / 169 // otpUtarabadaranavamAlikAnavaphalikApUgaphale // 8 / 1 / 170 // navA mayUkhalavaNacaturguNacaturthacaturdazacaturvArasukumArakutUhalodUkhalolUkhale // 8 / 1 / 171 // avApote // 8 / 1 / 172 // Uccope // 8 / 1173 // umo niSaNNe // 8 / 1 / 174 // prAvaraNe aGgvAU // 8 / 1 / 175 // svarAdasaMyuktasyAnAdeH // 8 / 1 / 176 // ka-ga-ca-ja-ta-da-pa-yavAM prAyo luk // 8 // 1 // 177 // yamunAcAmuNDAkAmukAtimuktake mo'nunAsikaca // 8 // 178 // nAvarNAt paH // 8 / 1 / 179 // avarNo yazrutiH // 8 / 1 / 180 // kubjakarparakIle kaH kho'puSpe // 8 // 1 // 181 // marakatamadakale gaH kanduke tvAdeH // 8 // 1 // 182 // kirAte caH // 8 / 1 / 183 // zIkare bhahau vA // 8 / 1 / 184 // candrikAyAM maH // 8 // 1 // 185 // nikaSasphaTikacikure haH // 8 // 11186 // khaghathadhabhAm // 8 // 1 // 187 // pRthaki dho vA // 8 // 1 // 188 // zRGkhale khaH kaH // 8 // 189 // punnAgabhAginyo! maH // 8 / 1 / 190 // chAge laH // 8 // 1 // 191 // Utve durbhagasubhage vaH // 8192 // khacitapizAcayozcaH sallau vA // 8 // 193 // jaTile jo gro vA // 1194 To DaH ||aash195|| sdaashkttkaittmedvaash19|| sphaTike laH // 8 / 1 / 197 // capeTApATau vA // 8 // 198 // Tho DhaH // 8 // 1 // 199 // aGkoThe llaH // 8 / 1 / 200 // piThare ho vA razca DaH // 8 / 1 / 201 // Do laH // 8 / 11202 // veNau No vA // 8 / 1 / 203 // tucche tazcachau vA // 8 / 1 / 204 // tagaratrasaratUvare TaH // 8 / 1 / 205 // pratyAdau DaH // 8 / 1 / 206 // itve vetase // 8 // 1 // 207 // garbhitAtimuktake NaH // 8 / 0208 // rudite dinANNaH // 8209 // saptatau raH // 8 / 210 // atasIsAtavAhane laH // 8 / 11211 // palite vA // 8 / 1212 // pIte vo le vA // 8 / 1 / 213 // vitastivasatibharatakAtaramAtuliGge haH // 8 // 1214 // methizithirazithilaprathame thasya daH // 8 / 1 / 215 // nizIthapRthivyorvA // 8 // 1 // 216 // dazanadaSTadagdhadolAdaNDadaradAhadambhadarbhakadanadohade do vA DaH / / 8 / 1 / 217 // daMzadahoH // 8 // 11218 // saGkhyAgadgade raH // 8 // 11219 // kadalyAmadrume // 8 / 1220 // pradIpidohade laH // 8 // 221 // kadambe vA // 8 // 222 // dIpau dho vA // 8223 // kadarthite vaH // 8 / 1 / 224 // kakude hH||8|1|225|| niSadhe dho DhaH // 81 / 226 // vauSadhe // 8 / 1227 // no NaH // 8 // 228 // vAdau // 8 / 1229 // nimbanApite laNNaM vA // 8 / 1 / 230 // po vaH // 8 // 1 // 231 // pATiparuSaparighaparikhApanasapAribhadre phaH // 8 // 1 // 232 // prabhUte vaH // 811233 // nIpApIDe mo vA // 8 // 1 // 234 // pApoM raH // 8 // 1 // 235 // Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapaJcapAThI. 947 pho bhahau // 8 // 1236 // bo vaH // 8 // 237 // bisinyAM bhaH // 8 // 1 // 238 // kabandhe mayau // 81 // 239 // kaiTabhe bho vH||8||240|| viSame mo Dho vA // 1 // 241 // manmathe vaH // 811242 // vAbhimanyau // 81243 // bhramare so vA // 8 // 1 // 244 // Adeo jaH // 8 // 1 // 245 // yuSmadyarthapare taH // 8 // 1 // 246 / / yaSTayAM laH // 81 // 247 // vottarIyAnIyatIyakRdye jaH / / 8 / 1 / 24. // chAyAyAM ho'kAntau vA // 8 / 1249 // DAhavau katipaye / / 8 / 1 / 250 // kirimere ro DaH // 8 // 251 // paryANe DA vA // 8 / 1 / 252 // karavIre nnH||8||1253 // haridrAdau laH // 81254 // sthUle lo raH // 8 // 1 // 255 // lAhalalAGgalalAGkale vAderNaH // 8 // 256 // lalATe ca // 8 // 1 // 257 // zabare bo maH // 8 / 1 / 258 // svapnanovyorvA // 8 // 1 // 259 // zaSoH saH // 8 / 1 / 260 // snuSAyAM Nho na vA // 8 // 1 // 261 // dazapASANe haH // 8 // 1 // 262 // divase saH // 8 / 1 / 263 // ho gho'nusvArAt // 8 / 1264 // SaTzamIzAvasudhAsaptaparNeSvAdezchaH / / 8 / 1 / 265 // zirAyAM vA // daash266|| lagabhAjanadanujarAjakule jaH sasvarasya na vA // 8 // 267 / / vyAkaraNaprAkArAgate kagoH // 8 // 268 // kisalayakAlAyasahadaye yaH ||aash269|| durgAdevyudumbarapAdapatanapAdapIThe'ntardaH // 8 // 1 // 270 // yAvattAvajIvitAvarttamAnA vaTaprAvArakadevakulaivameve vaH // 8 // 1271 // // iti aSTamAdhyAyasya prathamaH pAdaH // saMyuktasya // 8 / 2 / 1 // zaktamuktadaSTarugNamRdutve ko vA // 8 / 2 / 2 // kSaH khaH kvacittu chajhau // 8 // 2 // 3 // kaskayo sni // 8 // 4 // zuSkaskande vA // 2 // 5 // zveTakAdau // 8 // 6 // sthANAvahare // 8 // 27 // stambhe sto vA // 8 // 28 // thaThAvaspande // 8 / 2 / 9 / / rakte go vA // 8 // 10 // zulke Ggo vA // 8 // 2 // 11 // kRtticatvare ca // 8 // 2 // 12 // tyo'caitye // 8 // 2 // 13 // pratyUSe Sazca ho vA // 8 // 14 // tvathvadvadhvAM cachajajhAH kvacit // 8 // 2 // 15 // vRzcike praceJcurvA // 8 // 16 // cho'kSyAdau // 8 / 2 / 17 // kSamAyAM ko // 82 / 18 // RkSe vA // 8 / 2 / 19 // kSaNa utsave // 8 / 2 / 20 // hrasvAt thyazcatsapsAmanizcale // 8 / 21 // sAmathryotsukotsave vA // 82 / 22 // spRhAyAm // 82 / 23 // dyayyaryAjaH // 8 / 2 / 24 // abhimanyau jau vA // 8 / 2 / 25 // sAdhvasadhyahyAM jhaH // 8226 // dhvaje vA // 8 // 27 // indhau jhA // daa2|28|| vRttapravRttamRttikApattanakadarthite TaH // 82 // 29 // tasyAdhUrttAdau // 8 / 2 / 30 // vRnte NTaH // 8 / 2 / 31 // Tho'sthivisaMsthule // 8 / 2 / 32 // styAnacaturthArtha vA // 8 // 2 // 33 // TasyAnuTreSTAsaMdaSTe // 8 // 2 // 34 // garte DaH // 8 // 2 // 35 // sammadavitardivicchardacchardikapadamardite rdasya // 8 / 2 / 36 // gardabhe vA // 8 // 2 // 37 // kandArikAbhindipAle NDaH // 8 // 2 // 38 // stabdhe ThaDhau // 8 // 2 // 39 // dagdhavidagdhavRddhivRddha DhaH // 8 // 2 // 40 // zraddharddhimUrdhei'nte vA // 8 // 2 // 41 // mnajJoNaH // 8 / 2 / 42 // paJcAzatpaJcadazadatte // 8 / 2 / 43 // manyau nto vA // 8 // 2 // 44 // stasya tho'samastastambe // 8 // 45 // stave vA // 8 // 2 // 46 // paryaste thaTau // 8 // 47 // votsAhe tho hazca raH // 8 // 2 // 48 // AzliSTe ladhau ||8aaraa49|| cinhe nyo vA // 8 // 2 // 50 // bhasmAtmanoH po vA // 8 // 51 // makmoH // 8 // 2 // 52 // paspayoH phH||2||53|| bhISme SmaH // 8 // 54 // Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 948 haimapaJcapAThI. [aSTAdhyAyI praleSmaNi vA // 8 // 2 // 55 // tAmrAne mbaH // 8 // 56 // hro bho vA // 8 / 2 / 57 // vA vihvale vau vazca // 8 / 2 / 58 // vorce // 82 / 59 // kazmore mbho vA // daash60|| nmo maH ||8aash61|| gmo vA raa62|| brahmacaryatUryasaundaryazauNDorye o rH||8|2|63|| dhairya vA paash64|| etaHparyante // 8 // 65 // Azcarya vaa||66|| ato riaarrijjriiaN||8||67|| paryastaparyANasaukumArye llaH // 8 / 2 / 68 // bRhaspativanaspatyoH so vA // 8 / 2 / 69 // bASpe ho'zruNi // 8270|| kArSApaNe // 8 // 7 // duHkhadakSiNatIrthe vA // 8 / 272 // kUSmANDyAM Smo lastu NDo vA // 82 / 73 // pakSmazmaSmasmahmAM mhaH // 8 / 2 / 74 // sUkSmaznaSNasnahahmaNAM grahaH // 82 / 75 // ho lhaH // 82 / 76 // kagaTaDatadapazaSasa ka pAmUrva luk // 8277 // adho manayAm // 8 / 278 // sarvatra lavarAmavandre // 879 // dre ro na vA // 8 // 280 // dhAtryAm // 82 / 81 // tIkSNe NaH // 8 / 2 / 82 // zo JaH // 8 / 2 / 83 // madhyAhne haH // 8 / 2 / 84 // dazA // 8 // 2 // 85 // AdeH zmazuzmazAne // 8286 // zco harizcandre // 8 / 2 / 87 // rAtrau vA // 8 // 2 // 88 // anAdau zeSAdezayordvitvam // 8 / 2 / 89 // dvitIyaturyayorupari pUrvaH // 8 / 2 / 90 // dIrghe nA // 8 / 2 / 91 // na dIrghAnusvArAt // 8 / 2 / 92 // rahoH // 8 / 2 / 93 // dhRSTadyumne NaH // 8 / 2 / 94 // karNikAre vA // 8 / 2 / 95 // dRpte // 8 / 2 / 96 // samAse vA // 8 / 2 / 97 // tailAdau // 8 / 2 / 98 // sevAdau vA // 8 / 2 / 99 // zAGgai GAtpUrvot // 8 / 2 / 100 // kSamAzlAghAratne'ntyavyaJjanAt // 8 / 2 / 101 // snehAgnyorvA // 8 / 2 / 102 // plakSe lAt // 8 / 2 / 103 // hazrIhrIkRtsnakriyAdRiSTyAsvit // 8 / 2 / 104 // zarSataptavaje vA // 8 / 2 / 105 // lAt // 8 / 2 / 106 // syAd bhavyacaityacauryasameSu yAt paa2|107|| svapne nAt // 8 / 2 / 108 // snigdhe vAditau // 8 / 2 / 109 // kRSNe varNe vA // 8 / 2 / 110 // uccAhati // 8 / 2 / 111 // padmachadmamUrkhadvAre vA // 8 / 2 / 112 // tanvItulyeSu // 8 / 2 / 113 // ekasvare zvaH sve // 8 / 2 / 114 // jyAyAmIt ||8aaraa115|| kareNUvArANasyo raNorvyatyayaH // 8 / 2 / 116 // AlAne lanoH // 8 // 2 // 117 // acalapure caloH ttaa2|198|| mahArASTre haroH // 8 / 2 / 119 // hade hadoH / / 8 / 2 / 120 // haritAle ralonavA // 8 / 2 / 121 // laghuke lahoH // 8 / 2 / 122 // lalATe laDoH // 8 / 2 / 123 // hye hyoH // 8 / 2 / 124 // stokasya thoka-thova-thevAH // 8 / 2 / 125 // duhitRbhaginyo--AbahiNyau // 82 / 126 // vRkSakSiptayo rukkhachUDhau // 8 / 2 / 127 // vanitAyA vilayA // 82 / 128 // gauNasyeSataH karaH // 8 / 2 / 129 // striyA itthI // 8 / 2 / 130 // dhRterdihiH // 8 / 131 // mAArasya maJjaravArau // 8 / 2 / 132 // vaiDUryasya veruliaM // 8 / 2 / 133 // ehi ettAhe idAnImaH // 8 / 2 / 134 // pUrvasya purimA // 8 / 2 / 135 // trastasya hitthataTThau // 8 / 2 / 136 // bRhaspatau baho bhayaH // 8 / 2 / 137 // malinAbhayazuktichuptArabdhapadAtermailAvahasippichikkADhattapAikaM // 8 / 2 / 138 // daMSTrAyA dADhA // 8 / 2 / 139 // bahiso bAhiMbAhirau // 8 / 2 / 140 // adhaso heThaM // 8 // 2 // 141 // mAtRpituH svasuH siAchau // 8 / 2 / 142 // tiryacastiricchaH // 8 // 2 // 143 // gRhasya gharo'patau // 8 / 2 / 144 // zIlAdyarthasyeraH // 8 / 2 / 145 // ktvastu. mttnntuaannaaH||8|2|146|| idamarthasya kerH||8|2|147|| pararAjabhyA kaDikkau // 8 / 2 / 148 // yuSmadasmadoJa pccyH||82|149|| vatevaH // 8 / 2 / 150 // srvaanggaadiinsyekH||82|151|| Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 949 sUtrapAThaH] haimapazcapAThI. patho NasyekaT // 8 / 2 / 152 // IyasyAtmano NayaH // 8 / 2 / 153 // tvasya DimAttaNau vA // 8 / 2 / 154 // anaGkoThAttailasya DellaH // 8 / 2 / 155 // yattadetadotoritti a etalluk ca // 8 / 2 / 156 // idaMkimazca DettiaDettilaDedahAH // 8 / 2 / 157 // kRtvaso huttam // 8 / 2 / 158 // AlvillollAlavantamantetteramaNA matoH // 8 / 2 / 159 // to do taso vA // 82 / 160 // trapo hihatthAH // 82 / 161 // vaikAdaH si si iA // 82 / 162 // DillaDullau bhave // 8 / 2 / 163 // svArthe kazca vA // 8 / 2 / 164 // llo navaikAdvA // 8 / 2 / 165 // upareH saMvyAne // 8 / 2 / 166 // dhruvo mayA DamayA // 8 / 2 / 167 // zanaiso Diam // 82 / 168 // manAko na vA DayaM ca // 8 / 2 / 169 // mizrADDAliaH // 8 / 2 / 170 // ro dIrghAt // 82 / 171 // tvAdeH saH // 8 / 2 / 172 // vidyutpatrapItAndhAllaH // 8 / 2 / 173 // goNAdayaH // 82 / 174 // avyayam // 8 / 2 / 175 // taM vAkyopanyAse // 8 / 2 / 176 // Ama abhyapagame // 2177 // Navi vaipriityevaash178|| pUNarutta kRtakaraNe // 8 / 2 / 179 // handi viSAdavikalpapazcAttApanizcayasatye // 8 / 2 / 180 // handa ca gRhANArthe // 8 / 2 / 181 // mivapivavivazvaviaivArthe vA // 8182 // jeNa teNa lakSaNe // 2 / 183 // Nai cea cia cca avadhAraNe // 8 / 2 / 184 // bale nirdhAraNanizcayayoH // 8 / 2 / 185 // kirera hira kilAtha vA // 8 / 2 / 186 // Navara kevale // 8218 // Anantarye Navari // 8 / 1 / 188 // alAri nivAraNe // 8 / 2 / 189 // aNa NAI naJarthe // 8 / 2 / 190 // mAI mArthe // 8 / 2 / 191 // haddhI nirvede // 8 / 2 / 192 // vevve bhayavAraNaviSAde // 8 / 2 / 193 // vevva ca AmantraNe // 8 / 2 / 194 // mAmi halA hale sakhyA vA // 8 / 2 / 195 // de saMmukhIkaraNe ca // 8 / 2 / 196 // huM dAnapRcchAnivAraNe // 8 / 2 / 197 // hu khu nizcayavitarkasaMbhAvanavismaye // 8 / 2 / 198 // U garekSepavismayasUcane // 8 / 2 / 199 // thU kutsAyAm // 8 / 2 / 200 // re are saMbhASaNaratikalahe // 8 / 2 / 201 // hare kSepe ca // 8 / 2 / 202 // o sUcanApazcAttApe // 8 / 2 / 203 // avvo sUcanAduHkhasaMbhASaNAparAdhavismayAnandAdarabhayakhedaviSAdapazcAttApe // 8 / 2 / 204 // ai saMbhAvane // 8 / 2 / 205 // vaNe nizcayavikalpAnukaMpye ca // 8 / 2 / 206 // maNe vimarze // 8 / 2 / 207 // ammo Azcarye // 8 / 2 / 208 // svayaMmo'rthe appaNo na vA // 8 / 2 / 209 // pratyekamaH pADikaM pADiekkaM // 8 / 2 / 210 // ua pazya // 8 / 2 / 211 // iharA itarathA // 8 / 2 / 212 // ekkasari jhagiti saMprati // 822213 // moraullA mudhA // 8 / 2 / 214 // darArdhAlpe // 8 / 2 / 215 // kiNo prazne // 8 // 2 / 216 // ijerAH pAdapUraNe // 8 / 2 / 217 // pyAdayaH // 8 / 2 / 218 // // iti aSTamAdhyAye dvitIyaH pAdaH // vIpsyAtsyAdevIpsye svare mo vA // 8 // 3 // 1 // ataH seoH // 8 // 32 // vaitattadaH // 8 // 3 // 3 // jaszasoluMk // 8 // 3 // 4 // amo'sya // 8 // 35 // TA AmorNaH // 8 // 36 // bhiso hi hi hiM // 8 // 37 // usesttododuhihinto lukaH // 8 // 38 // bhyasasttododuhihintosunto // 8 // 39 // usaH ssaH // 8 // 10 // De mmi uH // 8 // 3 // 11 // jaszasGasitododvAmi dIrghaH // 8 // 3 // 12 // bhyasi vA // 8 // 3 // 13 // TANazasyet // 8 // 3 // 14 // bhisbhyassupi // 8 // 3 // 15 // iduto dIrghaH // 8 // 3 // 16 // caturo vA // 8 // 3 // 17 // lupte zasi Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 950 haimapazcapAThI. [ aSTAdhyAyI // 8 // 3 // 18 // aklIve sau // 8 // 3 // 19 // puMsi jaso Dau Dao vA // 8 // 3 // 20 // voto Davo // 8 // 3 // 21 // jaszasoo vA // 8 // 3 // 22 // GasiGasoH puMklIbe vA // 8 // 23 // To NA // 8 // 3 // 24 // klIbe svarAnm seH // 8 // 3 // 25 // jaszasa (iMNayaH saprAgdIrghAH // 8 // 3 // 26 // striyAmudotau vA // 8 // 3 // 27 // ItaH sezcA vA // 8 // 28 // TAGasGeradAdidevA tu GaseH // 8 // 3 // 29 // nAta At // 8 // 3 // 30 // pratyaye Gorna vA // 8 // 3 // 31 // ajAteH puMsaH // 83 // 32 // kiMyattadosyamAmi // 83 // 33 // chAyAharidrayoH // 83 // 34 // svasrAderDA // 8 // 3 // 35 // hrasvo'mi // 8 // 3 // 36 // nAmantryAtsau maH // 8 // 3 // 37 // Do dIrghA vA // 8 // 3 // 38 // RtodvA // 8 // 3 // 39 // nAmnyaraM vA // 8 // 3 // 40 // vApa e // 8 // 3 // 41 // IdUtohrasvaH // 8 // 3 // 42 // kvipaH // 8 // 3 // 43 // RtAmudasyamausu vA // 83 // 44 // AraH syAdau // 8 // 45 // A arA mAtuH // 8 // 3 // 46 // nAmnyaraH // 8 // 3 // 47 // A sau na vA // 8 // 3 // 48 // rAjJaH // 8 // 3 // 49 // jaszasGasiGasAM No // 8 // 3 // 50 // To NA // 8 // 3 // 51 // irjasya No NA Gau // 8 // 3 // 52 // iNaMmamAmA // 8 // 3 // 53 // IdbhisbhyasAmsupi // 8 // 3 // 54 // Ajasya :TAGasiGassu saNANoSvaNa // 8 // 3 // 55 // puMsyana ANo rAnavaJca // 8 // 3 // 56 // AtmanaSTo NiA NaiA // 8357 // ataH sarvAderDe jasaH // 8 // 3 // 58 // H stimmitthAH // 8 // 3 // 59 // na vAnidametado hiM // 8 // 3 // 60 // Amo DesiM // 8 // 3 // 61 // kiMtadbhayAM DAsaH // 83 // 12 // kiMyattadbhayo GasaH // 8 / 3 / 63 // IyaH ssA se // 8 // 3 // 64 // he DAlA iA kAle // 8 // 3 // 65 // usemhAM // 8 // 3 // 66 // tado DoH // 83 // 67 // kimo DiNoDIsau // 8 // 3 // 68 // idametatkiyattadbhayaSTo DiNA // 8 // 3 // 69 // tado NaH syAdau kvacit // 8 // 370 // kimaH kastratasozca // 8 / 3 / 71 // idama imaH // 8 // 3 // 72 // puMkhiyona vAyamimiA sau // 8 // 73 // ssiMssayorat // 8 / 3 / 74 // urmena haH // 8 / 3 / 75 // na tthaH // 8376 // NomzasTAbhisi // 8 // 377 // ameNam // 8 // 378 // klIbe syamedamiNamo ca // 8 // 3 // 79 // kimaH kiM // 8 // 380 // vedaMtadetado GasAmbhyAMsesimau // 8 // 3 // 81 // vaitado usestto taahe||8||3||82|| tthe ca tasya luk // 8 / 3 / 83 // eradItau mmau vA // 8 // 3 // 84 // vaiseNamiNamo sinA // 8 // 185 // tadazca taH soklobe // 8 // 3 // 86 // vAdaso dasya honodAm // 8 // 387 // muH syAdau // 8 // 3 // 88 // mmAvaye au vA // 8 // 389 // yuSmadastaM tuM tuvaM tuha tumaM sinA ||8|390||bhe tubbhe tujjha ( ujjhe) tumha tumhe urahe jasA // 8 // 3 // 91 // taM tuM tuma tuvaM tuha tume tue amA // 8 / 3 / 92 // vo tujjha ( ujjhe ) tubbhe tuyhe uyhe me zasA // 8393 // me di de te tai tae tumaM tumai tumae tume tumAi TA // 8 // 394 // me tuSbhehiM ujjhehiM ubhhehiM tumhehiM urahehiM bhisA // 8395 // tai-tuva-tuma-tuhatubbhA Gasau // 8 // 3 // 96 // tuyha tubbha tahinto GasinA // 83 / 97 // tubbhatuyhoyhomhA bhyasi // 8 // 3 // 98 // tai-tuM-te-tumha-tuha-tuhaM-tuva-tuma-tume-tumo-tumAi-di-de-ie-tubbhobhovhA GasA // 8 // 3 // 99 // tu vo me (tuyha) tubbha tubbhaM ( ubbha ) tubbhANa tuvANatumANatuhANa u (tumhANa AmA // 83 // 100 // tume tumae tumAi tai tae GinA // 8 // 3 // 10 // tu-tuva-tuma-tuha-tubbhA Gau // 8 // 3 // 102 // supi // 83 / 103 // bbho mhajjhau vA // 83104 // asmado mmi ammi amhi ha ahaM ayaM sinA // 8 // 105 // amha Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH] haimapaJcapAThI. 951 amhe amho mo vayaM bhe jasA ||8|3|106||nne NaM mi ammi amha mamha maM mamaM mimaM ahaM amA // 83 // 107 // amhe amho amha Ne zasA // 8 / 3 / 108 // mi me mamaM mamae mamAi mai mae mayAi Ne TA // 8 / 3109 // amhehi amhAhi amha amhe Ne bhisA // 8 // 3 // 110 // mai-mama-maha-majjhA-sau // 8 // 3 // 111 // mamAmhau bhyasi // 8 // 3 // 11 // me mai mama maha mahaM majjha majjhaM amha amhaM usA // 8 / 3 / 113 // Ne No majjha amha amhaM amhe amho amhANa mamANa mahANa majjhANa AmA // 8 / 3 / 114 // mi mai mamAi mae me GinA // 8 // 3 // 115 // amha-mama-maha-majjhA Gau // 8 / 3 / 116 // supi // 8 // 3 // 117 // trestI tRtIyAdau // 8 / 3 / 128 // dvedeve // 83 / 119 // duve doNNi veNNi ca jaszasA // 3 // 120 // trestiNNiH // 8 // 3 / 121 // caturazcattAro cauro cattAri // 8 / 3 / 122 // saGkhyAyA Amo Nha NhaM // 8 // 3 // 123 // zeSe'dantavat // 8 / 3 / 124 // na dI| No // 8 // 3 // 125 // GaselRk // 8 // 3 // 126 // bhyasazca hiH // 8 // 3 // 127 // // 8 // 3 // 128 // et // 83 / 129 // dvivacanasya bahuvacanam // 8 // 3 // 130 // caturthyAH SaSThI // 8 // 3 // 131 // tAdarthyaurvA // 8 // 3 // 132 // vadhADDAizca vA // 8 // 3 // 133 // kvacid dvitIyAdeH // 8 / 3 / 134 // dvitAyAtRtIyayoH saptamI // 8 // 3 // 135 // paJcamyAstRtIyA // 8 // 3 // 136 // saptamyA dvitIyA // 8 // 3 // 137 // kyaGoryaluk // 8 / 3 / 138 // tyAdInAmAdyatrayasyAdyasye. cecau // 8 // 3 // 139 // dvitIyasya si se // 8 // 3 // 140 // tRtIyasya miH // 8 // 3 // 141 // bahaSvAdyasya ntinte ire // 8 // 3 // 142 // madhyamasyetthAhacau // 83 // 143 // tRtIyasya mo mu mAH // 8 / 3 / 144 // ata evaic se // 8 // 3 // 145 // sinAsteH siH // 83 // 146 // mimo-maimhi mho mhA vA // 83 // 147 // atthistyAdinA // 8 // 3 // 848 // radedAvAve // 8 / 3 / 149 // gurvAderavirvA // 8 // 3 // 150 // bhramerADo vA // 8 // 3 // 151 // lugAvI kta-bhAvakarmasu // 8 // 3 // 152 // adellukyAderata AH // 8 / 3 / 153 // mau vA // 8 // 3 // 154 // icca momu-me vA // 8 / 3 / 155 // kte // 8 // 3 // 156 // ecca ktvA-tum-tavya-bhaviSyatsu // 8 // 3 // 157 // vartamAnA-paJcamI-zatRSu vA // 8 // 3 // 158 // jA jje // 8 // 3 // 159 // Ia-ijau kyasya // 8 // 3 // 160 // dRzivacerDIsaDuJcaM // 83 // 161 // sI-hi-hoa bhUtArthasya // 83 / 162 // vynyjnaadiiaH||8||3||163|| tenaasteraasyhesii||8||3||164||jaatsptmyaa irvA // 8 / 3 / 165 // bhaviSyati hirAdiH // 8 // 3 // 166 // mi-mo-mu-messA hA navA // 8 // 3 // 167 // mo-mumAnAM hissA hitthA // 8 // 3 // 168 // me ssaM // 8 / 3 / 169 // kR-do haM // 8 // 3 // 170 // zrugami-rudi-vidi-dRzi-muci-vaci-chidi-bhidi-bhujAM socchaM gacchaM rocchaM vecchaM dacchaM mocchaM vo (va)cchaM checchaM bhecchaM bhocchaM // 8 / 3 / 171 // socchAdaya ijAdiSu hiluk ca vA // 8 // 3 // 172 // du su mu vidhyAdiSvekasmistrayANAm // 8 / 3 / 173 // sohirvA // 8 // 3 // 174 // ata ijasvijahIjje-luko vA // 8 // 3 // 175 // bahuSu ntu ha mo // 8 / 3 / 176 // vartamAnA-bhaviSyantyozca ja jAvA // 83177 // madhye ca svarAntAdvA // 8 / 3 / 178 // kriyaatiptteH||8|3|179|| ntamANau // 8 / 3 / 180 // zatrAnazaH / / 8 / 3 / 181 // I ca striyAm // 8 // 3 // 182 // // iti aSTramAdhyAye tRtIyaH pAdaH // Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 952 haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI idito vA // 41 // kathevaMjarapajarAppAlapisuNamaGghabAllacavajampasIsasAhAH // 4 // 2 // duHkhe NivvaraH // 843 // jugupsejhuNadugucchaduguJchAH // 8 // 4 // 4 // bubhukSivIjyorivavojau // 8 // 4 // 5 // dhyAgoAgau // 4 // 6 // zo jANamuNau // 47 // udo dhmo dhumA // 48 // zrado dho dahaH // 8 / 4 / 9 // pibeH pijaDa (Da)llapaTTayoTTAH // 8 // 10 // udvAterorummA vsuaa||8|4|11|| nidrAterohorovau // 8 // 11 // AdherAigghaH // 8 // 4 // 13 // snAterabbhuttaH // 8 / 4 / 14 // samaH styaH khAH // 8 // 4 // 15 // sthaSThAthakvaciTThanirappAH // 8 / 4 / 16 // udaSThakukkurau // 4 // 17 // mlervA pavvAyau // 8 / 4 / 18 // nirmo nimmANanimmavau // 8 / 4 / 19 // kSerNijjharo vA // 8 / 4 / 20 // chadeNairgumanUmasannumaDhakkaumvAlapavvAlAH // 8 / 4 / 21 // nivipatyorNihoDaH // 8 // 4 // 22 // dUGo dUmaH // 84 / 23 // dhavale maH // 8 // 4 // 24 // tulerohAmaH // 4 // 25 // vireceroluNDolluNDapalhatthAH // 84 / 26 // taDerAhoDavihoDau // 4 // 27 // mizrervIsAlamelavau // 84 // 28 // uddhalerguNThaH // 8 // 4 // 29 // bhramestAliaNTatamADau // 8 // 4 // 30 // nazerviuDanAsavahAravavippagAlapalAvAH // 8 // 4 // 31 // dRzevadaMsadakkhavAH // 8 / 4 / 32 // udghaTeruggaH // 8 // 4 // 33 // spRhaH sihaH // 4 // 34 // sambhAverAsaGghaH // 4 // 35 // unnamerutthaGghollAlaguluguJchoppelAH // 84 // 36 // prasthApeH paTThavapeNDavau // 4 // 37 // vijJapeokAvukkau // 4 // 38 // arallivacaccuppapaNAmAH // 4 // 39 // yApejavaH // 4 // 40 // plAveromvAlapavvAlau // 4 // 41 // vikozeH pakkhoDaH // 4 // 42 // romanthe roggAlavaggolau // 8 / 4 / 43 // kamerNihuvaH // 8 / 4 / 44 // prakAzeNuvvaH // 8 // 4 // 45 // kamperviccholaH // 84 // 46 // AropervalaH // 8 // 4 // 47 // dolerngkholH||4||48|| rajjerAvaH // 4 // 49 // ghaTeH parivADaH // 8450 // veSTeH pariAlaH // 8451 // kriyaH kiNo vestu kke ca // 8 / 4 / 52 // bhiyo bhAbIhau // 8 / 4 / 53 // AlIGollI // 84 / 54 // nIlIaeNrNilIaNilukkaNirigghalukkalikkalhikkAH // 8 / 4 / 55 // vilIrvirA // 8 // 4 // 56 // rute ruJjaruNTau // 8 / 4 / 57 // zruTerhaNaH // 8 / 4 / 58 // dhUgedhuvaH // 8 / 4 / 59 // bhuve-huva-havAH // 4 // 60 // aviti huH // 8 // 4 // 61 // pRthak spaSTe nnivvddH||4||62|| prabhau huppo vA // 4 // 63 // kte hUH // 8 // 4 // 64 // kRgeH kunnH||8||4||65|| kANekSite NiAraH // 8 // 4 // 66 // niSTambhAvaSTambhe NiThuhasaMdANaM // 4 // 67 // zrame vAvamphaH // 84 / 68 // manyunauSThamAlinye NivvolaH // 84/69 // zaithilyalambane payallaH // 8470 // niSpAtAcchoTe NIluJchaH // 8471 // bhure kammaH // 8472 // cATau gulalaH // 8 / 4 / 73 // smarejharajhUra-bhara-bhala-laDa-vimhara- sumara-payara-pamhuhAH // 8474 // vismuH pamhusavibhhara-vosarAH // 8475 // vyAhRgeH kokapokau // 8476 // prasareH payallovellau // 8477 // mahamaho gandhe // 8478 // nissaherNIhara-nIla-dhADa-varahADAH // 8479 // jAgrejaggaH // 8 / 4 / 80 // vyAprerAaDDaH // 8481 // saMvRgeH sAharasAhaTTau // 8 / 4 / 82 // AhaH sannAmaH // 4 // 3 // prahageH saarH||8484|| avatarerohaorasau // 8485 // shkeshcytairtiirpaaraaH||486|| phkksthkkH||8487|| zlAghaH salahaH // 848 // khacerveaDaH // 8 / 4 / 89 // paceH sollapaulau // 8490 // mucezchaDDAvaheDamellossikkareavaNillunchadhaMsADAH // 8491 // duHkhe NivvalaH // 8492 // vaJcervehavavelavajUra Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapATha] haimapazcapAThI. vomacchAH // 8 / 4 / 93 // racerugAhAvahaviDaviDDAH // 8 / 4 / 94 // samAraceruvahatthasAravasamArakelAyAH // 8 / 4 / 95 // siceH siJcasimpau // 8 / 4 / 96 // pracchaH pucchaH // 8 / 4 / 97 // garjerbukaH // 8 / 4 / 98 // vRSe DhikkaH // 8 / 4 / 99 // rAjeragghachajasaharIrarehAH // 8 / 4 / 100 // masjerAuDDaNiuDDabuDDakhuppAH // 8 / 4 / 101 // pujerArolavamAlau // 8 / 4 / 102 // lasje rjIhaH // 8 / 4 / 103 // tijerosukkaH // 8 / 4 / 104 // mRjerugghusalunchapuJchapuMsaphusapusaluhahularosANAH // 8 / 4 / 105 // bhorvemayamusumUrabhUrasUrasUDavirapaviraJjakaraJjanIrajAH // 8 / 4 / 106 // anuvrajeH paDiaggaH // 84 / 107 // arjeviMDhavaH // 8 / 4 / 108 // yujo juJjajujjajuppAH // 84 / 109 // bhujo bhuajimajemakammANhasamANacamaDhacar3AH // 84 / 110 // vopena kammavaH // 8 / 4 / 111 // ghaTegaDhaH // 8 / 4 / 112 // samo galaH // 84|113 // hAsena sphuTermuraH // 84 / 114 // maNDezciJcaciJcamaciJcillarIDaTiviDikAH // 8 / 4 / 115 // tuDestoDatuTTakhudRkhuDokkhuDollukkaNillukkalukkollUrAH // 84116 // ghUrNI ghulagholaghummapahallAH // 8 / 4 / 117 // vivRtesaH // 84|118 // kvatheraTTaH // 8 / 4 / 119 // grantho gaNThaH // 8 / 4 / 120 // mantheSusalavirolau // 8 / 4 / 121 // hAderavaacchaH // 8 / 4 / 122 // neH sado majaH // 8 / 4 / 123 // chidevuhAvaNicchallaNijjhoDaNivvaraNillUra lUrAH // 8 / 4 / 124 // AGA oandoddAlau // 8 / 4 / 125 // mRdo malamaDhaparihaTTakhaDDucaDDamaDDapannADAH // 84|126 // spandezzuluculaH // 84127 // niraH padevalaH // 8 / 4 / 128 // visaMvadeviaviloTTaphaMsAH // 8 / 4 / 129 // zadojjhaDapakkhoDau // 8 / 4 / 130 // AkrandeIharaH // 84|131 // khideNuravisUrau // 8 / 4 / 132 // rudherutthavaH // 8 / 4 / 133 // niSedherhakaH // 8 / 4 / 134 // krudherjUraH // 8 / 4 / 135 // janA jAjammau // 8 / 4 / 136 // tanestaDataDataDDavavirallAH // 8 / 4 / 137 // tRpasthappaH // 84138 // upasaralliaH // 84|139 // saMtapejhaGkhaH // 84 / 140 // vyAperoaggaH // 84141 // samApeH samANaH // 8 / 4 / 142 // kSipergalatthADakkhasollapellaNollachuhahulaparIghattAH // 84 / 143 // ukSiperguluJchotthavAllatthobbhutthossikahakkhuvAH // 8 / 4 / 144 // AkSipeIravaH // 84145 // svapeH kamavasalisaloTTAH // 8 / 4 / 146 // veperAyambAyajjhau // 8 / 4 / 147 // vilapejhaMDavaDavaDau // 8 / 4 / 148 // lipo limpaH // 8 / 4 / 149 // gupyovaraNaDau // 8 / 4 / 150 // krapovahoNiH // 8 / 4 / 151 // pradIpasteavasandumasandhukkAbbhuttAH // 8 / 4 / 152 // lubheH sambhAvaH // 8 / 4 / 153 // kSumeH khaDarapaDDahau // 84154 // AGo rabhe rambhaDhavau // 8 / 4 / 155 // upAlammejhaMDapaJcAravelavAH // 8 / 4 / 156 // averz2ambho jakSbhA // 8 / 4 / 157 // bhArAkAnte narmINesudaH // 84 / 158 // vizrameNivvA // 84 / 159 // AkramerohAvotthAraJchundAH // 8 / 4 / 160 // bhrameSThiriTillaDhuNDullaDhaNDhallacakkammabhammaDabhamaDabhamADatalaaNTajhaNTajhampabhumagumaphumaphusadumadusaparIparAH // 8 / 4 / 161 // gameraI aicchANuvajAvajasokkusAkkusapaJcaDDupacchandaNimmahaNININaNIlukkapadaarambhapariallavolapariala-- NiriNAsaNivahAvasehAvaharAH // 8 / 4 / 162 // AGA ahipaccuaH // 841163 // samA abhiDa // 8 / 4 / 164 // abhyADommatthaH // 84165 // pratyAGA paloTTaH 120 Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 954 haimapazcapAThI. [ aSTAdhyAyI // 8 // 166 // zame paDisoparisAmau // 84 / 167 // rameH saMkhuDDakheDDobhAvakilikiJcakoTumamoTTAyaNosaravellAH // 84 / 168 // pUreragghADogyavoddhamAGgumAhiremAH // 8 / 4 / 169 // tvarastuvarajaaDau // 8 / 4 / 170 // tyAdizatrosturaH // 8 / 4 / 171 // turotyAdau // 84 / 172 // kSaraH khirajharapajjharapaJcaDaNiJcalaNidRAH // 8 / 4 / 173 // ucchala utthallaH // 8 / 4 / 174 // vigalesthippaNihau // 8 / 4 / 175 // dalivalyorvisaTTavampho // 8 / 4 / 176 // bhraMzeH phiDaphiTTaphuDaphudRcukkabhullAH // 8 / 4 / 177 // nazerNiraNAsaNivahAvasehapaDisAsehAvaharAH // 84 / 178 // avAtkAzo vAsaH // 8 / 4 / 179 // saMdizerappAhaH // 84 / 180 // dRzo niacchapecchAvayacchAvayajjhavajasavvavadekkhoakkhAvakkhAvaakkhapuloa (e)pulaaniAvaAsapAsAH // 8 / 4 / 181 // spRzaH phAsaphaMsapharisachivachihAluGkhAlihAH // 8 / 4 / 182 // pravize riaH // 8 // 4 / 183 // prAnmRzamuSo saH // 8 // 4 // 184 // piSerNivahaNiriNAsaNiriNa(Ni )jaroJcacaDDAH // 84 / 185 // bhaSe(kkaH // 8 / 4 / 186 // kRSeH kaDDhasAaDDhAJcANacchAyaJchAiJchAH // 84|187 // asAvakkhoDaH // 4 // 188 // gaveSerddhaNdullaDhaNDholagamesaghattAH // 4 / 189 // zliSeH sAmaggAvayAsapariantAH // 84 / 190 // mrakSezvoppaDaH // 84 / 191 // kAkSerAhAhilaGghAhilavaccavamphamahasihavilumpAH // 8 / 4 / 192 // pratIkSeH sAmayavihIraviramAlAH // 8 / 4 / 193 // takSestacchacaccharamparamphAH // 84 / 194 // vikaseH koAsavosaTTau // 8 / 4 / 195 // haserguJjaH // 8 / 4 / 196 // sraMselasaDimmau // 8 / 4 / 197 // traserDarabojavajAH // 8 / 4 / 198 // nyaso NimaNumau // 84|199 // paryasampaloDapallaTTapalhatthAH // 8 / 4 / 200 // nizvasejhakhaH // 8 / 4 / 201 // ullaserUsalosummaNillasapulaAaguJjollAroAH // 8 / 4 / 202 // bhaaserbhisH|| 84 / 203 // graserghisaH // 8 / 4 / 204 // avAd gAhervAhaH // 8 / 4 / 205 // AruhezcaDavaDaggau // 8 / 206 // muhergummagummaDau // 8 / 4 / 207 // daherahiUlAluGkhau // 8 / 4 / 208 // graho valageNhaharapaGganiruvArAhipaccuAH // 8 / 4 / 209 // ktvAtumtavyeSu ghet // 8 / 4 / 210 // vaco vot // 8 / 4 / 211 // rudabhujamucAM tontyasya // 84212 // dRzastena TThaH // 8 / 4 / 213 // AH kRgo bhUtabhaviSyatozca // 8 / 4 / 214 // gamiSyamAsAM chaH // 8 / 4 / 215 // chidibhido ndaH // 8 / 4 / 216 // yudhabudhagRdhakrudhasidhamuhAM jjhaH // 8 / 4 / 217 // rudhondhambhau ca // 84218 // sadapatorDaH // 8 / 4 / 219 // kvathavardhA DhaH // 8 / 4 / 220 // veSTaH // 8 / 4 / 221 // samo laH // 8 / 4 / 222 // vodaH // 8 / 4 / 223 // svidAM jjaH // 84 // 224 // vrajanRtamadAM caH // 8 / 4 / 225 // rudanamorvaH // 8 / 4 / 226 // udvijaH // 84 / 227 // khAdadhAvorluk // 8 / 4 / 228 // sRjo raH // 8 / 4 / 229 // zakrAdInAM dvitvam // 84aa230 // sphuTi caleH // 8 / 4 / 231 // prAdermIleH // 8 / 4 / 232 // uvarNasyAvaH // 8 / 4 / 233 // RvarNasyAraH // 84 / 234 // vRSAdInAmariH // 8 / 4 / 235 // ruSAdInAM dIrghaH // 8 / 4 / 236 // yuvarNasya guNaH // 8 // 4 // 237 // svarANAM svarAH // 4 // 238 // vyaJjanAdadante / / 4 / 239 // svarAdanato vA // 64 / 240 // cijizruhastulupUdhUgAM No hrasvazca Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrapAThaH haimapaJcapAThI. . 955 // 8 // 4 // 241 // navA karmabhAve vvaH kyasya ca luk // 8 / 4 / 242 // mmazceH // 8 / 4 / 243 // hankhano'ntyasya // 8 / 4 / 244 // bbho duhalihavaharudhAmuccAtaH // 84245 // daho jjhaH // 8 / 4 / 246 // bandho ndhaH // 8 / 4 / 247 // samanUpAdrudheH // 8 / 4 / 248 // gamAdInAM dvittvam // 8 / 4 / 249 // hRkRtajAmIraH // 8 / 4 / 250 // arjerviMDhappaH // 84 / 251 // jJoNavvaNajau // 8 / 4 / 252 // vyAhRgehippaH // 8 / 4 / 253 // ArabherADhappaH // 84254 // snihasicoH sippaH // 8 / 4 / 255 // graheghaippaH // 8 / 4 / 256 // spRzezchippaH // 8 / 4 / 257 // ktenAppuNNAdayaH // 8 / 4 / 258 // dhAtavo'rthAntare'pi // 4 / 259 // todonAdau zaurasenyAmayuktasya // 814 / 260 // adhaH kvacit // 8 / 4 / 261 // vAdestAvati // 8 / 4 / 262 // A Amantrye sau veno naH // 8 / 263 // mo vA // 4 // 264 // bhvdbhgvtoH||8|4|265|| navA yo yyaH // 84266 // tho dhaH // 8 / 4 / 267 // ihahacorhasya // 8 / 4 / 268 // bhuvo bhaH // 8 / 4 / 269 // pUrvasya puravaH // 8 / 4 / 270 // ktva iyadUNau // 8 / 4 / 271 // kRgamo DaDuaH // 84 / 272 // diricevoH // 8 / 4 / 273 // ato dezca // 8 / 4 / 274 // bhaviSyati ssiH // 8 / 4 / 275 // ato use doDAdU // 4 // 276 // idAnImo dANiM // 84 // 277 // tasmAttAH // 8 / 4 / 278 // mo'ntyANNo vedetoH // 8 / 4 / 279 // evArtha yyeva // 8 / 4 / 280 // hale ce TyAhvAne // 8 / 4 / 281 // homANahe vismayanirvede // 8 / 4 / 282 // NaM nanvarthe // 8 / 4 / 283 // ammahe harSe // 8 / 4 / 284 // hIhI vidUSakasya // 8 / 4 / 285 // zeSaM prAkRtavat // 8 / 4 / 286 // ata ettau puMsi mAgadhyAm // 84 / 287 // rasorlazau // 8 / 4 / 288 // saSoHsaMyoge so grISme // 84289 // dRSThayosTaH // 8 / 4 / 290 // stharthayostaH // 8 / 4 / 291 // jadyayAM yH||8|4|292|| nyaNyajJAM naH // 8 / 4 / 293 // vrajo jH||8|4|294|| chasya zconAdau // 8 / 4 / 295 // kSasya kaH // 8 / 4 / 296 // skaH prekSAcakSoH // 8 / 4 / 297 // tiSThazciSThaH // 8 / 4 / 298 // avarNAdvA uso DAhaH // 8 / 4 / 299 // Amo DAha~vA // 8 // 4 // 300 // ahaM vayamohage // 8 // 4 // 301 // zeSaM zorasenIvat // 8 / 4 / 302 // zo jJaH paizAcyAm // 4 // 303 // rAjJo vA ciJ // 8 // 4 // 304 // nyaNyoJjaH // 84 / 305 // No nH||84||306|| tadostaH // 84307 // loLaH // 84 // 308 // zaSoH sH||8|4|309|| hRdaye yasya paH // 8 / 4 / 310 // TosturvA // 8 // 4 // 311 // ktvastUnaH // 8 // 4 / 312 // ddhanatthUnau SvaH // 8 / 4 / 313 // ryasnaSTAM riyasinasaTAH kvacit // 8 // 4 // 314 // kyasyeyyaH // 8 // 4 // 315 // kRgo DIraH // 84 // 316 // yAdRzAdevustiH 8 / 4 / 317 // icecaH // 8 / 4 / 318 // Attazca // 8 / 4 / 319 // bhaviSyatyeyya eva // 84 // 320 // ato use toDAtU // 8 / 4 / 321 // tadidamoSTA nena striyAM tu nAe // 8 / 4 / 322 // zeSaM zaurasenIvat // 8 / 4 / 323 // nakagacajAdiSadazamyanta sUtroktam // 8 / 4 / 324 // cUlikApaizAcike tRtI. yaturyayorAyadvitIyau // 8 / 4 / 325 // rasya lo vA // 8 // 4 // 326 // nAdiyujyoranyeSAm // 8 / 4 / 327 // zeSaM prAgvat // 8 // 4 // 328 // svarANAM svarAH prAyo'pabhraMze // 4 // 329 // syAdau dIrghahrasvau // 8 / 4 / 330 // syamorasyot // 8 / 4 / 331 // sau puMsyodvA // 8 / 4 / 332 // eTTi // 4 // 333 // Gicca // 8 // 4 // 334 // bhisyedvA // 8 // 4 // 335 // usehU // 84 // 336 // bhyaso hu~ // 84337 // ataH suhostavaH // 8 // 4 // 338 // Amo haM // 84 // 339 // huM Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ aSTAdhyAyI cedubhyAm // 8 // 4 // 340 // GasibhyasGInAM hehuMhayaH // 4 // 349 // ATo NAnusvArau // 8 / 4 / 342 // eM cedutaH // 14 // 343 // syamjaszasAM luk // 4 // 344 // SaSThayAH // 8 // 4 // 345 // Amantrye jaso hoH // 8 // 4 // 346 // bhissupohi // 8 // 4 // 347 // striyAM jasazasorudota // 8 // 4 // 348 // Tae // 8 // 4 // 349 // usaGasyohe // 8 // 4 // 350 // bhyasAmohaH // 841351 // uhi // 8 // 4 // 352 // klIbe jaszasoriM / / 8 / 4 / 353 // kAntasyAta uM syamoH // 8 / 4 / 354 // sarvAderDasehI // 8 // 4 // 355 // kimo Dihe vA // 4 // 356 // hiM // 4 // 357 // yattatkiMbhyo Gaso DAsurnavA // 841358 // striyAM Dahe // 841359 // yattadaH syamodhaiM traM // 8 // 4 // 360 // idama imuH klIve // 8 // 4 // 361 // etadaH strIpuMklIbe eha eho ehu // 84 // 362 // eirjaszasoH // 84363 // adasa oi // 84 // 364 // idama aayH||8|4|365|| sarvasya sAho vA // 8 // 4 // 366 // kimaH kAiMkavaNau vA // 84 // 367 // yuSmadaH sau tuhuM // 84368 // jaszasostumhe tumhaiM // 4 // 369 // TAyamA paI taiM // 8 // 4 // 370 // bhilA tumhehiM // 8 / 4 / 371 // GasiGasbhyAM tautujjhatudhra 4 // 372 // bhyasAMbhyAM tumhahaM // 8 / 4 / 373 // tumhAsu sumA // 84374 // sovasmado hauM // 8 // 4 // 375 // jaszasoramhe amhiN||84||376|| TA DanyamA maI // 8 // 4 // 377 // amhehiM bhisA // 84 // 378 // mahu majjhu siGasbhyAm // 8 // 4 // 379 // amhahaM bhyasAmbhyAma // 8 // 4 // 380 // supA amhAsu // 8 // 4 // 381 // tyAderAdyatrayasya bahutve hiM na vA // 8 / 4 / 382 // madhyatrayasyAdyasya hiH // 4 // 38 // bahutve huM // 4 // 384 // antyatrayasyAdyasya uM // 8 / 4 / 385 // bahutve huM // 84 // 386 // hisvayoridudet // 8 // 4 // 387 // vaya'ti syasya saH // 8 / 4 / 388 // kriyeH kIsu // 8 / 4 / 389 // bhuvaH paryAptau hucca // 8 / 4 / 390 // bago bruko kA // 841391 // vrajevuJaH // 84392 // dRzeH prassaH // 8 / 4 / 393 // graheNhaH // 4 // 394 // takSyAdInAM chollaadyH||84|395|| anAdau svarAdasaMyuktAnAM kakhatathapaphAM gaghadadhababhAH // 4.396 // mo'nunAsiko yA // 4 // 39 // bAdho ro lukaH // 8 // 398 // abhUto'pi kvacit // 8 / 4 / 399 // ApadvipatsaMpadAM da iH // 84|400 // kathaM yathAtathA thAdereme mehedhAH DitaH // 84401 // yAiktAdRkkIgIdRzAM dAdehaH // 84402 // atAM DaisaH // 84403 // yatratatra. yokhasya Didetthyattu // 84404 // etthu kutrAtre // 84405 // yAvattAvatorvAdema uM mahiM // 84|406 // vA yattadoto.vaDaH // 8 / 4 / 407 // vedaMkimoryAdeH // 84408 // parasparasyAdiraH // 8 / 4 / 409 // kAdisthaidotoruccAralAghavam // 84 / 410 // padAnte uM-huM-hiM-haMkArANAm // 84|411 // mho mbho bA // 8 / 4 / 412 // anyAdRzonnAisAvarAisau // 8 / 4 / 413 // prAyasaH prAuprAivaprAimvaHpaggimvAH // 8 // 4 / 414 // vAnyathonuH // 84|415 // kutasaH kau kahantihu // 8 / 4 / 416 // tata-stadostoH // 84417 // evaM-paraM-sama-dhruvaM-mA-manA-kaemva-para-samANu-dhruvu-maM-maNAuM // 4 / 418 // kilAthavAdi-vA-saha-naheH kirAhavai dive sahuM nAhiM // 84|419 // pazcAdevamevaivedAnIMpratyutetasaH pacchai--emvai--ji--emvahiM-paJcaliu--ettahe // 8 // 4 // 420 // viSaNNoktavarmano vunna-vutta-viccaM // 8 / 4 / 421 // zIghrAdInAM vAhallA Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. 957 dayaH // 8 / 4 / 422 // huhurughugghAdayaH zabda-ceSTAnukaraNayoH // 8 / 4 / 423 // ghaimAdayo'narthakAH // 84|424 // tAdarse kehi-tehiM-resi-resiM-taNeNAH // 84 / 425 // punarvinaH svArthe duH // 8 / 4 / 426 // avazyamo DeM-Dau // 84|427 // ekazaso DiH // 8 / 4 / 428 // a-DaDa-DullAH svArthika-ka-luk ca // 8 / 4 / 429 // yogajAzcaiSAm // 84430 // triyAM tadantADDoH // 8 / 4 / 431 // AntAntADDAH // 84 / 432 // asyede // 84433 // yuSmadAderoyasya DAraH // 84434 // atottulaH // 8 / 4 / 435 // trasya Dettehe // 84|436 // tvataloH ppaNaH // 84|437 // tavyasya ievvauM envauM evA // 8 / 4 / 438 // ktva i-iu-ivi-avayaH // 84|439 // eppyeppiNvevyeviNavaH // 84|440 // tuma evamaNANahamaNahiM ca // 84|441 // gamereppiNveppyoreluMg vA // 8 // 4442 // tRnoNaaH // 84443 // ivArthe naM-nau-nAi-nAvai-jaNi-jaNakaH // 84444 // liGgamatantram // 84445 // zaurasenIvat // 84446 // vyatyayazca // 4|447 // zeSaM saMskRtavatsiddham // 8 // 34 // // ityaSTamAdhyAyasya caturthaH pAdaH // // samApto haimasUtrapAThaH // // atha haim-gnnpaatthH|| 162 bhraatussputrkskaadyH|| 2 // 3 // 14 // prmsrpisskunnddikaa| prmdhnusskpaalm| prmbrhisspuulH| prmyjusspaatrm| atra sarpiSkuNDikAdhanuSkapAlabarhiHpUlayajuSpAtrANAM samAse'samastasyetyanena Satve siddhe'pi samastArthamiha paatthH| anye tveSAM samastAnAM SatvaM na manyante / tanmate paramasarpiHkuNDiketyAdiSu SatvaM na bhvti| kskH| vopsAyAM dvivacanam / kutaH kutaH AgataH kautskutH| shunskrnnH| 'SaSThayAH kSepe' ityalup / sdyskaalH| bahuvrIhirasamAso vA / sadyaH krayaNaM sdyskriiH| tatra bhavaH saadyskrH| bhrAtuSputra / sarpiSNDikA / barhiHpUla / yajuSpAtra / iti bhraatussputraadyH| kskH| kautskutH| shunskrnnH| sdyskaalH| sdyskriiH| saadyskrH| bhaaskrH| ahskrH| ayaskANDa / tamaskAnta / ayaskAnta / ayaskuNDa / medaspiNDa / ayspinndd| iti kskaadyH| bhuvcnmaakRtignnaarthm| tena yathAdarzanamanye'pi bhavanti / 171 vAharpatyAdayaH // 1 / 3 / 58 // ahrptiH| ahHptiH| aha ptiH| giiptiH| gI:patiH / giiptiH| dhuurptiH| dhuuHptiH| dhUppatiH / ityhrptyaadyH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 427 gaurAdibhyo murabyAnDIH // 24 // 19 // gaur| zabala / klmaass| saarngg| pizaGga / hariNa / pANDura / amara / sundara / vikl| viSkala / puSkala / nisskl| Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 958 haimapaJcapAThI. gaurAdInAM guNavacanatvenAjAtigacitvAdaprApte pAThaH / yastu vikaleti kAlavizeSavAcI AnantaHsa vigatA kaleti bhvissyti| daas| cett| vitt| bhikSaka / bndhk| putra / gAyatra / Ananda / TeTa / kaTeTa / naTa / eSAmajAtivacanatvAdaprApte paatthH| kAvya / zaivya / matsya / manuSya / mukaya / haya / gavaya / Rsya / druNa / okaNa / eSAM jAtivAcitvepyaSTAnAM yAntatvAd druNaukaNayornityastrIviSayatvAdaprApte paatthH| bhauriki| bhauliki / bhauliGgi / audgraahmaati| Alacci / kAlaci / saudharma / AyasthUNa / Arada / bhaurikibhaulikyoH krauDyAditvAt zeSANAM tvaNijantAnAM gurUpAntyatvAt Sye prApte pAThaH / kathaM bhaurikyA, bhaulikyA ? krauDyAdipAThAt jyo'pi / Apacciko rASTrasarUpaH kSatriyastasyApatyaM stro ApaccikItyatra zakAditvAd jyalope'pi jAtivAcitvAd GIrbhavati / doTa / varaTa / nATa / mUlATa / pATa / sRpATa / peTa / paTa / paTala / puTa / kuTa / phANTaza / dhAtaka / ketk| tarkara / zarkAra / badara / kuvala / lavaNa / bilva / Amalaka / mAlata / vetasa / atasa / ADhaka / kadara / kadala / guDUna / bAkuca / nAca / mAca / kumbha / kusumbha / yUSa / meSa / sUSa / mUSa / karIra / sallaka / vallaka / mallaka / mAlaka / meth| pippala / harItaka / koshaatk| zama / tm| suSava / zRGa / bhRGga / barbara / pANDa / lohANDa / zaSkaNDa / piNDa / maNDara / maNDala / yUpa / sUpa / sUrpa / sUrma / maTha / piThara / kurda / gUrda / sUrda / khAra / kAkaNa / droNa / arohaNa / okaNa / vRsa / Asanda / alanda / kandala / salanda / deha / dehala / zaSkula / zava / sUca / bhnyjr| alaja / gaNDUja / vaijayanta ! zAlUka / uparatasa / saccheda / eSAM nityastrIviSayatvAdaprApte paatthH| kroSTu saras anayoranakArAntatvAdaprApte paatthH| anaDvAhI andduhii| ata eva pAThAdana/zabdasya ulyAmukArasya pakSe vaashbdaadeshH| sau nityaM nAgamAbhAvazca / prtyvrohinnii| pRthivI / AgrahAyaNI / sapratyayapAThaH puNvdbhaavnissedhaarthH| anddvaahiibhaaryH| andduhiivRndaarketyaadi| taddhitalope'pi lugabhAvArthazca / pnycaanddvaahiH| dshaandduhiH| aashmrthyH|-gotryjntaat DAyan mA bhUt yeva yathA syAdityasya paatthH| pahi-paryehi-anayoridantatvAd vikalpe prApte nityArthaH paatthH| bahuvacanamAkRtigaNAryam / tena nada / maha / bhava / plava / cr| gara / tara / gAha / deva / sUda / arAla / udavaDa / caNDa / umAbhaGga / hriiknnii| vaTara / adhikArI / eSaNa / karaNe-iti kecit / iSyate anviSyate'nayA doSa iti iSo'nicchAyAm ityane sati eSaNI vaidyshlaakaa| karaNAdanyatraiSaNA / anveSaNA / Abeva / tadanye na manyante / 441 navA zoNAdeH // 2 // 4 // 31 // zoNa / caNDa / arAla / kamala / kRpaNa / vikaTa / vishaal| vizaMkaTa / bharuja / dhvaja / kalyANa / udAra / purANa / bahubahuH bhvii| evaMnAmA kAcit / 448 asahanavidyamAnapUrvapadAt svaanggaadkroddaadibhyH||24||38|| akroDA. dibhya iti kim| kalyANo kroDA asyAHkalyANakroDA / kroDAzabdaHstrokloba Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. linggH| klyaannkhuraa| piingudaa| ekshphaa| dIrghabhAlA / bhavyabhAlA / suglaa| subhgaa| kalyANI ukhA sphik yasyAHsA kalyANokhA / kalyANagokhA / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena kisalayakarA / mRNAlabhujetyAdi / / 491 krauDyAdInAm // 2480 // krauddi| lADi / vyADi / aapkssiti| aapishili| saudhAtaki / bhauriki| bhauliki / zAlmali / zAlAsthali / kaapisstthli| rauDhi / devadatti / yAzadatti / ityAdaya iJantAH / caupayata / caikyt| caiTayata / bailvayata / saikayata-ete'gantAH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 641 vAhitAgnyAdiSu // 3 // 1 // 153 // agnyaahitH| jaatputrH| putrjaatH| jaatdntH| dntjaatH| jaatshmshruH| prmshrRjaatH| pItatailaH / tailapItaH / piittH| ghRtapItaH / piitmdyH| madyapItaH / piitvissH| visspiitH| uuddhbhaaryH| bhaaryoddhH| gtaarthH| arthgtH| chinnshiirssH| shiirsscchinnH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena pItadadhiH / dadhipIta ityAdayo'pi bhavanti / 643 na saptamIndvAdibhyazca // 3 // 1 // 155 // indumauliH / cndrmauliH| shshishekhrH| pdmnaabhH| uurnnnaabhH| pdmhstH| zaMkhapANiH / darbhapavitrapANiH / padmapANiH / ityaadi| 644 gaDvAdibhyaH // 3 // // 156 // gddukNtthH| kNtthegdduH| shirsigddH| gddshiraaH| zirasyaruH / aruHzirAH / madhyeguruH / gurumadhyaH / anteguruH / gurvntH| 647 nAppriyAdau // 32 // 53 // priyA / manojJA / kalyANo / subhagA / durbhagA / svaa| kSAntA / kAntA / vAmanA / samA / sacivA / capalA / baalaa| tanayA / duhita / bhakti / iti priyAdiH / vAmetyapyanye / 678 kuMbhapadyAdiH // 7 / 3 / 149 // kuMbhapadI / jaalpdii| ekapado / shtpdii| sthuunnaapdii| sUtrapadI / munipadI / shitipdii| aardrpdii| godhaapdii| kalazIpadI / dAsIpado / viSNupadI / kRSNapadI / kRNipadI / guNapadI / droNa(NI)padI / sakRtpadI / skrpdii| zucipadI / sUcIpadI / vipadI / apadI / niSpadI / aSTApadI / azItipadI / iti kuNbhpdyaadiH| . 716 suvAdibhyaH // 7 // 3 // 182 // subhraH / lekhaadhuuH| zalAkAdhUH / komloruuH| sNhitoruuH| varorUH / piivroruuH| jAtivacanattvAdUGantA ete| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 735 tiSThagvityAdayaH // 31 // 36 // tiSTanti gAvo yasmin kAle garbhagrahaNAya dohAya vAhAya vatsebhyo nivAsAya jalapAnArtha vA sa kAlastiSThadgu / vahanti gAvo yasmin kAle sa kAlo vahadgu / Ayanti gAvo yasmin sa kAla AyatIgavam / rate'nyadArthe kaale| tathA khale yavA yasmin sa kAlaH khaleyavam / khalebusam / nipAtanAt saptamyA alup| lUnayavam / lUyamAnayavam / pUnayavam / Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ haimapUyamAnayavam / saMhRtabusam / saMhriyamANayavam / ete prathamaikavacanAntA evAnyapadArthe kAle / deze'pItyanye / tena khaleyavaM pazya, khaleyavena kRtam , khale. yave kRtam , ityAdayaH prayogA asaadhvH| dvitIyAdivibhaktyantA api ete sAdhava ityanye / nAbheradhaH adhonAbham / nipAtanAdat smaasaantH| pUrvapadArthapradhAno'yam / tathA samatvaM bhUmeH samabhUmi / evaM samapadAti / pakSe pUrvapadasya mAntatvamapi nipAtyate / samabhUmi / samaMpadAti / etau dezakAlabhAveSvanyapadArtheSvityanye / uttarapadArthaprAdhAnye tu samA bhUmiH samabhUmiH, samapadAtiritikarmadhAraya eva / tathA zobhanatvaM samasya zobhanatvaM samAyAH zobhanA samA yatra suSamam / evaM viSamam / niHSamaM duSSamam / aparasamam / uttarapadArthaprAdhAnye tu tatpuruSa eva / zobhanA samA sussmaa| zobhane same suSame / samazabdenAvyayIbhAva ityanye / tathA samAyA AyatItvam AyatI samA yatra AyatI sameti vA AyatIsamam / evaM pApasamam / puNyasamam / samazabdena tRtIyAsamAsa ityanye / AyatyA samam AyatIsamam |evN pApasamam / puNyasamam / tathA prakRSTatvaM cAhnaH prANam / nipaatnaadhnaadeshH| evaM praratham pramRgam pradakSiNam / kAlabhAvalakSaNe'nyepadArthe'pItyanye / prakrAntamaharasmin prAhmam / pragatA rathA asmin praratham / pranaSTA mRgA asmin pramRgam / prakRto dakSiNA asmin pradakSiNam / anyatra pragatA mRgA asmAt pramRgo dezaH / deze'pyanye / uttara padArthaprAdhAnye tu tatpuruSa eva / praatH| prrthH| prmRgH| pradakSiNA / tathaikatvama ntasya eko'nta iti vA ekAntam / deze'nyapadArthe'pItyanye / evaM prAntaM samapakSam samAnatIrtham samAnatIram / tathA saMprati asaMprati apradakSiNAni yathAsaMkhyaM vartamAnAvartamAnavAmeSu / tathA yuddhe ijantaM ca / kezAkezi daNDAdaNDi dvidaNDi dvimusali / tiSThadgvAdirAkRtigaNaH / tena prasavyam apasavyam yatpra. bhRti tatprabhRti itaHprabhRti ityAdi siddham / ___742 dvidaNDyAdiH // 73 / 75 // dvau daNDAvasmin praharaNe dvidaNDi prhrti| evaM dvimusali / ubhAdanti / ubhayAdanti / ubhAbAhu / ubhayAbAhu / ubhau hastA. vasmin pAne ubhAhasti pibati / evamubhayAhasti / ubhApANi / ubhayApANi / ubhAJjali / ubhayAJjali / ubhau karNAvasmin zravaNe ubhAkarNi zRNoti / evamu. bhayAkarNi / ante vAso'smin sthAne'ntevAsi tiSThati antevAsI guroriti tAcchIlikAnto'nya eva zabdaH / saMhitAni pucchAnyasmin saraNe saMhitapucchi dhAvanti / ekaH pAdo'smin gamane ekapadi gacchati / samAnau pAdAvasmin sapadi gacchati / AcyapAdau Acyapadi zete / evaM prohapadi hastinaM vAhayati / nikacya kau~ nikRcyakarNi dhAvati / tiSThadgavAditvAdavyayIbhAvaH / ubhAbAhu ubhayAbAhvityatra nipAtanAdijulupi sthAnivadbhAvAdijantatvenAvyayIbhAvasaMjJA vibhaktyaluk pAdasya padbhAvaH samAnasya sabhAvazcetyAdi sarva nipAtanAt siddham / 749 zaradAdeH // 43392 // zarad tyad tad yad kiyat hiruk himavat Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH]] haimapazcapAThI. upasad sadas adas anasU manas vipAz diz dRz viz upAnah anaDuG catur div / 764 sAkSAdAdizcvyarthe // 3 // 1 // 14 // sAkSAt mithyA cintA bhadrA rocanA locanA amA AsthA agdhA prAjaryA prAjurA prAjaruhA bojaryA bIjaruhA saMsarpA / arthe agnau vaze vikapane prakapane visahane prasahane / arthaprabhRtayaH saptamyekavacanAntapratirUpakAH svabhAvAt nipAtAdvA / lavaNam uSNam zItam udakam Ardram / lavaNAdInAmetatsUtravihitagatisaMjJAsaMniyoga eva mAntattvaM nipAtyate / prAdus Avis namas iti saakssaadaadiH| 7:3 prAtyaSaparinirAdayo gatakrAntakRSTaglAnakrAntAdyarthAH prathamAdyantaiH // 3 // 1 // 47 // prAdayaH-pragata AcAryaH praacaaryH| evaM prAntevAsI / pravRddho guruH praguruH / prakRSTo vIraH pravIraH / saMgato'rthaH smrthH| viruddhaH pakSaH vipkssH| pratyarthI pakSaH pratipakSaH / pratibaddhaM vacaH prativacaH / upazliSTaH patirupapatiH / upapanno'nukUlaH pratikUlo vA nAyakaH upanAyakaH / anunaaykH| prtinaaykH| atyAdayaH-atikrAntaH khttvaamtikhttvH| udto velaamuddhelH| pratigato'kSaM pratyakSaH / anugataH pratigato vA lomAni anulomaH / pratilomaH / abhiprapanno mukhmbhimukhH| _ adhAdayaH-avakruSTaH kokilayA avakokilaH / pariNaddho vIrudbhiH parivIrut / saMnaddho varmaNA saMvarmA / anugatamarthenAnvartha nAma / saMgatamakSeNa samakSaM vastu / viyuktamarthena vyarthaM vacaH / saMgatamarthena samartha padam / / paryAdayaH-pariglAno'dhyayanAya paryadhyayanaH / udyuktaH saMgrAmAya utsNgraamH| zaktaH kumAryai alaMkumAriH / zaktaH puruSebhyaH alaMpuruSINaH / alaMzabdasya caturthyantena vakyamapIcchantyanye / alaM jIvikAyai alaMjIvikaH / alaM kumAryai alNkumaariH| nirAdayaH-niSkrAntaH kauzAmbyA niSkauzAmbiH / apagataH zAkhAyAH apa. shaakhH| antargato'gulyA antaraGgulo nkhH| utkrAntA kulAdutkulA kulaTA / evamuDhelaH samudraH / ucchAkhaM vcH| utsUtro nyAyaH / ucchRkhalaH kalabhaH / apagatamAdapArtham / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 775 avyayaM pravRddhAdibhiH // 3 // 1 // 48 // punaHpravRddhaM barhiH, punarutsyUtaM vAsaH / punarniSkrAnto rathaH / punaruktaM vcH| punarnavaM vayaH / punaHzRtaM pyH| svaryAtaH / antrbhuutH| prAtaHsavanam / uccai?ssH| nIcairgatam / adhaspadam / anadvA purussH| asazaktaH puruSaH / prAyazcittam / sadyaskrIH / prAgvRttam / purAkalpaH / zvaHzreyasam / zvovasIyasam / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 780 sAyAhnAdayaH // 31 // 53 // sAyamahnaH sAyAhnaH / madhyamahnaH madhyAhnaH / 121 Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapazcapAThI. [ haimamadhyaM dinasya madhyaMdinam / madhyaM rAtre mdhyraatrH| upAratAH pazcimarAtragocarAt ityAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 782 jaratyAdibhiH // 3255 // ardhA jaratyA ardhajaratI tattulyam ardhajaratIyam / ardhavaizasam / aktim / ardhavilokitam / pakSe jaratyardha ityAdyapi bhavati / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 789 zritAdibhiH // 3 // 1162 // zrita atIta patita gata atyasta prApta Apanna gamin gAmin AgAmin / iti zritAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena odanabubhukSuH hitAzaMsuH tattvabubhutsuH sukhecchuH ityAdi siddham / ___794 UnArthapUrvAdyaiH // 3 // 1 // 67 // pUrva / avara / sadRza / sama / kalaha / nipuNa / mizra / zlakSNa iti pUrvAdayaH / AkRtigaNo'yam / tena dhAnyenArtho dhaanyaarthH| hiraNyArthaH / AtmanApaJcamaH / AtmanASaSThaH / 'patAvalupsamAsau' mASeNAdhikaM mASAdhi / 798 hiMtAdibhiH // 3 / 1 / 71 // hita / surkh| rakSita / bali / iti hitaadyH| AkRtigaNo'yam / tena ashvghaasH| zvazrUsurA / zvazrUsuram / hastividhAnam / dharmaniyamaH / dharmajijJAsA / nATyazAlA / Atmanepadam / parasmaipadam ityAdi siddham / kRtyapratyayAntaM ceha paThyate / devadeyam / brAhmaNadeyam / varapradeyA kanyA / iha na bhavati brAhmaNAya dAtavyam / 800 paJcamI bhayAdyaiH // 3 // 173 // bhaya / bhIta / bhIti / bhI / bhIru / bhIluka / nirgata / jugupsu / apeta / apoDha / mukta / patita / apatrasta iti bhayAdayaH / AkRtigaNazcAyam / tena dvIpAntarAnItaH / sthAnabhraSTaH / tAtparaH taparaH ityAdi siddham / 805 yAjakAdibhiH // 3 / 1178 // yAjaka / pUjaka / paricAraka / pariveSaka / snApaka / adhyApaka / AcchAdaka / unmAdaka / udvartaka / hota / bhartR / AkRtigaNo'yam / tena tulyArthA api / gurusdRshH| gurusmH| dAsyAH sdRshH| vRSalyAH samaH / 'SaThyAH kSepe' ityalup / tathA anyatkArakam / vizvagoptA / tIrthakartA / tatprayojako hetuzca / janikartuH prkRtiH| ityAdi siddham / 815 saptamI zauNDAdyaH // 3 / 188 // zauNDa / dhUrta / kitava / vyAla / savya / Ayasa / vyAna / savINa / antara / adhIna / paTu / paNDita / kuzala / capala / nipuNa / siddha / shussk| pakka / bandha / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena ziraHzekharaH / hastakaTakaH / ApAtaramaNIyaH / avasAnavirasaH / pRthivIviditaH / pRthivIpraNataH / anteguruH / madhyeguruH / RNe'dhamaH adhamarNaH / RNe uttamaH uttmrnnH| rAjadantAditvAt paranipAta ityAdi siddhama / 816 siMhAdyaiH pUjAyAm // 3 // 1689 // samare siMha iva samarasiMhaH / evaM raNavyAghraH / bhUmivAsavaH / kaliyudhiSThiraH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. 817 kAkAdyaiH kSepe // 3 / 090 // tIrthe kAka iva tiirthkaakH| evaM tiirthdhvaaNkssH| tiirthvaaysH| tIrthavakaH / tIrthazvA / tIrthasArameyaH / tiirthkukkuttH| torthshRgaalH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 818 pAtresamitetyAdayaH // 3 / 1191 // pAtra eva samitAH paatresmitaaH| evaM pAtrebahulAH / gehezUraH / gehedaahii| gehekSveDI / gehenardI / gehenI / gehameva vijitamanena gehe vijitI / iSTAdeH itIni vyApye ktenaH iti saptamI / evaM gehevicitI / gehevyAlaH / gehepttuH| gehepaNDitaH / geheprglbhH| gossttheshuurH| goSThekSveDI / goSThenardI / gosstthevijitii| goSThevyAlaH / goSThepaTuH / gosstthepnndditH| goSThepragalbhaH / eSu avadhAraNena kSepo gamyate / udumbare mazaka iva udumbrmshkH| evmudumbrkRmiH| kUpakacchapaH / kUpamaNDUkaH / avaTakacchapaH / avaTamaNDUkaH / udapAnamaNDUkaH / alpadRzvaivamucyate / nagarakAkaH / nagaravAyasaH / nagarazvA / etaiH sadRzo dhRSTa ucyate / udumbaramazakAdiSUpamayA kSepo gamyate / gehamehI / piNDIzUraH / ya AvazyakArthamapi bahirna nirgacchati bhojana eva ca saMrabhate ca sa evamucyate / atrAvadhAraNena nirutsAhatA tayA ca kSepo gamyate / pitari shuurH| mAtari puruSaH / yaH sadAcAraM bhinatti sa evamucyate / atra pratiSiddhAsevanena kSepo gamyate / grbhdhiirH| grbhshuurH| garbhasuhitaH / garbhetRptaH / garbhedRptaH / yo'. lokAbhimAnitvAdanucitaceSTaH sa evamucyate / tata eva ca kSepo gamyate / karNeTiriTiriH / karNecurucuraH / karNeTiriTirA / karNecurucurA / caaplenaanucitcessttocyte| TiriTirIti gatyanukaraNaMcurucurviti vaakyaanukrnnm| tat karoti NijantAdapratyayo nipAtanasAmarthyAccAno na bhvti| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vraNakRmiH / gRhasarpaH / gRhklvingkH| AkhanikavakaH ityAdayo gRhyante / 828 nindyaM kutsanairapApAdyaiH // 3 // 11100 // apApAcairiti kim / pApavaiyAkaraNaH / aNakavaiyAkaraNaH / pravRttinimittameva kutsyate / evaM pApakulAlaH / aNakanApitaH / hatavidhiH / dagdhadaivam / duSTAmAtyAH / kSudratApasa ityAdi / 830 upameyaM vyAghrAdyaiH sAmyAnuktau // 3 // 1 // 102 // vyAghra / siNh| RSabha / vRSabha / mahiSa / candana / vRka / varAha / hastin / kuJjara / ruru / pRSata / puNDarIka / palAvikA / krushcaa| bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vAgvajraH, mukhapadma, pANipallavaM, kakisalayaM, vadanenduH, parthivacandraH, vAnarazvA, kucakumbhastanakalazAdayo'pi bhavanti / 833 zreNyAdikRtyAdyaizcvya rthe // 3 // 1 // 104 // shrenni| Uka / pUga / kunduma / kanduma / rAzi / nicaya / viziSTa / nirdhana / kRpaNa / indra / deva / muNDa / bhuut| zramaNa / vadAnya / adhyaaykH| adhyApaka / brAhmaNa / kSatriya / paTu / paNDita / kuzala / capala / nipuNa iti zreNyAdiH / kRta / mata / mita / bhUta / upta / ukta / samAjJAta / samAkhyAta / Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. samAmnAta / saMbhAvita / avadhArita / avakalpita / nirAkRta / upakRta / apAkRta / kalita / udAhRta / udIrita / udita / dRSTa / vizruta / vihita / nirUpita / AsIna / Asthita / avabaddha iti kRtAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 847 kumAraH zramaNAdibhiH // 3 / 1 / 117 // [ tatraiva prakriyAyAM tatpuruSasamAsaprakaraNe zramaNAdayo nirdiSTAH ] 848 mayUravyaMsaketyAdayaH // 3 / 1116 // mayUravyaMsakaH / chaatrvyNskH| kmbojmunnddH| yavanamuNDaH / / ____ ehIDAdayo'nyapadArthe / ehIDam, ehiyavaM vartate / evam ehivANijA / prehivANijA / apehivANijA / pahisvAgatA / apehisvAgatA / ehidvitIyA / apehidvitIyA / ehiprghsaa| apehiprghsaa| ehivighsaa| apehivighsaa| ehiprksaa| apehiprklaa| prohkttaa| prohkrdmaa| prohakapardA / uddhmcuuddaa| aahrcelaa| aahrvsnaa| aahrvittaa| kRndhi vicakSaNeti kRndhi vicakSaNamiti vA yasyAM sA kRndhivicakSaNA kriyA / bhindhi lavaNamiti yasyAM sA bhindhilavaNA / evaM pclvnnaa| uddharotsRjeti jalpo yasyAM soddhrotsRjaa| evamuddharAvasRjA / uddhmvidhmaa| udvpnivpaa| utptniptaa| utpacanipaco / kRndhi vikSiNIhIti kRndhi vikSaNu iti vA yasyAM sA kRndhivikSaNA / unmajAvamRjeti yasyAM sonmajAvamRjA / ata eva nipAtanAdihaiva ca mRjehI zo bhavati / gatapratyAgatAdayaH // gataM ca tatpratyAgatam ca gatapratyAgatam / evaM yAtAnuyAtam / mahAn krayo'lpaH krayikA krayAvayavayogAt krayaH krayikAvayavayogAt krayikA krayazcAso krayikA ca krayakrayikA samudAyaH / evaM puTApuTikA / phalAphalikA / mAnonmAnikA / zAkapArthivAdayaH // zAkapriyaH zAkabhojI zAkapradhAno vA pArthivaH pRthorapatyaM zAkapArthivaH / pRthivyA IzvaraH pArthivaH iti vA tena zAkapArthivaH / kutapavastrasauzrutaH / suzruto'patyaM sauzrutaH / kutapasauzrutaH / ajApaNyastaulvaliH ajaataulvliH| yaSTipraharaNo yo maudgalyaH yssttimaudglyH| evaM prshuraamH| ghRtapradhAnA roTiH ghRtaroTiH / evmodnpaanniniH| aannimaannddvyH| balAkAkauzikaH / vidrbhiikaunnddinyH| sahasrabAhurarjunaH shsraarjunH| vyavayavA vidyA trividyA / ekAdhikA daza ekAdaza / evaM dvAdaza / SoDaza / ekviNshtiH| dvaaviNshtiH| ekazatam / dvizatam / dadhyupasikta odano dadhyodanaH / evaM ghRtaudanaH / guDamizrA dhAnA guDadhAnAH / evaM tilpRthukaaH| azvayukto rathaH azvarathaH / evaM gajarathaH / ghRtapUrNA ghaTaH ghRtaghaTaH / atra zAkapArthivAdiSu priyAderuttarapadasya lopaH / tRtoyo bhAgaH tribhaagH| tRtiiybhaagH| vyNshH| tRtiiyaaNshH| ssddbhaagH| sssstthbhaagH| SaDaMzaH / SaSThAMzaH / tridivaM tRtIyadivam / triviSTapaM, tRtIyaviSTapamityAdiSu pUraNapratyayasya vA lug bhavati / tathA sarveSAM zvetataraH sarvazvetaH / evaM sarvama Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. 965 hAn / atra guNena tarabantena nirdhAraNaSaSThIsamAsastarablopazca / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vispaSTaM paTuH vispaSTapaTuH / punA rAjA punArAjaH / evaM punargavaH / pAdAbhyAM hriyate iti pAdahArakaH / gale copyata iti galecopakaH / sAyaMdohaH / prAtardohaH / punahiH / sAyamAzaH / prAtarAza ityAdayo drssttvyaaH| 849 rAjadantAdiSu // 3 / 1 / 149 // rAjadantaH / liptavAsitam / siktasaMmRSTam / bhRSTaluJcitam / nagnamuSitam / avaklinnapakvam / arpitotam / uptagADham / RNe adhamaH adhamarNaH-atra 'saptamI' // 3 / 1 / 88 // iti prathamoktatvena pUrvanipAte'dhamasya pUrvanipAtaH / evamuttamarNaH / ulUkhalaM muzalaM ca ulUkhalamuzale / atra muzalazabdasyAlpasvaratvAt pUrvanipAte prApte ulUkhalazabdasyAnena pUrvanipAtaH / evaM tandulakiNvam / citrasthavAhIko / snAtakarAjAnau / uzIrabIjazikSAstham / AraTvAyanicAndhani / adharoSTham / vaikArimatagAjavAjam / gaupAlidhAnapUlAsam / kuraNDasthalapUlAsam / dArajArau / dArazabda ekavacanAnto'pyasti / atra niyame dArArtham / atra tu svarAdyadantatvAdarthazabdasya pUrvanipAte prApte dArazabdasya pUrvanipAtaH / evaM viSvaksenArjunau / shuudraayauN| viSayendriyANi / gavAzvam / avantyazmakAH / citrAsvAtI mANavike / kezazmazru / atredudantatvena svAtizmazruzabdayoH pUrvanipAte prApte citrAkezayoH pUrvanipAtaH / evaM bhaaryaaptii| putrpto| svasRpatI / jaMpato / daMpatI / gaNapAThAjAyAzabdasya jaMbhAvo daMbhAvazca vA nipAtyate / putrapazU / zirojAnu / ziroviju / naranArAyaNau / aya'tvAnArAyaNasya pUrvanipAte prApte narasya pUrvanipAtaH / evaM somarudrau / kuberakezavau kAkamayUrau / umAmahezvarau / pANDudhRtarASTrI / cyeSThabhrAtRtvena dhRtarASTrasya pUrvanipAte prApte pANDoH pUrvanipAtaH / evaM viSNuvAsavau / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena kvacid viklpH| puruSottamaH / uttmpurussH| madhyagRham / gRhamadhyam / adharabimbam / bimbAdharaH / oSThabimbam / bimbosstthH| ityAdi / 886 mRgakSIrAdiSu vA // 3 / 262 // mRgyAH kSoraM mRgakSIram mRgIkSIram / evaM mRgapadam mRgIpadam / mRgazAvaH mRgiishaavH| kukuTANDam , kukkuTyaNDam / mayUrANDam , mayUryaNDam / kAkANDam , kAkyaNDam / kAkazAvaH, kAkIzAvaH / 888 dharmArthAdiSu dvandve // 3 / 1 / 159 // dharmArtho / arthadhI / kAmArtho / arthakAmau / zabdArthI / arthazabdau / Adyantau / antAdI / agnondrau / indrAgnI / candrAko / arkacandrau / azvatthakapitthau / kapitthAzvatthau / ityAdiSu svarAdyadantatvAnnityaM pUrvanipAte prApte / srpirbhdhuno| madhusarpiSo / guNavRddhI / vRddhigunnau| dIrghalaghU / laghudI? / candrarAhU / rAhucandrau / ityAdiSvidudantatvAnnityaM pUrvanipAte prApte / tapaHzrutau zrutatapasI / droNabhISmau, bhISmadroNau / ityAdiSvaya'tvAnityaM pUrvanipAte prApte / zakRnmUtram , mUtrazakRt / kuzakAzam / kAzakuzam / karabharAsabhau / raasbhkrbhau| ityAdiSu ladhvakSaratvAt pUrvanipAte prApte // samI Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. raNAgnI / agnisamIraNau / Adityacandrau / candrAdityau / paanniniiyrauddhiiyaaH| rauDhIyapANinIyAH / jityAvipUyavinIyAH / vipUyavinIyajityAH / ityAdiSvalpasvaratvAnnitvaM pUrvanipAte prApte / brAhmaNakSatriyaviTzUdrAH / zUdravikSatriyaviprAH / bhImasenArjunau / arjunbhiimsenau| devApizaMtanU / zaMtanudevApI / iti varNa. bhrAtRlakSaNe'nupUrva nipAte prApte vikalpArtha vacanam / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena vsntgriissmau| griissmvsntau| shukrshucii| zucizukrau ityAdayo'pi drssttvyaaH| 907 gavAzvAdiH // 3 // 1 // 144 // gauzcAzvazca gavAzvam / gavAvikam / gavaiDakam / ajAvikam / ajaiDakam / kubjavAmanam / kunyjkairaatm| kubjkairaatkm| putrpautrm| nityavairAbhAvapakSe zvacaNDAlam / strokumAram / dAsImANavakam / shaattiipcchikm| uSTrakharam / mUtrazakRt / mUtrapurISama / yakRnmedaH / mAMsazoNitam / drbhshrm| darbhapUtIkam / arjunapuruSam / tRNolupam / kuDIkuDam / dAsIdAsam / bhAgavatobhAgavatam / triSveteSu 'puruSaH striyA' 3-1-125 ityekazeSo na bhavati nipaatnaat| gavAzvAdiSu yathoccAritarUpagrahaNAdanyatra nAyaM vidhiH| go'zvau / go'zvam / goazvau / goazvam / go'viko / go'vikam / gvelko| gavelakam / pazuvibhASaiva bhavati / ___908 na dadhipayaAdiH // 3 / 1 / 145 // dadhi ca payazca dadhipayasI / sarpirmadhunI / madhusarpiSI / harivAsavau / brhmprjaapto| zivavaizravaNau / skndvishaakhau| parijAkauzikau / pravApasadau / AdyavasAne / sUryAcandramasau / mitrAvaruNau / agnISomau / somArudrau / nAradaparvatau / khaNDAmau / naranArAyaNau / rAmalakSmaNau / bhImArjunau / kambalAzvatarau / mAtApitarau / pitaaputrau| zraddhAmedhe / zuklakRSNe / idhmAbarhiSI / pUrvasya dIrghatvaM nipAtanAt / Rksaame| vAGmanase / atra 'RksAmaya'juSa' 7-2-97 ityAdinAkArAntatvam / yAjyAnuvAkye / dIkSAtapaso / zraddhAtapasI / shruttpsii| medhaatpsii| adhyyntpsii| ulUkhalamuzale / atrAdyeSu triSu vyaJjanavikalpe zuklakRSNe ityatra 'virodhinAmadravyANAm' iti vikalpe, idhmAbahiSI, ulUkhalamuzale 'aprANipazvAdeH' 3-1-136 iti nityamekatve zeSeSu ca 'cAthai dvandvaH sahoktau' ityubhayasmin prApte pratiSedho'yam / caNDAlamRtapAzca drssttvyaaH| 993 bhIruSTAnAdayaH // 2 // 3 // 33 // bhIruSThAna / anggulissngg| savyeSTra / parameSThin / suSTu / duSThu / apaSThu / vaniSThu / gaurisskth| pratiSNikA / nauSecikA / dundubhiSevaNaH / iti bhoruSThAnAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 997 girinadyAdInAm // 2 // 3 // 68 // girinndii| girinadI / girinnkhH| girinkhH| giriNaddhaH / girinaddhaH / giriNitambaH / girinitambaH / ckrnndii| vkrndii| vkrnnitmbaa| vkrnitmbaa| ckrnnitmbaa| ckrnitmbaa| maassonnH|maassonH| tuurymaannH| tuurymaanH| ArgayaNaH / ArgayanaH / RgayanaM vettyadhIte vetyaN / Rgayanasya vyAkhyAnaM tatra bhavo vA zikSAditvAdaN / bahuvacanAyathAdarzanamanye'pi bhavanti / Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maNapAThaH] haimapazcapAThI. 1012 varcaskAdiSvavaskarAdayaH // 32 // 48 // varcaske'vaskaraH / avakIryate'vaskaraH annamalam / tatsaMbaMdhAt tddesho'pyvskrH| avkro'nyH| apaskaro rathAGge / apakaro'nyaH / kutsitA tumburuH kustumbururauSadhijAtau / tatphalAnyapi kustumburUNi / anyatra kutumburustindukavRkSaH / avarasparA aparasparA vA kriyaasaattye| avarasparAH sArthA gacchanti-satataM gcchntiityrthH| anyatrAvaraparAH sArthA gacchanti / avare ca apare ca sakRdeva gacchantItyarthaH / AspadaM pratiSThAyAm / pratiSThA sthAnamAtmayApanApadam / anyatra A ISat padamA padAvA Apadam / Azcaryamadbhute / Azcarya nIlA dyauH / praskaNvaharizcandrAvRSI / pragataM kaNvaM pApamasmAditi praskaNvaH / harizcandraivAhlAdako yasya hrishcndrH| RSeranyAya prakaNvo dezaH / haricandro mANavakaH / maskaro veNudaNDayoH / mA kriyate pratiSidhyate'neneti mskrH| makarazabdasya vA'vyutpannasya maskara iti rUpam / anyatra makaro grAhaH / maskarI parivrAjake / mAkaraNazIlo maskarI / sahyAha mAkRSata karmANi zAntirvaH zreyasIti / makarinazabdasya vA maskaroti rUpam / anyatra makarIti samudraH / kAstorAjastunde nagare / ISattIramajasyeva tundamasyeti vyutpattimAtram / kAstIramajastundaM ca nagaram / anyatra kAtIram / ajatundam / kAraskaro vRkSe / kAraM karoti kila kAraskaro vRkSaH / kArakaroDa nyaH / vanaspatiH puSpaM vinA phalavati vRkSe / sarvA haritakAyo vanaspatirityanye / vnptirnyH| pAraskaro deshe| pAraM karoti pAraskaro deshH| pArakaro'nyaH / karaskaro girivRkssyoH| karaM karoti iti karaskaro nAma giriH / karaskaro vRkSaH / karakaro'nyaH / rathaspA nadyAm / rathaM pAti pibati vA rathaspA nAma nadI / rathapA'nyA / kiSkuruH praharaNe / kasya kuruH kiSkuruH nAma praharaNam / kimo makArasya sskaaraadeshH| kiSkuH prmaanne| kimapISatparimeyA kurbhUmirasya kiSkuH vitastirhasto vA / kiM karotIti vA kiSkuH / karoteIpratyayaH kimo makArasya ca SakAraH / kAryaM karotIti vA kiSkuH / DupratyayaH kAryazabdasya kiSbhAvaH / kiSkindha iti guhAparvatayoH / kimapyantardadhAti kiSkindhA nAma guhA / kimo dvirvacanaM pUrvasya ca makArasya SakAraH / kiM kiM dadhAti kiSkindhaH prvtH| AskathaM ngre| AhRtAH kathA asminnityAskanthaM nAma nagaram / taskarazcaure / tat karoti taskarazcauraH / bRhaspatirdevatAyAm / bRhatAM patiH bRhan patiriti vA bRhsptiH| ubhayatra takArasya skaarH| anyatra tatkaraH bRhaspatiH / prAyazcittaprAyazcittI atiicaarshodhne| prakarSeNaityAgacchatyasmadAcAradharma iti prAyo munilokaH / cintyate smaryate iti cittam cittizca vratam / prAyazcittaM cintitaM kilbiSavizuddhaye / prAyazcittamaticArazodhanam AlocanapratikramaNAdi / evaM praayshcittiH| pakSe visarjanIyapUrvaH zakAra ityanye / prAyaHzcittam / prAyaHzcittiH / anye tu prAyaNaM prAyaH tasya cittaM prAyazcittaM prAyazcittirityapi manyante / zaSkulI kRtAnte / zaSkulazabdAd gaurAditvAd ngiiH| kRtAnnAdanyatra HHHHHHHHHHHHHHHI Page #981 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 968 haimapaJcapAThI. zakulI matsyavizeSaH / goSpadaM gosevite pramANe ca / yatra gAvaH padyante sa gobhiH sevito grAmasamIpAdideza ucyate / pramANe goSpadapUraM vRSTo devaH / goSpadamAtraM kSetram / atra goH padamanyasyeyattAM paricchettumupAdIyamAnaM pramANaM bhavati / anyatra gopadam / agoSpadaM sevaarhite| na vidyate goH padaM yeSu tAnyagoSpadAnyaraNyAni / agoSpadeSvaraNyeSu vizvAsamupajagmivAn / nanu goSpadapratiSedhAdagoSpadamiti siddhayati / satyam / kiM tu yatra gavAM prasaGgo tAbhiH sevitastatraiva syAt / yathA yatra zuklaguNaprasaGgaH sa evAzukla iti bhavati naatmaakaashaadi| yatra tu gavAmatyantAsaMbhavastatra na syAt tatrApi yathA syAdityevamartha nipAtanam / na vidyate goH padaM yatreti tripadabahuvrIhivivakSAyAM rUpAntaranivRttyartham / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tenAvocaparovarAdayo'pi dRssttvyaaH| 1020 aJjanAdInAM girau // 3 // 27 // aJjana bhAJjana kiMzuka kiMzulaka sAlva lohita kukkuTa khaDna nala piGgala ityaJjanAdiH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / / 1021 anajirAdibahusvarazarAdInAM mattau // 378 // zarAvatI, vaMzAvatI, zucImatI / kushaavtii| dhuumaavtii| ahiivtii| kapIvatI / muniivtii| mnniivtii| vArdAvAnnAma giriH| veTAvAnnAma giriH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / / bahusvarasyAnajirAdivizeSaNaM kim / ajirvtii| khdirvtii| khjurvtii| sthaviravatI / pulinavatI / mlyvtii| haMsakAraNDavavatI / cakravAkavatI / alaMkAravatI / zazAGkavatI / hiraNyavatI / ajirAdirAkRtigaNaH / 1031 apIlvAdervahe // 3 / 2 / 89 // apIlvAderiti kim / pIluvaham / dAruvaham / cAruvaham / 1066 nakhAdayaH // 3 / 2 / 128 // nAsya khamastIti nakhaH / na bhrAjate iti nabhrAT kvibantaH / na pAtIti napAt zatrantaH / na vettIti navedAH / na asatyaH nAsatyaH / na muJcatIti namuciH / nAsya kulamastIti nakulaH / evaM na na pAtIti napAt / na na vettIti navedAH / na na muJcatIti namuciH / na na kulamastyasya nakulaH / na na khamastyasya nakhaH / na pumAn na strIti napuMsakam / na kSIyate na kSarati vA nakSatram / auNAdike truTi kSabhAve nipAtyate / na krAmati na krINAti vA nakaH / Dapratyayo nipAtanAt / nAsminnakaM duHkhamasti nAkaH / na vidyante gnAH zriyaH chandAMsi vAsya nagnaH / na agaH nAgaH / na vidyate bhAgo'sya nabhAgaH / nAramaJcati naaraacH| na Apyata iti naapitH| na mIyate'sAviti nameruH / nAbhinandati vadhUmiti nanAndA / nAntareNa bhavati nAntarIyakam / na na ciketi naaciketH| ata eva nipAtanAt kit jJApanArthI juhotyAdau dRSTavyaH / asmAcca naJcayopapadAnnAmni zab pratyayo bhavati / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena nAstikaH / nbhH| nAraGgamityAdayo draSTavyAH / 1080 samAnasya dharmAdiSu // 3 / 2 / 149 // dharma / jAtIya / nAman / gotra / rUpa / sthAna / varNa / vayas / vacana / jyotis / janapada / rAtri / nAbhi / Page #982 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. 969 bandhu / pakSa / gandha / piNDa / deza / kara / lohita / kukSi / veNi iti dharmAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1085 pRSodarAdayaH // 3 / 2 / 155 // pRSadudaramudare vAsya pRssodrH| pRSata udaraM pRSodaram / pRSata udvAnaM pRSodvAnam / jIvanasya jalasya mUtaH puTabandhaH jiimuutH| atra vanasya lopH| vAriNo vAhako blaahkH| atra pUrvapadasya baH uttarapadAdezca la aadeshH| AdhyAyanti tamiti ADhyaH / atra dhyasya DhyAdezaH / kRcchreNa dAsyate nAsyate dabhyate ca khali, duSTo dAso nAso dambha iti vA dUDAsaH / duunnaasH| dUDabhaH / duSTaM dhyAyati duuddhyH| eSu pUrvapadasya duso dUbhAvaH uttarapadAdeva DatvaNatvaDhatvAni dammenalopazca / mahyAM rauti mayUraH / rauteracyantalopo mahIzabdasya mayUbhASaH / mahyAM zete mahiSaH / DaH / atra pUrvapadasya hrasvatvaM zasya ca Satvam / pizitamaznAti pizAcaH / atra pizitasya pizAdezaH aznAteH zasya caadeshH| zavAnAM zayanaM zmazAnam / pUrvapadasya zmAdezaH uttarapadasya ca shaanaadeshH| bruvanto'syAM sIdanti viSIdanti bRsI / atra DaTpratyayaH / pUrvapadasya bRbhAvaH / Urdhva khaM bilaM vAsya udUkhalam / ulUkhalaM vA / atra pUrvapadasyodUbhAva ulUbhAvazca uttarapadasya khalAdezaH / divi dyaurvAka eSAM divauksH| atrAkArAgamaH / azva iva tiSThati ashvtthH| kapiriva tiSThati kapayo'smistiSThanti iti vA kpitthH| dani tiSThati dadhitthaH / mahyAM tiSThati mahitthaH / eSu tiSThateH sakArasya tkaarH| muhuH svanaM lAti muhurmuhurlasatIti vA musalam / atra muhuHzabdasya mubhAvaH / svanazabdasya sabhAvaH / pakSAntare lsyorvipryyshc| UdhrvA krnnaavsyetyuluukH| atro zabdasyolAdezaH karNazabdasyokAdezazca / mehanasya khaM tasya mAlA mekhalA / atra mehanakhe hanasya mAlAzabde ca mAzabdasya lopaH / kau jIryati kuJjaraH / atra kuzabdasya mo'ntaH / Azvasya viSamasti AzIviSaH / atrAzazabdasyAzIbhAvaH / balaM vardhayati balIvardaH / atra balasyekAro'ntAdezo vardhadhakArasya ca dakAraH / manasa ISTe manISI / atra manaso'ntyasvarAdilopaH IzeH zasya ca SaH / bilaM dArayatIti biDAlaH / atra bilazabdasya lalopaH / uttarapadasya ddaalaadeshH| mRdmaaliiyte-ddH-mRnnaalH| atra mRdo dakArasya nnkaarH| asRgAlIyate DaH-sRgAlaH / atrAdeApaH / asRggalati vA sRgAlaH / atrAsRja AdyantalopaH / puro dAzyate puroDAzaH / atrottarapadAderDatvam / azvasyAmbA vaDavA / atrAzvasyAzo lopH| D caantH| ambAzabde ca molopH| zakasyAndhuH zakandhuH / atra pUrvapadAntasyottarapadAdervA lopaH / evaM karkandhuH / aTatotyac attaa| kulAnAmaTA kulttaa| av avAk aTantyasminniti bAhulakAt 'puMnAmni' iti ghaH avaTaH / hinasti siMhaH / atra takArasya lopaH / zakAralakArayostu viparyayaH / bhraman rauti-DaH bhramaraH / atra talopaH / evaMprakArAH ziSTaiH prayuktAH pRSodarAdayaH / mayUramahiSAdInAmuNAdau vyutpAditAnAmapIha vyutpAdanamanekadhA zabdavyutpattijJApanArtham / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena muhUrtamAragvadho'zva 122 Page #983 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapazcapAThI. [haimasthAmanilayatItyAdayo draSTavyAH / 1090 dhanAdeH patyuH // 6 // 1 // 14 // dhana / azva / gaja / zata / gaNa / kul| gRha / pazu / dharma / dhanvan / sbhaa| seno / kSetra / adhi / rASTra / dhAnya / prANa iti dhanAdiH / / 1099 utsAderaJ // 61 // 19 // uts| udapAna / vikara / vinada / mahAnada / mahAnasa / mahAprANa / mahAprayANa / taruNa / taluna / dhenu / pakti / jagatI / bRhtii.| triSTubh / anuSTubh / janapada / bharata / uzInara / griissm| acchandasi / piilknn| udasthAna / deze vRSad / aMze vRSadaMza ityanye / bhallakIya / rathantara / madhyaMdina / bRhat / mahiman / mihadityapi kecit / satvacchabdo mattvantaH / satvato'patyaM tatra bhavo vA sAtvataH / anye tu nAgamamapIcchanti / sAtvantaH / kuru / paJcAla / indrAvasAna / uSNih / kakubh / akArAntAvetAvityanye / suvarNa / hNspth| vardhamAna iti utsaadiH| 1117 bAhvAdibhyo gotre // 6 // 1 // 32 // cAhu / upavAku / nivAku / vaTAku / vaTAku / upabindu / cATAku / vRkalA / kRkalA / cUDA / balAkA / jaGghA / chagalA / agalA / lagahA / dhruvakA / mUSikA / sumitrA / durmitrA / vRkalAdibhyo yathAsaMbhavameyaNo mAnuSInAmalakSaNasya cANo'pavAdo'yamiJ / yudhisstthir| arjuna / rAma / saMkarSaNa / kRSNa / gada / pradyumna / sAmba / satyaka / zura / amura / ajIgarta / madhyaMdina / eSu RzyAdilakSaNasyANo'pavAdaH / sudhAkan / svadhAvat / puSkarasad / anuharat / anaDuh / pazcan / saptan |assttn / kSemadhanvin / mASazirovin / zRGkhalatodin / kharanAdin / prAkAramardin / nagaramardin / indrazarman / madrazarman / agnizarmam / devazarman / upadazca / udaJca / kunAman / sunAman / sudAman / ziras / loman / etau tadantau / istiziraso'patyaM hAstizIrSiH / auDulaumiH / zAralaumiH / iti bAhvAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / tena sakhyurapatyaM saakhiH| sNveshinH| saaNveshiH| udaGkasya audatiH / auddAlakiH / vAlmIkiH / AruNiH ityAdi siddhaM bhavati / 1120 ajAdibhyo dhenoH // 6 // 34 // ajAdayaH pryogto'nusrtvyaaH| 1928 bidAdervRddha // 641 // bida / urva / kazyapa / kuzika / bharadvAja / upamanyu / kilAta / kIdarbha / vizvAnara / RSTiSeNa / RtabhAga / haryazva / priyaka / piyaka / apastambha / kuvAcara / kUvAcara / zaradvat / zunaka / dhenu / utsAdiSvapi dhenuzabdaH paThyate / sa prtygrprsvgvyaadivaackH| aymRssivcnH| azva / zaMkha / gopavana / zigru / vindu / tAjama / azvAvatAna / zyAmAka / zyAparNa / harita / kindAsa / vasyaska / arkaluza / vadhyoga / viSNuvRddha / vRSNivRddha / pratibodha / rathItara / rathaMtara / gaviSThira / gaviSThila / niSAda / zabara / saThara / sRdAku / pRdAku / kecidetau haritAdeH prAk paThanti / tanmate 'ritAderalaH' ityAyanaN na bhvti| maTharazabdaM gopavanAdAvapi aJo lubabhAvArtha Page #984 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. kecit paThanti / anye tu maTharAdyakArAdimaamicchanti / mATharyaH moThayA / bahuSvaJo lupi saMniyogaziSTatvAt yasyApi nivRttiriti maTharAH / 1130 gargAderyaJ // 61 // 42 // garga / vatsa / vAja / aja / saMkRti / vyAghrapAd / vidabhRt / pitRvadh / prAcInayoga / pulasti / rebha / agniveza / zaMkha / zaTa / dhUma / avaTa / namasa / camasa / dhanaMjaya / tRkss| vizvAvasu / jrmaarnn| kurukt| anaDuh / lohita / saMziti / vakra / babhru / babhlu / maNDu / makSu / makhu / zasthu / shngk| ltu| ligu| gUhalu / jigossu| manu / tantu / manutantu / mnaayii| aNeyaNoH prAptAvasya paatthH| puMvadbhAvastu 'kauNDinyAgastyayoH iti kauNDinyanirdezAdanitya iti na bhavati / sUnu / sruva / kacchaka / RkSa / rukSa / rUkSa / tarukSa / talukSa / taNDin / vataNDa / kapi / kata / zakala / kaNva / vAmaratha / gokakSa / kuNDinI / yajJavalka / parNavalka / abhayajAta / virohita / vRSagaNa / rahogaNa / zaNDila / mudgara / mudgala / musara / musala / parAzara / jaMtUkarNa / mndrit| azmaratha / zarkarAkSa / pUtimASa / sthUra / sthUrA / ararAkA / piGga / piGgala / kRSNa / golunda / ulUka / titimbha / bhiSa / bhiSaja / bhiSNaja / bhaNDita / bhaDita / dalbha / cikita / devahU / indrahU / yajJahU / ekalU / pippalU / patyalU / vRhalU / papphalU / bRhadagni / jamadagni / sulAmina / kuTogu / uktha / kuTala / caNaka / culuka / karkaTa / alApin / suvarNa / sulAbhin iti gargAdiH / 1135 kuAdeyinyaH // 61 // 47 // kuJja / brana / gaNa / bhasman / loman / laumAyanya / tadantAdeva kecit / auDulomAyanyaH / zaTa / ayaM gargAdiSvapi / zAka / zuNDA / zubhA / vipAz / ayaM zivAdiSvapi / skandha / skambha / zaMkha / ayaM gargAdAvazvAdau bidAdau ca / iti kujAdiH / 1137 azvAdeH // 6 / 1149 // azva / shNkh| jn| uts| griissm| arjuna / vailya / azman / bida / kuTa / puTa / sphuTa / rohiNa / kharjula / khajUra / khjuul| pinyjr| bhadila / bhttil| bhddil| bhaNDila / bhaTaka / bhaDita / bhaNDita / prAdRta / rAma / uda / kSAndha / grIva / rAmoda / rAmodakSa / andhagrIva / kaash| kANa / gola / Ahva / golaa| arka / svana / arkasvana / zuna / vana / pt| pada / cakra / kula / grIvA / zraviSThA / pAvita / pavitrA / (pAvitra) pvindaa| momin / zyAma / dhUma / dhUmra / vastra / vAgmin / vizvAnara / vizvatara / vata / sanakha / sana / khaDa / jdd| gada / jaNDa / arha (artha) vIkSa / vishmp| vizAla / giri / capala / giricapala / cupa / dAsaka / cupadAsaka / dhaayyaa| dhanya / dharmya / puMsijAta / zUdraka / sumanas / durmanas / Atava / utsAtava / kitava / kiva / ziva / khiva / khipa / khadira / AmA / AnaDuyAyana-iti yajantAdAyanaNApi siddhathati prAgjitIyasvarAdI tu yUni lup iti nityalubarthamasyopAdAnam / ityazvAdiH / atra yo'zvAdirvRddhakANDe'nyatrApi paThyate tasya Page #985 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 972 haimapaJcapAThI. so'pi bhvti| azvazabdAd bidAdiSu pAThAdaJ / ihAyanaJ / aashvH| AzvAyanaH / zaMkhazabdAdU bidAdiSva gargAdiSu yaJ kuJjAdiSu AyanyaH ihAyanaJ / shaaNkhH| shaangkhyH| shaaNkhaaynH| janazabdAnnaDAdiSvAyanaN ihAyanaJ / tatra yUni pratyaye vidheye vizeSaH / jAnAyaniH / jAnAyano yuvA / utsagrISmayorutsAdiSu pATho'nantarArtho'napatyArthazca / iha tu vRddhe'yameva yathA syAdityevamarthaH / autsaaynH| praiSmAyaNaH / arjunazabdasya bAhvAdiSu pATho'nantarArthaH / vRddha tvayameva / ArjunAyanaH / vailyeti vilizabdo bhyAntastato yUni prtyyH| vailyAyano yuvaa| 1142 naDAdibhya AyanaN // 6 // 1 // 53 // naDa / cara / vaka / muJja / itika / itiza / upaka / lamaka / saptala (sttl)| satvala / vyaaj| (vAja) vyatiketyeke / prANa / nara / sAyaka / dAza / mitra / dAzamitra / dvIpA / dvIpa / piGgara / piGgala / kiMkala / kiMkara / kAtara / kAthala / kAzyapa / kAzya / nAvya / aja / amuSya / ligu / citra / amitra / kumAra / loha / stamba / stambha / agra / shiNshpaa| tRNa / zakaTa / mikaTa / mimata / sumata / jana / Rc / indha / Rgindha / mit| janaMdhara / jalaMdhara / yugNdhr| haMsaka / daNDin / hastin / paJcAla / camasin / sukRtya / sthiraka / brAhmaNa / caTaka / azvala / kharapa / badara / zoNa / daNDama / chAga / durga / aloha / kAmuka / (kAmaka) brahmadatta / udumbara / saNa / laGka / kekara / (kkr)| nAvya / AlAha / Rga / vRSagaNa / adhvara / baalish| dnnddp| iti naDAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1144 haritAderaJaH // 6 // 55 // bidAdyantargaNo hritaadiH|| 1149 zivAderaN // 6 // 60 // ziva / prauSTha / prauSThika / vaNTa / jamba / jmbh| kakubha / kuthAra / anabhimlAna / kakustha / kohaDa / kahUya / rodha / piladhara / vtnndd| tRNa / krnn| kSIrahada / jalahrada / prissik| zilinda / gophila / gohila / kapilaka / jaTilaka / badhiraka / maJjiraka / vRSNika / khajAra / khaal| rekha / lekha / aalekhn| vartana / RkSa / vartanakSa / vikaTa / piTAka / tRkSAka / nabhAka UrNanAbha / supiSTa / piSTakarNaka / parNaka / masurakarNa / masUrakarNa / khaDUraka / gaDeraka / yaska / lahya / druhya / ayasthUNa / bhlnd| bhalandana / virUpa / virUpAkSa / bhUri / saMdhi / bhUmi / muni / kruzcA / kokilA / ilA / sapatnI / jaratkAru / utkeyA / kaayyaa| surohikA / poThInAsA / mhitrii| aaryshvetaa| RSTiSeNa / gaGgA / pANDu / vipAz / takSan / iti shivaadiH| atrAvirUpAkSA. diJo'pavAdaH / bhUryAdInAmA AryazvetAyA eyaNaH, RSTiSeNasya senAntasya senAntabyetoH / bidAdipAThAd vRddhe'ova bhavati / tadantAcca yUni ata itra tasya 'jidArSAdaNioH ' iti lupi ArTiSeNaH pitA ca putrH| tathA RSTiSeNasyApatyaM vRddhaM bahavaH bidAdyaJ tasya 'yAtraH' ityAdinA lupi RssttissennaaH| pANDupAThaH zubhrAdyeyaNA gaGgApAThastikAdyAyanitrA ca samAvezArthaH / tena pANDorUpyaM gaGgAyAzca trairUpyaM siddham / pANDavaH / paannddveyH| gaanggH| gAGgAyaniH / gaanggeyH| Page #986 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 973 gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. vipAzpAThaH kuAdilakSaNena jAyanyena samAvezArthaH / vaipAzaH / vaipAzAyanyaH / takSanpAThaH kurvAdibyena samAvezArthaH / tAkSNaH / tAkSaNyaH / 1166 zubhrAdibhyaH // 6 / 1 / 73 // zubhra / viSTapura / vissttpr| brahmakRta / zatadvAra / zatAhAra / zAlAghala / kiTa / (TIka) zAlUka / kRkalAsa / pravAhaNa / bhANa / bhArata / kudatta / krpr| itara / anyatara / AlIDha / sadatta / sudakSa / tuda / akazApa / vAdana / zatala / zakala / (zaka) zavala / khaDUra / kuzamba / zukra / vigra / bIja / azva / bIjAzva / ajira / mavaka / makhaNDu / makaSTu / maghaSTu / sRkaNDu / mRkaNDu / jihmAzin / ajavasti / zakandhi / paridhi / aNIci / kaNIci / zakuni / atithi / anudRSTi / zalAkAdhU / lekhAdhU / rohiNI / rukmiNI / kikshaa| vivazA / gndhpingglaa| ssddonmttaa| kumArikA / kuberikA / ambikaa| azokA / zvan / gaGgA / pANDu / vimAtR / vidhavA / kadrU / godhA / sudAman / sunAman / iti zubhrAdayaH / mavakAntAnAmiJo'pavAda payaNa makhaNDvAdInAM vimAtrantAnAmaNaH vidhavAyA eraNaH kadrUgodhayozcatuSpAdeyatraH / mudAmansunAmnorijA zubhrasya tu jyena samAvezArthaH paatthH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1172 kalyANAderin cAntasya // 6 / 1177 // klyaanno| subhgaa| durbhgaa| bndhkii| jrtii| balIvardI / jyeSThA / kaniSThA / madhyamA / parastrI / anudRSTi / anusRSTi / iti kalyANyAdiH / parastryantAnAM 'ujyAptyUGaH' iti anudRSTeH 'zubhrAdibhyaH' iti eyaNa siddha eva inAdezamAtraM vidhIyate / anusRSTerubhayam / 1174 anuzatikAdInAm // 4 // 27 // anuzatika / anuhodd| anusaMvatsara / anusaMvaraNa / anurahat / agaarvennu| asihtyaa| azvi(sya) hty| asyaheti / asyahetu / aniSAda / adhenu / kRruruta / kurupaJcAla / adhideva / adhibhUta / ihaloka / paraloka / sarvaloka / sarvapuruSa / sarvabhUmi / vadhyoga / prayoga / abhigm| prstrii| paSkarasada / udakazaddha / satranaDa / ctrvidyaa| shaatkmbh| sukhazayana / itynushtikaadiH| AkRtigaNo'yama / tena rAjapauruSyAdayaSTayaNantA atraiva ptthynte| rAjapauruSyam / pArimANDalyam / prAtibhAvyam / sArvavaidyam / pratyayAntare tvAdereva vRddhiH / rAjapuruSasyApatyaM rAjapuruSAyaNiH / 1181 gRSTayAdeH // 6 // 84 // gRsstti| hRSTi / hli| vAli / vidhi / kudri / ajavasti / mitrayu iti gRSTayAdiH / 1184 yaskAdeotre // 6 // 1 // 125 // yaska / laya / druhya / aysthuunn| tRNakarNa / bhalandana ebhyaH zivAdyaNo lup / kharapa-asmAnaDAdyAyanaNaH / bhaDila / bhaNDila / bhddit| bhnnddit-ebhyo'shvaadyaaynnyH| sdaamtt| kmblhaar| pAMDhaka / krnnaaddhk| piNDIjaGgha / bkskth| rakSomukha / jaGghAratha / utkaash| kadumantha / kadukamantha / viSapuTa / nikaSa / (kiSaka ) kaSaka / uparimekhala / kaDama / kRza / paTAka / Page #987 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 974 [ haima haimapaJcapAThI. kroSTupAda / kroSTumAya / zIrSamAya / sthagala / padaka / varmaka-ebhyo'ta inH| puSkarasad-asmAd bAhvAdISaH / vidhi / kudri / ajavasti / mitrayu / ebhyo gRSTayAdyeyAH / iti yaskAdiH / 1186 revatyAderikaN // 6 // 2 // 86 // revatI / azvapAlI / maNipAlI / dvArapAlI / vRkavaJcin / vRkagrAha / karNagrAha / daNDagrAha / kukkuTAkSa iti revatyAdiH / 1202 kurvAdervyaH // 61 // 100 // kuru / zaGku / zakandhu / zAkabhU / pathikArin / matimat / pitRmat / pitRmantu / vAca / hanta / hRdika / zalAkA / kaalaakaa| erakA / pdkaa| khdaakaa| kezinI / mati / kavi / hanti / piNDI / aindrajAlI / dhAtuji / vairAjaki / dAmoSNISi / gANakari / kaizauri / kApialAdi / gargara / hana / majaSa / avimAraka / ajmaark|cphhk| ktt| kuTala / mura / dabhra / sUrpaNAya / zyAvanAya / zyAvaratha / zyApratha / zyAvapratha / zyApatra / zyAputra / styNkaar| vlbhiikaar| krnnkaar| pthikaar| bRhatokAra / vaantvRkss| AmravRkSa / mUDha / shaak| ina / rathakAra / nApita / takSan / zuddha iti kurvaadiH| atra hantrantAnAM sAmAnyANo hRdikasya vRSNyaNo'pavAdo bhyaH / zalAkAdInAM keshinyntaanaameynnH| maanussiinaamtve'nno'pi| kezinIzabdasya strIliGgapAThAdeva paMvadrAvo na bhvti| kaizinyaH / puMliGganivRttyarthasta sapATho na bhvti| 'gAthiviTathikezipaNigaNinaH' ityapatye'NyantyasvarAdeH lakpratiSedhAtU / kezinzabdAddhi byavidhAne'Na na saMbhavatyeva / matikavihantipiNDInAmeyaNaH / aindrajAlyAdInAM kaapinyjlaadhntaanaamaaynnnH| grgraadiinaamitrH| takSazabdasya shubhrsyaiynnaa| 1209 tikAderAyaniJ // 6 / 1 / 107 // tika / kitava / saMjJA / bAla / shikhaa| bAlazikha / uraza / zATya / saindhava / yamunda / rUpya / pUrNika / grAmya / nIla / amitra / gokakSya / kuru| devr| daivr| dhevr| dhaivara / devaratha / taitila / shailaal| auraza / kauravya / bhauriki| bhauliki| caupyt| caitayata / caittyt| zaikayata / kSaitayata / dhvAja / vata / dhvAjavata / candramas / zubha / zrubha / gaGga / gaGgA / vareNya / vandhyA / bimbaa| araddha / arddhaa| Araddha / vhykaa| khalya / lomakA / udanya / yajJa / noDa / Arathya / laGkava / bhIta / utathya / suyAman / ukhaa| khalvakA / zalyakA / jAjala / vasu / uras iti tikAdiH / zATayazabdo yajanto dhyaNanto vA / zATyAyaniH / yajantAdAyanaNevetyeke / zATyAyanaH / aurazazabdena kSatriyapratyayAntena sAhacaryAt kauravyazabdaH kSatriyapratyayAnta eva gRhyte| anysmaadiov| tasya ca 'tridA daNioH ' iti lup| kauravyaH pitaa| kauravyaH putraH / AyaniJastu ' abrAhmaNAt ' iti prAptApi lup na bhavati vidhAnasAmarthyAt / nahIna Ayaniro vA lupi kazcivizeSaH / kauravyaH pitA / kauravyAyaNiH putrH| 1234 zakAdibhyo nerlup // 61 / 120 // zaka / yavana / jarta / kamboja / Page #988 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Til gaNapAThaH] haimapazcapAThI. 975 yola / kerala / AdhAraya / vidhAraya / upadhAraya / murl| khasa / zakAdayaH prayogagamyAH / 1237 deraJaNo'prAcyabhargAdeH // 6 // 12123 // aprAcyabhargAderiti kim / pAJcAlI / vaidehii| paippalI / mAgadhI / kAliGgI / vaidarbhI / AGgI / vAGgI / saujhI / pauNDrI / zauramasI / pAJcAlAdayaH prAcyA rASTrasarUpAH kSatriyAH / bhargAdi-bharga / karUSa / karUza / kekaya / kazmIra / sAlva / susthAla / uraza / yaudheya / zaukreya / zaubhreya / ghaatey / dhArteya / jyAvAneya / trigarta / bharata / uzInara / iti bhargAdiH / yaudheyAdijyAvAneyAntAnAM svArthikasyAjo dreH lup pratiSidhyate / yodheyInAM saMghAdi yaudheyamiti saMghAdyaNartham / lupi hi satyAmaantatvAbhAvAt saMghAcaN na syAt / prakRtasya tu aJaH prasaGgAbhAvAt na prtissedhH| bharatozInarazabdAvutsAdiSu paThayete / tayorihopAdAnAt satyapyaNapavAde cetyasmin utsAdyanaM bAdhitvA drisaMjJaka evAJ bhavatIti jJApyate / tena bharatAnAM rAjAno bharatA uzInarANAmuzInarA iti rAzi vihitasyAtra uttarasUtreNa lup siddhA bhavati / utsAdyaJastu disaMjJAyA abhAvAnna syAt / nApi ' yAnaH' ityAdinA prAptiH rAjJAmagotratvAt / 1242 vopakAdeH // 6 / 1 / 130 // upaka / lmk| AbhyAM naDAdyAyanaNo lup / bhraSTaka / kapiSThala / kRSNAjina / kRSNasundara / piGgalaka / kRSNapiGgala / kalazIkaNTha / dAmakaNTha / jatuka / kanaka / madAgha / apajagdha / aDAraka / vaTAraka / pratiloma / anuloma / pratAna / anupada / abhihita / anabhihita / khArIjaGgha / kazakRtsna / zalAthala / kamandaka / kamantaka / kavantaka / pijhUlaka / aDaDDaka / avacaka / pataJjala / padaJjala / varNaka / parNaka / kaTherita / pabhyo'ta iJaH / kuSItaka-atra kAzyape'rthe 'vikarNakuSItakAtkAzyape' ityeyaNaH / anyatreJaH / lekhAbhUH-atra zubhrAdheyaNaH / piSTa / supiSTa / masurakarNa / karNaka / parNaka / jttilk| badhiraka / ebhyaH shivaadynnH| kaTheliti / ptnyjli| kharIkhana / ebhya autsargikANaH / ityupakAdiH / 1243 tikakitavAdau dvandve // 61131 // tikakitava / ubjakakubha / urazalaGkaTa / agnivezadazeraka / zaNDilakazakRtsna / upakalamaka / bhraSTrakakapiSThala / kRSNAjinakRSNasundara / vaGkharabhaNDIratha / pahakanaraka / bakanakha / svagudapariNaddha / (tA) laGkazAntamukha / iti tikakitavAdiH / 1253 pailAdeH // 611142 // paila / zAlaGki / saatyki| sAtyaMkAmi / audanyi / audaJci / audamaji / audavaji / audabhRji / audameghi / audazuddhi / audakazuddhi / devasthAni / paiGgalaudayani / rANi / rAhamiti / bhauliGgi / ogAhamAni / aujihAni / iti pailAdiH / 1254 prAcyeo'taulvalyAdeH // 6 // 1143 // taulvali / tailvali / tailvki| Page #989 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ haimadhAraNi / rAmaNi / dAlIpi / devoti / devamati / daivayazi / prATAhati / prAdAhati / cAphadRki / Asuri / pauSkarasAdi / AnurAhati / Anuti / naimizri / naimizli / naimizi / Azi / bAndhaki / yAsi / bAddhaki / AsinAsi / Asibaddhaki / cauki / pauSpi / AhiMsi / vairaki / vailaki / vaizIti / vaihati / vaikarNi / vAli / kAreNupAli / iti taulvalyAdiH / 1266 bhikSAdeH // 10 // bhikSA / bhikSazabdI'kArAnto'pItyeke / grbhinnii| yuvati / kSetra / karISa / anggaar| carman / varman / carmin / varmin / paddhati / sahasra / atharvan / dakSiNA / khaNDika / yuga / vrtraa| yugavaratrA / hala / bandha / halabandha / aulukya / iti bhikSAdiH / 1284 pAzAdibhyo lyaH // 62 / 25 // pAza / tRNa / khala / dhUma / aGgAra / poTagala / piTaka / piTAka / zakaTa / hala / nala / vana iti pAzAdiH / 1285 zvAdibhyo'J // 6 // 2 // 26 // zunAM samUhaH zauvam / ahnAmAhnam / daNDinAM dANDam / cakriNAM cAkram / zvAdayaH prayogagamyAH / / 1286 khalAdibhyo lin // 62 / 27 // khalAnAM samUhaH khalinI / UkAnAm UkinI / kuTumbAnAM kuTumbinI / khalAdayaH prayogagamyAH / 1306 hemAdibhyo'J // 6 // 2 // 45 // heman / rajata / udumbara / nIvudAra / rohitk| bibhItaka / kaNDakAra / gavIdhukA / pATavI / shyaamaak| bArhiNa-iti hemAdayaH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1318 dvArAdeH // 46 // dvAra / svara / svar / svasti / svAdumRd / vyalkasa / zvas / zvan / skyakRta / sva / svAdhyAya / svagrAma / iti dvaaraadiH| 1323 plakSAderaN // 62 / 59 // plkss| nyagrodha / azvattha / igudii| veNu / vRhatI / sagu / ru(sa)ku kakratu iti plakSAdiH / 1330 rASTre'naGgAdibhyaH // 6 // 2 // 65 // aGga / vaGga / suhma / puSTra iti / aGgAdayaH pryogmyaaH| 1331 rAjanyAdibhyo'kaJ // 2 // 66 // rAjanya / daivayAtava / devayAta AvRta / AvrItaka / vAtrava / zAlaGkAyana / bAbhravya / jAlandharAyaNa / jAnaMdharAyaNa / kauntAla / AtmakAmeya / ambarIputra / AmbarIputra / ambarISaputra / bailvavana / zailUSaja / udumbara / audumbara / taitala / saMpriya / dAkSi / UrNanAbha / UrNanAbhi / ArjunAyana / virATa / mAlava / trigarta / iti rAjanyAdiH / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1333 bhaurikyaiSukAryAdervidhabhaktam // 62 / 68 // bhauriki / bhauliki / caupayata / caudayata / caiTayata / caikayata / saikayata / kSatayata / kANeya / vAlikAya / vANijaka iti bhaurikyAdiH / Page #990 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maNapAThaH] haimapaJcapAThI. aiSukAri / sArasAyana / cAndrAyaNa / tAAyaNa / dyAkSAyaNa / tryaakssaaynn| dhyakSAyaNa / tryakSAyaNa / aulAyana / sauvIra / dAsamitri / dAsamitrAyaNa / zaudrakAyaNa / zayaNDa / zANDa / zAyANDa / zAyaNDAyana / khAdAyana / gau(mA) lukAyana / vizva / vaizvadhenava / vaizvamANava / vaizvadeva / tuNDa / deva / tuNDadeva / zAyANDI / zAyaNDo / vAyauvida ityaiSukAryAdiH / 1339 madhvAdeH // 6 // 2 // 73 // madhu / bisa / sthANu / RSi / ikSu / veNu / karkandhu / karkandhU / zamI / karIra / hima / kisara / sArpaNa / ruvat / pArdA / kIzaru / iSTakA / pArdAkI / zaru / zukti / Asuti / sutyA / AsandI / zakalI / veTa / pIDA / akSazila / akSazilA / AmiSI / iti madhvAdiH / 1345 ro'zmAdeH // 2 // 79 // azman / yUSa / USa / yUtha / mIna / guda / darbha / kUTa / guhA / vRnda / naga / kaNDa / gahva / kanda / pAman ityazmAdiH / 1346 prekSAderin // 62 / 80 // prekssaa| phalakA / bandhukA / dhruvakA / dhuvkaa| kSipakA / kUpa / puka / dhuka / ikkaTa / kaGkaTa / saMkaTa / maha / garta / nyagrodha / parivApa / yavASa / hiraNya iti prekSAdiH / 1347 tRNAdeH sal // 62 // 81 // tRNa / nada / jana / parNa / varNa / arNas / varaNa / bila / tusa / vana / pula iti tRNAdiH / 1348 kAzAderilaH // 6282 // kAza / vAza / azvattha / palAza / pIyUkSA / pAza / viza / tRNa / nala / vana / malavana / kardama / karpUra / barbara / vartula / zIpAla / kaNTaka / guhA / kapittha iti kAzyAdiH / 1349 arIhaNAderakaN // 6 // 2 // 83 // arIhaNa / khaNDu / khaNDU / drughaNa kiraNa / khadira / bhagala / bhalandana / ulunda / khAvurAyaNa / khApurAyaNa / khAnurAyaNa / kauSTAyana / kaudrAyaNa / bhAstrAyaNa / gAyana / raivata / raaysposs| vipatha / vipAza / uddaNDa / udazcana / aiDAyana / jAmbavata / jAmbavat / ziMzapA / vIraNa / dhaumatAyana / yajJadatta / suyajJa / badhira / bilva / jambU / sAmburAyaNa / kaza / kRtsna / suzarman iti arohaNAdiH / 1350 supanthyAdeWH // 6 // 2 // 84 // supanthin / suvanthin / saMkAza / kmpiil| supari / yUpa / azman / azva / aGga / naath| kuNTa / kuTa / kUTa / mAdita / mRSTi / Agastya / zUra / viranta / vikara / nAsikA / pragadin / magadin / kaTida / kaTipa / kaTiva / cUdAra / madAra / majAra / kovidAra / kazmIra / zUrasena / kumbha / sIra / sura / kasamala / aMsa / nAsA / roman / loman / tIrtha / pulina / malina / agasti / supathin / daza / nala / sakarNa / kaliva / khaDiva / gaDiva / iti supanthyAdiH / 1351 sutaMgamAderiJ // 6 // 2 // 85 // sutaMgama / munivitta / vipracitta / 123 Page #991 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 978 haimapazcapAThI. mahAvitta / mahAputra / zukra / zveta / vina / zvan / vizvan / arjuna / ajira / gadika / bIja / vApa / bIjavApa / karNa iti sutaMgamAdiH / 1352 balAderyaH // 6 // 286 // bala / pula / mula / ula / kula / dula / nl| dala / urala / lakula / vana iti blaadiH| 1353 aharAdibhyo'J // 6 // 28 // ahan / loman / veman / gaGgA / ityhraadiraakRtignnH|| 1354 sakhyAdereyaN // 6288 // sakhi / sakhidatta / datta / agni / agnidatta / vAdasta / vaayudttaa| gophila / bhalla / bhallipAla / ckr| cakravAka / chagala / azoka / sIraka / saraka / viir| vIrasarasa / samala / roha / tamAla / kadala / karavIra / kuzIraka / sursaa| sarama / sapUla iti sakhyAdiH / 1355 panthyAderAyanaN // 6289 // pathin / pakSa / tuSa / aNDaka / valika / pAka / citra / citraa| atizca / kumbha / sIraka / loman / roman / lomk| haMsaka / sakarNa / sakarNaka / saraka / sahaka / sarasa / samala / aMzuka / kunndd| yamala / bila / hasta / hastin / siMhaka iti panthyAdiH / 1356 karNAderAyaniJ // 6 / 2 / 90 // karNa / vasiSTha / arka / lusa / arkalusa / drupada / Anadudha / pAJcajanya / riphm| sphija / kuliza / AkanIkumbha / jitvan / jitya / jaitra / ANDIvat / jIvanta iti krnnaadiH| 1357 utkarAderIyaH // 6291 // utkara / saMkara / saMpara / saMpala / saphara / sNphl| sNphul| pippala / mUla / pipplmuul| ark| azman / suvrnn| suprnn| prnn| suparNaparNa / hiraNyaparNa / iDA / ajira / iDAjira / agni / tika / kitava / aatp| anek| plaash| tikakitaka / vAtapAna / ek| plaash| anekplaash| aMzaka / traivaNa / picuka / azvattha / kAza / kssudraa| kAzakSudrA / bhasrA / vizAla / zAlA / araNya / ajina / araNyAjina / janyajanaka / Arjana / khaNDAjina / calyaNa / utkroza / kSAndha / ru(kha)NDa / khadira / sUparNAya / zyAvanAya / naivAkava / nitAnta / vRkSa / nitAntavRkSa / AvRkSa / indravRkSa / agnivRkSa / mntrnnaah| arIhaNa / vAtAgara / vijigISA / saMsrava / rohidgarta / nIvApaka / aNaka / nizAnta / khala / jina / vairANaka / avarohita / janya / indravarma / garta / ityutkraadiH| 1358 naDAdeH kIyaH // 62 / 92 // naDa / plakSa / bilva / veNu / vetra / vetasa / tri| takSan / ikSukASTha / kapota / kruJca / kruzcAzabdasyAta eva gaNapAThAt ikhatvam / iti nddaadiH| 1359 kRzAzvAderIyaN // 6 / 2 / 93 // kRzAzva / ariSTa / ariSya / veSya / vizAla / romaka / lomaka / romaza / zavala / zivala / kUTa / carcula / pUgara / zUkara / dhUkara / pUkara / saMdRza / sadRza / purgaa| pUravA / dhUma / dhUmra / Page #992 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH haimapaJcapAThI. 979 vinIta / Avinata / vikUcyA / ayas / sAyas / iras / uras / aruSya / airAsa / ira / Abha / mudgala / maudagalya / suvarcala / pratara / ajina / avinata / vikuTyAGkuza / parAzara iti kRzAzvAdiH / 1360 RzyAdeH kaH // 6 / 2 / 94 // Rzya / nyagrodha / zara / nilIna / nivAta / vinaddha / sita / zita / naddha / ninaddha / parigUDha / upagUDha / uttara / azman / uttarAzman / sthUla / bAhu / sthUlabAhu / khadira / aradu / anaDuh / parivaMza / khaNDa / voraNa / kardama / zarkarA / nibandha / azani / khaNDa / daNDa / veNu / parivRta vezman / aMzu iti RshyaadiH| 1361 varAhAdeH kaN // 6 / 295 // varAha / palAza / vinaddha / nibaddha / sthUla / bAhu / sthUlabAhu / khadira / vidagdha / vijagdha / vibhagna / vibhakta / pinaddha / nimagna iti varAhAdiH / 1362 kumudAderikaH // 6 / 2 / 96 // kumuda / ikkaTa / niryAsa / kaGkaTa / saMkaTa / garta / parivApa / yavASa / kUpa / vikaGkata / balbaja / azvattha / nyagrodha / bIja / dazA / shaalmli| muni| sthl| grAma iti kumudaadiH| 1363 azvatthAderikaN // 62 / 97 // azvattha / kumuda / gomUTha / rathakAra / dAza / grAma / ghAsa / kunda / zAlmali / muni / sthala / munisthala / kuTa / mucukarNa / mucukUrNi / kuNDala / zucikarNa ityazvatthAdiH / itikara NAdU yathAdarzanaM pratyayavyavasthAyAmarthaprakRtyupAdAnaM prapazcArtham / 1386 nyAyAderikam // 62 / 118 // nyAya / nyAsa / lokAyata / punarukta / pariSada / carcA / krametara / zlakSNa / saMhitA / pade / pada / krama / saMghaTa / saMghaTA / vRtti / saMgraha / Ayurveda / gaNa / guNa / svAgama / itihAsa / purANa / bhArata / brahmANDa / AkhyAna / dvipadA / jyotiSa / gaNita / anasta / lakSya / lakSaNa / anulakSya / sulakSya / vasanta / varSA / zarad / varSAzarad / hemanta / zizira / prathama / carama / prathamaguNa / caramaguNa / anuguNa / atharvan / AtharvaNa iti nyAyAdiH / 1414 nadyAdereyaN // 6 // 32 // nadI / mahI / vArANasI / zrAvasto / kauzAmbI / dhnkaushaambii| vanavAso / kaashphro| khAdirI / pUrvanagara / puurvngrii| pura / vana / giri / pura / vngiri| pUrvanagaro / paavaa| maavaa| mAlvA / dArvA / setakI / saitavI / iti ncaadiH| 1422 kanyAdezcaiyakaJ // 6 // 3 // 10 // katri / puSkara / puSkala / paudana / umpi / umbhi / aumbhi / kumbho / kuNDinA / nagara / mhissmtii| vrmvtii| carmaNvatI iti ktthyaadiH| 1423 kuNDyAdibhyo yaluk ca // 6 // 3 // 12 // kuNDyA / kuNyA / ukSyA / bhANDyA / grAmakuDyA / tRnnyaa| vanyA / plyaa| pulyA / mulyA / iti kunnddyaadiH| Page #993 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 980 haimapaJcapAThI.. [haima1447 vyAdibhyo NikekaNau // 6 // 3 // 34 // vaikaalikH| vaikaalikaa| vaikaalikii| aanukaalikH| AnukAlikA aanukaaliko| aidaMkAlikA / aidNkaalikii| dhaumkaalikaa| dhaumkaaliko| aaptkaalikaa| aaptkaaliko| sAMpatkAlikA / saaNpkaaliko| kaupakAlikA / kaupakAlikI / kraudhakAlikA / krodhakAliko / aurvakAlikA / aurvakAlikI / paurvakAlikA / paurvakAlikI / taatkaalikaa| taatkaalikii| kraurkaalikaa| kraurakAlikI vyAdayaH pryoggmyaaH| 1448 kaashyaadeH||6||3||35|| kaashi| cedi / devadatta / sAMyAti / sAMvAha / acyut| modamAna / zvakulAla / zakulAda / hastika: / kaunAma / hiraNya / karaNa / haihiraNyaH karaNe / ariMdama / sadhamitra / dAzamitra / sindhumitra / dAsamitra / chAgamitra / daasgraam| shauvaavtaan| gauvAzana / gauvAsana / taarnggi| bhAraGgi / yuvarAja / uparAja / devarAja iti kAzyAdiH / 1462 dhUmAdeH // 6 // 3 // 46 // dhUma / SaDaNDa / SaDANDa / avataNDa / tvaNDaka / vataNDava / shshaadn| arjuna / ArjunAva / dANDAyana / sthlo| daannddaaynsthlo| mAnakasthalI / AnakasthalI / mAhakasthalI / madrakasthalI / mASasthalI / ghosssthlii| raajsthlo| attttsthlii| maansthlii| maannvksthlo| rAjagRha / satrA. sAha / sAtrAsAha / bhakSyAdI / bhakSyalI / bhakSyAlo / bhdraalii| madrakula / aJjIkula / dyAhAva / vyAhAva / dviyAhAva / triyAhAva / saMsphIya / varbaDa / garta / vayaM / zakunti / vinAda / imakAnta / videh| aanrt| vAdUra / khADUra / mAThara / pATheya / pAtheya / ghoSa / ghoSamitra / ziSya / vnniy| pallI / araajnyii| ArAjhI / dhaartraajnyii| dhArtarASTrI / dhArtarASTra / avayA / torthakukSi / smudrkukssi| dviip| antaropa / arunn| ujjyno| dakSiNApatha / sAketa iti dhuumaadiH| dANDAyanasthalItyAdInAM dusaMjJakAnAmokArAntAnAM vAdUrakhADUramATharANAM ca paattho'praacyaarthH| prAcyAnAM tvIdropAntyalakSaNo'ka siddha eva / videhAnartayo rASTra'kaJ siddha eva / sAmarthyAdadezArthaH paatthH| videhAnAmAnartAnAM ca kSatriyANAmidaM vaidehkm| aanrtkm| pATheyapAtheyayopAntyatvAdakA siddho'dezArthaH pAThaH / paTheH paThAyA vApatyaM pATheyaH / tasyedaM pATheyakam / 1471 kacchAdernunRsthe // 6 // 3 // 55 // kaccha / sindhu / varNa / madhumat / kamboja / sAlva / kuru / anuSaNDa / anUSaNDa / kazmIra / vijApaka / dvIpa / anuup| ajvaah| kuluut| ragu (ku)| gndhaar| sAlveya / yaudhey| sasthAla / sindhvanta iti kacchAdiH / kacchAdayo ye bahuviSayA rASTrazabdAstebhyo 'bahuviSayebhyaH' ityakaJ siddha eva / uttareNa tvaNA bAdhA mA bhUditi punrvidhiiyte| varNasindhubhyAm 'uvarkAdikaN' itokaNitadapavAde kacchAdyaNi kuroH 'kuruyugandharAdvA' iti vikalpe vijApakasya kopAntyalakSaNe'Ni kacchasyautsargikANi prApte'kavidhiH / apare kacchamapi bahuviSayaM rASTrazabdamAhustadA pUrvoktameva pAThaphalam / Page #994 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapATha haimapaJcapAThI. 1479 ghaadibhyH||363|| gaha / antastha / anthasthA / sama / viSama / uttama / aGgamagadha / zuklapakSa / pUrvapakSa / aparapakSa / kRSNazakuna / adhamazAkha / uttama zAkha / samAnazAkha / ekazAkha / samAnagrAma / ekagrAma / ekavRkSa / ekapalAza / iSvagra / dantAya / iSvanIka / avasyanda / kAmaprastha / sauprakhya / khADAyani / kATheraNi / kATheriNi / lAveraNi / lAveriNi / lAvIraNi / shaishiri| shaunggi| zauGgizaizari / Asuri / AhiMsi / aamitri| vyaaddi| bhauGgi / bhaurji / bhauji / Adhyazvi / Azvatthi / audgAhamAni / aupabindavi / Anizarmi / daivazarmi / zrauti / bATAraki / vAlmoki / kSaimadhRtvi / uttara / antara / mukhatas / pArzvatas / ekatas / anantara / AnRzaMsi / sATi / saumitri| parapakSa / svk| devaka / iti ghaadyH| bahuvacanamAkRtigaNArtham / 1482 veNukAdibhya IyaN // 63 // 66 // vaiNukIyaH / vaitrakIyaH / auttrpdiiyH| auttriiyH| auttarakIyaH / prAsthIyaH / praasthkiiyH| maadhymkiiyH|maa. dhyamikIyaH / naipuNakoyaH / bahuvacanaM prayogAnusaraNArtham / / 1494 adhyAtmAdibhya ikaN // 6378 // adhyAtma bhavamAdhyAtmikam / eva. mAdhidaivikam / Adhibhautikam / aurdhvadamikaH / audamikaH / aurdhvadehikaH audehikaH / ata eva pAThAdUrdhvazabdasya damadehayorvA mo'ntaH kecit UrdhvadamordhadehAvanuzatikAdiSu paThanta ubhayapadavRddhimicchanti-aurdhvadAmikaH / au daihikaH / uurdhvmauhuurtikH| akasmAt hetuzUnyaH kAlaH tatra bhavamAkasmikam / amuSmin paraloke bhavam AmuSmikam / evramAmutrikam / pAratrikam / iha bhavamaihikam / zaiSikam / pAThasAmarthyAt saptamyA alup / adhyAtmAdayaH pryoggmyaaH| 1506 bhartusaMdhyAderaN // 6 // 3189 // saMdhyA / saMdhivelA / amAvAsyA / tryodshii| cturdsho| paJcadazI / paurnnmaasii| pratipad / zazvat iti sNdhyaadiH| 1514 ko'shmaadeH||6393|| azman / azani / AkarSa / tsaru / pizAca / picaNDa / pAda / zakuni / nicaya / jaya / naya / hrAda / hlAda / ityazmAdiH / 1543 digAdidehAMzAdyaH // 6 // 3 / 124 // diz / vrg| puug| gnn| yUtha / pkss| dhaayyaa| mitra / dhAyyamitra / medhA / nyAya / antar / pathin / rahas / alIka / ukha / ukhA / sAkSin / Adi / anta / mukha / jaghana / megha / vaMza / anuvaMza / deza / kAla / veza / AkAza / ap iti digaadiH| mukhaja. ghanavaMzAnuvaMzAnAm adehAMzArthaH pAThaH / senAyA yanmukhaM tatra bhavo mukhyaH / senAyA yajaghanaM tatra bhavo jghnyH| vaMzo'nvayastatra bhavo vNshyH| evmnuvNshyH| 1555 parimukhAderavyayIbhAvAt // 63 / 136 // parimukha / parihanu / poSTha / paryulUkhala / pariratha / parisira / parisIra / upasIra / anusIra / upasthUNa / upasthUla / upakalApa / upakapAla / anupatha / anugngg| anutil| anusIta / ( anuzIta) anumASa / anuyava / anuyUpa / anuvaMza / anupada / iti parimukhAdiH / anuvaMzAhigAditvAdyo'pi / Page #995 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ haima1569 zikSAdevANa // 6 // 3 // 148 // zikSA / Rgayana / pada / vyAkhyAna / padavyAkhyAna / chandovyAkhyAna / chandomAna / chandobhASa / chandoviciti / chndovicitii| chandovijiti / nyAya / punarukta / nirukta / vyAkaraNa / nigm| vAstuvidyA / aGgavidyA / kSatravidyA / trividyA / vidyA / utpAta / utpAda / saMvatsara / muhUrta / nimitta / upaniSad / RSi / yajJa / carcA / krametara / zlakSNa / iti shikssaadiH| bahusvarANAmadusaMjJakAnAmupAdAnaM prAyograhaNasya prpnycH| 1576 zuNDikAderaNa // 6 // 3 // 154 // zuNDikA / udapAna / parNa / kRkaNa / ulapa / tRNa / tIrtha / sthaNDila / upala / udaka / bhUmi / pippala iti shunnddikaadiH| 1597 raivatikAderIyaH // 6 / 3 / 170 // raivatika / gauragrIvi / svApiziSya / kSemadhRti / audameghi / audavAhi / vaijavApi / iti raivtikaadiH| 1614 zaunakAdibhyo Nin // 6 // 3 // 186 // zaunaka / zAGgarava / vAjasaneya / zApeya / kAkeya / ( zApheya) shaasspey| zAlpheya / skandha / skambha / devadarza / rajjubhAra / rajjutAra / rajjukaNTha / dAmakaNTha / kaTha / zATha kushaatth| kuzApa / kuzAyana / AzvapaJcama / talavakAra / paruSAMsaka / purussaaNsk| hariMdra / tumburu / upalapa / Alambi / paliGga / kamala / RcAbha / AruNi / tANDya / zyAmAyana / khAdAyana / kaSAyatala / stambha iti zaunakAdayaH / 1622 nAmni makSikAdibhyaH // 6 // 33193 // mkssikaa| srghaa| garmun / nrmukaa| puttikA / kSudA / bhramara / vaTara / vAtapa iti / makSikAdayaH prayogagamyAH / 1623 kulAlAderakaJ // 63 // 194 // kulAla / varuTa / karmAra / niSAda / caNDAla / senA / sirandhra / devarAjan / devarAja / pariSad / vadhU / bhadra / anaDuh / brahman / kumbhakAra / azvapAka / ruru iti kulAlAdiH // 1629 zizukrandAdibhya iiyH||6|3|200|| zizukranda / yamasabha / indrajanana / pradyumnapratyAgamana / pradyumnodayana / sotAharaNa / sItAnveSaNa / zizukrandAdayaH prayogato'nusatavyAH // 1643 zaNDikAderyaH // 6 // 3 / 215 // zaNDika / kRcavAra / sarvasena / sarvakeza / zaGkha / zaka / zaTa / raka / caraNa / zaMkara / bodha iti zaNDikAdiH // 1644 sindhvAderaJ // 6 // 3 // 216 // sindhu / vargu / madhumat / kamboja / kulUja / gandhAra / kazmIra / salva / kiSkindha / gabdika / uras / darad / graamnnii| kaannddvrk| salvAntebhyo nRnRsthAko'pavAdo'J / zeSebhyo bahuviSayarASTralakSaNasyAko grAmaNIkANDavarakAbhyAmIyasya / takSazilAdibhyastu aJ nocyate utsargeNaiva siddhatvAt // 1659 paderikaT // 412 // parpa / azva / azvattha / ratha / arghya / vyAla / vyAsa iti parpAdiH // Page #996 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. 1662 vetanAderjIvati // 6 / 4 / 15 // vetana / vAha / ardhavAha / dhanus / dnndd| dhanurdaNDa / jAla / veza / upaveza / preSaNa / bhRti / upaveSa / upasthA / upAsti / upasthAna / sukha / zayyA / sukhshyyaa| zakti / upaniSad / uparijana / svija / sphiga / bAla / putacAla / updesh| pAda / uphst| iti vetnaadiH|| 1667 nirvRtte'kSatAdeH // 6 / 4 / 20 // akSadyUta / jaGghAprahata / jaGghAprahRta / jaGghAprahAra / pAdasveda / pAdasvedana / kaNTakamarda / kaNTakamardana / zarkarAmardana / gata / Agata / gatAgata / yAta / upayAta / yAtopayAta / gatAnugata / anugata ityakSadyUtAdiH // 1670 haratyutsaGgAdeH // 6 // 4 // 23 // utsaGga / utrupa / uDupa / utputa / utpuTa / piTaka / piTAka ityutsaGgAdiH // 1671 bhasvAderikaTa // 64 // 24 // bhstraa| bharaTa / bharaNa / zIrSabhAra / zIrSebhAra / aGgabhAra / aGgebhAra / aMsabhAra / aMsebhAra iti bhasvAdiH // 1685 paradArAdibhyo gacchati // 6 // 38 // paradAra / gurudAra / gurutalpa / sbhrtRkaa| bhraatRjaayaa| ityAdayaH paradArAdayaH pryoggmyaaH|| 1689 susnAtAdibhyaH pRcchati // 64 // 43 // susnAta / sukharAtra / sukhazayana / sukhazayyA ityAdayaH prayogagamyAH sustaataadyH|| 1690 prabhUtAdibhyo bruvati // 6 // 43 // prabhUta / paryApta / vipula / vicitra / nipuNa / svargamana / svAgata / svasti ityAdayaH prayogagamyAH prabhUtAdayaH // 1691 mAzabda ityAdibhyaH // 6444 // mAzabda / kAryazabda / nityazabda ityAdayaH prayogagamyAH maashbdaadyH|| 1698 RnnarAderaN // 6451 // nara / mahiSI / prajAvatI / prajApati / vilepikA / prlepikaa| anulepikA / varNaka / peSikA / varNakapeSikA / maNipAlI / purohita / anucAraka / anuvAka / yajamAna / hotRyajamAna / iti narAdiH // 1702 kizarAderikaT // 6 // 55 // kizara / tagara / sthagara / uzIra / haridrA / haridru / haridrupI / guggulu / nalada iti kizarAdiH // 1707 asthAcchanAderaJ // 64/60 // chatra / curA / tapas / karman / zikSA / cukSA / bhikSA / bhakSA / titikSA / bubhukSA / vizvadhA / udasthAna / upasthAna / puroDA / kRSi / mandra / satya / anRta / vizikha / vizikhA / praroha iti chatrAdiH // 1612 veSTyAdibhyaH // 64 // 65 // iSTi / ISA / kampana / ambhas / daNDa ityAdayaH prayogagamyA iSTayAdayaH / 1720 navayajJAdayo'smin vartante // 6 // 73 // navayajJa / pAkayajJa iti navayajJAdayaH prayogagamyAH // Page #997 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 984 haimapazcapAThI. - 1724 nikaTAdiSu vasati // 6477 // nikaTa / vRkSamUla / zmazAna / abhyavakAza / Avasatha iti nikaTAdayaH prayogagamyAH // 1728 godAnAdInAM brahmacarye // 64 / 81 // godAna / Adityavrata / mahAnAmnI iti godAnAdayaH pryoggmyaaH| 1730 devavratAdIna Din // 3 / 4 / 83 // devavrata / tilavata / avAntaradIkSA / mahAvrata ityAdayo devavratAdayaH prayogagamyAH // 1741 tasmai yogAdeH zakte // 3494 // yoga / santApa / sannAha / saMgrAma / saMyoga / saMparAya / saMghAta / saMpAda / saMpAdana / saMkrama / saMpeza / saMveza / saMmodana / niSpeSa / niHsarga / nirghoSa / nisarga / visarga / upsrg| pravAsa / upavAsa / saktu / mAMsa / odana / mAMsaudana / saktumAMsaudana iti yogAdiH // 1746 vyuSTAdiSvaNa // 6499 // vyuSTa / nitya / niSkramaNa / pravezana / tIrtha / saMgrAma / saMghAta / agnipada / pIlumUla / pravAsa / upavAsa iti vyaSyAdiH / AkRtigaNo'yam // . 1768 cUDAdibhyo'N // 6 / 4 / 119 // cUDA / cUlA / upanayana / zraddhA iti cUDAdayaH prayogagamyAH // 1770 utthApanAderIyaH // 64 / 111 // utthApana / upasthApana / anupravacana / anuvAcana / anuvadana / anuvAdana / anupAna / anuvAsana / ArambhaNa / samArambhaNa ityutthApanAdiH // 1772 svargasvastivAcanAdibhyo yalupau // 6 / 4 / 123 // svrg| yazas / Ayus / kAma / dhana ityAdayaH prayogagamyAH svargAdayaH // ___ svastivAcana / zAntivAcana / puNyAhavAcana ityAdayaH prayogagamyAH svastivAcanAdayaH // 1774 RtvAdibhyo'N // 6 / 4 / 125 // Rtu / upavastR / prAzitR iti RtvAdayaH prayogagamyAH // 1809 dvisvarabrahmavarcasAdyo'saMkhyAparimANAzvAdeH // 64 / 155 // azva / gaNa / vasu / vastra / UrNA / umA / bhaGgA / varSA / azman ityshvaadiH|| 1820 vaMzAderAddharabahadAvahatsu // 64 / 166 // vaMza / kuTa / kuTaja / valvaja / mUla / sthUNA / akSa / azman / ikSu / khaTvA / zlakSNa iti vNshaadiH|| 1832 daNDAderyaH // 64 / 178 // dnndd| musl| medhaa| vadha / madhuparka / ardh| megha / udaka / ibha / kazA / yuga iti daNDAdiH // 1836 chedAdernityam // 6 // 3 // 182 // cheda / bheda / droha / doh| narta / gonarta / karSa / vikarSa / prakarSa / prayoga / viprayoga / saMprayoga / prekSaNa / saMprazna / viprazna iti chedaadiH|| 1844 vAmAdyAderInaH // 7 // 1 // 4 // vAmadhurA / sarvadhurA / uttaradhurA / dakSiNadhurA iti vAmAdayaH prayogagamyAH // Page #998 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] hamapazcapAThI. 1860 pratijanAderInaJ // 71 // 20 // pratijana / anujana / vizvajana / pAzcajana / mahAjana / idNyug| sNyug| samayuga / pryug| parakula / parasyakula / amuSyakula / iti pratijanAdiH // 1861 kathAderikaN // 7 // 1 // 21 // kathA / vikathA / vizvakathA / saMkathA / vitaNDA / janevAda ( janavAda ) / bhRzovAda / janabhRzovAda / vRtti / sNgrh| guNa / gaNa / Ayurveda / guDa / kulmASa / gulmAsa / ikSu / saktu / veNu / apUpa / mAMsaudana / mAMsa / odana / saMgrAma / saMghAta / saMvAha / pravAsa / nivAsa / upavAsa iti kathAdiH // 1869 haviranabhedApUpAdeo vA // 1 // 29 // apuup| taNDula / odana / pRthuk| abhyUSa / abhyoSa / avoss| kiNva / musl| kaTaka / zakaTa / varNaveSTaka / Irgala / ilvala / sthUNA / yUpa / suup| dIpa / pradIpa / azvapatra itypuupaadiH|| 1870 uvarNayugAderyaH // 7 // 1 // 30 // yuga / havis / aSTakA / barhis / medhaa| nuc / bIja / kUpa / kSara / akSara / khada / skhada / viSa / dAza / khara / asura / dara / adhvan / go iti yugAdiH // 1881 kSubhnAdInAm // 2 // 396 // kSubhnA / tRpnu / AcAryAnI / AcAryabhogIna / sarvanAman / nRnamana / nunametyeke / nRtta / nartana / naTa / nada / naDa / ityeke / ndii| nagara / niveza / nivAsa / agni / anUpa / nandin / nandana / gahana / nadana / khyAg iti kSubhnAdiH // bahuvacanamAkRtigaNArtham / / 1900 prAktvAdagaDulAdeH // 11 // 56 // gaDula / vizasta / dAyAda / baalish| saMvAdin / bahubhASin / zIrSaghAtin / zIrSAghAtin / kamaNDalu iti gddulaadiH| 101 naJtatpuruSAdabudhAdeH // 1157 // budha / catura / saMgata / lavaNa / vaDa / kata / rasa / lasa / yathA / tathA / yathAtatha / yathApura / Izvara / kSetrajJa / saMvAdin / saMvezin / bahubhASin / zIrSaghAtin / samastha / viSamastha / purastha / prmsth| mdhysth| duSpuruSa / kApuruSa / vizAla / iti budhAdiH / ebhyo naJtatpuruSebhyo rAjAditvAt TayaNa // gaDulavizastadAyAdAnAmapi pAThaM kecit icchnti| anye tu budhAdInAmaSTAnAmeva pratiSedhamicchanti / eSAmeva ca viklpmpre| 1902 pRthvAderiman vA // 3 // 1158 // pRthu / mRdu / paTu / mahi / tanu / laghu / bahu / sAdhu / Azu / uru / guru / khaNDu / pANDu / bahula / caNDa / khaNDa / akiMcana / bAla / hoDa / pAka / vatsa / manda / svAdu / Rju / vRSa / kaTu / hrasva / dIrgha / kSipra / kSudra / priya / mht| aNu / cAru / vakra / vRddha / kAla / tRpta / iti pRthvAdiH / 1907 varNadRDhAdibhyaSTayaNa ca vA // 7 // 159 // dRDha / vRDha / parivRDha / kRza / bhRza / cukra / zukra / Amra / tAmra / amla / lavaNa / zIta / uSNa / tRssnnaa| jaDa / badhira / mUka / mUrkha / paNDita / madhura / viyAta / vilAta / vimanas / vizArada / vimati / saMmati / saMmanas iti dRDhAdiH / 124 Page #999 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 986 haimapaJcapAThI.. [ haima1908 patirAjAntaguNAGgarAjAdibhyaH karmaNi ca // 71 // 60 // rAjan / kavi / brAhmaNa / mANava / daNDamANava / vADava / caura / dhUrta / ArAdhaya / virAdhaya / uparAdhaya / apirAdhaya / anRshNs| kuzala / cpl| nipuNa / pizuna / caukSa / svastha / vizvasta / viphala / vizasya / purohita / grAmika / khaNDika / daNDika / karmika / carmika / varmika / zilika / sUtaka / ajinika / aJjanika / aJjalika / chatrika / sUcaka / suhita / bAla / manda / hoDa / rAjAdirAkRtigaNaH // 1925 yuvAderaN // 7 // 1 // 67 // yuvan / sthavira / yajamAna / kutuka / zramaNa / zramaNaka / zravaNa / kamaNDaluka / kustrI / duHstrI / sustrI / suhRdaya / durhRdaya / suhRt / duhRt / subhrAtR / durbhAta / vRSala / parivrAjaka / sabrahmacArin / anRzaMsa / capala / kuzala / nipuNa / pizuna / kutUhala / kSetrajJa / udgAtR / unnetR / prazAstR / pratihartR / hota / pota / bhrAtR / bhartR / rathagaNaka / pattigaNaka / suSTu / duSThu / adhvaryu / kartR / mithuna / kulIna / sahas / sahasra / kaNDuka / kitava iti yuvAdiH / sthavirazramaNapizunanipuNakuzalacapala-anRzaM. sebhyo rAjAdidarzanAt vyaNapi / sthAvirya zrAmaNyamityAdi / pUrvatrANi dvaipAdi na siddhayati / iha tvani yauvanAdi ityatraNorupAdAnam // 1621 caurAdeH // 71 / 73 // caura / dhUrta / yuvan / grAmaputra / graamsnndd| grAmasANDa / grAmakumAra / grAmakula / grAmakulAla / amuSyaputra / amuSyakula / zarapatra / zArapatra / manojJa / priyarUpa / adorUpa / abhirUpa / bahula / medhAvin / kalyANa / ADhya / sukumAra / chAndasa / chAtra / zrotriya / vizvadeva / grAmika / kulaputra / sAraputra / vRddha / avazyam / iti caurAdiH / 1936 pIlvAdeH kuNaH pAke // 7187 // pIlu / karkandhu / shmii| kriir| badara / kuvala / azvattha / khadira iti pIlvAdiH / 1937 karNAdermUle jAhaH // 71 / 88 // karNa / akSi / Asya / vaktra / nakha / mukha / keza / danta / oSTha / bhrU / zRGga / pAda / gulpha / puSpa / phala / iti karNAdiH / 1960 devapathAdibhyaH // 7 // 1 // 111 // devpth| haMsapatha / ajapatha / vAripatha / rAjapatha / zatapatha / zaGkapatha / sthalapatha / sindhupatha / uSTragrIvA / vAmarajju / haMsa / ( hasta ) indra / daNDa / pathya / ( puSpa ) matsya iti devapathAdiH // 1963 zAkhAderyaH // 7 / 1 / 114 // zAkhA / mukha / jaghana / skanda / skandha / megha / zRGga / caraNa / zaraNa / uras / ziras / agra / iti shaakhaadiH|| 1966 kAkatAlIyAdayaH // 712117 // kAkatAlIyam : khalatibilvIyam / andhakavatikIyam / ajAkRpANoyam / ardhajaratIyam / ghuNAkSarIyamityAdi // ___1967 zarkarAderaN // 7 / 1 / 118 // zarkarA / kapAlikA / kamvASTikA / gopuccha / goloman / puNDarIka / zatapatra / narAcI / nakula / sikatA / Page #1000 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. 987 kapATikA / iti shrkraadiH|| 1970 goNyAdezcekaN // 712121 // goNI / aGgulI / bharujA / vadhU / babhru / valgu / maNDara / maNDala / zabkulI / hari / maNDu / kapi / bharu / khala / udazvit / taras / kuliza / muni / ruru / iti goNyAdiH / 1985 tilAdibhyaH snehe tailaH // 71 / 136 // tilatailam / sarSapatailam / iGgudatailam / eraNDatailam // 1987 tadasya saMjAtaM tArakAdibhya itaH // 7 / 1 / 138 // taarkaa| puSpa / karNaka / RjISa / mUtra / purISa / niSkramaNa / uccAra / vicAra / pracAra / ArAla / kuDmala / kusuma / mukula / vakula / stabaka / pallava / kizalaya / veza / vega / nidraa| tandrA / zraddhA / bubhukSA / pipAsA / abhra / zvabhra / roga / anggaark| parNaka / droha / sukha / duHkha / utkaNThA / bhara / taraGga / vyAdhi / vraNa / kaNDUka / kaNTaka / mnyjrii| koraka / aGkura / hastaka | pulk| romAJca / harSa / utkarSa / garva / kallola / zRGgAra / andhakAra / kandala / zaivala / kutUhala / kuvalaya / kalaGka / kajala / kardama / sImanta / rAga / kSudh / tRS / jvara / gara / doha / zAstra / SaNDA / mukura / mudrA / gardha / phala / tilaka / candraka / iti tArakAdiH / / 2017 iSTAdeH // 7 / 1 / 168 // iSTa / pUrta / upapAdita / upasAdita / upAsita / nigadita / parigadita / nikaTita / saMkalita / parikalita / sNrkssit| parirakSita / arcita / agaNita / avagaNita / avakIrNa / avamukta / aayukt| gRhIta / adhiit| AgnAta / shrut| Asevita / avadhArita / avakalpita / kRt| nirAkRta / upakRta / upAkRta / anuyukta / anuguNita / anugaNita / gaNita / parigaNita / anupaThita / nipaThita / paThita / vyAkulita / udgRhIta / kathita / nikathita / niSAdita / itISTAdiH / / 2054 noryAdibhyaH // 2 // 299 // Urmi / dalibha / bhUSi / timi / kRmi / yava / kuzcA / drAkSA / dhrAGkSA / vAsA / harit / garut / dhvajit / kakud / jyotis / mahiSa / go| kAnti / zimbI / cAru / ikSu / bandhu / madhu / bindu / indu / cha / vasu / aMzu / zru / hanu / sAnu / bhAnu / ityuuaadiH| 2055 nAvAderikaH // 7 // 23 // nau / kumArI / yavakhadA / sabhA / karaNa / iti nAvAdiH / 2056 zikhAdibhya in // 7 // 4 // zikhA / mAlA / zAlA / mekhalA / zAkhA / vINA / saMjJA / vaDavA / aSTakA / balAkA / ptaakaa| karmana / bala / utsAha / uddAsa / udbhAsa / ula / mul| mUla / AyAma / prayAma / Aroha / avaroha / pariNAha / zRGga / vRnda / gadA / nicula / mukula / kUla / phala / ala / mAna / manISA / vrata / dhanvan / cUDA / kekA / daMSTrA / suunaa| ghRNA / krunnaa| jarA / AyAsa / (aays)| stabaka / upayAma / udyama / iti Page #1001 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 988 [haima haimapaJcapAThI. zikhAdirAkRtigaNaH / kecittu vaDavA / aSTakA / karman / dharman / carman | ityetebhya ikamapIcchanti / ____2057 vrIhyAdibhyastau // 7 / 2 / 5 // vrIhi / mAyA ityAdayaH pryoggmyaaH| ___2061 vrIhyarthatundAderilazca // 7 // 29 // tunda / udara / picaNDa / yava / grh| paGka / guhA / klaa| kAka / iti tundaadiH|| 2073 sidhmAdikSudrajanturugbhyaH // 7 / 2 / 21 // sidhma / varman / gaDu / tuNDi / maNi / nAbhi / bIja / niSpAd / niSpad / niSpa / pAMzu / hanu / parcha / paannii| dhamanI / saktu / mAMsa / ptr| vAta / pitta / zleSman / pArzva / karNa / sakthi / sneha / zIta / kRSNa / zyAma / piGga / pakSman / pRthu / mRdu / maJja / vaTu / kaNDU iti sidhmaadiH| 2078 madhvAdibhyo raH // 72 // 26 // madhu / kha / mukha / kuJja / naga / USa / muSka / zuSi / kaNDU / pANDu / pAMzu ityAdayaH prayogagamyA madhvAdayaH / 2072 kRSyAdibhyo valac // 72 / 27 // kRSi / AsutI / pariSad / rajas / danta / zikhA / mAtR / pitR / bhrAtR / utsAha / putra / utsaGga / ityAdayaH pragogagamyAH kRpyAdayaH / 2080 lomapicchAdeH zelam // 7 / 2 / 28 // loman / roman / babhru / valgu / hari / kapi / muni / giri / Uru / karka iti lomaadiH| piccha / uras / dhruvakA / pakSa / cUrNa iti picchaadiH| 2981 no'GgAdeH // 72 / 29 // aGga / pAman / vAman / heman / SleSman / sAman / varman ( varman ) zAkin / palAlin / palAzin / USman / kadru / bali ityaGgAdiH // 2086 jyotsnAdibhyo'N // 7 // 2 // 34 // jyotsnaa| tamisrA / visarpa / vipAd / kutup| kuNDala / tapas / sahasra / ityAdayaH prayogagamyA jyotsnAdayaH // 2096 maNyAdibhyaH // 12 // 44 // maNi / hiraNya / bimba / kurara / kurava / rAjI / iSTakA / gANDi / gANDI / ajakA iti maNyAdayaH prayogagamyAH // 2098 abhrAdibhyaH // 7 // 2 // 46 // abhra / arzas / uras / tunda / catura / palita / jaya / ghaattaa| kardamAM kAma / bala / ghaTA / amla / lavaNa / itybhraadiraakRtignnH| 2105 guNAdibhyo yaH // 712 / 53 // guNa / hima / ityAdayaH prayogagamyA guNAdayaH / 2115 sukhAdeH // 72 / 63 // sukha / duHkha / tRpra / kRcchra / astra / alIka / kRpaNa / soDha / pratIpa / praNaya / hasta / (hala) Asra / kakSa / zIla ityeke / iti sukhaadiH| 2119 manmAbjAdernAgni // 6 // 2 // 67 // ajja / kamala / saroruha / saroja / ambhoja / rAjIva / aravinda / paGkaja / puTaka / nAloka / mRNAla / bisa / tAmarasa / yavAsa / ityabjAdiH / Page #1002 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH ] haimapazcapAThI. 2122 puSkarAderdeze // 72 / 70 // puSkara / padma / utpala / tamAla / kumuda / kairava / nala / kapittha / bisa / mRNAla / kardama / zAlUka / vivarha / karISa / zirISa / yavAsa / yavASa / yava / mASa / hiraNya / taTa / taraGga / kallola / iti puSkarAdiH // 2125 vimuktAderaN // 72 / 73 // vimukta / devAsura / rakSosura / upasad / upasada / parisAraka / vasu / marut / satvat / satvantu / dazAha / vayas / havirdhAna / mhitrii| somApUSan / iDA / ilA / agnAviSNU / urvshii| dazArNa / vasumantu / patnIvantu / varhavantu / suvRtrahan / patatrin / suparNa / iti vimuktaadiH| 2126 ghossdaaderkH|| 72 / 74 // ghoSad / goSad / iSetvA / mAtarizvan / devasyatvA / ptvaa| devIrApa / kRSNoratha / khareSThA / deviNdhiiyaa| rakSohaNa / aJjana / pratUrta / uzAna / kRzAnu / sahasrazIrSan / vAcaspati / svAhA / prANa / iti ghoSadAdiH // 2129 ko'NvAdeH // 72 / 76 // aNu / sthUla / mASa / iSu / ikSu / vAdya / tila / kAla / tilakAla / patra / mUla / patramUla / parNamUla / kumArIputra / kumaarii| zvazura / maNi / bRhat / caJcat / candra / eraNDa / punnddr| itynnvaadiH|| 2137 AdyAdibhyaH // 7 // 2 // 84 // Adi / madhya / anta / ana / vakSas / pArzva / pRSTha / mukha / sarva / vizva / ubhaya / anya / pUrva / eka / idam / pramANa / pRSTha / paarshv| svara / varNa / zabda / artha / abhidhAna / yat / tat ityAdayaH prayogamyA AdhAdayaH / 2190 saptamIdvitIyAddevAdibhyaH // 72 / 134 // deva / manuSya / martya / puruSa / puru / bahu / iti ziSTaprayogagamyA devAdayaH // 2205 saMkhyAdeH pAdAdibhyo dAnadaNDe cAkala luk ca // 72 / 152 // pAda / zata / modaka ityAdayaH pAdAdayaH prayogato'nusartavyAH / 2212 mAdibhyo yaH // 72 / 159 // marta / sUra / kSema / yaviS / bhAga / aparAdha / rava / lava ityAdayaH prayogagamyA matAdayaH / 2217 bheSajAdibhyaSTayaNa // 7 // 2 // 164 // meSaja / ananta / Avasatha / itiha / caturvarNa / caturAzrama / caturveda / caturvidyA / triveda / trividyA / triloka / ekabhAva / dvibhAva / tribhAva / anyabhAva / sarvavidyA / sarvaloka / SaDguNa / zIla / ityAdayaH ziSTaprayogagamyA bheSajAdayaH / 2218 prajJAdibhyo'N // 7 // 165 // prajJa / vaNij / uzij / pratyakSa / vidvas / vidat / vindanta / dvidat / SoDat / vidyA / manas / juhvat / cikorSat / cikIrSati / vasu / marut / (basumat ) satvas / sanvatu / sarva / dazAha / kruzca / vayas / rakSas / asura / zatru / cora / yodha / cakSu / pizAca / azani / karSApaNa / devatA / bandha / anujA / bara / anuSka / cataSyAsya / rakSoghna / viyAta / vikRta / vikRti / vyAkRta / karibaskRta / aprAyaNa / agrahA Page #1003 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [haimayaNa / saMtapana / madhupa / dvidhA(tA) / caNDAla / gAyatrI / uSNih / anuSTubh / bRhatI / pngkti| triSTubh / jagatI / iti prajJAdirAkRtigaNaH / 2222 vinayAdibhyaH // 72 / 169 // vinaya / samaya / samAya / kathaMcit / akasmAt / upacAra / vyavahAra / samAcAra / saMpradAya / samutkarSa / saMgati / saMgrAma / samUha / vizeSa / avyaya / atyaya / anugAdin / iti vinyaadiraakRtignnH| yAvAdibhyaH kaH // 73 // 15 // yAva / maNi / avi / asthi / lAtra / pAtra / pIta / stabdha / jJAta / ajJAta / puNya / nitya / satvat / dazArha / vayas / candra / jAnu / bhUta / bhikSu iti yAvAdirAkRtigaNaH / / 2295 yaudheyAderaJ // 73 // 65 // bhargAdyantargaNo yaudheyAdiH // 2300 poderaN // 7 // 3 // 66 // pazu / rakSas / asura / vahnika / vayas (vacas ) / vasu / marut / satvan / satvantu / dazAha / pizAca / azani / kArSApaNa iti parkhAdiH / 2301 dAmanyAderIyaH // 3 // 67 // dAmani / aulapi / aupali / vaijavApi / audaki / Acyutanti / kAkandi / kAkandaki / kakundi / kakundaki / shaakrntpi| (shtruntpi)| sArvaseni / bindu| tulabhA / mauJjAyana / audamedhi / aupabindi / sAvitrIputra / kauNThoparatha / kauNDoparatha / kauNThAratha / dANDaki / krauSTaki / jAlamAni / jAramANi / brahmagupta / brAhmagupta / jAnaki / iti daamnyaadiH| // iti pUrvArddham // // athottarArddham // 201 RralalaM kRpo'kRpITAdiSu // 2 // 3 // 89 // akRpITAdiSviti kim / kRpITam / kRpaNaH / kRpANaH / kRpaH / karpUraH / karparaH / karpaTaH / karpaTiH / ityAdi / bahuvacanamAkRtigaNArtham / 481 cvyarthe bhRzAdeH stoH // 3 / 4 / 29 // bhRza / utsuka / zIghra / capala / paNDita / ara / kaNDura / phena / zuci / nIla / harita / manda / madra / bhadra / saMzcat / tRSas / rephat / rehat / vehat / varcas / unmanas / sumanas / durmanas / abhimanas iti bhRzAdiH // 482 DAulohitAdibhyaH Sit // 34 // 30 // lohita / jihma / zyAma / dhUma / carman / harSa / garva / sukha / duHkha / mUrchA / nidrA / kRpA / karuNA / 487 sukhAderanubhave // 34 // 34 // sukha / duHkha / tRpra / kRcchra / Ana / alIka / karaNa / kRpaNa / soDha / pratIpa / 488 zabdAdeH kRtau vA // 3 // 4 // 35 // zabda / vaira / kalaha / ogha / vega / yuddha / abhra / kaNva / mama / megha / aTa / aTyA / aTATyA / sokA / sottaa| koTA / poTA / pluSTA / sudina / durdina / nIhAra // Page #1004 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNapAThaH] haimapaJcapAThI. kvathe / mathe / ssdlN| zalaM / budh / TuvamU / bhramU / kSara / cala / jala / Tala / Tvala / SThala / hala / Nala / bala / pula / kula / pala / phala / zala / hula / kruza / kasa / ruhaM / ramiM / pahi / vRt iti jvalAdiH // // atha haim-dhaatupaatthH|| 1 bhU sattAyAm / 2 pAM pAne / 3 ghrAM gandhopAdAne / 4 mAM shbdaagnisNyogyoH| 5 STAM gatinivRttau / 6 nAM abhyAse / 7 dAm dAne / 8 jiM jiM abhibhave / 9 kSiM kSaye / 10 iM duM dUM tUM gatau / 11 dhuM sthairya ca / 12 suM prsvaishvryyoH|13 smaM cintAyAm / 14 gUM dhUM secane / 15 ausva shbdoptaapyoH| 16 hU~ varaNe / 17 buM vhaeN kauttilye| 18 saM gtau| 19 prApaNe ca / 20 tR plavanarataNayoH / 21 dadhe pAne / 22 deva zodhane / 23 dhyai cintAyAm / 24 glaiM harSakSaye / 25 mleM gAtravinAme / 26 caiM nyakaraNe / 27 3 svapne / 28 dhaiM tRptau / 29 ke gaiMrai zabde 30 STathai stya saGghAte ca / 31 khya khadane / 32 bai jai maiM kSaye / 33 . 3 pAke / 34 paiM ovai zoSaNe / 35 SNe veSTane / 36 phaka nIcairgatau / 37 taka hasane / 38 taku kRchrajIvane / 39 zuka gatau / 40 bukka bhASaNe 41 ukhu rAkha lAkha drAkhkha dhrAkhU shossnnaalmrthyoH| 42 zAkhu zlAkhu vyAptau / 43 kakkha hasane / 44 ukha nakha Nakha vakha makha rakha lakha makhu rakhu lakhu rikhu ikha ikhu Ikhu valga ragu lagu tagu zragu zlagu agu vagu magu svagu igu ugu rigu ligu gatau / 45 tvagu kampane ca / 46 yugu jugu vugu varjane / 47 gaggha hasane / 48 daghu pAlane / 49 zighu AghrANe / 50 madhu maNDane / 51 laghu zoSaNe 52 zuca zoke / 53 kuca zabde tAre / 54 kruzca gatau / 55 kuzca ca kauTilyAlpIbhAvayoH / 56 luzca apanayane / 57 arca pUjAyAm / 58 aJcU gatau ca / 59 vaJcU caJcU taJcU tvaJcU maJcU muJcU mucU mracU mlucU glucU gluMcU Sazca gtau| 60 grucU glucU steye / 61 mleccha avyaktAyAmvAci / 62 lacha lAchu lakSaNe / 63 vAchu icchAyAm / 64 Achu AyAme / 65 hrIcha lajjAyAm / 66 hU>> kauTilye / 67 mUrchA mohasamuchAyayoH / 68 sphUrchA smUrchA vismRtau / 69 yucha pramAde / 70 dhRja dhRju dhvaja dhvaju dhraja dhraju vaja vraja Sasja gatau / 71 aja kSepaNe ca / 72 kujU khujU steye / 73 arja sarja arjane / 74 karja vyathane 75 kharja mArjane ca / 76 khaja manthe / 77 khajU gativaikalye / 78 ejR kampane / 79 TvosphUrjA vjrnisse| 80 kSIja kUja guja guju avyakte zabde / 81 laja laju tarja bhartsane / 82 lAja lAju bharjane ca / 83 jaja jaju yuddhe / 84 tuja hiMsAyAm / 85 tuju balane ca / 86 garja gaju gRja gRju muja muju mRja mRju maja zabde / 87 gaja madane ca / 88 tyajaM hAnau / 89 SaMjaM saGge / 90 kaTe varSAvaraNayoH / 91 zaTa rujAvizaraNagatyavasAdaneSu / 92 vaTa veSTane / 93 kiTa khiTa utrAse / 94 ziTa Page #1005 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 992 haimapazApAThI. [ haimaSiTa anAdare / 95 jaTa jhaTa saGghAte / 96 piTa zabde ca / 97 bhaTa bhRtau / 98 taTa ucchAye / 99 khaTa kAMkSe / 100 gaTa nRttau / 101 haTa dIptau / 102 SaTa avayave / 103 luTa viloTane / 104 ciTa preSye / 105 viTa zabde / 106 heTa vibAdhAyAm / 107 aTa paTa iTa kiTa kaTa kaTu kaTa gatau / 108 kuTu vaikalye / 109 muTa pramardane / 110 cuTa cuTu alpIbhAve / 111 vaTu vibhAjane / 112 ruTu luTu steye / 113 sphuTa sphuTTa vizaraNe / 114 laTa bAlye / 115 raTa raTha ca paribhASaNe / 116 paTha vyaktAyAm vAci / 117 vaTha sthaulye / 118 maTha madanivAsayozca / 119 kaTha kRchrajIvane / 120 haTha balAtkAre / 121 uTha ruTha luTha upaghAte / 122 piTha hiMsAsaMklezayoH / 123 zaTha kaitave ca / 124 zuTha gatipratighAte / 125 kucha luTu Alasye ca / 126 zuTu zoSaNe / 127 aTha ruThu gatau / 128 puDu pramardane / 129 muDa khaNDane ca / 130 maDu bhUSAyAm / 131 gaDu vdnaikdeshe| 132 zauDa garve / 133 yauDa sambandhe / 134 meTTa breDa mleDa loDa lauTTa unmAde / 135 ror3a raur3a taur3a anAdare / 136 krIr3a vihAre / 137 taDa tRTTa tauDa toDane / 138 huDa hUDa hUDa hor3a gatau / 139 khor3a pratighAte / 140 viDa Akroze / 141 aDa udyame / 142 laDa vilAse / 143 kaDu made / 144 kaDDa kArkazye / 145 aDDu abhiyoge / 146 cuDu hAvakaraNe / 147 aNa raNa vaNa vraNa baNa bhaNa bhraNa maNa dhaNa dhvaNa dhraNa kaNa kaNa caNa zabde / 148 oNa apanayane / 149 zoNa varNagatyoH / 150 zroNa zloNa saMghAte / 151 pai" gatipreraNazleSaNeSu / 152 citai saMjJAne / 153 ata sAtatyagamane / 154 cyuta aasecne| 155 cutR zcutR pracyuta kssrnne| 156 jutR bhAsane / 157 atu bandhane / 158 kita nivAse / 159 Rta ghRNAgatisparddhaSu / 160 kuthu puthu luthu mathu mantha mAntha hiNsaasNkleshyoH| 161 khAda bhakSaNe 162 bada sthairye / 163 khada hiMsAyAm ca / 164 gada vyaktAyAm vAci / 165 rada vilekhane / 166 Nada nividA avyakte zabde / 167 arda gatiyAcanayoH / 168 naI garda garda zabde / 169 tarda hiMsAyAm / 170 karda kutsite zabde / 171 kharda dazane / 172 adu bandhane / 173 idu paramaizvarya 174 bidu avayave / 175 Nidu kutsAyAm / 176 Tunadu samRddhau / 177 cadu dIptyAlhAdanayoH / 178 adu ceSTAyAm / 179 kadu kradu kladu rodanAhvAnayoH / 180 klidu paridevane / 181 skaMdaM gatizoSaNayoH / 182 Sidhu gatyAm / 183 vidhau shaastrmaangglyyoH| 184 zundha zuddhau / 185 stana dhana dhvana cana svana vana zabde / 186 vana Sana saMbhaktau / 187 kanai dIptikAntigatiSu / 188 gupau rakSaNe / 189 tapa,-dhupa, santApe / 190 rapa lapa jalpa vyakte vacane / 191 japa mAnase ca / 192 capa sAntvane / 193 Sapa samavAye / 194 sRplaM gatau / 195 cupa mandAyAm / 196 tupa tumpa trupa trumpa tupha tumpha trupha trumpha hiMsAyAm / 197 varpha rapha raphu arba karva kharba garva carba tarba narva parva barva zarba parva sarva Page #1006 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtupAThaH ] haimapazcapAThI. ribu gatau / 198 kubu AcchAdane / 199 lubu tubu ardane / 200 cubu vaktasaMyoge / 201 sRbhU sRmbhU sribhU SibhU bharma hiMsAyAm / 202 zumbha bhASaNe ca / 203 yabhaM jama maithune / 204 camU chamU jamU jhamU jimU adane / 205 krama pAdavikSepe / 206 yamU uparame / 207 syamU zabde / 208 NamaM pratve / 209 Sama STama vaiklavye / 210 ama zabdabhaktyoH / 211 ama drama hamma mimR gamlaM gatau / 212 haya harya klAntau ca / 213 mavya bandhane / 214 sUrya IrSyA Ij IrSyArthAH / 215 zucyai cucya abhiSave / 216 / tsara chadmagatau / 217 kmara hUrchane / 218 abhra vabhra mabhra gatau / 219 cara bhakSaNe ca / 220 dhokra gaticAturye / 221 khorka pratighAte / 222 dala triphalA vizaraNe / 223 mIla zmIla smIla kSmIla nimeSaNe / 224 pIla pratiSTamme / 225 NIla varaNe / 226 zIla samAdhau / 227 kIla bandhe / 228 kUla AvaraNe / 229 zUla rujAyAm / 230 tUla niSkarSe / 231 pUla saMghAte / 232 mUla pratiSThAyAm / 233 phala niSpattau / 234 phulla vikasane / 235 culla hAvakaraNe / 236 cilla zaithilye ca / 237 pela phela. zela. Sela sela vela sala tila tilla palla vella gatau / 238 vela cela kela kvela khela skhala calane / 239 khala saJcaye ca / 240 zvala zcalla Azugatau / 241 gala carva adane / 242 pUrva parva marca pUraNe / 243 garva dhivu zava gatau / 244 karva kharca garva darpa / 245 SThivU zivU nirasane / 246 jIva prANadhAraNe / 247 pIva mISa tIva nIva sthaulye / 248 uvai turvai thuvai duvai dhurvai juveM arva bharva zarva hiMsAyAm / 249 muvai mava bandhane / 250 gunvai udyame / 251 pivu mivu nivu secane / 252 hivu divu jivu prINane / 253 ivu vyAptau ca / 254 ava rakSaNagatikAntiprItitRptyavagamanapravezazravaNasvAmyarthayAcanakriyecchAdIptyavAptyAliGganahiMsAdahanabhAvavRddhiSu / 255 kaza zabde / 256 miza maza roSe ca / 257 zaza plutigatau / 258 Niza samAdhau / 259 dR, prekSaNe / 260 daMzaM dazane / 261 ghuSa zabde / 262 cUSa pAne / 263 tUSa tuSTau / 264 pUSa vRddhau / 265 lUSa mUSa steye / 266 khUSa prasave / 267 USa rujAyAm / 268 ISa uMche / 269 kRSaM vilekhne| 270 kaSa ziSa jaSa jhaSa vaSa maSa muSa ruSa riSa yUSa jUSa zaSa caSa hiMsAyAm / 271 vRSa saMghAte ca / 272 bhaSa bharsane / 273 jiSU viSU miSU niSU pRSU vRSa secane / 274 mRSU sahane ca / 275 uSU zriSU zliSU pRSU pluSU daahe| 276 ghRSU saGgharSe / 277 hRSU aliike| 278 puSa puSTau / 279 bhUSa tasu alaGkAre / 280 tusa hasa hasa rasa zabde / 281 lasa zleSaNakrIDanayoH / 282 ghaslaM adane / 283 hase hasane / 284 pisa pesR vesa gatau / 285 zasU hiMsAyAm / 286 zaMsU stutau ca / 287 mihaM secane / 288 dahaM bhasmIkaraNe / 289 caha kalkane / 290 raha tyAge / 291 rahu gatau / 292 dRha dRhu bRha vRddhau / 293 bRha bRhu zabde ca / 294 uha tuha duha ardane / 295 arha maha pUjAyAm / 296 ukSa 125 Page #1007 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. secane / 297 rakSa pAlane / 298 makSa mukSa saGghAte / 299 akSau vyAptau ca / 300 takSau tvakSau tanUkaraNe / 301 NikSa cumbne| 302 tRkSa stRkSa NakSa gatau / 303 vakSa rope / 304 tvakSa tvacane / 305 sUW anAdare / 306 kAbhu vAkSu mAkSu kAMkSAyAm / 3:7 drAkSu dhrAkSu dhvAkSu ghoravAsite c| iti prsmaibhaassaaH| 1 gAG gatau / 2 miG ISaddhasane / 3 DIG vihAyasA gatau / 4 uMG kuMG guMGa ghuGa DuG zabde / 5 cyuG jyuMG juMGa zrRMG pluG gatau / 6 ruMG reSaNe ca / 7 pUG pavane / 8 mUG bandhane / 9 dhRG avadhvaMsane / 10 meM pratidAne / 11 deM traiG pAlane / 12 zye gatau / 13 pya vRddhau / 14 vaku kauTilye / 15 makuG maNDane / 16 akuG lakSaNe / 17 zIkRG secane / 18 lokaG darzane / 19 zlokaG saGghAte / 20 drekRG dhekRG zabdotsAhe / 21 rekaG zakuG zaGkAyAm / 22 kaki laulye / 23 kuki vRki AdAne / 24 caki tRptipratIghAtayoH / 25 kakuG zvakuGku G akuG zlakuG DhaukRG traukaG pvaSki vaski maski tiki Tiki TIkara sekRG srakRG raghu laghuG gatau / 26 aghuG vaghuG gatyAkSepe / 27 maghuGa kaitave c| 28 rAghRG lAghRG sAmarthye / 29 drAghRG AyAse ca / 30 zlAghRG katthane / 31 loG darzane / 32 Saci secane / 33 zaci vyaktAyAm vAci / 34 kaci bandhane / 35 kacuG dIptau ca 36 zvaci zvacuG gatau / 37 varci dIptau / 38 maci mucuG kalkane / 39 macuG dhAraNocchrAyapUjaneSu ca / 40 pacuG vyaktIkaraNe / 41 STuci prasAde / 42 ejuG bhrejuG bhrAji dIptau / 43 ijuG gtau| 44 Iji kutsane c| 45 Rji gtisthaanaarjnopaarjnessu| 46 RjuG bhRjaiG bhrjne| 47 tiji kSamAnizAnayoH / 48 ghaTTi calane / 49 sphuTi vikasane / 50 ceSTi ceSTAyAm / 51 goSTi loSTi sngghaate| 52 veSTi veSTane / 53 aTTi hiNsaatikrmyoH| 54 eThi heThi vibAdhAyAm / 55 maThuG kaThuG zoke / 56 muThuG palAyane / 57 vaThuGa ekacaryAyAm / 58 aThuG paThuG gatau / 59 huDuG piDuG saGghAte / 60 zaDuG rujAyAm ca / 61 taDuG tADane / 62 kaDuG made / 63 khaDuG manthe / 64 khuDuG gativaikalye / 65 kuDuG dAhe / 66 vaDuG maDuG veSTane / 67 bhaDuG paribhASaNe / 68 muDuG mArjane / 69 tuDuG toDane / 70 bhuDuG dharaNe / 71 caDuG kope / 72 drAG dhrADaG vizaraNe / 73 zADaG zlAghAyAm / 74 vADaG AplAvye / 75 heDuG hoG anAdare / 76 hiDuG gatau ca / 77 ghiNuG ghuNuG ghRNuG grahaNe / 78 ghuNi dhUrNi bhramaNe / 79 paNi vyvhaarstutyoH| 80 yataiG prayatne / 81 yusRG jutRG bhaasne| 82 vitha vezRG yaacne| 83 nAthaG upatApaizvaryAzIHSu c| 84 zrathuG zaithilye / 85 grathuG kauTilye 86 katthi zlAghAyAm / 87 khiduG shvetye| 88 vaduG stutybhivaadnyoH| 89 bhaduG sukhklyaannyoH| 90 maduG stutimodamadasvapnagatiSu / 91 spaduG kizciJcalane / 92 kliduG paridevane / 93 mudi harSe / 94 dadi dAne / 95 hadiM purISotsaga / 96 Svadi svadi svAdi Page #1008 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtupAThaH] haimapaJcapAThI. AsvAdane / 97 urdi mAnakrIDayozca 98 kurdi gudi gudi krIDAyAm / 99 SUdi kSaraNe / 100 hrAdi zabde / 101 hAdaiG sukhe ca / 102 padi kutsite zabde / pratiSThAlipsAgrantheSu / 107 vAdhRG rottne| 108 dadhi dhAraNe / 109 badhi bandhane / 110 nAdhRG nAghavat / 111 pani stutau| 112 mAni pUjAyAm / 113 tipRG TipRG STepRG kSaraNe / 114 tepRG kampane ca / 115 TuvepRG kepRG gepRG kapuG calane / 116 glepRG dainye ca / 117 mepRG repRG lepRG gatau / 11. pauSi lajAyAm / 119 gupi gopnkutsnyoH| 120 abuG rabuG zabde / 121 labuG avayaMsane c| 122 kabRG varNe / 123 klIbRG adhASTarthe / 124 kSIbRG made / 125 zobhRG cIbhRG zalbhi katthane / 126 valbhi bhojane / 127 galbhi dhASTaye / 128 rezRG abhuG rabhuG labhuG zabde / 129 STabhuG skabhuG STubhuG stambhe / 130 abhuG jabhaiG jubhuGa gAtravinAme / 131 rabhi raabhsye| 132 DulabhiS praaptau| 133 bhAmi krodhe / 134 kSamauSi sahane / 135 kamUG kaantau| 136 ayi vayi payi mayi nayi cayi rayi gatau / 137 tayi Nayi rakSaNe ca / 138 dayi dAnagatihiMsAdahaneSu ca / 139 UyaiG tntusntaane| 140 pUyaiG durgndhvishrnnyoH| 141 knUyaiG shbdondnyoH| 142 kSmAyaiG vidhUnane / 143 skAyaiG opyAyaiG vRddhau / 144 tAG santAnapAlanayoH / 145 vali valli sNvrnne| 146 zali calane c| 147 mali malli dhaarnne| 148 bhali bhalli paribhASaNahiMsAdAneSu / 149 kali zabdasaMkhyAnayoH / 150 kalli azabde / 151 tevRG devRG devane / 152 SevRG sevRG kevRG khevRG gevRG glevRG pevRG plevRG mevRG mlevRG sevane / 153 revRG pavi gatau / 154 kAG dIptau / 155 klezi vibaadhne| 156 bhASi ca vyktaayaamvaaci| 157 ISi gatihiMsAdarzaneSu / 18 geG anvicchAyAm / 159 yevRG prayatne / 160 jepRG NezRG eG hepRG gtau| 161 reghRG herpaG avyakte zabde / 162 parSi snehne| 163 ghuSuG kAntIkaraNe / 164 sraMsUpramAde / 165 kAsRG zabdakutlAyAm / 166 bhAsi TubhrAsi TubhlAsRG dIptau / 167 rAsRGNAmRG zabde / 168 Nasi kauTilye / 169 bhyasi bhaye / 170 AG zasuG icchAyAm / 171 asUG glasUG adane / kutsane / 176 varhi galhi prAdhAnye / 177 barhi balhi paribhASaNahiMsAcchAdaneSu / 178 vehRG jehRG vAhRG prayatne / 179 dAhRG nikSepe / 180 Uhi trke| 181 gAhauG viloddne| 182 glAhauG grahaNe / 183 bahuG mahuG vRddhau / 184 dakSi zaighye ca / 185 dhukSi dhikSi sandIpanaklezanajIvaneSu / 186 vRkSi varaNe / 187 zikSi vidyopAdAne / 188 bhikSi yAJcAyAm / 189 dIkSi mauNDayejyopanayananiyamavratAdezeSu / 190 IkSi darzane / iti AtmanebhASAH / 1 zrig sevAyAm / 2 NIMga praapnne| 3 huMg haraNe / 4 iMg bharaNe / Page #1009 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. 5 dhRg dhAraNe / 6 DukuMga karaNe / 7 hikI avyakte zabde / 8 aJcUg gatau ca / 9 DuyAcuMga yAJcAyAm / 10 DuparcIe paake| 11 rAz2aMga TubhrAjI dIptau / 12 bhajI sevAyAm / 13 rajIM rAge / 14 reTera paribhASaNayAcanayoH / 15 veNag gatijJAnacintAnizAmanavAditragrahaNeSu / 16 catega yAcane / 17 prog paryAptau / 18 mithUg medhAhiMsayoH / 19 methag saGgame ca / 20 cadega yAcane / 21 obundara nizAmane / 22 NidRg NedRg kutsaasnnikrssyoH| 23 midRg mehag medhAhiMsayoH / 24 meghRg saGgame ca / 25 zRdhag mRdhUga unde / 26 budhRg bodhane / 27 khanaga avadAraNe / 28 dAnI avakhaNDane / 29 zAnI tejane / 30 zapI Akroze / 31 cAyag pUjAnizAmanayoH / 32 vyayI gatau / 33 alo bhUSaNaparyAptivAraNeSu / 34 dhAvUg gatizuddhayoH / 35 cIvRg RSIvat / 36 dAzRg dAne / 37 RSo AdAnasaMvaraNayoH / 38 bheSag bhaye / 39 zreSag calane ca / 40 paSI bAdhanasparzanayoH / 41 laSI kAntau / 42 caSI bhakSaNe / 43 chaSI hiMsAyAm / 44 tviSIM dIptau / 45 aSI asI gatyAdAnayozca / 46 dAsRg dAne / 47 mAhRg mAne / 48 guhaug saMvaraNe / 49 bhlakSI bhakSaNe / iti ubhayato bhASAH / / . 1 dhuti dIptau / 2 ruci abhiprItyAM ca / 3 ghuTi parivartane / 4 ruTi luTi luThi pratIghAte / 5 zvitAG varNe / 6 jimidAG snehane / 7 jizvidA aiSvidAG mocane ca / 8 zubhi dIptau / 9 kSubhi saJcalane / 10 Nabhi tubhi hiMsAyAm / 11 saMbhUG vishvaase| 12 bhraMzUG sraMsUG avlNsne| 13 dhaMsUG gatau ca / 14 vRtUG vartane / 15 syaMdauG sravaNe / 16 vRdhUG vRddhau| 17 zRdhU zabdakutsAyAm / 18 kRpauG sAmarthye / vRt dyutaadyH| . 1 jvala dIptau / 2 kuca samparcanakauTilyapratiSTaMbhavilekhaneSu / 3 patla pathi gatau / 4 kvathe niSpAke / 5 mathe viloDane / 6 SadlaM vizaraNagatyavasAdaneSu / 7 zadUlaM zAtane / 8 budha avagamane / 9 TuvamU ugiraNe / 10 bhramU calane / 11 kSara sazcalane / 12 cala kampane / 13 jala ghAtye / 14 Tala Tvala vaiklavye / 15 SThala sthAne / 16 hala vilekhane / 17 Nala gandhe / 18 bala prANanadhAnyAvarodhayoH / 19 pula mahatve / 20 kula bandhusaMstyAnayoH / 21 pala phala zala gatau / 22 hula hiMsAsaMvaraNayozca / 23 kruzaM AhvAnarodanayoH / 24 kasa gtau| 25 ruhaM janmani / 26 ramiM kroDAyAm / 27 pahiM marSaNe / vRt jvlaadiH| 1 yajI devapUjAsaGgatikaraNadAneSu / 2 vyag tantusantAne / 3 veMg saMvaraNe / 4 laeNg spardhAzabdayoH / 5 TuvapI bIjasantAne / 6 vahIM prApaNe / 7 Trozvi gativRddhayoH / 8 vada vyaktAyAm vaaci| 9 vasaM nivaase| vRt yjaadiH| 1 ghaTie ceSTAyAm / 2 kSajuG gatidAnayoH / 3 vyathiS bhayacalanayoH / 4 prathiS prakhyAne / 5 mradiS mardane / 6 skhadiS khdne| 7 kaduG kaduG kladuG Page #1010 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtupAThaH] haimapaJcapAThI. vaiklavye / 8 pi kRpAyAm / 9 tritvariS sambhrame / 10 prasiS vistAre / 11 dakSi hiMsAgatyoH / 12 zrAM paake| 13 smR AdhyAne / 14 dR bhaye / 15 nR naye / 16 STaka staka pratIghAte / 17 caka tRptau ca / 18 aka kuTilAyAM gatau / 19 kakhe hasane / 20 aga akavat / 21 rage zaGkAyAm / 22 lage saGge / 23 hrage lage Sage sage STage sthage saMvaraNe / 24 vaTa bhaTa paribhASaNe 25 NaTa nRttau / 26 gaDa secane / 27 heDa veSTane / 28 laDa jihvonmathane / 29 phaNa kaNa raNa gatau / 30 caNa hiMsAdAnayozca / 31 zaNa zraNa dAne / 32 snatha knatha kratha klatha hiMsAH / 33 chada urjane / 34 mudai harSaglapanayoH / 35 STana stana dhvana zabde / 36 svana avataMsane / 37 cana hiMsAyAm / 38 jvara roge| 39 cala kampane / 40 hala hala calane / 41 jvala dIptau ca / vRt ghaTAdiH / // iti bhvAdayo niranubandhA dhAtavaH samAptAH // 1 adaM psAMka bhakSaNe / 2 bhAMka dIptau / 3 yAMka prApaNe / 4 vAM gatigandhanayoH / 5 SNAMka zauce / 6 zrAMka pAke / 7 drAMka kutsitagatau / 8 pAMk rakSaNe / 9 lAMk AdAne / 10 rAMka dAne / 11 dAMva lavane / 12 khyAMka prakathane / 13 prAMk pUraNe / 14 mAMka mAne / 15 iMk smaraNe / 16 iMNk gatau / 17 vIMk prajanakAntyasanakhAdane ca / 18 chuk abhigame / 19 puMk prasavaizvaryayoH / 20 tuka vRttihiMsApUraNeSu / 21 yuk mizraNe / 22 Nuk stutau / 23 kSNuka tejane / 24 snuka prsrvnne| 25 TukSu ru kuMka zabde / 26 rudRk azruvimocane / 27 niSvapaMk zaye / 28 ana zvasak prANane / 29 jakSak bhakSahasanayoH / 30 daridrAk durgtau| 31 jAgRk nidrAkSaye / 32 cakAsRk diiptau| 33 zAsUk anuziSTau / 34 vacaM bhASaNe / 35 mRjauk zuddhau / 36 sastuk svapne / 37 vidak jJAne / 38 hanaMka hiMsAgatyoH / 39 vazak kAntau / 40 asUk bhuvi / 41 Sasak svapne / 42 yaGlup ca / iti parasmaibhASAH / 1 iMGka adhyayane / 2 zI svpne| 3 hUM apnyne| 4 pUDauka prANigarbhavimocane / 5 pRcaiG pRjuG pijukI saMparcane / 6 vRjaikiM varjane / 7NijukiM vizuddhau / 8 zijuki avyakte zabde / 9 iDik stutau / 10 Irika gatikaMpanayoH / 11 Izik aizvarye / 12 vasik aacchaadne| 13 AzAmuki icchAyAm / 14 Asik upavezane / 15 kasuki gtisaatnyoH| 16 Nisuki cuMbane / 17 cakSika vyaktAyAm vAci / iti AtmanebhASAH / 1 Urgugk AcchAdane / 2 STuMgk stutau / 3 baeNgka vyaktAyAm vAci / 4 dviSIMka aprItau / 5 duhIka kSaraNe / 6 dihIk lepe| 7 lihIMka AsvAdane iti ubhayato bhaassaaH| 1 huMka dAnAdanayoH / 2 ohAMk tyAge / 3 tribhIk bhaye / 4 hrIMk lajAyAm / 5 pRk pAlanapUraNayoH / 6 Rk gatau iti parasmaibhASAH / Page #1011 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 998 [ haima haimapaJcapAThI. 1 ohAM gatau / 2 mAMGka mAnazabdayoH / iti aatmnebhaassaaH| 1 DudAMgk daane| 2 DudhAMgk dhAraNe ca / 3 TuDu,gk poSaNe c| 4 NijaeNkI zauce ca / 5 vijaeNkI pRthagbhAve / 6 viSlaMko vyaaptau| iti ubhayato bhASAH / vRt hraadyH| iti adAdayaH kito dhaatvH| 1 divUca krIDAjayecchApaNidyutistutigatiSu / 2 jRS jhuSc jarasi / 3 zoMca takSaNe / 4 do choc chedane / 5 SoMca antkrmnni| 6 vIDac lajAyAm / 7 nRtaic nartane / 8 kuthac pUtibhAve / 9 puthac hiMsAyAm / 10 gudhac pariveSTane / 11 rAdhaMc vRddhau / 12 vyadhaMc tADane / 13 kSipaMca preraNe / 14 puSpac vikasane / 15 tima tIma STima TImac ArdrabhAve / 16 SivUc utau| 17 zrivUca gatizoSaNayoH / 18 SThivU kSivUca nirasane / 19 iSac gatau / 20 SNamUc nirasane / 21 kasUc vhRtidIptyoH / 22 prasaic bhaye / 23 pyusac daahe| 24 Saha Suhac zaktau / 25 puSaMc puSTau / 26 ucac samavAye / 27 luTac viloTane / 28 vidAMca gAtraprakSaraNe / 29 klidauca ArdrabhAve / 30 jimidAca snehane / 31 jizvidAc mocane ca / 32 kSudhaMca bubhukSAyAm / 33 zrudhaMca zauce / 34 krudhaMca kope| 35 SivUca saMrAddhau / 36 rudhUca vRddhau / 37 gRdhUca abhikAMkSAyAm / 38 radhauca hiNsaasNraaddhyoH| 39 tRpauca priitau| 40 dRpauca hrssmohnyoH| 41 kupac krodhe / 42 gupc vyAkulatve / 43 yupa rupa lupaca vimohane / 44 Dipac kSepe / 45 STrapac smucchaaye| 46 lubhac gAddharthe / 47 zubhac saJcalane / 48 Nabha tubhaca hiMsAyAm / 49 nazauca adarzane / 50 kuzac zleSaNe / 51 bhRzU bhraMzac adhaHpatane / 52 vRzac varaNe / 53 kRzan tanutve / 54 zuSaMca shossnne| 55 duSaMc vaikRtye / 56 zliSaMca AliGgane 57 pluSUca dAhe 58 JitRSac pipAsAyAm / 59 tuSaM hRSaca tuSTau / 60 ruSaMca roSe / 61 pyuTha pyus pusac vibhaage| 62 visac preraNe / 63 kusac shlesse| 64 asaca kssepnne| 65 yasUca prayatne / 66 jasc mokSaNe / 67 tasU dasUca upakSaye / 6. vasUc stambhe / 69 vusa utsrge| 70 musac khaNDane / 71 masaic pariNAme / 72 zamU damUca upazame / 73 tamUc kAMkSAyAm / 74 zramUc khedtpsoH| 75 bhramUc anavasthAne / 76 samUc shne| 77 madaica harSe / 78 klamUc glAnau / 79 muhauca vaicitye / 80 druhauca jighAMsAyAm / 81 SNuhoc udgirnne| 82 SNihauca priitau| vRt puSAdiH / iti parasmaibhASAH / 1 SUDauc prANiprasave / 2 dUMc paritApe / 3 dIMc kssye| 4 dhIMc anAdare / 5 mIca hiMsAyAm / 6 rIc zravaNe / 7 lIMc zleSaNe / 8 DIca gatau / 9 vIc varaNe / vRt svaadiH| 10 pIca pAne / 11 IGca gatau / 12 prIM prItau / 13 yujin samAdhau / 14 sRrjica visarge / 15 vRtUci varaNe / 16 padiMca gatau / 17 vidiMca sattAyAm / 18 khidina dainye / 19 yudhiMn samprahAre / 20 ano Page #1012 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtupAThaH] haimapaJcapAThI. rudhiMca kaame| 21 budhiM maniMca jnyaane| 22 anic prANane / 23 janaici prAdurbhAve / 24 dIpaici dIptau / 25 tapiMca aizvarya vA / 26 puraici ApyAyane / 21 ghUrai jvaraici jarAyAm / 28 dhUraiG gUraici gatau / 29 zrUraici stambhe / 30 tUraici tvarAyAm / 31 ghUrAdayo hiMsAyAm ca / 32 cUraici dAhe / 33 kliziMc upatApe / 34 liziMc alpatve / 35 kAzica dIptau / 36 vAsin zabde / iti aatmnebhaassaaH| 1 zakIMc marSaNe / 2 zugaic pUtibhAve / 3 rajIMca rAge / 4 zapIMc Akroze / 5 mRSIMc titikSAyAm / 6 NahIca bandhane / iti ubhayato bhaassaaH| iti divAdayazcito dhAtavaH / 1 puMgT abhiSave / 2 kiMgT bandhane / 3 ziMgT nizAtane / 4 DumiMgT prkssepnne| 5 ciMgT cayane / 6 dhUgT kampane / 7 stuMgTa AcchAdane / 8 iMgTa hiMsAyAm / 9 vRgda vrnne| iti ubhayatobhASAH / / 1 hiMda gtivRddhyoH| 2 zrRMT zravaNe / 3 TuduMTa upatApe / 4 pRT prItau / 5 smRT pAlane ca / 6 zaklaMTa zaktau / tika tiga SaghaTa hiMsAyAm / 8 rAdhaM sAdhaMda saMsiddhau / 9 rudhUTa vRddhau / 10 AplaMT vyAptau / 11 tRpaT prINane / 12 dambhUd dambhe / 13 kRvu hiMsAkaraNayoH / 14 dhivuT gatau / 15 jidhRSAT prAgalbhye / iti parasmaibhASAH / 1 Tighid Askandane / 2 azauTi vyaaptau| iti AtmanebhASAH / iti svAdayaSTito dhaatvH| 1 tudIt vyathane / 2 bhrasjIt pAke / 3 kSipIt preraNe / 4 dizIt atisarjane / 5 kRSIt vilekhane / 6 mulaMtI mokSaNe / 7 SicIt kSaraNe / 8 vilaMtI lAbhe / 9 luplaMtI chedane / 10 lipIt updehe| iti ubhayato bhaassaaH|| 11 kRtait chedane / 12 khidat prighaate| 13 pizat avayave / vRtmcaadiH| 14 ripIt gatau / 15 dhiMt dhAraNe / 16 kSit nivAsagatyoH / 17 ghUt preraNe / 18 maMt prANatyAge / 19 kRt vikSepe / 20 gRt nigaraNe / 21 likhat akSaravinyAse / 22 jarva jharvat paribhASaNe / 23 tvacat saMvaraNe / 24 rucat stutau / 25 ovazcaut chedne| 26 Rchat indriyprlymuurtibhaavyoH| 27 vichat gatau / 28 uchait vivAse / 29 michat utkleze / 30 uchut uJche / 31 pracchaMt jhIpsAyAm / 32 ubjat Arjave / 33 sRjaMt visrge| 34 rujot bhaGge / 35 bhujot kauTilye / 36 TumasjoMt zuddhau / 37 jarja jharjhat paribhASaNe / 38 ujjhat utsarge / 39 juDat gatau / 40 pRDa mRDat sukhane / 41 kaDat made / 42 pRNat prINane / 43 tuNat kauTilye / 44 mRNat hiMsAyAm / 45 druNat gatikauTilyayozca / 46 puNat shubhe| 47 muNat pratijJAne / 48 kuNat zabdopakaraNayoH / 49 ghuNa ghUrNat bhramaNe / 50 tait hiMsAgranthayoH / 51 Nudat prernne| 52 SadalaMt avasAdane / 53 vidhat vidhAne / 54 juna zunat Page #1013 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ haimagatau / 55 chupat sparza / 56 riphat kathanayuddhahiMsAdAneSu / 57 tRpha TuMphat tRptau / 58 Rpha riMphat hiMsAyAm / 59 dRpha phat utkleze / 60 gupha guMphat graMthane / 61 ubha uMbhat pUraNe / 62 zubha zuMbhat zobhArthe / 63 habhait graMthe / 64 lubhat vimohane 65 kurat zabde / 66 kSurat vilekhane / 67 khurat chedane ca / 68 ghurat bhImArthazabdayoH / 69 purat agragamane / 70 murat saMveSTane / 71 surat aizvaryadIptyoH / 72 sphara sphalat sphuraNe / 73 kilat zvaityakrIDanayoH / 74 ilat gatisvapnakSepaNeSu / 75 hilat hAvakaraNe / 76 zila silat uJche / 77 tilat snehane / 78 calat vilasane / 79 cilat vasane / 80 vilat varaNe / 81 bilat bhedne| 82 Nilat gahane / 83 milat shlessnne| 84 spRzaMt saMsparza / 85 ruzaM riziMt hiMsAyAm / 86 vizaMt pravezane / 87 mRzaMt Amarzane / 88 lizaM ruSait gatau / 89 iSat icchAyAm / 90 miSat sparddhAyAm / 91 vRhaut udyame / 92 tuMhau tRhau stRhau stUMhaut hiMsAyAm / 93 kuTat kauTilye / 94 guMt puriissotsrge| 95 dhaMt gatisthairyayoH / 96 NUt stavane / 97 dhUta vidhUnane / 98 kucat saMkocane / 99 vyacat vyAjIkaraNe / 100 gujat zabde / 101 ghuTat pratIghAte / 102 cuTa chuTa truTat chedane / 103 tuTat kalahakarmaNi / 104 muTat aakssepprmrdnyoH| 105 sphuTat vikasane / 106 puTa luThat saMzleSaNe / 107 kRDat ghasane / 108 kuData bAlye ca / 109 guDat rakSAyAm / 110 juDat baMdhane / 111 tuDat toDane / 112 luDa ghuDa sthuDat saMgharaNe / 113 buDat utsarge ca / 114 bruDa bhruDat saMghAte / 115 TuDa huDa truDat nimajane / 116 cuNat chedane / 117 Dipat kSepe / 118 churat chedne| 119 sphurat sphurnne| 120 sphulat saMcaye ca / iti prsmaibhaassaaH| 121 kuMG kruGt zabde / 122 guraiti udyame / vRtkuTAdiH / 123 pRGta vyAyAme / 124 haMGt Adare / 125 dhRt sthAne / 126 ovijaiti bhayacalanayoH / 127 olajaiG olasjaiti vIDe / 128 Svajit saGge / 129 juti priitisevnyoH| iti aatmnebhaassaaH| iti tudAdayastito dhaatvH| 1 rudhUpI AvaraNe / 2 ripI virecane / 3 vicUpI pRthagbhAve / 4 yujaMpI yoge / 5 kSudrUpI saMpeSe / 6 bhidrUpI vidAraNe / 7 chidaMpI dvaidhIkaraNe / 8 UchudRpI diiptidevnyoH| 9 UtRdRpI hiNsaanaadryoH| iti ubhayato bhaassaaH| 10 pRcaie saMparke / 11 vRcaip varaNe / 12 taMcUM taMjaue saMkocane / 13 bhaMjaue Amardane / 14 bhujaMpa paalnaabhyvhaaryoH| 15 aMjaue vyaktimrakSaNakAntigatiSu / 16 ovijaip bhayacalanayoH / 17 kRtaie saMveSTane / 18 uMdaipa kledane / 19 ziSlaMp vizeSaNe / 20 piSlaMp saMcUrNane / 21 hisu tRhap hiMsAyAm / iti parasmaibhASAH / ___22 khidie dainye / 23 vidie vicAraNe / 24 jiiMdhaipi dIptau / 25 iti aatmnebhaassaaH| iti rudhAdayaH pito dhAtavaH / Page #1014 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtupAThaH] haimapaJcapAThI. 1 tanUyI vistAre / 2 SaNUyI dAne / 3 kSaNU kSiNUyI hiMsAyAm / 4 RNUyI gatau / 5 tRNUyI adane / 6 ghRNUyI dIptau / iti ubhayato bhaassaaH|| 7 vayi yAcane / 8 manUyi bodhane / iti AtmanebhASAH / iti tanAdayo yito dhaatvH| 1 dukrIMgza dravyavinimaye / 2 kiMg bandhane / 3 prIMgz tRptikAntyoH / 4 zrIMgz pAke ! 5 mIMgz hiMsAyAm / 6 yugz bandhane / 7 skuMgz ApravaNe / 8 knUgz zabde / 9 dUgz hiMsAyAm / 10 grahIz upaadaane| 11 pUgz pavane / 12 lUgz chedane / 13 dhUmz kampane / 14 stRgz AcchAdane / 15 kRpaz hiMsAyAm / 16 vRgNa varaNe / iti ubhayato bhaassaaH| 1 jyAMza hAnau / 2 rIz gatireSaNayoH / 3 lIMz zleSaNe / 4 vlIz varaNe / 5 plIMz gatau / 6 kR mR zRz hiMsAyAm / 7 pRz pAlanapUraNayoH / 8 vRz bharaNe / 9 bhRz bharjane ca / 10 dRz vidAraNe / 11 az vyohaanau| 12 nRz naye / 13 gRz zabde / 14 Rz gatau / vRtpvAdiH / vRtlvAdiH / 15 jJAMz avabodhane / 16 kSiSz hiMsAyAm / 17 brIz dharaNe / 18 bhroza bharaNe / 19 heThaz bhUtaprAdurbhAve / 20 mRDaz sukhane / 21 zranthaz vimocnprtihrssnnyoH| 22 manthaz piloDane / 23 grantha saMdarbha / 24 kunthaza saMkleze / 25 mRdaz kSode / 26 gudhaz roSe / 27 bandhaz bandhane / 28 kSubhaz saMcalane / 29 Nabha tabhaza hiMsAyAma / 30 khavaza heThA vata / 31 krioza vibAdhane / 32 azaza bhozane / 33 iSaza aabhiikssnnye| 34 viSaza vipryoge| 35 puSa pluSaz snehasecanapUraNeSu / 36 muSaz steye / 37 puSaz puSTau / 38 kuSA niSkarSe / 39 dhrasuza uJche / iti parasmaibhASAH / 1 vRza sambhaktau / iti AtmanebhASAH / iti krayAdayaH zito dhaatvH|| 1 curaNa steye / 2 pRNa pUraNe / 3 ghRNa sravaNe / 4 zulka valkaNa bhaassnne| 5 nakka dhakkaNa nAzane / 6 cakka cukaN vyathane / 7 TakaNa bandhane / 8 arkaN stavane / 9 piccaNa kuTTane / 10 pacuNa vistAre / 11 mlecchaNa mlecchane / 12 UrjaN balaprANanayoH / 13 yuja pijuNa hiNsaabldaanniketnessu| 14 kSujuNa kRcchrjiivne| 15 pUjaN pUjAyAm / 16 gaja mArjaN zabde / 17 tijaN nishaane| 18 vaja vrajaNa mArgaNasaMskAragatyoH / 19 rujaN hiMsAyAm / 20 naTaNa avasyandane / 21 tuTa cuTa cuTu chuTuNa chedane / 22 kuTTaNa kutsane ca / 23 puTTa cuTTa SuTTaNa alpIbhAve / 24 puTa muTaNa saMcUrNane / 25 aTTa smiTaNa anAdare / 26 luNTaNa steye ca / 27 sniTaNa snehane / 28 ghaTTaNa calane / 29 khaTTaNa saMvaraNe / 30 SaTTa sphiTTara hiMsAyAm / 31 sphuTaNa parihAse / 32 koTaN vrnnne| 33 vaTuNa vibhAjane / 34 ruTaN ross| 35 zaTha zvaThuNa saMskAragatyoH / 36 zuThaNa Alasye / 37 zuThuNa zoSaNe / 38 guThaN veSTane / 39 laDaNa upasevAyAm / 40 sphuDaN parihAse / 41 olaDuN utkSepe / 42 pIDaN gahane / 43 126 Page #1015 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ haimataDaNa AghAte / 44 khaDa khaDaNa mede / 45 kaDaN khaNDane ca / 46 kuDuN rakSaNe / 47 guDuNa veSTane ca / 48 cuDuNa chedane / 49 maDaN bhUSAyAm / 50 bhaDuN kalyANe / 51 piDaN saGghAte / 52 IDaN stutau / 53 caDaN kope / 54 juDa cUrNa varNaNa preraNe / 55 cUNa tUNaNa saMkocane / 56 zraNaN dAne / 57 pUNaNa saMghAte / 58 cituN smRtyAm / 59 pusta bustaNa AdarAMnAdarayoH / 60 mustaNa saMghAte / 61 kRtaNa saMzabdane / 62 svarta pathuNa gatau / 63 zrathaN pratiharSe / 64 pRthuNa prakSepaNe / 65 prathaN prakhyAne / 66 chadaN saMvaraNe / 67 cudaNa saMcodane / 68 miduN snehane / 69 gurdaN niketane / 70 chardaN vamane 71 budhaN hiMsAyAm / 72 vardhaNa chednpuurnnyoH| 73 gardhaNa abhikaaNkssaayaam| . 74 bandha badhaNa saMyamane / 75 chapuNa gatau / 76 kSapuN kSAntau / 77 STrapaNa samucchrAye / 78 DipaNa kSepe / 72 rupaNa vyaktAyAM vaaci| 80 Dapu DipuN sNghaate| 81 zUrpaNa mAne / 82 zulbaN sarjane ca / 83 Dabu DibuN kSepe / 84 sambaN sambandhe / 85 kubuNa AcchAdane / 86 lubbu tubuNa tardane / 87 purbaNa niketane / 88 yamaNa pariveSaNe 89 vyayaNa kSaye / 90 yatruNa saMkocane / 91 kuguNa anR. tbhaassnne| 92 zvabhraNa gatau / 93 tilaN snehane / 94 jalaNa apvaarnne| 95 kSalaNa shauce| 96 pulaN samucchAye / 97 bilaN mede / 98 talaN pratiSThAyAm / 99 tulaNa unmAne / 100 dulaN utkSepe / 101 bulaNa nimanjane / 102 mulaNa rodane / 103 kala kila pilaNa kSepe / 104 palaNa rakSaNe / 105 ilaN preraNe / 106 calaNa bhRtau / 107 sAMtvaNa sAmaprayoge / 108 dhUzaNa kaantiikrnne| 109 zliSaNa zleSaNe / 110 luSaN hiMsAyAm / 111 ruSaNa roSe / 112 pyuSaNa utsrge| 113 pasuNa nAzane / 114 jasuNa rakSaNe / 115 puMsuNa abhimardane / 116 brusa pisa jasa barhaNa hiMsAyAm / 117 lihaNa snehane / 118 mrakSaNa mlecchne| 119 bhakSaNa adane / 120 pakSiNa parigrahe / 121 lakSINa drshnaaNknyoH| // ito'rthavizeSe aalkssinnH|| 122 jJANa mAraNAdiniyojaneSu / 123 cyuNa sahane / 124 bhUNa avakalkane / 125 bukkaNa bhaSaNe / 126 raka laka raga lagaNa AsvAdane / 127 liguNa citrIkaraNe / 128 carcaNa adhyayane / 129 aMcaNa vizeSaNe / 130 macaNa pramocane / 131 arjaNa pratiyatne / 132 bhajaNa vizrANane / 133 caTa sphuTaNa mede| 134 ghaTaNa saMghAte hantyarthAzca / 135 kaNaNa nimolane / 136 yataN nikAropaskArayoH / 137 nirazca pratidAne / 138 zabdaN utsargAt bhASAviSkArayoH / 139 daN AzravaNe / 140 AGaH kraMdaN sAtatye / 141 142 mudaN saMsarge / 143 zRdhaN prasahane / 144 kRpaNa avakalkane / 145 jabhuNa naashne| 146 amaNa roge| 147 caraNa asNshye| 148 pUraNa ApyAyane / 149 dalaNa vidAraNe / 150 divaN ardane / 151 paza paSaN bandhane / 152 puSaNa dhAraNe / 153 ghuSaNa vizabdane / 154 AGaH krande / 155 bhUSa tasuNa Page #1016 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1003 dhAtupAThaH] haimapaJcapAThI. alaMkAre / 156 jasaNa tADane / 157 trasaNa vAraNe / 148 vasaNa snehacchedAvaharaNeSu / 159 dhrasaNa utkSepe / 160 grasaN grahaNe / 161 lasaNa zilpayoge / 162 arhaNa pUjAyAm / 163 mokSaNa asane / 164 loka, tarka, raghu, laghu, locU, viccha, aju, tuju, piju, laju, luju, bhaju, paTa, puTa, luTa, ghaTa, ghaTu, vRta, putha, nada, vRdha, gupa, dhUpa, kupa, civa, dazu, kuzu, trasu, pisu, kusu, dasu, bahe, vRhu, valha, ahu, vahu, mahuNa, bhASArthAH / iti prsmaibhaassaaH| 1 yuNi jugupsAyAm / 2 gaNi vijJAne / 3 vaMciN pralambhane / 4 kuTiN pratApane / 5 madiNa tRptiyoge / 6 vidiNa cetanAkhyAnanivAseSu / 7 maniN staMbhe / 8 bali bhaliNa AbhaNDane / 9 diviNa parikUjane / 10 vRSiNa zaktibandhe / 11 kutsiNa avakSepe / 12 lakSiNa Alocane / 13 hiSki kiSkiN hiMsAyAm / 14 niSkiNa parimANe / 15 tarjiNa saMtarjane / 16 kUTiN apramAde / 17 truTiN chedane / 18 zaThiNa zlAghAyAm / 19 kUNiNa saMkocane / 20 tUNiNa pUraNe 21 bhUNiNa AzaMsAyAm / 22 citiNa saMvedane / 23 basti gaMdhiN ardane / 24 Dapi Dipi DaMpi Dipi DaMbhi DibhiN saMghAte / 25 syamiNa vitakeM / 26 zamiNa Alocane / 27 kusmiNa kusmayane / 28 guriNa udyame 29 taMtriNa kuTuMbadhAraNe / 30 maMtriNa guptabhASaNe / 31 laliN IpsAyAm / 32 spaziNa grahaNazleSaNayoH / 33 daMziN daMzane / 34 daMsiN darzane ca / 35 bhatsiNa saMtarjane / 36 yakSiNa pUjAyAm / iti AtmanebhASAH / // ito'dantAH // 1 aGkaNa lakSaNe / 2 bleSkaNa darzane / 3 sukha duHkhaNa tatkriyAyAm / 4 aGgaN pdlkssnnyoH| 5 aghaN pApakaraNe / 6 racaN pratiyatne / 7 sUcaNa paizUnye / 8 bhAjaNa pRthakarmaNi / 9 sabhAjaN priitisevnyoH| 10 laja lajuNa prkaashne| 11 kUTaN dAhe / 12 paTa vaTuN granthe / 13 kheTaN bhakSaNe / 14 khoTaNa kSepe / 15 puTaN saMsarge / 16 vaTuNa vibhAjane / 17 zaTha zvaThaN samyagbhASaNe / 18 daNDaN dnnddnipaatne| 19 vraNa gAtravicUrNane / 20 varNaNa varNakriyAvistAraguNavacaneSu / 21 parNaNa haritabhAve / 22 karNaNa bhede / 23 tUNaNa saMkocane / 24 gaNaN sngkhyaane| 25 kuNa guNa ketaNa AmantraNe / 26 pataNa gatau vaa| 27 vAtaNa gtisukhsevnyoH| 28 kathaNa vAkyaprabandhe / 29 zrathaNa daurbalye / 30 chedaNa dvaidhiikrnne| 31 gadaN gaje / 32 andhaN draSTayupasaMhAre / 33 stanaN garje / 34 dhvanaNa zabde / 35 stenaN caurye / 36 unaNa parihANe / 37 kRpaNa daurbalye / 38 rupaNa rUpakriyAyAm / 39 kSapa lAbhaNa preraNe / 40 bhAmaN krodhe / 41 gomaNa upalepane / 42 sAmaNa sAntvane / 43 zrAmaNa AmantraNe / 44 stomaNa zlAghAyAm / 45 vyayaNa vittasamutsarge / 46 sUtraNa vimocane / 47 mUtraNa prazravaNe / 48 pAra tIraNa karmasamAptau / 49 katra gAtraNa zaithilye / 50 citraNa citrkriyaakdaacidrssttyoH| 51 chidraNa bhede| 52 mizraNa saMparcane / 53 varaNa IpsAyAm / Page #1017 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1004 haimapaJcapAThI. [haima54 svaraNa AkSepe / 55 zAraNa daurbalye / 56 kumAraNa krIDAyAm / 57 kalaN sNkhyaangtyoH| 58 zIlaNa upadhAraNe / 59 vela kAlaN upadeze / 60 pala pUlaNa lavanapavanayoH / 61 aMzaNa samAghAte / 62 paSaNa anupasargaH / 63 gaveSaNa mArgaNe / 64 mRSaN kSAntau / 65 rasaNa AsvAdanasnehanayoH / 66 vAsaN upasevAyAm / 67 nivAsaNa AcchAdane / 68 cahaNa kalkane / 69 maha pUjAyAm / 70 rahaNa tyAge / 71 rahuN gatau / 72 spRhaNa IpsAyAm / 73 rUkSaNa pAruSye / iti parasmaibhASAH / 1 mRgaNi anveSaNe / 2 arthaNi upayAcane / 3 padaNi gatau / 4 saMgrAmaNi yuddhe / 5 zUra vIraNi vikrAntau / 6 satraNi sandAnakriyAyAm / 7 sthUlaNi parivRMhaNe / 8 garvaNi mAne / 9 gRhaNi grahaNe / 10 kuhaNi vismApane / iti AtmanebhASAH / 1 yujaNa saMparcane / 2 lIN dravIkaraNe / 3 mINa matau / 4 prIgaNa trpnne| 5 dhUgaNa kampane / 6 vRgaNa AvaraNe / 7.jaNa vayohAnau / 8 cIka zIkaNa AmarSaNe / 9 mArgaNa anveSaNe / 10 pRcaN saMparcane / 11 ricaN viyojane / 12 vacaNa bhASaNe / 13 aciN pUjAyAm / 14 vRjaiN varjane / 15 mRjauN zaucAlaGkArayoH / 16 kaThuNa zoke / 17 zrantha granthaNa sadarbhe / 18 kratha adiN hiMsAyAm / 19 zrathaNa bandhane ca / 20 vidaN bhASaNe / 21 chadaN apavAraNe 22 AGaH sadaN gatau / 23 vRdaN saMdIpane / 24 zudhiN zuddhau / 25 tanuNa zraddhAghAte / 26 upasargAt daiye / 27 mAnaN pUjAyAm / 28 tapiNa dAhe / 29 tRpaNa pRNane / 30 AplaNa lambhane / 31 bhaiNa bhaye / 32 IraNa kSepe / 33 mRSiNa titikSAyAm / 34 ziSaNa asapiyoge / 35 vipUrvA ati. zaye / 36 juSaNa paritarkaNe / 37 dhRSaN prasahane / 38 hisuNa hiMsAyAm / 39 garhaNa vinindane / 40 SahaN marSaNe / // bahulameta nidarzanam / vRtyujaadiHprsmaibhaassaaH| ityAcArya hemacandrAnusmRtA zzurAdayo Nito dhaatvH|| // iti haim-dhaatupaatthH|| ||ath haim-pribhaassaapaatthH|| 1 svaM rUpaM zabdasyAzabdasaMzA / 2 susarvArddha dikzabdebhyo janapadasya / 3 RtovRddhimdvidhaavvyvebhyH| 4 svarasya hrsvdiirghplutaaH| 5 Adyantavadekasmin / 6 prakRtivadanukaraNam / 7 ekadezavikRtamananyavat / 8 bhuutpuurvkstdvdupcaarH| 9bhAvini bhuutvdupcaarH| 10 yathAsaMkhyamanudezaH samAnAm / 11 vivakSAtaH kAra Page #1018 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paribhASApAThaH ] haimapaJcapAThI. 1005 kANi / 12 apekssaato'dhikaarH| 13 arthavazAda vibhktiprinnaamH| 14 arthavagrahaNe nAnarthakasya / 15 lakSaNapratipadoktayoH pratipadoktasyaiva grahaNam / 16 nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi / 17 prakRtigrahaNe yaGlubantasyApi / 18 tivA zavA'nubandhana nirdiSTaM yad gaNena ca / ekasvaranimittaM ca paJcaitAni na yaGlupi / 19 sannipAtalakSaNo vidhiranimittaM tadvighAtasya / 20 asiddhaM bahiraGgamantaraGge / 21 na svarAnantarye / 22 gauNamukhyayormukhya kaarysNprtyyH| 23 kRtrimAkRtrimayoH kRtrime / 24 kvacidubhayagatiH / 25 siddhe satyAraMbho niyamArthaH / 26 dhAtoH svarUpagrahaNe tatpratyaye kAryavijJAnam / 27 natruktaM tatsadRze / 28 uktArthAnAmaprayogaH / 29 nimittAbhAve naimittikasyApyabhAvaH / 30 saniyogaziSTAnAmekApAye'nyatarasyApyapAyaH / 31 nAnvAcIyamAnanivRttau pradhAnasya / 32 niranubandhagrahaNe na sAnubandhakasya / 33 ekAnubandhagrahaNe na yanubandhakasya / 34 nAnubandhakRtAnyasArUpyAnekasvaratvAnekavarNatvAni / 35 samAsAntAgamasaMjJAjJApakagaNananirdiSTAnyanityAni / 36 pUrve'pavAdA anantarAn vidhIn bAdhante nottarAn / 37 madhye'pavAdAH pUrvAn vidhIn bAdhante nottarAn / 38 yaM vidhi pratyupadezo'narthakaH sa vidhirbAdhyate / 39 yasya tu vidhenimittamasti nAsau vidhirbAdhyate / 40 yena nAprApte yo vidhirArabhyate sa tasyaiva baadhkH| 41 valavannityamanityAt / 42 antaraGgaM bahiraGgAt / 43 niravakAzaM sAvakAzAt / 44 vArNAtprAkRtam / 45 vRd yvRdAzrayaM ca / 46 upapadavibhakteH kaarkvibhktiH| 47 lubantaraGgebhyaH / 48 sarvebhyo lopaH / 49 lopAtsvarAdezaH / 50 AdezAdAgamaH / 51 AgamAt sarvAdezaH / 52 parAnnityam / 53 nityAdantaraGgam / 54 antrnggaaccaanvkaashm| 55 utsrgaadpvaadH| 56 apavAdAn kvacidutso'pi / 57 nAniSTArthA shaastrprvRttiH| 58 prakRtigrahaNe svArthikapratyayAntAnAmapi grahaNam / 59 pratyayApratyayayoH pratyayasyaiva / 60 adAdyanadAdyoranadAdereva / 61 prAkaraNikAprAkaraNikayoH prAkaraNikasyaiva / 62 niranubandhagrahaNe saamaanyen| 63 sAhacaryAt sadRzasyaiva / 64 varNagrahaNe jAtigrahaNam / 65 varNaikadezo'pi varNagrahaNena gRhyate / 66 tanmadhyapatitastadgahaNena gRhyte| 67 AgamA yadguNIbhUtAstadgrahaNena gRhynte| 68 svAGgamavyavadhAyi / 69 upasA na vyavadhAyI / 70 yena nAvyavadhA tena vyavahite'pi syAt / 71 RkArApadiSTaM kArya lkaarsyaapi| 72 sakArApadiSTaM tadAde. zasya zakArasyApi / 73 hrasvadIrghApadiSTaM kArya na plutasya / 74 saMzottarapadAdhikAre pratyayagrahaNe pratyayamAtrasyaiva grahaNaM na tdntsy| 75 grahaNavatA nAmnA na tdntvidhiH| 76 aninasman grahaNAnyarthavatA'narthakena ca tadantavidhi prayojayanti / 77 gAmAdAna haNeSvavizeSaH / 78 zrutAnumitayoH zrauto vidhirbaloyAn / 79 antaraGgAnapi vidhIn yabAdezo bAdhate / 80 sakRdgate sparddha yad bAdhitaM tad bAdhitameva / 81 dvitve sati pUrvasya vikAreSu bAdhako na bAdhakaH / 82 kRte'nyasmin dhAtupratyayakArye pazcAd vRddhistadvAdhyo'T ca / 83 pUrva pUrvottarapadayoH kArya kArya Page #1019 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapazcapAThI. [ haimaparibhASApAThaH pazcAt sandhikAryam / 84 saMjJA na sNshaantrvaadhikaa| 85 sApekSamasamartham / 86 pradhAnasya tu sApekSatve'pi smaasH| 87 taddhitIyo bhAvapratyayaH sApekSAdapi / 88 gatikArakaGasyuktAnAM vibhaktyantAnAmeva kRdantairvibhaktyutpatteH prAgeva smaasH| 89 samAsataddhitAnAM vRttirvikalpena vRttiviSaye ca nityaivApavAdavRttiH / 90 AdazabhyaH saMkhyA saMkhyeye vartate na saMkhyAne / 91 ekazabdasyAsaMkhyAtvaM kvacit / 92 Nau yatkRtaM kArya tatsarva sthAnivad bhavati / 93 dvirbaddhaM subaddhaM bhavati / 94 Atmanepadamanityam / 95 kvipi vyaJjanakAryamanityam / 96 sthAnivadbhAvapuMvadbhAvaikazeSadvandvaikatvadIrghatvAnyanityAni / 97 anityo NiccurAdInAm / 98 Nilopo'pyanityaH / 99 NicsaMniyoge eva curAdInAmadantatA / 100 dhAtavo'nekArthAH / 101 gatyarthA jJAnArthAH / 102 nAmnAM vyutpattiravyavasthitA / 103 uNAdayo'vyutpannAni nAmAni / 104 zuddhadhAtUnAmakRtrima rUpam / 105 kvibantA dhAtutvaM nojjhanti zabdatvaM ca pratipadyante / 106 ubhayasthAnaniSpanno'nyataravyapadezabhAk / 107 avayave kRtaM liGgaM samudAyamapi vizinaSTi cettaM samudAyaM so'vayavo na vybhicrti| 108 yena dhAtunA yuktAH prAdayastaM prtyevopsrgsNjnyaaH| 109 yatropasargatvaM na saMbhavati tatropasargazAdeva prAdayo lakSyante na tu saMbhavatyu pasargatve / 110 zIlAdipratyayeSu naasruupotsrgvidhiH| 111 tyAdiSvanyonyaM nAsarUpotsargavidhiH / 112 strIkhalanA alo vAdhakAH striyAH khalanau / 113 yAvat saMbhavastAvadvidhiH / 114 saMbhave vyabhicAre ca vizeSaNamarthavat / 115 sarvaM vAkyaM sAvadhAraNam / 116 parArthe prayujyamAnaH zabdo vatamantareNApi vadarthaM gamayati / 117 dvau nau prakRtamartha bodhayataH / 118 cakAro yasmAtparastatsajAtIyameva samuccinoti / 119 cAnukRSTaM nAnuvartate / 120 cAnukRSTena na yathAsaMkhyam / 121 vyAkhyAto vishessaarthprtipttiH| 122 yatrAnyat kriyApadaM na zrUyate tatrAstirbhavantIparaH prayujyate / 123 yadupAdheviMbhASA tadupAdheH prtissedhH| 124 yasya yenAbhisaMbandho dUrasthasyApi tena saH / 125 yena vinA yanna bhavati tattasyAnimittasyApi nimittam / 126 nAmagrahaNe prAyeNopasargasya na grahaNam / 127 sAmAnyAtideze vizeSasya nAtidezaH / 128 sarvatrApi vizeSeNa sAmAnya bAdhyate na tu sAmAnyena vizeSaH / 129 Gitvena kitvaM bAdhyate / 130 parAdantaraGga balIyaH / 131 pratyayalope'pi pratyayalakSaNaM kArya vijJAyate / 132 vidhiniyamayorvidhireva jyAyAn / 133 anantarasyaiva vidhiniSedho vA / 134 parjanyavallakSaNapravRttiH / 135 na kevalA prakRtiHprayoktavyA / 136 kvibartha prakRtirevAha / 137 dvandvAtparaH pratyekamabhisaMbadhyate / 138 vicitrAH zabdazaktayaH / 139 kiM hi vacanAnna bhavati / 140 nyAyAH sthavirayaSTiprAyAH // LADM Page #1020 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // atha haima-liGgAnuzAsanam // // laghunyAsasthAvacUrisahitam // // tatra prathamaM puliDAdhikAraH / / puMliGga kaTaNathapabhamayaraSasasnvantamimanalau kiztit / / nanau ghaghanau daH kirbhAve kho'kartari ca kaH syAta // 1 // ( ava0 ) liGgAnuzAsanamantareNa zabdAnuzAsanaM nAvikalamiti sAmAnyavizeSalakSaNAbhyAM liGgamanuziSyate / nAmeti vakSyamANamiha saMbadhyate / kaTaNathapabhamayaraSasAntaM snvantaM ca nAma puMliGgaM syAt / kAdayo'kArAntA gRdhante thak santanirdezAt // dvisvarasantAnAM napuMsakatvasya vakSyamoNatvena ekatrisvarAdisantA gRhyante // kAntaH-AnakaH-paTaho dundubhizcetyAdi / TAnta:-kakSApuTaHsArasaMgrahagranthaH ityAdi / NAntaH-guNaH zumbe'pradhAnAdau / ityAdi / thAntaHnizIthaH ardharAtraH, zapathaH samayaH / ityAdi / pAntaH-cupo latAsamudAyaH / ityAdi / bhAntaH-darbho bahiH / ityAdi / mAntaH-godhUmo nAgarane syAt / ityAdi / yAntaH-bhAgadheyo daayaadH| rAjadeye tu puMstriyorvakSyate / zume tu tannAmatvAdeva klIbatvam / tandulIyaH zAkavizeSa ityAdi / rAntaH-niduraH / kandarI / ityAdi / ssaantH-gvaakssH| 'gavAkSI zakravAruNyAM gavAkSo jAlake kapau' ityAdi / sAntaH-kUrpAsaH kaJcuke / haMso vihaGgabhede / ityAdi / santaHmAzcandramAsayoH puMsi / anehA kAlaH ityAdi / nantaH-grAvA pASANo girizca / ityAdi / ukArAntaH-tadhaiH sUtraveSTanamagnyAdhArabhANDaM ca / mantuH aparAdhaH / ityAdi / antAntaM nAma puMliGgam / paryanto'vasAnam / viSTAntaH maraNam / pratyantasya bAhulakatvAnnapuMsakatvameva / imanprapratyayAntamalpratyayAntaM ca nAma puMliGgam / iman-prathimA / mradimA / draDhimA ityAdi / nantatvenaiva siddhe imanagrahaNam 'AtvAt tvAdiH' iti napuMsakabAdhanArtham / yastvauNAdikastasyAzrayaliGgatA / bharimA pRthvI, varimA tapasvI ityAdi / al-prabhavaH / prabhavastu parAkrame / mokSe'pavargaH ityAdi / tathA kyantaM ztivantaM nAma puMliGgam / kiHayaM vRtiH-vRtUG dhAtustadarthazca / ztiv-ayaM pacatiH-hupacI dhAtustadarthazca / zitavsAhacaryAt 'ikiztit svarUpArthe ' iti vihitasyaiva kergrahaNam / tathA napratyayAntaM naGpratyayAntaM (ca) nAma puMliGgam / 'svapnaH svApe prasuptasya vijJAne darzane'pi ca ' / praznaH pRcchA / naG-vizno gamanam / tathA ghapratyayAntaM ghaJpratyayAntaM ca nAma puMliGgam / ghaH-karaH / 'karo varSApale razmI pANI pratyAyazuNDayoH' / parisaro mRtyau devopAntapradezayoH / urazchadaH kavacaM Page #1021 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. pracchadazcottarapaTaH / chadasya tu napuMsakatA vakSyate / ityAdi / ghAntam-pAdaH / pAdo vundhAMhituryAzarazmipratyantaparvatAdiSu / AplAvaH snAnam / bhAvaH / 'bhAvaH sattAsvabhAvAbhiprAyaceSTAtmajanmasu / kriyAlIlApadArtheSu vibhUtibandhajantuSu' // anubandhaH prkRtyaadernuyogii| dAsaMjJakAddhAtoryaH kiH pratyayo vihitastadantaM nAma puMliGgam / AdiH prAthamyam / vyAdhiH rogaH / upAdhirdharmacintA kaitavaM kuTumbavyApRtau vizeSaNaM ca / upadhiH kapaTam / upanidhiH nyAsaH / pratinidhiH pratibimbam / saMdhiH pumAn suraGgAdau / paridhiH privessH| avadhistvavadhAnAdau / praNidhiH prArthanamavadhAnaM carazca / samAdhiH pratisamAdhAnaM niyamo maunaM cittaikAgyaM ca / vidhiH kAlaH kalpo brahmA vidhivAkyaM vidhAnaM daivaM prakArazca / vAladhiH puccham / zabdadhiH krnnH| jaladhiH samudraH / antArddhaya'vadhA / pradhestu nemau strIpuMsatvaM vakSyate rogavizeSa strItvaM, zirodhestu strItvam , iSudhestu strIpuMsatvaM vakSyate / ityAdi / bhAve khaH / bhAve'rthe yaH kho vihitastadantaM nAma puMliGgam / Azitasya bhavana AzitaMbhavo .vartate / tRptirityarthaH / bhAva iti kim / Azito bhavatyanayA AzitaMbhavA paJcapUlI / akartari ca kaH syAt / bhAve kartRvarjite ca kArake yaH kaH pratyayastadantaM nAma puMliGgam / AkhUnAmutthAnamAkhUtthaH, vihanyate'nenAsmin vA vighna antarAyaH ityaadi| akartari ceti kim / jAnAtIti jJA pariSad // 1 // hastastanauSThanakhadantakapolagulphakezAndhugucchadinasartupatadgrahANAm / niryAsanAkarasakaNThakuThArakoSThahaimArivarSaviSabolarathAzanInAm // 2 // ( ava0 ) hastAdInAM nAma jaladhyAdInAM tu sabhidAM sapramedAnAmapi puMliGgaM bhavati / hastanAma-paJcazAkhaH / karaH / zayaH / ayaM zayyAyAmapi yAntatvAt puMsi / hastasya tu punapuMsakatvam / stananAma-stanaH, payodharaH, kucaH, vakSojaH ityAdi / oSThanAma-oSThaH, adharaH, dantacchadaH ityAdi / nakhanAmakarajaH, kararuhaH, madanAGkuzaH ityaadi| nakhaH puNkliibH| nakharastu trilinggH| dantanAma-dantaH / dazanaH / ayaM rudraTena klIbe'pi nibaddhaH-'dazanAni ca kundakalikAH syuH ' iti tazcintyam / dvijaH / rdH| radanaH ityAdi / kapolanAmakapolaH / gnnddH| gallaH ityaadi| gulphnaam-gulphH| guTuH / prapadaH / aaprpdH| khurakaH / nistodaH / pAdazIrSaH ityAdi / hastigulphastu prauhH| ghuTikaghuNTighuNTagulphAstu strIpuMsaliGgA vakSyante / kezanAma-kezaH / shirojH| ziroruhaH / cikuraH / cihuraH / kacaH-ayaM bAhulakAd vraNe'pi puMsi / guroH putre tu dehi nAmatvAtsiddham / ibhyAM tu yonimatvAtstrItvam / asraH / vellitAnaH ityAdi / vRjinazca / yadgauDaH / 'vRjinaM kalmaSe klIbaM keze nA kuTile trissu'| kuntalazca / 'kuntalAH syurjanapado halo vAlazca kuntalaH' / hale bAhulakAt puNsi| vAlaH puMnapuMsako vakSyate / tadvizeSo'pi kezaH / kuralaH alkH| andhuH kuupstnnaam-andhuH| hrhiH| prahiH ityAdi / kUpastu striipuNslinggH| gucchnaam-gucchH| Page #1022 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. gutsH| gulunychH| stabakastu puNkliibH| dinnaam-ghnH| suuryaangkH| dnnddyaamH| dinadivasavAsarANAM punpuNsktvm| divAhnostu napuMsakatvam / sa iti samAsasyAkhyA puurvaacaaryaannaam| tnnaam| tannAma-bahuvrIhiH, avyayIbhAvaH, dvandvaH ityAdi / RtunAma-hemantaH / vasantaziziranidAghAH punapuMsakAH / zaratprAvRDvarSAzca strIliGgAH / Rtustu udantatvAt puMsi / patagraha AcelakAdhArastannAma / prtigrhH|| pratigrAhaH ityAdi / niryAsanAma-vRkSAdInAM rasaH-guggulaH / zrIpRSTaH / zrIveSTaH / sarjarasaH / ussH| ulUkhalaM npuNskm| niryAsastu punpuNskH| kumbhakundolUkhale tu bAhulakAnapuMsake / naaknaam-svrgH| svH| avyym| nAkatridivau punpuNsko| divaM triviSTapaM klIbe / dyodivau strii| rasAH zRGgArAdayastannAma-zRGgArahAsyakaraNaraudravIrabhayAnakazAntabIbhatsAdabhutA iti / vatsalastu putrAdisnehAtmA ratimeda eva / zRGgAraH puMklIbaH / gauDastu ' zRGgAravIrau bIbhatsaM raudraM hAsyaM bhayAnakam / karuNA cAdbhutaM zAntaM vAtsalyaM ca rasA daza' iti / kaNThanAma-galaH / naalH| kuThAranAma-parazuH / pazuH / svadhitiH ityAdi / kuThAraH puMstrI / koSTanAmakuzalaH ityAdi / haimanAma-haimo bheSajamedaH-kirAtatiktaH / kirAtakasaMjJaH / arimAma-dviSan / pratyarthI / ripuH ityAdi / vrssnaam-vtsH| saMvatsaraH / saMvadityavyayamapIti kazcit / varSahAyanAbdAstu puMklIbAH / zaratsame tu biiline| viSanAma-garaH / brahmasutaH / kSveDaH / vatsanAbhaH ityAdi / viSakAlakUTagaralahAlAhalakAkolAH punpuNskaaH| madhurasya bAhulakAt klIbatvam / bola auSadhavizeSa. stannAma-gandharasaH / praannH| ityAdi / rathanAma-patAkI / syandanaH punapuMsako'. yamiti gauDazeSaH / rathaH puMstrI / azaninAma-paviH / ityAdi / azaniH puNstrii| vajrakulizau puMklIbau / bhiduraM bAhulakAt klIbam // 2 // *vetaplavAtmamurajAsikaphAbhrapaGkamanthaviSAM jaladhizevadhidehabhAjAm / mAnadrumAdriviSayAzugazoNamAsadhAnyAdhvarAgnimarutAM sabhidAM tu nAma // 3 // ( ava0 ) zvetanAma-zvetaH / kapardaH / plavanAma-kolaH / melaH / uDupastu puMklIvaH / aatmnaam-jiivH| pudgalaH / kssetrjnyH| pradhAne tvAzrayaliGgatA / puruSaH ityAdi / murajo mrdlstnnaam-mRdnggH| murajabhedo'pi / murajaH / asinAmanistriMzaH / khaGgaH / RSTestu putrItvam / kaphaH plessmaa| kheTastu puNkliibH| abhraM meghaH / abhrastu puMklIvaH / paGko niSavaraH / paGkajambAlau puMklIbau / manthaH manthAnaH / tviT kaaNtiH| aMzuH / ayaM ravAvapi / abhISuH / mUrdhanyopAntyo'yam / mayUkhaH / ayaM zobhAjvAlayorapi bAhulakAt puMsi / rucitviTyutidIdhitayaH striilinggaaH| rociHzociSI tu dvisvarasantatvAt klIbe / gomarIcipraznayastu puNstriilinggaaH| razmiH / ayaM rajau striyAm / jaladhiH / arNavaH / samudraH / mahAkacchaH / pazcimAzApatau tu dehinAmatvAt puMsi / tatprabhedanAma-kSIrodaH lavaNodaH ityAdi / zevadhiH / nidhiH| tatpramedaH / 'mahApadmazca padmazca zaGkho makarakacchapau / mukundakundanIlAca kharvazca nidhayo nava' / padmasya vibhabindau 127 Page #1023 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. napuMsakatvam / dehI / jntuH| janmI / janmazabdo'kArAntA'pyasti / jantuH punapuMsakaH / tatprabhedaH-brAhmaNaH / kSatriyaH / vaizyaH / zUdra ityAdi / devaH / surH| ityAdi / tatprabhedaH-indraH / candraH ityAdi / mAnanAma-tUlaH / kuDavaH / prasthaH puMnapuMsakaH / ADhakastu triliGgaH / drumanAma-aMhipaH vnsptiH| viSayanAma-viSayaH indriyagrAhyo gandhazabdasparzAdiH dezazca / tubararAvakaSAyakolAhalanIlAnAM puMklIbatvam / rUpasya tu napuMsakatvam / AzuganAma-patatriH / zarabANakANDAH puMnapuMsakAH / iSutriliGgaH / dhAnyanAma-vrIhiH / stambakariH / dhAnyasotyazasyAnA saMyuktayAntatvena napuMsakatvam / mASANU punapuMsakau / ADhakIpriyaMgU strii| masUraH strIpuMsaH / zaNaM napuMsakam / adhvaranAma-adhvaraH / makhaH / yajJaH / vitAnavAjapeyarAjasUyAnAM yajJavizeSANAM punapuMsakatvam / barhiHsatrayostu napuMsakatvam / agninAma-bhAskaraH, AzuzukSaNiH / ayamaNyanto'pi bAhulakAta puMsi / marunnAma-vAtaH / samAnastu punapuMsakaH // 3 // bo'cchade'hirvapre brIhyagnyorhAyanabarhiSau // mastuH saktau sphaTike'ccho nIlamitrau maNInayoH // 4 // ( ava0) chadaH parNa picchaM ca / tato'nyasmin barhaH puMsi / barhaH parivAraH / tayostu punapuMsakaH / vapre kedAre'hiH puMsi / sa tu puMstrI / hAyanabarhiSau bIhAvagnau ca puMsi / varSarazmyozca mede npuNskau| barhiSo'gninAmatvAdeva siddhe dvisvarasantaklIbatvabAdhanArtham / saktau dhAnAvikAre mstuH| anyatra tu stvantatvAt klIbatvam / sphaTike'cchaH / ayamavyayamAbhimukhye'pyasti / maNau ratne ine sUrye krameNa nIlamitrau puMsi / nIlAntatvAnmahInIlo'pi / mitrasya dehinAmatvAdeva siddhe niyamArtha, tena suhRdi saMyuktarAntatvena klIbatvam // 4 // koNe'srazcaSake kozastalastAlacapeTayoH // anAtoghe ghano bhUmni dAramANAsuvalvajAH // 5 // ( ava0 ) koNe'sraH puMsi / koNaH asraH / anyatredamasraM rudhiram / saMyuktarAntatvAnnapuMsakatvam / keze tu nannAmatvAdeva puMstvam / caSake kozaH puMsi / kozazcaSakaH / pratyAkAre zambAyAM ca triSu / bhANDAgArAdau tu punapuMsakaH / tAlo vRkSavizeSo vitastizca tayozcapeTe ca talaH puMsi / talAntatvAt prata. lo'pi capeTe / AtodyamupalakSaNaM nRtyasya / AtocAnmadhyamanRttAccAnyatra ghanaH puMsi / dArAH kalatram / prANA asavo jIvitaM ca / asavaH prANAH / valvajA upalAkhyastRNabhedaH / ete puMliGgAH / bhUmni-bahutva eva / kvacideSAmekatvamapi / asusAhacaryAttadvAcina eva prANasya bahutvam / puMstvaM tu NAntatvAdeva siddham // 5 // __ kAntazcandrArkanAmAyaHparo yAnArthato yugaH // yazca syAdasamAhAre dvandvo'zvavaDavAviti // 6 // ( ava0 ) candrArkanAmabhyo'yaHzabdAcca paraH kAnto yAnArthavAcinaH paro Page #1024 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. yugazca puMliGgaH / candrakAntaH / sUryakAntaH / ayaskAntaH lohAkarSaNaH / ( yUpayugmayorapi ) yAnayugaH / zakaTayugaH / yazcAsamAhAre itaretarayoge dvandvo'zvavaDavAviti sa puMsi / azvazca vaDavA cemAvazvavaDavau / dvivacanamatantram / tenAzvavaDavAH / azvavaDavAn pazya / 'azvavaDavapUrvAparAdharottarAH' iti nirdezAsvatvam / asamAhAra iti kim / azvavaDavam / dvandva iti kim / azvo vaDavA'syAzvavaDavamunmugdhaM kulam / azvavaDavA strI / dvandvasyAparavalliGgatvaprAptau vacanam // 6 // vAkottarA naktakarallakAGkA nyuhvottraasnggtrnggrnggaaH|| parAgapUgau sRgamastuluGgakuDaGgakAliGgamataGgamaGgAH // 7 // (ava0) ataHparaM svarAntakrameNa zabdA udAhiyante / tatra svarAnteSu kakAropAntyAdikrameNAkArAntA udAhriyante / vAkottarapadA naktakAdayazca zabdAH puMliGgAH / anUcyata iti anuvAkaH-RgyajuHsamUhAtmakaM vacanam / ghaantatvAdeva siddha niyamArtha vacanam , 'bhAva eva puMstva' miti / tena vakaM kASTamityAdau bhAvAdanyatra ghnntsyaashrylinggtaa| anugato athavA vAko'nena tadanuvAka iti anyapadArthatve'pi puMstvArtham / naktako galanam / rallakaH pkssmkmblH| aGkaH samIpam / naktakarallakayorvastranAmatvenAGkasyAntikanAmatvena klIbatve prApte vacanam / nyuGkhAH SaDoGkArAH / samyagmanojJe tvAzrayaliGgaH / uttarAsaGgaH vaikakSyam / tadvAcI arthaprAdhAnyAt kambalo'pi / taraGgaH UrmiH / raGgo nartanabhUmiH / parAgo dhuulyaadiH| pUgaH kramukaH sNgho'pi| ayaM klIbo'pIti kazcit / sRgo bhindipAlAkhyaH zastravizeSo'rthaprAdhAnyAd bhindi (nda) pAlo'pi / mastuliGgo mastiSkaH / kuDaGgo vRkSagahanam / kAliGgaH kAliGginI tatphalaM ca / cirbhaTyAM vallinAmatvAdeva strItvam / vallinAmatvena strItve phalanAmatvena klIvatve prApte vacanam / tamaGga indrakozaH / maGgo dharnA nauH zirazca // 7 // vegasamudgAvapAGgavIghArghA maJcasapucchapicchagacchAH // vAjojakiliJjapuJjamuJjA avaTaH paTTahaThaprakoSThakoSThAH // 8 // ( ava0 ) vego rayaH kiMpAkaphalaM pravAho mUtrAdipravRttizca / samudgaH saMpuTaH / apAGgo netrAntastilakazca / vargaH saMghAtaH / oghaH samUhAdiH / arghA mUlyaM pUjAvizeSazca / vegavargaraughA_NAmauNAdikagAntAnAM samudgasya ca DAntasya grahaNam / ghaantatve tu siddhameva / maJco rAjAsanam / pucchaH pazcAdabhAgaH / lAGghale tu punapuMsakaH / picchaM lAGgulam / gaccho'bhimatasaMkhyAvasAnam / vAjaH piccham / ojo vissmsNkhyaa| kiliJjaH krH| muJjaH shressiikaa| avaTo randhram / paTTaH peSaNapASANaH pIThaM ca / lalATabhUSAyAM bAhulakatvAt strItve ptttthii| haThaH balAtkAraH vAriparNI ca / prakoSThaH kuurpraaddhH| koSThaH kukSigRhayorantarAlam Atmoyazca // 8 // Page #1025 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1012 haimapazcapAThI. [ haimaaGguSThagaNDau laguDapragaNDakaraNDakUSmANDaguDAH zikhaNDaH // varuNDaruNDau ca picaNDanADIvraNau guNabhrUNamalaktakuntau // 9 // ( ava0 ) aGguSTho'GgulivizeSaH / atha DAntA daza / gaNDaH pittkH| laguDo lohamayaM zastram / pragaNDaH kUrparAMsayormadhyam / karaNDo bhANDavizeSaH / kUSmANDaH karkAruH bhrUNazca / guDo golkH| shikhnnddshcuuddaa| varaNDo'ntarAvedau / ruNDaH kbndhH| ruNDAntatvAdvAruNDaH sekapAtram / picaNDa udaram / nnaantaatryH| nADIvraNo rogavizeSa H / vraNasya punapuMsakatvena tatpuruSeNa paravalliGgatAprAptau vacanam / guNaH pttH| bhrUNo garbhiNI strI zizuzca / guNasyAMzukanAmatvena napuMsakatve bhrUNasya tu yonimannAmatvena strItve prApte pAThaH / atha tAntAH sapta / alakto yaavkH| kuntaH praasH| arthaprAdhAnyAt zalaparAcadIrghAyudhA bhapi // 9 // potaH piSTAtaH pRSatazcotpAtavAtAvarthakapaH / bubudagadamagado makarando janapadagandhaskandhamagAdhAH // 10 // (ava0) potaH-pravahaNaM zizuzca / piSTAtaH pttvaaskH| pRSatA bindvH| prAyeNa bahuvacanAnto'yam / mRgavAcinastu dehinAmatvAdeva puMstvam / utpAtaH upasargaH / vrAtaH samUhaH / atha thAntaH / 'arthaH prakAre viSaye cittakAraNavastuSu / abhidheye'pi zabdAnAm ' / dhananAmatvena klIbatve prApte'sya pAThaH / atha dAntAH SaT / kapardo hrjttaabndhH| varATavAcinastu tannAmatvAdeva siddhaM puMstvam / budabudaH jalAdisaMsthAnavizeSaH / gado vyAdhiH, viSNoranujazca / agada auSadham / makarandaH pussprsH| arthaprAdhAnyAnmaranda iti| janapado janasamUho viSayaH karadazca kuTumbI / agadajanapadayobhaiSajanAmapadAntatvAbhyAM napuMsakatve prApte'sya pAThaH / atha dhAntAH / 'gandho gandhaka Asode leze saMbandhagarvayoH / skandhaH-'prakANDe'ze nRpe skandhaH kAye vyUhasamUhayoH' / agAdhaH viralam / bilanAmatvAdeva klIbatve prApte'sya pAThaH / viraM chandaH // 10 // ardhasudarzanadevanamahanAbhijanajanAH parighAtanaphenau / pUpApUpau sUpakalApau rephaH zophaH stambanitambau // 11 // (ava0) ardhaH khaNDam / grAmAdhaH / ardhaH paTI / ardhaH nagaram / samAMze tu klobatvasya vakSyamANatayA vissmaaNshvRttirihaardhshbdH| atha nAntAH sapta / sudarzanaH viSNucakraM zakrapuraM ca / merujambvAM strIpuMsaliGgaH / devanaH akSaH / krIDAvihAravijigISAsu nAntatvAnnapuMsakatvameva / ahna iti saMkhyAta '-iti 'sarvAza' iti ca kRtsaamaasaanto'hnshbdH| sNkhyaataahnH| sarvamahaH sarvAH / evaM saayaahnH| prAraMbho madhyaM cAhnaH prANaH madhyAhnaH / aparAhnastu puNkliivH| paravalliGgatApavAdo'hnasya pAThaH / abhijanaH kule khyAtAvabhijano janmabhUmyAM Page #1026 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. kuladhvajau / janaH lokH| parighAtanaH ayobaddho laguDaH / phenaH DiNDIraH / arthaprAdhAnyAdabdhikapha ityapi / atha pAntAzcatvAraH / pUpo'pUpazca gunnbhedH| sUpaH mudgaadivikaarH| sUpakAre dehinAmatvAdeva siddham / arthaprAdhAnyAt sUda ityapi / pUpAdInAM napuMsakatve prApte'sya paatthH| 'kalApaH saMhato barhe kAJcyAm bhUSaNataNayoH / picchanAmatvAnnapuMsakatve'sya pAThaH / atha phAntau / repho'vadyam / varNavizeSe tu viSayanAmatvenaiva puMstvam / shophHshvythuH| atha baantaaH| stambaH AlAnaM vrIhyAdInAM prakANDavizeSazca / tatra cArthaprAdhAnyAda guccho'pi / nitambaH-'striyAH pazcAtkaTau sAnau nitambaH kaTarodhasoH' // 11 // zambAmbau pAJcajanyatiSyau puSyaH sicayanikAyyarAtravRtrAH // mantrAmitrau kaTamapuNDArAH kallolollau ca khallatallau // 12 // ( ava0 ) zambaH musalAgrastho lohamaNDalakaH / azanau tu tannAmatvAdeva puMstvam / ambaH sarakAdInAm / atha yaantaaH| pAJcajanyo viSNoH zaMkhaH poTagalazca / tiSyaH puSyazca kaliyugam / nakSatre bahulaM nakSatretyanena mAsavizeSe tu mAsanAmatvAdeva puMstvam / sicayo vastram / aMzukanAmatvena klobatve prApte'sya paatthH| nikAyyo nivaasH| atha raantaaH| rAtra iti kRtasamAsAntaH 'saMkhyAtaika' iti RksAma iti ca rAtrizabdaH / puNyA rAtriH puNyarAtraH / varSArAtraH / dorgharAtraH / cirarAtraH / pUrvarAtraH / apararAtraH / ardharAtraH / ahorAtrAvimau / ekAtsamAhAre ca puMklobaH / paravalliGgatApavAdo'sya pAThaH / vRtro'ndhakAraH ripuzca / mantraH RgA. dilakSaNaH / amitro vairii| arinAmatvAdeva siddhe saMyuktarAntattvAt klIbatvabAdhanArtha vacanam / kaTapraH samUhaH / 'puNDro dainyvishessekssubhedyortimuktke'| AraH ArakUTaH / dravanAmatvAt klobatne prApte'sya pAThaH / atha lAntAH / kallolastaraGgaH / arthaprAdhAnyAdullolo'pi / ullaH sUraNaH / khallaH kRtau hastapAdAvamardanAkhyaruji ca / tallastaDAgaH // 12 // kaNDolapoTagalapudgalakAlavAlAvelA galo jagalahiGgulagolaphAlAH // syAddevalo bahulataNDulapatrapAlavAtUlatAlajaDulA bhRmalo nicolaH // 13 // (ava0) kaNDolaH piTakAkhyaM bhAjanam / poTagalaH kAzaH naDazca / pudgalaH paramANuH dehazca / kAlo mRtyuH| vaalo'shvkrivaaldhiH| tuTau tu bAhulakAt triyAm / aavelshcrvittaambuulm| galaH sarjarasaH / arthaprAdhAnyAt kalakala itypi| kaNThe tu tannAmatvAdeva puMstvam / dravanAmatvAt klIbatve prApte'sya paatthH| jagalaH piSTamadyam / higulaM dAradam / golaH sarvatovRttaH bAlakrIDanakASTe strIpa. trAJjanAdau klobH| yastu gola eva golaka iti svArthikapratyayAnto mRte bhartari jArajasya vAcakaH sa aashrylinggH| phAlaH kushii| devalaH devAyatanam / bahulaH kRssnnpkssH| taNDulaH dhAnyasAraH viDaGgaM ca / patrapAlaH dIrghA churI / vAtUlaH vaatsmuuhH| vAtAsahe conmatte caashrylinggH| tAlaH gotakAlakriyAmAnakarata Page #1027 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1014 haimapaJcapAThI. [ haimalAdau / jaDulo dehe kRSNaM lakSma / bhRmalo rogvishessH| nicolaH niculakam / upasargasyAtantratvAt colH| strINAM kUrpAsakazcolaH // 13 // kAmalakuddAlAvayavasvAH suvarauravayAvAH zivadAvau // mAdhavapaNavAdInavahAvadhruvakoTIzAMzAH spazavaMzau // 14 // (ava0) kAmalA-'marau roge'vataMse nA kAmalastriSu kaamuke'| kuhAlaH khnitrvishessH| atha vAntAH 12 / avayavaH aGgam / sva AtmA svabhAvaH zAtizca / arthe tu puNkliibH| AtmIye tu guNavRttitvAt AzrayaliGkaH / sruvaH nugbhedH| rauravo nrkbhedH| yAvaH alktkH| zivo vedaadiH| dAvo'raNyam / vahnivizeSe tu pustvaM siddhameva / arthaprAdhAnyAddava itypi| 'kAnane vanavahnau ca syAhAvo dvvnnri| mAdhavo madhumizra aasvH| svArthike ke mAdhavakaH / mAghe mAsabhede madhau viSNau ca siddhameva puMstvam / striyAmapIti kazcit / paNavaH ptthH| Adonavo doSaH parikliSTaH durantazca / hAvaH bhaavsuuckH| dhruvaHAyatauzive shNkau'| ityAdi / atha zAntAH 7 / koTIzo lossttbhednH| arthaprAdhAnyAt kottisho'pi| aMzaH bhaagH| spazaH saMparAyaH praNidhizca / 'vaMzo varge kule veNau pRSThasyAvayave'pi ca // 14 // kushoddddiishpuroddaashsskulmaasnisskuhaaH|| ahaniyUhakalahAH pakSarAzivarAzyaSiH // 15 // (ava0) kuzaH yoktram dvIpazca / uDDIzo grnthvishessH| hare tu dehinAmatvAt puMstvam / 'puroDAzo havirbhede camasyAM piSTakasya ca / rase somalatAyAzca hutazeSe ca puMsyapi // atha SAntaH / vRSaH gavAdiH / vratinAmAsana vRssii| atha sAntaH / kulmAsaH ardhasvinno mASAdiH / annanAmatvAt klIbatve prApte'sya paatthH| mUrdhanyopAntyo'pyayam / atha hAntAH 4 / niSkuhaH koTaram / ye tu TAntamAhustanmate TAntatvAt puMstvam / aha iti 'dvigoH' iti 'ahnaH' iti ca kRtsmaasaanto'hnshbdH| dvayorahnoH samAhAro yhH| tryhH| paJcAhaH / sptaahH| dviguranneti strInapuMsakatve paramAha uttarAha ityAdau paravalliGgatAprAptau vacanam / sudinaikAbhyAM klIbatvam / puNyAhasya tu punpuNsktvm| niyUhaH zekhare nAgadante niryAse'pi / kalahaH khaDgakoze bhaNDane ca / atha kssaantH| pakSaH piccham / yuddhapicchanAmatvAt klIbatve prApte vacanam / pratijJArthAdau ca pakSasya SAntatvAdeva puMstvam / athekaaraantaaH| rAzimaSAdiH puJjazca / varAziH sthuulshaattH| vastranAmatvAt klobatve prApte'sya paatthH| RSirvedavasiSThAdau // 15 // dundubhirvamatiSNipANyavijJAtirAlikalayo'JjalighRNiH // agnivahnikamayo'hidIdivigranthikukSitayo'rdanirdhvaniH // 16 // - (ava0) dundubhirmerIvizeSe / daitye tu siddhameva / akSe strItvam / vamati Page #1028 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. AntiH / vRSNiH kulavizeSaH messshc| pANiH hstH| aviH mUSakakambalaH / jJAtiH svjnH| rAliH klhH| kaliH antyayugam / aJjaliH paanniputtH| ghRnnirbhiishuH| agniH kRshaanuH| vahniH sa eva / kRmiH kiittH| arthaprAdhAnyAt krimirapi / aMhniH paadH| arthpraadhaanyaadtirpi| dIdiviH odanam / arthaprAdhAnyAt kuruzca / granthiH rjjvaadivessttnbndhH| kukSirjaTharam / dRtizcarma carmaprasevakazca / ardaniH agniH| dhvaniH prtiiymaano'rthH| vRSNighRSNyAya'ntatvAt agnivanyozca nyantatvAt ardaneranyantatvAt kRmeya'ntatvAt pANikukSyaMhINAM prANyaGgavAcIdantatvAt strItve dIdiverannanAmatvAdrAlezca yunnAmatvAt klIbatve prApte vacanam // 16 // girizizrujAyukarSo hAhAhUhUzca nagnahUrgarmut // pAdazmAnAvAtmA pApmasthemauSmayakSmANaH // 17 // ( ava0 ) giriH kndukH| zizruH zrotram / jAyurauSadham / karpU: kriissaagniH| hAhAhUhUrityakhaNDaM nAma devagAyanavAci / kecit khaNDayanti / avyayatvAdaliGgAviti kecit / gandharva ca hAhA hUhUriti tu lakSyam / ekadezavikRtasyAnanyatvAdarthaprAdhAnyAdvA nirdezasya tadapi saMgRhItam / dehinAmatvAdeva puMstvasiddhau vimatijJApanArthaM hUhUrityasya kRta iti strItvabAdhanArtham / nagnahUrmASadalinyAdibIjam / arthaprAdhAnyAnnagnahurityapi / nagnAn hvayati iti vyutpattiprAdhAnye tvAzrayaliGgatA / atha vyaJjanAntAH / garmut suvarNam saraghA ca / dravanAmatvA napuMsakatve prApte'sya pAThaH / pAd crnnH| adanto'pyayam / azmA paassaannH| upalakSaNatvAdvemalo'pi / AtmA zarIraM svabhAvazca / pApmA pApaM rogazca / sthemA sthairyam / imannantatvAdeva siddhe dvisvaraM mannakartari iti klIbatvabAdhanArthamasya pAThaH / USmA saMtApaH samRddhizca / yakSmA kSayarogaH / tadantatvAdrAjayakSmApi / azmAdInAmannantatvena klIbatve prApte vacanam / evaM zeSeSvapi liGgeSu svaravyaJjanAntakramo jJeyaH // 17 // // iti puMliGgaM samAptam // // atha striilinggaadhikaarH|| strIliGga yonimamrIsenAvallitaDinizAm // vIcitandrA'vaTugrIvAjihAzastrIdayAdizAm // 1 // ( ava0 ) nAmeti smaryate / yonimadAdInAM nAma strIliGgaM bhvti| purussii| strI / rAmA / vAmA / hastinI / vazA / vRSI / azvA / makarI / matsI / mayUrI ityAdi / vamrInAma upadehikA ityAdi / senAnAma-camUH, pRtanA, vAhinI, ityAdi / vallinAma-latA, pratAninI, vallarI, ityAdi / vallI / ajamodAyAM tu asya bAhulakAt strItvam / taDinnAma-zaMbA, capalA, carA ityAdi / Page #1029 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapazcapAThI. [ haimanizAnAma-tuGgI, tamI / nizabdo'pyasti nishaavaacii| vIcinAma-cIciH, utkalikA, laharI, bhaGgiH ityAdi / taraGgollolakallolAnAM puMstvamuktam / tandrAzabdenAlasyanidre gRhyate / avaTunAma-ghATA, kRkATikA ityAdi / avaTostu striipuNstvm| grovaanaam-griivaa| ayaM tshiraayaampi| jihvaanaam-rsjnyetyaadi| zastrInAma-zastrI, asiputrI, ityAdi / dayAnAma-dayA, karuNA, ityAdi / dignAmaAzA, kakup ityAdi // 1 // ziMzapAdyA nadIvINAjyotsnAcIrItithIdhiyAm // aGgulIkalazikaGguhiGgupatrImurAnasAm // 2 // ( ava0) ziMzapAdigaNo nayAdInAM nAma ca strIliGgaM bhavati / ziMzapAdi-ziMzapA, virut, pArTalA, viDA, phalgukA, snuksnuhyau, nirguNDI, jhaNTI, jambUH, zrIparNI, bhadrapaNI, baMdarI, ityAdi gaNapAThaH / nadInAma-nado, dhunI, nimnagA, ityAdi / vINAnAma-ghoSabatI / tadbhedo'pi / vipazcI ityAdi / jyotsnAnAma-candrikA, kaumudI, ityAdi / cIrI jiivvishessH| tithIti DyantaM padam / pratipadAdyAH dvitIyA tRtIyA caturthI ityAdi yAvat paJcadazI / saiva puurnncndr| raakaa| pUrNimA / nyuuncndraa'numtiH| amAvAsyA ityAdi / dhInAmadhiSaNA, pnnddaa| aGgulInAma-aGgulI, karazAkhA, kalazI, grgrii| kaoNrdhAnyavizeSaH / higupatrI gulmamedaH / surA vAruNI / nasA nAsikA // 2 // rAsnAzilAvacAlAlAzimbAkRSNoSNikAzriyAm // mRkApaNyAtasIdhAyyAsaraghArocanAbhuvAm // 3 // ( ava0 ) rAsmA ossdhiivishessH| zilA mnHshilaa| vacA zataparvikA / golomii| jIvA SaDgranthA / ugragandhA ityAdi / lAlA sRNIkA / zimbA bIjakozI / kRSNA kRSNajIrakaM rAjikA ca / pippalyAM vallinAmatvAt siddhameva / uSNikA yavAgUH / zrIH, lakSmIH, kamalA, padmA, padmavAsA, haripriyA, kSIrodatanayA, mA, ramA, indirA ityaadi| sRkkA gandhadravyavizeSaH, tannAma / marunmAlA, pizunA, sRkA, devIlatA, ityAdi / paNyAnAma-paNyA, kaTatI, suvarNalatA, jyotiSkA, ityAdi / atasInAma-kRSNapriyA, caNDikA, masRNA, kSumA, umA, ityAdi / dhAyyAnAma-sAmidhenI Rk ityAdi / saraghAnAma-kSudrA, madhumakSikA, ityAdi / rocaneti / gorocanA vaMzarocanA ca gRhyate / tatrAdyAnAma-' vandanIyA tu rocanA / bhUtanI bhUtanAzinI' / vaMzarocanA tu vAMzI tu kAkSIrI tukA zubhA ityAdi / bhUnAma-bhUH, bhUmiH, pRthvI, mahI ityAdi // 3 // haridrAmAMsidUrvA''lUbalAkAkRSNalAgirAm // ittu prANyaGgavAci syAdIddekasvaraM kRtH||4|| (ava0 ) haridrA / piitikaa| moNsirgndhdrvyvishessH| dUrvA hritaalii| AlUH Page #1030 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. 1017 karkarI, galantikA ca / balAkA puMdhvaje'pi strItvameva / balAkA visknnttikaa| kRSNalA guJjA / gIrvAk / prANyaGgavAci ikArAntaM nAma strIliGgam / godhilalATam / kaTiH / pAliH / ityAdi / iditi kim / karNaH / prANyaGgavAcIti kim / nAbhiH kSatriyaH / prANyaGgavAcinastu strIpaMsatvama / cakrapiNDikAyAM ta strItvama / IkArAntamakArAntaM caikasvaraM strIliGgama / hIH proH, zrI, bhraH, straH, dUH, juuH| ekasvaramiti kim / svayaMbhUrbrahmA / nIH lUrityAdau tu gunnvRttitvaadaashrylinggtaa| kRtsaMbandhinau yAvIdUtau tadantaM nAma strIliGgam / anekasvarArtha AraMbhaH / lakSmIH / papIH / ityAdi / yavAgUH / kukuuH| kcchuuH| ajUH / tanUH / ityAdi // 4 // pAtrAdivarjitAdantottarapadaH samAhAre // dvigurannAvantAnto vA'nyastu vo napuMsakaH // 5 // ( ava0 ) pAtrAdivarjitamakArAntamuttarapadaM yasya sa dviguH samAhAre strii| paJcAnAM pUlAnAM samAhAraH pnycpuulii| pAtrAdivarjita iti kim / dvipAtram / bimAsam / tribhuvanam / caturyugam / dvitricaturthyaH paraH pathaH / tripuram / ityAdi / adanteti kim / paJcasamiti / trigupti / pnyckumaari| dazakumAri / antyayoH strIpuMsatvamapItyeke / uttarapadeti kim / paJca gAvaH samAhRtAH paJcagavama / evaM dazagavama / saptabhUmam / atra dviguradanto nottarapadam / samAhAra iti kima / paJcAmrapriyaH / annantamAbantaM ca yaduttarapadaM tadanto dvigurvA strii| paJcarAjam / paJcarAjI / paJcamAlam / pnycmaalii| trisandhyaM tu klIbam / annantaM cAbantaM cottarapadaM na dviguriti dvirantagrahaNam / uktastrItvAdanyo dviguH samAhAre vartamAno napuMsakam / tena pAtrAdyuttarapadasyAnadantottarapadasya vikalpitastrItvasya ca pakSe klIbatvam // 5 // linminyaniNyaNisyuktAH kacittigalpahrasve kam // viMzatyAdyA zatAd dvandve sA caikye dvandvameyayoH // 6 // (ava0) litpratyayAntaM mi-ni-ani-aNipratyayAntaM striyAmuktAH byuktAH ktiH, kyap , zaH, yaH, a, aG, anaH, vip , JaH, ani:, iJ, Nakazca ityetadantaM ca nAma strIliGgaM syAt / lit-gavAM samUho gotrA / evaM rathakaTyAtaNyAjanatAdayo'pi / zuklasya bhAvaH shukltaa| deva eva devatA / ityaadi| miH-nemiH kUpasyAnte vyatraM kASThaM cakradhArA ca / vlmirindrH| dalmiH shstrm| niH-veniH kezaracanA / aniH-vartaniH mArgaH / attnirdhnusspraantH| NiH-vANiH mUlyam / veNiH kezaracanA pravAhazca / aNiH-saraNiH panthAH / taraNiH saMkramo yavAgUzca / samudrAdau tu strIpuMsatvam / ktiH-bhUtyAdayaH / kyap-AsyA Asanam / aTyA, vrajyA, IryA ca gamane / zaH-kriyA / yaH-jAgaryA / a-zaMsA, icchA / zuzrUSA zravaNecchA / aG-bhidA, cidA, puujaa| anaH-vandanA stutiH| 128 Page #1031 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1018 haimapaJcapAThI. cetanA sNvittiH| yAcerapi bAhulakAdane yAcanA / eSAM bhAve klIbatvam / kie-saMpat / samit edho raNazca / ruka, tviT , dhucca kaantiH| aH-vyAtyukSI vyatihAreNa secanam / aniH-ajananiste vRSala bhUyAt / iJ-kAM tvaM kArimakArSIH sarvA kArimakArSam / NakaH-bhavataH zAyikA-zayituM paryAya ityarthaH / kvacillakSyAnusAreNa tigantaM nAma strIliGgam / tanutAttantirityAdi / alpe hrasve cArthe yaH kapa tadantaM mAma strIliGgam / alpaH krayaH krayikA / hrasvaH puTaH puTikA / kvaciditi kim / puTakaH viMzatyAdyA saMkhyA saMkhyeye saMkhyAne vartamAnA ca strIliGgam / iyaM viMzatiH ghaTA ghaTAnAM vA / evaM triMzadAdayo'pi / ssssttivilinggH| zatAdyAnAM punapuMsakatvam / nantasaMkhyA tvaliGgA / dvandve viMzatyAdyA saMkhyA zatAdarvAk zrIliGgam ekaviMzatiryAvannavanavatiH / dvandvaikatve iti klIbatvabAdhanArtha vacanam / sA viMzatyAdyA saMkhyA dvandve itaretarasamAse meye saMkhyeye ca vartamAnA ekatva eva prayoktavyAM / itaretarArtha vacanam / ekavizatighaMTA ghaTAnAM vA / ekazatam / dvilakSam / dvisahasram / dvandvameyayoriti kim / dve viMzatI ghaTAnAM tisro vA viMzatayaH / viMzatyAdeH saMkhyAsthAnasyaiva dvitvavahutvavivakSAyAM dvivacamabahuvacane / sA ceti prasiddhasaMkhyAparAmarzAdiha na syAt / ekazcaitrAya viMzatimaitrAyeti ekaviMzatI AbhyAM dIyatAmiti dvivacanameva // 6 // buggItilatAbhidi dhruvA viDanari vAri ghttiibhbndhyoH|| zalyadhvanivAghabhitsu tu veDA dundubhirakSavinduSu // 7 // ( ava0 ) sugmede yazabhANDamede gItilatAbhidoH zAliparNImUrvayozca dhruvAzabdaH strIliGgaH / marAdanyatra viT / vArIti zabdarUpaM ghaTyAmibhabandhanabhuvAM vA // zalyabhidi veNuzalAkAyAM dhvanibhidi bhaTAnAM siMhanAde vAdyabhidi ca dantoSThavAdye zveDA strI / akSabinduSu pAsakabinduSu dundubhiH strI // 7 // gRhyA zAkhApure'zmante'ntikA kIlA ratAhatau // rajau razmiryavAdi SAdau gaJjA murAgRhe // 8 // ( ava0 ) zAkhApuraM samIpasthapuraM tatra gRhyA azmante culyAmantikA, ratAhatau surataprahaNane kIlA strii| rajau vAcyAyAM razmiH strii| iha yavAdayo yavayavaneti sUtroktAH zabdA doSAdayazcArthA gRhyante / duSTo yavo yavAnI / yavanAnAM lipiryavanAnI / uru araNyamaraNyAnI / mahaddhimaM himaanii| doSAdAviti kim / yvH| yavanAH / dhAnyaviSayanAmatvAt puMstvameva / araNyahimayostu pratipadapAThAnnapuMsakatvam / surAgRhe vAcye gaJjA khii| khAnau strIpuMsaliGgaH // 8 // ahaMpUrvikAdivarSAmaghA akRttikA bahau // vA tu jalaukApsarasaH sikatAmumanasaHsamAH // 9 // Page #1032 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. ___ ( ava0 ) ahaMpUrvikAdayo mayUravyaMsakAdiSu kRtanipAtAH striilinggaaH| 'ahaM. pUrvo'haM pUrva ityahapUrvikA striyAm / AhopuruSikA darpAdyA syAtsaMbhAvanAtmani / ahamahamikA tu sA syAtparasparamahaMkRtiH' / varSAmaghA'kRttikAH strIbahuvacanAntAzca / jalauka Adayo'pi strI0 vikalpena bahuvacanAntAzca / kRttikA'rthaprAdhAnyAd bahulA'pi / samAntatvAt suSamA'pi kAlabhede paramazobhAyAM ca // 9 // gAyatryAdaya iSTakA bRhatikA saMvartikA srjikaa-| dUSIke api pAdukA DirukayA paryastikA mAnikA // nIkA kanculikA''lukA kalikayA rAkA patAkAndhikA / zUkApUpalikA trikA cavikayolkA pazcikA piNDikA // 10 // (ava0) SaDakSarI gAyatrImAdIkRtya SaDviMzatyakSarImukRSTiM yAvat chandojAtinAmAni strI0 / zarkarI mekhalAnadyorapi / akSaraniyamAtmakaM chandaH / gurulaghuniyamAtmakaM vRttam / iti bahulaM vRttetyAdinA na siddhayati / iSTakA mRddhi kAraH / bRhatikA uttarAsaGgaH / kapratyayAbhAve bRhatI riGgiNI / saMvartikA padmAdInAM navodbhinnaM dalam / sarjikA kSAravizeSaH / arthaprAdhAnyAt sajhikApi / suvarcikA, srughnI ityAdi / dUSIkA netramalam / arthapradhAnyAt dUSikA ityaadi| pAdukA upAnat / arthaprAdhAnyAdupAnadAdayo'pi tatparyAyAH sarve / DirukA koSThikAkhyo mRdvikAraH / paryastikA parikaraH / arthaprAdhAnyAdavasakthikApi / mAnikA droNacatuSTayam / nIkA sAraNiH / kaJculikA kaJcukaH / allakA dhA. nyakam / kalikA kuDmalam / kalikAntatvAdutkalikApi helotkaNThayoH / rAkA kcchuuH| patAkA saubhAgyaM dhvajazca / arthaprAdhAnyAt paTAkAvaijayantI. jayantyo'pi / andhikA kaitavam / zukA hRllekhA / pUpalikA'pUpaH / kAbhAve puuplii| arthaprAdhAnyAt polI / trikA kUpasyAnte dhyatraM kASTham / cavikA zlemanazcavyAkhyo bheSajaH / arthaprAdhAnyAt sugandhApi / ulkA jvAlA / pazcikA nyAsaH / piNDikA cakranAbhiH // 10 // dhruvakA kSipakA kanInikA zambUkA zivikA gavedhukA // kaNikA kekA vipAdikA mahikA yUkA makSikASTakA // 11 // ( ava0 ) dhruvakA bhANDavizeSaH / upalakSaNatvAt dhuvakApi / kSipakA zatravizeSaH / kanInikA netratArA / zambUkA zuktiH / zibikA yApyayAnam / gavedhukA tRNadhAnyavizeSaH / arthaprAdhAnyAt gavIdhukApi / kaNikA godhUmacUrNam / arthaprAdhAnyAt zuddhasamitApi / kekA mayUradhvaniH / vipAdikA pAdasphoTaH / mihikA himm| yUkA kssudrjiivvishessH| mkssikaapi| aSTakA pitRdaivatyaM karma // 11 // kUrcikA kUcikA TIkA kozikA keNikomikA / / jalaukA mAvikA dhUkA kAlikA dIrghikoSTrikA // 12 // Page #1033 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1020 haimapaJcapAThI. (bhava0 ) kUcikA kssiirvikRtiH| kUcikA kpaattaakuttH| arthaprAdhAnyAt kuzcikApi / TIkA vRttiH / kozikA dIpabhAjanam / keNikA guNalayanI / UrmikA agulIyakam / jalaukA raktAkarSaH praannii| arthaprAdhAnyAjalUkA'pi / prAvikA shyenH| dhUkA patAkA / kAlikA kSAravizeSaHkoTazca / dIrghikA prikhaa| uSTrikA aliJjaraH / arthaprAdhAnyAnnandApi // 12 // (zi )zalAkA vAlukeSIkA vihaGgikeSike ukhA // parikhA vizikhA zAkhA zikhA bhaGgA suraGgayA // 13 // (ava0) zalAkA citrakUcikA / vAlukA sikatA / vAlukAntatvAddhimavAlukApi karpUre / iSIkA vIraNazalAkAvizeSaH / vihaGgikA bhArayaSTiH / ISikA gajAkSikUTam / ukhA sthaalii| parikhA kheyvishessH| vizikhA prtolii| zAkhA bhujaH / zikhA cUDA / bhaGgA tRNadhAnyam / suraGgA gUDhamArgaH / arthaprAdhAnyAt saMdhilApi // 13 // jaGghA cazcA kacchA picchA piJjA guJjA khajA prajA // jhajhA ghaNTA jaTA ghoNTA poTA bhissaTayA chaTA // 14 // (ava0) jaGghA anggvishessH| caJcA tRNamayaH purussH| kacchA kacchoTikApi / arthaprAdhAnyAt kacchATikApi / picchA kAlikam / piJjA tUlam / guJjA ptthH| khajA manthaH darvizca / arthaprAdhAnyAt khajAkApi / prajA lokH| jhaJjhA sazIkaro meghvaatH| ghaNTA vaadyvishessH| arthaprAdhAnyAt kiGkiNIkSudraghaNTike api / jaTA kcvikaarH| ghoNTA badarIphalam / poTA zaNDaH / arthaprAdhAnyAt tRtI. yAprakRtirapi / bhissaTA dagdhikA / chaTA samUhavizeSaH // 14 // viSThA maJjiSThayA kASThA pAThA zuNDA guDA jddaa|| veDA vitaNDayA dADhA rADhA rIDhA'valIDhayA // 15 // (ava0) viSThA puroSam / maJjiSThA rAgadravyavizeSo'rthaprAdhAnyAt aruNApi / kASThA maryAdA / pAThA auSadhavizeSaH / zuNDA karihastaH / guDA snuhii| guDikApi ca / jaDA zUkazimbI / veDA nauH / vitaNDA vAdabhedaH / dADhA daMSTrA / rADhA zobhA / rIDhA avalehA / avalIDhApi // 15 // ghRNorNA varvaNA sthUNA dakSiNA likhitA latA // tRNatA tritA tretA gItA sItA sitA citA // 16 // ( ava0 ) ghRNA nindA / UrNA meSaroma / varvaNA makSikA / sthUNA gRhAdInAmuttambhanakASTham / dakSiNA yajJadAnam / likhitA lipiH / tRNatA cApam / trivRtA aussdhiH| arthaprAdhAnyAt aruNAdayo'pi ttpryaayaaH| tretA yugvishessH| gItA zAstravizeSaH / sItA laangglpddhtiH| sitA shrkraa| arthaprAdhAnyAt kaThinyapi / citA mRtakadAhAya kASThazayyA // 16 // Page #1034 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam haimapaJcapAThI. 1021 muktA vArtA lUvA'nantA pramRtA mArjitA'mRtA // kanthA maryAdAgadekSugandhA godhA svadhA sudhA // 17 // ( ava0 ) muktA mauktikam / vArtA vRttiH| lUtA UrNanAbhaH / anantA dUrvA / prasRtA jaGghA / mArjitA shikhrinnii| arthaprAdhAnyAt marjitAzikhariNyAvapi / amRtA pathyA guDUcI ca / kanthA syUtajIrNavastraprAvaraNam / maryAdA'vadhiH / gadA praharaNavizeSaH / ikSugandhA kokilAkSe gokSurakAzakroSTrISu / godhA dostrANaM prANivizeSazca / puMdhvajo'pi / godhAntatvAt tRNagodhA kRkalAsaH / svadhA pitRdAnArtho maMtravizeSaH / sudhA pIyUSaM lepanaM ca // 17 // sAsnA sUnA dhAnA pampA jhampA rampA prapA ziphA // kambA bhambhA sabhA hammA sImA pAmArume umA // 18 // ( ava0 ) sAsnA gogalacarma / sUnA ghAtasthAnam / dhAnA bhraSTayavo'Gkurazca / pampA sarovaravizeSaH / jhampA uccAdadhaHpatanam / rampA carmakRdupakaraNam / prpaa'mbushaalaa| akartari kaH syAditi puMstve prApte'sya paatthH| ziphA trujttaa| kambA kambiH / bhambhA bherI / sabhA vRndam sabhAsadazca / hambhA godhvaniH / arthaprAdhAnyAdrambhA'pi / sImA maryAdA / pAmA kaNDUH / arthaprAdhAnyAdvicarcikApi / rumA lavaNAkaraH / umA kIrtiH // 18 // cityA padyA paryA yogyA chAyA mAyA peyA kakSyA // dRSyA nasyA zamyA saMdhyA rathyA kulyA jyA maGgalyA // 19 // (ava0) cityA citaa| padyA mArgaH / paryA kramaH / sahayoge saparyA puujaa| yogyaabhyaasH| chAyA zobhAtamaHpratibimbeSu pAlanotkocayoH paGktyayoSitkAntyAdiSu ca // mAyA dambhaH / arthaprAdhAnyAt zAmbarI / peyA zRtaM dugdhAdi / kakSyA kAJcI hAdemadhyabhAgazca / dRSyA rajjuH / nasyA vRSAdInAM nAsArajjuH / zamyA yugakIlakaH / saMdhyA ciMtAmaryAdAdiSu / rathyA rathAnAM samUhaH pratolI panthAzca / kulyA sAraNiH / jyA mUrvI / maGgalyA mallikAgandhyaguruzca // 19 // upakAryA jalArA pratisIrA paraMparA / / kaNDarA'mRgdharA horA vAgurA zarkarA zirA // 20 // ( ava0) upakAryA nRpamandiram / arthaprAdhAnyAdupakArikApi / jalA Ardravastram / irA jalamannaM gIzca / pratisIrA javanikA / paraMparA paripATiH santAnakazca / kaNDarA mahAnAyuH / asRgdharA'jinam / horA lagnam / vAgurA mRgabandhinI / zarkarA upalA / zirA dhamanI // 20 // Page #1035 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1022 haimapazcapAThI. [haimagundrA mudrA kSudrA bhadrA bhaskhA chatrA yAtrA mAtrA // daMSTrA phelA velA melA golA dolA zAlA mAlA // 21 // ( ava0 ) gundrA mustaavishessH| arthaprAdhAnyAnmahilApi / mudrA prANyagulisaMnivezaH / kSudrA vezyA naTI kaNTakArikA ca / bhadrA viSTiH / bhastrA lohadhamanI / chatrA madhurikA kustuMbarazilandhrayozca / yAtrA prayANI devotsavo vRttizca / mAtrA paricchadaH mAnamalpaM ca / daMSTrA daaddhaa| arthpraadhaanyaadraaksssypi| phelA bhojanojjhitam / arthaprAdhAnyAt piNDoliH phelizca / velA kAle budhagrahastriyAM sImni vAci ca / akAraprazleSAdavelA puugcuurnnH| melA msiH| golA bAlakrIDanakASTham / dolA preGkhA / zAlA gRham / arthaprAdhAnyAt kimItyapi / mAlA paGktiH / svArthike ke mAlikA puSpamAlyam , saribhedaH pakSI graiveyakaM ca // 21 // mekhalA sidhmalA lIlA rasAlA sarvalA balA // kuhAlA zakulA helA zilA suvarcalA kalA // 22 // ( ava0 ) mekhalA kAJcIzailanitambakhaDgabandheSu / sidhmalA matsyacUrNam / lIlA keliH / rasAlA mArjitA jihvA ca / sarvalA bANabhedaH / balA oSadhivizeSaH / arthaprAdhAnyAt vinayApi / balAntatvAt atibalAmahAbale api / kuhAlA kAhalA / arthaprAdhAnyAJcaNDakolAhalA picchalA patrakAhalA ca / zaGkulA krIDanazakuH / helAvahelA / zilA dRSat stambhAdhArabhUtaM dAru ca / gaNDUpadyAM tu GyAM zilI / suvarcalA shaakvishessH| kalA zilpAdiH // 22 // upalA zArivA mUrvA laTTA khaTvA zivA dazA // kazA kuzezA majUSA zeSA mUSeSayA snasA // 23 // ( ava0) upalA'zmarUpA mRt zarkarA ca / atra copalakSaNatvAt mAdhavI madhunaH zarkarA / atha vAntAH paJca / zArivA auSadhavizeSaH zAlibizeSaH / mUrvA jyAhetustRNavizeSaH / arthaprAdhAnyAnmoraTAsrave api / kaTaMbharApi ca / laTvA kusumbhaM bhramarazca / khaTvA zayanam / zivA krossttrii| dazAvasthA vartizca / kazA'zvatADanaM carmadaNDaH / arthaprAdhAnyAt saptalApi / kuzA balA jhyAM kuzI AyasI cet / IzA haladaNDaH / maJjUSA peTA / arthaprAdhAnyAt peTIpeTe api / zeSA devanirmAlyam / mUSA svarNavilayanabhANDam / ISA halAdyavayavaH / snasA snAyuH // 23 // vasnasA virasA bhissA nAsA bAhAguhA svAhA // kakSA''mikSA rikSA rAkSA bhaGgayAvalyAyatisroTiH // 24 // ( ava0 ) ghanasA snAyuH / visasA jarA / bhissA odanaH / nAsA stambhAdInAmupari dAru / bAhA. bAhuH / guhA girivivaram / svAhAgnibhAryA / Page #1036 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapazcapAThI. 1023 kakSA ugrAhaNikA spardhA padaM kaTATikA ca / AmikSA zRtakSIrakSiptadadhi / rikSA yUkANDam latve likssaa| rAkSA jatu / latve laakssaa| arthaprAdhAnyAt varavarNinI rajanI palaMkaSA ca / atha cedantAH / bhnggivicchittiH| AvaliH pNktiH| AyatiruttarakAlaH prabhAvaH dairghyaM ca / troTirmatsyabhede bandyAM ca // 24 // pezirvAsirvasativipaNI nAbhinAlyAli pAli bhalliH pallibhraMkuTizakaTI carcariH zATibhATI / khATirvativratativamizuNThItirItirvitadi devinIMvicchavilibizaDhizreDhijAtyAjirAji // 26 // ( ava0 ) pezirmAsapiNDI khaDgapidhAnaM ca / vAsistakSopakaraNam / arthaprAdhAnyAttakSaNyapi / vasatirvezma / vipaNiH paNyamApaNaH paNyavIthI ca / asyAM ca puMsyapi kazcit / nAbhizcakrAdinAbhiH / nAbhiH kAlamAna kandalaM c| latvAbhAve nADi lam zirA ca / zirAyAM cArthaprAdhAnyAllalanApi / AliranarthaH setuzca / carcariH harSakrIDA / zATiH prAvaraNavizeSaH / bhATiH suratamUlyam / khATiH kiNaH / vartirdIpastaddazA ca / vrttirvistaarH| vamirvAntiH / zuNThi - garam / ItirupadravaH / arthaprAdhAnyAt zRgAlyapi / 'ativRSTiranAvRSTirmUSakAH zalabhAH shukaaH| atyAsannAzca rAjAno SaDetA ItayaH smRtAH' / riitiraarkuuttm| arthaprAdhAnyAdarIrI api / vitardivaidikA / darviAruhastaH / nIvirmUladhanam / chaviH kAntiH zobhA ca / libirlipiH / arthaprAdhAnyAllipirapi / shddhiraussdhvishessH| shreddhirgnnitvyvhaarvishessH| jAtirmAlatI / AjiH sNgraamH| puMsyapIti kazcit / rAjiH paGktiH / ke rAjikA kedAraH // 25 // ruciH sUcisAcI khaniH khAnikhArI / khaliH kIlitalI klamiLapidhalI // kRSiH sthAlihiNDI truTidinAndI / kakiH kukkuTiH kAkaliH zuktipatI // 26 // ( ava0) ruciH kAntiH / sUciH sevanI / sAciH tiryag / khanirAkaraH / khAniH sa eva / khAriaunavizeSaH / khaliH piNyAkAdiH / kIliH kIlikA / tUliH citrakRrcikA / klamiH klamaH / vApiH kUpaH / dhUliH pAMzuH / kRSiH karSaNam / upalakSaNaM cedaM kipratyayAntAnAm / tena chidibhiditviSyAdayo'pi siddhaaH| sthAlirukhA / hiNDiH rAtrau rakSAcAraH / truTiH saMzaye'lpe'pi / vediyajJopakaraNI bhuuH| nAndiH pUrvaraGgAGgam / kakiH pakSivizeSaH / kukkuTiH kuhanI / kaaklirdhvnivishessH| zuktiH kpaalshkle| paGktirdazasaMkhyA // 26 // kikhistADikambI dyutiH shaariraati-| staTiH koTiviSTI vaTiSTivIthI // Page #1037 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1024 haimapaJcapAThI. [ haimadarilarirmaJjariH puJjibherI zarAristuriH piNDimADhI muSaNDiH // 27 // ( ava0 ) kikhiH kAlasya gotravizeSaH / tADirAbharaNavizeSaH / kmbidrviH| dyutiH kAntiH / zArirakSopakaraNam // AtiH zarAriH / taTiH nadyAdau jalAsphoTanasthAnan / koTiragram / viSTirbhadrA / paTirgulikA / gRSTiAnavizeSaH / vIthiH paGktyAdiSu / dariH kandarA / vallarimAyau~ ekArthe / puJjiH saMhatiH / meriH vAdyam / shraariraattiH| turistantuvAyopakaraNam / piNDirniSpIDitasnehapiNDaH / mAdiH patrasnasA / muSaNDhirAyudhavizeSaH // 27 // rATirATiraTaviH paripATiH phAligAlijanikAkinikAni // cArihAnivalabhi pradhikampI cullicuNTitarayoM'hatizANI // 28 // ( ava0 ) rATiH kalahaH / ATiH shraariH| aTaviH araNyam / paripATiH kramaH / phAlidalam / gAliravadyodbhAvanam / janirjanma / kaakinirmaasscturbhaagH| kAniH sNkocH| cAriH pazubhakSyam / haanirrthnaashH| valabhiH paTalAdhAro vNshpnyjrH| idantavAt DayAM blbhii| arthaprAdhAnyAn gopaansii| pradhiH rogvishessH| kampiH kampanam / culliruddhAnam / cuNTiH kSudravApI / tariH nauH / arthaprAdhAnyAt droNyapi / aMhatirdAnam / zANiH zANaH // 28 // saniH sAnimenimarirmArirazyoSadhI vidradhijhallariH paarirbhriH| zirodhiH kaviH kIrtigantrIkabaryaH kumAryADhakI svedanI hAdinIlI // 29 // ( ava0 ) saniryAzcA / saanirvstrbhedH| meniH saMkalpaH / marirmArizca marakam / azriH kottiH| oSadhirauSadham / vidradhiH rogvishessH| jhallaridhivizeSaH / arthaprAdhAnyAt kalarirapi / paaristailaadyaadhaarH| abhriH khanitram / zirodhiH kandharA / kaviH khalInam / kiirtiryshH| athedantAH-gantrI shkttikaa| kabarI veNiH / kumArI rAmataruNI / ADhakI dhAnyamedaH / arthaprAdhAnyAt tuvaryapi / svedinI kaNDUH / hrAdinI vajram / IlI ekadhAro'siH // 29 // hariNyazmarI kartarIsthagyapaTayaH karIyakapadyakSavatyaH pratolI // kRpANIkadalyau palAlIhasanyau usI gRdhrasI ghargharI karparI ca // 30 // ( ava0 ) haraNI svarNapratimA / azmarI mUtrakRcchram / kartinI tarkuH / sthagI taambuulkrngkH| apaTI kaannddpttH| karIrI karidantamUlam / ekapadI maargH| arthaprAdhAnyAt padavirapi / akSavatI dyUtam / pratolI vizikhA / kRpANiH kartariH / arthaprAdhAtkartaryapi / kadalI patAkA / palAlI kssodH| hasanI anggaarshkttii| arthaprAdhAnyAt hasantyapi / bRsI vatinAmAsanam / mUrdhanyopAntyo dantyopAntazca / gRdhrasI UrusaMdhau vAtaruk / ghargharI kiMkiNI / karparI tutthAjanam / arthaprAdhAnyAddarvikApi // 30 // Page #1038 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. 1025 kANDI khallI madI ghaTI goNI khaNDolyeSaNI druNI // tilaparNI kevalI khaTI nadhrIrasavatyau ca vAtalI // 31 // ( ava0 ) kANDI vedaviSayo granthaH / khallI hastapAdAvamardanAkhyo rogaH / madI kRSivastuvizeSaH / dhaTI vastrakhaNDam / goNI dhAnyabhAjanavizeSaH / arthaprAdhAnyAt kaNThAlApi / khaNDolI sarasI tailamAnaM ca / eSaNI vaidyazalAkA / arthaprAdhAnyAt nArAcyapi / druNI karNajalaukA / tilaparNI raktacandanam / parNyantatvena mASaparNItyAdyapi / kevalI jyotiHzAstram / khaTI khaTinI / arthaprAdhAnyAt kaSkaTI kaThinyAmapi / nadhI vadhrI / rasavatI mahAnasam / vAtalI vAgurA // 31 // bAlI gandholI kAkalI goSThayajAjIndrANI matsyaNDI dAmanI ziJjinI ca / zRGgI kastUrI dehalI maurvyatibhyAsandIkSareyyaH zaSkulI dadrupay // 32 // (ava0) vAlI karNabhUSaNam / kapratyaye vAlikA siktaa| gandholI kSudrajantuH / kAkalI dhvanivizeSaH / goSThI sabhA saMlApazca / ajAjI jorkH| indrANI karaNavizeSaH sinduvArazca / matsyaNDI zarkarAmedaH / arthaprAdhAnyAt mAtsyaNDI mInANDI c| dAmanI pshurjjuH| ziJjinI jyaa| zRGgI cuurnnvishessH| kastUrI mRgmdH| arthpraadhaanyaadyojngndhaa'pi| dehalI gehdvaaraagrsthlii| maurvI jyaa| atibhIrvajrajvAlA / AsandI vetrAsanam / kSaireyI pAyasam / zaSkulI annabhedaH / athodntaaH| dadruH kusstthbhedH| pazuH pAGasthi // 32 // karNAndukacchU tanUrajjucaJcU snAyurjuhUH sImadhurau sphigarvAk // dvA?divau muktvagRcaH zaradvAzchadirdaratpAmadRSadRzo nauH // 33 // ( ava0 ) karNAndurukSiptikA / kacchuH pAmA / tanuH kAyaH / rajjurguNaH / arthaprAdhAnyAdvaratrApi / caJcuH pakSimukhAgram / snAyuH zirA / juhUH srgmedH| sImA maryAdA / dhUH zakaTAGgam / sphig zrutam / arvAk avAntaram / dvAra dvAram / dyodivityetau svargAkAzavAcinau okArAntavantau / srughomabhANDam / tvaka carma valkalaM c| kalkale cArthaprAdhAnyAt challirapi / Rg gAyatryAdiH / ete trayo'pi cantAH / zarat RtuvizeSaH varSazca / vAH vAri / kvacit klIbatvamapi / chardintiH / darat mlecchavizeSaH / pAmA kaNDUH / dRSat pASANaH / dRg locanam / naustarI // 33 // // iti strIliGgaM samAptam // Page #1039 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1026 haimapaJcapAThI. [ haim|| atha napuMsakAdhikAraH // nalastutattasaMyuktararuyAntaM napuMsakam // vedha Adin vinA santaM dvisvaraM mannakartari // 1 // (ava0) nAntaM lAntaM tvantaM tAntaM ttAntaM saMyuktA ye raruyAstadantaM ca napuMsakaliGgaM syAt / nAntamajinaM carmetyAdi / lAntaM-cakravAlaM samUhaH / dalaM zakalam / tvantaM-vastu tattvaM padArthazca / mastu dadhiniSyandaH / tAntaM-zItamanuSNam , adbhutamAzcaryamityAdi / ttAntaM-bhittaM zakalam / nimittaM heturityAdi / ttasya saMyuktasya pRthagupanyAsAt pUrve'saMyuktA gRhyante / saMyuktarAntam-agnaM puraH adhika ca / gotraM nAma kulaM kSetraM ca / zukraM saptamo dhAtuH / ityAdi / saMyuktazabdAntam-zmazru kUrcamityAdi / saMyuktayAntaM-zaravyaM lakSyaM vedhyaM ca / sAnnAyyaM havyamityAdi / vedhasprabhRtIna varjayitvA sakArAntaM dvisvaraM napuMsakam / idaM rakSaH nizAcaraH / uSaH prabhAtaM saMdhyAyAM tu puMstrI / tapaH kRcchrAcaraNam / mAghe puMnapuMsakam / rajo reNuH / puMsIti gauddH| jopAntyo'yam / yAdo jalacaraH / rociH zocizca dIptI / vedha AdIniti kim / vedhA budho viSNurvidhizca / sahA hemntH| nabhA meghAdiH / okA aashryH| okasya tu kAntatvAt puMstvam / pUrvApavAdo yogH| tenAmbhaHsroto yAda ityAdInAM nadyAdinAmatve'pi klIbatvameva / guNavRttestvAzrayaliGgatA paratvAt / dvisvaramiti anuvartate / akartari vihito yo man tadantaM nAma napuMsakam / dhAma tejH| varma pramANaM zarIraM ca / tarma yUpAnam / vartma maargH| akartarIti kim / dadAtIti daamaa| karotIti karmA // 1 // dhanaratnanabho'nahaSIkatamoghusaNAGgaNazulkazubhAmburuhAm // aghagUthajalAMzukadArumanobilapicchadhanurdalatAluhRdAm // 2 // ( ava0) dhanAdInAM nAma napuMsakam / dhananAma-draviNaM vastu ityAdi / ratnaM mANikamityAdi / nabho viyadityAdi / annaM sikthaM bhaktam / hRSIkam indriyam akSam / tamo'vatamasam ityAdi / digambarasya tu bAhulakAt puMstvam / ghusRNaM kuMkumaH / puMsIti vaacsptiH| kazmIrajam ityAdi / aGgaNaM prAGgaNam ajiram ityaadi| zulkam AranAlaM tuSodakamityAdi / zubhaM zvaHzreyasaM klyaannmityaadi| zambhAvapi niHzreyasazabdo baahulkaanpuNskH| amburuham abjam kusheshymityaadi| amburuhavAcinAM nalinAmbujapadmakamalanAlIkAnAM punapuMsakatvam / aghaM pApam / tham azuciH / jalaM salilaM kIlAlaM kSIram / dadhisArabANayostu punpuNsktvm| gauDastu ghanarasasyApi / varuNasya tadvAcino bAhulakAt puMstvam / aMzukaM vastram / dAru kASTham / kASThAntatvAt puutikaasstthmpi| saralo devadAruzca drumau / edhastu ghanantatvena puMsi / samidhastu yuktatvAt strItvam / mano mAnasamityAdi / bilaM randhramityAdi / picchaM patatraM patram / tanUruhagarudarhAstu punapuMsakAH / dhanuH Page #1040 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. 1027 kArmukam / pinAkakodaNDagANDIvagANDivAnAM punapuMsakatvam / dalaM kisalayam / tAlu kAkudam / hRt hRdayam / vakSaH punapuMsakam // 2 // haLaduHkhasukhAguruhiGgurucakhacabheSajatutthakusumbhadRzAm / maricAsthizilAbhavamukkayakRnnaladAntikavalkalasidhmayudhAm // 3 // ( ava0 ) halaM lAGgalam / duHkhaM kaSTam / sukhaM shrm| sukhAdInAM gunnvRttestvaashrylinggtaa| sukhaH sukhA / aguru loham / higu sahasravedhi / rucaM hoveram / tvacaM gandhadravyavizeSaH / bheSajaM shmnm| auSadhastu punapuMsakaH / tutthaM cakSuSyo dravya vishessH| kusumbhaM vahnizikham mahArajatam / kusuMbhastu punpuNskH| akSi IkSaNam / dRg dRSTiH strIliGge / maricaM velhajam / asthi kiiksm| zilAbhavaM zilAyAH sAraH niSyandaH zaileyasaMjJam / sRkka osstthpryntH| yakRt dakSiNapArzve kRssnnmaaNsaaNshH| naladaM tRnnvishessH| antikaM samIpam abhyarNam abhyAzam / dantyopAntye tu bAhulakAt puMstvam / sidhma kilAsam / yut yuddham / yudhastu strItvam / saMyato napuMsakatvam // 3 // sauvIrasthAnakadvAraklomadhauteyakAsRjAm // lavaNavyaJjanaphalaprasUnadravatAM sabhit // 4 // ( ava0 ) sauvIrAdInAM lavaNAdInAM tu sabhedamapi klIbam / vAcyasya samedatvAnnAmApi sabhedam / sauvIraM sauvIrAJjanam / sthAnakaM yodhAnAmAlIDhAdisaMsthAnavizeSaH / dvAramupAye'pi bAhulakAt klIbam / klomamudo jalAdhAro hRdayasya dakSiNe yakRt klomaM ca vAme plIhA puSpasAzceti vaidyaaH| dhauteyakaM grnthiprnnm| tadvAcI jIvadastu bAhulakAt puNsi| asRg rudhiram / lavaNaM tdbhedaaH-akssiivmaannivndhviddaadyH| vyaJjanamedAH dadhidugdhAjyatakAdayaH / gorasasya sAntatvAt puMstvam / phalabhedA nAlikerAdayaH / prasUnabhedAzcampakAdayaH / agnisaMparke ye dravanti vilIyante te dravantasteSAM bhedA lohAdayaH / svarNavAcinastu cAmpeyasya ArakUTavAcino madanasya tu bAhulakAt puMstvam / iha pRthagrahaNAt jalasaMparkAce dravanti na teSAM parigrahaH / tena na mRdo'pi parigrahaH // 4 // puraM sadmAGgayoichatrazIrSayoH puNDarIkake // madhu drave dhruvaM zazvatarkayoHkhapuraM ghaTe // 6 // __(ava0) sadmani aGge ca puraM klIbam / nagare tu trilinggH| puNDarIkaM kaM ca krameNa chatre zIrSe ca / dravati vastuni madhu klIbam / madhu makarandaH / zazvannitye tarka Uhe ca dhruvam / anyatra tu yathAprAptam / khapuraM ghaTe vAcye klIbam // 5 // ayUpe daive'kAryAdau yugaM diSTaM tathA kaTu // asaM dvandvaM sthale dhanvAriSTamadrumapakSiNoH // 6 // Page #1041 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1028 haimapaJcapAThI. [ haima(ava0) ayUpAdiSvartheSu yathAsaMkhyaM yugadiSTakaTuzabdAH klIvAH / yugaM yugmaM kRtAdi / yUpe tu punapuMsakam / gogoyugaM ityAdau tu goyugapratyayAntAdeva siddham / diSTaM daivam / kAle tu puMsi / kaTu akAryam dUSaNaM ca / samAsAdanyatra dvandvaM klIbam / dvandvaM yugmam / arthaprAdhAnyAd indvamapi / dhanvanazabdaH sthale kliibH| marau tu punpuNskH| drumaM ca pakSiNaM ca varjayitvA'riSTaM klIbam / ariSTaM sUtikAgRham maraNaM azubham // 6 // dharma dAnAdike tulyabhAge'rdha brAhmaNaM zrutau // nyAyye sAraM padmamibhabindau kAmamanumatau // 7 // ( ava0 ) dAnAdike puNyasyopAye dharmaH klIbaH / tAni dharmANi prathamAnyAsan / puNye tu mAntatvAt puMstvam / svabhAve tu punpuNskH| sameM'ze vaacye'rdhshbdH| ardha pippalyAH ardhpipplii| atulye bhAge tu puMstvam / kecidAzrayaliGgatAmAhuH / zrutau vedaviSaye brAhmaNaM napuMsakam / nyAyAdanapetaM nyAyyam , tasmin vAcye sArazabdaH / balAdau tu puMstvam / ibhabindau vAcye padmaM napuMsakam / anyatra tu yathAprAptam / anuzAyAM kAmaM klIbam / ayamavyayamapyasti // 7 // khalaM bhuvi tathA lakSa vedhye'haH sudinaiktH|| bhUmo'saMkhyAta ekArthe pathaH saMkhyAvyayottaraH // 8 // ( ava0 ) bhuvi vAcyAyAM klIbaM khalam / piNyAke durjane ca punapuMsakaH / sthAne tu triliGgaH / vedhye vAcye lakSam / vyAje tu punapuMsakaH / saMkhyAyAM tu puNstraa| zobhanavAcisudinazabdAdekazabdAcca paro aha iti kRtasamAsAnto'hanzabdaH klIbaH / bhUma iti kRtasamAsAnto bhUmizabdaH saMkhyAyA anyebhyaH paraH ekArthe karmadhAraye vartamAnaH klIbaH / pANDurbhUmiH pANDubhUmam / evamudagbhUmam / kRSNabhUmam / asaMkhyAta iti kim / dvayorbhUmyoH samAhAro vibhUmam / 'anyastu sarvo napuMsakaH' iti napuMsakatvam / nanu cetsaMkhyApUrvasyApi klIbatvaM tarhi niSedho'narthakaH / naivam / dvayorbhUmyoH krIta iti kRtasamAsAntAdikaNi tasya lupi klIbatvam AzrayaliGgatA cessyte| etacca viziSTaM vyAvRtteH phlm| saMkhyAvAcino'vyayAJca paraH kRtasamAsAnto'yaM pathinzabdaH pathazabdo vA kliibe| dvayoH panthAH dvipatham / yavayavo vA'yam // 8 // dvandvaikalAvyayIbhAvau kriyAvyayavizeSaNe // kRtyAH ktAnAH khala bin bhAve A khAt khAdiH samUhajaH // 9 // (ava0) dvandvaikatvaM sukhaduHkham / avyayIbhAvaH daNDAdaNDi / tUSNIMgaGgaM dezaH / paJcanadam / paaregnggmityaadi| kriyAyA avyayasya ca yadvizeSaNaM samAnAdhikaraNaM tabAci napuMsakam / sAdhu pacati / prAgramaNIyam dig dezaH kAlo vaa| evamudag prtygityaadi| bhAve ye vihitAH kRtyAH ktAnAH khal jin tadantaM Page #1042 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam haimapaJcapAThI. 1029 nAma klIbam / caitreNa kArya pAkyaM kartavyaM karaNIyaM deyaM brahmabhUyaM brhmtvmityaadi| tAnA iti prazleSAt AnAnAnaTo gRhyante / kte caitraiNa kRtam / Aneti kAnAnazorgrahaNam / pecAnaM pacyamAnaM caitreNa / anaT nirvANam / ana-ISatsthAnaM maitreNa / khal-durADhayaMbhavaM maitreNa / nin-samantAd rAvaH sAMrAviNam / 'bhAve tvatal' iti tvapratyayAdArabhya brahmaNastvamiti tvamabhivyApya ye pratyayA tva-ya-eyaNa- aJ--aN--akaJ--Iya- tvarUpAstadantaM nAma klIbam / tva-tadAtvam tatkAlaH / yaH-sakhyaM maitrI / vaNijyaM tu strI klIbam / eyaNa-kApeyam kapeH krIDAdikam / aJ-dvaipam-dvIpino jAtiH karma ca / aN-cApalam / akaJAcAryakam , AcAryatA / Iya-hotrIyam / tva-brahmatvam / samUhe jAtA ye pratyayA aN--akaJ--Nya--ikaN-ya-Iya--DvaN-aJ-eyapAstadantaM nAma kIbam / aN-bhaikSam / akaJ-aupagavakam / Nya-kadAryam / ikaN-kAvacikam / ya-brAhmaNyam / Iya-azvIyam / DvaNa-pArzvam / aJ-zauvam / eyaJpauruSeyam / ityAdi // 9 // gAyatryAdhaNa svArthe'vyaktamathAnakarmadhArayaH // tatpuruSo bahUnAM cecchAyA zAlAM vinA sabhA // 10 // ( ava0 ) gAyatryAdIni chandonAmAni svArthe yo'N tadantAni klovAni / gAyatryeva gAyatram / evmaanussttubhaadiinypi| avyaktam avyaktaliGgavAci klIbam / kiM tasyA garbha jAtam / yattatrotpadyate tadAnaya / idaM ca ziSTaprayukteSveva draSTavyam / adhikAro'yaM gRhataH sthUNA iti yAvat / yadita UrdhvamanukramiSyAmastatra naJsamAsaM karmadhArayaM ca varjayitvA yo'nyastatpuruSaH sa napuMsakaM bhavati iti adhikRtaM veditavyam / chAyAntastatpuruSaH klIbaH / sA yadi yeSAM bahUnAM samuditAnAM saMbhavati / zalabhAnAM chAyA zalabhacchAyam / zaracchAyam / bahUnAmiti kim / kuDyasya chAyA kuDyacchAyA / senAzAletyAdinA vikalpe prApte vacanaM nityArtham / zAlAM muktvA'nyatrAthai yaH sabhAzabdastadantaH tatpuruSaH klIbaH / strosabhaM dAsIsabhaM manuSyasabhaM tatsamUha ityarthaH / anakarmadhAraya ityeva / asabhA / paramasabhAyA uttarapadatvavijJAnAdiha na syAt / strINAM paramasabhA strIparamasabhA / evamuttaratrApi // 10 // rAjavarjitarAjArtharAkSasAdeH parA'pi ca // AdAvupakramopajJe kanthozIranAmani // 11 // ( ava0 ) rAmArthA IzvarAdayastebhyo rAjavarjitebhyo rAkSasAdayaH pizAcA. dayazca prANino'manuSyAstebhyaH parA yA sabhA tadantastatpuruSaH klobaH / zAlArtha AraMbhaH / inasabham IzvarasabhaM nRpasabham / pizAcaplabham / rakSaHsabham / tadvandaM tatsaMgho vetyarthaH / nRpatisabhAmagamaditi bAhulakAt / rAjavarjiteti kim / raajsbhaa| samUhArthasya bhavatyeva pUrveNa rAjalabham / rAjArtharAkSasAderiti kim / Page #1043 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. [ haimnrsbhaa| Adau upakramasyopajJAnasya ca prAthamye vivakSite upakramopajJetyetadantastatpuruSaH kliibH| zreyAMsopakramaH zreyAMsopakramaM dAnam / zreyAMsena zreyase prathama pravartitamityarthaH / AdidevasyopazA AdidevopajhaM dharmavyavasthA / Adidevena prathamaM jJAtvA pravartitetyarthaH / upakramyate ityupakramaH / upajJAyate ityupakSA / karmaNi ghanaGAvityanuyogena saamaanaadhikrnnym| uzInarA nAma dezastatra cetkasyacitsaMjJAyAM vartamAnaH kanthAntastatpuruSaH klIbaH / sauzamInAM kaMthA sauzamikantham / AhvarakanthaM nAma uzInareSu grAmaH / uzInareti kim / dakSiNakanthA nAma grAmasaMjJA kintu uzInareSu na // 11 // senAzAlAsurAcchAyAnizA vorNA zazAtparA // bhAdgaNo gRhataH sthUNA saMkhyAdantA zatAdikA // 12 // (ava0 ) senAdyantastatpuruSo vA kliibH| kapisenam / kapisenA / hastizAlam / hastizAlA / yavasuram / yavasurA / chatracchAyam / chatracchAyA / cau. rnishm| cauranizA / anakarmadhAraya iti kim / asenaa| paramasenA / zazAtparo ya UrNAzabdastadantastatpuruSaH klobaH / zazorNam / anyatra tu na / chAgorNA / bhAtparo yo gaNastadantastatpuruSaH klIbaH / bhagaNam / anyatra na / gognnH| gRhAtparA yA sthUNA tadantastatpuruSaH kliibH| gRhasthUNaM gRhadhAraNam / anyatra ta n| zAlAsthUNA / akArAntAH zataprabhRtisaMkhyAH krobAH / abjaM kharva nikharva mahAsarojamityAdi / zatasahasrAyutaprayutAnAM puMnapuMsakatvam / lakSasya tu puMstrItvam // 12 // mauktikaM mAkSikaM sauptikaM klItakaM nANaka nATakaM kheTakaM toTakam // AhikaM rUpakaM jApakaM jAlakaM veNukaM gairakaM kArakaM vAstukam // 13 // (ava0 ) atha kaantaaH| mauktikaM muktA / mAkSikaM yasmAttAmrAdi bhavati sa dhAtuvizeSaH / sauptikaM rAtridhATI / klItakaM madhukam / nANakaM rUpakAdi / nATakaM dshruupkbhedH| kheTakaM phlkm| toTakaM dazarUpakabhedaH vRttaM ca / Ahnika nityakriyA bhojanaM ca / rUpakaM kAvyAlaMkAravizeSaH / upalakSaNatvAdyamakaM dIpakaM ca / jApakaM darvI sugandhidravyavizeSazca / arthaprAdhAnyAt kAlApakamapi / dA ca paMliGgo'pyayamityeke / jAlakaM kuDmalam / veNukaM gajayotram / gairikaM dhAtuvizeSaH / kArakaM kAdi / guNavRttistvAzrayaliGgaH / vAstukaM shaakvishessH||13|| rucakaM dhAnyAkani zalAkAlIkAlikazalkopamUryakAlkam // kavakakibukatokatintiDIkaiDU chatrAkatrikolmukAni // 14 // (ava0) rucakaM candanapeSaNI shilaa| dhAnyAkaM allukA / arthaprAdhAnyAt dhAneyakam dhAnyakaM dhaaniiykmpi| niHzalAkaM rahaH / arthaprAdhAnyAjanAntikamapi / alIkaM lalATam alikaM ca / zalkaM khaNDam / upasUryakaM pariveSaH / alkazca Page #1044 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapazcapAThI. rogaH / kavakaM bhUkandavizeSaH / kiSukaM jalotpannadravyavizeSaH / tokamapatyam / tintiDIkaM cakram / eDUkaM antaya'stAsthi kuDayam / chatrAkaM bhUkandavizeSaH / trikaM pRSThAdhobhAgaH / ulmukaM alAtam // 14 // mArtIkakadambake bukaM cibukaM kutukamanUkacitrake // kuhukaM madhuparkazIrSake zAlUkaM kulakaM prakIrNakam // 15 // ( ava0 ) mArtIkaM mRdviikaasvH| arthaprAdhAnyAt mAdhvIkamapi hArahUraM ca / murAnAmatvena strItve prApte vacanam / kadambakaM samUhaH / kAbhAve kadambam / bukaM tRNavizeSaH / cibukamadharasyAdhaH / kutukaM kutUhalam / anUkamanvayaH / citrakaM puNdram / kuhukamAzcaryam / madhuparka dadhimadhvAdiH devAdInAmarghaH / zIrSakaM zirastrANam / zAlUkamutpalAdikandaH / kulakaM vRttsmuuhH| prakIrNakaM cAmaram // 15 // hallIsakapuSke khaliGga sphigamaGgaM pragacocavIjapiJjam // riSTaM phANTaM lalATamiSTavyuSTaM karoTakRpITacInapiSTam / / 16 // ( ava0 ) hallIsakaM strINAM nRttabhedaH / puSpakaM netrrogH| khaM saMvedanam / liGgaM hetuzcidraM ca / arthaprAdhAnyAcihnamapi / sphigaM sphig / aGgaM pratIkaH samIpaM ca / aGgAntatvAdvarAGgaM cakrAGgaM ca / pragaM prabhAtam / cocamupabhuktaphalAvazeSazchallyAdi / bIjaM hetuH AdhAnaM ca / pijaM balam / riSTaM kSemam / phANTamanAyAsam / lalATaM bhAlam / iSTaM kratukarma / vyuSTaM prabhAtam / karoTaM mastakam kAMsyabhAjanaM ca / kRpITamudaram / cInapRSTam sindUram // 16 // zRGgATamoraTapiTAnyatha pRSThagoSThabhANDANDatuNDazaraNagrahaNeraNAni // piGgANatIkSNalavaNadraviNaM purANaM trANaM zaNaM hiraNakAraNakArmaNAni // 17 // ( ava0) zRGgATa jalodbhavakandaH catuSpathaM ca / moraTamikSumUlam / piTa chardiH / TAntAnAM tu puMstve prApte'sya paatthH| atha ThAntau / pRSThaM prANyaGgam / goSThaM gokulam / goSThapratyayAntamapi / gogoSTham / azvagoSTham / 'pazubhyaH sthAne goSThaH' iti goSThaH / mANDaM bhAjanaM gehaM ca / aNDaM vRSaNaH / tuNDaM muNDam / arthaprAdhAnyAt dvijAlayamapi / zaraNaM gRhaM trANaM ca / grahaNamAdaraH / iraNabhUSaram / arthaprAdhAnyAdUramapi / piGgANaM kAcabhAjanaM gehaM ca / tIkSNaM viSAdiH / lavaNaM lAvaNyam / draviNaM parAkramaH / arthaprAdhAnyAt dyumnamapi / purANaM paJcalakSaNam / trANaM trAyamAnAkhyo vidhivishessH| zaNaM dhAnyavizeSaH / hiraNam 'virATahemaretaHsu hiraNaM syAddhiraNyavat' / kAraNaM hetuH / kArmaNaM saMvananamapi // 17 // paryANaNaghrANapArAyaNAni zrIparNoSNe dhoraNaSaNabhUtam // prAdezAntAzmantazItaM nizAntaM vRntaM tUstaM vArttavAhitthamuktham // 18 // ( ava0 ) paryANaM palyayanam ! RNamuttamarNadeyam / ghrANaM ghrANA / pArAyaNaM Page #1045 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1032 haimapaJcapAThI. zAstravizeSaH / zrIparNamagnimanthaH / uSNaM zItavirodhaH / dhoraNaM vAhanam / zUNaM vikalatA / bhUtaM prANI / prAdezAntaM pramANavizeSAvasthAnam / azmantaM culliH / zItam RtuvizeSaH uSNavirodhazca / nizAntaM gRham avarodhazca / antAntatvAt puMstve prApte'sya pAThaH / vRntaM prasavabandhanam / vRntAntatvAt tAlavRntamapi / tUstaM kezajaTA, jaradvastram / khaNDe tu siddhameva / vArtamArogyaM niHsAraM ca / atha thAntau / vAhitthaM gajakumbhayoradhaH / ukthaM sAma // 18 // acchodagodakusidAni kusIdatundavRndAspandaM dapadanimnasazilpatalpam / / kUrpatriviSTapaparIpavadantarIparUpaM ca puSpanikurambakuTumbazulbam // 19 // ( ava0 ) atha daantaaH| acchodaM devsrH| upalakSaNatvAnmAnasamapi / godaM mastakasnehaH / kusidam RNam / kusIdaM vijJAnam / tundamudaram / vRnda smuuhH| AspadaM pratiSThA kRtyaM ca / daM kalatraM trANaM ca / padaM trANaM sthAnam / pAde puMsyapi padAntatvAt goSpadaprapadAdayo'pi / nimnaM gambhIram / zilpaM vijJAnam / talpaM raNamaNDapaH aTTaH dArAzca / zayanIye tu puNkliibH| kUrpa dhruvormadhyaroma / kUpamiti bhaargviH| triviSTapaM svrgH| trivissttpmpi| parIpaM parigatA Apo yatra / antarIpaM madhyejalapradezaH / rUpaM cakSurviSayaH saundarya ca / puSpaM strIrajonetrarogazrIdavimAnaprasUneSu / nikurambaM samUhaH / kuTumbaM putradArAdi / zulvaM rajjuH // 19 // prasabhatalabhazuSmAdhyAtmadhAmermasUkSma kilimatalimatokmaM yugmatigmaM trisandhyam // kisalayazayanIye sAyakheyendriyANi druvayabhayakalatradvAparakSetrasatram // 20 // (ava0 ) atha bhAntau / prasabhaM blaatkaarH| talabhaM karikarAghAtaH / bhAntatvena puMstve prApte'sya vacanam / atha mAntA daza / zuSmamojaH / AtmAnamadhiSThitamadhyAtmaM yogazAstram / bAhulakAt tatpuruSAdapi smaasaantH| avyayI. bhAvasya tu 'dvandvaikatva' iti napuMsakatvam / dhAmaM gehaM tejazca / nantasya tu mannantatvAdeva siddham / Ima vraNam / suukssmmnnau| kilimaM devdaaruH| talimaM kuTTimaM talpaM candrahAsaH vitAnaM c| tokmaM karNamalaH / yugmaM yugam / tigmaM tIkSNam / arthaprAdhAnyAt tIkSNaM kharaM tIvramapi / atha yAntAH / trisandhyamupavaiNavaM sandhyAtrayasamAhAraH / 'annAbantAnto vA' iti pakSe strItve prApte'sya pAThaH / kisalayaM pallavaH / zayanIyaM zayyA / sAyaM dinAvasAnam / kheyaM parikhA / indriyaM retaH / druvayaM mAnam / pAyyamapi / bhayaM pratibhayaM kubjkprsuune'pi| zuSmAdInAM mAntatvAt kisalayAdInAM yAntatvAt puMstve prApte pAThaH / atha rAntAH / kalatraM bhAryA / dvApara yugavizeSaH / kSetra kedAraH / kSetrakalatrayoonimannAmatvena strItvaprAptau vacanam / satraM gRham AcchAdanaM sadAdAnaM vanaM dambhaH sAdhanaM yazazca // 20 // zRGgaveramajirAbhrapuSkaraM tIramuttaramagAranAgare / sphAramakSarakukundarodarapAntarANi zibiraM kalevaram // 21 // Page #1046 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam] haimapaJcapAThI. 1033 ( ava0) zaGgaveramAkam / ajiraM prAGgaNe vAte viSaye dardure tanau / abhraM meghaH nAkazca / svArthike ke abhrakaM girijAmalam / arthaprAdhAnyAt zailAbhrAdayo'pi / puSkaraM pngkjvyompyHkrikraagressu| tIraM taTam / apuvAcI tu tIro bAhulakAt puMsi / uttaraM prativacanam / agAraM gRham / nAgaraM mustakaH zuNThI ca / sphAraM vipulam / gunnvRttestvaashrylinggtaa| akSaraM varNaH mokSaH parabrahma ca / kukundaraM jaghanakRpaH / arthaprAdhAnyAn kakundaratAvuke api / udaraM jaTharavyAdhiyuddhAni / jaThare triliGgo'yamiti buddhisaagrH| prAntaraM vipine darazUnyavartmani koTare ca / zibiraM sainyam tannivezazca / kalevaraM zarIram // 21 // sindUramaNDUrakaTIracAmarakrUrANi dUrAraravairacavaram // auzIrapAtAlamulUkhalAtave satvaM ca sAntvaM divakiNvayautavam // 22 // (ava0 ) siMdUraM dhAtuvizeSaH / arthaprAdhAnyAt masivarddhanam gandhoram nAgasaMbhavamityapi / maNDUraM lohamalam / kaTIraM kaTI / cAmaraM prakIrNakam / puMsyapIti kazcit / krUraM krauryam / dUraM viprkRssttm| anayorguNavRttestvAzrayaliGgataiva / araraM kapATaM raNaM ca / vairaM virodhH| catvaraM catuSpatham / auzIraM zayanAsane cAmaraM yaSTizca / atha lAntau / pAtAlaM vaDavAnalaH / ulUkhalaM guggulaH / niryAsanAmatvAt puMstve prApte'sya pAThaH / ArtavaM puSpaM strIrajazca / satvaM vyavasAye svabhAve vilambite citte guNe dravyAtmabhAvayoH / casyAnuktasamuccayArthatvAt tattvaM svarUpe vAdyabhede paramAtmani ca / plavaM mustaH gandhatRNaM ca / sAntvaM sAma dAkSiNyaM c| divaM divasaH svargazca / kiNvaM surAbIjam / yautavaM mAnavizeSaH // 22 // vizvaM vRzapalizamarpizakilbiSAnutarSASiSaM miSamRcISamajIpazIrSe // pIyUSasAdhvasamahAnasasAhasAni kAsIsamatsatarasaM yavasaM bisaM ca // 23 // ( ava0) vizvaM jagat / vRzaM zRGgaveraM lazunaM mUlakaM ca / palizaM yatra sthitvA mRgAdi vyApAdyate / arpizam ArdramAMsam bAlavatsAyA dugdhaM ca / atha ssaantaaH| kilbiSaM rogaH aparAdhaH viSaM ca / anutarSa madyam / aSiSam zIrSAntatvAt kapizIrSamapi / pIyUSamamRtaM pratyagraprasavagavyAdikSIravikArazca / atha saantaaH| sAdhvasaM bhym| mahAnasaM paaksthaanm| sAhasaM duSkarakarma vaiyAtyamavimRzyakAritA damazca / kAsIsaM dhAtuvizeSaH / arthaprAdhAnyAt dhAtukAsIsaM dhAtuzekharamapi / matsaM saMdhisthAnam / tarasaM mAMsam / arthaprAdhAnyAt utsaptaM zuSkamAMsam / yvsmshvaadighaasH| visaM padmakandaH // 23 // mandAkSavIkSamatha sakthi zayAtu yAtu svAdvAzu tumbaru kazeru zalAlu cAla // saMyatkakunmahadahAni pRSatpurItatparvANi roma ca bhasacca jagallalAma // 24 // (ava0) mandAkSaM lajjA zUkA ca / vIkSaM vismayaH dRzyaM ca / sakthi uuruH| 130 Page #1047 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapaJcapAThI. it prANyaGga'-iti strItvaprAptau vacanam / athodantAH / zayAtu ajagaraH / yAtu rAkSasaH / svAdu payaH / Azu zIghram / tumbaru oSadhivizeSaH / ukA. rAntatvAt puMstve prApte vacanam / kaseru kandavizeSaHpRSThAsthi ca / arthaprAdhAmyAt gAGgeyamapi / zalAlu gandhadravyam / Alu kndvishessH| atha vynyjnaantaaH| saMyat sNgraamH| kakut vRssskndhH| mahat rAjyaM buddhitatvaM ca / ayaM puMsyapi / mahAn prkRtiH| ahardinam / pRSat binduH| purItat antram / parva darzapratipadoH saMdhiH / pranthiprastAvayorapi / parva klIbamAhave ca vissuvtprbhRtissvpi| roma tanUraham / romaNI iti dvivacanam / mannantatvenaiva siddha karbartha vacanam / puMsyapi kazcit / bhasadAsyaM jaghanamAzrayasthAnam / dakArAnto'yam / jagat vizvam / lalAma dhvajAdau ramye ca / lalAmasya tu punapuMsakatvam // 24 // // iti napuMsakaliGgaM samAptam // // atha striipuNsaadhikaarH|| puMstrIliGgaM caturdazake zakuniraye ca durgtiH|| domale kakSa Akare gaJjo bhUruhi bANapippalau // 1 // ( ava0) caturdazake sthAne vartamAnaH zaGkuzabdaH strIpuMsaliGgaH ayamiyaM yA zakuH / 'eka daza zataM tasmAt sahasramayutaM tataH paraM lakSam / prayutaM koTimathArbudamabjaM kharva nikharva ca // 1 // tasmAnmahAsarojaM zakuMsaritAM patiM ttstvntym| madhyaM parArdhamAhuryathottaraM dazaguNaM tajjJAH // 2 // niraye vAcye durgatizabdaH striipuNslinggH| ayamiyaM vA durgtiH| bhujamUle'bhidheye kakSazabdaH striipuNslinggH| kasaH kakSA dormUlam / Akare vAcye gaJjaH striipuNslinggH| gaJjaH gaJjA aakrH| bhANDAgAre tu punapuMsakatvamasurAlaye tu strItvaM pratipadapAThenoktam / bhUruhi vRkSe vAcye bANapippalazabdau strIpuMsakau / bANaH bANA jhiNTI / pippalaH pippalI azvatthaH / vastracchedanopakaraNe pratipadapAThAtpunapuMsakatvam / jale tu tannAmatvAnapuMsakatvam // 1 // nAbhiH prANyaGgake pradhirnamau vacana balihe kuttH|| zroNyoSadhyoH kaTo bhramo mohe piNDo vRndagolayoH // 2 // (ava0 ) prANyaGge vAcye nAbhizabdaH shriipuNslinggH| ayaM nAbhiH iyaM nAbhiH .prANyaGgavizeSaH / nemau cakradhArAyAM vAcyAyAM prdhiH| ayamiyaM vA prdhiH| kacanArthavizeSe balizabdaH striipuNslinggH| bavayoraikyena nirdeshH| ayamiyaM vA baliH upahAraH tvam mAMsasaMkocazva jaTharAvayavazca / gRhe vAcye kuttshbdH| kuTaH kuttii| ghaTe halAGge ca puNkliibH| zroNAvauSadhivizeSe ca kaTaH puNstriilinggH| kaTaH kaTI zroNiH, kaTaH kaTA auSadhiH / mohe ajJAnavizeSe ca bhramaH puNstrii| bhramaH bhramI ajJAnavizeSe saMdehe bhramaNe ca / vRnde saktvAdInAM gole ca vAcye piNDaH puNstrii| piNDaH piNDI vRndaM golakazca // 2 // Page #1048 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. bhakanInikayostAro bhe'zleSahastazravaNAH // kaNaH sphuliGge leze ca varATo rajjuzastrayoH // 3 // ( ava0) bhe nakSatre kanInikAyAM tArakAyAM ca tArazabdaH strIpuMsaliGgaH / tArastArA nakSatraM kanInikA ca / me nakSatravizeSe azleSahastazravaNAH zrIpuMsa: liGgAH / azleSaH, azleSA, hasto hastA, zravaNaH zravaNA nakSatrANi / sphuliGge leze ca vAcye kaNaH striipuNslinggH| kaNaH kaNA sphuliGgo lezazca / varATaH varATA rajjuzastravizeSau / anyatra tu kaparde pravetanAmatvAt puMstvameva // 3 // kuMbhaH kalaze taraNiH samudrArkIzuyaSTiSu / / bhAgadheyo rAjadeye merujambvAM sudarzanaH // 4 // (ava0 ) kalaze vAcye kumbhaH puMstrI / kumbhaH kumbhI kalazaH / anyatra tu yathAprAptam / guggulau bAhulakAnapuMsakatvam / ayamiyaM vA taraNiH samudraH arkaH aMzuH patitagorUpotthApanI yaSTizca / anyatra tu 'linminyaniNyaNistra yuktAH' iti strItvameva / bhAgadheyo bhAgadheyI rAjadeyaH karaH / merujambvAM sudarzanazabdaH strIpuMsaliGgaH / sudarzanaH sudarzanA merunmbuuH| anyatra tu viSNucakre zakrapure ca pratipadapAThAtpuMstvameva // 4 // krennurgjhstinyorlpaakhyaaptytddhitH|| lAjavastradazau bhUmnIhAdyAH pratyayabhedataH // 5 // ( ava0 ) gaje hastinyAM ca vAcye kareNuH striipuNslinggH| ayamiyaM vA kareNuH gajaH hastinI ca / alebhramarasyAkhyA puNstrii| ayamaliH / iymliH| evamalI alinI, bhRGgaH bhRGgI ityAdi / dehinAmatvAtpuMstve prApte yonimannAmatvAbhAvAca strI'sArtha vacanam / apatye'rthe jAtastaddhitastadantaM nAma puMstrIliGgam / ayamau. pagavaH / iyamaupagavI / evaM baidaH baidI gAyaH gArgI ityAdyapi / AzrayaliGgatvamapIti kazcit / aupagavaH nA aupagavI strI aupagavaM kulamityAdi / lAjazabdaH vastrasaMbandhI dazAvAcI ca dazazabdaH strIpuMsau tau ca bahutva eva prayoktanyau / aghaJpratyayabhedenehAdyAH zabdAH shriipuNslinggaaH| IhaH IhA vAJchA udyamazceSTA ca / UhaH UhA tarkaH / spardhaH spardhA sNghrssH| ityAdi // 5 // zuNDikacarmaprasevako sallakamallakadRzcikA api / zalyakaghuTiko pipIlika culukahuDukkaturuSkatindukAH // 6 // ( ava0 ) atha kAntAH / zuNDikaH zuNDikA surApaNaH / dharmaprasevakaH carmaprasevakA dRtiH| salakaH sallako gajapriyataruH niryAsavizeSazcetyaruNaH / mallakaH mallikA dIpavAdhAraH / vRzcikaH vRzcikI saviSaH kITaH / zalyakaH zalyako zvAvit / ghuTikaH dhuTikA gulphaH / arthaprAdhAnyAt ghuNTikaH ghuNTikA, Page #1049 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1036 haimapaJcapAThI. ghuTaH ghuTI, gulphaH gulphA ityAdi / pipIlakaH pipIlikA balmIkakRmiH / culukaH culukA AsyapUraNaM vAri / huDukkaH huDukkAtodyam / turuSkaH turuSkA silkH| tindukaH tindukI vRkSavizeSaH // 6 // zRGgo'tha lazcabhujazATasaTAH sUpAraH kITaH kiTasphaTaghaTA varaTaH kilATaH // coTazcapeTaphaTazuNDaguDAH sazANAH syuriparNaphalagartarathAjamodAH // 7 // (ava0) zuGgaH zuGgA kandalaH / atha cAntaH / lazcaH laJcA upacAraH / bhujaH bhujA bAhuH / zATaH zATI paridhAnam / saTaH saTA siMhaskandhakezAH / sRpATaH sRpATI primaannvishessH| kiTaH kiTI vaMzAdiputtalikA / sphaTaH sphaTA phaNaH / ghaTaH ghaTI kalazaH / varaTaH varaTA kssudrjntuvishessH| kilATaH kilATI kssiirvikaarH| kilaattiketymrttiikaa| coTa: coTI zATikA / capeTaH capeTA vistRtAgulipANitalam / phaTaH phaTA phaNaH / zuNDaH zuNDA surA / gujaH guDA hastisannAhaH / zANaH zANA nikaSaH / vAriparNaH vAriparNI phaGgAnAmazAkam / phaNaH phaNA phaTA / gartaH gartA zvabhram / rathaH rathI syandanaH / aja. modaH ajamodA brahmakuzA // 7 // vidhakUpakalambajityavardhAH sahacaramudgaranAlikerahArAH // bahukarakasarau kuThArazArau vallarazapharamasUrakIlarAlAH // 8 // (ava0) vidhaH vidhA prakAraH / kUpaH kUpI andhuH / kalambaH kalambI zAkavizeSaH / jityaH jityA haliH / atha rAntAH / vardhaH bardhI crmrjjuH| sahacaraH sahacarI latA samUhavizeSazca / mudgaraH mudgarI loSTAdibhedanopakaraNam / nAlikeraH nAlikerI taruvizeSaH / phale tu tannAmatvAt klIbatvam / hAraH hArA muktAdAma / bahukaraH bahukarI sNmaarjnii| kRsaraH kasarI tilaudnH| kuThAraH kuThArI pshuH| zAraH zArI AyAnayInaH varATazceti hrssH| vallaraH vallarI mnyjrii| arthaprAdhAnyAnmaaraH maJjarItyapi / zapharaH zapharI matsyavizeSaH / masUraH masUrI mASavizeSaH / arthaprAdhAnyAnmasuropi / kolaH kIlA kaphaNyAdi / rAlaH rAlA sarjarasaH // 8 // paTolaH kambalo bhallo daMzo gaNDUSavetasau // lAlaso rabhaso vartivitastituTayakhuTiH // 9 // ( ava0 ) paTolaH paTolA ossdhivishessH| kambalaH kambalI UrNAvastraM gogalacarma c| bhallaH bhallo shstrbhedH| atha shaantH| daMzaH daMzI kssudrjntuvishessH| atha ssaantH| gaNDUSaH gaNDUSA karajalAdimukhapUraNam / atha sAntAH / vetasaH vetasI vaaniirH| lAlasaH lAlasA tRSNAtirekautsukyayAcyAsu // anyatra tu aashrylinggH| rabhasaH sabhasA paurvaapryaavicaarH| rabhaso hrssvegyoH| mAghe tu striyaam| 'kramate nabho rabhasayaiva' / athedantAH / ayaM vartiriyaM vartirvastrasya dshaa| ayaM vitasti Page #1050 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. riyaM vitastiH vitatAGguSThakaniSThaH krH| ayaM kuTiriyaM kuTiH svlpvaasH| ayaM truTiriyaM truTiH avasthA kSaNadvayaM cetyaruNaH // 9 // UrmIzamyau ralyaratnI avIcilavyaNyANizreNayaH zroNyaraNyau / pANIzalyau zAlmaliyaSTimuSTI yonimunyau svAtigavyUtibastyaH // 10 // ( ava0) ayamUrmiriyamUrmiH vIcyAdi / ayamiyaM vA zamistaruvizeSaH / ayamiyaM vA ratniH baddhamuSTiH karaH / ayamiyaM vA'raniH sakaniSThaH karaH / ayamiyaM vA'vIciH narakabhedaH / ayamiyaM vA lavitram / ayamiyaM vA aNiH akSAmrakIlikA adhiH sImA ca / ayamiyaM vANiH saiva / ayamiyaM vA zreNiH paGktiH / ayamiyaM vA zroNiH kttiH| ayamiyamaraNiH agninirmanthanakASTham / ayamiyaM vA pANiH gulphayoradhaH pAdAvayavaH / sainyapRSThe tu bAhulakAtpuMsi / ayamiyaM vA zaliH kauTilyam / ayamiyaM vA zAlmalivRkSavizeSaH / ekadezavikRtasyAnanyatvAt zalmaliH / ayamiyaM vA yaSTiH AlambanadaNDaH / ayamiyaM vA muSTiH saMpIDitAGguliH karaH / ayamiyaM vA yonirutpattisthAnaM zroNizca / yadgauDaH 'dvyonirbhgaakaare'| ayamiyaM vA munistapasvI / ayamiyaM vA svAtinakSatram / ayamiyaM vA gavyUtiH krozadvayam / ayamiyaM vA bastimUtrAdhAraH // 10 // methirmedhimazI maSISudhI RSTiH pATalIjATalI ahiH // paznistithyazanI maNiH sRNimauli; kelihalImarIcayaH // 11 // ( ava0) ayamiyaM vA methiH pazubandhanArtha khalamadhye sthUNA / ayamiyaM medhiH saiva / ayamiyaM masiH kajalam / ayamiyaM maSistadeva / ayamiyamiSudhistUNIraH / ayamiyamRSTiH khnggH| vyaJjanAdirapi / ayamiyaM pATalistaruvizeSaH / ayamiyaM jATaliH sa eva / ayamiyamahiH srpH| ayamiyaM prazniH kirnnH| ayamiyaM tithiH prtipdaadiH| ayamiyamazanivajram vidyucca / ayamiyaM maNiH ratnAdi / ayamiyaM sRnnirngkushH| ayamiyaM mauliH cUDA mukuTaH kezAzca / ayamiyaM keliH prihaasH| ayamiyaM haliH mahAhalam / ayamiyaM marIciH karaH // 11 // hanvAkhU karkandhuH sindhurmRtyumanvavaTveruH // UruH kanduH kAkuH kiSkurbAhurgavedhU rA gaurbhaaH||12|| ( ava0 ) ayamiyaM hanuH kapolayoradhovartI mukhAvayavaH / ayamiyamAkhuH mUSikaH / ayamiyaM karkandhuH bdrii| ayamiyaM sindhu saridarNavazca / ayamiyaM mRtyuH prANaviyogaH / ayamiyaM manuH prajApatiH / ayamiyamavaTuH kRkATikA / ayamiyameruH cirbhaTaH / uplkssnntvaadiirvaarurpi| svArthike tu ke prakRtiliGgabAdhayA ervArukamapi / ayamiyamUruH sakthi / ayamiyaM kanduH svedanikA / aya Page #1051 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1038 haimapaJcapAThI. [ haimamiyaM kAkuH dhvanervikAraH / ayamiyaM 'kiSkuH haste vitastau ca prakoSThe vA napuMsakam / ayamiyaM bAhuH hastaH / ayamiyaM gavedhuH tRNadhAnyavizeSaH / ayamiyaM rA dravyam / ayamiyaM gauH / ayamiyaM bhAH kAntiH prabhAvazca / anyatra prabhAyAmapi bhAH zabdaH santaH puMliGga eva cetyAha // 12 // // atha punpuNskaadhikaarH|| puMnapuMsakaliGgo'bjaH zaMkhe padmo'njasaMkhyayoH // kaMso'puMsi kuzo bahirvAlo hIverakezayoH // 1 // ( ava0) zaMkhe vAdhye'bjazabdaH punpuNsklinggH| abjaH abjaM shNkhH| yaduktam 'abjo dhanvatarau candre zaMkhe striikliibmmbuje'| abje saMkhyAvizeSe ca padmaH punapuMsakam / padmaH padmamabjaM saMkhyAvizeSazca / padmakAdAvapItyanye / apuMsi narAdanyatrAthai kaMsazabdaH puNnpuNskH| kaMsaH kaMsaM mAnavizeSaH pAnapAtraM kAMsyaM ca / kuzazabdaH puMnapuMsako barhirdarbhazcedvAcyaH / kuzaH kuzaM drbhH| rAmasute tu dehi.. manAmatvAd yoktradvIpAntarayostu pratipadapAThAt puMsi // 1 // dvAparaH saMzaye cchede pippalo viSTarastarau // abdo varSe darakhAse kukUlastuSapAvake // 2 // (ava0) saMzaye saMdehe vAcye dvAparazabdaH punapuMsakaH / dvAparaH dvAparaM sNshyH| anyatra tu yathAprAptam / dvApara yugavizeSaH pratipadapAThAt napuMsakaH / chidyate'neneti cchedo vastropakaraNam / tasmin vAcye pippalaH punapuMsakaH / pippalaH pipaplaM vastracchedopakaraNam / taroranyatrArthe viSTaraH puMnapuMsakaH / viSTaraH viSTaram AsanaM barhimuSTizca / abdaH abdaM varSam / daro daraM bhayam / kandare tu triliGgaH / ISadarthe tvavyayam dezyapadaM vA / yathA 'drdlithridraapinyjraannynggkaani'| tuSapAvake tuSAgnau vAcye kukUlaH punpuNskH| kukUlaH kukUlaM tusspaavkH| anyatra tu lAntatvAnnapuMsakam / kukUlaM zaMkumAn gartaH // 2 // parIvAdaparyayorjanyatalpau tapodharmavatsAni mAghoSNahRtsu // vaTastulyatAgolabhakSyeSu varNaH sitAdivarAyo raNe saMparAyaH // 3 // ( ava0) janyazabdaH parIvAde kaulIne vAcye talpazca palyaGge punapuMsakaH / janyaH janyaM priivaadH| 'janyaH syAjanavAde'pi ' itymrH| talpaM talpaH pryH| tapaHzabdo mAghamAse dharmazabda uSNe zItavirodhini vatsaH hRdi napuMsakaH / ayaM tapA idaM tapaH mAghaH / dharmaH gharmamuSNaH / vatsaH vatsaM hRt / vaTazabdastu. lyatAyAM golake bhakSyavizeSe ca vAcye punapuMsakaH / vaTaH vaTaM tulyatA golakaH bhakSyavizeSaH / nyagrodhe rajau ca triliGgaH / bhakSye svArthike ke'pi vaTaka: Page #1052 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. ghaTakam / nyagrodhaphale phalanAmatvAnnapuMsakam / varNazabdaH sitAdau svarAdau ca vAcye punpuNskH| varNaH varNa sitakRSNAdi rUpaM svarAdyakSaraM c| anyatra tu NAntatvAtpuMsyeva / vilepane'pyeke / raNe yuddhe vAcye saMparAyaH puMnapuMsakaH / saMparAyaH saMyarAyaM raNam // 3 // saindhavo lavaNe bhUtaH prete tamo vidhutude // svadAyau kasvare kRcchaM vrate zukro'gnimAsayoH // 4 // lavaNe vAcye saindhavaH punapuMsakaH / saindhavaH saindhavaM lavaNam / prete vAcye bhUtaH punpuNskH| bhUtaH bhUtaM pretH| anyatra tu pRthivyAdau prANinica klobaH bidhutude rAhI vAcye tamaH zabdaH punpuNsklinggH| ayaM tamA idaM tamo rAhuH / svadAyazabdau kasvare dhane vAcye punapuMsakau / svaH svaM kasvaram / anyatra svaH AtmA svabhAvo jJAtizca / pratipadapAThAt puMstvameva / dAyaH dAyaM dhanam / kRcchrazabdo vrate vAcye punapuMsakaH / kRcchraH kRcchre sAntapanAdivatam / agnau jyeSThamAse ca zukraH zabdaH punapuMsakaH / zukraH zukramagnijyeSThamAsazca // 4 // karpUrasvarNayozcandra uDAdRzaM chade dalaH // dharmaH khabhAve rucako bhUSAbhinmAtuliGgayoH // 5 // ( ava0 ) karpUre svarNe ca vAcye candrazabdaH punapuMsakaH / candraH candra karpUraM svarNa ca / uDau nakSatre vAcye RkSazabdaH punpuNskH| RkSaH RkSaM bhm| chade paNe vAcye dalazabdaH puMnapuMsakaH / dalaH dalaM chadaH / svabhAve svarUpe vAcye dharmazabdaH punapuMsakaH / dharmaH dharma svabhAvaH / anyatra tu puNyopAye klIbatvamuktam / anyatra tu puMliGga ev| bhUSAbhidi graiveyake mAtuliGge ca bIjapUre vAcye rucakaH punapuMsakaH / racakaH rucakaM traiveyakaM bIjapUraM ca / sauvarcale candanapeSaNyAM zilAyAM ca klIvaH // 5 // pAtAle vADavo vadheH sIsa AmalakaH phale / / piTajaGgalasakhAni piTakAmAMsajantuSu // 6 / / ( ava0 ) pAtAle vAcye vADavazabdaH punapuMsakaH / vADavaH vADavaM pAtAlam / vardhaH sIse sIsake vAcye / phale vAcye AmalakaH punpuNskH| AmalakaH AmalakaM phalam / piTakAkhye bhAjanavizeSe mAMse jantau ca yathAsaMkhyaM piTajaGgalasatvAH punapuMsakAH / piTaH piTam piTakA / anyatra chadauM AkarSaphale ca pratipadapAThAnnapuMsakatvam / jaGgalaH jaGgalaM mAMsam / jaGgalo nirjale deze triliGgaH pizite'striyAm / satvaH satvaM jntuH| jantuvizeSo'pi jntuH| tena pizAcAdAvapi punapuMsakatvam / upalakSaNatvAd guNaprANayorapi / anyatra tu klIbaH // 6 // madhupiDau surAtanvornAma zevAlamadhyayoH / / ekAdrAtaH samAhAre tathA sUtakakUlakau // 7 // Page #1053 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1040 haimapaJcapAThI. [haima(ava0) surAyAM mRbIkAmadye tanau ca vAcyAyAM madhupiNDazabdau punpuNsko| ayaM madhuH idaM madhu suraa| ayaM piNDaH idaM piNDaM tanuH / zevAlamadhyayonAma punapuMsakam / zevAlaH zevAlam zevalaH zevalamityAdi / madhyaH madhyaM madhyamaH madhyamam avalagnaH avalagnam vilagnaH vilagnamityAdi / rAtra iti kRtasamAsAnto rAtrizabdo gRhyate sa ekazabdAtparaH puNnpuNskH| asamAhArArthaM vacanam / ekA cAsau rAtrizca ekarAtraH ekarAtram / samAhAre dvigusamAhAro dvandvasamAhArazca gRhyate tasmin vartamAno yo rAtrazabdaH sa punpuNskH| dve rAtrI samAhRte dvirAtraH dvirAtram / evaM trirAtraH trirAtramityAdi / dvandvasamAhAre ahazca rAtrizca ahorAtram / samAhAra iti kim / pUrvo rAtreraMzaH pUrvarAtraH / atha kAntAH // sUtakaH sUtakaM pAradaH / kUlakaH kUlakaM stUpaH // 7 // vainItakabhramarako marakovalIkavalmIkavalkapulakAH pharakavyalIkau // kiJjalkakalkamaNikastabakA vitaGkavarcaskacUcukataDAkataTAkataGkAH // 8 // (ava0) vainItakaH vainItaka paraMparAvAdyaM yApyayAnAdi / bhramarakaH bhramarakaM llaattstho'lkH| marakaH marakaM bahuprANimaraNam / valIkaH valIkaM nIvram / valmIkaH valmIkaM pipIlikAdikRto mRtsaMcayaH / valkaH valkaM tarutvak / pulakaH pulakaM romaanycH| pharakaH pharaka khettkH| ralayoraikyena phalakamapi / vyalIkaH vyalIkamapriya kArya ca / kiJjalkaH kialkaM kesaram / kalkaH kalkaM kaSAyaH tilAdeH khalazca / maNikaH mnnikmlinyjrH| stabakaH stabakaM gucchH| vitaGkaH vitaGkam Arogyam / varcaskaH varcaskamavaskaraH / cUcukaH cUcukaM kucAgram / taDAkaH taDArka srH| taTAkaH taTAkaM tadeva / arthaprAdhAnyAttaDAgo'pi / taGkaH taGkam AtaGkaH // 8 // bAlakaH phalakamAlakAlakA mUlakastilakapaGkapAtakAH // korakaH karakakandukAndukAnIkaniSkacaSakA vizeSakaH // 9 // ( ava0) bAlakaH parihAryamaGgulIyakaM ca / phalakaH phalakaM kheTakam / tadantatvAt zAliphalako'pi aSTApadaH / mAlakaH mAlakaM grAmAntarATavI / alakaH alakaM cUrNakuntalaH / mUlakaH mUlakaM zAkavizeSaH / tilakaH tilakaM puNDhaH / paGkaH pakaM kardamaH pApaM ca / pAtakaH pAtakaM pApam / korakaH korakaM kuDmalam / arthaprAdhAnyAt kSArako'pi / karakaH karakaM kamaNDaluH karaMkazca / kandukaH kandukaM giriH / andukaH andukaM gajapAdabandhanam / anIkaH anIkaM yuddhaM senA ca / niSkaH niSkaM hemnaH aSTottaraM zataM palaM karSaH hemnaH urobhUSaNaM dInArazca / caSakaH caSakaM madyapAnabhAjanam / vizeSakaH vizeSakaM tilakaH // 9 // zATakakaNTakaTaGkaviTaGkA maJcakamecakanAkapinAkAH // pustakamastakamustakazAkA varNakamodakamUSikamuSkAH // 10 // ( ava0 ) zATakaH zATakaM vastra vishessH| kaNTakaH kaNTakaM robhAJcaH vRkSabhedI Page #1054 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1041 liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. ca / TaGkaH pASANAdicchedopakaraNaM girizRGgaM ca / viTaGkaH viTaI kapotapAlIsaMjhaM pakSivizrAmArtha bahirnirgataM dAru cakradArvAdhAraH, tatra hi kapotapaGktirutkIryate / maJcakaH 2 palyaGkaH / mecakaH 2 varNavizeSaH / nAkaH 2 svarga AkAzaM ca / pinAkaH 2 rudrdhnuH| pustakaH 2 likhi patrasaJcayaH / NakapratyayAnto'yam / tena pustAt svArthika kena ca siddhayati / mastakaH 2 shirH| uNAdau tu kAnto'yam / tapratyayAntAdvA svaarthikaakH| mustakaH 2 mustaa| zAkaM 2 muulkaadi| varNakaH 2 vilepanam / modakaH 2 laDDukaH / mUSikaH 2 aakhuH| muSkaH 2 vRSaNaH // 10 // caNDAtakazvarakarocakakaJcukAni mastiSkayAvakakaraNDakataNDakAni // AtaGkazUkasarakAH kaTakaH sazulkaH pinnyaakjhjhrkhNskshNkhmukhaaH||11|| ( ava0 ) caNDAtakaH 2 ardhArukavastram / carakaH 2 zAstravizeSaH / rocakaH 2 kSut / kaJcukaH 2 snnaahaadiH| mastiSkaH 2 mstksnehH| yAvakaH 2 alaktakaH / karaNDakaH 2 puSpAdyAdhAraH / taraNDakaH 2 zAlyAdisAraH / AtaGka: 2 iSTaviyogatAparukzaMkAdiSu / ghaJantatvAt puMsi / zUkaH 2 dhAnyAdeH shNgH| sarakaH 2 madyabhAjanam / madyapAne tu triliGgaH / kaTakaH 2 sainyaM sAnuH valayo'drizRGgaM ca / zulkaH 2 mArgAdau rAjadeyaM strIvivAhaparigrAhyaM dhAnyaM ca / piNyAkaH 2 tilAdikhalaH / jharjharakaH 2 kaliyugam / haMsakaH 2 nU puram / zaMkhaH 2 kambuH valayaM prANyaGgam / puMkhaH 2 zarapRSTham // 11 // nakhamukhamadhikAGgaH saMyugaH padmarAgo bhagayugamatha TaGgodyogazRGgA nidAghaH // krakacakavacakUrcAdharcapucchoJchakacchA vrajamuTajanikuJjau kuJjabhUrjAmbujAzca // 12 // (ava0 ) nakhamukhe prasiddhe / adhikAGgaH 2 sArasanaM yadhRdi badhyate yudhi / saMyuga, 2 saMgrAmaH / padmarAgaH 2 shonnmnniH| bhaga 2 upasthaH / yugo 2 yUpaH / TaGgaH 2 khanitram / udyogaH 2 parAkramaH / zRGgaM 2 zikharam / nidAghaH 2 grISmaH / krakacaH 2 karapatram / kavacaH 2 varma / kUrcaH bhrUmadhyam dIrghazmazru kaitavaM ca / Rco'rdhamardharcaH 2 / 'paraliGgo dvaMdvo'zI' ityasyApavAdaH / pucchaH 2 lAGglam / uJchaM 2 jiivikaavishessH| kaccho 2 bahujalo deshH| brajaH 2 pnthaaH| uTajaH 2 taapsprnnkuttii| nikuJjaH 2 gahvaram / kuJjaH 2 gahvaraH gajakuMbhAdho dantidantaH hanuzca / bhUrja 2 ca taruvizeSatvak / ambujaH kamalam / cakAro'. nuktasamuccaye / tena cAnteSu adhyo 2 namasyA // 12 // dhvajamalayajakUTAH kAlakUTArakUTau kavaTakapaTakheTAH karpaTaH piSTaloSTau // naTanikaTakirITAH karbaTaH kukkuTATTau kuTayakuTaviTAni vyaGgaTaH koTTakuSThau // 13 // ( ava0 ) dhvajaH 2 ptaakaadiH| malayajaH 2 zrIkhaNDam / kuTaM 2 mAyAdi / kAlakUTaM 2 viSam / ArakUTo 2 riitiH| kavaTaH 2 ucchiSTam / kapaTaH 2 dmbhH| khedaH phalakaM kaphazca / karpaTaH 2 vaasH| piSTaH 2 apuupH| loSTaH 2 mRcchakalam / 131 Page #1055 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1042 haimapaJcapAThI. [ haimanaTaH 2 nartakavizeSaH / nikaTaH 2 samIpam / kirITaH 2 mukuTam / karbaTaH 2 parvatAvRtagrAmavizeSaH / kukkuTaH 2 tAmracUDaH / aTTaH kSaumam gehabhedazca / kuTo ghaTaH halAvizeSazca / yakuTaH vArtAkIkusumam / viTaH khiGgaH govizeSazca / tryaGgaTaH zikyabhedaH / koTTaH durgaH / atha ThAntau / kuSThaM tvagdoSaH gandhadravyavizeSazca // 13 // kamaTho vAruNDakhaNDaSaNDA nigaDAkrIDanaDaprakANDakANDAH // kodaNDataraNDamaNDamuNDA daNDANDau dRDhavArabANabANAH // 14 // ( ava0 ) kamaThaH 2 asuravizeSaH bhAjanaM ca / kUrme tu dehinAmatvAt puMstvameva / bAruNDaH 2 dRkkarNamalaH gaNistharAjazca / khaNDaH 2 zakalamikSuvikArazca / guNavRttestvAzrayaliGgatA / khaNDaH khaNDI khaNDamiti / SaNDaH 2 vRkSAdisamUhaH / nigaDaH 2 pAdabandhanam / AkrIDaH 2 udyAnavizeSaH / naDaH 2 naDvalajastRNavizeSaH / prakANDaH 2 stambaH zastaM tarozca mUlazAkhAntaram / kANDaH 2 zaraH samayazca prakaraNaM samUhaH jalaM vAlaM kutsitaM vRSaskandhaH latA ca / kodaNDaM 2 cApam / taraNDaH 2 uddupH| maNDaH 2 dravadrvyANAmuparistho bhAgaH bhaktAdiniryAsaH eraNDaH mastu ca / muNDam 2 ziraH / daNDaH 2 yaSTiH manthAH sainyaM damanaM ca / aNDaH pakSyAdiprasavaH / atha DhAntaH / dRDhaH 2 sthUlaM balavA~zca / vArabANaM 2 carma / bANaH 2 zaraH puSpavizeSazca // 14 // karSApaNaH zravaNapakkaNakaGkaNAni droNAparAhnacaraNAni taNaM suvarNam // svarNavraNo vRSaNabhUSaNadUSaNAni bhANastathA kiNaraNapravaNAni cUrNaH // 15 // ( ava0) karSApaNaH 2 mAnavizeSaH paNaSoDazakaM ca / prajJAdyaNi kArSApaNo'pi / zravaNaH 2 karNaH / pakkaNaH shbraalyH| kaGkaNaH 2 hastarakSAsUtram / droNaH 2 primaannvishessH| aparAhnaH 2 divasAparabhAgazca / caraNaM 2 gotrAdi / tRNaH 2 upalAdiH / suvarNaH 2 svarNaH 2 hemam / vraNaH 2 UruH / vRSaNaH 2 muSkaH / bhUSaNaH 2 alaMkAraH / arthaprAdhAnyAt maNDano'pi / dUSaNaH 2 upAlaMbhaH / bhANaH 2 prabandhabhedaH / kiNaH 2 tvggrnthiH| raNaH 2 saMparAyaH / pravaNaH 2 catuSpatham / cUrNaH 2 kSodaH // 15 // toraNapUrtaniketanivAtAH pAratamantayutaprayutAni / / veDitamakSatadevatattairAvatalohitahastazatAni // 16 // ( ava0 ) toraNaH 2 vandanamAlA bahiri niryahazca / pUrtaH khAtAdi karma / niketaH 2 AvAsaH / nivAtaH 2 gRhaM durbhedaM carma ca / vAtarahite pradeze tvAzrayaliGgatA / pArataM 2 rasendraH / arthaprAdhAnyAt pAradamapi / antaH 2 prAntaH samIpaM svarUpaM ca / upalakSaNatvAt prAntaH praantmpi| yutam 2 apAnam / prayutaM 2 daza lakSANi / veDitaH 2 siMhanAdavizeSaH / akSatAH akSatam maGgalasya Page #1056 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. taNDulAH / puMsi bahutva evAyam / daivataH 2 devatA / vRttam 2 zIlaM nistalaM ca / airAvataH 2 surendradantI / lohitaH 2 zoNitam / gunnvRttistvaashrylinggH| vratopavItau palito vasantadhvAntAyutadyUtaghRtAni pustaH / / zuddhAntabustau rajato muhUrtadviyUthayUthAni varUthagUthau // 17 / / ( ava0 ) vrataH zAstrito niymH| upavItaH 2 kaNThasUtram / palitaM 2 pakvakezaH / kezapAke kardame ca tAntatvAnnapuMsakatvam / vasantaH 2 surabhiH devaputravizeSazca / dhvAntaM 2 tmH| ayutaM 2 dazasahasrANi / dyUtaH 2 durodaram / ghRtam 2 Ajyam / pustaM 2 lekhyapatrasaMghAtaH lepAdikarma ca / zuddhAntaH 2 a. ntaHpuram / bustaM 2 pakkamAMsavizeSaH / rajato rUpyaM zvetaM ca / muhUrtaH ghaTikAdvayam / dvayo!thayoH samAhAro dviyuuthH| yUthaH sjaatiiypshvaadisNghaatH| varUthaH 2 rathaguptiH / gUthaH 2 viSThA // 17 // prasthaM tIrtha prothamalindaH kakudaH kukudASTApadakundAH // gudadohadakumudacchadakandArbudasaudhamathotsedhakabandhau // 18 // ( ava0 ) prasthaH 2 mAnam / tanmitaM vastumAnaM ca / tIrtha 2 puNyasthAnaM jalAvatArazca / prothaH 2 azvAde?NAntaram / alindaH 2 gRhadvArasthA sthliiN| kakudaH 2 kukudazca zreSThaM vRSaskandhaH rAjacinhaM ca / aSTApadaM 2 suvarNa dyUtaphalaka ca / arthaprAdhAnyAt zAriphalakamapi / girau zalabhe kapau cAdridehinAmatvAt puMstrI / kundaH 2 puSpavizeSaH / nidhibhedamurabhidostu puMstvamuktameva / cakrabhramau ca bAhulakAt puMsi / gudam 2 apAnam / dohadaH 2 zraddhAdau / hRdayasya tu bAhulakAnapuMsakatvam / kumudaH 2 kairavam / chadaH 2 dalaM picchaM ca / kandaH 2 payodharaH sasyamUlaM ca / arbudo 2 daza koTyaH / koTirityanye / sthAnavizeSaH akSirogavizeSazca / parvatavizeSe tu puMstvameva / atha dhAntAH / saudhaH 2 rAjagRham / utsedhaH 2 unnatiH / kabandhaH zirorahitaH kAyaH // 18 // zrAddhAyudhAndhauSadhagandhamAdanaprasphoTanAlagnapidhAnacandanAH / / vitAnadAjAdanaziznayauvanApInodapAnAsanaketanAzanam // 19 // ( ava0 ) zrAddhaH 2 pitRkarma / yastu matvarthIyANantaH sa AzrayaliGgaH / AyudhaH praharaNam / andhaH 2 tamaH / auSadho 2 bheSajam / gandhamAdanaH 2 parvatavizeSaH / prasphoTanaH 2 zurpam / lagnaM 2 meSAdi / pidhAnaM 2 saMvaraNam / apeH pyAdezAbhAve'pidhAnamapi / candanaH 2 malayajataruH / candanAntatvAddharicandano devadAruH candanavizeSazca / vitAnaM 2 vistAraH ullocaHzUnyaH yajJazca / rAjAdanaH 2 piyAlaH kSIrikA ca / ziznaM 2 medaH / yauvanaM 2 dvitIyaM vayaH / ApInam 2 uudhH| udapAnaM 2 kuupH| asanaM 2 vRkSavizeSaH / zleSanirdezAdAsanamupavezanam / ketanaH 2 dhvajaH / azanaH 3 odanaH // 19 // Page #1057 -------------------------------------------------------------------------- ________________ JAV 1.44 haimapaJcapAThI. [ haimanalinapulinamaunA vardhamAnaH samAnaudanadinazatamAnA haaynsthaanmaanaaH|| dhananidhanavimAnAstADanastenavasnA bhavanabhuvanayAnodyAnavAtAyanAni // 20 // ( ava0) nalinaH 2 padmam / pulina: 2 saikatam / mauno 2 vAgyamaH / vardhamAnaH 2 zarAvaH / samAnaH 2 tulyaH zarIrastho vAyuvizeSazca / odanaH kUram / dino 2 divsH| zataM mAnAnyasya zatamAnaH 2 bhUbhAgavizeSa: rUpyamAnaM ca / hAyanaH 2 varSa: razmizca / sthAnam 2 AzrayaH / mAnaH 2 darpaH / dhano 2 dravyam / nidhana: 2 vinAzaH kulaM ca / vimAnaM 2 vyomayAnAdi / tADanaH 2 vyadhanam / stenaH 2 cauraH caurya ca / vasna: 2 avakrayaH / dhanavastrayostu klIbatvam / bhavanaH geham / bhuvanaM jagat / yAna: 2 vAhanam / udyAnaH 2 kroDAsthAnam / vAtAyanaH 2 gavAkSaH // 20 // abhidhAnadvIpinau nipAnaM zayanaM lazunarasonagRJjanAni // khalinakhalInAnumAnadIpAH kuNapaH kutapAvApacAvamUH // 21 // (ava0 ) abhidhAnaM 2 saMjJA zabdazca / dvIpinaM 2 vyAghraH / nipAnaM 2 AhAvaH / zayanaM 2 zayyA / lazunarasonagRJjanA 2 mahAkandAH / khalinaM 2 khalInaM ca kaSiyam / anumAno hetuH / akarbanaDanto'yam / bhAve tu klIbatvameva / dIpaH 2 prdiipH| kuNapaH 2 zavam / kutapaH 2 chAgaromakRtakambalaH darbhaH aparAhnakAlazca / AvApo 2 valayaH / cApaM 2 dhanuH / zUrpa 2 dhAnyAdipavanaM bhANDam // 29 // stUpoDupau viTapamaNDapazaSpabASpadvIpAni viSTapanipau zaphaDimbabimbAH // jambhaH kusumbhakakubhau kalabho nimArmasaMkrAmasaMkramalalAmahimAni hemam / / 22 / / (ava0) stUpo 2 mRdaadikuuttH| uDupaM 2 plvH| candre tu puMstvam / viTapaH 2 taroH skandhAdUrdhva zAkhA / maNDapo jnaashryH| zaSpaM 2 bAlatRNaM proktam / bASpaM netravAri USmA ca / dvIpaM 2 madhyejalaM dezaH / viSTapaM 2 jagat / nipaM 2 ghttH| zaphaH 2 khurH| DimbaH 3 udarAnto'vayavaH / bimbaM 2 pratibimbaM maNDalaM ca / jambho jambIraH ! kusumbhaM kamaNDalaH mahArajataM ca / kakubhaH viinnaaprsevH| kalabhaH 2 kripotH| nibho 2 vyAjaH / armaH cakSurogaH / saMkrAmaH saMkramazca jltrnnvishessH| lalAnaH zRGgaM pucchaM hayamukhe'nyavarNaH puNdraH ketuzca / himaH 2 tuSAraH / 2 hebham svarNaH // 22 // udyamakAmodyAmAzramakuTTimakusumasaMgamA gulmaH // kSemakSaumau kambalivAhyo maireyatU? ca // 23 // ( ava0) udyamaH 2 utsaahH| kAmaH 2 abhilaassH| udyAmaH 2 'udyamoparamau' iti nipAtanAd vRddhiniSedhe'pi ata eva nipAtanAdAtvamapi / AzramaH 2 munisthAnaM brahmacaryAdizca / kuTTimaH sNskRtbhuumivishessH| kusumaM 2 puSpe khIra Page #1058 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. 1045 jasyapi ca / netraroge tu bAhulakAt klIbatvameva / saMgamaH2 saMgamaH / gulmaH viTapaH prakANDaM ca / kSemaH 2 kuzalaM labdharakSaNaM ca / kSaumam 2 aTTAlakaH abhyantare prAkAradhAraNArtha khomAkhyazca / kambalivAhya 2 gntrii| maireyaH2 siidhuH| tUrya 2 vAdyam // 23 // pUyAjanyapramayasamayA rAjasUyo hirnnyaa-| raNye saMkhyaM malayavalayau vAjapeyaH kaSAyaH // zalyaM kulyAvyayakaviyavadgomayaM pArihAryaH / pArAvArAtikharazikharakSatravastropavastrAH // 24 // ( ava0 ) pUyaH 2 klinnAsRg / ajanyaH 2 utpAtaH / pramayaH 2 maraNam / samayaH 2 kAlaH / anyatra puMsi / rAjasUyaH 2 kratuH / hiraNyaM 2 svarNam / araNyaH 2 aTavI / saMkhyaH 2 AhavaH / malayaH 2 girivizeSaH / valayaH 2 kaTakam / vAjapeyaH 2 kratubhedaH / kaSAyo 2 rasabhede'Ggaroge ca / zalyaM 2 dehagataM zastrAdi / kulyaH 2 asthi / adhyayaM 2 svraadi| kaviyaH 2 alinam / gomayaH gozakRt / pArihArya 2 valayam / atha raantaaH| pAraM 2 paratIraM samAptizca / avAram 2 arvAktIram / atikharaH 2 auSadhavizeSaH / zikharaM 2 zailavRkSAgraM pulakaH pakkadADimabIjAbhamANikyaM ca / kSatraM ksstriyH| vastraM 2 vaasH| upavastram 2 upvaasH| yattUpavastA prApto'syeti kRtvANi aupavastramupavAsaH tatsaMyuktarAntatvAnnapuMsakam // 24 // aliJjaraH kUbarakUraberanIhArahiJjIrasahasramedAH // saMsArasIrau tuvarazca sUtrazRGgArapadrAntarakarNapUrAH // 25 // ( ava0 ) aliaraH 2 maNikaH / kUbaraM 2 yugNdhrH| kUraH 2 odanam / bero 2 dehaH / nIhAraH 2 himam / hijIraH 2 andukaH / sahasraM dazazatAni / mer3haH 2 zaphaH / saMsAraH 2 jagat / soraM 2 halam / tubaraH 2 kaSAyaH / sUtraH 2 tantuH sUtraNA ca / zRGgAro rasavizeSaH / padraM grAmasthAnavizeSaH / antaraM 2 madhyaM chidraM vinArthazca avadhiH avakAzaH vizeSazca / karNapUraH 2 avataMsaH nIlotpalaM ca // 25 // netraM vaktrapavitrapatrasamarauzIrAndhakArA varaH / kedArapravarau kulIrazizirAvADambaro ghrH|| kSIraM koTaracakracukratimirAGgArAstuSAraH zara- bhrASTropahararASTratakrajaTharArdrAH kuJjaraH paJjaraH // 26 // ( ava0 ) netro 2 nayanam paridhAnavizeSazca / vaktro mukham / pavitraH pAvanam / guNavRttestvAzrayaliGgatA / patraM 2 parNa vAhanaM ca / samaraH 2 raNam / Page #1059 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / haima 1046 haimapaJcapAThI. uzIraH 2 vIraNImUlam / andhakAraH 2 tamaH / arthaprAdhAnyAnnIlapaGkadinakesarAvapi / varaH 2 zreSThaH devatAdezca / manAgiSTe tvavyayam / anye tu klIbam / kedAraH 2 vapraH / pravaro 2 gotravizeSaH himaM ca / kalIraH2 karkaTakaH / ziziraH RtuvishessH| ADambaraM 2 karigarjitaM paTaha uddhataveSAdizca / gahvaraM bilaM nikuJjaH daMbhazca / kSIraH 2 dugdham / jale tu napuMsakatvam / koTaraM chidram niSkuhazca / cakraH AyudhaM rathAGgaM saMghAtaH rASTra kaTakaM ca / svalpahrasvayoH kapi cakrikA durudyogaH ghuNAvartazca / cukram amlo rasaH amlavyaJjanaM ca / timiraH 2 tamaH / aGgAraH agnidagdhakASThazakalam / tuSAraH 2 himam / zaraH 2 bANaH dadhisArazca / bhrASTraM 2 ambarISaH / upahvaraH 2 upasaraH rahaH samIpaM ca / rASTraH 2 janapadaH upadravazca / takram 2 udazvit / jaTharam 2 udaram / ArdraH 2 zRGgaveram / kuJjaraH 2 gajaH / paJjaraM 2 vItaMsam // 26 // kaparanUpurakuTIravihAravArakAntAratomaradurodaravAsarANi // kAsArakesarakarIrazarIrajIramaJjIrazekharayugaMdharavanavaprAH // 27 // ( ava0 ) karpUraM 2 ghanasAraH / nUpuro 2 maJjIraH / kuTIraM 2 hrasvA kuTI / vihAraM 2 bhikSusthAnaM yaticaryA ca / vAraH 2 paripATiH avasaraH samUhazca / kAntAro 2 mahAraNyam / tomaraM 2 shstrvishessH| durodaraM 2 pnnH| vAsaraM 2 dinam / kAsAraH 2 palvalam / kesaraH 2 kiJjalkaH saTA ca / karIraM 2 vaMzAdyaGkaraH ghaTazca / zaroraH 2 kAyaH / jIram 2 ajAjIkaH / jIrako'pi ca / maJjIraH 2 nUpuram / zekharaM 2 zirobhUSaNam / yugaMdharaM 2 kRbaram / vajram 2 azaniH ratnaM ca / vapraM 2 kSetraM rodhazca // 27 // AlavAlapalabhAlapalAlAH palvalaH khlcaalvishaalaaH|| zUlamUlamukulAstalatailau tUlakuDmalatamAlakapAlAH // 28 // (ava0) AlavAlam 2 AvAlam / palam 2 mAMsaM mAnavizeSazca / bhAlaM 2 lalATam / palAlaM 2 dhAnyAdeH zuSkanAlam / palvalaH2 kaasaarH| khalaH2 piNyAkaH durjanazca / durjane AzrayaliGgo'pyamityeke / caSAlaH 2 yajJapAtram / vizAlaH 2 vistIrNatA / guNavRttestvAzrayaliGgatA / zUlam 2 Ayudham / mUlam 2 AdiH . pratiSThA ca / mukulaM 2 kuDmalaH / talam 2 adhaH svabhAvazca / pRSThe tu lAntatvAnnapuMsakaH / tailaM 2 tilAdisnehaH / tUlaM 2 picuH / kuDmalo 2 mukulaH / tamAlo 2 vRkssvishessH| kapAlam 2 ziro'sthi / ghaTAdizakale vraje bhikSAbhAjane ca strIklIbaH // 28 // kavalapravAlabalazambalotpalopalazIlazailazakalAGgulAzcalAH // kamalaM. malaM muzalazAlakuNDalAH kalalaM nalaM nigalanIlamaGgalAH // 29 // ( ava0 ) kavalaH 2 bhakSyapiNDaH / pravAlaM 2 navakizalayaM vidrumazca / balaH Page #1060 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 1047 liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. praannH| arthaprAdhAnyAt saho'pi / sainyasthaulyarUpeSu tu kliibH| zaMbalaM 2 pAtheyam / utpalaM 2 sarojam / arthaprAdhAnyAt kubalayamapi / upalaH2 paassaannH| zIlaM 2 zad: vRttaM svabhAvazca / zailaM 2 gaDaH / zakalaM khaNDam / aGgulaH aGgulIyamAnam / aJcalaM 2 vskdeshH| kamalaH 2 padmam / jale tu klIbaH / arthaprAdhAnyAnnAlI. kamapi / malaM kiTTaM pApaM ca / kiTTe cArthaprAdhAnyAt kiTTaH kiTTam / musalaH 2 kSodanopakaraNam / arthaprAdhAnyAt ayo'graH / zAlaM 2 vRkSavizeSaH / kuNDalaM 2 karNAbharaNam / kalalaM 2 zukrazoNitayorISadghanaH prinnaamH| nalam 2 antaHzuSirastuNavizeSaH / nal gandhe ityasyedaM rUpamiti kRtalatvAnnaDAdasya bhedaH / nigalyate vadhyate'neneti nigalaH pAdabandhanam / ayamapi dhAtubhede kRtalatvAnna siddhayati / nolaM 2 vrnnvishessH| maGgalaH 2 prazastam // 29 // kAkolahalAhalau halaM kolAhalakaGkAlavalkalAH // sauvarcaladhUmale phalaM hAlAhalajambAlakhaNDalAH // 30 // (ava0) kAkolo 2 viSabhedaH / halAhalaH 2 sa eva / halaH 2 sIraH / kolAhalaH 2 klklH| kaMkAlaM 2 zarIrAsthi / valkalaM 2 vRkSAdInAM tvak / sauvarcalaM 2 rucakam / dhUmalaH 2 tUryaH / phalaH 2 prayojanaM puSpAdibhavaM ca / hAlAhalo 2 vissbhedH| ekadezavikRtasyAnanyatvena hAlahalamapi / jambAlaH 2 kardamaH / khaNDalaH 2 khaNDam // 30 // lAGkalagaralAvindranIlagANDIvagANDivAH / / ulvaH pArazavaH pArthApUrvatridivatANDavAH // 31 // ( ava0) lAgUlaH 2 puccham / garalaM 2 viSam / indranIlaH 2 ratnabhedaH / gANDIvaM 2 dhanuH pArthadhanuzca / gANDivaM tadeva / ulvaH kalalam / pArazavaH 2 zastram / pArzvaH 2 kkssaadhHshriirdeshH| apUrva 2 dharmAdharmI // tridivaM svargaH / tANDavaM 2 uddhataM nRtyam // 31 // niSThevaH pragrIvaH zarAvarAvau bhAvaklIvazavAni // daivaH pUrvaH pallavanalvI pAzaM kulizaM karkazakozau // 32 // ( ava0 ) niSThevaH 2 niSThevanam / atra yajJopakaraNavAcinaM pAtrIvazabdaM kecit paThanti sa tvaashrylinggH| pragrIvo 2 vAtAyanam / zarAvo 2 vardhamAnam / rAvaH 2 dhvnivishessH| bhAvaH 2 svbhaavaadiH| klIbaH 2 tRtIyAprakRtiH / arthpraapraadhaanyaanpuNskmpi| zavo 2 mRtazarIram / daivo 2 vidhiH| pUrvaH 2 prthmtaa| guNavRttistvAzrayaliGgaH / pallavaH 2 kishlym| pallavAntatvAt sapallavo 2 vAsaH / nalvo 2 hstctuHshtii| atha shaantaaH| pAzo 2 bandhanam / kulizo 2 vajram / karkazo'mRdutvam / gunnvRttestvaashrylinggtaa| kozo 2 bhANDAgAraH kuDmalaM zapathazca / bhANDAgAre'rthaprAdhAnyAt gao'pi taalvyopaantyH| samAnArthaH mUrdhanyopAntyaH koSazabdo vakSyate // 32 // Page #1061 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1048 haimapaJcapAThI. AkAzakAzakaNizAGkuzazeSaveSoSNISAmbarISaviSarohiSamASameSAH // pratyUSayUSamathakoSakarISakarSavarSAmiSA rasabusekkasacikkasAzca // 33 // ( ava0 ) AkAzo 2 nabhaH / kAzaH 2 tRNavizeSaH / kaNizaM 2 dhAnyazIrSakam / aGkuzaH 2 sRnniH| atha ssaantaaH| zeSaH 2 upayuktetarat / veSaH 2 aaklpH| tAlavyopAntyo'pyayam / uSNISaM 2 kirITam ziroveSTanaM ca / ambarISaM 2 bhrASTraH / viSaM 2 garalam / rohiSaM 2 raktatRNam / mASaH 2 dhaanyvishessH| meSa: 2 meNdam / pratyUSaH prabhAtam / yUSaM 2 mudgaadirsvishessH| koSaH 2 kuDmalam / karISaH 2 zuSkagomayaM tadagnizca / karSaH 2 palacaturthAMzaH / varSaH 2 saMva. tsaraH vRSTiH khaNDaH bharatakSetrAdi ca / AmiSam 2 utkocaH mAMsaM bhogyavastu c| rasaM 2 madhurAdi zRGgArAdi viSaM vIrya rAgazca / busaM 2 kddnggrH| ikkasaM 2 vstuvishessH| cikkasaM 2 yvaannvishessH| cakArAt pAyasaM 2 paramAnnaM 2 ca // 33 // karpAsa Aso divasAvataMsavItaMsamAMsAH panasopavAsau // niryAsamAsau camasAMsakAMsasnehAni bI gRhagehalohAH // 34 // ( ava0 ) kAsaH 2 tUlakAraNam / Aso 2 dhanuH / divasaM 2 dinam / avataMsaH 2 shekhrH| avasya vAdeze vtNso'pi| arthaprAdhAnyAduttaMso 2 'pi| vItaMsaH 2 pnyjrH| mAMsaM 2 jngglm| panaso 2 vRkssvishessH| upavAsaH 2 ahorAtranirazanatA / niryAso 2 vRkSAdenisyandaH / mAsaH 2 pakSadvayam / camasaM 2 yajJapAtram / masUrAdipiSTe tu bAhulakAt strItvam / cmsii| aMsaH 2 skndhH| kAMso bhANDavizeSaH / snehaM 2 sauhRdaM tailaM ca / barhaH 2 kalApaH varNa ca / gRhANi 2 dArA vezma ca / gehaH 2 sadanam / lohaH 2 ayaH aguru ca // 34 // puNyAhadehau paTahastanUruho lakSAraristhANukamaNDalUni ca // cATuzcaTujentukazipvaNustathA jIvAtukustumburujAnu sAnu ca // 3 // ( ava0 ) puNyAhaH 2 puNyadinam / dehaH 2 kAyaH / paTahaH 2 aankH| tanUruhaH 2 garullonI / lakSaH 2 vyaajH| vedhye kliibH| saMkhyAyAM tu strIklIvaH / arariH 2 kpaattm| athodntaaH| sthANuH 2 zaMkuH / zive tu dehinAmatvAtpuMstvam / kamaNDaluH 2 karakaH / cATuH 2 priyavAkyam / caTuH 2 tadeva / jantuH 2 praannii| kazipuH 2 bhojanAcchAdane / aNuH 2 paramANuH sUkSmaparimANavizeSa ityarthaH / jIvAtuH 2 jIvanauSadham / kustumburuH 2 dhAnyavizeSaH / jAnuH 2 aSThIvAn / sAnuH 2 giritaTam // 35 // kambuH sakturvagururvAstu palANDuhiGguH zigurdostitauH sIdhvatha bhUma // vema prema brahma garulloma vihAyaH karmASThIvatpakSmadhanurnAmamahimnI // 36 // ( ava0 ) kaMbuH 2 zaMkhaH / valaye zambUke gaje karcure ca puMsi / saktuH Page #1062 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. 1049 yvaadivikRtiH| kecidenaM bahuvacanAntaM paThanti / dAru 2 kASTham / dArvantatvAdeva mahAdAdayo'pi puNkliibaaH| sarve'pyete ekaarthaaH| aguru 2 gndhdrvyvishessH| vAstuH2 gRhbhuumiH| palANDuH 2 kndvishessH| higu 2 rAmaTham / zinaH 2 zobhAJjanam / athodantaprakrama pava chando'nusaMdhAnAt sntH| doH 2 bAhuH / titauH 2 zUrpam / sIdhuH 2 mereyam / atha vynyjnaantaaH| bhUmA 2 bahutvam / vemA 2 tntuvaayshlaakaa| premA 2 snehaH narma ca / brahma 2 tapaH vedaH jJAnam AtmA prjaaptiH| garut 3 svarNa picchaM ca / loma 2 tanUruham / vihAyAH 2 zakuninabhazca / karma 2 kriyA vyApyaM ca / aSThIvAn 2 jaanuH| pakSma 2 akSiroma tUlaM ca / dhanuH 2 cApam / nAma 2 saMjJA / mahimA 2 mahattvam // 36 // // iti puMnapuMsakaliGgAH // // atha striinpuNskaadhikaarH|| sroklobayonakha zuktau vizva madhukamauSadhe // mAne lakSaM madhau kalyaM kroDo'Gke tindukaM phale // 1 // (ava0 ) zuktau gandhadravyavizeSe nakhazabdaH strIklIvaliGgaH / nakhI nakham / vizvamadhukanAnI auSadhavAcinI strIklIbe / vizvA vizvaM shunntthii| madhukA madhukaM madhuyaSTiH / mAne saMkhyAyAM lakSaM strIklIbam / lakSA lakSaM sahasrazatam / madhau madye vAcye kalyazabdaH striikliivH| kalyA kalyam / aGke urasi vAcye kroDazabdaH striikliibH| kroDA kroDam / phalavizeSe tindukaM strIklIbam / tindukI tindukam // 1 // taralaM yavAgvAM puSpe pATalaM paTalaM cye||| vasantatilakaM vRtte kapAlaM bhikSubhAjane // 2 // ( ava0 ) yavAgvAM vAcyAyAM taralam / taralA taralam / hAre tanmadhyamaNau cAbharaNanAmatvAt puMstvam / puSpavizeSe vAcye pATalam / pATalI pATalam / caye samUhe vAcye paTalam / paTalI paTalam / piTakatilakaparicchedeSu lAntatvAnapuMsakatvam / vRttavizeSe vasantatilakam / vasantanilakA vasantatilakam / bhikSubhAjane vAcye kapAlaM strI klIbam / kapAlI kapAlam // 2 // ardhapUrvapado nAvaSTayaNakanaTau kacit / / corAdyamanojJAdyakaJ kathAnakakazeruke // 3 // ( ava0 ) arghazabdapUrvapado'T samAsAnto naushbdHstriikliibH| ardhanAvI / ardhanAvam / TyaNpratyayAntaM kartRvarjite kArake vihito yo'naTpratyayastadantaM ca kvacillakSyAnusAreNa strIklIbam / TyaN , ucitasya bhAvaH karma vA aucitI / aucityam / evaM yAthAkAmI yAthAkAmyam / vaidagdhI vaidagdhyam / maitrI maitryam / 132 Page #1063 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haimapazcapAThI. AnupUrvI AnupUrvyam / ityAdi / kvacidvacanAt kvacitstrItvameva / zIlameva shailii| kvacitlobatvameva / zaityam / evaM dADharyam / jADyam / brAhmaNyam / trailokyam / sainyam / ityAdi / akanaT / AsthAnI AsthAnam rAjasabhA / rAjadhAnI rAjadhAnam skandhAvAraH / cAlanI cAlanaM titauH / evaM karaNI karaNam / pramANI pramANam / ityAdi / kvacit strItvameva guNalayanI dRSyam / bhramaNI rAjJaH krIDA / prasAdhanI kaGkatikA / veSe tu klIbatvameva / gavAdanI gavAM ghAsasthAnam / ityAdi / kvacinnapuMsakatvameva / pradhoyate'sminniti pradhAnam / "prakRtau tu mahAmAtre prajJAyAM paramAtmani / napuMsakaM pradhAnaM syAt ekatve tUttame sadA // 1 // sAdhyate'neneti sAdhanaM pramANaM turagAdisamUhazca / lakSaNaM lakSma cihna nAma ca / upavartanaM deshH| sthAnaM sthitiH sAdRzyaM c| yuktArthe karaNArthe ca sthAne ityavyayam / ketanaM 2 gRham / ketau tu puMnapuMsakam / pramANa 2 samyakpravaktA / kAraNaM 2 maryAdA mAnaM ca / upasarjanaM 2 gaunnmityaadyH| kecittu AzrayaliGgabhAjaH / rAjabhojanaH zAliH / rAjabhojanI draakssaa| rAjabhojanamannam / ityaadikaaH| manojJAdyantargaNavarjitebhyaghorAdibhyo yo'kaJ pratyayastadantaM nAma striinpuNskm| caurikA caurakam / dhaurtikA dhaurtakam / yauvanikA yauvanakam / ityaadi| amanojJAdIti kim / mAnojJakam preyarUpakam ityAdau 'A tvAttvAdiH' ityanena klIvatvameva / caura, dhUrta, yuvan , grAmaputra, grAmapaNDa, grAmabhANDa, grAmakumAra, grAmakula, grAmakulAla, amuSyaputra, amuSyakula, zaraputra, zAraputra, manojJa, priyarUpa, abhirUpa, bahula, medhAvin, kalyANa, ADhya, sukumAra, chAndasa, chAtra, zrotriya, vizvadeva, grAmika, kulaputra, sAraputra, vRddha, avazya iti caurAdiH / atha kaantaashctvaarH| kathAnikA, kathAnakam, AkhyAnam / kazerukA kazerukaM pRSThAsthi // 3 // vaMzikavakroSThikakanyakubjapIgani naktamavahittham // razanaM rasanAcchoThanazuMbaM tumbaM mahodayaM kAMsyam / / 4 // ( ava0 ) vaMzikA vaMzikam aguruH| vakroSThikA vakroSThikaM smitam / atha jAntaH / kanyakubjA kanyakubjaM mahodayAkhyo deshH| atha ThAntaH / pIThI pIThamAsanam / naktA naktaM rAtriH / naktamiti mntmvyympi| avahitthA avahitthamAkAragopanam / razanaM razanA kAJcI / rasanA rasanaM jihvA / AcchoTanA AcchoTanaM mRgayA / zumbA zumbaM rajjuH / tumbI tumbaM vallivizeSaH / mahodayA mahodayaM kanyakubjAkhyo deshH| kAMsyI kAMsyaM saurASTrikA / arthaprAdhAnyAt saurASTrikA saurASTrikamapi // 4 // 'mRgavyacavye ca vaNijyavIryanAsIragAtrAparamandirANi // tamisrazastre nagaraM masUratvakSIrakAdambarakAhalAni // 5 // (ava0) mRgavyA mRgavyaM pApaddhiH / cavyA cavyaM nAgavallimUlam / vacAyAM Page #1064 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. 1051 tu strItvameva / vaNijyA vaNijyaM vaNikarma / vIryA vIryam atizayazaktiH / atha rAntA daza / nAsIrA nAsIramagrayAnam / gAtrA gAtraM gajasya pUrvajaGghAdibhAgaH / aparA aparaM gajasya pAzcAtyajaGghA / mandirA mandiraM gRham / samudre tu puMstvameva / nagare tu klIbam / tamisra tamaH / tamisrA nibiDaM tmH| sAmAnyavizeSayorabhedavivakSayA aikAryam / kope tu klIbam / kRSNapakSanizAyAM tu strii| zastrI zastramAyudhavizeSaH nagarI nagaraM purii| masUrI masUraM carmAsanam / tvakSIrI tvakkSIraM vaMzalocanA / kAdambarI kAdambaraM madyavizeSaH / sAmAnya vizeSayorabhedavivakSAyAmitthaM nirdeshH| yadAha-' kAdaMbaraM madyamede daghisAre sIdhuni striyaam| atha lAntA aSTa / kAhalA kAhalaM zuSiro vAdyabhedaH // 5 // sthAlIkadalyau sthalajAlapittalA golAyugalyau baDizaM ca chardi ca // alAbu jambUDuruSaH saraH sado rodo'ciSI dAmaguNe bayaTa tayaT // 6 // ( ava0 ) sthAlI sthAlaM bhaajnvishessH| kadalo kadalaM zAkAdernavanAlam / sthalI akRtrimA cet kRtrimA tu sthalA / sthalam unnato bhUbhAgaH / jAlI jAlam AnAyaH samUhaH gavAkSazca / pittalA pittalamArakUTam / golA golaM 'patrAJjane kunadyAM ca godAvaryA ca maNDale / sakhImaNikayogolA golaM lakSyAnusArataH' // 1 // yugalI yugalaM yugam / atha shaantH| baDizA baDizaM matsyabandhanam / baDizItyapi kvacit / athedantaH / iyaM chardiH idaM chardi vAntiH / zyamalAbUH idamalAbu tumbIlatA / iyaM jambUH idaM jambu jambUvRkSaphalam / anayoH klIbatve hrsvtaa| uDuH uDu nksstrm| uSA uSaH sandhyA / prabhAte punapuMsakam / saraH sarasI taDAgaH / sadaH sadAH sbhaa| rodaH rodasI dyAvApRthivyau / arciH 2 agnizikhA razmizca / dAma 2 bandhanam / guNavAci ayaTtayaDantaM nAma strInapuMsakam / yI vayam / trayI trayam / catuSTayI catuSTayam / guNini tvAzrayaliGgataiva / dvaye padArthAH dvayI gtiH| dravyaM vastu / trayANi jaganti / catusraye kssaayaaH| catuSTayo zabdAnAM pravRttiH ityAdi // 6 // // iti zrIklIbaliGgAH // // atha svatastriliGgAdhikAraH // khatastriliGgaH sarako'nutarSe zalala: zale // karakobdopale kozaH zimbAkhaDgapidhAnayoH // 1 // __ (ava0 ) svato natu vizeSyavazAt / anutarSe madyapAne vAcye srkshbdtrilinggH| sarakaH sarakA sarakam / svatastriliGga ityadhikAraH / zale zvAvidromaNi vAcye zalalazabdastriliGgaH / zalalaH zalalA zalalam / abdopale meghapASANe vAcye krkshbdstrilinggH| zimbAyAM bIjakoze khaDgapidhAne pratyAkAre ca kozazakhiliGgaH // 1 // Page #1065 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1052 haimapaJcapAThI. bahulaM vRttanakSatrapurAyAbharaNAbhidhAH // 2 // ( ava0 ) prANeSu asuSu vAcyeSu jIvaH svatastriliGgaH / jIvaH jIvA jIvaM prANAH / kedAre vAcye valajastriliGgaH / pavane dhAnyapavanasthAne khalazabdastriliGgaH / vRttaM mAtrAdicchandaH / vRttAdInAmabhidhA nAmAni bahulaM lakSyAnurodhena triliGgAni / vRttAbhidhA-zlokaH puTaH paNava ityAdi puMsi / pramANI samAnI kalikA gAthA AryA ityAdi striyAm / paktraM vitAnamityAdi klIbe / daNDakaH punapuMsakaH / vasaMtatilakaM stroklIve uktam / nakSatrAbhidhA tiSyaH punarvasuHityAdi puMsi / azvinI ilvalAH citrA ityAdi striyAm / bhaM nakSatraM ityAdi npuNskm| mRgaziraH punpuNskH| kasyacitpurasyAbhidhA draGgaH drAGgaH nigamaH ityAdi puNsi| pUH amarAvatI alaketyAdi striyAm / adhiSThAnaM pattanaM durgam ityAdi klIbam / Adizabdo grAmadezopalakSaNam / tena varaNA grAmaH godau grAmaH ityAdi puMsi / zAlUkino grAmaH / kAJcI mADhizca deza ityAdi striyAm / kroDaM grAmaH kurukSetraM ca dezaH ityAdi klIbe / AbharaNAbhidhA-tulAkoTiH tADaGkaH ityAdi puMsi / vAlapAzyApAritathyAzabdau kezAbharaNe, mekhalA saptakI ityAdi striyAm / keyUrAGgade mukuTam aGgulIyakam ityAdi klIbe / AvApyAdayaH puNnpuNskaaH| hAraH puNnpuNskH| razanaM stroklIbam // 2 // bhallAtaka Amalako harItakabibhItakau // tArakADhakapiTakasphuliGgA viDaGgataTau // 3 // ( ava0 ) bhallAtakI AmalakI harItako bibhItakyAdayo vRkSabhedAH / tA. rakA bham / ADhakI mAnavizeSaH / piTakA bhAjanavizeSaH phoTazca / sphuliGgA agnikaNAH / viDaGgA auSadhivizeSaH / abhijJe tvaashrylinggH| taTI rodhaH // 3 // paTaH puTo vaTo vATaH kapATazakaTau kaTaH / / peTo maThaH kuNDanIDaviSANAstUNakaGkatau // 4 // ( ava0) paTI vastravizeSaH / puTI patrabhAjanam / bhUrjAdyavayaye tu TAntatvAt puMstvameva / vaTo nyagrodhataruH rajjuzca / vATI vRttiH / yavavikAre varaNDe'Gge ca bAhulakAtpuMnapuMsakaH / vartmani puMstvameva / ikaTIvAstunostu striyaam| kapATI arriH| japAditvAdvatve kvaattii| zakaTI anaH / kaTo viirnnaadikrtH| peTI saMghAtaH paricchadazca / svArthe ke peTikA / maThI AzrayavizeSaH / kuNDI bhAjanamedaH / nIDA kulAyaH / viSANI viSANA vA gavAdizRGgam dantidantazca / tUNo tUNA vA iSudhiH / kaMkatI kezamArjanam // 4 // mustakutheGgudajRmbhadADimAH piTharapatisarapAtrakandarAH // nakharo vallUro daraH pura chatrakuvalamRNAlamaNDalAH // 5 // Page #1066 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1053 liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. - (ava0) mustA kandavizeSaH / kuthA varNakambalaH / iGgudI vRkSavizeSaH / jRmbhA jRmbhaNam / dADimA uJciliGgataruH tatphalaM tatkaNazca / piTharI sthaalii| mustaM manthAnadaNDayostu klIbam / pratisarA maGgalyasUtraM senAyAH pazcAdbhAgazca / pAtro bhAjanam / yogye yajJabhANDe nATyAnukartari ca klobH| kandarI kandarA ca darI / aMkuze tu puMsi / nakharI nakharA vA nakhaH / vallUrA saukaraM zuSkaM vA mAMsam / USare nakSatre vAhane ca klobam / darI zvabhram / purI nagarI / chatrI Atapatram / kuvalI vRkSavizeSaH tatphalaM ca / mRNAlI bisam / maNDalo dezaH samUhazca bimbaM caturasratA ca // 5 // nAlapraNAlapaTalAgalazRMkhalakandalAH / / pUlAvahelo kalazakaTAhau paSTireNviSu // 6 // ( ava0 ) nAlI nAlA vA padmAdivRntam / jalanirgame tu bAhulakAt puMsilatvAbhAve naaddH| praNAlI jalapaddhatiH / paTalI gRhoparibhAgaH akSirogazca / 'argalA triSu kallole daNDe cAntaH kpaattyoH| zRMkhalaH zRMkhalA zRMkhalamayomayI rjjuH| kandalI uparAgaH samUhaH navAGkuraH drumabhedazca / pUlI pUlA vA bddhtRnnsNcyH| avahelA'vajJA / kalazo jalAdyAdhAravizeSaH / dantyopAntyo'yamapi / kaTAhI bhANDavizeSaH / SaSTiH saMkhyA vizeSaH / reNudhUliH / iSurbANaH // 6 // // iti svatastriliGgAH // // atha paraliGgAdhikAraH // pariliGgo dvandvoM'zI De'rtho vAcyavadapatyamiti niytaaH|| asyAropAbhAve guNavRtterAzrayAdvacanaliGge // 1 // ( ava0) dvandvaH samAso dvandvasyaiva yatparamuttarapadaM tatsamAnaliGgo bhavati / sa ca samAhArAdanyo bhinnaliGgavartipado vacanaM prayojayati / samAhArastu napuMsaka uktH| samAnaliGgavartipado'pi siddhaliGga eva / imau myuuriikukkuttau| ime kukkuTamayUryo / ityaadi| aMzitatpuruSasamAlaH paraliGgo bhvti| ardha pippalyA ardhpipplo| ayaM 'sameM'ze'rdha navA' iti samAsaH / a? jaratyA ardhajaratIyam / 'jaratyAdibhiH' iti smaasH| dvitIyaM bhikSAyAH dvitIyabhikSA 'dvitri' iti smaasH| pUrvAhapUrvarAtrAdInAm ' ahna' iti 'rAtra' iti ca puMstvam / aeN'rthazcaturthyartho'rthazabdo yatra prastAvAt tatpuruSasamAse sa vAcyasya yalliGgaM tatsamAnaliGgo bhavati / brAhmaNAyAyaM brAhmaNArthaH sUpaH / evaM brAhmaNArthA peyA / brAhmaNArtha payaH / ke iti kim / dhAnyenArthaH dhAnyArthaH / puMstvApavAdo yogH| apatyamiti apatyAdayaH zabdA niyatA niyate ajahadvartinI vyaste samaste vA liGgavacane yeSAM te tathA / apatyaM duhitA putrazca / iti zabdasyArthatvAdeva tokaM rakSaH sArathiH sAdI Page #1067 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1054 haimapaJcapAThI. niSAdI atithiH strI pumAn kulaM vA / syAdvAdaH pramANam , anekAntAtmakaM vastu saMvidAM gocaraH, daNDa upasarjanaM, vidyA guNaH, gauH prakANDaM, kumArI tallajaH, azvo matallikA / svArthikakapratyayAntAstu kvacidvAcyaliGgA api bhavanti / vIrau rakSaHprakANDakau / kumArI tallajakA ityAdi / bAhulakAt kvacidAzrayaliGgA api / pramANI braahmgii| guNo vizeSaNaM tasmAt pravRttinimittAdvizeSye vRttiryasya sa guNavRttiH zabdaH tasyAzrayAdvizeSyavazAlliGgavacane syAtAm / paratvAt sakalazAstrApavAdaH / akhyAropeti-Aropo'rthAntare nivezanam / astriyAmAropI'khyAropastasyAbhAve sati / guNavRttizca guNadravyakriyopAdhibhedAtridhA / guNopAdhiH-zuklaH paTaH zuklA zATI zuklaM vastram / mUryo nA, mUrkhA strI, mUrkha kulam ityAdi / dravyopAdhiH-daNDI nA, daNDinI strI, daNDi kulam ityAdi / kriyopAdhiH-pAcako nA pAcikA strI pAcakaM kulam / sarvAdiH kevalastantazca gunnvRttiH| evaM saMkhyApi / sarvaH sUpaH, sarvA yavAgUH, sarvamannam / evaM sa sA tat / anyaH anyA, anyat / dvAbhyAmanyaH yanyaH / ghyanyA / yanyat / ekaH paTaH ekA paTo ekaM vastram / evaM dvau dve dve / trayaH tisraH trINi / bahuvrIhiradigvRttirguNavRttiH / citrA gAvo'sya citragurnA citraguH strI citragu kulam ityAdi / digvAcI tu dignAmatvAt strIliGgaH / dakSiNasyAH pUrvasyAzca yadantarAlaM dik sA dakSiNapUrvA dik / evaM dakSiNapazcimA / pUrvapadapradhAnastatpuruSastaddhitArthadviguzca gunnvRttiH| atikrAntaH khaTvAmatikhaTvaH atikhaTvA atikhaTvam / evamavakruSTaH kokilayA avakokilaH 3 / pariglAno'dhyayanAya paryadhyayanaH 3 / alaM jIvikAyai alaMjIvikaH 3 / niSkrAntaH kauzAmbyA niSkauzAmbiH 3 / prApto jIvikAM prAptajIvikaH 3 ityaadyH| zatAtpare para shtaaH| evaM paraHsahasrAH 3 / parolakSAH 3 / uttarapadapradhAnasya tu yathAsvaM liGgam / taddhitArthadviguH-paJcasu kapAleSu saMskRtaH paJcakapAlaH paJcakapAlA paJcakapAlam / raktAdyarthe'NAdyantAzca guNavRttayaH / haridrayA raktaH hAridraH hAridro hAridram / evaM sarvataddhiteSu yathAyogamapavAdavarjamudAhAryam / AropAbhAve iti kim / caJceva cacA puruSaH / atra samatayA AropaH / evamanyeSvapyAropevUdAhAryam / astrIti kim / dhavanAno yogAttadbhAryAyAmadhyArope AzrayaliGgataiva / praSThasya bhAryA sa eveyamityabhedopacAreNa praSThI / evaM bhavAnyAdayo'pi // 1 // prakRteliGgavacane bAdhante svArthikAH kacit // prakRtiherItakyAdirna liGgamativartate // 2 // ( ava0 ) svArtha prakRtyarthe bhavanti iti svaarthikaaH| te ca kvacillakSyAnusAreNa prakRterliGgaM vacanaM ca bAdhante / vAdhite ca liGge bahulaM liGgavyavasthA / saMdiSTA vAk vAcikam / vinaya eva vainayikam / upAya eva aupayikam / yogye tvAzrayaliGgatA / vRttireva vArtikam / hrasvA zuNDA zamI vA zuNDAraH zamIraH / kvacidanuvartate / rAjJo dhUH rAjadhurA / mRdeva mRttikA mRtsA / mRtsnA / Page #1068 -------------------------------------------------------------------------- ________________ liGgAnuzAsanam ] haimapaJcapAThI. 1055 kvacidvikalpaH / ISadaparisamAptau guDo bahuguDo bahuguDA vA drAkSA prakRtiliGgapratipattivyudAsArtha vacanam / harItakyAdikA prakRtiH pratyayArthe vartamAnApi prakRtyarthaliGgaM nAtikAmati / harItakyA vikAro'vayavo vA harItakI harotakyau haritakyaH phalAni / evaM pippalyAdayo'pi / mallikAyA vikAro'vayavo vA puSpaM mallikA / evaM mAlatI yUthikA mAgadhI navamAlikAdayo'pi // 2 // vacanaM tu khalatikAdivarthAtyeti pUrvapadabhUtA // strIpuMnapuMsakAnAM sahavacane syAt paraM liGgam // 3 // ( ava0 ) khalatikAdikA prakRtirvacanameva nAtikAmati / liGgaM tu atikrAmati / turevArthe / khalatiko nAma parvatasyAdurabhavAni khalatikaM vnaani| bahuviSayA prakRtiH paJcAlAdikA pUrvapadabhUtA sato svagataM vacanamatikAmati / 'akhyAropAbhAve'- ityasyApavAdaH / paJcAlAzca nivAsaH mathurA ca paJcAlamathure / strIpuMnapuMsakAnAmiti / strIpuMnapuMsakaliGgAnAM sahavacane paraM puMliGgaM napuMsakaliGgaM vA bhavati / strIpuMsayoH sahavacane puMliGgaM bhavati / sA ca sa ca tau / sa ca zATI ca tau| strInapuMsakayornapuMsakam / sA ca vastraM ca te / punpuNskyonpuNskm| sa ca tacca te / strIpuMnapuMsakAnAM napuMsakam / sA ca sa ca tacca tAni // 3 // nantA saMkhyA DatiryuSmadasmacca syuraliGgakAH // padaM vAkyamavyayaM cetyasaMkhyaM ca tadbahulam // 4 // ( ava0 ) nantA saMkhyA DatyantaM yuSmadasmadI ca aliGgAH shbdaaH| paJca kati yati vA striyaH / atra GIrna bhavati / yuSmabhyam asmabhyam atrAe na bhavati / vibhaktyantaM padaM, savizeSaNamAkhyAtaM vAkyam , svarAdyavyayaM ca aliGgAni asaMkhyAni ca / kANDe / kulaM pacate / kANDIbhUtaM kulam / eSu klIbe iti hrasvo na bhavati / tadbahulam / tatpUrvaktiM liGgalakSaNaM bahulaM draSTavyam / tena 'piGgaH pizaGge piGgI tu zamyAM piGge tu bAlakam / rAmaThe nAlikAyAM tu piGgA gorocanAmayoH' ityevamAdi liGgaM ziSTaprayogAnusAreNa veditavyam / taduktam vAgviSayasya tu mahataH saMkSepata eva liGgavidhiruktaH / / yannoktamatra sadbhistallokata eva vijJeyam // 1 // niHzeSanAmaliGgAnuzAsanAnyabhisamIkSya saMkSepAt // AcAryahemacandraH samabhadanuzAsanAni liGgAnAm // 5 // // iti haimaliGgAnuzAsanam // Page #1069 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // atha zrIsiddhahaimabRhatprakriyAsthasUtrANAm akArAdivarNakramasUcI // // sUtram // sUtrAMkaH 4m pRSTham 10. aiuvarNa-deH // 1 / 2 / 41 // 15 aM aH-au // 1 / 1 / 9 // 14 aM aH4 ka-T // 1 / 1 / 16 // 2 2031 aMza g||8|1 / 182 / / 409 1497 aMzAdRtoH // 7 / 4 / 14 // 306 1968 aH sapatnyAH // 7 / 1 / 119 // 397 149 aH sRjizo'kiti // 4 / 4 / 111 // 510 1102 aH sthAmnaH // 6 / 1 / 22 // 239 50 akakhAdya-vA // 2 / 3 / 80 // 485 193 akadinozca raoH // 4 / 2 / 50 // 524 1963 akadrapA-ye // 7 / 4 / 69 // 249 584 akamerukasya // 2 / 2 / 93 // 1388 akalpAt sUtrAt // 6 / 2 / 120 // 288 737 akAle'vyayIbhAve // 3 / 2 / 146 // 163 808 akena krIDAjIve // 3 / 1 / 81 // 177 899 aklIbe'dhvaryukratoH // 3 / 1 / 139 // 200 940 akSaNo'prANyaGge // 7 / 3 / 85 // 209 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1722 agArAntAdikaH // 6 / 4 / 75 // 348 1057 agilAgilagila-yoH // 3 / 2 / 115 // 231 721 agnicityA // 5 / 1 / 37 // 671 866 agnezceH // 5 / 1 / 164 // 698 755 agrahAnupadeze'ntaradaH // 3 / 1 // 5 // 166 111 aghakya bala-vIM // 4 / 4 / 2 // 118 aghoSe pra-TaH // 1 / 3 / 50 // 22 68 aghoSe ziTaH // 4 / 1 / 45 // 490 355 aGapratista-mbhaH // 2 / 3 / 41 // 571 261 ahihano-rvAt // 4 / 1 / 34 // 541 491 aGgAnirasane NiG // 3 / 4 / 38 // 610 1727 asthAcchantrAderaJ // 6 / 4 / 60 // 345 735 ac // 5 / 1 / 49 // 674 289 acaH // 1 / 4 / 69 // 736 aci // 3 / 4 / 15 // 674 1635 acittAdadezakAlAt // 6 / 3 / 206 // 332 781 acitte TakU // 5 / 1 / 83 // 682 291 acc prA-zca // 2 / 1 / 104 // 57 872 ajAteH paJcamyAH // 5 / 1 / 170 // 698 856 ajAteH zIle // 5 / 1 / 154 // 695 / Page #1070 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .30 ra 88 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2269 ajAtenu-vA // 7 / 3 / 35 // 458 1120 ajAdibhyo dhenoH // 6 // 1 / 34 // 242 402 ajAdeH // 2 / 4 / 16 // 571 ajJAne jJaH SaSThI // 2 / 2 / 80 // 131 405 aJcaH // 2 / 4 / 3 // 288 aJco'nAyAm // 4 / 2 / 46 // 1020 aJjanAdInAM girau // 3 / 2 / 77 // 64 aJvarga-taH // 1 / 3 / 33 // 107 anvargAt-n // 1 / 2 / 40 // 20 441 aTyartisU-rNAH // 3 / 4 / 10 // 599 28 adhAtorA-GA // 4 / 4 / 29 // 480 430 aNajeyeka-tAm // 2 / 4 / 20 // 93 1119 aNi // 7 / 4 / 52 // 242 565 aNikarmaNik-tau // 3 / 3 / 88 // 629 682 aNigi prANika-gaH // 3 / 3 / 107 // 634 121 ataH // 4 / 3 / 82 // 152 ataH kRkami-sya // 2 / 3 / 5 // 27 25 ataH pratyayAlluk // 4 / 2 / 85 // 480 185 ataH zityut // 4 / 2 / 89 // 522 269 ataH syamo'm // 1 / 4 / 57 // 182 ata A:-ye // 1 / 4 / 1 // 1115 ata iJ // 6 / 1 / 31 // 241. 2245 atamabAde-yara // 7 / 3 / 11 // 452 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 771 atiratikrame ca // 3 / 1 / 45 // 169 163 ato'ti roruH // 1 / 3 / 20 // 2058 ato'nekasvarAt // 7 / 2 / 6 // 948 ato ma Ane // 4 / 4 / 114 // 2010 atorithaT // 7 / 1 / 161 // 407 872 ato'hnasya // 2 // 3 // 73 // 1891 atra ca // 7 / 1 / 49 // 380 221 adazcAT // 4 / 4 / 90 // 968 adaso'kasAyanaNoH // 3 / 2 / 33 // 214 376 adaso daH sestu Dau // 2 / 1 / 43 // 79 1956 adistriyAM vAJcaH // 7 / 1 / 107 // 395 '55 adIrghAt-ne // 1 / 3 / 32 // 10 49 adurupasargA-neH // 2 / 3 / 77 // 484 2177 adUre enaH // 7 / 2 / 122 // 633 adRzyAdhike // 3 / 2 / 145 // 145 193 adetaH-k // 1 / 4 / 44 // 35 1591 adevAsurAdibhyo vaire // 6 / 3 / 164 // 324 1723 adezakAlAdhyAyini // 6 / 4 / 76 // 348 852 ado'nannAt // 5 / 1 / 150 // 694 102 adomumo // 1 / 2 / 35 // 1218 adorAyaniH prAyaH // 6 / 1 / 113 // 258 1159 adAnadImA-mnaH // 6 / 1 / 67 // 249 29 adyatanI // 5 / 2 / 4 // 481 1057 502 Page #1071 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 79 159 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 30 adyatanI-mahi // 3 / 3 / 11 // 481 259 adyatanyAM vA-ne // 4 / 4 / 22 // 541 880 adyarthAcAdhAre // 5 / 1 / 12 // 700 953 adyaJjanAtsa-lam // 3 / 2 / 18 // 211 357 avyaJjane // 2 / 1 / 35 // 74 396 adhaN-saH // 1 / 1 / 32 // 2172 adharAparAccAt // 7 / 2 / 118 // 436 1389 adharmakSatriyAH // 6 / 2 / 121 // 288 131 adhazcaturthAttathordhaH // 2 / 1 / 79 // 505 176 adhAtuvi-ma // 1 / 1 / 27 // 404 adhAtUdRditaH // 2 / 4 / 2 // 88 2003 adhikaM tatsaM-DaH // 7 / 1 / 154 // 404 603 adhikena bhUyasaste // 2 / 2 / 111 // 137 659 adhoSTau // 5 / 4 / 32 // 656 550 adheH prasahane // 3 / 3 / 77 // 625 516 adheH zIGsthAsa aadhaarH||2|2|20|| 116 2036 adherArUDhe // 7 / 1 / 187 // 410 1494 adhyAtmAdibhya ikaN // 6 / 3 / 78 // 305 1952 adhvAnaM yenau // 7 / 1 / 103 // 393 744 anaH // 7 / 3 / 88 // 359 anak // 2 / 1 / 36 // 1021 anajirAdi-tau // 3 / 2 / 78 // 224 1171 anaJaH ktvo yap // 3 / 2 / 154 // 888 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 468 anamo mUlAt // 2 / 4 / 58 // 102 1148 anaT // 5 / 3 / 124 // 883 381 anaDuhaH sau // 1 / 4 / 72 // 126 anato'ntodAtmane // 4 / 2 / 114 // 503 280 anato lup // 1 / 4 / 59 // 721 anato lup // 3 / 2 / 6 // 2248 anatyante // 7 / 3 / 14 // 2154 anaghatane rhiH // 7 / 2 / 101 // 432 42 anadyatane zvastanI // 5 / 3 / 5 // 483 26 anadyatane hastanI // 5 / 2 / 7 // 480 545 ananoH sanaH // 3 / 3 / 70 // 624 177 anantaH pa-yaH // 1 / 1 / 38 // 33 1266-2 anapatye // 7 / 4 / 55 // 269 1477 anare vA // 6 / 3 / 61 // 303 5 anavarNA nAmI // 1 / 1 / 6 // 140 anAGmAGo-chaH // 1 / 3 / 28 // 25 457 anAcchAdajA-vA // 2 / 4 / 47 // 99 107 anAto nazcAnta-sya // 4 / 1 / 69 // 498 101 anAdezAde-taH // 4 / 1 / 24 // 496 1793 anAmnyadviH plup // 6 / 4 / 141 // 360 281 anAmasvare nontaH // 1 / 4 / 64 // 55 489 anArSe vRddhe-SyaH // 2 / 4 / 78 // 105 1 1092 anidamyaNapavAde-jyaH // 6 / 1 / 15 // 237 hi 75 Page #1072 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 73 // sUtram // 49 aniyo-ve // 1 / 2 / 16 // 1280 anInAda-taH // 7 / 466 // 226 anukampA-tyoH // 7 / 334 // 1951 anugvalam // 7 / 1 / 102 // 393 338 anunAsike ca-d // 4 / 1 / 108 // 563 1945 anupadaM baddhA // 7 / 1 / 96 // 392 2019 anupadyanveSTA // 7 / 1 / 170 // 407 896 anupasargAH kSIbo-llAH // 4 / 2 / 80 // 704 1391 anubrAhmaNAdin // 6 / 2 / 123 // 288 1174 anuzatikAdInAm // 7 / 4 / 27 // 251 32 anekavarNaH sarvasya // 7 / 4 / 107 // 5 2037 anoH kamitari // 7 / 1 / 188 // 410 554 anoH karmaNyasati // 3 / 3 / 81 // 627 1194 ano'Tye ye // 7 / 51 // 253 870 anorjanerDaH // 5 / 1 / 168 // 698 1052 anAdeze upa // 3 / 2 / 110 // 230 410 ano vA // 2 / 4 / 11 // 209 ano'sya // 2 / 1 / 108 // 1556 antaHpUrvAdikam // 6 / 3 / 137 // 317 1111 antarddhiH // 5 / 3 / 89 // 659 antarbahi-mnaH // 7 / 3 / 132 // 303 anto no luk // 4 / 2 / 94 // 2063 antyadAderA // 3 / 2 / 152 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1195 anyathaivaMkatha-kAt // 5 / 4 / 50 // 501 anyasya // 4 / 1 / 8 // 12 anyo gho-n // 1 / 1 / 14 // 516 anvApareH // 3 / 3 / 34 // 663 an svre||3|2| 129 // * 350 apH|| 1 / 4 / 88 // 941 apacitaH // 4 / 4 / 77 // 9 apazcamA-T // 1 / 1 / 11 // 1959 apaNye jIvane // 7 / 1 / 110 // 395 512 apaskiraH // 3 / 3 / 30 // 617 331-2 apAccatuSpA-rthe // 4 / 4 / 95 // 562 1119 apAJcAyazciH ktau // 4 / 2 / 66 // 878 559 apAye'vadhirapAdAnam // 2 / 2 / 29 // 127 1031 apIlvAdehe // 3 / 2 / 89 // 226 351 apo'd me // 2 / 1 / 4 // 73 1373 aponapAdapA-taH // 6 / 2 / 105 // 285 1317 apo yatra vA // 6 / 2 / 56 // 276 963 apo yayonimaticare // 3 / 2 / 28 // 214 593 apratyAdAvasAdhunA // 2 / 2 / 101 // 135 16 aprayogIt // 1 / 1 / 37 // 865 aprANini // 7 / 3 / 1912 // 192 899 aprANipazcAdeH // 3 / 1 / 136 // 200 1253 abrAhmaNAt // 6 / 1 / 141 // 1059 82 39 3 Page #1073 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / sUtrAMkaH pRSTham 301 281 438 362 1684 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1307 abhakSyAcchAdane vA mayaT // 6 / 2 / 46 // 275 1631 abhiniSkrAmati dvaare||6|3| 202 // 331 983 abhiniSTAnaH // 2 / 3 / 24 // 216 1912 abhivyAptau-min // 5 / 3 / 90 // 876 2038 amerIzca vA // 7 / 1 / 189 // 410 1953 abhyamitramIyazca // 7 / 1 / 104 // 393 316 abhyambhya saH // 2 / 1 / 18 // 63 2098 abhrAdibhyaH // 7 / 2 / 46 // 422 302 abhvAde-sau // 1 / 4 / 90 // 59 1461 amadrasya dizaH // 7 / 4 / 16 // 300 723 amavyayIbhAva-myAH // 3 / 2 / 2 // 160 325 amA tvAmA // 2 / 1 / 24 // 469 amAvyayAtakyan ca // 3 / 4 / 23 // 605 957 amUrdhamastakA-me // 3 / 2 / 22 // 212 403 amo'kamyamiyamaH // 4 / 2 / 26 // 590 1627 amo'dhikRtya granthe // 6 / 3 / 198 // 331 1490 amo'ntAvodhasaH // 6 / 3 / 74 // 305 309 amau maH // 2 / 1 / 16 // 1090 ayajJe straH // 5 / 3 / 68 // 873 650 ayadi zraddhA-navA // 5 / 4 / 23 // 612 ayadi smR-nto // 5 / 2 / 9 // 354 ayamiyaM puM-sau // 2 / 1 / 38 // 74 1946 ayAnayaM neyaH // 7 / 1 / 97 // 392 // sUtram // 283 ayi raH // 4 / 1 / 6 // 1467 araNyAtpathi-re // 6 / 3 / 51 // 1349 arIhaNAderakaN // 6 / 2 / 83 // 2180 arurmanazca-cvau // 7 / 2 / 127 // // 1 / 3 / 57 // 247 ajhai ca // 1 / 4 / 39 // 372 artirIblIhrI-puH // 4 / 2 / 21 // t // 6 / 4 / 37 // 2060 arthArthAntA-t // 7 / 2 / 8 // 1782 ardhapUrvapadaH pUraNaH // 1 / 1 / 42 // 1804 // 7 / 4 / 20 // 1786 t // 6 / 4 / 134 // 1485 ardhAdyaH // 6 / 3 / 69 // 477 aryakSatriyAdvA // 2 / 4 / 66 // 1909 arhatasto nt ca // 7 / 1 / 61 // .1 aham // 1 / 1 / 1 // 734 ahe tRc // 5 / 4 / 37 // 789 ao'ca // 5 / 1 / 91 // 1933 alAbvAzva-si // 7 / 1 / 84 // 976 alupi vA // 2 / 3 / 19 // 2238 alpayUnoH kan vA // 7 / 4 / 33 // 1072 alpe // 3 / 2 / 136 // 237 avaH svapaH // 2 / 3 / 57 // 578 340 416 358 362 359 304 103 386 1060 673 683 390 215 451 234 537 Page #1074 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 343 402 30 37 // sUtram // 1720 avakraye // 6 / 4 / 53 // 2000 avayavAttayaT // 7 / 1 / 151 // 165 avarNabho-dhiH // 1 / 3 / 22 // 187 avarNasyA-sAm // 1 / 4 / 15 // 39 avarNasye ral // 1 / 2 / 6 // 387 avarNAdazno-GayoH // 2 / 1 / 115 // 652 avarNevarNasya // 7 / 4 / 68 // 1222 avarmaNo-tye // 7 / 4 / 59 // 758 avahasAsaMsroH // 5 / 1 / 63 // 356 avAccAzrayo-re // 2 / 3 / 42 // 542 avAt // 3 / 3 / 67 // 1084 avAt // 5 / 3 / 62 // 1975 avAtkuTA-te // 7 / 1 / 126 // 1958 avAt tRstRbhyAm // 5 / 3 / 133 // 212 aviti vA // 4 / 1 / 75 // 327 avitparokSA-reH // 4 / 1 / 23 // 929 avidure'bheH // 4 / 4 / 64 // 616 avivakSite // 5 / 2 / 14 // 140 avizeSaNe-daH // 2 / 2 / 122 // 1212 avRddhAhornavA // 6 / 1 / 110 // 1681 avRddhAhati gaye // 6 / 4 / 34 // 1981 aveH saMghA-Tam // 7 / 1 / 132 // 1329 averdugdhe-sam // 6 / 2 / 64 // 82 149 258 678 571 634 876 390 885 529 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 70 avau dAdhau dA // 3 / 3 / 5 // 491 2201 avyaktAnu-zca // 7 / 2 / 145 // 442 1878 avyajAtthya p // 7 / 1 / 38 // 377 627 avyayam // 3 / 1 / 21 // 775 avyayaM pravR-bhiH // 3 / 1 / 48 // 401 avyayasya // 3 / 2 / 7 // 2265 avyayasya ko'd ca // 7 / 3 / 31 // 457 432 avyApyasya mucegviA // 4 / 1 / 19 // 596 125 azavi te vA // 3 / 4 / 4 // 503 243 azityassan-Ti // 4 / 3 / 77 // 538 2019 aziraso'zIrSazca // 7 / 2 / 7 // 416 423 azizoH ho // 2 / 4 / 8 // // 92 1521 azva bA'mAvAsyAyAH // 6 / 3 / 104 // 310 1845 azcaikAdeH // 7 / 1 / 5 // 371 642 azraddhAmarSe-pi // 5 / 4 / 15 // 652 1363 azvatthAderikaNa // 6 / 2 / 97 // 283 894 azvavaDavapU-rAH // 3 / 1 / 131 // 198 1137 azvAdeH // 6 / 1 / 49 // 246 1955 aSaDakSA-naH // 7 / 1 / 106 // 1061 aSaSThItato-thai // 3 / 2 / 119 // 232 349 aSTa aurja-soH // 1 / 4 / 53 // 467 asaMbhavAjinaika-t // 2 / 4 / 57 // 102 188 asaMyogAdoH // 4 / 2 / 86 // 1061 256 340 399 278 523 Page #1075 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUjhakaH // sUtram // 814 asvasthaguNaiH // 3 / 1 / 87 // 767 ahanpazcamasya-ti // 4 / 1 / 107 // 1353 aharAdibhyo'J // 6 / 2 / 87 // 2141 ahIyaruho-ne // 7 / 2 / 88 // 169 ahnaH // 2 / 1 / 74 // 869 ahnaH // 7 / 3 / 116 // 1934 ahnA ga-naJ // 7 / 1 / 85 // 178 679 282 429 31 A sAMkaH // sUtram // 2303 asakRt saMbhrame // 7 / 4 / 72 // 466 466 asatkADa-t // 2 / 4 / 56 // 101 612 asatvArAda-m // 2 / 2 / 120 // 945 asattve ddseH|| 3 / 2 / 10 // 210 326 asadivA-rvam // 2 / 1 / 25 // 67 174 asamAnalope-De // 4 / 1 / 63 // 519 675 asruupop-kteH|| 5 / 1 / 16 // 662 448 asahanavi-bhyaH // 2 / 4 / 38 // 97 377 amuko vAki // 2 / 1 / 44 // 72 824 asUryopAd dRzaH // 5 / 1 / 126 // 688 190 asoGasivU-TAm // 2 / 3 / 48 // 523 476 as ca laulye // 4 / 3 / 115 // 607 2099 astapomAyA-vin // 7 / 2 / 47 // 422 267 astibruvo vacAvaziti // 4 / 4 / 1 // 543 265 asteH si-ti // 4 / 3 / 73 // 542 97 astrIzUdre-vA // 7 / 4 / 101 // 18 691 asthUlAca nasaH // 7 / 3 / 161 // 155 167 aspssttaav-vaa|| 1 / 3 / 25 // 2227 asmin // 7 / 3 / 2 // . 447 425 asya yAM luk // 2 / 4 / 86 // 92 90 asthAderAH parokSAyAm // 4 / 1 / 68 // 494 419 asthA'yatta-nAm // 2 / 4 / 111 // 91 1608 asvayaMbhuvo'v // 7 / 4 / 70 // 240 1065 256 A amzaso'tA // 1 / 4 / 75 // 463 AH khniskjinH|| 4 / 2 / 60 // 1777 AkAlika te // 6 / 4 / 128 // 564 AkhyAtaryupayoge // 2 / 2 / 73 // 439 AguNAvagyAdeH // 4 / 1 / 48 // 1365 AgrahAyaNyazva-kaN // 6 / 2 / 99 // 275 AGaH // 4 / 4 / 120 // 980 AGaH krIDamuSaH // 5 / 2 / 51 // 794 AGaH zole // 5 / 1 / 96 // 772 AGalpe // 3 / 1 / 46 // 561 AGAvadhau // 2 / 2 / 70 // 527 AGo jyotirudgame // 3 / 3 / 52 // 901 aango'ndhuudhsoH|| 4 / 1 / 93 // 561 AGo yamahanaH ca // 3 / 3 / 86 // 48 604 357 129 598 283 544 724 684 169 128 621 628 Page #1076 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH pRSTham 712 AGo yi // 4 / 4 / 104 // 1065 AGo yuddhe // 5 / 3 / 43 // 1071 AGo ruploH // 5 / 3 / 49 // 292 A ca hau // 4 / 2 / 101 // 549 403 At // 2 / 4 / 18 // 587 Ata aiH kRau // 4 / 3 / 53 // 129 AtAmAteAthA-diH // 4 / 2 / 121 // 503 667 A tumo'tyA-t // 5 / 1 / 1 // 660 774 Ato Do'hvAvAmaH // 5 / 1 / 76 // 681 55 Ato Nava auH // 4 / 2 / 120 // 487 1369 Ato nendra-sya // 7 / 4 / 29 // 284 949 AtmanaH pUraNe // 3 / 2 / 14 // 211 1140 AtreyAd bhAradvAje // 6 / 1 / 52 // 226 96 AtsaMdhyakSarasya // 4 / 2 / 1 // 1594 atharvaNikA-ca // 6 / 3 / 167 // 324 897 AditaH // 4 / 4 / 71 // 1380 AdezchandasaH pragAthe // 6 / 2 / 112 // 286 11 AdyadvitIya-SAH // 1 / 1 / 13 // 2 1113 AdyAt // 6 / 1 / 29 // 2137 AdyAdibhyaH // 7 / 2 / 84 // 428 246-2 Adyo'za ekasvaraH // 4 / 1 / 2 // 539 911 A dvaMdve // 3 / 2 / 39 // 202 233 A dvaraH // 2 / 1 / 41 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 473 AdhArAJcopa-re // 3 / 4 / 24 // 606 845 AdhArAt // 5 / 1 / 137 // 691 1213 AdhArAt // 5 / 4 / 68 // 896 2306 aadhikyaanupuujye // 7 / 4 / 75 // 468 1561 AnAyo jAlam // 5 / 3 / 136 // 885 1233 Anulomye'nvacA // 5 / 4 / 8 // 2184 Apatyasya kyavyoH // 2 / 4 / 91 // 259 Apo GitAM-yAm // 1 / 4 / 17 // 49 1944 Aprapadam // 7 / 1 / 95 // 392 2316 AbAdhe // 7 / 4 / 85 // 471 1642 AbhijanAt // 6 / 3 / 214 // 334 321 Ama Akam // 2 / 1 / 20 // 64 105 AmaH kRgaH // 3 / 3 / 75 // 497 176 AmantAlvAyyetnAvay // 4 / 3 / 85 // 519 495 Amantrye // 2 / 2 / 32 // 108 2100 AmayAdIrghazca // 7 / 2 / 48 // 422 244 Amo nAm vA // 1 / 4 / 31 // 46 1575 AyasthAnAt // 6 / 3 / 153 // 321 2048 AyAt // 7 / 2 / 2 // 1665 AyudhAdibhyo-deH // 5 / 1 / 94 // 337 1665 AyudhAdoyazca // 6 / 4 / 18 // 337 678 Arambhe // 5 / 1 / 10 // 700 569 ArAdathaiH // 2 / 2 / 78 // 1063 7:4 241 Page #1077 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 254 A rAyo vyaJjane // 2 / 1 / 5 // 48 -24 AziSi tu-G // 4 / 2 / 119 // 480 518 AziSi nAthaH // 3 / 3 / 36 // 619 167 AziSi hanaH // 5 / 1 / 80 // 681 231 AziSINaH // 4 / 3 / 107 // 535 765 AziSyakan // 5 / 1 / 70 // 679 765 AziSyAzI paJcamyau // 5 / 4 / 38 // 671 41 AzIH kyAt-sImahi // 3 / 3 / 13 // 232 1538 AzvayujyA akaJ // 6 / 3 / 119 // 314 285 AsannaH // 7 / 4 / 120 // 5 624 AsannAdUrA-thai // 3 / 1 / 20 // 143 949 AsInaH // 4 / 4 / 115 // 317 691 Asu : // 5 / 1 / 20 // 665 1550 Asteyam // 6 / 3 / 131 // 316 1121 AsyaTivrajyajaH kyap // 5 / 3 / 97 // 878 1066 AhAvo nipAnam // 5 / 3 / 44 // 871 641 AhitAgnyAdiSu // 3 / 1 / 153 // 147 2175 Ahi dUre // 7 / 2 / 120 // 446 // sUtram // pRSTham 226 iko vA // 4 / 3 / 16 // 534 ra 7 iGitaH kartari // 3 / 3 / 22 // 476 973 iGito vyaJjanA-tU // 5 / 2 / 44 // 722 1041 iGo'pAdAne-dvA // 5 / 3 / 19 // 867 415 iccApuMso-re // 2 / 4 / 107 // 90 657 icchAthai karmaNaH saptamI // 5 / 4 / 89 // 656 654 icchArthe saptamIpaJcamyau // 5 / 4 / 27 // 655 720 icyasvare dii-c|| 3 / 2 / 72 // 159 719 ic yuddhe // 7 / 3 / 74 // 482 iJa itaH // 2 / 4 / 71 // 104 1220 inyH|| 7 / 4 / 11 // 258 63 iTa Iti // 4 / 3 / 71 // 325 iT sijAziSo ne // 4 / 4 / 36 // 558 53 iDetpusi-luka // 4 / 3 / 94 // 230 iNaH // 2 / 1 / 51 // 835 228 iNikoIH // 4 / 4 / 23 // 1097 iNo'bhreSe // 5 / 3 / 75 // 874 74 itAvato luk // 7 / 2 / 146 // 442 ito'ktya rthAt // 2 / 4 / 32 // 2143 ito'taH kutaH // 7 / 2 / 90 // 430 1165 ito'nitraH // 6 / 1 / 72 // 250 1084 idaMkimItkIH // 3 / 2 / 153 // 236 1997 idaMkimo-sya // 7 / 1 / 148 // 402 8508 489 1648 ikaN // 6 / 4 / 1 // 335 1686-2 ikaNyatharvaNaH // 7 / 4 / 49 // 287 1161 ikiztiv svarUpArthe // 5 / 3 / 138 // 886 Page #1078 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 pRSTham 476 40 299 ra sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 356 idamaH // 2 / 1 / 34 // 360 idamadaso'kyeva // 1 / 4 / 3 // 214 iduto'stre-t // 1 / 4 / 21 // 40 701 inaH kac // 7 / 3 / 170 // 346 inGIsvare luk // 1 / 4 / 79 // 72 2023 indriyam // 7 / 1 / 174 // 408 81 indre // 1 / 2 / 30 // 56 indhyasaMyogA-dvat // 4 / 3 / 21 // 487 -syoH // 1 / 4 / 87 // 825 iraMmadaH // 5 / 1 / 127 // 689 240 irdaridraH // 4 / 2 / 98 // 915 irvRddhimatyaviSNau // 3 / 2 / 43 // 203 2088 ilazca deze // 7 / 2 / 36 // 421 54 ivarNAde-lam // 1 / 2 / 21 // 164 izva sthAdaH // 4 / 3 / 41 // 424 ivRdha-sanaH // 4 / 4 / 47 // 1136 iSo'nicchAyAm // 5 / 3 / 112 // 880 2017 iSTAdeH // 7 / 1 / 168 // 407 249 isAsaH zAsovyaJjane // 4 / 4 / 118 // 539 2182 isusorbahulam // 7 / 2 / 128 // 438 / sUtrAMkaH // sUtram // 8 Igita: // 3 / 3 / 95 // 211 IGau vA // 2 / 1 / 109 // 376 I ca gaNaH // 4 / 1 / 67 // 1455 Ito'kaJ // 6 / 3 / 41 // 101 IdUdeM-nam // 1 / 2 / 34 // 1763 InaJ ca // 6 / 4 / 114 // 1548 Inayau cAzabde // 6 / 3 / 129 // 1882 Ine'dhvAtmanoH // 7 / 4 / 48 // 1279 Ino'hnaH kratau // 6 / 2 / 21 // 1868 IyaH // 7 / 1 / 28 // 1190 IyaH svasuzca // 6 / 1 / 89 // 1063 IyAkarake // 3 / 2 / 121 // 711 IyasoH // 7 / 3 / 177 // 450 Iya'Jjane'yapi // 4 / 3 / 97 // 274 IzIDa--moH // 4 / 4 ! 87 // 2179 IzvAvavarNa-sya // 4 / 3 / 111 // 791 ISadguNavacanaiH // 3 / 1 / 64 // 355 315 378 271 375 1065 253 232 157 600 544 437 174 100 izvA // 1 / 2 / 33 // 365 uH padAntenUt // 2 / 1 / 198 // / 1505 ukSNo luk // 7 // 4 / 56 // 76 323 914 I: SomavaruNeneH // 3 / 2 / 42 // 03 Page #1079 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 897 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1021 uNAdayaH // 5 / 2 / 93 // 731 232 uta aurviti vynyjne'dveH||4 / 3 / 59 // 536 911 uti zavoM -me // 4 / 3 / 26 // 708 363 uto'naDuccaturo vaH // 1 / 4 / 81 // 75 484 uto'prANina-Uka // 2 / 4 / 73 // 1357 utkarAderIyaH // 6 / 2 / 91 // 282 526 utkRSTe'nUpena // 2 / 2 / 39 // 119 1417 uttarAdAhaJ // 6 / 3 / 5 // 293 1770 utthApanAderIyaH // 6 / 4 / 121 // 356 549 utpAtena jJApye // 2 / 2 / 59 // 124 1099 utsAderaJ // 6 / 1 / 19 // 238 508 utsva rAdhu-tre // 3 / 3 / 26 // 617 958 udaH paci-reH // 5 / 2 / 29 // 720 1075 udaH zreH // 5 / 3 / 53 // 872 117 udaH sthAstambhaH saH // 1 / 3 / 44 // 22 1046 udakasyoTaH pessNdhivaas-ne||3|2|104||229 1437 udaggrAmAdya-mnaH // 6 / 3 / 25 // 296 1160 udaGko'toye // 5 / 3 / 135 // 885 295 udaca udIca // 2 / 1 / 103 // 58. 2052 udanvAnabdhau ca // 2 / 1 / 97 // 414 2030 udare vikaNAdyUne // 7 / 1 / 181 // 409 513 udazcaraH sApyAt // 3 / 3 / 31 // 618 102 uditaH svarAnnontaH // 4 / 4 98 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1260 uditagurorbhA-bde // 6 / 2 / 5 // 267 2041 udutsorunmanasi // 7 / 1 / 192 // 411 537 udo'nUi~he // 3 / 3 / 62 // 23 1040 udyamoparamau // 4 / 3 / 57 // 867 1620 upajJAte // 6 / 3 / 191 // 329 1980 upatyakAdhityake // 7 / 1 / 131 // 398 1220 upapIDarudha-myA // 5 / 4 / 75 // 829 upamAnaM sAmAnyaiH // 3 / 1 / 101 // 183 486 upmaanshitH-roH|| 2 / 4 / 75 // 105 830 upameyaM vyAghrA-ktau // 3 / 1 / 102 // 183 52 upasargasyAni-ti // 1 / 2 / 19 // 10 178 upasargasyAyau // 2 / 3 / 100 // 519 692 upasargAta // 7 / 3 / 162 // 594 upasargAt khalghozca // 4 / 4 / 107 // 637 284 upasargAt sug-tve // 2 / 3 / 39 // 546 935 upasargAdadhvanaH // 7 / 3 / 79 // 208 506 upasargAdasyoho vA // 3 / 3 / 25 // 616 1139 upasargAdAtaH // 5 / 3 / 110 // 880 751 upasargAdAto-zyaH // 5 / 1 / 56 // 677 507 upasargAdUho hrsvH|| 4 / 3 / 106 // 617 1109 upasargAddaH kiH // 5 / 3 / 87 // 876 513 upasargAdivaH // 2 / 2 / 17 // 115 997-2 upasargAdevR-zaH // 5 / 2 / 69 // 726 1066 Page #1080 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 918 uSAsoSasaH // 3 / 2 / 46 // 204 629 ussttrmukhaadyH||3|1 / 23 // 1297 uSTrAdakaJ // 6 / 2 / 36 // 273 2034 uSNAt // 7 / 1 / 185 // 1446 uSNAdibhyaH kAlAt // 6 / 3 / 33 // 297 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 762 upAje'nvAje / // 3 / 1 / 12 // 167 1558 upAjjAnunIvi-Na // 6 / 3 / 139 // 317 533 upAt // 3 / 3 / 58 // 622 1276 upAt kiro lavane // 5 / 4 / 72 // 897 713 upAt stutau // 4 / 4 / 105 // 669 556 upAtsthaH / // 3 / 3 / 83 // 628 192 upAdbhUSAsamavAya-re // 4 / 4 / 92 // 524 172 upaantysyaasmaa-||4|2| 35 // 518 119 upAntye // 4 / 3 / 34 // 502 517 upAnvadhyAvasaH // 2 / 2 / 21 // 116 2223 upAyAbhasvazca // 7 / 2 / 170 // 447 597 upenAdhikini // 2 / 2 / 105 // 1537 upte // 6 / 3 / 118 // 314 2152 ubhayAd dyus ca // 7 / 2 / 99 // 432 1298 umorNAdvA // 6 / 2 / 37 // 273 867 uraso'gre // 7 / 3 / 114 // 192 1625 uraso yANau // 6 / 3 / 196 // 1870 uvarNayugAderyaH // 7 / 1 / 30 // 376 273 uvarNAt // 4 / 4 / 58 // 544 690 uvarNAdAvazyake // 5 / 1 / 19 // 665 1453 uvarNAdikaN // 6 / 3 / 39 // 299 158 uznoH // 4 / 3 / 2 // 1067 92 1017 UGaH // 3 / 2 / 67 // 223 106 OM coJ // 1 / 2 / 39 // 20 46 UTA // 1 / 2 / 13 // 461 UDhAyAm // 2 / 4 / 51 // 100 1182 Udito vA // 4 / 4 / 42 // 890 409 UduSo Nau // 4 / 2 / 40 // 422 UnaH // 2 / 4 / 7 // 794 UnArthapUrvAdyaiH // 3 / 1 / 67 // 174 2103 UrjA vinvantaH // 7 / 2 / 51 // 423 2069 UrNAhaMzubhamo yus // 7 / 2 / 17 // 417 1215 UrdhvAt pUHzuSaH // 5 / 4 / 70 // 896 834 UrdhvAdibhyaH kartuH // 5 / 1 / 136 // 691 2168 UrdhvAdiriSTA-sya // 7 / 2 / 114 // 435 23 UryAdyanu-tiH // 3 / 1 / 2 // 300 35 Rlati-vA // 1 / 2 / 2 // 6 Page #1081 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // 1774 RtvAdibhyo'N // 6 / 4 / 925 // 300 Rtvidiz-gaH // 2 / 1 / 69 // pRSTham 357 59 59 222 672 1013 Rdudittaratama-zca // 3 / 2 / 63 // 725 RdupAntyAda-caH // 5 / 1 / 41 // 224 Rduzanaspu-rDAH // 1 / 4 / 84 // sUtrAMkaH // sUtram // 296 4 / 4 / 20 // 932 RkpUHpathyapo't // 7 / 3 / 76 // 207 920 RksAmagya-vam // 7 / 3 / 97 // 204 1565 RgRdvisvarayAgebhyaH // 6 / 3 / 144 // 319 1039 RcaH zasi // 3 / 2 / 97 // 228 409 Rci // 2 / 4 / 17 // 567 RNAddhetoH // 2 / 2 / 76 // 130 47 RNe pra-r // 1 / 2 / 7 // 1574 Rta ikaNa // 6 / 3 / 152 // 321 82 RtaH // 4 / 4 / 79 // 252 RtaH svare vA // 4 / 3 / 43 // 672 RtAM vidyaayo-dhe-|| 3 / 2 / 37 // 215 401 Rte tR-se // 1 / 2 / 8 // 606 Rta dvitIyA ca // 2 / 2 / 114 // 123 RtemayaH // 3 / 4 / 3 // 503 251 Rto dur // 1 / 4 / 37 // 80 Rto't // 4 / 138 // 493 264 RtoraH-ni // 2 / 1 / 2 // 1573 Rto ra-te // 1 / 2 / 26 // 320 2185 Rto riiH||4|3| 109 439 37 Rto vA tau ca // 1 / 2 / 4 // 7 1176 RttRSamRSakaza-seT // 4 / 3 / 24 // 889 42 RtyAru-sya // 1 / 2 / 9 // 1068 726 RddhanadIvaMzyasya // 3 / 2 / 5 // 160 425 Rdha It // 4 / 1 / 17 // 1698 RnnarAderaN // 6 / 4 / 51 // 343. 702 RnnityaditaH // 7 / 3 / 171. // 156 1062-3 RphiDAdInAM Dazca laH // 2 / 3 / 104 // 871 455 RmatAM rIH // 4 / 1 / 55 // 601 201 kara lalaM-Su // 2 / 3 / 99 // 527 89 RvrnndRsho'ngi|| 4 / 3 / 7 // 494 677 varNavyaJja-dhyaN // 5 / 1 / 17 // 662 326 RvarNazyUrtugaH kitaH // 4 / 4 / 57 // 559 162 RvarNAt // 4 / 3 / 36 // 1273 RvavarNa-luk // 7 / 4 / 71 // 270 2271 RvarNAvarNA-ca // 7 / 3 / 37 // 459 91 RvRvyed iT // 4 / 4 / 80 // 494 1360 RzyAdeH kaH // 6 / 2 / 94 // 283 / 1888 Rssbhopaa-jyH|| 7 / 1 / 46 // 379 Page #1082 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // 1014 RSinAmnoH karaNe // 5 / 2 / 86 // 729 1150 RSivRSNyandhakakurubhyaH // 6 / 1 / 61 // 247 1566 RSeradhyAye // 6 / 3 / 145 // 319 1022 RSau vizvasya mitre // 3 / 2 / 79 // 224 439 RsmipUGaJjazau-cchaH // 4 / 4 / 48 // 596 891 RhIghrAdhA-rvA // 4 / 2 / 76 // 703 -94 RtAM kGitIr // 4 / 4 / 116 // 495 , 109 RdicchvistambhU-vA // 3 / 4 / 65 // 498 * 882 RlvAdere-praH // 4 / 2 / 68 // 709 38 RstayoH // 1 / 2 / 5 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 4 ekadvitri-tataH // 1 / 1 / 5 // 3 ekadvibahuSu // 3 / 3 / 18 // 475 596 ekadhAtau karma-ye // 3 / 4 / 86 // 638 1967 ekazAlAyA ikaH // 7 / 1 / 120 // 397 1309 ekasvarAt // 6 / 2 / 48 // 275 59 ekasvarAdanu-taH // 4 / 4 / 56 // 488 1767 ekAgArAccaure // 6 / 4 / 118 // 355 2164 ekAt-sya // 7 / 2 / 111 // 434 1033 ekAdaza SoDaza-DUDhA // 3 / 2 / 91 // 226 2261 ekAdAki-ye // 7 / 3 / 27 // 456 2110 ekAdeH karmadhArayAt // 7 / 2 / 58 // 424 628 ekArtha cAnekaM ca // 3 / 1 / 22 // 144 1655-2 ekopasargasya ca ghe // 4 / 2 / 34 // 884 816 ejeH // 5 / 1 / 118 // 687 1299 eNyA eyaJ // 6 / 2 / 38 // 273 175 etadazca-se // 1 / 3 / 46 // 12 etAH zitaH // 3 / 3 / 10 // 985 etykH|| 2 / 3 / 26 // 217 227 etyastervRddhiH // 4 / 4 / 30 // 477 260 edApaH // 1 / 4 / 42 // 68 padaito'yAy // 1 / 2 / 23 // 78 edotaH luk // 1 / 2 / 27 // 1450 edoddeza eveyAdau // 6 / 1 / 9 // 298 2069 7 36 lata-cA // 1 / 2 / 3 // 44 latyAl vA // 1 / 2 / 11 // 137 ladidyutAdi-smai // 3 / 4 / 64 // 506 6 ladantAH -nAH // 1 / 1 / 7 // 7 e ai o au-ram // 1 / 1 / 8 // 344 eH|| 1 / 4 / 77 // 72 Page #1083 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham pRSTham 578 548 sUtrAMkaH // sUtram // 218 : // 1 / 4 / 36 // 188 edvahusbhosi // 1 / 4 / 4 / 22 // 1168 payasya // 7 / 4 / 22 // 1217 eye'gnAyI // 3 / 2 / 52 // 1226 eye jihmAzinaH // 7 / 4 / 47 // 290 eSAmILaJjane'daH // 4 / 2 / 97 // 634 eSyatyavadhau-ge // 5 / 4 / 6 // 585 eSyadRNenaH // 2 / 2 / 94 // 34 250 257 259 548 649 / sUtrAMkaH // sUtram // 51 omAGi // 1 / 2 / 18 // 373 ojantisthA-rNe // 4 / 1 / 60 // 295 oSThyAdura // 4 / 4 / 117 // au 257 autA // 1 / 4 / 20 // 3 audantAH svarAH // 1 / 1 / 4 // 270 aurIH // 1 / 4 / 56 // 143 1070 432 295 303 339. 619 aikAyeM // 3 / 2 / 8 // 45 aidaut-raiH // 1 / 2 / 12 // 2153 aiSamAparu-rSe // 7 / 2 / 100 // 1431 aiSamohyaHzvaso vA // 6 / 3 / 19 // o 1674 ojaHsaho-te // 6 / 4 / 27 // 947 ojoJjaHsa-STaH // 3 / 2 / 12 // 480 ojo'psarasaH // 3 / 4 / 28 // 255 ota auH // 1 / 4 / 74 // 302 otaH zye // 4 / 2 / 103 // 14 odantaH // 1 / 2 / 37 // 69 odauto'vAv // 1 / 2 / 24 // 92 omaH prArambhe // 7 / 4 / 96 // 2070 kaMzaMbhyAM-bham // 7 / 2 / 18 // 2787 kaMsArdhAt // 6 / 4 / 135 // 359 1302 kaMsIyAyaH // 6 / 2 / 41 // 274 698 kakudasyA-m // 7 / 3 / 167 // 1475 kakhopAntya-doH // 6 / 3 / 59 // 401 kagevanUjanai-raJjaH // 4 / 2 / 25 // 590 .. 75 kaGazcaJ // 4 / 1 / 46 // 492 1466 kacchAgnivaktra-dAt // 6 / 3 / 50 // 301 1471 kacchAdernRnRsthe // 6 / 3 / 55 // 302 2091 kacchvA DuraH // 7 / 2 / 39 // 421 1973 kaTaH // 7 / 1 / 124 // 397 1474 // 6 / 3 / 58 // 303 1611 kaThAdibhyo vede lup // 6 / 3 / 183 // 327 850 kaDArAdayaH karmadhAraye // 3 / 1 / 158 // 189 608 48 20 Page #1084 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 233 132 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 756 kaNemanastRptau // 3 / 1 / 6 // 167 502 kaNDvAdestRtIyaH // 4 / 1 / 9 // 839 katarakatamau-ne // 3 / 1 / 109 // 185 1069 katriH // 3 / 2 / 133 // 1422 kaThyAdezcaiyakaJ // 6 / 3 / 10 // 293 2156 kathamittham // 7 / 2 / 103 // 640 kathami saptamI ca vA // 5 / 4 / 13 // 651 1861 kathAderikaN // 7 / 1 / 21 // 374 623 kadAkornavA // 5 / 3 / 8 // 646 1432 kanthAyA ikaN // 6 / 3 / 20 // 295 1151 kanyAtriveNyAH ca // 6 / 1 / 62 // 248 1913 kapijJAtereyaNa // 7 / 1 / 65 // 386 1132 kapibodhA-se // 6 / 1 / 44 // 245 989 kapeotre // 2 / 3 / 29 // 217 452 kabaramaNi-deH // 2 / 4 / 42 // 99 170 kameNiG // 3 / 4 / 2 // 1874 kambalAnnAni // 7 / 1 / 34 // 377 604 karaNakriyayA kvacit // 3 / 4 / 94 // 642 515 karaNaM ca // 2 / 2 / 19 // 860 karaNAdyajo bhUte // 5 / 1 / 158 // 696 1154 karaNAdhAre // 5 / 3 / 129 // 1209 karaNebhyaH // 5 / 4 / 64 // 1971 karkalohi ca // 7 / 1 / 122 // 397 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1560 karNalalATAtkal // 6 / 3 / 141 // 318 1356 karNAderAyaniJ // 6 / 2 / 90 // 282 1937 karNAdermUle jAhaH // 7 / 1 / 88 // 391 577 kartari // 2 / 2 / 86 // 669 kartari // 5 / 1 / 3 // . 13 kartaryanabhyaH zav // 3 / 4 / 71 // 478 477 kartuH kvipa-Git // 3 / 4 / 25 // 815 kartuH kham // 5 / 1 / 117 // 687 1214 karturjIvapuruSA-haH // 5 / 4 / 69 // 896 855 kartuNin // 5 / 1 / 153 // 498 kartuApyaM karma // 2 / 2 / 3 // 108 521 kartRsthAmUrtApyAt // 3 / 3 / 40 // 620 810 karmajA tRcA ca // 3 / 1 / 83 // 177 2220 karmaNaH saMdiSTe // 7 / 2 / 167 // 446 499 karmaNi // 2 / 2 / 40 // 109 574 karmaNi kRtaH // 2 / 2 / 83 // 131 770 karmaNo'N // 5 / 1 / 72 // 680 1031 karmaNo'N // 5 / 3 / 14 // 867 karmaNyagnyathai // 5 / 1 / 165 // 698 1750 karmaveSAdyaH // 6 / 4 / 103 // 539 karmAbhipreyaH saMpradAnam // 2 // 2 // 25 // 122 1609 kalApikuthu-NaH // 7 / 4 / 62 // 327 . 1533 kalApyazvattha-kaH // 6 / 3 / 114 // 313 .1071 352 884 Page #1085 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 53 sUtrAMkaH // sUtram / pRSTham 1097 kalyagnereyaN // 6 / 1 / 17 // 238 1172 kalyANyAderinacAntasya // 6 / 1 / 77 // 25. 1271 kavaciha-kaN // 6 / 2 / 14 // 269 268 kavargakasvaravati // 2 / 3 / 76 // 932 kaSaH kRcchragahane // 4 / 4 / 67 // 712 1026 kaSo'niTaH // 5 / 3 / 3 // 864 484 kaSTakakSakRcchra-Ne // 3 / 4 / 31 // 609 1781 kasamA-rdhaH // 1 / 1 / 41 // 358 1375 kasomAt TyaN // 6 / 2 / 107 // 285 1967 kAkatAlIyAdayaH // 7 / 1 117 // 396 1073 kAkavau voSNe // 3 / 2 / 137 // 234 817 kAkAdyaiH kSepe // 3 / 1 / 90 // 179 1070 kAkSapayoH // 3 / 2 / 134 // 233 2090 kANDANDabhANDAdIraH // 7 / 2 / 38 // 421 434 kANDAtpramA-tre // 2 / 4 / 24 // 94 8 kAdirvyaJjanam // 1 / 1 / 10 // 2 653 kAmoktAvakaJciti // 5 / 4 / 26 // 655 795 kArakaM kRtA // 3 / 1 / 68 // 174 1152 kAraNam // 5 / 3 / 127 // 884 753 kArikA sthityAdau // 3 / 1 / 3 // 166 1785 kArSApaNA-yA // 6 / 4 / 133 // 359 787 kAlaH // 3 / 1 / 60 // 173 660 kAlavelAsamaye-re // 5 / 4 / 33 // 656 , sUpAMkaH // sUtram // pRSTham 635 kAlasyAnahorAtrANAm // 5 / 4 / 7 // 650 2042 kAlahetu-ge // 7 / 1 / 193 // 411 2075 kAlAjaTAghA-pe // 7 / 2 / 23 // 419 2253 kAlAt // 7 / 3 / 19 // 959 kAlAttanataratamakAle // 3 / 2 / 24 // 1751 kAlAtpari-re // 6 / 4 / 104 // 352 1532 kAlAddeya RNe // 6 / 3 / 113 // 313 1379 kAlAdbhavavat // 6 / 2 / 111 // 286 1775 kaalaadyH||6|4| 126 // 357 519 kAlAdhvamA-NAm // 2 / 2 / 23 // 116 1745 kAle kArya-vat // 6 / 4 / 98 // 351 1227 kAlena tRSya-re // 5 / 4 / 82 // 899 535 kAle bhAnnavAdhAre // 2 / 2 / 48 // 121 784 kAlo dvigau ca meyaiH // 4 / 1 / 57 // 172 1348 kAzAderilaH // 6 / 2 / 82 // 281 1616 kAzyapakau-ca // 6 / 3 / 188 // 328 6 / 3 / 35 // 297 2284 kAsUgoNI-raT // 7 / 3 / 50 // 461 2148 kiyattatsarvadA // 7 / 2 / 95 // 431 624 kiMvRtte lipsAyAm // 5 / 3 / 9 // 646 641 kiMvRtte saptamI-ntyau // 5 / 4 / 14 // 651 799 kiMyattadvahoraH // 5 / 1 / 101 // 684 643 kiMkilAstyartha-ntI // 5 / 4 / 16 // 652 866 Page #1086 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham mmm 391 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 840 kiM kSepe // 3 / 110 // 117 kitaH saMzayapratIkArai // 3 / 4 / 6 // 502 2234 kityAye-syAm // 7 / 3 / 8 // 450 353 kimaH ka-ca // 2 / 1 / 40 // 2142 kimayAdi-ttas // 7 / 2 / 89 // 429 1095 kiro dhAnye // 5 / 3 / 73 // 874 335 kiro lavane // 4 / 4 / 93 // 1702 kizarAderikaT // 6 / 4 / 55 // 344 678 kuMbhapadyAdiH // 7 / 3 / 149 // 153 788 kukSyAtmodarA-khiH // 5 / 1 / 90 // 683 1135 kuAde yanyaH // 6 / 1 / 47 // 340 kuTAderDidvadaNit // 4 / 3 / 17 // 565 1673 kuTilikAyA aN // 6 / 4 / 26 // 338 2281 kuTIzuNDAdraH // 7 / 3 / 47 // 461 1423 kuNDyAdibhyo yaluk ca // 6 / 3 / 11 // 294 2283 kutvA DupaH // 7 / 3 / 49 // 461 2267 kutsitAlpAkSAte // 7 / 3 / 33 // 457 1235 kuntyavanteH striyAm // 6 / 1 / 121 // 261 723 kupyabhidyo-ni // 5 / 1 / 39 // 671 861 kumahadbhyAM vA // 7 / 3 / 108 // 191 847 kumAraH zramaNAdinA // 3 / 1 / 115 // 187 780 kumArazIrSANin // 5 / 1 / 82 // 682 2250 kumArIkIDa-soH // 7 / 3 / 16 // 454 sUtrAMkaH // sUtram // 1362 kumudAderikaH // 6 / 2 / 96 // 283 187 kuruchuraH // 2 / 1 / 66 // 522 1469 kuruyugaMdharAdvA // 6 / 3 / 53 // 301 1236 kurorvA // 6 / 1 / 122 // 1202 kurvAdeyaMH // 6 / 1 / 100 // 254 1424 kulakukSi-re // 6 / 3 / 12 // 294 1175 kulaTAyA vA // 6 / 1 / 78 // 251 1651 kulatthakopAntyAdaN // 6 / 4 / 4 // 335 490 kulAkhyAnAm // 2 / 4 / 79 // 1935 kulAjalpe // 7 / 1 / 86 // 1998 kulAdInaH // 6 / 1 / 96 // 254 1623 kulAlAderakaJ // 6 / 3 / 194 // 330 2819 kulijAdvA lup ca // 6 / 4 / 165 // 366 2044 kulmAsAdaN // 7 / 1 / 195 // 411 589 kuzalAyu-yAm // 2 / 2 / 97 // 134 1512 kuzale // 6 / 3 / 95 // 309 1965 kuzAgrAdIyaH // 7 / 1 / 116 // 607 kuSirajeApye-ca // 3 / 4 / 74 // 642 1682 kusIdAdikaT // 6 / 4 / 35 // 340 820 kUlAdudrujodvahaH // 5 / 1 / 122 // 808 kUlAbhakarI-SaH // 5 / 1 / 110 // "686 827 kRgaH khanaT-Ne // 5 / 1 / 129 // "50 kRgaH pratiyatne // 2 // 2 / 12 // 2073 688 Page #1087 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 878 689 167 522 522 . 930 // 169 sUtrAMkaH // sUtram // . 1124 kRgaH za ca vA // 5 / 3 / 100 // . 827 kRgaH supuNya-t // 5 / 1 / 162 // 760 kRgo navA // 3 / 1 / 10 // 186 kRgo yi ca // 4 / 2 / 88 // 1229 kRgo'vyayenA-mau // 5 / 4 / 84 // 1206 kRggraho-vAt // 5 / 4 / 61 // 184 kRratanAderuH // 3 / 4 / 83 // 303 kRtavRtanRta-rvA // 4 / 4 / 50 // 534 kRtAdyaiH // 2 / 2 / 47 // 614 kRtAsmaraNA-kSA // 5 / 2 / 11 // 804 kRti // 3 / 1 / 77 // 1621 kRte // 6 / 3 / 192 // 846 kRtyatulyA-tyA // 3 / 1 / 114 // 1074 kRtye'vazyamo luk // 3 / 2 / 138 // 579 kRtyasya vA // 1 / 2 / 88 // 820 kRtsagati-pi // 7 / 4 / 117 // 823 kRdhanAvazyake // 3 / 1 / 95 // 202 kRpaH zvastanyAm // 3 / 3 / 46 // 2094 kRpAhRdayAdAlaH // 7 / 2 / 42 // 2178 kRbhvastibhyAM-cviH // 7 / 2 / 126 // 626 kRvRSimRji-vA // 5 / 1 / 42 // 1619 kRzAzvaka-dina // 6 / 3 / 190 // 1359 kRzAzvAderIyaNa // 6 / 2 / 93 // / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2079 kRSyAdibhyo valac // 7 / 2 / 27 // 419 367 kRtaH kIrtiH // 4 / 4 / 123 // 576 1182 kekayamitrayu-ca // 7 / 4 / 2 / 252 1270 kedArANNya zca // 6 / 2 / 13 // 269 439 kevalamAmaka-jAt // 2 / 4 / 29 // 95 228 kevls-rauH|| 1 / 4 / 26 // 2095 kezAdvaH // 7 / 2 / 43 // 1276 kezAdvA // 6 / 2 / 18 // 270 1094 keze vA // 3 / 2 / 102 // 229 76. koH kattatpuruSe // 3 / 2 / 130 // 1019 koTakamizraka-Ne // 3 / 2 / 76 // 224 2129 ko'NvAdeH // 7 / 2 / 76 // 427 1472 kopAntyAccAN // 6 / 3 / 56 // 302 1514 ko'zmAdeH // 6 / 4 / 97 // 309 1239 kauNDinyAga-ca // 6 / 1 / 127 // 262 1598 kaupiJjalahAstipadAdaN // 6 / 3 / 171 // 325 481 kauravyamANDUkAsureH // 2 / 4 / 70 // 104 1300 kauzeyam // 6 / 2 / 39 // 274 453 kGiti yi zay // 4 / 3 / 105 // 601 834 taM namAdibhinnaiH // 3 / 1 / 105 // 184 876 taktavatU // 5 / 1 / 174 // 925 ktayoH // 4 / 4 / 40 // 900 ktayoranupasargasya // 4 / 1 / 92 // 705 644 176 330 187 234 132 179 180 1074 437 329 282 Page #1088 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 582 ktayorasadAdhAre // 2 / 2 / 91 // 639 ktAH // 3 / 1 / 151 // 146 438 ktAcca nAmni vA // 2 / 4 / 28 // 2290 ktAttamabAde-nte // 7 / 3 / 56 // 463 455 ktAdalpe // 2 / 4 / 45 // 245 ktAdezo'Si // 2 / 1 / 61 // . 1130 kteTo gurorvyaJjanAt // 5 / 3 / 106 // 879 819 ktena // 3 / 1 / 92 // 801 ktenAsatve // 3 / 1 / 74 // 176 678 kte'niTazcajoH -ti // 4 / 1 / 111 // 662 1177 ktvA // 4 / 3 / 29 // 889 399 ktvAtumam // 1 / 1 / 35 // 1028 ktvAtumam-ve // 5 / 1 / 13 // 447 kaH palitAsitAt // 2 / 4 / 37 // 97 584 kyaH ziti // 3 / 4 / 70 // 478 kyaG // 3 / 4 / 26 // 607 2724 kyaGamAnipit-te // 3 / 2 / 50 // 360 483 kya Ggo navA // 3 / 3 / 43 // 608 470 kyani // 4 / 3 / 112 // 83 kyayaGAzIyeM // 4 / 3 / 10 // 472 kyo vA // 4 / 3 / 81 // 606 144 kramaH // 4 / 4 / 54 // 508 1989 kramaH ktvi vA // 4 / 1 / 106 // 891 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 143 kramo dIrghaH parasmai // 4 / 2 / 109 // 508 522 kramo'nupasargAt // 3 / 3 / 47 // 620 72 krayyaH krayArthe // 4 / 3 / 91 // 13 853 kravyAtkravyA-dau // 5 / 1 / 151 // 694 48 kriyAtipattiH -mahi // 3 / 3 / 16 // 484 602 kriyAmadhye'dhva-ca // 2 / 2 / 110 // 137 628 kriyAyAM kriyArthA-ntI // 5 / 3 / 13 // 647 20 kriyArtho dhAtuH // 3 / 3 / 3 // 4 527 kriyAvizeSaNAt // 2 / 2 / 41 // 119 504 kriyAvyatihA-rthe // 3 / 3 / 23 // 616 586 kriyAzrayasyA-Nam // 2 / 2 / 30 // 134 496 kriyAhetuH kArakam // 2 / 2 / 1 // 108 515 krIDo'kUjane // 3 / 3 / 33 // 618 454 krItAtkaraNAdeH // 2 / 4 / 44 // 99 1134 krutsaMpadAdibhyaH kvip // 5 / 3 / 114 // 881 542 krudruhe-paH // 2 / 2 / 27 // 122 246 kruzastunaH-si // 1 / 4 / 91 // 46 1733 krozayojana heM // 6 / 4 / 86 // 350 1145 kroSTuzalaGkorluk ca // 6 / 1 / 56 // 247 491 kroDyAdInAm // 2 / 4 / 79 // 106 353 kryaadeH|| 3 / 4 / 79 // 570 1979 klinnAlla-sya // 7 / 1 / 130 // 398 931 klIbamanye-vA // 3 / 1 / 128 // 207 50. 606 Page #1089 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 890 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 279 klobe // 2 / 4 / 97 // 1147 klIbe ktaH // 5 / 3 / 123 // 883 391 klIbe vA // 2 / 1 / 93 // 779 klezAdibhyo'pAt // 5 / 1 / 81 // 2946 kakutrAtreha // 7 / 2 / 93 // 873 kvacit // 5 / 1 / 171 // 699 1412 kvacit // 6 / 2 / 145 // 292 22:8 7 / 3 / 44 // 460 2233 kvacit // 7 / 3 / 7 // 472 kvasuSmatau ca // 2 / 1 / 105 // 78 847 kvie // 5 / 1 / 148 // 693 241 kvivRtterasudhiyastau // 2 / 1 / 58 // 45 1428 kvehAmAtratasastyac // 6 / 3 / 16 // 294 849 kvau // 4 / 4 / 120 // / 1195 kSatrAdiyaH // 6 / 1 / 93 // 254 71 kSayyajayyau zaktau // 4 / 3 / 90 // 12 995 kSiparaTaH // 5 / 2 / 66 // 725 631 kSiprAzaMlArtha-myau // 5 / 4 / 3 // 648 88 kSiyAzoHpreSe // 7 / 4 / 92 // 15 1409 kSIrAdeyaNa // 1 / 21 / 142 // 291 474 kSuttRDgardhe'zanA-yam // 4 / 3 / 113 // 606 1267 kSudrakamAlavA-mni // 6 / 2 / 11 // 269 1177 kSudrAbhya eraNa vA // 6 / 1 / 80 // 251 | sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1979 kSudhaklizakuSa-saH // 4 / 3 / 31 // 926 kSudhavasasteSAm // 4 / 4 / 43 // 711 935 kSubdhavirindha-bhau // 4 / 4 / 71 // 712 1881 kSubhnAdInAm // 2 / 3 / 96 // 378 1093 kSuzroH // 5 / 3 / 71 // 874 1185 kSeH kSI // 4 / 3 / 89 // 889 kSeH kSI cAdhyArthe // 4 / 2 / 74 // 703 2021 kSetre'nya-yaH // 7 / 1 / 172 // 407 213 kssepaatigr-yaaH|| 7 / 2 / 86 // 428. 645 kSepe ca yaJcayaH // 5 / 4 / 18 // 653 631 kSepe'pijAtvo-nA // 5 / 4 / 12 // 651 803 kSemapriya-khAN // 5 / 1 / 105 // 685 894 1zuSipaco-vam // 4 / 2 / 78 // 704 kha 1962 khano DaDarekekavakaghaM ca // 5 / 3 137 // 885 689 kharakhurAnA-nas // 7 / 3 / 160 // 155 1286 khalAdibhyo-lin // 6 / 2 / 27 // 272 1802 khArokAka-kac // 6 / 4 / 149 // 362 856 khAryA vA // 7 / 3 / 102 // 227 khiti khItI-r // 1 / 4 // 36 // 42 1053 khityanavyayA-zca // 3 / 2 / 111 // 230 722 kheyamRSoghe // 5 / 1 / 38 // 671 1076 Page #1090 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // 1192 khNam cAbhIkSNye // 5 / 4 / 48 // 146 khyAgi // 1 / 3 / 54 // 611 khyAte dRzye // 5 / 2 / 8 // pRSTham 891 27 643 332 270 87 225 166 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 848 gamAM kvau // 4 / 2 / 58 // 693 145 gamiSadyamazchaH // 4 / 2 / 106 // 508 530 gameH kSAntau // 3 / 3 / 55 // 622 147 gamo'nAtmane // 4 / 4 / 51 // 508 558 gamo vA // 4 / 3 / 37 // 628 1554 gambhora-vAt // 6 / 3 / 135 // 316 565 gamyayapaH karmAdhAre // 2 / 2 / 74 // 129 552 gamyasyApye // 2 / 2 / 62 // 1248 gargabhArgavikA // 6 / 1 / 136 // 265 1930 gargAderyaJ // 6 / 1 / 42 // 244 1473 gattarapadAdIyaH // 6 / 3 / 57 // 302 1988 garbhAdaprANini // 7 / 1 / 139 // 400 907 gavAzvAdiH // 3 / 1 / 144 // 202 884 gavi yukte // 3 / 2 / 74 // 984 gaviyudheH sthirasya // 2 / 3 / 25 // 761 gasthakaH // 5 / 1 / 66 // 678 1479 gahAdibhyaH // 6 / 3 / 63 // 303 65 gahorjaH // 4 / 1 / 40 // 269 gAH parokSAyAm // 4 / 4 / 26 // 543 1204 gAtrapuruSAtsnaH // 5 / 4 / 59 // 894 1227 gAthivida-naH // 7 / 4 / 54 // 259 1229 gAndhArisAlveyAbhyAm // 6 / 1 / 115 // 259 1117 gApApaco bhAve // 5 / 3 / 95 // 1632 gacchati pathidRte // 6 / 3 / 203 // 335 gaDadabAde-ye // 2 / 1 / 77 // 644 gaDvAdibhyaH // 3 / 1 / 156 // 1275 gaNikAyA NyaH // 6 / 2 / 17 // 400 gatiH // 1 / 1 / 36 // 1027 gatikAraka-kvau // 3 / 2 / 85 // 752 gatikvanya-paH // 3 / 1 / 42 // 501 gatibodhA-dAm // 2 / 2 / 5 // 599 gate gamye'dhva-vA // 2 / 2 / 107 // 553 gaternavA'nApte // 2 / 2 / 63 // 130 gatau sedhaH // 2 / 3 / 61 // 758 gatyarthavado'cchaH // 3 / 1 / 8 // 679 gatyarthAkarmaka-jeH // 5 / 1 / 11 // , 442 gatyarthAt kuTile // 3 / 4 / 11 // 1006 gatvaraH // 5 / 2 / 78 // 549 gandhanAvakSe-ge // 3 / 3 / 76 // 146 gamahanajana-luk // 4 / 2 / 44 // 944 gamahanavidla-cA // 4 / 4 / 83 // 900 136 125 167 489 599 727 625 508 716 Page #1091 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // 58 gApAsthAsAdA-kaH // 4 / 3 / 96 // 772 gAyo'nupasargAdRk // 5 / 1 / 74 // 747 girinado-dvA // 7 / 3 / 90 // 997 girinadyAdonAm // 2 / 3 / 68 // 1647 girerIyo'strAjIve // 6 / 3 / 219 // 2235 guNAGgAdveSTheyasU // 7 / 3 / 9 // 568 guNAda-navA // 2 / 2 / 77 // 2105 guNAdibhyo yaH // 7 / 2 / 53 // . pRSTham 487 680 165 219 335 291 130 423 4 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1011 goNyA meye // 2 / 4 / 103 // 222 1637 gotrakSatriye-yaH // 6 / 3 / 208 // 332 1924 gotracaraNA-me // 7 / 1 / 75 // 389 1402 gotrAdaGkavat // 6 / 2 / 134 // 1577 gotrAdaGkavat // 6 / 3 / 155 // 321 1596 gAtrAdadaNDa-Sye // 6 / 3 / 169 // 39 1268 gotrokSavatso-kaJ // 6 / 2 / 12 // 269 1255 gotrottarapadAdU-tyAt // 6 / 1 / 12 // 266 1728 godAnAdInAM-ye // 6 / 4 / 81 // 349 1978 godhAyA duSTe NArazca // 6 / 1 / 81 // 251 2108 gopUrvAdata ikaN // 7 / 2 / 56 // 423 1468 gomaye vA // 6 / 3 / 52 // 301 990 go'mbAmba-sya // 2 / 3 / 30 // 217 1283 gorathavAtAtra-lam // 6 / 2 / 24 // 271 79 gornAmnyavokSe // 1 / 2 / 28 // 13 638 gozcAnte-hau // 2 / 4 / 96 146 863 goSThAteH zunaH // 7 / 3 / 110 // 191 2132 goSThAdInaJ // 7 / 2 / 79 // 428 859 gostatpuruSAt // 7 / 3 / 105 // 191 194 gohaH svare // 4 / 2 / 42 // 525 520 gauNAtsama-yA // 2 / 2 / 33 // 117 135 gupaudhUpavi-yaH // 3 / 4 / 1 // 506 na // 3 / 4 / 5 // 616 gurAvekazca // 2 / 2 / 124 // 140 .104 gurunAmyAde-rNAH // 3 / 4 / 48 // 497 1181 gRSTayAdeH // 6 / 1 / 84 // 252 1601 gRhe'gnIdho raNdhazca // 6 / 3 / 174 // 326 . 359 gRhNo'parokSAyAM dIrghaH // 4 / 4 / 34 // 571 444 gRlupasada-gaDeM // 3 / 4 / 12 // 750 gehe grahaH // 5 / 1 / 55 // 677 2102 goH // 7 / 2 / 50 // 423 1311 goH purISe // 6 / 2 / 50 // 1106 goH svare yaH // 6 / 1 / 27 // 240 1156 gocarasaMcara-Sam // 5 / 3 / 131 // 884 1970 goNyAdezcekaN // 7 / 1 / 121 // 397 2008 600 275 427 gaurAdibhyo mukhyAna GoH // 2 / 4 // 19 // 93 Page #1092 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 53 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1438 gauSThItaikI-ccarAt // 6 / 3 / 26 // 296 2077 gmin // 7 / 2 / 25 // 1079 granthAnte // 3 / 2 / 147 // 235 1077 grahaH // 5 / 3 / 55 // 872 416 grahaguhazca sanaH // 4 / 4 / 59 // 2026 grahaNAdvA // 7 / 1 / 177 // 408 331 grahavazvabhrasjapracchaH // 4 / 1 / 84 // 1760 741 grahAdibhyo Nin // 5 / 1 / 53 // 676 862 grAmakauTAttakSNaH // 7 / 3 / 109 // 191 1287 grAmajanabandhu-ttal // 6 / 2 / 28 // 272 1488 grAmarASTrAMzAda-Nau // 6 / 3 / 72 // 304 1000 grAmAgrAnniyaH // 2 / 3 / 71 // 219 1421 grAmAdInaJ ca // 6 / 3 / 9 // 293 930 grAmyAzizudvi-yaH // 3 / 1 / 127 // 207 1551 grIvAto'N ca // 6 / 3 / 132 1539 grISmavasantAdvA // 6 / 3 / 120 // 313 1534 grISmAvara-kaJ // 6 / 3 / 115 // 315 445 gro yngi|| 2 / 3 101 // 600 1142 glAhAjyaH // 5 / 3 / 118 // 882 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 374 ghaTAderhasvo -re // 4 / 2 / 24 // 579 943 ghasekasvarA-soH // 4 / 4 / 82 // 715 222 ghasla-sana-li // 4 / 4 / 17 // 155 ghasvasaH // 2 / 3 / 26 // / 1 / 4 / 68 // 933 ghuSeravizabde // 4 / 4 / 68 // 712 2126 ghoSadAderakaH // 7 / 2 / 74 // 426 164 ghoSavati // 1 / 3 / 21 // 753 ghrAdhmAmApAddhe-zaH // 5 / 1 / 58 // 677 451 ghrAdhmoryaGi // 4 / 3 / 98 // 601 682 ghyaNyAvazyake // 4 / 1 / 115 // 664 1079 240 170 319 usezcAd // 2 / 1 / 19 // 1101 Gaso'patye // 6 / 1 / 28 // 776 GasyuktaM kRtA // 3 / 1 / 49 // 219 DiDauMH // 1 / 4 / 25 // 217 Gityaditi // 1 / 4 / 23 // 198 : smin // 1 / 4 / 8 // 324 DeGasA te me // 2 / 1 / 23 // 187 DeGasyoryAtau // 1 / 4 / 6 // 396 GaH pibaH pIpy // 4 / 1 / 33 // 967 au sAsahivAva-ti // 5 / 2 / 38 // 37 gha. 1037 ghaJi bhAvakaraNe // 4 / 2 / 52 // 1028 ghaJyupasarga-lam // 3 / 2 / 86 // 867 225 34 589 721 Page #1093 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham // sUtram // 124 NoH kaTA-vA // 1 / 3 / 17 // 23 2014 DyaH // 3 / 2 / 64 // 223 703 GyAdIdUtaH ke // 2 / 4 / 104 // 156 1321 jyAdANa-cyoH // 2 / 4 / 95 // 277 787 DyApo bahulaM nAmni // 2 / 4 / 99 // 217 1162 DyAptyUGaH // 6 / 1 / 70 // 249 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1872 carakamA-naJ // 7 / 1 39 // 377 901 caraNasya sthaNo-de // 3 / 1 / 138 // 200 1595 caraNAdakaJ // 6 / 3 168 // 324 1282 caraNAddharmavat // 6 / 2 / 23 // 271 1658 carati // 6 / 4 / 11 // 337 441 caraphalAm // 4 / 1 / 53 // 600 739 carAcaracalA-vA // 4 / 1 / 13 // 674 115 carerAGa-stvagurau // 5 / 1 / 31 // 670 836 careSTaH // 5 / 1 / 138 // 1887 carmaNyaJ // 7 / 1 // 45 // 379 2051 carmaNvatya-t // 2 // 1 // 96 // 1291 carmazunaH ce // 7 / 4 / 64 // 272 1214 camivarmi-rAt // 6 / 1 / 112 // 257 1201 2 / 4 / 56 // 972 calazabdArthA-t // 5 / 2 / 43 // 722 583 calyAhArArtheG-naH // 3 / 3 / 108 // 634 121 cavargada-re // 7 / 3 / 98 // 204 377 cahaNaH zAThaye // 4 / 2 / 31 // 583 1732 cAturmAsyan-ca // 6 / 4 / 85 // 349 21 cAdayo'satve // 1 / 1 / 31 // 4 103 caadiH-naang|| 1 / 2 / 36 // 19 469 cAyaH kIH // 4 / 1 / 86 // 602 887 cAthai dvandvaH sahoktau // 3 / 1 / 117 // 196 276 cakSo vAci-khyAMg // 4 / 4 / 4 // 545 285 cajaH kagam // 2 / 1 / 86 // 56 1976 caTakANNairaH-p // 6 / 1 / 79 // 251 145 caTate sa-ye // 1 / 3 / 7 // 27 793 catasrArddha)m // 3 / 1 / 66 // 174 2012 caturaH // 7 / 1 / 163 // 406 540 caturthI // 2 / 2 / 53 // 122 797 caturthI prakRtyA // 3 / 1 / 70 // 175 1552 caturmAsAnnAni // 6 / 3 / 133 // 316 844 catuSpAd garbhiNyA // 3 / 1 / 112 // 187 1180 catuSpAdbhaya eyaJ // 6 / 1 / 83 // 251 426 catusnehar2yA-si // 2 / 3 / 74 // 93 1035 catvAriMzadAdau vA // 3 / 2 / 93 // 227 1262 candrayuktAt-kte // 6 / 2 / 6 // 268 2729 candrAyaNaM ca carati // 6 / 4 / 82 // 349 894 Page #1094 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // 1889 chadirbalereyaNa // 7 / 1 / 47 // 850 chaderismantraTa kvau // 4 / 2 / 33 // 1568 chandaso yaH // 6 / 3 / 147 // 1626 chandasyaH // 6 / 3 / 197 // 1993 chandAgau-ghe // 6 / 3 / 166 // 2022 chando'dhIte-vA // 7 / 1 / 173 // 1092 chandonAmni // 5 / 3 / 70 // 921 chAzorvA // 4 / 4 / 12 // 1836 chedAdenityam // 6 / 4 / 182 // pRSTham 379 694 320 330 324 408 874 710 369 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 330 cAhahavaivayoge // 2 / 1 / 29 // 68 740 ciklidacaknasam // 4 / 1 / 14 // 674 1101 citidehA-deH // 5 / 3 / 79 // 875 89 citIvArthe // 7 / 4 / 93 // 1825 citeH kaci // 3 / 2 / 83 // 224 410 citta vA // 4 / 2 / 41 // 1525 citrArevato-yAm // 6 / 3 / 108 // 311 646 citre // 5 / 4 / 19 // 1502 ciraparutpa-stnaH // 6 / 3 / 85 // 307 390 cisphurornavA // 4 / 2 / 12 // 588 494 cIvarAtparidhArjane // 3 / 4 / 41 // 611 364 curAdibhyo Nic // 3 / 4 / 17 // 574 1768 cUDAdibhyo'N // 6 / 4 / 119 // 355 1654 cUrNamudgA-Nau // 6 / 4 / 7 // 336 323 ceH kirvA // 4 / 1 / 36 // 558 1203 celArthAt nopeH // 5 / 4 / 58 // 894 1366 caitrIkArtikI-dvA // 6 / 2 / 100 // 283 1921 caurAdeH // 7 / 1 / 73 // 388 2179-2 cvau kvacit // 3 / 2 / 60 // 438 1166 cya rthe ka_pyA-gaH // 5 / 3 / 140 // 887 __481 Lyarthe bhRzAdeH stoH // 3 / 4 / 29 // 608 1081 1562-3 jaGgala-vA // 7 / 4 / 24 // 1179 jaNTapaNTAt // 6 / 1 / 82 // 1175 janazo nyupAntye-ktvA // 4 / 3 / 23 // 889 448 japajabhadahadaza-zaH // 4 / 1 / 52 // 600 1062-4 japAdInAM po vaH // 2 / 3 / 105 // 871 .140 jabhaH svare // 4 / 4 / 100 // 507 1325 jambvA vA // 6 / 2 / 60 // 278 1541 jayini ca // 6 / 3 / 122 // 782 jaratyAdibhiH // 3 / 1 / 55 // 275 jaraso vA // 1 / 4 / 60 // 750 jarAyA ja-ca // 7 / 3 / 93 // yA ja-vA // 2 / 1 / 3 // 38 1613 chagalino yin // 6 / 3 / 185 // 328 Page #1095 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 - A sUtrAMkA / sUtram // pRSTham 194 jasa iH // 1 / 4 / 9 // 215 jasyedot / 14 / 22 // 327 asvize-vye // 2 / 1 / 26 // 977 jAmuH // 5 / 2 / 48 // 284 jAguH kiti // 4 / 3 / 6 // 1128 jAgurazca // 5 / 3 / 104 // 247 jAgurjiNavi // 4 / 3 / 52 // 154 jAgruSasamindhernavA // 3 / 4 / 49 // 511 317 jA 4 / 2 / 104 // 556 851 jAtamahad-yAt // 7 / 3 / 95 // 189 640 jAtikAlasukhA-vA // 3 / 1 / 152 // 147 1216 jAtizca NirtAddha-re // 3 / 2 / 51 // 257 837 jAtIyaikArthe'cveH // 3 / 2 / 70 // 185 644 jAtuyadyadAyadau saptamI // 5 / 4 / 17 // 652 1515 jAte // 6 / 3 / 98 // 309 2187 jAteH sampadA ca // 7 / 2 / 131 // 439 464 jAterayAnta-t // 2 / 4 / 54 // 100 668 jAterIyaH sAmAnyavati // 7 / 3 / 139 // 151 1597 jAtau // 7 / 4 / 58 // 323 1193 jAtau rAjJaH // 6 / 1 / 92 // 253 613 jAtyAkhyAyAM cat // 2 / 2 / 121 // 139 782 jAyApatezci-ti // 5 / 1 / 84 // 682 695 jAyAyA jAniH // 7 / 3 / 164 // 155 sUtrAMkaH sUtram // pRSTham 510 jAsanATa-yAm // 2 / 2 / 14 // 114 407 jighrateriH // 4 / 2 / 38 // 727 nivipUnyo-lke // 5 / 1 / 43 // 672 2546 jihvAmUlA yaH // 6 / 3 / 127 // 1000 jINDakSi-thaH // 5 / 2 / 72 // 726 2130 nIrNagomUtrA-le // 7 / 2 / 77 // 427 1147 jIvantaparvatAhA // 6 / 1 / 58 // 247 767 jIvikopani-mye // 3 / 1 / 17 // 168 1824 jIvitasya san // 6 / 4 / 170 // 367 132 bhramavama-vA // 4 / 1 / 26 // 505 dhaH ktvaH // 4 / 4 / 41 // 890 875 jRsso'tH|| 5 / 1 / 173 // 73 jergiH samparokSayoH // 4 / 1 / 35 // 491 555 jJaH // 3 / 3 / 82 // 427 jJapyApo zopIpa-sani // 4 / 1 / 16 // 595 813 jJAnecchA -na // 3 / 1 86 // 178 1020 jJAne cchArcAyatrI-ktaH // 5 / 2 / 92 // 730 539 zIpsAstheye // 3 / 3 / 64 // 624 572 zo'nupasargAt // 3 / 3 / 96 // 632 1186 jyazca yapi // 4 / 1 / 76 // 891 2241 jyAyAn // 7 / 4 / 36 // 304 jyAvyadhaH kGiti // 4 / / 81 // 552 215 jyAvyevyadhivyaci-riH // 4 / 1 / 71 // 530 Page #1096 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham pRSTham 216 331 420 / sUtrAMkaH // sUtram // 98 dhezvervA // 3 / 4 / 59 // 1105 vito'thuH // 5 / 3 / 83 // 876 sUtrAMkaH // sUtram // 978 jyotirAyu-sya // 2 / 3 / 17 // 1628 jyotiSam // 6 / 3 / 199 // 2086 jyotsnAdibhyo'N // 7 / 2 / 34 // 406 jvalahalahmala-vA // 4 / 2 / 32 // ba 593 triSNamorvA // 4 / 4 / 106 // 316 trica te pada-ca // 3 / 4 / 66 // 260 miNavi ghan // 4 / 3 / 101 // 1141 tridA daNioH // 6 / 1 / 140 // 100 Niti // 4 / 3 / 50 // 375 Niti ghAt // 4 / 3 / 100 // 42 555 246 1731 DakazcASTAca-NAm // 6 / 4 / 84 // 349 '2307 DataraDatamau-zne // 7 / 4 / 76 // 468 230 DatiSNaH -p // 1 / 4 / 54 // 229 Datyatu saMkhyAvat // 1 / 1 / 39 // 42 2202 DAcyAdau // 7 / 2 / 149 // 442 482 DAclohitA-Sit // 3 / 4 / 30 // 608 220 DityantyasvarAdeH // 5 / 1 / 114 // 41 1404 DihANa // 6 / 2 / 136 // 291 1996 Din // 7 / 1 / 147 // 401 892 DIyazvyaiditaH ktayoH // 4 / 4 / 61 // 703 126 inaH saH-zvaH // 1 / 3 / 18 // 23 1106 ivitakhimak-tam // 5 / 3 / 84 // 876 579 1083 678 333 216 TaH puMsi nA // 1 / 4 / 24 // 762 TanaN // 5 / 1 / 67 // 1638 Tastulyadizi // 6 / 3 / 210 // 185 TAGasorinasyau // 1 / 4 / 5 // 314 TAyosi yaH // 2 / 1 / 7 // 249 TAdau svare vA // 1 / 4 / 92 // 358 TausyanaH // 2 / 1 / 37n 258 Tausyet // 1 / 4 / 19 // so vaa||4|3| 67 // 173 DhastaDDhe // 1 / 3 / 42 // 47 74 731 NakatRcau // 5 / 1 / 48 // 673 1154 Nazca vizravaso vA // 6 / 1 / 65 // 248 365 NaSamasatparesyAdividhau ca // 2 / 1 / 60 // 79 449 Page #1097 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 88 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 406 NasvarAghoSA-zca // 2 / 4 / 4 // 411 NAvajJAne gamuH // 4 / 4 / 24 // 592 495 Nij bahulaM-Su // 3 / 4 / 42 // 74 NidvAntyo Nav // 4 / 3 // 58 // 1168 Nin cAvazya-ye // 5 / 4 / 36 // 887 1135 NivettyAsa-naH // 5 / 3 / 111 // 78 nnishridrunukmH-ngH||3|4|58 // 422 436 NistorevA'-Ni // 2 / 3 / 37 // 597 601 NisnuzyAtmane-t // 3 / 4 / 92 // 640 171 NeraniTi // 4 / 3 / 83 // 704 jervA // 2 / 3 / 88 // 668 1850 No'nnAt // 7 / 1 / 10 // 372 387 Nau krojoGaH // 4 / 2 / 10 // 397 Nau Gasani // 4 / 1 // 88 // 590 zAnta-ptam // 4 / 4 / 74 // 714 4.2 Nau mRgaramaNe // 4 / 2 / 51 // 388 Nau sanche vA // 4 / 4 / 27 // 588 1864 Nyo'titheH // 7 / 1 / 24 // 375 sUtrAMkaH // sUtram // ..... pRSTham 1170 tata Agate // 6 / 3 / 149 // 320 61 tato'syAH // 1 / 3 / 34 // 119 tato ha-rthaH // 1 / 3 / 3 / 23 955 tatpuruSe kRti // 3 / 2 / 20 // 212 1896 tatra // 7 / 1 / 53 // 381 1511 tatra kRtalabdha-te // 6 / 3 / 94 // 309 942 tatra kvasukAnau-t // 5 / 2 / 2 // 715 1986 tatra ghaTate-SThaH // 7 / 1 / 137 // 391 1721 tatra niyukte // 6 / 4 / 74 // 347 1855 tatra sAdhau // 7 / 1 / 15 // 374 718 tatrAdAyami-vaH // 3 / 1 / 26 // 959 2188 tatrAdhIne // 7 / 2 / 132 // 440 821 tatrAhorAtrAMzam // 3 / 1 / 93 // 1404 tatroddhRte pAtrebhyaH // 6 / 2 / 138 // 291 6 tatsApyAnApyA-zca // 3 / 3 / 21 // 475 1892 tad // 7 // 1 // 50 // 174 tadaH se:- // 1 / 3 / 45 / / 32 26 tadantaM padam // 1 / 1 / 20 // 5 1335 tadatrAsti // 6 / 2 / 70 // 280 1812 tadatrAsmai vA-yam // 6 / 4 / 158 // 364 799 tadarthArthena // 3 / 1 / 72 // 1701 tadasya paNyam // 6 / 4 / 54 // 344 1987 tadasya saM-taH // 7 / 1 / 138 // 399 590 305 taH sau saH // 2 / 1 / 42 // 159 takSaH svArthe vA // 3 / 4 / 77 // 66 tataH ziTaH // 1 / 3 / 36 // 512 12 Page #1098 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2047 tadasyAstya-tuH // 7 / 2 / 1 // 412 641 taddhitaH svara-re // 3 / 2 / 55 // 148 1988 taddhitayasvare'nAti // 2 / 4 / 92 // 648 taddhitAkako-khyAH // 3 / 2 / 54 // 1087 taddhito'NAdiH // 6 / 1 / 1 // 237 556 tadbhadrAyuSya-Si // 2 / 2 / 66 // 126 1734 tadyAtyebhyaH // 6 / 4 / 87 // 350 2161 tadvati dhaNa // 7 / 2 / 108 // 438 1385 tadvettyadhIte // 6 / 2 / 117 // 287 592 tadyukte hetau // 2 / 2 / 100 // // 135 588 tanaH kye // 4 / 2 / 63 // 2257 tanuputrANu-kte // 7 / 3 / 23 // 429 tano vA // 4 / 1 / 105 // . 596 2032 tantrAdaci-te // 7 / 1 / 183 // 410 351 tanbhyo vA-zca // 4 / 3 / 68 // 569 759 tanvya dhINa-taH // 5 / 1 / 64 // 678 589 tapaH katranutApe ca // 3 / 4 / 91 // 636 489 tapasaH kyan // 3 / 4 / 36 // 610 606 tapestapaHkarmakAt // 3 / 4 / 85 // 642 937 taptAnvavAdrahasa. // 7 / 3 / 81 // 208 1831 tamarhati // 6 / 4 / 177 // 369 2184 tamistrArNavajyotsnAH // 7 / 2 / 52 // 423 1815 taM pacati droNAdvAJ // 6 / 4 / 161 // 365 // sUtram // pRSTham 1675 taM pratyano-lAt // 6 / 4 / 28 // 339 1753 taM bhAvibhUte // 6 / 4 / 106 // 353 99 tayovA-yAm // 7 / 4 / 103 // 2228 tayoH samU-Su // 7 / 3 / 3 // 447 1656 tarati // 6 / 4 / 9 // 336 * 896 tarutRNadhAnya-tve // 3 / 1 / 133 // 199 320 tava mama GasA // 2 / 1 / 15 // 109 tavargasya zca-gau // 1 / 3 / 60 // 21 699 tavyAnIyau // 5 / 1 / 27 // 667 1639 tasiH // 6 / 3 / 211 // 1754 -ca // 6 / 4 / 107 // 353 1741 tasmai yogAdeH zakte // 6 / 4 / 94 // 351 1875 tasmai hite // 7 / 1 / 35 // 377 1897 tasya // 7 / 1 / 54 // 381 1957 tasya tulye kaH-tyoH // 7 / 1 / 108 // 395 1805 tasya vApe // 6 / 4 / 151 // 363 1563 tasya vyAkhyA-t // 6 / 3 / 142 // 318 1582 tasyedam // 6 / 3 / 160 // 322 1893 tasyAhe-vat // 7 / 1 / 51 // 380 544 tAdayeM // 2 / 2 / 54 // 123 414 tAbhyAM vA-t // 2 / 4 / 15 // 90 421 tArakA varNakA-tye // 2 / 4 / 113 // 92 1293 tAlAddhanuSi // 6 / 2 / 32 // 273 Page #1099 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1243 tikakitavAdI dvanddhe // 6 / 1 / 131 // 263 1209 tikAderAyaniJ // 6 / 1 / 107 // 256 766 tikkRtau nAmni // 5 / 1 / 71 // 679 447 ti copAntyA-duH // 4 / 1 / 54 // 600 1612 tittirivara-yaNa // 6 / 3 / 184 // 328 297 tirasastiyati // 3 / 2 / 124 // 58 150 tiraso vA // 2 / 3 / 2 // 27 759 tironta // 3 / 1 / 9 // 1230 tiryacApavarge // 5 / 4 / 85 // 900 148 tirvA SThivaH // 4 / 1 / 43 // 510 1313 tilayavAdanAmni // 6 / 2 / 52 // 276 1985 tilAdibhyaH-laH // 7 / 1 / 136 // 253 tivAM NavaH parasmai // 4 / 2 / 117 // 540 400 4 / 2 / 39 // 735 tiSThagvi -yaH // 3 / 1 / 36 // 162 1261 tiSyapuSyayorbhANi // 2 / 4 / 90 // 267 203 tIyaM Git-vA // 1 / 4 / 14 // 38 2191 tIyazamba-DAca // 7 / 2 / 132 // 440 2206 tIyATTIkaN-cet // 7 / 2 / 153 // 444 733 tuH // 4 / 4 / 54 // 673 330 tudAdeH zaH // 3 / 4 / 81 // 560 315 tubhyaM mahyaM GayA // 2 / 1 / 14 // 62 414 tumarhAdicchAyAM-na: // 3 / 4 / 21 // 592 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1076 tumazca manaHkAme // 3 / 2 / 140 // 234 551 tumotha bhA-t // 2 / 2 / 61 // 125 1739 turAyaNapA-ne // 6 / 4 / 92 // 350 17 tulyasthAnA-svaH // 1 / 1 / 17 // 3 608 tulyAthaistRtIyASaSThayau // 2 / 2 / 116 // 138 1646 tUdIvarmatyA eyaNa // 6 / 3 / 218 // 334 1708 tUSNIkaH // 6 / 4 / 61 // 2266 tUSNIkAm // 7 / 3 / 32 // 1232 tUSNImA // 5 / 4 / 87 // 902 1347 tRSNAdeH sal // 6 / 2 / 81 // 282 1068 tRNe jAtau // 3 / 2 / 132 // 233 59 tRtIyastR-thai // 1 / 3 / 49 // 114 tRtIyasya paJcame // 1 / 3 / 1 792 tRtIyA tatkRtaiH // 3 / 1 / 65 // 174 202 tRtIyAntAt-ge // 1 / 4 / 13 // 37 8.1 tRtIyAyAm // 3 / 1 / 84 // 177 604 tRtIyAlpIyasaH // 2 / 2 / 112 // 138 777 tRtIyoktaM vA // 3 / 1 / 50 // 170 581 tRnnudantA-sya // 2 / 2 / 90 // 133 956 tRn zIladharmasAdhuSu // 5 / 2 / 27 // 719 812 tRptArthapUraNA-zA // 3 / 1 / 85 // 178 | 1008 tRSidhRSisvapo njing|| 5 / 2 / 80 // 728 248 tRsvasa-ra // 1 / 4 / 38 // 22 Page #1100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 568 pRSTham 232 72 290 335 280 327 408 273 431 720 sUtrAMkaH // sUtram // 350 tRhaH znAdIt // 4 / 3 / 62 // 93 tRtrapaphalabhajAm // 4 / 3 / 25 // 676 te kRtyAH // 5 / 1 / 47 // 1399 tena cchanne rathe // 6 / 2 / 131 // 1649 tena jita-tsu // 6 / 4 / 2 // 1336 tena nivRtte ca // 6 / 2 / 71 // 1608 tena prokte // 6 / 3 / 181 // 2024 tena vitte-Nau // 7 / 1 / 175 // 1748 tena hastAdyaH // 6 / 4 / 101 // 1120 tergrahAdibhyaH // 4 / 4 / 33 // 1850 te lugvA // 3 / 2 / 108 // 1744 teSu deye // 6 / 4 / 97 // 77 to vA // 7 / 2 / 148 // 950 tau mAGayAkrozeSu // 5 / 2 / 21 // 121 tau mumo-svau // 1 / 3 / 14 // 769 tau sanastiki // 4 / 2 / 64 // 685 tyajayajapravacaH // 4 / 1 / 118 // 923 tyadAdiH // 3 / 1 / 120 // 1157 tyadAdiH // 6 / 1 / 7 // 1581 tyadAdermayaT // 6 / 3 / 159 // 854 tyadAdyankasamA-ca // 5 / 1 / 152 // 306 tvadAmena-te // 2 / 1 / 33 // 2262 tyAdisarvAdeH-'k // 7 / 3 / 29 // 878 230 / sUtrAMkaH // sUtram // 87 tyAdeH sA-na // 7 / 4 / 91 // 2244 tyAdezca pra-pap // 7 / 3 / 10 // 1064 tyAdau kSepe // 3 / 2 / 126 // 732 trane vA // 4 / 4 / 3 // 2235.2 antyasvarAdeH // 7 / 4 / 43 // 1294 pujatoH So'ntazca // 6 / 2 / 33 // 2145 trap ca // 7 / 2 / 92 // 961 trasigRdhi-knuH // 5 / 2 / 32 // 699 trikakud girau // 7 / 3 / 168 // 263 tricaturas-dau // 2 / 1 / 1 // 1778 triMzadvizate-thai // 6 / 4 / 129 // 2 trINi trINyanya-di // 3 / 3 / 17 // 2015 trestu ca // 7 / 1 / 166 // 262 trestrayaH // 1 / 4 / 34 // 1828 caeNzacAtvAriMzam // 6 / 4 / 174 // 1899 tvate guNaH // 3 / 2 / 59 // 307 tvamahaM-kaH // 2 / 1 / 12 // 312 tvamau pra-n // 2 / 1 / 11 // 1008 tve // 2 / 4 / 10 // 1105 tve vA // 6 / 1 / 26 // 357 475 406 43 368 383 718 23 679 664 205 248 322 695 60 456 62 221 239 | 329 the vA // 4 / 1 / 29 // 345 tho nyU // 1 / 4 / 78 // Page #1101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 294 426 258 114 dezasaJjaH zavi // 4 / 2 / 49 // 500 // // 5 / 4 / 73 // 1818 daMzekhaH // 5 / 2 / 90 // 730 1035 dakSiNAkaDaGgara-yau // 6 / 4 / 181 // 369 1425 dakSiNApazcA-tyaN // 6 / 3 / 13 // 672 dakSiNermA vyAdhayoge // 7 / 3 / 143 152 2171 dakSiNottarAccAtas // 7 / 2 / 17 // 1210 dagukozala-diH // 6 / 1 / 108 // 256 1832 daNDAderyaH // 6 / 4 / 178 // 1224 daNDihasti-ne // 7 / 4 / 45 // 918 dat // 4 / 4 / 10 // 709 1410 dadhna ikaNa // 6 / 2 / 143 // 292 284 dadhyasthi -n // 1 / 4 / 63 // .705 dadhyuraHsa-leH // 7 / 3 / 172 // 157 208 dantapAdanA-vA // 2 / 1 / 101 // 39 2092 dantAdunnatAt // 7 / 2 / 40 // 328 dambhaH // 4 / 1 / 28 // 559 426 dambho dhipdhIp // 4 / 1 / 18 // 595 177 dayAyAskAsaH // 3 / 4 / 47 // 519 242 daridro'dyatanyAM vA // 4 / 3 / 76 // 538 1146 darbhakRSNAgnizarma-tsye // 6 / 1 / 57 // 247 2039 dazanAvodai-tham // 4 / 2 / 54 // 867 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1683 dazaikAdazAdikazca // 6 / 4 / 36 // 340 776 dazcAGaH // 5 / 1 / 78 // 1030 dasti // 3 / 2 / 88 // 226 528 dAgo'svAsyaprasAravikAse // 3 / 3 / 53 // 622 965 dAdhesizada-ruH // 5 / 2 / 36 // 720 2020 dANDAjini-kam // 7 / 1 / 171 // 407 538 dAmaH saMpradA-ca // 2 / 2 / 52 // 122 2301 dAmanyAderIyaH // 7 / 3 / 67 // 465 409-2 dAmnaH // 2 / 4 / 10 // 89 946 dAzvatsAvanmIdavat // 4 / 1 / 15 // 716 1435 dikpUrvapadAdanAmnaH // 6 / 3 / 23 // 295 1487 dikpUrvAttau // 6 / 3 / 71 // 304 1078 dikzabdAttIra-raH // 3 / 2 / 142 // 235 2166 dikzabdA-myAH // 7 / 2 / 113 // 435 826 digadhikaM saMjJA-de // 3 / 1 / 98 // 181 1543 digAdidehAMzAdyaH // 6 / 3 / 124 // 315 1961 ditezcaiyaNa vA // 6 / 1 / 69 // 249 1011 didyaddahaja-SaH // 5 / 283 // 728 364 diva auH sau // 2 / 1 / 117 // 917 divas divaH-vA // 3 / 2 / 45 // 203 309 divAdeH zyaH // 3 / 4 / 72 // 916 divo dyAvA // 3 / 2 / 44 // 203 .635 dizo rUDhyA-le // 3 / 1 / 25 // 145 1088 Page #1102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 520 626 137 pRSTham 47 672 698 113 69 290 440 514 284 284 357 44 572 261 doghemavo'ntyama // 4 / 1 / 1. sUtrAMkaH // sUtram // 335 disyorIT // 4 / 4 / 89 // 435 doGaH sani vA // 4 / 2 / 6 // 179 dIpajanabudha-vA // 3 / 4 / 67 // 551 dIptijJAnayatna-daH // 3 / 3 / 78 // 314 dIya dIGaH-re // 4 / 3 / 93 // 1776 dIrghaH // 6 / 4 / 127 // 235 dIrghaGayAb-seH // .1 / 4 / 45 // ntya m // 4 / 1 / 103 // 2181 dIrghazcviyaGca // 4 / 3 / 108 // 191 dI| nAmya-dhaH // 1 / 4 / 47 // 2197 duHkhAtprAtikUlye // 7 / 2 / 141 // 1164 duHsvISataH-khal // 5 / 3 / 139 // 893 dugorU ca // 4 / 2 / 77 // 1232 dunAdikurvi-jya: // 6 / 1 / 118 // 769 dunindAkRcchre // 3 / 1 / 43 // 1200 duSkulAdeyaNvA // 6 / 1 / 98 // 195 duhadihaliha-kaH // 4 / 3 / 74 // 843 duherDadhaH // 51 / 145 // 95 dUrAdAmantrya-nRt // 7 / 4 / 99 // 1416 dUrAdetyaH // 6 / 3 / 4 // 1082 dRgdRzadRkSe // 3 / 2 / 151 // 1549 dRtikukSi-yaNa // 6 / 3 / 130 // 795 dRtinAthAtpazAviH // 5 / 1 / 97 // 374 34 442 886 704 260 169 254 / sUtrAMkaH // sUtram // . 251 inpunarvarSAkArairbhuvaH // 2 / 1 / 59 // 724 dRvRgstu juSe-saH // 5 / 1 / 40 // 868 dRzaH kvanip // 5 / 1 / 166 // 505 dRzyabhivadorAtmane // 2 / 2 / 9 // 331 dRzyarthaizcintAyAm // 2 / 1 / 30 // 1401 dRSTe sAmni nAmni // 6 / 2 / 133 // 2189 deye trA ca // 7 / 2 / 133 // 165 dedigiH parokSAyAm // 4 / 1 / 32 // 1367 devatA // 6 / 2 / 101 // 1368 devatAnAmAtvAdau // 7 / 4 / 2. // 1862 devatAntAttadartha // 7 / 1 / 22 // 1960 devapathAdibhyaH // 7 / 1 / 111 797 devavAtAdApaH // 5 / 1 / 99 // 1730 devavratAdIn Din // 6 / 4 / 83 // 2215 devAttal // 7 / 2 / 162 // 1101 devAdya ca // 6 / 1 / 21 // 969 devAnAMpriyaH // 3 / 2 / 34 // 535 devArcAmaitrI-sthaH // 3 / 3 / 60 // 1561 devikAziMza-vAH // 7 / 4 / 3 // 999 deze // 2 / 3 / 70 // 770 deze'ntaro-naH // 2 / 3 / 91 // 733 daiye'nuH // 3 / 1 / 34 // 493 daivayazizaucivR-rcA // 2 / 4 / 82 // 396 684 342 445 239 214 692 17 293 235 316 684 318 219 668 162 Page #1103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 525 sUtrAMkaH // sUtram // 355 do maH syAdau // 2 / 1 39 // 74 1310 doraprANinaH // 6 / 2 / 49 // 275 1444 dorIyaH // 6 / 3 / 32 // 297 1454 doreva prAcaH // 6 / 3 / 40 // 299 920 dosomAstha iH // 4 / 4 / 11 // 1376 dyAvApRthivI-yau // 6 / 2 / 108 // 285 197 dhuteriH // 4 / 1 / 41 // 526 196 dhudbhayo'dyatanyAm // 3 / 3 / 44 // 2089 dhudrormaH // 7 / 2 / 37 // 1420 jhupraagpaagu-yH|| 6 / 3 / 8 // 293 962 dyuprAvRTvarSA-t // 3 / 2 / 27 // 213 975 dramakramo yaGaH // 5 / 2 / 46 // 723 1821 dravyavasnAtkekam // 6 / 4 / 167 // 366 1251 drImo vA // 6 / 1 / 139 // 265 1237 dernynno'praacybhrgaadeH||6| 1 / 123 // 261 1148 droNAdvA // 6 / 1 / 59 // 247 1964 drobhavye // 7 / 1 / 115 // 396 1304 drorvayaH // 6 / 2 / 43 // 274 1244 drayAdestathA // 6 / 1 / 132 // 263 470 1630 dvandvAtprAyaH // 6 / 3 / 201 // 331 1263 dvandvAdIyaH // 6 / 2 / 7 // 1923 dvandvAllit // 7 / 1 / 74 // 288 / sUtraaMkaH // sUtram // pRSTham 200 dvandve vA // 1 / 4 / 11 // 37 2232 dvayorSibhajye ca tara // 7 / 3 / 6 // 449 1318 dvArAdeH // 7 / 4 / 6 // 266 136 dviH kaanH-sH|| 1 / 3 / 11 // 25 1993 dvigoH saMzaye ca // 7 / 1 / 144 // 401 432 dvigoH samAhArAt // 2 / 4 / 22 // 94 1103 dvigoranapatye-dviH // 6 / 1 / 24 // 239 853 vigoranaho'T // 7 / 3 / 99 // 190 1792 dvigorInaH // 6 / 4 / 140 // 360 365 dvigorInekaTau vA // 6 / 4 / 164 // 365 38 dvitIyaturya-: // 4 / 1 / 42 // 482 1223 dvitIyayA // 5 / 4 / 78 // 898 786 dvitoyA khaTvA kSepe // 3 / 1 / 59 // 173 2275 dvitIyAtsvarAdUrdhvam // 7 / 3 / 41 // 460 468 dvitIyAyAH kaamyH|| 3 / 4 / 22 // 605 609 dvitIyASaSThayAve-JceH // 2 / 2 / 117 // 138 2163 dvitricaturaH suca // 7 / 2 / 110 // 434 783 dvitricatuSpU-yaH // 3 / 1 / 56 // 172 1797 dvitribaho-stAt // 6 / 4 / 144 // 361 2001 dvitribhyAmayaD vA // 7 / 1 / 152 // 403 996 dvitrisvarau-bhyaH // 2 / 3 / 67 // 218 854 dvirAyuSaH // 7 / 3 / 100 // 190 2160 dvirdhamajedhau vA // 7 / 2 / 107 // 434 0404 268 Page #1104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // 1246 dayekeSu-rvA // 6 / 1 / 134 // 417 dvayeSasUta-sya // 2 / 4 / 109 // pRSTham 264 91 154 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 654 dvitrenoM vA // 7 / 3 / 127 // 149 1034 dvitryaSTAnAM hau // 3 / 2 / 92 // 236 1800 dvivyAderyANa v| // 6 / 4 / 147 // 361 1983 dvitve gIyugaH // 7 / 1 / 134 // 399 521 dvitve 'dho'dhyupribhiH||2|2|34|| 118 238 dvitve'pyante vA // 2 / 3 / 81 // 537 323 dvitve vAM nau // 2 / 1 / 22 // 66 218 dvitve hraH // 4 / 1 / 87 // 530 742 dvidaNDayAdiH // 7 / 3 / 75 // 164 670 dvipadAddharmAdan // 7 / 3 / 141 // 152 36 dvirdhAtuH parokSA-dheH // 4 / 1 / 1 // 482 806 dviSantapaparantapau // 5 / 1 / 108 // 686 576 dviSo vAtRzaH // 2 / 2 / 84 // 132 1809 dvisvarabrahma-deH // 6 / 4 / 155 // 363 1211 dvisvarAdaNaH // 6 / 1 / 109 // 256 1164 dvisvarAdanadyAH // 6 / 1 / 71 // 249 578 dviheto vA // 2 / 2 / 87 // 122 1484 dvIpAdanusamudraM NyaH // 6 / 3 / 68 // 304 2014 vastIyaH // 7 / 1 / 165 // 406 1051 dvayantaranava-Ie // 3 / 2 / 109 // 230 2002 dvayAderguNAn yat // 7 / 1 / 151 // 403 239 dvayuktajakSapaJcataH // 4 / 2 / 93 // 537 300 dvayuktopAntyasya-re // 4 / 3 / 14 // 550 109.1 710 1849 dhanagaNAllabdhari // 7 / 1 / 9 // 372 2028 dhanahiraNye kAme // 7 / 1 / 179 // 409 1090 dhanAdeH patyuH // 6 / 1 / 14 // 237 790 dhanurdaNDatsaru-haH // 5 / 1 / 92 // 683 687 dhanuSo dhanvan // 7 / 3 / 158 // 2117 dharmazIla-t // 7 / 2 / 65 // 1696 dharmAdharmAccarati // 6 / 4 / 49 // 343 888 dharmArthAdiSu dvandve // 3 / 1 / 159 // 197 469 dhavAdyogA-t // 2 / 4 / 59 // 102 923 dhAgaH // 4 / 4 / 15 // 298 dhAgastathozca // 2 / 1 / 78 // 550 499 dhAtoH kaNDvAderyak // 3 / 4 / 8 // 614 22 dhAtoH pU-ca // 3 / 1 / 1 // 663 dhAtoH sambandhe prtyyaaH||5|4| 41 // 657 122 dhAtAranekasvarAdAm-ntam // 3 / 4 / 46 // 502 238 dhAtorivoM -ye // 2 / 1 / 50 // 44 1019 dhAtrI // 5 / 2 / 91 // 730 1928 dhAnyebhya InaJ // 7 / 1 / 79 // 390 695 dhAyyApAyyasA-se // 5 / 1 / 24 // 666 954 dhAroGo'kRcchre tRz // 5 / 2 / 25 // 719 Page #1105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 687 24 pRSTham 98 233 668 301 682 600 233 689 376 76 dhuTastRtIyaH // 2 / 1 / 76 // 276 dhuTAM prAk // 1 / 4 / 66 // 128 dhuTo dhuTi-vA // 1 / 3 / 48 // 811 dhuDhasvA-thoH // 4 / 3 / 70 // 933 dhuro'nakSasya // 7 / 3 / 77 // 1842 dhuroyaiyaNa // 7 / 1 / 3 // 86 dhUgauditaH // 4 / 4 / 38 // 381 dhUmprIgonaH // 4 / 2 / 18 // 79 dhUmsustoH parasmai // 4 / 4 / 85 // 1462 dhUmAdeH // 6 / 3 / 46 // 931 dhRSazasaH pragalme // 4 / 4 / 66 // 1272 dhenoranaJaH // 6 / 2 / 15 // 1060 dheno vyAyAm // 3 / 2 / 118 // 687 208 494 300 712 270 232 sUtrAMkaH // sUtram // 450 nakhamukhAdanAmni // 2 / 4 / 40 // 1066 nakhAdayaH // 3 / 2 / 128 // 706 na khyApUg-zca // 2 / 3 / 90 // 1465 nagarAtkutsAdAkSye // 6 / 1 / 49 // 785 nagarAdagaje // 5 / 1 / 87 // 449 na gRnnaashubhrucH||3|4|13|| 1065 nago'prANini vA // 3 / 2 / 127 // 826 nagnapalita-kau // 5 / 1 128 // 1872 n codhasaH // 7 / 1 / 32 // 318 na janavadhaH // 4 / 3 / 54 // 778 naJ // 3 / 1 / 51 // 1584 naJaH kSetrajJe-ceH // 7 / 4 / 23 // 665 naJat // 3 / 2 / 125 // 877 natravyayA-DaH // 7 / 3 / 123 // 2292-2 na asvaGgAdeH // 7 / 4 / 9 // 1141 naJo'niH zApe // 5 / 3 / 117 // 707 northAt // 7 / 3 / 174 // 879 naJtatpuruSAt // 7 / 3 / 71 // 1901 naJtatpuru-deH // 7 / 1 / 57 // 662 nambaho-Ne // 7 / 3 / 135 // 664 nasudubhyaH rvA 7 / 3 / 136 // 658 nasuvyupa-raH // 7 / 3 / 131 // 1592 naTAnnRtte jyaH // 6 / 3 / 165 // 170 323 1092 194 464 606 24 156 383 514 na // 2 / 2 / 18 // 471 naM kye // 1 / 1 / 22 // 127 naH zi Jca // 1 / 3 / 19 // 704 na kaci // 2 / 4 / 105 // 809 na kartari // 3 / 1 / 82 // 598 na karmaNA jic // 3 / 4 / 88 // 457 na kavateryaGaH // 4 / 1 / 47 // 842 na kimaH kSepe // 7 / 3 / 70 // 151 150 602 324 Page #1106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ m // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1340 naDakumudavetasa-Dit // 6 / 2 / 74 // 280 1343 naDazAdAd valaH // 6 / 2 / 75 // 281 1142 naDAdibhya AyanaN // 6 / 1 / 53 // 246 1358 naMDAdeH kIyaH // 6 / 2 / 92 // 282 912 na DIzIG-daH // 4 / 3 / 27 // 708 974 na NiyasUda-kSaH // 5 / 2 / 45 // 723 2247 na tamabAdiH-bhyaH // 7 / 3 / 13 // 453 769 na tiki dIrghazca // 4 / 2 / 59 // 679 908 na dadhipayaAdiH // 3 / 1 / 145 // 202 279 na disyoH // 4 / 3 / 61 // 545 905 nadIdezapurAM-nAm // 3 / 1 / 142 // 201 722 nadIbhirnAmni // 3 / 1 / 27 // 160 1414 nadyAdereyaNa // 6 / 3 / 2 // 292 1337 nadyAM matuH // 6 / 2 / 72 // 280 75 na dvitve // 7 / 2 / 147 // 1326 na dviradruvaya-t // 6 / 2 / 61 // 298 1041 na-dvisvarA-tAt // 6 / 3 / 29 // 296 226 na nADidet // 1 / 4 / 27 // 710 na nAmni // 7 / 3 / 176 // 157 944 na nAmyeka-'maH // 3 / 2 / 9 // 210 1958 na nRpUjArthadhvajacitre // 7 / 1 / 109 // 395 619 nanau pRSToktau-t // 5 / 2 / 17 // 645 .746 nandyAdibhyo'naH // 5 / 1 / 52 // 675 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 620 nanvorvA // 5 / 2 / 18 // 646 271 napuMsakasya khiH // 1 / 4 / 55 // 53 746 napuMsakAdvA // 7 / 3 / 79 // 882 na puMvanniSedhe // 3 / 2 / 81 // 195 1247 na prAgjitIye svare // 6 / 1 / 135 // 264 1 na prAdirapratyayaH // 3 / 3 / 4 // 474 365 na vadanaM saMyogAdiH // 4 / 1 / 5 // 575 149 namaspuraso-saH // 2 / 3 / 1 // 27 490 namovarivazcitro -rye // 3 / 4 / 37 // 610 1843 na yi taddhite // 2 / 1 / 65 // 371 1269 na rAjanya-ke // 2 / 4 / 94 // 269 1876 na rAjAcArya-SNaH // 7 / 1 / 36 // 377 67 na rAtsva re // 1 / 3 / 37 // 420 narikA mAmikA // 2 / 4 / 112 // 92 1023 nare // 3 / 2 / 80 // 224 680 navaJcergatau // 4 / 1 / 113 // 663 199 navabhyaH -cA // 1 / 4 / 16 // 338 na vamantasaMyogAt // 2 / 1 / 111 // 70 1720 navayajJAdayo'-nte // 6 / 4 / 73 // 347 210 na vayo y // 4 / 1 / 73 // 529 1070 navA kvaNayamahasasvanaH // 5 / 3 / 48 // 871 1059 navA'khitkRda-treH // 3 / 2 / 117 // 231 1317 navA guNa:-rit // 7 / 4 / 86 // 471 1093 Page #1107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 360 445 545 714 306 sUtrAMkaH // sUtram // 1795 navANaH // 6 / 4 / 142 // / 2213 navAdIna-sya // 7 / 2 / 160 // 4 navAdyAni zata dama // 3 / 3 / 19 // -- 7.9 navApaH // 2 / 4 / 106 // 277 navA parokSAyAm // 4 / 4 / 5 // 936 navA bhAvArabhbhe // 4 / 4 / 72 // 1499 navA rogAtape // 6 / 3 / 82 // 449 nava / 2 / 4 / 31 // 554 navA sujathaiH kAle // 2 / 2 / 96 / / 337 navA svare // 2 / 3 / 102 // 796 na viMzatyAdi-ntaH // 3 / 1 // 69 // 163 na vRddhizcA-pe // 4 / 3 / 11 // 199 na vRdbhayaH // 4 / 4 / 55 // 1016 navaikasvarANAm // 3 / 2 / 66 // 307 mazaHzaH // 2 / 3 / 78 // 106 na zasadada-naH // 4 / 1 / 30 // 111 na zAt // 1 / 3 / 62 // 97 meM ziti // 4 / 2 / 2 // 308 nazerneza vAGi // 4 / 3 / 12 // 309 nazo dhuTi // 4 / 4 / 109 // 366 nazo vA // 2 / 1 / 70 // 115 na vijAgRsa-taH // 4 / 3 / 49 // 142 na saMdhiH // 1 / 3 / 52 // 134 562 175 514 526 223 553 498. sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 58 na saMdhiGIya-ki // 7 / 4 / 111 // 10 643 na saptamIndvAdibhyazca // 3 / 1 / 165 // 147 201 na sarvAdiH // 1 / 4 / 12 // 37 693 nasasya // 2 / 3 / 65 // 2291 na sAmivacane // 7 / 3 / 57 // 463 2049 na staM-rthe // 1 / 1 / 23 // 1041 nas nAsikA-dre // 3 / 2 / 99 // 228 595 na slaH // 2 / 3 / 59 // 638 464 na hAko lupi // 4 / 1 / 49 // 604 385 nahAhordhatau // 2 / 1 / 85 // 81 818 nADIghaTIkharI-zca // 5 / 1 / 120 // 688 714 nADItantrIbhyAM svAGge // 7 / 3 / 180 // 158 506 nAthaH // 2 / 2 / 10 // 633 nAnadyatana-tyoH // 5 / 4 / 5 // 649 2305 nAnAvadhAraNe // 7 / 4 / 74 // 467 328 nAnyat // 2 / 1 / 27 // 647 nAppiyAdau // 3 / 2 / 53 // 1871 // 7 / 1 / 31 // 376 661 nAbharnAmni // 7 / 3 / 134 // 150 336 nAmantrye // 2 / 1 / 92 // 70 618 nAma nAmnaikArthe-lam // 3 / 1 / 18 // 142 2211 nAmarUpa-yaH // 7 / 2 / 158 // 207 nAma sida-ne // 1 / 1 / 21 // 67 76 500 Page #1108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1029 nAminaH kAze // 3 / 2 / 87 // 225 155 nAminastayoH SaH // 2 / 3 / 8 // 28 39 nAmino'kalihaleH // 4 / 3 / 51 // 482 14 nANino guNo-ti // 4 / 3 / 1 // 478 419 nAmino'niT // 4 / 3 / 33 // 593 282 nAmino lugvA // 1 / 4 / 61 // 55 494 nAnaH prathamai-hau // 2 / 2 / 31 // 107 2246 nAmnaH prAg-rvA // 7 / 3 / 12 // 453 1228 nAmnA grahAdizaH / / 5 / 4 / 83 // 900 1338 nAmni // 2 / 1 / 95 // 411 nAmni // 2 / 4 / 12 // 822 nAmni // 3 / 1 / 94 // 951 nAmni // 3 / 2 / 16 // 1018 nAmni // 3 / 2 / 75 // 632 nAmni // 3 / 2 / 144 // 1826 nAmni // 6 / 4 / 172 // 368 1315 nAmni kaH // 6 / 2 / 54 // 276 1145 nAmni puMsi ca // 5 / 3 / 121 // 882 1622 nAmni makSikAdibhyaH // 6 / 3 / 193 // 330 43 nAmni vA // 1 / 2 / 10 // 8 1517 nAmni zarado'kaJ // 6 / 3 / 100 // 310 829 nAmno gamaH-haH // 5 / 1 / 131 // 689 500 nAmno dvitI-pram // 4 / 1 / 7 // 615 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 210 nAmno no'nahnaH // 2 / 1 / 91 // 39 799 nAmno vadaH kyap ca // 5 / 1 / 35 // 671 1049 nAmnyuttarapadasya ca // 3 / 2 / 107 // 229 1544 nAmnyudakAt // 6 / 3 / 125 // 315 192 nAmyantasthA-pi // 2 / 3 / 15 // 35 702 nAmyAdereva ne // 2 / 3 / 86 // 667 748 nAmyupAntya-kaH // 5 / 1 / 54 // 676 487 vArI sakhI-zrU // 2 / 4 / 76 // 105 858 nAvaH // 7 / 3 / 104 // 2055 nAvAderikaH // 7 / 2 / 3 // 624 vAMziSyagovatsahale // 3 / 2 / 148 // 145 311 nAsatvAzleSe // 3 / 4 / 57 // 196 nAsAnati-Tam // 7 / 1 / 127 // 398 449 nAsikodarI-NThAt // 2 / 4 / 39 // 98 1713 nAstikA-kam // 6 / 4 / 66 // 346 70 niMsanikSa-vA // 2 / 3 / 84 // 903 nikaTapAThasya // 3 / 1 / 140 // 201 | 1724 nikaTAdiSu vasati // 6 / 4 / 77 // 348 756 nigavAdernAmni // 5 / 1 / 61 // 677 1058 nighoghasaMgho-nam // 5 / 3 / 36 // 869 299 nijAM zityet // 4 / 1 / 57 // 237 nityadid-svaH // 1 / 4 / 43 // 44 332 nityamanvAdeze // 2 / 1 / 31 // Page #1109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 83 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 904 nityavairasya // 3 / 1 / 141 // 201 2292 nityaMtrijino'N // 7 / 3 / 58 // 464 1736 nityaM NaH panthazca // 6 / 4 / 89 // 350 736 nityaM pratinAlpe // 3 / 1 / 37 // 162 765 nityaM haste-he // 3 / 1 / 15 // 168 273 ni dIrghaH // 1 / 4 / 85 // 53 979 ninadyAH -le // 2 / 3 / 20 // 216 997 nindahiMsa-rAt // 5 / 2 / 68 // 726 828 nindhaM kutsanai-dhaiH // 3 / 1 / 100 // 182 2229 ninye pAzap // 7 / 3 / 4 // 448 869 nindye vyApyA-yaH // 5 / 1 / 159 // 696 595 nipuNena cArcAyAm // 2 / 2 / 103 // 683 niprAyujaH zakye // 4 / 1 / 116 // 664 511 niprebhyo naH // 2 / 2 / 15 // 115 1172 nimIlyAdimeGa-ke // 5 / 4 / 46 // 888 1207 nimUlAtkaSaH // 5 / 4 / 62 // 894 240 niya Am // 1 / 4 / 51 // 45 1082 niyazcAnupasargAdvA // 5 / 3 / 60 // 873 1717 niyuktaM dIyate // 6 / 4 / 70 // 347 1043 nirabheH pUlvaH // 5 / 3 / 21 // 200 nirabhyanozva-ni // 2 / 3 / 50 // 526 831 nirgo deze // 5 / 1 / 133 // 745 nirduHsuveH-teH // 2 / 3 / 56 // | sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 156 nirdurbahi-rAm // 2 / 3 / 9 // 991 nirduHsoH-mnAm // 2 / 3 / 31 // 218 342 nirneH sphurasphuloH // 2 / 3 / 53 // 566 895 nirvANamavAte // 4 / 2 / 79 // 704 705 niviNNaH // 2 / 3 / 89 // 668 1667 nivRtte'kSayUtAdeH // 6 / 4 / 20 // 338 1752 nivRtte // 6 / 4 / 105 // 353 392 ni vA // 1 / 4 / 89 // 1481 nivAsAcaraNe'N // 6 / 3 / 65 // 303 1334 nivAsAdUrabhave-mni // 6 / 2 / 69 // 279 505 nivizaH // 3 / 3 / 24 // 917 nivisvanvavAt // 4 / 4 / 8 // 709 1500 nizApradoSAt // 6 / 3 / 83 // 306 1169 niSedhe'laMkhalvoH ktvA // 5 / 4 / 44 // 888 2109 niSkAdeH-srAt // 7 / 2 / 57 // 424 2195 niSkulAnni-Ne // 7 / 2 / 139 // 441 363 niSkuSaH // 4 / 4 / 39 // 574 715 niSpravANiH // 7 / 3 / 181 // 158 2207 niSphale tilA-jau // 7 / 2 / 154 // 444 995 niSpA-nasya // 2 / 3 / 66 // 218 136 nisastape'nAsevAyAm // 2 / 3 / 35 // 506 876 nisazca zreyasaH // 7 / 3 / 122 // 1430 niso gate // 6 / 3 / 18 // 295 3404 867 Page #1110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 123 89 24 pRSTham 624 729 267 95 622 104 48 601 405 678 sUtrAMkaH // sUtram // 543 nihave zaH // 3 / 3 / 68 // 1016 nIdAvazasU-svaT // 5 / 2 / 88 // 1259 nIlapItAdakam // 6 / 2 / 4 // 437 nIlAtprANyoSadhyoH // 2 / 4 / 27 // 529 nupracchaH // 3 / 3 / 54 // 483 nurjaateH||2 / 4 / 72 // 253 nurvA // 1 / 4 / 48 // 456 nRteryaGi // 2 / 3 / 95 // 760 nRtkhanaJjaH -T // 5 / 1 / 65 // 1578 nRhetubhyo-vA // 6 / 3 / 156 // 133 nRnH-v| // 1 / 3 / 10 // 964 nenasiddhasthe // 3 / 2 / 29 // 204 nemArdha-vA // 1 / 4 / 10 // 1977 nerinapiTa-sya // 7 / 1 / 128 // 71 nemAdApata-gdhau // 2 / 3 / 79 // 1429 nerdhave // 6 / 3 / 17 // dapaTha-NaH // 5 / 3 / 26 // 1096 neSuH // 5 / 3 / 74 // 2237 naikasvarasya // 7 / 4 / 44 // 160 naikArthe'kriye // 2 / 3 / 12 // 2081 no'nggaadeH|| 7 / 2 / 29 // 737 notaH // 3 / 4 / 16 // 655 no'padasya taddhite // 7 / 4 / 61 // 321 sUtrAMkaH // sUtram // 543 nopasargAt-hA // 2 / 2 / 28 // 412 nopAntyavataH // 2 / 4 / 13 // -- 130 no'prazAno-re // 1 / 3 / 8 // 580 nobhayorhetoH // 2 / 2 / 89 // 2008 no maT // 7 / 1 / 159 // 2054 noAdibhyaH // 2 / 1 / 99 // 108 no vyaJjanasyA-taH // 4 / 2 / 45 // 1657 naudvisvarAdikaH // 6 / 4 / 10 // 1852 nauviSeNa-dhye // 7 / 1 / 12 // 1872 ncodhasaH // 7 / 1 / 32 // 1324 nyagrodhasya-sya // 7 / 4 / 7 // 679 nya dga-yaH // 4 / 1 / 112 // 1583 nyakorvA // 7 / 4 / 8 // / 1064 nyabhyupavervAzcot // 5 / 3 / 42 // 1078 nyavAcchApe // 5 / 3 / 56 // 1046 nyAdI navA // 5 / 3 / 24 // 1386 nyAyAderikaN // 6 / 2 / 118 // 1853 nyAyArthAdanapete // 7 / 1 / 13 // 1159 nyAyAvAyA-ram // 5 / 3 / 134 // 1094 nyudo grH|| 5 / 3 / 74 // 277 smahatoH // 1 / 4 / 86 // 498 336 373 376 277 323 398 872 - .868 104 295 868 874 287 373 885 874 29 420 54 674 109 453 pakSAccopamAdeH // 2 / 4 / 43 // Page #1111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 339 2 53 368 480 sUtrAMkaH // sUtram // 1938 pakSAttiH // 7 / 1 / 89 // 1678 pakSimatsya -ti // 6 / 4 / 31 // 597 paciduheH // 3 / 4 / 87 // 10 pazvako vargaH // 1 / 1 / 12 // 274 paJcato'nyAde-daH // 1 / 4 / 58 // 1829 paJcaddazadvarge vA // 6 / 4 / 175 // 23 paJcamI-Amahaiv // 3 / 3 / 8 // 800 pazcamI 3 / 1 / 73 // 560 paJcamyapAdAne // 2 / 2 / 69 // 626 paJcamyarthahetau // 5 / 3 / 11 // 254 paJcamyAH kRg // 3 / 4 / 52 // 1222 paJcamyA tvarAyAm // 5 / 4 / 77 29 paJcamyA ni-sya // 7 / 4 / 104 // 1883 paJcasarva-ye // 7 / 1 / 41 // 1801 paNapAdamASAdyaH // 6 / 4 / 148 // 1054 paNermAne // 5 / 3 / 32 // 1908 patirAjAnta-ca // 7 / 1 / 60 // 463 pativanyanta-NyoH // 2 / 4 / 53 // 806 pattirathau gaNakena // 3 / 1 / 79 // 458 patyu naH // 2 / 4 / 48 // 1604 patrapUrvAdaJ // 6 / 3 / 177 // 1735 patha ikaT // 6 / 4 / 88 // 1520 patha: pantha ca // 6 / 3 / 103 // 127 647 540 898 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 343 pathinamathina-sau // 1 / 4 / 76 // 72 1513 patho'kaH // 6 / 3 / 96 // 309 1856 pathyatithi-yaNa // 7 / 1 / 16 // 374 1037 padaH pAdasyAjyA-te // 3 / 2 / 95 // 227 1387 padakalpala-kAt // 6 / 2 / 119 // 287 1394 padakramazikSA-kaH // 6 / 2 // 126 // 289 1033 padarujaviza-ghaJ // 5 / 3 / 16 // 866 60 padasya // 2 / 1 / 89 // 1319 padasyAniti vA // 7 / 4 / 12 // 276 322 padAdhug-tve // 2 / 1 / 21 // 65 575 padAntaragamye vA // 3 / 3 / 99 // 112 padAntATTa-teH // 1 / 3 / 63 // 368 padAnte // 2 / 1 / 64 // 76 728 padAsvairibA-haH // 5 / 1 / 44 // 672 1660 padikaH // 6 / 4 / 13 // 337 709 pade'ntare'nA-te // 2 ! 3 / 93 // 1393 padottarapadebhya ikaH // 6 / 2 / 125 // 289 443 paddhateH // 2 / 4 / 33 // 96 1355 panthyAderAyanaN // 6 / 2 / 89 // 282 1296 payodroryaH // 6 / 2 / 35 // 273 178 paraH // 7 / 4 / 118 // 802 parazatAdiH // 3 / 1 / 75 // 176 1443 parajanarAjJo'kIyaH // 6 / 3 / 31 // 297 21 378 361 869 385 100 177 100 326 350 310 Page #1112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH pRSTham 686 316 632 617 675 874 879 // sUtram // pRSTham 646 parataH strI puNvt-ng|| 3 / 2 / 49 // 147 1685 paradArAdibhyo gacchati // 6 / 4 / 38 // 341 1301 parazavyAghaluk ca // 6 / 2 / 40 // 274 1710 parazvadhAdvANa // 6 / 4 / 63 // 345 1127 parastriyAH pa-yeM // 6 / 1 / 40 // 244 2320 parasparAnyonyeta-si // 3 / 2 / 1 // 472 5 parANi kAnAna-dam // 3 / 3 / 20 // 475 952 parAtmabhyAM GaH // 3 / 2 / 17 // 576 parAnoH kRgaH // 3 / 3 / 101 // 2170 parAvarAtstAt // 7 / 2 / 116 // 436 1489 parAvarAdhamoryaH // 6 / 3 / 73 // 1170 parAvare // 5 / 4 / 45 // _510 parAverjeH // 3 / 3 / 28 / 617 557 parikrayaNe // 2 / 2 / 67 // 1225 pariklezyena // 5 / 4 / 80 // 899 1890 parikhA'sya syAt // 7 / 1 / 48 // 379 696 paricAyyopa-gnau // 5 / 1 / 25 // 666 1886 pariNAmi-rthe // 7 / 1 / 44 // 621 paridevane // 5 / 3 / 6 // 646 181 pariniveH sevaH // 2 / 3 / 46 // 520 1680 paripathAt // 6 / 4 / 33 // 340 1679 paripanthAttiSThati ca // 6 / 4 / 32 // 340 433 parimANA-lyAt // 2 / 4 / 23 // 305 888 sUtrAMkaH // sUtram // 807 parimANArtha-caH // 5 / 1 / 109 // 1555 parimukhAde-vAt // 6 / 3 / 136 // 571 parimuhAyamA-ti // 3 / 3 // 94 // 509 parivyavAt kriyaH // 3 / 3 / 27 // 744 pareH // 2 / 3 / 52 // 1098 pareH krame // 5 / 3 / 76 // 1126 pareH sRcareryaH // 5 / 3 / 102 // 1062 pareghaH // 5 / 3 / 40 // 1062-2 pare_Gkayoge // 2 / 3 / 103 // 994 parerdaivimuhazca // 5 / 2 / 65 // 1085 paredyate // 5 / 3 / 63 // 1676 parermukhapArdhvAt // 6 / 4 / 29 // 579 parema'Sazca // 3 / 3 / 104 // 636 pare vA // 5 / 4 / 8 // 35 parokSA-mahe // 3 / 3 / 12 // 223 parokSAyAM navA // 4 / 4 / 18 // 34 parokSe // 5 / 2 / 12 // 524 paropAt // 3 / 3 / 49 // 1948 parovarINa-Nam // 7 / 1 / 99 // 1478 parNakRkaNAtU-jAta // 6 / 3 / 62 // 1659 paderikaTa // 6 / 4 / 12 // 1137 paryadhervA // 5 / 3 / 113 // 1557 paryanoAmAt // 6 / 3 / 138 // 870 871 725 873 339 126 650 378 481 621 337 94 Page #1113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 290 260 589 153 270 179 201 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 731 paryapAG-myA // 3 / 1 / 32 // 404 paryapAt skhadaH // 4 / 2 / 27 // 562 paryapAbhyAM vayeM // 2 / 2 / 71 // 128 2136 paryameH sarvobhaye // 7 / 2 / 83 // 428 1144 paryAyArhaNotpattau ca NakaH // 5 / 3 / 120 // 882 1476 parvatAt // 6 / 3 / 60 // 303 1278 parvA DvaN // 6 / 2 / 20 // 2300 parkhAderaN // 7 / 3 / 66 // 1694 parSado NyaH // 6 / 4 / 47 // 343 1858 parSado NyaNau // 7 / 1 / 18 // 374 1982 pazubhyaH -sstthH|| 7 / 1 / 133 // 399 895 pazuvyaJjanAnAm // 3 / 1 / 132 // 1688 pazcAtyanupadAt // 6 / 4 / 41 // 341 1491 pazcAdAdyantA-maH // 6 / 3 / 75 // 305 2173 pazco'parasya-ti // 7 / 2 / 124 // 436 967 pazyadvAdi-NDe // 3 / 2 / 32 // 214 465 pAkakarNaparNa-t // 2 / 4 / 55 // 101 116 pAThe dhAtvAdeo naH // 2 / 3 / 97 // 501 819 pANikarAt // 5 / 1 / 121 // 688 462 pANigRhItIti // 2 / 4 / 52 // 100 787 pANighatADaghau-ni // 5 / 1 / 89 // 683 689 pANisamavAbhyAM sRjaH // 5 / 1 / 18 // 665 1205 pANTAhRti-Naca // 6 / 1 / 104 // 255 sUtrAMkaH // sUtram // 1400 pANDukambalAdin // 6 / 2 / 132 // 1233 pANDoryaN // 6 / 1 / 119 // 393 pAteH // 4 / 2 / 17 // 677 pAtpAdasyAha-deH // 7 / 3 / 148 // 1817 pAtrAcitA-vA // 6 / 4 / 163 // 1834 pAtrAttau // 6 / 4 / 180 // 818 pAtresami-yaH // 3 / 1 / 91 // 906 pAvyazudrasya // 3 / 1 / 143 // 329 pAdAdyoH // 2 / 1 / 28 // 1863 pAdhAyeM // 7 / 1 / 23 // 998 pAnasya bhAvakaraNe // 2 / 3 / 69 // 2139 pApahIyamAnena // 7 / 2 / 86 // 1950 pArAvAra-ca // 7 / 1 / 101 // 1418 pArAvArAdInaH // 6 / 3 / 6 // 729 pAremadhye-vA // 3 / 1 / 30 // 833 pAAdibhyaH-GaH // 5 / 1 / 135 // 395 pAzAcchAsA-yaH // 4 / 2 / 20 // 1284 zAdezca lyaH // 6 / 2 / 25 // 925 pitA mAtrA vA // 3 / 1 / 122 // 1572 pituryoM vA // 6 / 3 / 151 // 1327 pitRmAturvya- ri // 6 / 2 / 62 // 2009 pittithaTa-ghAt // 7 / 1 / 160 // 1328 pitro mahad // 6 / 2 / 63 // 374 219 429 393 293 1100 691 589 271 205 320 278 405 278 Page #1114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 481 276 249 884 25 78 42 sUtrAMkaH // sUtram // ___31 pibaitidAbhUsthaH -T // 4 / 3 / 66 // 1314 piSTAt // 6 / 2 / 53 // 1960 pIlAsAlvA-dvA // 6 / 1 / 68 // 1936 polvAdeH-ke // 7 / 1 / 87 // 1155 puMnAmni ghaH // 5 / 3 / 130 // pAraye // 3 / 2 / 57 // 132 puMsaH // 2 / 3 / 3 // // 1 / 4 / 73 // 212-2 puMstriyoH -s // 1 / 1 / 29 // 451 pucchAt // 2 / 2 / 41 // 492 pucchAdutparivyasane // 3 / 4 / 39 // 948 puanuSo'jAndhe // 3 / 2 / 13 // 62 putrasyAdi-ze // 1 / 3 / 38 // 1808 putrAdheyau // 6 / 4 / 154 // 1213 putrAntAt // 6 / 1 / 111 // 912 putre // 3 / 2 / 40 // 966 putre vA // 3 / 2 / 31 // 503 punarekeSAm // 4 / 1 / 10 // 1126 punarbhUputra-J // 6 / 1 / 39 706 pumanaDu-tve // 7 / 3 / 173 // 131 pumo'zi-raH // 1 / 3 / 9 // 812 puraMdarabhagaMdarau / 5 / 1 / 114 // 1615 purANe kalpe // 6 / 3 / 187 // 610 211 // sUtram // pRSTham 622 purAyAvatovartamAnA // 5 / 3 / 7 // 646 1230 purumagadhakaliGga-daN // 6 / 1 / 116 // 259 ___929 puruSAstriyA // 3 / 1 / 126 // 206 1018 puruSahRdayAdasamAse // 7 / 1 / 70 // 387 1288 puruSAt kRta-yaJ // 6 / 2 / 29 // 272 435 puruSAdvA // 2 / 4 / 25 // 874 puruSAmu vam // 7 / 3 / 120 // 2071 puruSe vA // 3 / 2 / 135 // 234 838 puro'grato'gre sarteH // 5 / 1 / 140 // 1567 puroDAza-Tau // 6 / 3 / 146 // 320 1503 puro naH // 6 / 3 / 86 // 307 757 puro'stamavyayam // 3 / 1 / 7 // 167 1013 puva itro daivate // 5 / 2 / 85 // 729 2122 puSkarAdedeze // 7 / 2 / 70 // 425 892 puSyArthAne punarvasuH // 3 / 1 / 129 // 198 345 puspau // 4 / 3 / 3 // 538 294 pUgAdamukhya-driH // 7 / 3 / 60 // 464 913 pUklizibhyo navA // 4 / 4 / 45 // 708 952 pUGyajeH zAnaH // 5 / 2 / 23 // 718 520 pUjAcAryaka-yaH // 3 / 3 / 39 // 699 942 pUjAsvateH prAkTAt // 7 / 3 / 72 // 209 470 pUtakratuvRSA-ca // 2 / 4 / 60 // 102 886 pUdivyazcernA ne // 4 / 2 / 72 // 702 1101 257 203 214 157 687 328 Page #1115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2025 pUraNAdgrantha-sya // 7 / 1 / 176 // 408 2114 pUraNAdvayasi // 7 / 2 / 62 // 424 1813 pUraNA dikaH // 6 / 4 / 159 // 364 657 pUraNIbhyastat-p // 7 / 3 / 130 // 150 2107 pUrNamAso'N // 7 / 2 / 55 // 423 697 pUrNAdvA // 7 / 3 / 166 // 156 lam // 3 / 1 / 97 // 181 -gaH // 2 / 3 / 64 // 2279 pUrvapadasya vA // 7 / 3 / 45 // 461 2308 pUrvaprathamA-ye // 7 / 4 / 77 // 468 2016 pUrvamanena-n // 7 / 1 / 167 // 406 77 pUrvasyA'sve svare yoriyut // 4 / 1 / 37 // 492 1194 pUrvAgreprathame // 5 / 4 / 49 // 892 839 pUrvAtkartuH // 5 / 1 / 141 // 831 pUrvAparapra-ram // 3 / 1 / 103 // 183 779 pUrvAparAdha-nA // 3 / 1 / 52 // 171 2151 pUrvAparA-dhus // 7 / 2 / 98 // 432 2169 pUrvAvarAdha-SAm // 7 / 2 / 115 // 435 1504 pUrvAlA-naT // 6 / 3 / 87 // 307 1519 pUrvAlA-kaH // 6 / 3 / 102 // 866 pUrvottara-kthnaH // 7 / 3 / 113 // 605 pRthag nAnA-ca // 2 / 2 / 113 // 138 1480 pRthivImadhyAn-sya // 6 / 3 / 64 // 303 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1810 pRthivIsarva-zvAJ // 6 / 4 / 156 // 364 1098 pRthivyA JAJ // 6 / 1 / 18 // 1903 pRthumRdu-raH // 7 / 4 / 39 // 384 1902 pRthvAderimanvA // 7 / 1 / 58 // 384 1085 pRSodarAdayaH // 3 / 2 / 155 // 236 1281 pRSThAdyaH // 6 / 2 / 22 // 271 294 pRbhRmAhAGAmiH // 4 / 1 / 58 // 548 1370 paiGgAkSIputrAderIyaH // 6 / 2 / 102 // 284 1253 pailAdeH // 6 / 1 / 142 // 266 843 poTAyuvati-ti // 3 / 1 / 111 // 186 1109 pautrAdi vRddham // 6 / 1 / 2 // 240 180 pyAyaH pIH // 4 / 1 / 91 // 520 2127 prakAre jAtIyara // 7 / 2 / 75 // 426 2155 prakAre thA // 7 / 2 / 102 // 433 2226 prakRte mayaT // 7 / 3 / 1 // .447 2230 448 1057 praghaNapraghANau gRhAMze // 5 / 3 / 35 // 869 666 pracaye navA-sya // 5 / 4 / 43 // 659 666 prajAyA as // 7 / 3 / 137 // 151 2218 prajJAdibhyo'N // 7 / 2 165 // 446 2074 prajJAparNAda-lau // 7 / 2 / 22 // 418 2085 prajJAzraddhA-rNa: // 7 / 2 / 33 // 420 694 praNAyyo ni-te // 5 / 1 / 23 // 666 1102 Page #1116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1860 pratijanAderInaJ // 7 / 1 / 20 // 374 540 pratijJAyAm // 3 / 3 / 65 // 624 2140 pratinA paJcamyAH // 7 / 2 / 7 // 1686 pratipathAdikazca // 6 / 4 / 39 // 341 743 pratiparo'no-vAt // 7 / 3 / 87 // 164 90 pratizravaNa-ge // 7 / 4 / 94 // 906 prateH // 4 / 1 / 98 // 706 980 prateH snAtasya sUtre // 2 / 3 / 21 // 216 774 praterurasaH saptamyAH // 7 / 3 / 84 // 170 336 pratezca vadhe // 4 / 4 / 94 // 706 547 pratyanorguNA-ri // 2 / 2 / 57 // 124 938 pratyanvavAtsAmalomnaH // 7 / 3 / 82 // 208 577 pratyabhyateH kSipaH // 3 / 3 / 102 // 633 394 pratyayaH-deH // 7 / 4 / 115 // 84 33 pratyayasya // 7 / 4 / 108 // 153 pratyaye // 2 / 3 / 6 // 115 pratyaye ca // 1 / 3 / 2 // 546 pratyAGaH zru-ni // 2 / 2 / 56 // 120 prathamAda-chaH // 1 / 3 / 4 // . 625 prathamoktaM prAk // 3 / 1 / 148 // 144 1579 prabhavati // 6 / 3 / 157 // 322 1690 prabhUtAdi-ti // 6 / 4 / 43 // 342 566 prabhRtyanyArtha-raiH // 2 / 2 / 75 // 129 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1221 pramANasamAsattyoH // 5 / 4 / 76 // 898 1989 pramANAnmAtraT // 7 / 1 / 140 // 400 623 pramANIsaMkhyADDaH // 7 / 3 / 128 // 143 383 prayoktRvyApAre Nig // 3 / 4 / 20 // 587 1766 prayojanam // 6 / 4 / 117 // 355 566 pralamme gRdhivazveH // 3 / 3 / 89 // 631 674 pravacanIyAdayaH // 5 / 1 / 8 // 2239 prazasyasya zraH / 7 / 4 / 34 // 451 1143 praznAkhyAne veJ / 5 / 3 / 119 // 882 97 praznArcAvicA-raH // 7 / 4 / 102 // 18 94 prazne ca pratipadam // 7 / 4 / 98 // 17 992 praSTho'grage // 2 / 3 / 32 // 218 903 prasamaH styaH stIH // 4 / 1 / 95 // 706 535-2 prasitotsu-dvaiH // 2 / 2 / 49 // 121 17.6 prastArasaMsthAna-ti // 6 / 4 / 79 // 348 1457 prasthapuravahAnta-t // 6 / 3 / 43 // 299 47 prasyaiSai-Na // 1 / 2 / 14 // 1709 praharaNam // 6 / 4 / 62 // 345 642 praharaNAt // 3 / 1 / 154 // 1384 praharaNAt krIDAyAM NaH // 6 / 2 / 116 // 287 954 prAkArasya vyaane // 3 / 2 / 19 // 212 1174 prAkkAle // 5 / 4 / 47 // 1900 prAktvAdagaDulAdeH // 7 / 1 / 56 // 383 1103 23 Page #1117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 726 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2262 kapa // 7 / 3 / 28 // 380 prAginAt // 2 / 1 / 48 // 1562 prAggrAmANAm // 7 / 4 / 17 // 358 1089 prAgjitAdaN // 6 / 1 / 13 // 237 1445 prAgdeze // 6 / 1 / 10 // 297 1241 prAgbharate-aH // 6 / 1 / 129 // .422 prAgvat // 3 / 3 / 74 // 1904 prAgvataH-snaJ // 6 / 1 / 25 // 239 1562-2 prAcI nagarasya // 7 / 4 / 26 // 318 981 prAJca yamayasaH // 5 / 2 / 52 // 724 1254 prAcyeo'taulvalyAdeH // 6 / 1 / 143 // 266 777 prAjjJazca // 5 / 1 / 79 // 681 1914 prANijAti-daJ // 7 / 1 / 66 387 900 prANitUryAGgANAm // 3 / 1 / 137 // 200 864 prANina upamAnAt // 7 / 3 / 111 // 192 1761 prANini bhUte // 6 / 4 / 112 354 2112 prANisthAdasvA-t // 7 / 2 / 60 // 424 1877 prANyaGgarathacala-dyaH // 7 / 1 / 37 // 377 2072 prANyaGgAdAto laH // 7 / 2 / 20 418 1292 prANyauSadhivR-ca // 6 / 2 / 31 // 272 904 prAttazca mo vA // 4 / 1 / 96 // 706 139 prAttumpatergavi // 4 / 4 / 97 // 507 2214 prAtpurANe nazca // 7 / 2 / 161 // / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 773 prAtyavapari-ntaiH // 3 / 1 / 47 // 169 999 prAtsUjorin // 5 / 2 / 71 // 1089 prAt sudrustoH // 5 / 3 / 67 // 873 266 prAdurupasargA-steH // 2 / 3 / 58 // 542 916 prAdAgastta A-kte // 4 / 4 / 7 // 709 1073 prAzmitulAsUtre // 5 / 3 / 51 // 872 578 prAdvahaH // 3 / 3 / 103 // 1567 prAvAhaNasyaiye // 7 / 4 / 21 // 250 766 prAdhvaM bandhe // 3 / 1 / 16 // 168 720 prAptApannau-ca // 3 / 1 / 63 // 174 2208 prAyo'toya-traT // 7 / 2 / 155 // 444 2043 prAyo'nnama-mni // 7 / 1 / 194 // 411 1564 prAyo bahusvarAdikam // 6 / 3 / 143 // 319 1096 prAyo'vyayasya // 7 / 4 / 65 // 238 1079 prAllipsAyAm // 5 / 3 / 57 // 872 1516 prAvRSa ikaH // 6 / 3 / 99 // 310 1509 prAvRSa eNyaH // 6 / 3 / 92 // 308 645 priyaH // 3 / 1 / 157 // 805 priyavazAdvadaH // 5 / 1 / 107 // 886 2318 priyasukhaM-che // 7 / 4 / 87 // 472 2196 priyasukhAdA-lye // 7 / 2 / 140 // 442 1904 priyasthira-ndam // 7 / 4 / 38 // 384 764 pusRlvo'kaH sAdhau // 5 / 1 / 69 // 672 Page #1118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 281 655 289 418 391 28ra, 712 sUtrAMkaH // sUtram // 1346 prekSAderin // 6 / 2 / 80 // 655 praiSAnujJAvasare-myau // 5 / 4 / 21 // 1397 proktAt // 6 / 2 / 129 // 626 propAdArambhe // 3 / 3 / 51 // 2309 propotsaM-Ne // 7 / 4 / 78 // 1528 proSThabhadrAjAte // 7 / 4 / 13 // 1323 plakSAderaNa // 6 / 2 / 59 // 141 plutAdvA // 1 / 3 / 29 // 84 pluto'nitau // 1 / 2 / 32 // 2392 palupcAdA-deH // 7 / 4 / 81 // 360 pvAdehrasvaH // 4 / 2 / 105 // 312 277 239 238 6.3 572 2071 balavAtadanta-la: // 7 / 2 / 19 // 1940 balavAtAdUlaH // 7 / 1 / 91 // 1352 balAderyaH // 6 / 2 / 86 // 934 balisthUle dRDhaH // 4 / 4 / 69 // 1000 baSkayAdasamAse // 6 / 1 / 20 // 1095 bahiSaSTIkaN ca // 6 / 1 / 16 // 1780 bahuma-de // 1 / 1 / 40 // .462 bahulaM lup // 3 / 4 / 14 // 66. bahulam // / 1 / 2 // 1526 bahulamanyebhyaH // 6 / 3 / 109 1524 bahulAnurAdhA-lup // 6 / 3 / 107 // 822 bahuvidhvaru-daH // 5 / 1 / 124 // 13.59 bahuviSayebhyaH // 6 / 3 / 45 // EL bahuvrIhe:-TaH // 7 / 3 / 125 // 1238 bahuSvastriyAm // 6 / 1 / 124 // 370 bahupaberIH // 2 / 1 / 42 // 1725 bahusvarapUrvAdikaH // 6 / 4 68 // 2288 bahUnAM prazce-vA // 7 / 3 / 54 // 143 bahoI // 7 / 3 / 73 // 2243 bahorNISThe bhUra // 7 / 4 / 40 // 2165 bordhAsanne // 7 / 2 / 112 // 1426 balyUrdiAdiH // 6 / 3 / 14 // 2293 bahvalpArthA-pazas // 7 / 2 / 150 // 311 688 300 2065 phalabA~ccanaH // 7 / 2 / 13 // 415 898 falasya jAtau // 3 / 1 / 135 // .. .. 199 1322 phale // 6 / 2 / 58 // 277 615 .phalgunIpro-se // 2 / 2 / 123 // 140 1523 phalgunyASTaH // 6 / 3 / 106 // 486 phenomabASpa-te // 3 / 4 / 33 // 6.9 261 79 346 209 134 958 bandhe pani navA // 3 / 2 / 23 // 1212 bandhernAmni // 5 / 4 / 67 // 24 bandhau bahuvrIhau // 2 // 4 / 84 // 213 896 . 921 343 Page #1119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2244 bADhAntika-dau // 7 / 4 / 37 // 452 2118 bAhUrvAderbalAt // 7 / 2 / 66 // 485 bAhvantaka-mni // 2 / 4 / 74 // 1117 bAhvAdibhyo gotre // 6 / 1 / 32 // 242 1978 biDabirIca // 7 / 1 / 129 // 398 1128 bidAdervRddhe // 6 / 1 / 41 // 244 569 bimeteIS ca // 3 / 3 / 92 // 631 1562-3 bilvakIyAderIyasya // 2 / 4 / 93 // 318 1586 brahmaNaH // 7 / 4 / 57 // 323 1926 brahmaNastvaH // 7 / 1 / 77 // 389 / 857 brahmaNo vadaH // 5 / 1 / 156 // 863 brahmabhrUNavR-p // 5 / 1 / 161 // 939 brahmahasti -saH // 7 / 3 / 83 // 209 783 brahmAdimyaH // 5 / 1 / 85 // 682 1274 braajhnnmaann-dyH||6|2|16 // 270 . 946 brAhmaNAcchaMsI // 3 / 2 / 11 // 210 1121 brAhmaNAdvA // 6 / 1 / 35 // 243 2033 brAhmaNAnnAmni // 7 / 1 / 184 // 741 bruvaH // 5 / 1 / 51 // 674 285 brUgaH pazcAnAM-zca // 4 / 2 / 118 // 546 286 bataH parAdiH // 4 / 3 / 63 // bha 1857 bhaktANNaH // 7 / 1 / 17 // 374 / sUtrAMkaH // sUtram // 1719 bhaktaudanAdvANikaT // 6 / 4 / 72 // 347 502 bhakSehisAyAm // 2 / 2 / 6 // 112 1716 bhakSyaM hitamasmai // 6 / 4 / 69 // 347 1633 bhajati // 6 / 3 / 204 // 332 844 bhajo viNa // 5 / 1 / 146 // 692 1002 bhalibhAsimido ghuraH // 5 / 2 / 74 // 727 592 bhaJjI vA // 4 / 2 / 48 // 637 1058 bhadroSNAtkaraNe // 3 / 2 / 116 // 231 1139 bhargAt traigarte // 6 / 1 / 51 // 246 891 bhartutulyasvaram // 3 / 1 / 162 // 198 1506 bhartusaMdhyAderaN // 6 / 3 / 89 // 308 86 bhatrsane paryAyeNa // 7 / 4 / 90 // 32 bhavateH sijlupi // 4 / 3 / 12 // 481 1442 bhavatorikaNIyasau // 6 / 3 / 30 // 296 2144 bhavatvAyu-rthAt // 7 / 2 / 91 // 430 45 bhaviSyantI // 5 / 3 / 4 // 46 bhaviSyantI-he // 3 / 3 / 15 // 484 1542 bhave // 6 / 3 / 123 // 673 bhavyageyajanya-navA // 5 / 1 / 7 // 1671 bhanAderikana // 6 / 4 / 24 // 338 1207 bhAvittitA-vA // 6 / 1 / 105 // 255 1814 bhAgAdyekau // 6 / 4 / 160 // 524 bhAgini ca-bhiH // 2 / 2 / 37 // 1106 Page #1120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 456 610 217 pRSTham 880 547 664 884 664 150 481 873 sUtrAMkaH // sUtram // 2258 bhAge'STamAjJaH // 7 / 3 / 24 // 440 bhAjagoNa-ze // 2 / 4 / 30 // 493 bhANDAtsamAcitau // 3 / 4 / 47 // 986 bhAdito vA // 2 / 3 / 27 // 660 bhAnnetuH // 7 / 3 / 133 // 585 bhAvakarmaNoH // 3 / 4 / 68 // 1382 bhAvaghaJo-NaH // 6 / 2 / 114 // 2032 bhAvavacanAH // 5 / 3 / 15 // 1035 bhAvAkoMH // 5 / 3 / 18 // 1668 bhAvAdimaH // 6 / 4 / 21 // 1146 bhAve // 5 / 3 / 122 // 828 bhAve cAzi-khaH // 5 / 1 / 130 // 1898 bhAve tvatal // 7 / 1 / 55 // 1067 bhAve'nupasargAt // 5 / 3 / 45 // 1266 bhikSAdeH // 6 / 2 / 10 // 837 bhikSAsenAdAyAt // 5 / 1 / 139 // 898 bhittaM zakalam // 4 / 2 / 81 // 1132 bhidAdayaH // 5 / 3 / 108 // 293 bhiyo navA // 4 / 2 / 99 // 1004 bhiyo rurukalukam // 5 / 2 / 76 // 186 bhisa ais // 1 / 4 / 2 // 1022 bhImAdayo'pAdAne // 5 / 1 / 14 // 993 bhIruSThAnAdayaH // 2 / 3 / 33 // 635 286 866 866 338 883 689 sUtrAMkaH // sUtram // 1133 bhISibhUSi-bhyaH // 5 / 3 / 109 // 288 bhIhIbhRhostivvat // 3 / 4 / 50 // 687 bhujanyujaM-ge // 4 / 1 / 120 // 1153 bhujipatyA-ne // 5 / 3 / 128 // 684 bhujo bhakSye // 4 / 1 / 117 // 348 bhunajo'trANe // 3 / 3 / 37 // 33 bhuvo vaH nyoH // 4 / 2 / 43 // 1086 bhuvo'vajJAne vA // 5 / 3 / 64 // 382 bhUGaH prAptau NiG // 3 / 4 / 19 // 959 bhUjeH SNuk // 5 / 2 / 30 // 2131 varaT // 7 / 2 / 78 // 630 bhUtavaccAzaMsye vA // 5 / 4 / 2 // 637 bhUte // 5 / 4 / 10 // 1122 bhUyaHsaMbhUyo-ca // 6 / 1 / 36 // 1905 bhUlRk cevarNasya // 7 / 4 / 41 // 1045 bhUzyado'l // 5 / 3 / 23 // 971 bhUSAkrodhArtha-naH // 5 / 2 / 42 // 754 bhUSAdarakSepe-t // 3 / 1 / 4 // 603 bhUSArthasan-kyau // 3 / 4 / 93 // 37 bhUsvaporadutau // 4 / 1 / 70 // 1122 bhRgo nAmni // 5 / 3 / 98 // 729 bhRgo'saMjJAyAm // 5 / 1 / 45 // 1240 bhRgvaGgirasku-treH // 6 / 1 / 128 // 720 427 648 650 1014 243 871 269 691 705 868 722 880 548 727 34 640 482 878 673 262 863 218 Page #1121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . A . . 724 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 332 bhRjo bharja // 4 / 4 / 6 // 669 bhRtipratya-kaH // 7 / 3 / 140 // 152 802 bhRtau karmaNaH // 5 / 1 / 04 // 810 bhRvRjitR-mni // 5 / 1 / 192 // 686 2204 bhRzAbhIkSNyA -deH // 7 / 4 / 73 // 467 664 bhRzAbhoNye hi-di // 5 / 4 / 42 // 658 2217 bheSajAdibhyaSTayaNa // 7 / 2 / 164 // 446 1095 bhogavadgaurimatonAmni // 3 / 2 / 65 // 223 180 bhogottara-naH // 7 / 1 / 40 // 377 492 bhojasUtayoH tyoH // 2 / 4 / 81 // 106 m // 6 / 2 / 68 // 279 366 bhrAjabhAlabhASa-navA // 4 / 2 / 36 // 579 957 bhrAjyalaMkara-'NuH // 5 // 2 // 28 // 719 1989 bhrAturvyaH // 6 / 1 / 88 // 253. 723 bhrAtuH stutau // 7 / 3 / 179 // 158 162 bhrAtuputra-yaH // 2 / 3 / 14 // 30 924 bhrAtRputrAH svsR-bhiH|| 3 / 1 / 121 // 205 1056 bhrASTrAgnerindhe // 3 / 2 / 114 // 231 142 bhrAsabhlAsabhrama-rvA // 3 / 4 / 73 // 508 1009 bhruvo'cca-TyoH // 2 / 4 / 101 // 222 1171 dhruvo bhuva ca // 6 / 1 / 76 // 267 bhrUznoH // 2 / 1 / 53 // / 1139 bhvAdibhyo vA // 5 / 3 / 115 // / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTha 383 bhvAderdAderghaH // 2 / 1 / 83 // 80 337 bhvAde mino-ne // 2 / 1 / 63 // 70 ma 1705 maDDukajharjharAdvANa // 6 / 4 / 58 // 344 2096 maNyAdibhyaH // 7 / 2 / 44 // 422 1854 matamadasya karaNe // 7 / 1 / 14 // 373 428 matsya sya yaH // 2 / 4 / 87 // 982 mathalapaH // 5 / 2 / 53 // 2200 madrabhadrAMdvapane // 7 / 2 / 144 // 442 1436 madrAMdaJ // 6 / 3 / 24 // 295 1931 madhubabhroAhma-ke // 6 / 1 / 43 // 245 1493 madhya utka-raH // 6 / 3 / 77 // 305 1545 madhyAdinaNNeyA montazca // 6 / 3 / 126 // 315 956 maNyAntAdgurau // 3 / 2 / 21 // 212 1492 madhyAnmaH // 6 / 3 / 76 // 305 761 madhye pade ni-ne // 3 / 1 / 11 // 167 2078 madhvAdibhyo raH // 7 / 2 / 26 // 1339 madhvAdeH // 6 / 2 / 73 // 280 413 manaH // 2 / 4 / 14 // 122 manayavalapare he // 1 / 3 / 15 // 950 manasazcAjJAyini // 3 / 2 / 15 // 1895 manurnabho-ti // 1 / 1 / 24 // 471 manorau ca vA // 2 / 4 / 61 // 1138 381 Page #1122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1196 manoryANau SazcAnta; // 6 / 1 / 94 // 253 308 mantasya yuvA-yoH // 2 / 1 / 10 // 61 1048 manthaudanasaktu-vA // 3 / 2 / 106 // 230 667 mandAlpAcca medhAyAH // 7 / 3 / 138 // 151 2119 manmAbjAdernAmni // 7 / 2 / 67 // 425 524 manyasyAnAvA-ne // 2 / 2 / 64 // 125 814 manyANNin // 5 / 1 / 1.6 // 687 845 manvanakvani-cit // 5 / 1 / 147 // 692 848 mayUravyaMsaketyAdayaH // 3 / 1 / 116 // 188 2067 marutparvaNastaH // 7 / 2 / 15 // 497 2212 martAdibhyo yaH // 7 / 2 / 259 // 445 2066 malAdImasazca // 7 / 2 / 14 // 417 466 mavyavidhivi-na // 4 / 1 / 190 // 605 16 mavyasyAH // 4 / 2 / 113 // 478 339 masjeH saH // 4 / 4 / 110 // 563 880 mahataH-DAH // 3 / 2 / 68 // 1884 mahatsarvAdikaN // 7 / 1 / 42 // 378 1201 mahAkulAdvAnonanauM // 6 / 1 / 99 // 254 1378 mahArAjapro-kaN // 6 / 2 / 110 // 286 1634 mahArAjAdikaN // 6 / 3 / 205 // 332 1374 mahendrAhA // 6 / 2 / / 106 // 285 1077 mAMsasyAnaD-vA // 3 / 2 / 141 // 234 21-2 mAyadyatanauM // 5 / 4 / 39 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1197 mANavaH kutlAyAm // 6 / 1 / 95 // 254 1006 mAtamAtRmAtRke vA // 2 / 4 / 85 // 221 919 mAtarapitaraM vA // 3 / 2 / 47 // 204 717 mAturmAtaH-trye // 1 / 4 / 40 // 158 473 mAtulAcAryo-dvA // 2 / 4 / 63 // 103 * 974 mAtRpituH svasuH // 2 / 3 / 18 // 215 1191 mAtRpitrAdeyaNIyaNau // 6 / 1 / 90 // 253 1994 mAtraT // 7 / 1 / 145 // 401 1687 mAthottarapada-ti // 6 / 4 / 40 // 341 294 mAduvarNo'nuM // 2 / 1 / 47 // 57 1823 mAnam // 6 / 4 / 169 // 367 1758 mAnasaMva-mni // 7 / 4 / 19 // 354 1305 mAnAt krItavat // 6 / 2 / 44 // 274 1992 mAnAdasaMzaye lup // 7 / 1 / 143 // 400 1103 mAne // 5 / 3 / 81 // 875 2260 mAne kazca // 7 / 3 / 26 // 456 371 mAraNatoSaNa-jJazca // 4 / 2 / 30 // 578 2116 mAlAyAH kSepe // 7 / 2 / 64 // 425 1010 mAleSIke-te // 2 / 4 / 102 // 222 2050 mAvantio -vaH // 2 / 1 / 94 // 414 1691 mAzabdaityAdibhyaH // 6 / 4 / 44 // 342 206 mausanizA-vA // 2 / 1 / 100 // 38 860 mAsavarNabhrAnupUrvam // 3 / 1 / 161 // 128 481 Page #1123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / sUtrAMkaH // sUtram // 1610 maudAdibhyaH // 6 / 3 / 182 // 278 mnAM ghuD-nte // 1 / 3 / 39 // 334 mriyateradyata-ca // 3 / 3 / 42 // pRSTham 327 ya 370 sUtrAMkaH . // sUtram // pRSTham 1762 mAsAdvayasi yaH // 6 / 4 / 113 // 354 322 migmIgo'khalacali // 4 / 2 / 8 // 558 570 mithyAkRgo'bhyAse // 3 / 3 / 93 // 631 305 midaH zye // 4 / 3 / 5 // 552 433 mimomAdAmitsvarasya // 4 / 1 / 20 // 596 333 mucAditaphadRpha-ze // 4 / 4 / 99 // 561 443 murato'nunAsikasya / 4 / 1 51 // 599 384 muhadruhaSNuhaSNiho vA // 2 / 1 / 84 // 80 1059 mUrtinicitAbhre dhanaH // 5 / 3 / 37 // 870 842 mUlavibhujAdayaH // 5 / 1 / 144 // 692 1803 mUlyaiH krIte // 6 / 4 / 150 // 362 886 mRgakSIrAdiSu vA // 3 / 2 / 62 // 196 1125 mRgayecchA yAcyA -rdhA // 5 / 3 / 101 // 879 251 mujo'sya vRddhiH // 4 / 3 / 42 // 540 2224 muMdastikaH // 7 / 2 / 171 // 447 914 mRSaH kSAntau // 4 / 3 / 28 // 708 804 meghartibhayA-khaH // 5 / 1 / 106 // 686 1973 meGo vA mit // 4 / 3 / 88 // 888 . 2093 medhArathAnnaveraH // 7 / 2 / 41 // 421 590 mo'kamiyamirami-maH // 4 / 3 / 55 // 637 352 mo no mvozca // 2 / 1 / 37 // 318 morvA // 2 / 1 / 9 // 378 mo'varNasya // 2 / 1 / 45 // 710 ya eccAtaH // 5 / 1 / 28 // 1603 yaH // 6 / 3 / 176 // 326 1840 yaH // 7 / 1 / 1 // 19 yaH // 4 / 2 / 122 // 233 yaturustorbahulam // 4 / 3 / 64 // 536 286 yajasRja-SaH // 2 / 1 / 87 // 56 208 yajAdivaceH kiti // 4 / 1 / 79 // 529 207 yajAdivaz-vRt // 4 / 1 / 72 // 529 976 yajijapidaMzi-kaH // 5 / 2 / 47 // 723 1107 yajisvapirakSi-naH // 5 / 3 / 5 // 876 681 yajeryazAGge // 4 / 1 / 114 // 662 1833 yajJAdiyaH // 6 / 4 / 179 // 369 1743 yajJAnAM dakSiNAyAm // 6 / 4 / 96 // 351 1087 yajJe grahaH // 5 / 3 / 65 // 873 1553 yajJe JyaH // 6 / 3 / 134 // 316 1129 yatro'zyA-deH // 6 / 1 / 126 // 244 1143 yaniJaH // 6 / 1 / / 54 // 246 478 yatro DAyan ca vA // 2 / 4 / 67 // 104 563 yataH pratini-nA // 2 / 2 / 72 // 128 Page #1124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1150 yatkarmasparzAt-taH // 5 / 3 / 125 // 883 1999 yattatkimaH--rvA // 7 / 1 / 150 // 402 2287 yattatkimanyAt // 7 / 3 / 53 // 462 1998 yattadetado DAvAdiH // 7 / 1 / 149 // 402 1747 yathAkathAcANNaH // 6 / 4 / 100 // 352 1949 yathAkAmA-ni // 7 / 1 / 100 // 393 1196 yathAtathAdIottare // 5 / 4 / 51 // 892 741 yathA'thA // 3 / 1 / 41 // 164 1942 yathAmukha-smin // 7 / 1 / 93 // 391 598 yadbhAvo bhAvalakSaNam // 2 / 2 / 106 // 136 dAkhyA // 2 / 2 / 46 // 121 548 yadvIkSye rAdhIkSI // 2 / 2 / 58 // 124 1190 yapi // 4 / 2 / 56 // 891 924 yapi cAdo jagdh // 4 / 4 / 16 // 710 313 yabakGiti // 4 / 2 / 7 // 563 yamaH sUcane // 4 / 3 / 39 // . 629 534 yamaH svIkAre // 3 / 3 // 59 // 623 724 yamamadagado'nupasargAt // 5 / 1 / 30 // 670 256 yamiraminamigami-ti // 4 / 2 / 55 // 541 62 yamiraminamyA-zca // 4 / 4 / 86 // 489 370 yamo'parive ca // 4 / 2 / 29 // 577 13 yaralavA antasthAH // 1 / 1 / 15 // 2 1930 yavayavaka-dyaH // 7 / 1 / 81 // 390 1 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 476 yavayavanAra-tve // 2 / 4 / 65 // 103 1640 yazcorasaH // 6 / 3 / 212 // 334 1984 yaskAdegetri // 6 / 1 / 125 // 252 334 yasvare pA-Ti // 2 / 1 / 102 // 69 1669 yAcitApamityAtkaNa // 6 / 4 / 22 // 338 805 yAjakAdibhiH // 3 / 1 / 78 // 176 1390 yAjJikaukthika-kam // 6 / 2 / 122 // 288 698 yAjyA dAnaci // 5 / 1 / 26 // 667 20 yAmyusoriyamiyusau // 4 / 2 / 123 // 479 1010 yAyAvaraH // 5 / 2 / 82 // 828 1200 yAvato vindajovaH // 5 / 4 / 55 // 893 730 yAvadiyattve // 3 / 1 / 31 // 161 2249 yAvAdibhyaH kaH // 7 / 3 / 15 // 454 415 yiH sanvarNya: // 4 / 1 / 11 // 593 291 yi luk // 4 / 2 / 102 // 548 290 yujazcakruzco no GaH // 2 / 1 / 71 // 57 979 yujabhujabhaja-naH // 5 / 2 / 50 // 723 378 yujAdernavA // 3 / 4 / 18 // 298 yujro'samAse // 1 / 4 / 71 // 58 1081 yududroH // 5 / 3 / 59 // 1076 yupUdrorghaJ // 5 / 3 / 54 // 872 1050 yuvarNavRdavaza-haH // 5 / 3 / 28 // 868 1112 yuvavRddhaM kutsArce vA // 6 / 1 / 5 // 241 1111 873 Page #1125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / sazAMkaH // sUtram // 386 ravoH pvavyaJjane luk // hai|4 / 121 // 588 - 505 sUkhAMkaH // sUtram // 845 yuvA khalati-naiH // 3 / 1 / 113 // 187 1915 yuvAvaraN // 7 / 1 / 67 // 387 310 yuSmadasmadoH // 2 / 1 / 6 // 2264 yuSmadasmado-deH // 7 / 3 / 30 // 457 488 yUnastiH // 2 / 4 / 77 // 1242 yUni lup // 6 / 1 / 137 // 1922 yUno'ke // 7 / 4 / 50 // 388 311 yUyaM vayaM jasA // 21 // 13 // 62 134 ye navA // 4 / 2 / 62 // 2013 yeyau zaluk ca // 7 / 1 / 164 // 416 1042 gre'vaNe // 3 / 2 / 100 // ra8 1999 yaiyakaAvasamAse vA // 6 / 1 / 17 // 14 1742 yogakarmabhyAM yokatrau // 6 / 4 / 95 // 351 760 yogyatAvIpsA-zye // 3 / 1 / 40 // 164 1381 yoddhaprayojanAdyuddhe // 6 / 2 / 113 // 286 239 yo'nekasvarasya // 2 / 1 / 56 // 45 1920 yopAnlyA -kaJ // 7 / 1 / 72 // 388 440 yo'ziti // 4 / 3 / 80 // 2299 yaudheyAderaJ // 7 / 3 / 65 // 70 vyakye // 1 / 2 / 25 // 1125 yvaH padAntAt-daut // 7 / 4 / 5 // 243 213 vRt sakRt // 4 / 1 / 102 // 1927 vRvarNAllaghvAdeH // 7 / 1 / 69 // 387 134 rasa kakhapa- pau // 1 / 3 / 5 // 25 135 raH padAnte-yoH // 1 / 3 / 53 // 2252 raktAnityavarNayoH // 7 / 3 / 18 // 454 1677 6 / 4 / 30 // 339 1427 raGkoH prANini vA // 6 / 3 / 15 // 294 796 rajaHphalemalAdgrahaH // 5 / 1 / 98 // 684 1067 rathavade // 3 / 2 / 131 // 233 1602 rathAtsAdezca vodraGge // 6 / 3 / 175 // 326 883 radAdamUrchama-ca // 4 / 2 / 69 // 701 306 radha iTi tu-ba // 4 / 4 / 101 // 701 430 rabhalabhazaka-miH // 4 / 1 / 21 // 596 412 rabho'parokSAzavi // 4 / 4 / 102 // 592 11551 ramyAdibhyaH-ri // 5 / 3 / 126 // 195 raSavarNAnno-re // 2 / 3 / 63 // 2314 rahasyamA -ge // 7 / 4 / 83 // 1256 rAgATTo rakte // 6 / 2 / 1 // 267 786 rAjaghaH // 5 / 1 / 88 // 683 849 rAjadantAdiSu // 3 / 1 / 149 // 189 1331 rAjanyAdibhyo'kaJ // 6 / 2 / 66 // 279 2053 rAjanvAn surAzi // 2 / 1 / 98 // 415 841 rAjansakheH // 73 / 106 // 186 Page #1126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 610 rAtrau vaso-dya // 5 / 2 / 6 // 1757 rAjyahaHsaM-rvA // 6 / 4 / 110 // 370 rAtsaH // 2 / 1 / 90 // 77 2210 rAdephaH // 7 / 2 / 157 // 434 rAdhervadhe // 4 / 1 / 22 // 467 rAlluk // 4 / 1 / 190 // 605 1228 rASTrakSatriyAt-raJ // 6 / 1 / 114 // 259 860 rASTrAkhyAdbrahmaNaH // 7 / 3 / 107 // 191 1415 rASTrAdiyaH // 6 / 3 / 3 // 293 1330 rASTre'naGgAdibhyaH // 6 / 2 / 65 // 279 1458 rASTrebhyaH // 6 / 3 / 44 // 299 85 riH zakyAzorye // 4 / 3 / 110 // 493 2128 riti // 3 / 2 / 58 // 573 ririSTAt-tA // 2 / 2 / 82 // 131 465 rirau ca lupi // 4 / 1 / 56 // 604 545 rucikRpya-Su // 2 / 2 / 55 // 123 672 rucyAvyathyavAstavyam // 5 / 1 / 6 // 661 509 rujArthasyA-ri // 2 / 2 / 13 // 114 234 rutpazcakAcchidayaH // 4 / 4 / 88 // 536 . 417 rudavidamuSa-ca // 4 / 3 / 32 // 599 rudhaH // 3 / 4 / 89 // 639 347 rudhAM svarAcchno -ca // 3 / 4 / 82 // 567 392 ruhaH paH // 4 / 2 / 14 // 589 | sUtrAMkaH pRSTham 1559 rUDhAvantaHpurAdikaH // 6 / 3 / 140 // 317 2106 rUpAtprazastAhatAt // 7 / 2 / 54 // 423 1434 rUpyottarapadAraNyANNaH // 6 / 3 / 22 // 295 436 revatarohiNAjhe // 2 / 4 / 26 // 95 1186 revatyAderikaN // 6 / 1 / 86 // 252 1597 raivatikAderIyaH // 6 / 3 / 170 // 325 154 roH kAmye // 2 / 3 / 7 // 28 2135 rogAtpratIkAre // 7 / 2 / 82 // 428 1456 ropAntyAt // 6 / 3 / 42 // 299 485 romanthAyApyA-Ne // 3 / 4 / 32 // 1044 rorupasargAt // 5 / 3 / 22 // 172 ro re lug-nH|| 1 / 3 / 41 // rUra 168 roryaH // 1 / 3 / 26 // 170 rolupyariM // 2 / 1 / 75 // 31 1345 ro'zmAdeH // 6 / 2 / 79 // 286 160 rnAmyantAt-DhaH // 2 / 1 / 80 // 386 rlo vA // 1 / 4 / 67 // 63 dirhasva-cA // 9 / 3 / 31 // 867 1113 426 523 lakSaNavIpsye-nA // 2 / 2 / 36 // 732 lakSaNenAbhi-khye // 3 / 1 / 33 // 2084 lakSmyA anaH // 7 / 2 / 32 // 175 laghordIrgho'svarAdeH // 4 / 1 / 64 // 161 420 519 Page #1127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // 103 laghorupAntyasya // 4 / 3 / 4 // 1183 laghoryapi // 4 / 3 / 86 // 889 laghvakSarAsa-kam // 3 / 1 / 160 // 910 laGgikampyo -tyoH // 4 / 2 / 47 // 413 labhaH // 4 / 4 / 103 // 823 lalATavAta-kaH // 5 / 1 / 125 // 1653 lavaNAdaH // 6 / 4 / 6 // 970 laSapatapadaH // 5 / 2 / 41 // 1257 lAkSArocanAdikam // 6 / 2 / 2 // 625 lipsyasiddhau // 5 / 3 / 10 // 755 limpavindaH // 5 / 1 / 60 // 379 liyo no'ntaH-ve // 4 / 2 / 15 // pRSTham 495 890 197 707 592 688 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1320 lubbahulaM puSpamUle // 6 / 2 / 57 // 277 2124 lubvAdhyAyAnuvAke // 7 / 2 / 72 // 426 927 lubhyazcevimohAceM // 4 / 4 / 44 // 911 2015 lUdhUsU-taH // 5 / 2 / 87 // 729 2255 lUnaviyAtAt pazau // 7 / 3 / 21 // 455 137 ldidhutaadi0||3|4| 64 // 506 1055 lokaMpRNama-tyam // 3 / 2 / 113 // 231 2315 lokajJAte-yeM // 7 / 4 / 84 // 471 1811 lokasarva-te // 6 / 4! 157 // 364 27 lokAt // 1 / 1 / 3 // 2080 lomapicchAdeH zelam // 7 / 2 / 28 // 419 234 lono'patyeSu // 6 / 1 / 23 // 43 380 lo laH // 4 / 2 / 16 // 584 479 lohitAdiza-t // 2 / 4 / 68 // 104 2251 lohitAnmaNau // 7 / 3 / 17 // 454 722 267 647 677 584 11.24 22 738 lihAdibhyaH // 5 / 1 / 50 // 674 567 lIlino-pi // 3 / 3 / 90 // 631 315 lIklinorvA // 4 / 2 / 9 // 555 138 luk // 1 / 3 / 13 // 25 2273 lukcAjinAntAt // 7 / 3 / 39 // 459 2272 lukthuttarapadasya kapna // 7 / 3 / 38 // 459 304 lugasyAdetyapade // 2 / 1 / 113 // 60 213 lugAto'nApaH // 2 / 1 / 107 // 40 231 lupyayvRllenat // 7 / 4 / 112 // 43 2167 lubaJceH // 7 / 2 / 123 // 435 1820 vaMzAderbhA-tsu // 6 / 4 / 166 // 1910 vaMzyajyAyo-vA // 6 / 1 / 3 // 728 vaMzyena pUrvArthe // 3 / 1 / 29 // 686 vaco'zabdanAmni // 4 / 1 / 119 // 458 vaJcatraMsadhvaMsa-nIH // 4 / 1 / 50 // 2045 vaTakAdin // 7 / 1 / 196 // 1133 vataNDAt // 6 / 1 / 45 // 240 160 664 602 245 Page #1128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 312 461 499 pRSTham 242 670 213 872 306 868 354 224 573 va 632 693 541 sUtrAMkaH // sUtram // 398 vattasyAm // 1 / 1 / 34 // 1530 vatsazAlAdvA // 6 / 3 / 111 // 2282 vatsokSAzva-pit // 7 / 3 / 51 // 110 vadavrajalUH // 4 / 3 / 48 // t // 3 / 3 / 97 // 746 banyApaJcamasya // 4 / 2 / 65 // 257 vami vA // 2 / 3 / 83 // 320 vamyaviti vA // 4 / 2 / 87 // 953 vayaHzaktizIle // 5 / 2 / 24 // 680 bayasi danta-tR // 7 / 3 / 151 // 431 vayasyanantye // 2 / 4 / 21 // 1361 varAhAdeH kaN // 6 / 2 / 95 // 472 varuNendra-ntaH // 2 / 4 / 62 // 1547 vargAntAt // 6 / 3 / 128 // 1012 varcaskAdiSva-yaH // 3 / 2 / 48 // 1907 varNadRDhA-vA // 7 / 1 / 59 // 2121 varNAda-Ni // 7 / 2 / 69 // 1433 varNAvakaJ // 6 / 3 / 21 // 2209 varNAvyayAt-raH // 7 / 2 / 156 // 11 vartamAnA-mahe // 3 / 3 / 6 // 930 vartervRttaM granthe // 4 / 4 / 65 // 1024 vartyati gamyAdiH // 5 / 3 / 1 // 652 vaya'ti-le // 5 / 4 / 25 // 557 718 153 94 283 103 sUtrAMkaH // sUtram // 1118 varmaNo'cakrAt // 6 / 1 / 33 // 716 varyopasAryA-ye // 5 / 1 / 32 // 961 varSakSara-je // 3 / 2 / 26 // 2072 varSavighne'vAdagrahaH // 5 / 3 / 50 // 1496 varSAkAlebhyaH // 6 / 3 / 80 // 1051 varSAdayaH klIbe // 5 / 3 / 29 // 1759 varSAdazca vA // 6 / 4 / 111 // 1024 valApatrAdeH // 3 / 2 / 82 // 2068 valivaTi-maH // 7 / 2 / 16 // 262 vazerayaGi // 4 / 1 / 83 // 1332 vasAtervA // 6 / 2 / 67 // 1720 vasanAt // 6 / 4 / 138 // 299 vasurAToH // 3 / 2 / 81 // 1961 vastereyaJ // 7 / 1 / 212 // 1664 vastAna // 6 / 4 / 17 // 1841 vahita rathayu-t // 7 / 1 / 2 // 821 vahAbhrAllihaH // 5 / 1 / 123 // 1116 vahInarasyait // 7 / 4 / 4 // 503 vaheH praveyaH // 2 / 2 / 7 // 1607 vahesturizcAdiH // 6 / 3 / 180 // 718 bahyaM karaNe // 5 / 1 / 34 // 1426 vahlthUrdipardi-naN // 6 // 14 // 361 vAH zeSe // 1 / 4 / 82 // 579 222 396 337 370 688 242 444 479 712 864 327 670 294 Page #1129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 111 644 472 703 133 512 153 154 419 446 sUtrAMkaH // sUtram // 500 vA'karmaNA-Nau // 2 / 2 / 4 // 513 vAkAGkSAyAm // 5 / 2 / 10 // 2319 vAkyasya parirvarjane // 7 / 4 / 88 // 890 vAkrozadainye // 4 / 2 / 75 // 583 vA klIbe // 2 / 2 / 92 // 157 vAkSaH // 3 / 4 / 76 // 674 vAgantau // 7 / 3 / 145 // . . 683 vAgrAnta-rAt // 7 / 3 / 195 // 2076 vAca AlATau // 7 / 2 / 24 // 2221 vAca ikaN // 7 / 2 / 168 // 813 vAcaMyamo vrate // 5 / 1 / 115 // 971 vAcaspati-sam // 3 / 2 / 36 // 1527 vA jAte dviH // 6 / 2 / 137 // 757 vA jvalAdi-rNaH // 5 / 1 / 62 // 855 vAjaleralukaH // 7 / 3 / 101 // 1127 vATATyAt // 5 / 3 / 103 // 1185 vADaveyo vRSe // 6 / 1 / 85 // 1931 vANumASAt // 7 / 1 / 82 // 1806 vAtapitta-ne // 6 / 4 / 152 // 2113 vAtAtIsAra-ntaH // 7 / 2 / 61 // 724 vA tRtiiyaayaaH||3|2|3|| 1784 vaatorikH||6|4 / 132 // 217 vAtmane // 3 / 4 / 63 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 82 vAtyasaMdhiH // 1 / 2 / 31 // 14 2174 vA dakSiNAt-AH // 7 / 2 / 119 // 436 996 vAdezca nnkH|| 5 / 2 / 67 // 726 268 vAdyatanIkriyA-rgIG // 4 / 4 / 28 // 543 617 vAdyatanI purAdau // 5 / 2 / 15 // 645 1088 vAdyAt // 6 / 1 / 11 // 237 293 vAdrau // 2 / 1 / 46 // 224 vA viSAto'naH pus // 4 / 2 / 91 // 534 692 vAdhAra'mAvAsyA // 5 / 1 / 21 // 665 10 vA nAmni // 1 / 2 / 20 // 53 688 vA nAmni // 7 / 3 / 159 // 155 910 vAntike // 3 / 1 / 147 // 202 2231 vAntamAnti-Sad // 7 / 4 / 31 // 449 283 vAnyataH pumAn-re // 1 / 4 / 62 // 1245 vAnyena // 6 / 1 / 133 // 264 1193 vApaguro Nami // 4 / 2 / 5 // 219 vA parokSAyaGi // 4 / 1 / 90 // 408 vA pAdaH // 2 / 4 / 6 // 1184 vApnoH // 4 / 3 / 87 // 890 407 vA bahuvrIheH // 2 / 4 / 5 // 518 vAbhinivizaH / / 2 / 2 / 22 // 907 vA'bhyavAbhyAm // 4 / 1 / 99 // 706 1191 vAmaH // 4 / 2 / 57 // 891 312 678 879. 252 390 363 424 160 359 530 Page #1130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1403 vAmadevAdyaH // 6 / 2 / 135 // 291 1844 vAmAdyAderonaH // 7 / 1 / 4 // 371 223 vAmazasi // 2 / 1 / 55 // 1250 vAyanaNAyanioH // 6 / 1 / 138 // 265 1483 vA yuSmada-kam // 6 / 3 / 67 // 304 1377 vAyvRtupitruSaso yaH // 6 / 2 / 109 // 285 2162 vAre kRtvas // 7 / 2 / 109 // 434 857 vArdhAca // 7 / 3 / 103 // 536 vA lipsAyAm // 3 / 3 / 61 // 623 675 vAlpe // 7 / 3 / 146 // 1086 vAvApyo-po // 3 / 2 / 156 // 236 951 vA vetteH kvasuH // 5 / 2 / 22 // 718 385 vA veSTaceSTaH // 4 / 1 / 66 // 188 1225 vAzina Ayanau // 7 / 4 / 46 // 258 1290 vAzmano vikAre // 7 / 4 / 63 // 272 1277 vAzvAdIyaH // 6 / 2 / 19 // 270 348 vASTana AH syAdau // 1 / 4 / 52 // 72 1636 vAsudevArjunAdakaH // 6 / 3 / 207 // 332 534-2 vA svIkRtau // 4 / 3 / 40 // 623 1605 bAhanAt // 6 / 3 / 178 // 326 171 vAharpatyAdayaH // 1 / 3 / 58 // 31 641 vAhitAgnyAdiSu // 3 / 1 / 153 // 147 . 1449 vAhIkeSu prAmAt // 6 / 3 / 36 // 298 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2297 vAhIkeSvabrAhma-bhyaH // 7 / 3 / 63 // 464 1025 vA hetusiddhau ktaH // 5 / 3 / 2 // 864 1606 vAhapathyupakaraNe // 6 / 3 / 179 // 326 1001 vAhyAdvAhanasya // 2 / 3 / 72 // 1791 viMzatikAt // 6 / 4 / 139 // 360 - 626 viMzate-ti // 7 / 4 / 67 // 1827 vizatyAdayaH // 6 / 4 / 173 // 368 2005 viMzatyAdervA tamad // 7 / 1 / 156 // 405 1170 vikarNakuSIta-pe // 6 / 1 / 75 // 250 1153 vikarNacchagalA-ye // 6 / 1 / 64 // 248 1289 vikAre // 6 / 2 / 30 // 272 988 vikuzamipareH-sya // 2 / 3 / 28 // 217 91 vicAre pUrvasya // 7 / 4 / 95 // 16 2158 vicAle ca // 7 / 2 / 105 // 433 1108 viccho naG // 5 / 3 / 86 // 876 344 vijeriT // 4 / 3 / 18 // 566 899 vittaM dhanapratItam // 4 / 2 / 82 // 705 1199 viddagbhyaH -Nam // 5 / 4 / 54 // 893 1571 vidyAyonisambandhAdakaJ // 6 / 3 / 150 // 320 17 vidhinimantraNA-ne // 5 / 4 / 28 // 479 1848 vidhyatyananyena // 7 / 1 / 8 // 372 2222 vinayAdibhyaH // 7 / 2 / 161 // 447 607 vinA te tRtIyA ca // 2 / 2 / 115 // 138 1117 Page #1131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH 724 // sUtram // 512 vinimeyadyUtapaNaM-hoH // 2 // 2 / 16 // 115 963 vinvicchU // 5 / 2 // 34 // 720 2236 vinmatorNISThe-lup // 7 / 4 / 32 // 451 984 vipariprAtsarteH // 5 / 2 / 55 // 397 vibhaktitha-bhAH // 1 / 1 / 33 // 738 vibhaktisa-yam // 3 / 1 / 39 // / 1699 vibhAjayitR-ca // 6 / 4 / 52 // 2125 vimustAderaN / 7 / 2 / 73 // 391 viyaH prajane // 4 / 2 / 13 // 589 1837 virAgAdviraGgazca // 6 / 4 / 183 // 369 189 virAme vA // 1 / 3 / 51 // 893 birodhinAma-svaiH // 3 / 1 / 130 // 198 1672 viSadhavIvadhAdvA // 6 / 4 / 25 // 338 553 vivAda vA // 3 / 3 / 80 // 627 1590 vivAhe dvandvAdakal // 6 / 3 / 163 // 323 1256 vizapatapada-kSNye // 5 / 4 / 81 // 899 1769 vizAkhASA-NDe // 6 / 4 / 120 // 356 1771 vizirahi-dAt // 6 / 4 / 122 // 356 824 vizeSaNaM vi-zca // 3 / 1 / 96 // 180 24 vizeSaNamantaH // 7 / 4 / 113 // 637 vizeSaNasa-hau // 3 / 1 / 150 // 146 6.9 vizeSAviva-zre // 5 / 2 / 5 / 643 591 vizramervA // 4 / 3 / 56 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 2043 viSvaco viSuzca // 7 / 2 / 31 // 420 2293 visAriNo matsye // 7 / 3 / 59 // 464 2311 vopsAyAm // 7 / 4 / 80 // 469 688 virunnyagrodhau // 4 / 1 / 121 // 664 2298 vRkATTeNyaNa // 7 / 3 / 64 // 465 1074 vRgo vastre // 5 / 3 / 52 // 872 1452 vRjimadrAddezAtkaH // 6 / 3 / 38 // 298 523 vRttisargatAyane // 3 / 3 / 48 // 620 1714 vRtto'papATho'nuyoge // 6 / 4 / 67 // 346 393 vRttyanto'saSe // 1 / 1 / 25 // 84 1187 vRddhastriyAH-Nazca // 6 / 1 / 87 // 252 2240 vRddhasya ca jyaH // 7 / 4 / 35 // 451 1114 vRddhAdhUni // 6 / 7 / 30 // 241 1091 vRddhiH svareSvA-te // 7 / 4 / 1 // 237 18 vRddhirAraidaut // 3 / 3 / 1 // 4 1958 vRddhiryasya sva-diH // 6 / 1 / 8 // 249 1440 vRddhaJaH // 6 / 3 / 28 // 296 927 vRddho yUnA tanmAtrabhede // 3 / 1 / 124 // 206 998 vRdbhikSiluNTi-kaH // 5 / 2 / 70 // 726 198 vRdbhyaH syasanoH // 3 / 3 / 45 // 526 2063 vRndAdArakaH // 7 / 2 / 11 // 417 838 vRndArekanAgakuJjaraiH // 3 / 1 / 108 // 185 475 vRSAzvAnmathune sso'ntaH // 4 / 3 / 114 // 607 637 Page #1132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH 12 pUba 529 725 397 724 29 132 229 .462 // sUtram // pRSTham -vA // 5 / 4 / 57 // 894 'nA-ca // 4 / 4 / 35 // 343 veH // 2 / 3 / 54 // 560 veH kRgaH-ze // 3 / 3 / 85 // da28 694 ve khukhagram // 7 / 3 / 163 // 155 743 veH skndo'ktyoH|| 2 / 3 / 51 // 675 982 veH straH // 2 / 3 / 23 // 216 525 veH svArtha // 3 / 3 / 50 // 87 vege sarterdhAt // 4 / 2 / 107 // . 494 887 veTo'pataH // 4 / 4 / 62 // 702 1482 veNukAdibhya iyaNa // 6 / 3 / 66 // 304 1632 vetanAderjIvati // 6 / 4 / 15 // 337 1003 vetticchidabhidaH kit // 5 / 2 / 75 // 727 25 3 / 4 / 51 // 540 559 vetternavA // 4 / 2 / 116 // 628 913 vedasahazru-nAm // 3 / 2 / 41 // 203 1007 vedUto'navya-de // 2 / 4 / 98 // 1398 vedenbrAhmaNamatraiva // 6 / 2 / 130 // 290 945 veyivadanAzva-nam // 5 / 2 / 3 // 716 yAH // 1 / 4 / 30 // 211 verayaH // 4 / 1 / 74 // 529 1091 verazabde prathane // 5 / 3 / 69 // 874 993 verdahaH // 5 / 2 / 64 // sUtrAMkaH // sUtram // 209 vervay // 4 / 4 / 19 // 988 vervicakattha-naH // 5 / 2 / 59 // 1972 vervistRte-Tau // 7 / 1 / 123 // 983 vezca droH // 5 / 2 / 54 // 1712 veSThayAdibhyaH // 6 / 4 / 65 // 159 vesuso'pekSAyAm // 2 / 3 / 11 // 576 vaikatra dvayoH // 2 / 2 / 85 // 3 / 2 / 105 // 2289 vaikAt // 7 / 3 / 55 // 2286 vaikAt-raH // 7 / 3 / 52 // 2159 vaikAd dhyamaJ // 7 / 2 / / 106 // 1580 vaiDUryaH // 6 / 3 / 158 // 1049 vaiNe kvaNaH // 5 / 3 / 27 // 638 votAt prAk // 5 / 4 / 11 // 1002 vottarapada-hnaH // 2 / 3 / 75 // 832 vottarapade'dhaiM // 7 / 2 / 125 // 2176 vottarAt // 7 / 2 / 121 // 1083 vodaH // 5 / 3 / 61 // 1411 vodazvitaH // 6 / 2 / 144 // 1242 vopakAdeH // 6 / 1 / 130 // 676 vopamAnAt // 7 / 3 / 147 // 581 vopAt // 3 / 3 / 106 // 2250 vopAderaDAkau ca // 7 / 3 / 36 // 434 322 868 220 184 437 221 2 292 263 153 634 Page #1133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 589 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1932 vomAbhaGgAtilAt // 7 / 1 / 83 // 280 vortugaH seTi // 4 / 3 / 46 // / 3 / 19 // 545 278 vorNAH // 4 / 3 / 60 // 545 1991 vordhva da-saT // 7 / 1 / 142 // 400 685 vordhvAt // 7 / 3 / 156 // 394 vo vidhUnane jaH // 4 / 2 / 19 // 375 vozanaso-sau // 1 / 4 / 80 // 79 6 / 3 / 37 // 298 418 vau vartikA // 2 / 4 / 110 // 749 vau viSkiro vA // 4 / 4 / 96 // 676 423 vau vyaJjanAdeH-yavaH // 4 / 3 / 25 // 594 50 vauSThautau-se // 1 / 2 / 17 // 9 1187 vyaH // 4 / 1 / 77 // 891 552 vyaktavAcAM sahoktau // 3 / 3 / 79 // 626 341 vyaco'nasi // 4 / 1 / 82 // 64 vyaJjanasyA- k // 4 / 1 / 44 // 489 2183 vyaJjanasyAnta IH // 7 / 2 / 129 // 439 358 vyaJjanAcchanAherAnaH // 3 / 4 / 80 // 571 429 vyaJjanAttaddhitasya // 2 / 4 / 88 // 93 1093 vyaJjanAtpa-vA // 1 / 3 / 47 // 237 438 vyaJjanAdereka-vA // 3 / 4 / 9 598 703 vyaJjanAde myupAntyAdvA // 2 / 3 / 87 // 667 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 99 vyaJjanAde-taH // 4 / 3 / 47 // 496 1157 vyaJjanAd ghaJ // 5 / 3 / 132 // 885 244 vyaJjanAdeH sazca daH // 4 / 3 / 78 // 538 112 vyaJjanAnAmaniTi // 4 / 3 / 45 // 500 885 vynyjnaantsthaa-dhyH|| 4 / 2 / 71 // 702 1655 vyaJjanebhya upasikte // 6 / 4 / 8 // 336 1140 vyatihAre'nIhA-aH // 5 / 3 / 116 // 881 148 vyatyaye lugvA // 1 / 3 / 56 // 27 1069 vyadhajapamadbhyaH // 5 / 3 / 47 // 871 989 vyapAbherlaSaH // 5 / 2 / 60 // 725 1060 vyayodroH karaNe // 5 / 3 / 38 // 870 133 vyavAtsvano'zane // 2 / 3 / 43 // 505 1419 vyastavyatyastAt // 6 / 3 / 7 // 293 1663 vyastAcca kra-kaH // 6 / 4 / 16 // 337 214 vyasthaNavi // 4 / 2 / 3 // 530 752 vyAghrAghra prA-soH // 5 / 1 / 57 // 677 580 vyApare ramaH // 3 / 3 / 105 // 634 1447 vyAdibhyo NikekaNau // 6 / 3 / 34 // 297 788 byAptau // 3 / 1 / 61 // 173 2186 vyAptau ssAt // 7 / 2 / 130 // 439 1216 vyApyAccevAt // 5 / 4 / 71 // 897 1110 vyApyAdAdhAre // 5 / 3 / 88 // 876 291 vyApyektenaH // 2 / 2 / 99 // 1120 Page #1134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 670 vyApye dhurake-cyam // 5 / 1 / 4 // 661 536 vyApye dvidro-yAm // 2 / 2 / 50 // 121 2134 vyAzraye tasuH // 7 / 2 / 81 // 428 1124 vyAsavaruTa-cAk // 6 / 1 / 38 // 243 1540 vyAharati mRge // 6 / 3 / 121 // 324 696 vyudaH kAku-luk // 7 / 3 / 165 // 156 564 vyudastapaH // 3 / 3 / 87 // 1099 vyupAcchIGaH // 5 / 3 / 77 // 874 1746 vyuSTAdiSvaNa // 6 / 4 / 99 // 459 vyesyamoryaGi // 4 / 1 / 85 // 602 166 vyoH // 1 / 3 / 23 // 30 496 vrtaadbhujitnnivRttyoH|| 3 / 4 / 43 // 613 759 vratAbhoNye // 5 / 1 / 157 // 696 2295 vAtAdastriyAm // 7 / 3 / 61 // 464 1666 vrAtAdInaJ // 6 / 4 / 19 // 338 1929 vAhizAlereyaNa // 7 / 1 / 80 // 390 1312 vIheH puroDAze // 6 / 2 / 51 // 276 2061 vrIhyarthatundA-zva // 7 / 2 / 9 // 2057 vohyAdibhyastau // 7 / 2 / 5 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1030 zakadhRSajJArabha-tum // 5 / 4 / 90 // 865 1847 zakaTAdaN // 7 / 1 / 7 // 371 1258 zakalakardamAdvA // 6 / 2 / 3 // 267 1439 zakalAderyatraH // 6 / 3 / 27 // 296 1234 zakAdibhyo nerlup // 6 / 1 / 120 // 261 711 zakitakicati-t // 5 / 1 / 29 // 669 798 zakRtstambAd-gaH // 5 / 1 / 100 // 684 548 zako'jijJAsAyAm // 3 / 3 / 73 // 625 550 zaktArthavaSaTnamaH-bhiH // 2 / 2 / 68 // 127 662 zaktArhe kRtyAzca // 5 / 4 / 35 // 657 1711 zaktiyaSTeSTokaN // 6 / 4 / 64 // 345 444 zakteH zastre // 2 / 4 / 34 // 1737 zaGktta ra-ca // 6 / 4 / 90 // 350 1643 zaNDikAdeyaH // 6 / 3 / 215 // 334 1372 zatarudrAttau // 6 / 2 / 104 // 285 1392 zataSaSTeH patha ikaT // 6 / 2 / 124 // 288 1783 zatAtkeva-kau // 6 / 4 / 131 // 358 2006 zatAdimAsA-rAt // 7 / 1 / 157 // 405 1798 zatAdyaH // 6 / 4 / 145 // 361 947 zatrAnazAve-syau // 5 / 2 / 20 // 716 400 zadiragatau zAt // 4 / 2 / 23 // 590 205 zadeH ziti // 3 / 3 / 41 // .528 1995 zanzaviMzateH // 7 / 1 / 146 // 401 1121 1012 zaMsaMsvayaM-huH // 5 / 2 / 84 // 1129 zaMsipratyayAt // 5 / 3 / 105 // 937 zakaH karmaNi // 4 / 4 / 73 // 729 879 "714 Page #1135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 517 zapa upalambhane // 3 / 3 / 35 // 618 1138 zapabharadvAjAdAtreye // 6 / 1 / 50 // 246 1040 zabdaniSkaghoSamitre vA // 3 / 2 / 98 // 228 488 zabdAdeH kRtau vA // 3 / 4 / 35 // 609 978 zamaSTakAt-N // 5 / 2 / 49 // 723 405 zamo darzane // 4 / 2 / 28 // 832 zamo nAmnyaH // 5 / 1 / 134 // 690 2282 zamyA rurau // 7 / 3 / 48 // 1295 zamyA laH // 6 / 2 / 34 // 273 312 zamsaptakasya zye // 4 / 2 / 111 // 554 960 zayavAsivAse-t // 3 / 2 / 25 // 213 1498 zaradaH zrAddha karmaNi // 6 / 3 / 81 // 306 1308 zaradarbhakUdo-jAt // 6 / 2 / 47 // 275 749 zaradAdeH // 7 / 3 / 92 // 1967 zarkarAderaNa // 7 / 1 / 118 // 397 1344 zarkarAyA ika-ca // 6 / 2 / 78 // 281 1703 zalAluno vA // 6 / 4 / 56 // 344 144 zaSase za-vA // 1 / 3 / 6 // 26 184 zasotA-si // 1 / 4 / 49 // 313 zaso naH // 2 / 1 / 17 // dara 2216 zastrajIvi-vA // 7 / 3 / 62 // 1927 zAkaTazA-tre // 7 / 1 / 78 // . 1600 zAkalAdakaJ ca // 6 / 3 / 173 // 326 sUtrAMkaH // sUtram // 2082 zAkIpa-zca // 7 / 2 / 30 // 420 1963 zAkhAderyaH // 7 / 1 / 114 // 396 1.799 zANAt // 6 / 4 / 146 // 361 168 zAndAnmAnbadhA-taH // 3 / 4 / 7 // 517 1197 zApe vyApyAt // 5 / 4 / 52 // 893 1692 zAbdikadArda-kam // 6 / 4 / 45 // 342 1123 zAlaGkyaudiSA-li // 6 / 1 / 37 // 243 1839 zAlInako-nam // 6 / 4 / 185 // 370 250 zAsashanaH-hi // 4 / 2 / 84 // 539 1167 zAsUyudhizi-naH // 5 / 3 / 141 // 807 225 zAstyasUvakti-raG // 3 / 4 60 // 534 1569 zikSAdezvANa // 6 / 3 / 148 // 320 2056 zikhAdibhya in // 7 / 2 / 4 // 415 1342 zikhAyAH // 6 / 2 / 76 // 65 ziTaH pratha-sya // 1 / 3 / 35 // 12 147 ziTyaghoSAt // 1 / 3 / 55 // 27 125 ziTyAdyasya dvitIyo vA // 1 / 3 / 40 // 23 371 ziDDhe'nusvAraH // 1 / 3 / 40 // 77 15 zidavit // 4 / 3 / 20 // 478 1043 zirasaH zorSan // 3 / 2 / 101 // 229 1343 zirISAdikakaNau // 6 / 2 / 77 // 281 151 ziro'dhasa:-kye // 2 / 3 / 4 271-2 zighuT // 1 / 1 / 28 // 1122 - 282 34 Page #1136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ OR 329 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1962 zilAyA eyacca // 7 / 1 / 113 // 1618 zilAlipA-tre // 6 / 3 / 189 // 1704 zilpaM // 6 / 4 / 57 // 344 1949 zivAderaNa // 6 / 1 / 60 // 247 1629 zizukrandA-yaH // 6 / 3 / 200 // 331 270 zIGa e: ziti // 4 / 3 / 104 // 543 271 zIGo rat // 4 / 2 / 115 // 543 966 shiishddhaanidraa-luH||5| 2 / 37 // 721 2035 zItAcca kAriNi // 7 / 1 / 186 // 410 1941 zItoSNatR-he // 7 / 1 / 92 // 2254 zItoSNAdRtau // 7 / 3 / 20 // 1045 zIrSaH svare taddhite // 3 / 2 / 103 // 229 1838 zIrSacchedAdyo vA // 6 / 4 / 184 // 370 1706 zIlam // 6 / 4 / 59 // 771 zIlikAmi-NaH // 5 / 1 / 73 // 680 1371 zukrAdiyaH // 6 / 2 / 103 // 284 1152 zuGgAbhyAM bharavAje // 6 / 1 / 63 // 248 1576 zuNDikAderaN // 6 / 3 / 154 // 321 1032 zunaH // 3 / 2 / 90 // 229 817 zunIstana DeH // 5 / 3 / 119 // 687 1873 zuno vacodUt // 7 / 1 / 33 // 376 1966 zubhrAdiSaH // 6 / 1 / 73 // 1205 zuSkacUrNa-va // 5 / 4 / 60 // 894 sUtrAMkaH // sUtram // . pRSTham 1789 zUrSAdvAJ // 6 / 4 / 137 // 2198 zUlAtpAke // 7 / 2 / 142 // 1408 zUlokhAdyaH // 6 / 2 / 141 // 291 2040 zRGkhala-bheH // 7 / 1 / 191 // 2064 zRGgAt // 7 / 2 / 12 // 969 zRkamagama-kaN // 5 / 2 / 40 // 721 964 zRvanderAruH // 5 / 2 // 35 // 720 970 zepapucchalA-naH // 3 / 2 / 35 // 214 2277 zevalAdyAde-yAt // 7 / 3 / 43 // 460 7 zeSAtparasmai // 3 / 3 // 100 // 477 708 zeSAdvA // 7 / 3 / 175 // 157 572 zeSe // 2 / 2 / 81 // 1413 zeSe // 6 / 3 / 1 // 292 647 zeSe bhaviSyantyayadau // 5 / 4 / 20 // 653 317 zeSe luk // 2 / 1 / 8 // 841 zokApanuda-ke // 5 / 1 / 143 // 692 1749 zobhamAne // 6 / 4 / 102 // 352 922 zovrate // 4 / 4 / 13 // 710 1614 zaunakAdibhyo Nin // 6 / 3 / 186 // 328 390 zau vA // 4 / 2 / 95 // 83 241 nazcAtaH // 4 / 2 / 96 // 264 zrAstyo k // 4 / 2 / 90 // 542 905 zyaH zIrdravamUrti-zeM // 4 / 1 / 97 // 706 1123 344 Page #1137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 388 zyazavaH // 2 / 1 / 116 // 1169 zyAmalakSaNA-SThe // 6 / 1 / 74 // 250 682 zyAvArokAdvA // 7 / 3 / 153 // 154 446 zyetaitaharita-nazca // 2 / 4 / 36 // 97 1383 zyanaMpAtA-tA // 6 / 2 / 115 // 287 908 zraH zRtaM haviHkSIre // 4 / 1 / 100 // 707 362 zranthagrantho naluk-ca // 4 / 1 / 27 // 573 9.9 zrapeH prayokye // 4 / 1 / 101 // 77 1264 zravaNAzvatthAnnAmnyaH // 6 / 2 / 8 / 268 1522 zraviSThASADhAdIyaNa ca // 6 / 3 / 105 // 311 1718 zrANAmAMlau-vA // 6 / 4 / 71 // . 347 2018 zrAddhamadya-nau // 7 / 1 / 169 // 407 781 zritAdibhiH // 3 / 1 / 62 // 173 2302 zrumacchamo-yaJ // 7 / 3 / 68 // 466 . 546 zruvo'nAGmateH // 3 / 3 / 71 // 625 608 zrusadavasabhyaH -vA // 5 / 2 / 1 // 642 384 zrunudrughu-rvA // 4 / 1 / 61 // 587 833 zreNyAdikRtA-thai // 3 / 1 / 101 // 184 1919 zrotriyAdyaluk ca // 7 / 1 / 71 // 388 2219 zrotrauSadhi-ge // 7 / 2 / 166 // 1042 zrI vAyuvarNanivRte // 5 / 3 / 20 // 867 51 zrautikRvudhibu-dam // 4 / 2 / 108 // 486 1114 zvAdibhyaH // 5 / 3 / 92 // 877 sUtrAMkaH . .. // sUtram // pRSTham 550 zlAghahanusthA-jye // 2 / 2 / 60 // 125 310 zliSaH // 3 / 4 / 56 // 553 877 zliSazIG-ktaH // 5 / 1 / 9 // 699 1661 zvagaNAdvA // 6 / 4 / 14 // 337 342 zvanyuvanma-uH // 2 / 1 / 106 // 71 203 zvayatyasUvaca-tam // 4 / 3 / 103 // 527 926 zvazuraH zvazrUbhyAM vA // 3 / 1 / 123 // 206 1192 zvazurAdyaH // 6 / 1 / 91 // 253 939 zvasajapavama-maH // 4 / 4 / 75 // 714 1501 zvasastAdiH // 6 / 3 / 84 // 307 875 zvaso vasIyasaH // 7 / 3 / 121 // 194 43 zvastanI tA-tAsmahe // 3 / 3 / 14 // 483 1285 zvAdibhyo'J // 6 / 2 / 26 // 271 1219 zvAderiti // 7 / 4 / 10 // 258 498 zvetAzvAzvatara-luk // 3 / 4 / 45 // 613 398 zve rvA // 4 / 1 / 85 // 1124 67 SaH so'SThayai-SkaH // 2 / 3 / 98 // 490 2011 SaTkati-thaT // 7 / 1 / 162 // 406 1984 SaTtve SaDgavaH // 7 / / 135 // 399 2274 SaDva ka-re // 7 / 3 / 40 // 459 150 SaDhoH kaH si // 2 / 1 / 62 // 510 1755 SaNmAsAdavayasi-kau // 6 / 4 / 108 // 353 Page #1138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 355 405 137 176 268 343 sUtrAMkaH // sUtram // 1764 SaNmAsAdya-kaN // 6 / 4 / 115 // 2007 SaSThyAdera-deH // 7 / 1 / 157 // 2259 SaSThAt // 7 / 3 / 25 // 600 SaSThI vAnAdare // 2 / 2 / 108 // 803 SaSThyayatnAccheSe // 3 / 1 / 76 // 965 SaSThayA:kSepe // 3 / 2 / 30 // 1265 SaSThayAH samUhe // 6 / 2 / 9 // 1697 SaSThayA dhaye // 6 / 4 / 50 // 31 SaSThyAntyasya // 7 / 4 / 106 // 2133 SaSThyA rUpya-TU // 7 / 2 / 80 // 708 SAtpade // 2 / 3 / 92 // 1221 SAdihana-Ni // 2 / 1 / 110 // 480 SAvaTAdvA // 2 / 4 / 69 // 113 Si tavargasya // 1 / 3 / 64 // 1131 Sito'G // 5 / 3 / 177 // 141 SThivUklamvAcamaH // 4 / 2 / 117 // 1149 SThisivo'vA // 4 / 2 / 112 // 1003 SyA putrapatyoH -the // 2 / 4 / 83 // 428 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 870 saMkhyAtA-vA // 7 / 3 / 117 // 873 saMkhyAtaika-rat // 7 / 3 / 119 // 193 2205 saMkhyAdheH pAdA-ca // 7 / / 152 // 444 2192 saMkhyAderguNAt // 7 / 2 / 136 // 424 saMkhyAdehaya-si // 2 / 4 / 9 // 1727 saMkhyAdezcA-caH // 6 / 4 / 80 // 348 1760 saMkhyAdhi-ni // 7 / 4 / 18 // 347 saMkhyAnAM rNAm // 5 / 4 / 33 // 72 909 saMkhyAne // 3 / 1 / 146 // 202 934 saMkhyApANDU-meH // 7 / 3 / 78 // 208 2004 saMkhyApUraNe DaT // 7 / 1 / 155 // 404 1825 saMkhyAyAH sNgh-tthe||6|4| 171 // 367 2157 saMkhyAyA dhA // 7 / 2 / 104 // 748 saMkhyAyAnadI-m // 7 / 3 / 91 // 165 878 saMkhyAvyayAdaguleH // 7 / 3 / 124 // 194 621 saMkhyA samAse // 3 / 1 / 163 // 143 727 saMkhyA samAhAre // 3 / 1 / 28 // 160 827 saMkhyA samAhAre-yam // 3 / 1 / 99 // 182 212 saMkhyAsAya-vA // 14 / 50 // 1155 saMkhyAsaMbha-rca // 6 / 1 / 66 // 248 800 saMkhyAhardivA-TaH // 5 / 1 / 102 // 685 2204 saMkhyaikArthA-zas // 7 / 2 / 151 // 443 671 saMgate'jaryam // 5 / 1 / 5 // 1125 258 104 22 879 507 883 220 209 941 saMkaTAbhyAm // 7 / 3 / 86 // 737 saMkhyAkSa-ttau // 3 / 1 / 38 // 1396 saMkhyAtsUtre // 6 / 2 / 128 // 1779 saMkhyADate-kaH // 6 / 4 / 130 // 289 358 Page #1139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 325 875 257 248 622 493 490 313 308 623 724 351 868 724 523 sUtrAMkaH // sUtram // . 1599 saMghaghoSA-aH // 6 / 3 / 172 // 1902 saMghe'nUrve // 5 / 3 80 // 693 saMcAyyakuNDa-tau // 5 / 1 / 22 // 1156 saMjJA durvA // 6 / 1 / 6 // 2276 saMdhyakSarAttena // 7 / 3 / 42 // '532 niveH // 3 / 3 / 57 // 928 saMniverardaH // 4 / 4 / 63 // 1047 saMnivyupAdyamaH // 2 / 3 / 25 // 987 saMparivyanuprAvadaH // 5 / 2 / 58 // 189 saMpareH kRgaH ssaT // 4 / 4 / 91 // 1988 saMparervA // 4 / 1 / 78 // 544 saMpraterasmRtau // 3 / 3 / 69 // 1023 saMpradAnAccAnya-yaH // 5 / 1 / 15 // 684 saMprAjA-zau // 7 / 3 / 155 // 990 saMprAdvasAt // 5 / 2 / 61 // 1974 saMpronneH saM-pe // 7 / 1 / 125 // 975 saMbandhinAM saMbandhe // 7 / 4 / 121 // 1816 saMbhavadavaharatozca // 6 / 4 / 162 // 649 saMbhAvanelamathai-ktau // 5 / 4 / 22 // 632 saMbhAvane siddhavat // 5 / 4 / 4 // 85 saMmatyasU-taH // 7 / 4 / 89 // 1055 saMmadapramadau harSe // 5 / 3 / 33 // 287 saMyogasyA-k // 2 / 1 / 88 // sUtrAMkaH // sUtram // . 242 saMyogAt // 2 / 1 / 52 // 1215 saMyogAdinaH // 7 / 4 / 53 // 324 saMyogAdataH // 4 / 4 / 37 // 81 saMyogAdataH // 4 / 3 / 9 // 66 saMyogAdervA-dhyeH // 4 / 3 / 95 // 1535 saMvatsarAna-ca // 6 / 3 / 116 // 1507 saMvatsarAt-NoH // 6 / 3 / 90 // 538 saMdhiprAvAt // 3 / 3 / 63 // 986 saMveH sRjaH // 5 / 2 / 57 // 1740 saMzayaM prApte jJeye // 6 / 4 / 93 // 1652 saMsRSTe // 6 / 4 / 5 // 1650 saMskRte // 6 / 4 / 3 // 1407 saMskRte bhakSye // 6 / 2 / 140 // 1088 saMstoH // 5 / 3 / 66 // 61 saH sijasterdisyoH // 4 / 3 / 65 // 653 sakthyakSNaH svAGge // 7 / 3 / 126 // 1911 sakhivaNigdUtAdyaH // 7 / 1 / 63 // 1354 sakhyAdereyaN / 6 / 2 / 88 // 225 sakhyurito'zAvat / 1 / 4 / 83 // 367 sajuSaH // 2 / 1 / 73 // 437 saJjervA // 2 / 3 / 38 // 10 sati // 5 / 2 / 19 // 651 satIcchArthAt // 5 / 4 / 24 // 1126 624 154 725 398 215 365 653 649 15 869 56 335 291 873 489 149 386 282 42 76 477 654 Page #1140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // . pRSTham 1725 satIrthyaH // 6 / 4 / 78 // 348 1054 satyAgadAstoH kAre // 3 / 2 / 112 // 231 2199 satyAdazapathe // 7 / 2 / 143 // 442 497 satyArthavedasyAH // 3 / 4 / 44 // 613 629 satsAmIpye sadvadvA // 5 / 4 / 1 // 648 204 sado'prateH-deH // 2 / 3 / 44 // 2150 sadyo'dya-hni // 7 / 2 / 97 // 353 sanastatrA vA // 4 / 3 / 69 // 428 sani // 4 / 2 / 61 // 595 421 sanIGazca // 4 / 4 / 25 // 524 962 sanbhikSAzaMseruH // 5 / 2 / 33 // 720 836 sanmahatparamo-yAm // 3 / 1 / 107 // 185 118 sanyaGazca // 4 / 1 / 3 // 502 169 sanyasya // 4 / 1 / 59 // 460 sapatnyAdau // 2 / 4 / 50 // 100 2194 sapatraniSpatrA-ne // 7 / 2 / 138 // 441 1111 sapiNDe vayaHsthAnA-dvA // 6 / 1 / 4 // 240 333 // 2 / 1 / 32 // 1486 sapUrvAdikaN // 6 / 3 / 70 // 304 18 saptamI-Imahi // 3 / 3 / 7 // 479 601 saptamIcA-Ne // 2 / 2 / 109 // 137 627 saptamIcordhva-ke // 5 / 3 / 12 // 647 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 656 saptamIco-ke // 5 / 4 / 30 // 656 2190 saptamIdvitI-bhyaH // 7 / 2 / 134 // 440 661 saptamI yadi // 5 / 4 / 34 // 657 815 saptamI zauNDAdyaiH // 3 / 1 / 88 // 179 587 saptamyadhikaraNe // 2 / 2 / 95 // 134 47 saptamyarthe-kri-ttiH // 5 / 4 / 9 // 484 871 saptamyAH // 5 / 1 / 169 // 698 2147 saptamyAH // 7 / 2 / 94 // 25 saptamyA AdiH // 7 / 4 / 114 // 30 saptamyA pUrvasya // 7 / 4 / 105 // 725 saptamyA vA // 3 / 2 / 4 // 160 648 saptamyatApyorbADhe // 5 / 4 / 21 // 653 1081 sabrahmacArI // 3 / 2 / 150 // 235 511 samaH kSNoH // 3 / 3 / 29 // 775 samaH khyaH // 5 / 1 / 77 // 985 samaH pRcaipjvareH // 5 / 2 / 56 // 724 1123 samajanipaniSada-NaH // 5 / 3 / 99 // 878 991 samatyapAbhiraH // 5 / 2 / 62 // 725 992 samanuvyavAdrudhaH // 5 / 2 / 63 // 725 1773 samayAt prAptaH // 6 / 4 / 124 // 356 2193 samayAdyA-yAm // 7 / 2 / 137 // 441 617 samarthaH padavidhiH // 7 / 4 / 122 // 140 936 samavAndhAttamasaH // 7 / 3 / 80 // Page #1141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1079 samastatahite vA // 3 / 2 / 139 // 234 514 samastRtIyayA // 3 / 3 / 32 // 618 1954 samAMsamI-nam // 7 / 1 / 105 // 394 1495 samAnapUrva-t // 6 / 3 / 79 // 306 1080 samAnasya dharmAdiSu // 3 / 2 / 149 // 235 183 samAnAdamotaH // 1 / 4 / 46 // 34 34 samAnAnAM-rghaH // 1 / 2 / 1 // 6 922 samAnAmarthenaikaH zeSaH // 3 / 1 / 118 // 205 1756 samAyA InaH // 6 / 4 / 109 // 353 622 samAsAntaH // 7 / 3 / 69 // 143 977 samAse'gneH stutaH // 2 / 3 / 16 // 216 161 samAse'samastasya // 2 / 3 / 13 // 29 1115 samiNA sugaH // 5 / 3 / 93 // 877 1589 samidhaA-nyaN // 6 / 3 / 162 // 323 734 samIpe // 3 / 1 / 35 // 162 574 samudAGo yameragranthe // 3 / 3 / 98 // 632 1052 samudo'jaH pazau // 5 / 3 / 30 // 869 1464 smudraannunaavoH|| 6 / 3 / 48 // 1693 samUhArthAtsamavete // 6 / 4 / 46 // 342 781 sameM'ze'rdhe navA // 3 / 1 / 54 // 171 557 smogmR-shH|| 3 / 3 / 84 // 628 541 samo giraH // 3 / 3 / 66 // 624 537 samozo'-vA // 2 / 2 / 51 // 122 / sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1080 samo muSTau // 5 / 3 / 58 // 872 730 samovA // 5 / 1 / 46 // 673 1203 samrAjaH kSatriye // 6 / 1 / 101 // 255 123 samrAT // 1 / 3 / 16 // 742 sayasitasya // 2 / 3 / 47 // 674 751 saraasopa-vam // 7 / 3 / 94 // 165 1637 sarUpAdreH -vat // 6 / 3 / 209 // 333 868 saro'no-mnoH // 7 / 3 / 115 // 192 1034 sarteH sthira-tsye // 5 / 3 / 17 // 866 88 saya'rtervA // 3 / 4 / 61 // 494 1624 sarvacarmaNa inenau // 6 / 3 / 195 // 330 1859 sarvajanANNyenau // 7 / 1 / 19 // 374 807 sarvapazcA-yaH // 3 / 1 / 80 // 177 1885 sarvANo vA // 7 / 1 / 43 // 378 809 sarvAtsahazca // 5 / 1 / 111 // 686 636 sarvAdayo'syAdau // 3 / 2 / 61 // 146 292 sarvAdiviSvag-cau // 3 / 2 / 122 // . 57 1943 sarvAdeH pa-ti // 7 / 1 / 94 // 392 611 sarvAdeH sarvAH // 2 / 2 / 119 // 139 196 sarvAdeH smaismAtau // 1 / 4 / 7 // 36 261 sarvAderDaspUrvAH // 1 / 4 / 18 // 49 2111 sarvAderin // 7 / 2 / 59 // 424 1947 sarvAnnamatti // 7 / 1 / 98 // 392 1128 Page #1142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 871 sarvAMza-yAt // 7 / 3 / 118 // 193 522 sarvobhayA-sA // 2 / 2 / 35 // 118 1645 salAturAdIyaN // 6 / 3 / 217 // 334 321-2 saviSeSaNa-kyam // 1 / 1 / 26 // 65 1395 sasarvapUrvAllup // 6 / 2 / 127 // 289 156 sastaH si // 4 / 3 / 92 // 2225 sasno prazaste // 7 / 2 / 172 // 447 29-3 sasme hyastanI ca // 5 / 4 / 40 // 481 110 sasya zaSau // 1 / 3 / 61 // 21 2027 sasyAdguNAt-te // 7 / 1 / 178 // 4.9 968 sanicakidadhi-mi // 5 / 2 / 39 // 721 869 saharAjamyAM-dheH // 5 / 1 / 167 // 698 153 sahalumecchA -deH // 4 / 4 / 46 // 511 296 sahasamaH sadhrisami // 3 / 2 / 123 // 58 630 sahastena // 3 / 1 / 24 // 1788 sahasrazata-daN // 6 / 4 / 136 // 359 631 sahasya so'nyArthe // 3 / 2 / 143 // 145 712 sahAttulyayoge // 7 / 3 / 178 158 1910 sahAyAdvA // 7 / 1 / 62 // 522 sahAthai // 2 / 2 / 45 // 206 sahivahe-sva // 1 / 3 / 43 // 529 764 sAkSAdAdi zavyarthe // 3 / 1 / 14 // 168 2046 sAkSAdraSTA // 7 // 1 / 197 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 1916 sAtihetiyUti-ti // 5 / 33 94 // 877 459 sAdeH // 2 / 4 / 49 // 100 1865 sAdezcAtadaH // 7 / 1 / 25 // 375 531 sAdhakatamaM karaNam / 2 / 2 / 24 // 120 594 sAdhunA // 2 / 2 / 102 // 1536 sAdhupuSyatpacyamAne // 6 / 3 / 117 // 314 857 2310 sAmIpye'dho-ri // 7 / 4 / 79 // 469 1505 sAyaMciraMprA-yAt // 6 / 3 / 88 // 307 78. sAyAhnAdayaH // 3 / 1 / 53 // 171 1183 sAravaizvA-yam // 7 / 4 / 30 // 252 1470 sAlvAt-ttau // 6 / 3 / 54 // 302 1231 sAlvAMzapratya-diJ // 6 / 1 / 117 // 260 1354 sAsya paurNamAsI // 6 / 2 / 98 // 283 754 sAhisAtive-t // 5 / 1 / 59 // 677 2087 sikatAzarkarAt // 7 / 2 / 35 // 72 sici-parasmai-ti // 4 / 3 / 44 // 491 349 sico'rchaH // 4 / 4 / 84 // 461 lico yaDi // 2 / 3 / 60 30 sijadyatanyAm // 3 / 4 / 53 // 489 183 sijAzinAvAtmane // 4 / 3 / 35 // 521 5. sijvio'bhuvaH // 4 // 2 // 92 // 487 2 siddhiH -t // 1 / 1 / 2 // 1129 127 Page #1143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 360 300 153 341 152 154 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 529 siddhau tRtIyA // 2 / 2 / 43 // 2073 sidhmAdi-gmyaH // 7 / 2 / 21 // 389 sidhyaterajJAne // 4 / 2 / 11 // 588 5644 sindhvAderaJ // 6 / 3 / 216 // 334 816 siMhAdyaiH pUjAyAm // 3 / 1 / 89 179 1867 sItayA saMgate // 7 / 1 / 27 // 375 770 suH pUjAyAm // 3 / 1 / 44 // 2115 sukhAdeH // 7 / 2 / 63 // 425 487 sukhAderanubhave // 3 / 4 / 34 // 609 830 sugadurgamAdhAre // 5 / 1 / 132 // 390 321 sugaH syani // 2 / 3 / 62 // 557 955 sura dviSAhaH-tye // 5 / 2 / 26 // 719 157 suco vA // 2 / 3 / 10 // 620 susvArthe saM-hiH // 3 / 1 / 19 // 1351 sutaMgamAderiJ // 6 / 2 / 85 // 282 1165 sudurghyaH // 4 / 4 / 108 // 886 1350 supanthmAdervyaH // .6 / 2 / 84 // 281 673 supUtyutsu-Ne // 7 / 3 / 144 // 152 656 suprAtasuzva-dam // 7 / 3 / 129 150 716 suvAdibhyaH // 7 / 3 / 182 // 874 suyajordhvanip // 5 / 1 / 172 // 699 1205 suyAmnaH sauvI-niJ // 6 / 1 / 103 // 255 773 surAzodhoH pivaH // 5 / 1 / 75 // 680 / sUtrAMkaH // sUtram // 1796 suvarNakArSApaNAt // 6 / 4 / 143 // 1460 susarvArdhAdrASTrasya // 7 / 4 / 15 // 679 susaMkhyAt // 7 / 3 / 150 // 1689 susnAtAdi-ti // 6 / 4 / 42 // 671 suharita tRNa-t // 7 / 3 / 152 // 686 suhRdduhRn-tre // 7 / 3 / 157 // 2123 sUktasAmnorIyaH // 7 / 2 / 71 // 272 sUteH paJcamyAm // 4 / 3 / 13 // 791 sUtrAddhAraNe // 5 / 1 / 93 // 884 sUyatyAdyoditaH // 4 / 2 / 70 // 475 sUryAgastyayo-ca // 2 / 4 / 89 // 474 sUryAddevatAyAM vA // 2 / 4 / 64 // 1053 sRglahaH prajanAkSe // 5 / 3 / 31 // 1001 sRghasyadomarak // 5 / 2 / 73 // 605 sRjaH zrAddhe-tathA // 3 / 4 / 84 // . 57 sRjiziskR-vaH // 4 / 4 / 78 // 1005 sRjInazaSTvaram // 5 / 2 / 77 // 246 seH raddhAMcarurvA // 4 / 3 / 79 // 915 seT ktayoH // 4 / 3 / 84 // 835 seDnAniTA // 3 / 1 / 106 // 897 senAGgakSudra-nAm // 3 / 1 / 134 // 1204 senAntakA-ca // 6 / 1 / 102 // 1695 senAyA vA // 6 / 4 / 48 // 29 544 683 701 193 103 869 727 642 487 727 539 709 185 199 255 343 Page #1144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 878 52 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 888 seAse karmakartari // 4 / 2 / 73 // 703 1641 senivAsAdasya // 6 / 3 / 213 // 334 1531 sodaryasamAnodayau~ // 6 / 3 / 112 // 312 127 sodhivA // 4 / 3 / 72 // 503 865 somAt sugaH // 5 / 1 / 163 // 697 143 soruH // 2 / 1 / 72 // 479 sovAlukca // 3 / 4 / 27 // 608 1765 so'sya brahma-toH // 6 / 4 / 116 // 355 1822 so'sya bhRti-zam // 6 / 4 / 168 // 366 2039 so'sya mukhyaH // 7 / 1 / 190 // 490 105 saunavetau // 1 / 2 / 38 // 20 1208 sauyAmAyani-vA // 6 / 1 / 106 // 256 1463 sauvIrepu kUlAt // 6 / 3 / 47 // 1178 skanda syandaH // 4 / 3 / 30 // 890 357 skabhnaH // 2 / 3 / 55 // 571 92 skRcchrato-yAm // 4 / 3 / 8 // 494 40 skrasRvRbhR-yAH // 4 / 4 / 81 // 1061 stambAda dhnazca // 5 / 3 / 39 // 870 354 stambhUstumbhU-ca // 3 / 4 / 78 // 570 44 stAdyazito-riT // 4 / 4 / 32 // 483 191 stusvaJjazcA-vA // 2 / 3 / 49 // 1912 stenAnna lukca // 7 / 1 / 54 // 386. 570 stokAlpa-Ne // 2 / 2 / 72 // sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham . 1830 stomeDaT // 6 / 4 / 126 // 180 styAdivibhaktiH // 1 / 1 / 19 // 33 222 striyAH // 2 / 1 / 64 // 852 striyAH puMso-cca // 7 / 3 / 96 // 262 striyA GitAM-m // 1 / 4 / 28 // 50 1113 striyAMktiH // 5 / 3 / 91 // 681 striyAM nAmni // 7 / 3 / 152 // 266 striryA nRto-maH // 2 / 4 / 1 // 52 1134 striyAM lup // 6 / 1 / 46 // 245 265 striyAm // 1 / 4 / 93 // 881 striyAm // 3 / 2 / 61 // 700 striyAmUdhaso'n // 7 / 3 / 169 // 156 236 strIdUtaH // 1 / 4 / 29 // 1136 strIbahuSvAyanaJ // 6 / 1 / 48 // 246 728 strI puMvacca // 3 / 1 / 125 // 206 1406 sthaNDilAt-tI // 6 / 2 / 139 // 291 1738 sthalAdermadhuka-N // 6 / 4 / 91 // 350 960 sthAglAmlApaci-snuH // 5 / 2 / 31 // 720 1104 sthAdibhyaH kaH // 5 / 3 / 82 // 875 1529 sthAnAntago-lAt // 6 / 3 / 110 // 312 56 sthAnIvAvarNavidhau // 7 / 4 / 109 // 10 840 sthApAsnAtraH kaH // 5 / 1 / 142 // 692 1510 sthAmAjinA-p // 6 / 3 / 93 // 308 483 Page #1145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 33 380 78 29 90 108 537 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 69 sthAsenisedha-pi // 2 / 3 / 40 // 490 1906 sthUladUra-naH // 7 / 4 / 42 // 385 1009 stheshbhaas-rH|| 5 / 2 / 81 // 728 1118 sthovA // 5 / 3 / 96 // 878 2256 snAtAdvedasamAptau // 7 / 3 / 22 // 455 981 snAnasya nAmni // 2 / 3 / 22 // 602 snoH // 4 / 4 / 52 // 640 158 spardhe // 7 / 4 / 119 // 151 spRzamazakRSa-vA // 3 / 4 / 54 // 511 138 spRzAdisRpo vA // 4 / 4 / 112 // 507 851 sprazo'nudakAt // 5 / 1 / 149 // 541 spRheApyaM vA // 2 / 2 / 26 // 122 399 sphAya sphAv // 4 / 2 / 22 // 590 902 sphAyaH sphI vA // 4 / 1 / 94 // 706 1036 'phurasphulordhani // 4 / 2 / 4 // 866 568 smiGaH prayoktuH svArthe // 3 / 3 / 91 // 631 507 smRtyarthadayezaH // 2 / 2 / 11 // 113 369 smRdRtvarapratha-raH // 4 / 1 / 65 // - 576 547 smRdRzaH // 3 / 3 / 72 // 625 618 smeca vartamAnA // 5 / 2 / 16 // 645 658 sme paJcamI // 5 / 4 / 31 // 656 1007 syajasahiMsa-raH // 5 / 2 / 79 // 727 1038 syadojave // 4 / 2 / 53 // 867 / sUtrAMkaH // sUtram // 181 syAdAvasaMkhyeyaH // 3 / 1 / 119 // 1894 syAderive // 7 / 1 / 52 // 252 syAdau vaH // 2 / 5 / 57 // 179 syaujasa-diH // 1 / 1 / 18 // 373 straMsadhvaMs-daH // 2 / 1 / 68 // 345 svaazca // 2 / 3 / 45 // 346 svaJjanavA // 4 / 3 / 22 // 416 svajJAjabha-kAt // 2 / 4 / 108 // 497 svatantraH kartA // 2 / 2 / 2 // 236 svaperyauca // 4 / 1 / 80 // 418 svapoNAvuH // 4 / 1 / 62 // 785 svayaM sAmI ktena // 3 / 1 / 58 // 586 svaragrahadaza-vA // 3 / 4 / 69 // 600 sva 57 svarasya pare-dhau // 7 / 4 / 110 // 420 svarahanagamoH-Ti // 4 / 1 / 104 // 272 svarAcchau // 1 / 4 / 65 // 701 svarAt // 2 / 3 / 85 // 395 svarAdayo'-yam // 1 / 1 / 30 // 445 svarAduto-roH // 2 / 4 / 35 // 918 svarAdupasargAt-dhaH // 4 / 4 / 9 // 173 svarAdedvitIyaH // 4 / 1 / 4 // 76 svarAdestAsu // 4 / 4 / 31 // 173 635 10 593 84 709 599 Page #1146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham sUtrAMkaH // sUtram // 137 ssaTi samaH // 1 / 3 / 12 // pRSTham 13 14 356 679 671. 541 629 895 895 900 142 601 sUtrAMkaH // sUtram // 182 svare'naH // 4 / 3 / 75 // 139 svarebhyaH // 1 / 3 / 30 // 73 svarevA // 1 / 3 / 24 // 80 svarevA'nakSe // 1 / 2 / 29 // 1772 svarga svasti-pau // 6 / 4 / 123 // 973 svasRpattyorvA // 3 / 2 / 38 // 1210 svasnehanArthA-SaH // 5 / 4 / 65 // 1231 svAgatazvya rtha-zca // 5 / 4 / 86 // 650 svAGgAt-ni // 3 / 2 / 56 // 456 svAGgAderakRta-heH // 2 / 4 / 46 // 2062 svAGgAdvivRddhAtte // 7 / 2 / 10 // 1224 svAGgenAdhruveNa // 5 / 4 / 79 // 2029 svAGgeSu sakte // 7 / 1 / 180 // 319 svAdeH inuH // 3 / 4 / 75 // 1198 svAdvarthAdadIrghAt // 5 / 4 / 53 // 2101 svAnminnIze // 7 / 2 / 49 // 1026 svAmicihnaNe // 3 / 2 / 84 // 717 svAmivaizye'ryaH // 5 / 1 / 33 // 590 svAmIzvarA-taiH // 2 / 2 / 98 // 763 svAmye'dhiH // 3 / 1 / 13 // 120 svArthaM // 4 / 4 / 60 // 596 svazai'dhinA // 2 / 2 / 104 // 48 svaira-NyAm // 1 / / 15 // 899 409 527 893 763 haH kAlaghrIhyoH // 5 / 1 / 68 // 720 hatyA bhUyaM bhAve // 5 / 1 / 36 // 258 hanaH // 2 / 3 / 82 // 562 hanaH sic // 4 / 3 / 38 // 1208 hanazca samUlAt // 5 / 4 / 63 // 84 hanRtaH syasya // 4 / 4 / 49 // 341 hano dhi // 2 / 3 / 94 // 452 hano nIrvadhe // 4 / 3 / 99 // 862 hano Nin // 5 / 1 / 160 // 1056 hano'ntarghanA-deze // 5 / 3 / 34 // 262 hano vadha A-au // 4 / 4 / 21 // 1068 hano vA vadh ca / / 5 / 3 / 46 // 340 // 2 / 1 / 112 // 1670 haratyutsaGgAdeH // 6 / 4 / 23 // 1144 haritAderaJaH // 6 / 1 / 55 // 1017 halakroDAsyepuvaH // 5 / 2 / 89 // 1588 halasIrAdikaN // 6 / 3 / 161 // 1846 halasIrAdikaN // 7 / 1 / 6 // 1866 halasya karSe // 7 / 1 / 26 // 287 havaH ziti // 4 / 1 / 12 // 1869 haviranna-vA // 7 / 1 / 29 // 869 542 871 338 247 225 670 134 168 371 375 547 375 Page #1147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 227 250 37 715 16 120 685 119 70 sUtrAMkaH // sUtram // pRSTham 883 haviSyaSTanaH kapAle // 3 / 2 / 73 // 195 615 hazazvadyugAntaH ca // 5 / 2 / 13 // 644 152 haziTonA-sak // 3 / 4 / 55 // 511 2120 hastadanta-tau // 7 / 2 / 68 // 425 1100 hastaprApye cerasteye // 5 / 3 / 78 // 875 1211 hastArthAdgraha-taH // 5 / 4 / 66 // 896 1997 hastipuruSAdvANa // 7 / 1 / 141 // 400 784 hastibAhukapA-ktA // 5 / 1 / 86 // 682 289 hAkaH // 4 / 2 / 100 // 547 1980 hAkI hiH ktvi // 4 / 4 / 14 // 890 161 hAntasthAJ joDbhyAMvA // 2 / 1 / 81 // 513 1916 hAyanAntAt // 7 / 1 / 68 // 387 1223 hitanAmno vA // 7 / 4 / 60 // 258 555 hitasukhAbhyAm // 2 / 2 / 65 // . 126 798 hitAdibhiH // 3 / 1 / 71 // 1038 himahatikASiye pad // 3 / 2 / 96 // 227. 1939 himAdeluH sahe // 7 / 1 / 90 // 391 1219 hiMsArthAdekApyAt // 5 / 4 / 74 // 897. 2097 hInAtsvAGgAdaH // 7 / 2 / 45 // 422 220 hudhuTo hedhiH // 4 / 2 / 83 // 533 504 hRkrornavA // 2 / 2 / 8 // 519 hRgo gatatAcchIlye // 3 / 3 / 38 // 619 793 hRgo vayo'nudyame // 5 / 1 / 95 // 684 sUtrAMkaH // sUtram // / 1036 hRdayasya-Nye // 3 / 2 / 94 // 1173 hRdbhagasindhoH // 7 / 4 / 25 // 1851 hRdyapadyatulya-rmyam // 7 / 1 / 11 // 940 hRSeH kezaloma-te // 4 / 4 / 76 // 93 heH praznAkhyAne // 6 / 4 / 97 // 530 hetukartRkaraNe-Ne // 2 / 2 / 44 // 801 hetutAcchIlyA-t // 5 / 1 / 103 // 525 hetusahArthe'nunA // 2 / 2 / 38 // 6 / 4 / 153 // 610. hetvathaistR-dyAH // 2 / 2 / 118 // 1508 hemantAdvAtalukca // 6 / 3 / 91 // 1306 hemAdibhyo'J // 6 / 2 / 45 // 1303 hemArthAnmAne // 6 / 2 / 42 // __ 96 heheSveSAmeva // 7 / 4 / 100 // 1925 hotrAbhya IyaH // 7 / 1 / 76 // 2216 hotrAyA IyaH // 7 / 2 / 163 // 382 ho dhuTpadAnte // 2 / 1 / 82 // 297 hau daH // 4 / 1 / 31 // 54 hasvaH // 4 / 1 / 39 // 221 isvasya gaNaH // 1 / 4 / 41 // 697 hrasvasya taH pitkRti // 4 / 4 / 113 129 hrasvAnNa nodve // 1 / 3 / 27 // 994 hrasvAnnAmnasti // 2 / 3 / 34 // 138 308 275 274 1134 - 549 487 666 24 218 Page #1148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham sUtrAMkaH // sUtram // 190 hrasvApazca // 1 / 4 / 32 // 2280 hrasve // 7 / 3 / 46 // 83 hrasvo'pade vA // 1 / 2 / 22 // : 27 hyastanI-mahi // 3 // 3 // 9 // 1316 hyo godohAdI-sya // 6 / 2 / 55 // / sUtrAMkaH // sUtram // 881 hlAdo hRd-zca // 4 / 2 / 67 // 1063 hvaH samAhvayA-mnoH // 5 / 3 / 41 531 hvaH spardhe // 3 / 3 / 56 // 216 hAlipsicaH // 3 / 4 / 62 // 229 dviNorapviti vyau // 4 / 3 / 15 // pRSTham 701 871 461 14 480 276 . 530 535 Page #1149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // atha akArAdikrameNa haimadhAtusUcI // - - a. gaNaH pRSTham 582 dhAtuH gaNaH curA0 bhvA0 aka bhvA0 pRSTham 532 514 512 akuG akSI aga agada 532 509 508 508 615 497 agu dhAtuH andhaNa abuG abhuG abhra ama ama amaNa ayi arara akeN arca aciN arja arjaN arthaNi kaNDvA0 bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 aghaN aghuG aGkaNa curA0 bhvA0 kaNDvA0 curA0 bhvA0 curA bhvA0 574 498 499 curA0 499 aGgaNa aGgaNa aja aju aJca aJcu bhvA0 curA0 499 579 curA0 " bhvA0 578 498 524 arda aJcUga ardi " bhvA0 curA0 bhvA0 504 505 507 aaupa arba arva aTa 501 rudhA0 bhvA0 curA0 bhvA0 arha 555 512 580 aTTa aTTi aTha aThuG aDa aDu 501 515 501 501 502 5.2 arhaNa alI ava ahaa aMzaNa azauTi aSo aNa curA0 bhvA0 bhvA0 krayA0 curA0 svA0 bhvA0 kaNDvA0 adA0 bhvA0 kaNDvA0 573 583 560 525 625 ata atu as adaM adu 504 adA0 bhvA0 adA0 divA0 asak asI asu 614 ana anica asu Page #1150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNaH dhAtuH gaNaH pRSTham dhAtuH asUga asUca pRSTham . 614 kaNDvA divA0 ahu curA0 580 521 ahuG bhvA0 IkSi Iye Ikhu IGac 509 497 char cho chos chis cho Achu A. bhvA0 curA0 svA0 adA. AplaMga AplaMTa Asika adA0 bhvA0 bhvA0 bhvAra divA0 bhvA0 curA adA0 curA0 adA0 499 505 599 Ikik 544 iMzika bhvA0 adA0 bhvA0 534 bhvA0 ISi ikhu 520 501 497 adA0 bhvA0 ijuG The FETT FEEDEECEPTE E ELE TE DELLE 501 ukSa bhvA0 iMka ukha 504 adA0 bhvA0 rudhA0 kaNDvA0 indhaipi imas iyas u ucaca 615 divA bhvA0 tudA0 7.6M iraga ucchet ujjhat 499 563 563 564 501 iraJ iradha iras ilam kaNDkA0 614 curA0 bhvA0 rudhA0 tudA0 ilatU tudA0 undaipa ujat ubha umbhat uraNa 573 564 " bhvA0 divA0 tudA0 krayA0 kaNDvA0 iSaca iSat kaNDvA0 uras 615 udi bhvA0 143 Page #1151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1138 dhAtuH gaNaH / pRSTham gaNa: dhAtuH palA eSaka kaNDvA0 bhvA0 pRSTham 655 520 bhvA0 kaNDvA0 bhbA0 bhvA0 uSas o. 512 bhvA0 okha oNa 497 502 UnaN UyaiG 582 519 574 olaDuN olasjaiti curA0 tudA0 566 karjaNa curA0 bhvA0 curA0 adA0 curA0 bhvA0 ka. Urgugak bhvA0 524 582 UvaNa USa Uhi kaki kakuGa kakkha 511 521 497 532 R. kakhe kaci 494 bhvA0 adA0 tudA0 kacuG kaTa 515 501 562 kaTu kaTe 500 bhvA0 515 kaTha Rk . Rcat Rcchat Rji RjuG RNUyI Rta RdhUda RdhUca Rpha Rmphat Rmpha 570 503 curA0 tanA0 bhvA0 svAdi0 divA0 tudA0 kaThuNa kaDat 552 564 rudhA bhvA0 kaDDa 564 501 501 kaDu kaDuG kaNDug kaDu kaNa kaNDvA0 bhvA0 515 514 501 krayA0 bhvA0 573 525 565 RSI RSait 532 kaNaNa curA0 579 katra paja bhvA0 katha 583 582 516 bhvA0 katthi kadu pATha 504 pAdha 516 kaduG 532 Page #1152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1139 gaNaH pRSTham gaNa dhAtu0 kuca bhvA0 506 bhvA0 dhAtuH kanai kapuG kabRGka kamuG kuca pRSTham 498 527 565 499 498 kucat kujU tudA bhvA0 karja 499 582 karNa karda karba curA0 bhvA0 504 507 kuTie kucha kuDat curA0 bhvA0 tudA0 svA0 : :: :: :: :: : 501 575 501 575 564 karva curA0 kuDuNa kuNat 582 kuNa bhvA0 520 kutsiN kutha 504 curA0 tudA0 curA0 curA0 divA0 bhvA0 curA0 krayA0 curA0 divA0 bhvA0 curA kalaNa kalaNa kali kalli kaza kaSa kasa kasuki kAkSu kAlaN kAzi kAzRG kAsRG kiTa kiTa kita kila 528 544 adA0 bhvA0 512 583 curA divA0 bhvA0 556 520 520 kunthaza kupa kupaca kubu kubuNa kumAraNa kurat 553 507 577 583 : : 564 tudA0 bhvA0 bhavA0 501 502 kurdi 528 " curA0 divA0 kilat tudA0 564 curA curA0 kiSkaN kITaNa kIla kula kuzan kuzu kuSaza kuzubha kusan kusu kusmiNa 575 509 krayA kaNDvA0 divA0 curA0 curA0 615 554 bhvA0 kuki : 581 adA0 bhvA0 tudA0 kuhaNi kUGat tudA0 Page #1153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1140 gaNaH dhAtuH gaNaH pRSTham 532 bhvA0 curA0 katha kratha dhAtuH kUja kUTa kRriNa kUTiNa kUNi kUla kaMga 499 582 581 580 bhvA0 curA0 bhvA0 504 581 bhvA0 509 curA0 bhvA0 579 532 507 kRgda svA0 tudA0 522 558 566 Rdru kraduG kranda krapi kramU krINa krIDa kruzca krudhaMca kruzaM :: tryA0 bhvA0 562 501 498 552 568 divA0 ma rudhA0 bhvA0 curA0 kRpaNa 528 bhvA0 bhvA0 kRpaNa 182 krutha 532 560 504 532 divA0 kRzaca kRSa kRSIt 552 klaMdauca svA0 divA0 bhvA0 tudA0 krayA 800 klamUca bhvA0 504 573 572 kRgaza kRNi klidu kliduG klizin divA0 curA0 tudA0 556 573 klizauca klIvRGa klezi krayA0 bhvA0 curA0 576 kRtam ketaNa kepRya " karNa bhvA0 kaNDvA0 bhvA0 bhvA0 kelA 520 502 527 510 531 kathe kvela kSamuG kSaNa kevRddha 520 curA0 tanA0 curA0 495 532 552 katha 582 kasUca knUgaza divA krayA0 kSapuNe kSamauc kSamauSi phnayaiG divA bhvA0 bhvA0 kamara 509 528 Page #1154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtuH gaNa: dhAtaH gaNaH pRSTham pRSTham 577 492 khada bhvA0 504 khaja kharda kSiNUyI kSit siMSya kSipaMca 573 507 curA0 bhvA0 tanA0 tudA0 krayA divA0 tudA0 bhvA0 divA0 bhvA0 kSipIMda kSivU kharva khala khavA khAda khiTa krayA bhvA0 kSivU 552 499 573 504 501 562 kSIja kSIGa khidaMt khidira khidipa tudA. divA0 rudhA0 bhvA0 567 552 kSudrUpI kSudhaMda kSubhan kSubhaza kSubhi " 515 575 curA0 adA0 rudhA0 divA0 divA0 krayA0 bhvA0 tudA0 bhvA0 adA0 bhvA0 khuDaN khurat kheTaN tudA0 khelA 496 536 khela kaNDvA0 bhvA0 615 510 520 520 khevRG khoTaN khokra khoDa khyAMka curA0 bhvA0 kSmAyaiG kSmIla vidA vidAG vidAca 582 509 504 " bhvA0 526 552 501 534 divA0 adA0 bhvA0 khagu bhvA0 497 khaja gagdha gaja gaja gajhu bhvA0 curA0 bhvA0 428 574 500 500 khaTa khaTTaNa curA0 gaDa 501 bhvA0 curA gaDu gaNaNa khaDaN curA Page #1155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNa: dhAtuH gaNaH pRSTham gupi 517 bhavA0 curA0 kaNDvA0 curA0 bhvA0 dhAtuH gada gadaNa gadgada gandhi gamlaM garja garda gardhaNa garba pRSTham 504 582 615 581 508 gupa gupaca bhvA0 curA0 divA bhvA0 553 506 564 tudA0 500 504 gupha gumphat guti gurda gurdi " curA bhvA0 tudA0 576 curA 507 +- bhvA0 garja 510 510 566 576 516 510 525 581 556 493 500 garvaNi guhauga gUriNa guraici curA bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 divA0 bhvA0 gRja gRdhuca garhi garhaN gala galbhi galhi gaveSaNa gAG gAtraNa gAdhRG gAhauMG 552 583 513 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 gRta divA0 curA0 tudA curA0 krayA bhvA0 562 580 gRNi gRza gepa 573 520 513 gevR geSaka guja 499 tudA0 bhvA0 curA0 565 499 575 kaNDvA0 curA0 bhvA0 520 496 615 582 515 tudA0 curA0 gujat guju guThuNa guDat guDuNa guNa guMt gudi gudhaz gudhaca 575 582 godhA gomaNa goSTi grathuG grantha granthaza asaNa 516 curA0 krayA. 573 580 tudA0 bhvA0 krayA0 divA0 curA0 573 551 bhvA0 krayA grahIza 571 Page #1156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1143 dhAtuH gaNaH pRSTham gaNaH pRSTham dhAtuH gRcU bhvA0 ghaSU bhvA0 nA 498 ghuNu glAhauG glucU glunU 521 498 bhvA0 glepRG glevRka 517 520 496 bhvA0 532 ghaTa curA0 curA0 adA0 574 539 579 ghaMTaNa ghaTiS ghaTTaNa ghaTTi bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 caka caki cakka cakAsRk cakSika caJcu caTa caDuG caDuN bhvA0 curA bhvA0 curA0 bhvA0 498 579 516 500 521 ghasuG ghaslaM ghiNuG caNa caNa 532 502 categ cadu ghuTi ghuTat ghuNa tudA0 513 526 . 565 564 516 cadega tudA0 bhvA0 504 524 505 532 cana ghuNi cana ghuNu.4 ghurat ghuSuG ghuSa ghuSaNa capa camU tudA0 bhvA0 564 520 510 507 519 cayi cara . 509 curA0 580 caraNa curA0 carcaNa " cabe bhvA0 tudA0 bhvA0 divA0 bhvAra curA0 tanA 507 510 528 493 674 cala cala calatU 532 tudA0 Page #1157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNaH dhAtuH gaNaH pRSTham dhAlu calaNa. caSa bhvA0 575 556 cUraci bhvA0 curA0 divA curA bhvA0 caSI caha cahaN cAyuga " cUrNa curA0 bhvA0 550 564 vRtta ciMgda tudA0 bhvA0 cela ceSTi 510 ciTa cittaNa vya curAka 515 578 513 502 bhvA0 svA0 bhvA0 curA0 curA0 bhvA0 curA0 tudA0 bhvA0 curA0 cyuta cituN cite cijaNa cilatU cilla civa cIka cIbhRG 565 svA0 532 curA0 " bhvA bhvA0 chada chA chadaN chapuNa 517 525 574 cIvR curA0 cukka curA0 bhvA0 676 509 577 576 507 53 525 567 cucce cuTa cuTa cuTa 501 565 tudA0 charda chapI chidRpi bhvA0 curA bhvA0 rudhA curA0 tudA0 curA cuha chidraNa 583 cuha 575 501 575 chuTuN curA0 575 churat curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 tudA0 bhvA0 (udaMpi cupat da tudA0 rudhAra curA0 curA divAla 502 cheda 582 cudam 576 chA~ca 551 cucha curA0 bhvA0 kaNDvA0 curA adA bhvA0 curaNa 4 jaja Page #1158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . gaNaH gaNaH . dhAtuH jaju pRSTham 500 dhAtuH juSaiti pRSTham 567 bhvA0 tudA0 bhvA0 divA0 jubhuG janaici japa jama 556 506 517 585 bhvA0 curA0 507 jaz divA0 krayA0 573 jabhuGa jabhuNa curA jeG bhvA0 bhvA0 517 jehRG tudA0 562 jarja " bhvA0 curAka krayA 501 279 573 572 curA0 jalaNa jalpa jaSa 577 506 bhvA0 bhvA0 jasa ji 577 curAka 577 jasaMNa jasuNa jasUca jAgRk jvara jvaraici jvala jvala davA0 bhvA0 532 divA0 adA0 bhvA0 bhvA0 ji 538 491 507 bhvA0 jhaTa tima 501 jivu tudA0 jivU jIva 511 510 498 513 jhamU jharcat jhajhata jhaSa 507 562 564 511 bhvA0 divA jhUSan curA0 tudA0 TakuNa curA0 bhvA0 juDat Tala 574 528 495 dhe juta bhvA0 502 bhvA0 515 Tiki TIkRr3a juna tudA0 tudA0 bhvA0 curAka 144 juSaNa bhvA0 ila Page #1159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1146 dhAtuH gaNaH pRSTham gaNaH dhAtuH NikSa NijukI Nim pRSTham 512 550 524 curA0 Dapa DaMpi DaMbhi curA0 Nidu bhvA0 adA0 bhvA0 bhvA0 tudA0 bhvA0 504 : : Dapu 510 Dipat adA0 DipaNa tudA0 curA0 576 Nilat Niza Nisuki NIMga NIla Nuka NudaMt NUt bhvA0 bhvA0 544 522 509 Dipi Dipac divA adA0 tudA0 536 DipuN curA0 curA0 576 577 564 " DibuN Dipi DibhiNa Nega bhvA0 524 520 bhvA0 DIG DIca 513 . . divA0 bhvA0 taka taku DhaukaG 496 496 512 497 bhvA0 515 takSau Na bhvA0 tagu taJcu 497 501 . . . 504 NakSa Nakha NaTa NaTa pada Nabha Nabha Nabhi NamaM Nayi 568 501 575 515 581 divA0 krayA0 bhvA0 tazcaupa taTa taDaNa taDuG tanUN tanUyo taMtrINa tapaM 532 554 573 526 508 520 504 521 521 557 521 rudhA bhvA0 rudhA0 bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 tanA0 curA0 bhvA0 curA0 divA0 kaNDvA0 divA0 kaNDvA0 bhvA0 506 Narda tapiNa bhvA0 556 Nala Nasi NahIca NAsRG tapiMca tapus tamUca divA0 bhvA0 554 tampasa Page #1160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNaH NagaH pRSTham dhAtuH tayi taraNa pRSTham 529 615 tudA0 dhAtuH tuDat tuDuG tuTTa bhvA0 take bhvA0 kaNDvA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 501 564 tuNat tudA0 tarjaNi tarda 500 581 504 507 bhvA0 507 tudIt tupa tubu tubuN " talaNa 577 tubhi curA0 bhvA0 divA0 . . . . tubhaca tubhaza curA0 bhvA0 curA0 divA0 bhvA0 svA0 bhvA0 svA0 526 553 573 507 krayA 520 bhvA0 tasuNa tasU tAyaG tika tiki tiga tijaNa tiji * tumpa tupha tumpha turaNa 559 575 510 curA0 bhvA0 kaNDvA0 bhvA0 curA0 divA0 bhvA0 577 tulaNa tuSaM tusa tipRGa 552 615 tima tiras tila tila taha divA0 kaNDvA0 bhvA0 curA0 511 512 501 bhvA0 curA0 577 tUNaNa 576 tilat 182 tudA0 bhvA0 tUNaNa tUNiN tUraici tUla tilla tImaca tIraNa tIva tuMka divA0 552 583 divA0 bhvA0 509 curA0 bhvA0 adA0 cuvA0 512 500 curA0 curA0 tRkSa tRju tRNUyI (u)tadrUpI tRpaT tanA0 570 567 500 tuTa tuTata tuDa bhvA0 curA0 tudA0 tudA0 rudhA svA0 curA0 divA0 566 tRpauca 553 Page #1161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtu gaNaH pRSTham / dhAtu: gaNa: pRSTham tRpha tudA0 " 566 bhvA0 tumphalU tRSA tRhae tRhau divA0 rudhA0 tudA0 568 tuMhI dakSiH dakSi bhvA0 bhvA0 532 ta svA0 494 520 . 501 BHEERFF daNDa dadi dadhi dabhait damUc tyaja 564 515 curA0 bhvA0 bhvA0 tudAya divA0 svAdi0 bhvA0 adA0 bhvA0 506 517 . 537 dayi. dariddhA dala dalaNa daMzaM prasain 580 curA0 bhvA0 truTat truTie truDat divA0 tudAna curA0 tudA0 bhvA0 bhvAtha daMzim curA0 daMsipa trupa 507 dazu dara 54 trupha trumpha dasUca dahaM dAMgaka dAMm. dAno divA bhvAra adA bhvA0 traikA 525 dAMvakara tvakSo tvacat adA bhvAra 562 525 tudA bhvA0 tva tvariSa tviI tsara dAbhRga dAkA diva dikSiNa divu divU curA curApa bhvA0 dikoSa 580 581 510 511 509 Page #1162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ " dhAtuH gaNaH pRSTham dhAtuH gaNa: pRSTham dizIt bhvA 496 drama drAMka 561 547 521 555 dihIka dIkSi dIva dIpaitri 509. 537 tudA adA bhvA0 divA dikAra bhvA0 kaNDvA0 adA0 bhvA0 drAkSu 497 492 516 drAkhU drA drAkSa drAG druhauca dUzaza 581 curA0 521. iMTa divA0 krayA0 bhvA0 dreka duraja dulaNa duvara svA0 bhvA0 kaNDvA curA0 kaNDvAra divA adA0 bhvA0 divA0 dviSIMka 496 547 adA0 bhvA0 . duSaMca. duhIM. dhakaNa dhaNa duGa poca 502 505 552 curA bhvA0 bhvA0 adA0 bhvA0 dhana. hapha. tudA 564 dhAMgaka dhrADaGga dhAvUg dhit tudA0 bhvA0 562 521 habhaiNa 585 curA0 bhvA0 dhikSi dhivu 510 2 560 dhivuda dhIMca svA0 divA0 dhukSi bhvA0 521 " 510 572 514. 520 dhUma dhUgNa dhUgaka dhUgda krayA curA0 svA0 585 divA adA0. svA tudA0 bhvA0 dhUpa Page #1163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham dhAtaH gaNaH. gaNaH divA pRSTham curA0 577 curA0 dhAtuH dhUraiG dhUraNa dhuMga dhuMGa dhRta dhRja bhvA0 nakka nakha naTaNa 574 497 522 514 566 bhvA0 curA0 curA0 bhvA0 tudA0 bhvA0 nada 504 499 586 519 dhRSaNa dhRSAda curA0 svA0 504 507 dhotra bhvA0 560 509 490 553 nayi narda narva nazauca nAG nAdhRG nivAsaN nivu niSka divA bhvA0 dhmAM 516 496 dhraja 499 583 499 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 dhraNa 502 580 niSU dhrasa dhrasUza curA0 . krayA bhvA0 574 nIva nRtaica dhrAkSu nAkhU 512 497 divA0 bhvA0 krayA0 532 dhrADA bhvA0 nRz 573 492 dhaMt tudA0 pakSaNa paciSa bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 577 524 574 pacuNa dhvaja dhbaju 499 paTa paTa 501 curA 502 505 paTa dhvaNa dhvana dhvana dhvanaNa. paTha curA0 bhvA0 501 562 curA0 paNi dhvaMsUGa bhvA0 582 dhvAkSu 512 pataNa patla pathuNa curA0 bhvA0 curA0 576 Page #1164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1151 dhAtu gaNaH pRSTham gaNaH pRSTham pathe dhAtuH pivu pizat piplaMpa bhvA0 bhvA0 curA divA0 bhvA0 padANa padiMca pani payi payas tudA0 562 568 577 517 rudhAra curA0 pis piMsu kaNDvA0 pisa parNa pIca bhvA0 divA0 512 555 pardi curA0 bhvA0 bhvA0 pIDa curA0 bhvA0 572 parva 507 pIla pova puMsaN parva parSi 509 510 577 " 520 528 curA0 tudA0 puTa 566 576 curA0 577 puTa curA0 puTaN 582 bhvA0 510 520 580 575 501 palaNa palyUlaN palla pavi paza pazaNa paSaNa paSI pasuNa bhvA0 puNat tudA0 583 putha bhvA0 580 525 577 504 curA0 615 pA 486 bhvA0 adA0 puthaca puthu puraNa purat purbaNa pula pulaN pAMka pAra curA0 divA0 bhvA0 kaNDvA0 tudA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 krayA0 divA0 576 528 curA0 pit tudA0 curA 562 574 piJcaNa piju pijuN 574 574 552 adA0 bhvA0 501 pijuki piTa piTha piDuG piDaN pilaN puSaNa puSaz puSaca puSpaca puMsaNa pusac pusta pUgya 577 515 curA0 divA0 curA0 krayA0 curA0 554 576 572 576 Page #1165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtu gaNaH pRSTham gaNaH pRSTham prathi bhvA0 532 bhvA0 curA0 m pUrNa pUyaiGa pUraNa pUraici bhvA0 curA0 divA0 bhvA0 pratiS prAMka prIMgNa prIma prIt muMG pRS . puSU plihi adA0 curA0 krayA dicA bhvA0 krayA0 bhvA0 513 574 pala " 511 adA0 tudA0 566 521 572 513 curA0 pRGda pRchapA pRcaika pRcaipa pRjuGa pluSaz 574 568 adA0 rudhA0 adA0 svAdi. krayA0 bhvA0 maa bhvA0 divA0 bhvA0 adAka 554 520 559 plebuG psAMka tudA0 533 pUDa pRNa 574 564 pRNa pRtha phaka bhvA0 496 532 phaNa curA0 tudA0 curA0 bhvA0 krayA bhvA0 bhvA0 phala 528 510 pela. phalA pevRddha 520 510 512 496 502 phela baNa bhvA0 bada pyuS davaro 554 badha curI 504 575 516 576 pyaka bhvA0 badhi baghaNa badhi 514 bhvA0 curA0 bhvA0 curA pracchara pratham tudA. cusA0 576 bandha Page #1166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNaH pRSTham dhAtuH gaNaH pRSTham dhAtuH bandhaM barba 573 krayA0 bhvA0 curA0 bha. curA0 507 580 . 577 bhakSaNa bhajaN bhajI 577 579 524 580 568 barhi bhvA0 bhvA0 curA0 rudhA0 bhvA0 bhaju bhauMpa 528 581 curA0 bhaTa 501 bali balha balhi basti curA0 bhaTa 532 bhvA0 581 curA0 bhvA0 bhaDuG bhaDaNa bhaNa bhadu bharaNa 575 502 bhvA0 521 bAdhaka " 504 kaNDvA0 bhvA0 bharbha bidu bilat bilaN bisac 565 577 bharva curA0 554 497. 578 bhartiNa bhali bhaliN 615 507 510 581 520 581 520 tudA0 curA0 divA0 bhvA0 curA0 tudA0 bhvA0 curA0 divA0 bhvA0 bhvAra curA0 bhvA0 566 bhalli 528 bhaSa bukka bukkaN buDat budha budhuN budhi budhRg bundaga bulaNa bustaNa bhAMka 524 bhAjaNa bhAmi bhAmaNa bhASi bhAsi adA0 curA bhvA0 curA0 bhvA0 534 581 517 582 520 521. curA0 576 bhikSi praha bhavA 580 bRhu . bRTTa bRsa 567 615 512 curA0 bhvA0 curA0 tudA0 adA0 krayA0 577 rudhA0 kaNDvA0kaNDvA0 adA0 rudhA0 548 bhiDaMpI bhiSaj bhiSNuka bhIk bhujapa bhujauMt bhuDuG 566 546 bUMgak blIMz bleSka 573 tudA0 563 515 curA0 bhvA0 145 Page #1167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1154 dhAtuH gaNaH gaNaH pRSTham pRSTham 477 578 bhvA0 bhUN bhUSa bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 adA0 bhvA0 divA0 krayA0 bhvA0 dhAtuH maghuG maci macuG maja maJcu 500 522 550 500 498 501 maTha bhRjaiG 515 bhRza. bhRz meja 501 maThuG maDu maDuG 553 573 maDuNa merA curA0 bhvA0 bhyasi bhraNa bhram maNa mathu mathe madiN maduG 502 504 527 curA0 bhvA0 bhramUca bhrasjIt 525 521 502 528 554 560 553 526 515 524 divA0 tudA0 divA0 bhvA0 516 532 554 bhraMza divA madai madain maniMca maniNa 555 570 bhraMsUG bhrAji bhrAz2aga bhrAsi bhrIMza dhruDat zruNiN bhrepara 573 krayA tudA0 manUyI maMtriNa mantu mantha manthaza mabhra mayi marba curA0 tanA0 curA0 kaNDvA0 bhvA0 krayA0 bhvA0 curA0 504 573 bhvA0 525 509 bhlAsRG 501 519 510 maha 512 bhvA0 520 makuG makSa makha makhu magadha mali malli mava mavya maza maSa 509 497 427 615 497 00 kaNDvA0 bhvA0 510 magu Page #1168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1155 dhAtuH pRSTham dhAtaH gaNaH pRSTham masain mIva bhvA0 mukSa 512 maskI masjoMt mahaNa 'mahIM 583 514 gaNa: divA0 bhvA0 tudA0 curA0 kaNDvA0 bhvA0 curA0 bhvA0 adA0 curA0 adA0 bhvA0 curA0 bhvA0 . mucuG muDuG muclaMtI mucaNa muja tudA0 curA0 bhvA0 579 500 mahuNa mAkSu 512 534 muJcu mArgaNa mAk mAMG muTa 498 501 575 curA0 muTaNa muTat 504 tudA0 bhvA0 501 mAntha mAnaN mAni mArjaNa tudA0 564 579 curA0 muNat mudaN mudi 574 525 curA0 bhvA0 mAhaga miMgT tudA0 murat mucrchA 564 499 micchat 563 bhvA0 midAGa bhvA0 svA0 tudA bhvA0 divA curA0 bhvA0 midAn miduN suSa 511 526 552 576 524 508 muSaz 574 musaca krUyA divA0 curA0 mima milat 576 554 tudA0 mustaNa muhauca 565 divA0 mibu bhvA0 510 miza mizraNa miSat 583 565 511 svA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 bhUcaNa mUla mUlaNa mUSa mRja mRju miSU mihaM mIMgz mIMc mINa mIla 512 curA0 tudA0 bhvA0 bhvA0 krayA0 divA0 curA0 bhvA0 570 555 584 matur 584 curA0 adA0 curA0 mRjok mRjauNa 509 Page #1169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNaH pRSTham dhAtuH NagaH pRSTham tudA0 krayA tudA0 573 564 dhAtuH muDat mRDa mRNat muMt mRdaz mRdhRga mRzaMt 581 562 529 579 516 577 yataiG krayA0 bhvA0 tudA0 573 524 curA0 mRSaNa curA0 yamaNa 577 praSAcA 557 yasUca 554 divA bhvA0 krayA 573 svA0 514 yakSiNa curA0 yaji bhvA0 yataNU curA0 bhvA0 yatruNa yamaM bhvA0 curA0 yamUM bhvA0 divA0 yAMka adA0 yAcuG bhvA0 yuk adA0 krayA yugu bhvA0 yuccha yujaN curA0 yujiMca divA0 yuz2apI . rudhAra curA0 yutRG bhvA0 yudhica divA0 yupa yUSa bhvA0 yeSa aGka yuMgza 524 536 570 498 499 584 501 524 methUg mehA medhA kaNDvA0 bhvA0 15 medhRga 524 mepRG yuNi 580 mevRG mokSaNa 520 580 516 nAM mrakSaNa pradiS mracu mraJcu curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 576 532 498 498 553 511 520 501 ha " 498 498 curA0 bhvA0 rakSa 578 512 497 498 mluJcU mleccha mlecchaNa mleDa mlevRka 574 rakhu curA0 bhvA0 TET curA0 bhvA0 578 497 * 496 Page #1170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ E .1957 gaNaH pRSTham dhAtuH gaNaH dhAtuH raghuG hiM tudA0 bhvA0 curA0 rikhu bhvA0 497 497 racaN k 524 rigu ricaN ripI bhvA0 divA0 curA0 rudhA0 raJjIMca raTa bhvA0 501 riphat 567 564 507 khi " raNa rizaMt 532 502 raNa tudA0 bhvA0 tudA0 bhvA0 divA0 krayA0 adA0 bhvA0 511 504 riSa uca rAMza rada raghauca 552 572 divA0 bhvA0 rapa rapha 507 ruci 514 526 575 563 rujaNa runot curA0 tudA0 517 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 2 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 44A rabuGa rabhika curA0 bhvA0 526 501 rami kaTa rayi rasa rasaNa curA0 svA0 ruhak rudhiMn bhvA0 adA0 divA0 rudhA0 divA0 raha 512 rupi 567 rahaNa 553 curA0 bhvA0 curo0 512 tudA0 rupa ruzaM ruSa ruSaNa ruSaMca ruhaM rAka bhvA0 583 534 497 515 524 559 rAkhU rAghRG 528 - - bhavA0 curA0 divA0 bhvA0 curA0 curA0 bhvA0 kaNDvA0 rUpaNa 582 rAjRga rAdhaM rAdhaMca rAsuGa svA0 divA0 bhvA0 551 rekhA Page #1171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1158 dhAtuH gaNaH gaNaH pRSTham pRSTham 524 reham repRG dhAtuH labhiSa vA0 laliNa laSIM bhvA0 curA0 bhvA0 595 520 520 HNA AAVALNNN lasaNa lAMka lAkhU lAdhRG lA curA0 adA0 bhvA0 580 534 497 . kaNDvA0 bhvA0 laka curA0 578 577 lakSiNa lakSINa lakha 499 500 500 614 582 497 lakhu lagaNa bhvA0 kaNDvA0 curA0 tudA0 bhvA0 bhvA0 bhvA0 curA0 bhvA0 497 lage 497 532 498 curA0 578 lAja lAju lAT lAbha likhat ligu liguNa liTa lipIt lizaM liziMc lihIM lIN lIMca lIMz kaNDvA0 614 561 curA0 bhvA0 'tudA0 515 499 lacha laja " 499 divA0 adA0 curA0 divA0 krayA curA0 bhvA0 curA0 laju 499 580 572 lajuNa 581 curA0 bhvA0 tudA0 bhvA0 498 luTa 501 curA0 divA0 bhvA0 curA0 501 501 532 575 575 506 517 laDaNa laDuNa luTi 526 501 bhvA0 501 " luThat tudA0 Page #1172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtuH gaNaH pRSTham 526 dhAtuH gaNaH luThi bhvA0 vaja curA0 pRSTham 575 580 lucha luNTat curA0 bhvAra divA0 575 504 vaJciN vaJci vaJcu vaTa vaTa curA0 bhvA0 498 532 lupaca luplaMtI tudA0 501 va? curA0 bhvA0 divA0 577 507 553 582 tudA0 krayA luvu lubhaca lubhat lUgaza lUSa lUSaNa lekhA leTa vaTuNa vaTuNa vaTha vaThuG vaDuN ghaDuG curA0 bhvA0 bhvA0 bhvA0 curA0 bhvA0 572 577 vaNa vaNaNa curA0 582 vada 531. lepRG loka bhvA0 curA0. kaNDvA0 kaNDvA0 bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 kaNDvA0 614 517 580 514 vadiN bhvA0 curA0 bhvA0 lokRG locU vana 505 loG 515 vana vanUyI loTa tanA0 A. vapI bhvA0 530 bhvA0 501 vabhuG vabhra 515 501 vamU 509 528 519 vayi va. bhvA0 bhvA0 vakuG vakSa vakha varaNa varaNa 583 kaNDvA0 curA0 bhvA0 curA0 512 497 497 515 varci vagu varNaNa 576 vadhu 582 vacaMNa vacaM 585 curA0 adA0 bhvA0 varNaNa vardhaNa varpha bahi bhvA0 540 499 576 507 521 vaja Page #1173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNaH gaNaH pRSTham dhAtuH vidi dhAtu vali valka valga valgu valbhi valli pRSTham 520 . 574 497 614 517 580 556 vidiMca vidiMpa curA0 bhvA0 kaNDvA0 bhvA0 curA divA0 rughA0 bhvA0 tudA0 569 vidu tea 504 561 564 vidhat valha vilat 580 521 curA0 bhvA0 adA0 bhvA0 542 viSaz 576 viSU 511 531 valhi vazak vaSa vasaM vasaNa vasik vasUca vahIM vahu curA0 vizaMt krayA0 bhvA0 viSlaMkI adA visa divA adA0 vIraNi curA0 vugu bhvA0 vusan divA0 bhvA0 vIMka 544 554 498. adA0 divA0 bhvA0 curA0 adA0 bhvA0 580 534 vAMka vRki 512 vRkSa 521 499 vRjaiN vAkSu vAchu vATTa vAta vRjaikiM curAka adA krayA vRza 574 vAsaNa vRgT svA0 521 vAzi vAha vicUMpI viccha 568 567 curA0 curA0 divA0 bhvA0 rudhA0 curA0 tudA0 adA0 tudA0 rudhA0 bhvA0 vRgNa vRcaipa vRta vRtUka vRtUci 526 vicchat 563 vijUMkI vRdha curA0 rughA0 curA0 bhvA0 divA0 curA0 bhvA0 divA0 bhvA0 curA0 bhvA0 555 500 527 vijaiti vijeS 568 501 viTa viDa vizRG vRdhUGa vRzan vRSa . vRSi 511 vidaka adA0 . vRha Page #1174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtuH gaNa: pRSTham gaNaH pRSTham dhAtuH vlIMz vahota krayA0 tudA0 krayA vRzzU za. zakIca bhvA0 kaNDvA0 514 572 573 529 614 614 524 divA bhvA0 svA0 bhvA0 559 zaklaMTa zaci zaTa zaTha 515 veNTaga bhvA0 15 516 501 575 582 curA0 zaTha 10/3 vepRG vela velaNa 501 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 velA 6 kaNDvA0 bhvA0. zaTha zaThiNa zaDuG zaNa zaba~ zapI 515 532 528 525 ma ve bhavA 515 512 zapIca 300 divA0 curA0 521 579 10 khet zabda zamiNa 496 zam divA0 bhvA0 554 507 zarba tudA0 curA0 0 528 bhvA0 divA0 551 vyacat vyathaNa vyathIS vyadhaMc vyayaNa vyayI vyusan vyag vraja vrajaNa vraNa vazcaut bhvA0 divA0 bhvA0 zali zalmi zava zaza zaSa. zasuG 510 510 530 575 zasU curA0 bhvA0 tudA. divA0 502 562 512 497 vrIMca zaMsU zAkha zADaG zAnI zAraNa bIDaca 524 " vIza krayA0 573 curA. Page #1175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNaH pRSTham dhAtuH gaNaH pRSTham zAsak zAsUki zikSi adA0 adA0 bhvA0 544 zighu curA0 divA0 curA0 bhvA0 curA0 bhvA0 :498 zUraici zurpaNa zUla zRMdhaNa gRdhUga zRdhU zigda svA0 bhvA0 579 524 501 tudA0 564 ghuuyu 573 568 551 bhvA0 curA0 rudhA curA0 bhvA0 adA0 bhvA0 zela zaca zoNa zauDa krayA bhvA0 divA0 bhvA0 bhvA0 bhvA0 502 pracuta zyuta 502 502 zmIla zrthe ziTa zila ziSa ziSaNa ziplaMp zIkaNa zIkRG zIk zIbhRGa zIla zIla zuka zuca zugaica zucyai zuTha zuThaN zuTu zuTuNa zunat zundha zundha curA0 bhvA0 514 2497 498 zrakuG svA0 zragu " divA0 bhvA0 532 +576 urA0 501 zraNa zraNa athaNa zrathaNa zrathaNa curA0 curA0 bhvA0 curA0 athuG tudA0 bhvA0 zrantha zrantha zramUca "573 curA0 tudA0 zrAM zubhi bhvA0 zAka bhvA0 curA jgh divA0 bhvA0 adA0 curA0 bhvA0divA0 bhvA0 krayA zrAmaNa zriga tudA0 curA0 zivUca zulka zulbaNa zuSaMca "5574 577 " zriSU zrIMgya divA0 553 570 Page #1176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ LLA dhAtu gaNaH gaNa: pRSThamma pRSTham 492 bhvA0 tanA0 zrRMTa dhuMdhaM bhvA0. svA0 divAbhvA0 dhAtuH SaNa SaNUyIM, SadlaM SadlaMt Sapa bhvA0 569 928 564 506 zrotaH tudA0 bhvA0 bhavA 502 Sama 508. 507 497. 497 lagu zlA zlAghRG zliSaN / zliSa Sarba Sasak paraja curA0 divA0 SahaNa pahi zliSU 570 553 511 514 502 bhvA0 adA0 bhvA0 divA0 curA0 bhvA0 svA0 krayA0 tudA0 bhvA0 552 586.. 528. 558. 570 kiMgT zlokUka zloNa. zvaku zvaci zvacuGa zvaTha REEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEE. REBE - BRE BUDEEE BABBULLDELE... SiTa 505 SidhU SidhUMca: 575 divA0 zvaThaNa vidhau va: : : 4.44 2 : 4 : . . . . . . . . . . . . . bhvA0. 552. 505 507, 552. 575 SimbhU " zvaThuN zvabhraNa bhvA0 divA.. adA0 svA0 kaNDvA0 537 zvasa zvi adA0 bhvA0 divA0, 552 zvitA 526 dhuMka pugdH SudaNaH SuDan dhUt khUauk dhUDau daNa di khUpa 543 Same Saghada SaciH bhvA0 svA0 bhvA0 tudA adA0 divA. curA0 bhvA0 498 511 paMjhaM 500 SaTTha curA0 496. Page #1177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhAtuH gaNaH pRSTham dhAtuH gaNaH pRSTham SoMca divA0 bhvA0 sa. bhvA0 STaka sage satraNi 532 584 STage curA0 sada 532 532 532 517 508 560 svA0 bhvA0 divA0 585 615 577 STighid STipRG STima STImaca STugak STuci 552 552 540 kaNDvA0 curA0 kaNDvA0 curA0 adA0 curA0 kaNDvA0 bhvA0 sapara sabhAjaNa samara samba sastuk saMgrAmaNi saMbhUyas sarja sarba sala . sAdhaMTa sAntva sAmaNa 499 adA0 bhvA0 divA0 curA0 bhvA0 STupaca 576 STepRG svA0 496 528 490 curA0 SThA SThivU silat 577 582 564 492 tudA0 ThivU divA0 552 sukha sukha adA0 615 536 bhvA0 curA0 kaNDvA0 tudA0 curA0 SNasUca SNupha SNAMk SNihauca 564 581 divA0 SNuhauca . sUcaN sUtraNa sUrya sUrbha bNa bhvA0 miG 554 554 496 513 574 566 579 bluSaza 512 494 563 bhvA0 svA0 krayA tudA0 curA0 bhvA0 adA bhvA0 varjit tudA0 divA0 Svada vadi bhvA0 536 . sRjaMt sRjica sRplaM sRbhUsRmbhU .. sekRG. sela pvapak vaSki vidAG vidAMn 507 divA0 526 552 . Page #1178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNa: pRSTham gaNa: pRSTham bhvAra dhAtuH sevRG skaMda skabhuG skambhU skuMgz dhAtuH sphalat sphAyaiG sphiTaN 564 520 tudA0 bhvA0 curA0 bhvA0 curA0 tudA0 504 517 570 575 516 570 532 krayA0 sphuTaNa sphuTat 501 575 566 bhvA0 curA0 krayA bhvA0 sphuTi bhvA0 501 curA0 532 505 532 tudA0 bhvA0 499 skumbhU skhadiS skhala staka stana stana stanaNa stambhU stumbhU stRkSa stuMgTa stuMhaut stRgz stena curA0. krayA0 570 sphurat sphurchA smUrchA sphulat sphUrjA smiTaNa smola 512 558 tudA0 bhvA0 curA0 bhvA0 bhvA0 smR bhvA0 svA0 tudA0 kyA0 curA0 509 493 532 svA0 stomaNa 583 stya smUM smRT syandauG syamiNa syamU stransRGa srambhU khrasaG curA0 bhvA0 526 bhavA0 curA0 curA0 bhvA0 tudA0 577 526 532 mibhU 507 492 snatha sniTaN snihaNa sthage sthuDat sthUlaNi spaduG spaddhi spaziNa spRzat spRhaNa sphara curA0 neka bhvA0 516 curA0 505 svadi svana -svana svaraNa 581 565 583 tudA0 curA0 532 tudA0 Page #1179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ P gaNa: dhAtaH gaNaH pRSTham' dhAtu:: svAdi sviduH bhvA0 pRSTham: 516: 516 bhvA0 hRNIG hRSaca bhvA0 522. kaNDvA0 . 6140 divA0 bhvA0 ho haTa haTha 501 501 hRsa hadi 503 hanaM hamma adA0 bhvA0 krayA0 heThi bhvA0 haDa 532 5415 508: 509 501 528 512 547 520 hepRG hoTTaG hauDa 501, rakreekrrikkekretelks krk ress ht fit : . . . . . . . : 524 hunu + adA0. 532 hage " 564 hase hAMka adA0 hAMGka hiki bhvA0 hiMTa svA0 hiDu bhbA0 hilat tudA0 hivu bhvA0 hiSki curA0 hisu . rudhA0 hisuN. curA0 adA0 tudA0 bhvA0 hAdi bhvA0 adA0 bhvA0 hrIMka hIccha. 548 568. hage 520 532. 576., curA0 bhvA0 hasa 566 515 501 hAdaiG. hvala bhvA0 532 hucchA 528 53. . Page #1180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // vaiyaakrnnnyaayaadrshH|| // zrIhemahaMsagaNikRtanyAyasaMgrahAtsamudbhutaH // samuddhartA-mayAzaMkarajanmA girijAzaMkaraH zAstrI // // maMgalaM pratijJA ca // yaM yajante bhinna bhinnarUpairnAmAntarairapi // . jagatAM sarvadharmAstaM paramAtmAnamIDmahe // 1 // lahaimavyAkaraNasthitA~ca bahuzaH prAcInapAThAgatAn / prAjyavyAkaraNAnsarazavibudhairanyairapi svIkRtAn / / saMjagrAha viracya vRttimatulA yAn hemahaMso gaNI / . tAn vacmIha samAsato'hamakhilAnyAyAnvityA yuvAn // 2 // ekaikajJApakayuto-dAhRtyekaikabhUSitaH / nyAyaiH subimbito'yaM stAnyAyAdarzI mude satAm // 3 // atha ca prasiddhAcAryaiH zrIhemacandrareva yuTuktamAdivAkyaM nyAyasUtrasthAdau tadevAha-- atha ye tuHzAstre sUcitA lokaprasiddhAzca nyAyAstadartha yatnaH kriyate; iti / asyArthaH-atheti / ko'rthaH ? haimavyAkaraNAnantaram / etena tavyAkaraNena saha sarvanyAyAnAmAnantaryasaMbandhaH 'sUcyate / tathA ca ye viti zabdo'pi vyAkaraNasUtrANAmarvAcInatve'pi nyAyasUtrANAM tu vyAkaraNAntareSvapi tathaiva paThitattvenAtIva prAcInatvaM dyotayati; nyAyAzcaite guruparaMparayaikAgatAiti teSAM gurupUrvakramalakSaNarUpasaMbandhamapi prakAzayati / zAkhe ityanena sAGgazabdAnuzAsanamatra nirdiSTam / lokaprasiddhA iti pade ca lokA vaiyAkaraNasamayavidaH prAmANikAdayazca gRhyante / nyAyA iti / nyAyazabdasya kila 'sUcIkaTAhanyAyaH' Page #1181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1168 ityAdidRSTAnte rUDhatve'pyatra tu nIyate sandigdho'rtho nirNayamebhiriti nyAyAHsveSTasaMsAdhanAnuguNA yuktaya ityevArthaH svIkriyate / anyazca spaSTam / atha pratikSAtamupakramyate svaM rUpaM zandasyAzabdasaMjJA // 1 // sarvatra vyAkaraNasUtre zabdasya svaM rUpaM grAhyam / azabdasaMjJA-yadi tena zabdena saMzAkaraNaM na syAt / yadi tena zabdena kAcitsaMjJA kRtA cetarhi rUpamanAdRtya yAvatAM sA saMjJA tAvatAmeva grahaNam / yathA-'samaH khyaH // 5 / 1 / 77 // ityatra khyAMdhAtuzcakSAdezazceti dvidhA'pi khyA iti rUpameva gRdyate khyeti saMjJAyA abhAvAt / tena gAH saMkhyAti, saMcaSTe vetyubhayathApi gosaMkhya ityAdau DaH siddhH| anyathA tu gauNamukhyayoH, kRtrimAkRtrimayoti nyAyAbhyAM svAbhAvikadhAtoH khyAMka ityasmAdeva kRtrimAJcakSAdezAdeva vA DaH syaat| ataeva gauNamu. khyayorityAdinyAyAnAmapavAdatvamasyetyagre nivedayiSyate / 'upasargAdaH kiH' // 5 / 3 / 87 // ityAdau tu dAsaMjJA dhAtavo gRhyante detisaMjJAsadbhAvAt / tena Adirityatra yathA AdhirityatrApi kiH siddhH| svaM rUpaM zabdasyetyaMzasya jJApakaM 'nadIbhirnAgni' // 3 / 1 / 27 // ityatra bahuvacanam / ekavacane hi nyAyenAnena svarUpasyaiva kevalasya nadIrUpasya grahaNaM prasajyeta natu ndiivishessaannaampi| tatazca 'saMkhyA samAhAre' // 31 // 28 // ityuttarasUtreNa paJcAnAM nadInAM samAhAraH paJcanadamityatraivAvyayIbhAvasamAsaH syAnna tu dvayoryamunayoH samAhAro biymunmityaadissu| azabdasaMjJetyaMzasya ca jJApakaM 'svarAdupasargAdastikityadhaH' // 4 // 4 // 9 // ityatra dhaavrjnm| yadi hi svaM rUpamityanena 'da' iti dArUpameva gRhyate tatra dhAprasaGga eva nAstIti kimarthaM dhAvarjanam / asya cAdyoM'zo'nityaH, tena 'utsvarAyujerayatatpAtre // 3 / 3 / 26 // ityatra 'yujAderna vA // 3 / 4 / 18 // ityanena vikalpitaNicazcaurAdikayujeNico'bhAvapakSe yujirUpasaMbhave'pi na grahaNam / anityatAzApakaM tu 'pUklizibhyo na vA' // 4 / 4 / 45 // ityatra bahuvacanam / taddhi klizyati kliznAtyohaNArtha nirdiSTam / etannyAyAdyAMzasya nityatve tu tayorubhayorapi grahaNaM setsyatIti kuto bhuvcnnirdeshH| dvitIyAMzo'pyanityastena 'prAjjJazca' // 5 / 1179 // ityatra 'dazcAI // 5 / 1178 // iti pUrvasUtrAdda ityanuvRttyA dAsaMjJakavadadAsaMjJakayorapi dAdaivorgrahaNaM siddham / asyAnityatve jJApakaM 'prAjJazce'tyasya vRttau da iti dArUpameva // 1 // musaddhidikzabdebhyo janapadasya // 2 // ayamarthaH-janapadavAcino yo vidhiruktaH sa susarvArddhadikzabdapUrvasya janapadAntasyApi syAt / yathA magadheSu bhavo mAgadhaka ityAdau kevalAjanapadavAcizabdAdiva, sumagadheSu bhavaH sumAgadha ityAdau supUrvAjanapadAntAdapi 'bahuviSayebhyaH' // 6 // 3 // 45 // ityaka syAdeva / jJApakamasya 'susarvA drASTrasya // 7 // 4 // 15 // Page #1182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'amadrasya dizaH' // 74 / 16 // iti sUtrAbhyAM vRddhividhAnameva / grahamavateti nyAyena sumagadhAdizabdebhyo janapadAntatvena Nitpratyaya eva na bhaviSyatIti AbhyAM vRddhikaraNasya nirviSayatvameva / ata eva cAyaM nyAyo grahaNavateti nyAyasyApavAdaH / evamuttaro'pi // 2 // Rto:ddhimadvidhAvavayavebhyaH // 3 // yasmin pare vRddhiprAptiH sa Nitpratyayo vRddhimAniha gRhyate / RtuvAcakAd Nitpratyayasya vidhau kartavye tadavayavapUrvAdRtvantAdapi sa vidhiH syAt / tena varSAsu bhavaM dhArSikamityatra yathA kevalAdvarSAzabdAd 'varSAkAlebhyaH' // 6 // 3 // 80 // itIkaNa bhavati tathA pUrvAzca tAH varSAzca pUrvavarSAH tAsu bhavaM pUrvavArSikamityatra varSAntAdapi varSAkAlebhya itokaNa siddhayati / jJApakamasya 'aMzAdRtoH' // 7 / 4 / 14 // ityanenAMzavAcinaH parasya RtumadvAcyuttarapadasya vRddhividhAnameva / aMzAhatorityanenottarapadavRddhistAvad varSAkAlebhya ityAdisUtravihite Nitpratyaye pare eva bhavati, sa ca Nitpratyayo yadi pUrvavarSAdizabdebhya Rtvantatvena grahaNavatetinyAyAnAyAsyatyeveti aMzATatoriti vRddhividhAnaM vyartha sajJApayatImaM nyAyam // 3 // - svarasya isvadIrghaplutAH // 4 // ayaM bhAvaH-hasvAdyAdezAH svarasyaiva syunatu vyaJjanasya / tena saha zriyA vartate sazri kulamityatra ItaH 'klIbe' // 2 / 4 / 97 // ityanena hrasvo yathA bhavati tathA tat ityatra takArasya lavarNatavargalasA dantyA ityAsannatvena hrasvaH prApto'pi vyaJjanatvAnna bhavati / tathA ca pratyaJcantIti kvipi tAn pratIcaH ityatra -- acca prAg dIrghazca' // 2 / 1 / 104 // ityanenAcazcatve prAksthitasya ito yathA dIrghastathA dRSadamaJcantIti vipi tAn dRSaJcaH ityatra pUktisUtreNAcazcatve prAksthitadakArasya pUrvavadAsannatve'pi vyaJjanatvAnna dIrghaprAptiH / tathaiva ca hai caitra 3 pahi; atra akArasya 'durAvAmantryasya' // 7 / 4 / 99 // ityanena plutatvaM yathA tathAnyatra kutrApi vyaJjanasya n| jJApakamasya nyAyasya hrasvAdyAdezavidhAyake tattadvidhau prAyaHsthAnyanupAdAnam / sthAnivizeSAnuktyA svaravad vyaJjanasyApi hrasvAdyAdezaprasaGge pratiSedhArtho'yaM nyAyaH // 4 // Adhantavadekasmin / / 5 // ayamAzayaH-yatraikameva varNAdyasti kArya tu tadAdikasya tadantasya voktaM tatra tadevaikaM varNAdyAditvenAntatvena prakalpya tattat kArya karaNIyam / tatrAditvena prakalpanaM yathA-IhAJcake ityAdau dhAtorgurunAmyAditvena parokSAyAM 'gurunaamyaade'-3|4|49 // ityanenAm bhavati yathA tathaiva IDUc gatAvityasya parokSAyAmayAJcakre ityAdAvapi nAmimAtrasyaiva nAmyAditvakalpanayAm kriyate / jJApakama Page #1183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1970 syA trAMze 'yaH svare pAdaH padaNiSayaghuTi' // 2 // 1 // 102 // ityatra Nidharjanam / taddhi NeH etannyAyena svarAditvAdeva kRtam / yadi hi svaramAtrasyApi NeH svarAditvaM na syAttarhi prasaGgAbhAvAdeva Nivarjanasya niSprayojanatvameva / asyAMzasyAnityatvam / tena Ic gatAvityasya gurunAmyAditvakalpanAyA abhAvenAmAdezAbhAvAt Iye, IyAte ityAdyapi bhvti| antatvena prakalpanaM yathA-jetA ityAdau dhAtornAmyantatvena 'nAmino guNo'viGati' // 4 // 31 // iti guNo yathA bhavati tathA etA ityAdau nAmimAtrasyApi dhAtornAmyantatvakalpanAt syAdeva / atrAMze jJApakaM tu yantItyAdAviyabAdhanArtha 'hviNorapviti vyau' // 4 / 3 / 15 // iti yatvavidhAnam / taddhi ' dhAtorivo' // 2 / 1 / 50 // iti prApteyvAdhanArtha vidhIyate / yadi ca ikAramAtrarUpasyeNdhAtoretannyAyenevarNAntatvaM na syAttarhi iyprApterasaMbhavAt tadbAdhanArtha yatvakaraNamanAvazyakameva / aprAptaprApaNArtho'yaM nyaayH| evamuttaro'pi // 5 // prakRtivadanukaraNam // 6 // prakRtiH anukArya dhAtvAdi / tadvat anukaraNe'pi kArya syAt / tena 'parivyavAt kriyaH // 3 // 3 // 27 // ityatra dhAtvanukaraNasya krI ityasyApi dhAtuvadbhAvAt 'saMyogAt' // 21 // 52 // itIyAdezarUpaM dhAtukArya bhavati / vatkaraNena ca sarvathA dhAtutvAbhAvAnna tyaadyH| jJApakamasya kriya iti sUtranirdeza eva / asya cAnityatvam / 'tadaHseH svare pAdArthA // 1 / 3 / 45 // ityatra tadaH sthAne tasmAditi nirdezAbhAvAt // 6 // * ekadezavikRtamananyavat // 7 // ayamAzayaH-ekasmin pradeze vaisadRzyena zabdasyAnyatvaM naiva gaNyate, kiMtu tathAvidhasyApi yathoktaM kArya kriyate / tena atIsAro'syAstItyatIsArako ityatra yathA atisAro'syAstItyatisArakI ityatrApi 'vAtAtIsAra0' // 7 / 2 / 61 // ityanena mattvarthIya in kAgamazca siddhayati / jJApakamasya 'sakhyurito'zAvait' ityatra ita iti vacanam / taddhi sakhIzabdasya aitvaniSedhArtham / etannyAyAbhAve tu sUtre sakhizabdasyaiva sAkSAdukteH sakhIzabdasya aitvaprAptireva neti kutaHsakhIniSedhArthamita ityucyeta / asya cAnityatvam / sUrazabdasya mAditve satyapi ekadezavikRtazarazabdasya marttAditvAbhAvAt / asya nityatve tu yathA sUrasya 'mAdibhyo yaH' // 7 / 2 / 159 // ityanena svArthike ye sUrya iti niSpannaM tathA zUrasyApi zUrya ityaniSTaM niSpadyeta / anityatve jJApakaM tu 'saMkhyAhardivAvibhA0' // 5 / 1 / 12 // iti sUtre lipilivyoH pRthaG nirdezaH / asya nityatve hyanyataranirdezenApi nirvhet| sAkSAllakSyamANasyApi vaisazasyApahnavAthe'yaM nyAyaH // 7 // pUrvanyAye ekadezetyupalakSaNam , tena kacidanekadezavikRtamapyananyavat // 8 // Page #1184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1171 spaSTo'rthaH / yathA 'yamirami0 // 4 / 2 / 55 // ityAdinA nalope praNihata ityAdAvekadezavikRtasyeva 'ne mAdApatapada' // 2 // 3 // 79 // iti NatvaM tathA praNighnantItyatra haneH anekadezavikRtatve'pi ananyavadbhAvAt tasmin pare NatvaM siddham / na ca pranyohanezca yoge jAte eva nerNaH kariSyata iti kathametannyAyAvakoza iti vAcyam / 'NaSamasatpare // 2 // 60 // iti vacanena tyAdyutpattyAdi. parakArye kartavye nntvshaastrsyaasttvenaaprvRtteH| jJApakamasya pUrvanyAyabIjatvameva // 8 // bhUtapUrvakastadvadupacAraH // 9 // idamasya tAtparyam-yaH prAk tathA bhUtvA saMpratyanyathAbhUtaH sa upacAreNa . prAcyAvasthAvAniva vyavahriyate / tena praNyahannityAdau sAkSAd hanAviva praNyavadhIdityAdau hanAdezavadherapi bhUtapUrvahanrUpatvopacArAt ' neAdA0' // 2 // 3 // 79 // iti neNaH siddhaH / jJApakamasya 'nemAdA0' ityasminneva sUtre hanteriva vadherapaThanam / asya ca kvacidanityatvam / tena vijJapayyetyAdau 'mAraNatoSaNanizAne jJazca' // 4 / 2 / 30 // ityanena kRtahasvasya jJaperbhUtapUrvajJApirUpatvAnupacaraNAt 'laghoryapi' // 4 // 3 // 86 // ityanena laghUpAntyalakSaNo ray siddhayati / anityatve jJApakaM tu 'saMkhyAnAM rNAm ' // 12 // 33 // ityatra rNAmiti bahuvacanam / taddhi aSTAnAmi. tyatra paratvAd 'vA'STanaHA' // 1 // 4 // 52 // ityAtve paratvAt kRte nAntatvAbhAvAda bhUtapUrvanAntAdapi Amo nAmbhAvArtha kRtm| nityatve tvasya bahuvacanaM vinApyetannyAyenaiva vyavahAre bahuvacananirdezasya vyarthatvameva // 9 // bhAvini bhUtavadupacAraH // 10 // arthAt-bhAvinImavasthAM bhUtavadupacarya bhAvyavasthAsaMbaMdhi kArya vidhIyate / tena nRNAmityAdau padatve niSpanne 'raSavargAnno Na' // 2 // 3 // 63 // iti NatvaM yathA bhavati tathA ravaNamityAdAvapi syAdyutpattyanantaraM bhAvinaH padatvasya bhUtavadupacAreNa NatvaM kRtvaiva nyAsaH siddhaH / jJApakaM tvasya 'razvat' ityanena pada eva NatvavidhAnam / NatvaM tAvannRNAmityAdipadeSviva ravaNAdinAmasvapi dRzyate iti 'ravarNAt' ityatra pade eva vihitam , tena ca jJAyate nAnAM Natve kartavya eSa nyaayo'stiiti| asyApyanityatvam / tena apAThIdityAdau kRte'nyasmin dhAtukArya vRddhistaduvAdhyo'Tceti nyAyenATaH sarvakAryapazcAdbhAvitvena paThe: svarAditve bhAvinyapi bhUtavadanupacaraNAd 'vyaJjanAdeve0 // 4 / 3 / 47 // iti vRddhiH siddhA // 10 // yathAsaMkhyamanudezaH samAnAm // 11 // idaM rahasyam-saMkhyayA pakadvayAdivacananirdezena ceti prakAradvayena samAnAM mithaH tulyAnAM pUrveSAmuttareSAM ca padAnAM yathAsaMkhya-saMkhyA'natikrameNaivAnuanukUlaM dezanaM-kathanaM kartavyam / ayamarthaH-AdyamAdyena dvitIyaM dvitIyenetyAdi Page #1185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rItyaiva yojanA kartavyA na tvanyathA / yathA DeGasyoryAtau' ityAdau sthAninorAdezayozca dvidvisaMkhyatvena dvivacanAnirdipratvena ca yathAsaMkhyaM yojanA / etanyAyAbhAve tu DeGasibhyAM saha yAtoH pratyekaM yojanetyAdyapyAzaMkyeta niSedhakAbhAvAt / jJApakamasya cachaTaThatathe iti laghunA sUtreNa siddhAvapi 'caTate sadvitIye' // 1 // 37 // iti gurusUtrakaraNam / taddhi zaSasAnAM caTatAnAM caitannyAyAdyathAsaMkhyaM yojaneti jJApanArtha kRtama / cachetyAdinirdeze ta yathAsaMkhyaM yojanA na syAt / anityo'ym| 'bhujipatyAdibhyaH karmApAdAne' // 5 // 3 // 128 // ityatra vacana vaiSamye'pi yathAsaMkhyasadbhAvAt , 'pUrvAvarAdharebhyo'sastAtau0' ityatra ca pUrvAvarAdharazabdAnAM 'dikazabdAdigdezakAleSu0 // 12 / 113 // iti sUtrAdanuvarttamAnaidigde. zakAlaiH saha saMkhyAyA vacananirdezasya tulyatve'pi yathAsaMkhyAbhAvAt / yojanAyA yAdRcchikatve prApte niyamanArtho'yaM nyAyaH // 11 // vivakSAtaH kArakANi // 12 // bhavanti, na bhavanti, anyathA bhavanti ceti shessH| tatra avanaM-bhikSA vAsa yatItyAdau bhikSAdenirvyApAratvena hetumAtratvAttatvato'kArakatve'pi svataMtratayA vAsanAdivyApAravivakSayA kartRkArakatvam / abhavanaM-mASANAmaznIyAdityAdau mASAdInAM karmatve satyapi tadavivakSaNAt saMvandhamAtre sssstthii| anyathAbhavanam odanaH svayaM pacyate, asizchinattItyAdAvodanAsyoH karmakaraNayorapi svAtaMtryavivakSayA kartRtvam / jJApakamasya 'smRtyarthadayezaH' // 22 // 11 // itisUtrasya niyamArthatvam / yadi hi nyAyenAnena smRtyarthadayezAmapi karmaNaH karmatvasya vivakSAvazAt vaikalpikatvamAnIyate taddeva karmatvavikalpasiddhau 'smRtyarthadayeza ' iti karmatvavikalpAraMbhasya niyamArthatvamupapadyeta, siddhe satyAraMbho niyamArtha iti nyAyAt / niyamazvAyam-smRtyartheti sUtroktadhAtUnAM karmaiva pakSe akarmatvavidhAnAt zeSarUpeNa vivakSyate natu kArakAntaram / tena mAtrA smRtamityAdau kAdInAM zeSavivakSAyA abhAvAt SaSThI na / anityazcAyam / tena saMbandhasyAkArakatvameva / tatazca bahUnAbhidaM vastramityatra bahuzabdAt 'bahvalpArthAt // 7 // 2 // 150 // iti pzas na / kArakANAM mitho'sAdhAraNalakSaNatvena naiyatya eva prasakte taniSedhArtho'yaM nyAyaH // 12 // __ apekSAto'dhikAraH // 13 // ___ayaM bhAvaH-apekSA iSTatA, tata evAdhikAraH pravRttimAnivRttimAMzca jJeyaH, natu tatra kiMcijjJApakamapekSyam / yathA 'NaSamasatpare syAdividhau' // 2 / 9 / 60 // ityataH sUtrAdasatpara ityadhikAro 'rAnsaH' // 2190 // itiyAvadanuvartate nordhvam, syAdi. vidhau cetyadhikArastu 'noyAdibhyaH // 2 / 1 / 99 // itiyAvadityeSo'rthaH zApakamantarApi siddhayati / jJApakamasya 'samAnAnAM tenadorghaH' // 1 // 2 // 1 // ityatra samAnAmiti nirdeshH| atra tAvadAmo nAm 'hrasvApazca' // 14 // 32 // ityamena kRtH| sa Page #1186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1173 ca tena tadaiva syAdyadi 'Amo nAmvA' // 4 // 31 // iti pUrvasUtrAdAma iti nAmiti ca pade tatrAnuvartate / tadanuvRttizcaitannyAyAdeva na tvanyathA, jJApakAntarAbhAvAvAt / tathA 'aidautsaMdhyakSaraiH' // 122212 // ityatra aitvamapyasya jJApakam / idaM hyanupasargAkArasyaitvaM 'RtyArupasargasya // 1 // 29 // ityato'nuvartamAnasyopasargAdhikArasya nivRttAveva saMbhavet tannivRttizcaitannyAyAdhInaivetyAdi / anityazcAyam / yadi sarvatrApyadhikArapravRttinivRttI evamevApekSAtaH syAtAM tarhi 'pratyaye ca' // 1 // 3 // 2 // ityatrottaratra vikalpAnuvRtyarthazcakAraH 'zaSase zaSasaM vA' // 16 // ityatra ca navAdhikAre vAgrahaNamuttara vikalpAnuvRttyartha kimartha kriyeta / tenaivAnityatvamasya jJAyate / vizeSAtidiSTo vidhiH prakRtAdhikAraM na bAdhate' ityapi nyAyo 'maNDUkapluti' nyAyazcAsyaiva prapaJcaH // 13 // arthavazAd vibhaktipariNAmaH // 14 // vibhakteH pariNAmaH parAvartaH arthavazAt kriyata ityarthaH / yathA 'ata aaH'0||41|| ityato SaSTayantasyApyata iti padasya 'bhisa ais' // 12 // ityatra pazcamyantatvena pariNamanam / jJApakamasya 'avyaJjane // 2 // 1 // 35 // ityatra sthAnino'nupAdAnam / atra tAvadidaMzabdaH sthAnitveneSTaH, yadi ca pUrvasUtrasthaH SaSThayanta eva tatrAnuvaryaMta tadA 'SaSThayAntyasya' // 74 / 106 // iti paribhASayA idamo masyaivAdezaH syAt , prayogeSu ca saMpUrNasyaivedama Adezo 'dRzyate', tatazca 'advyaJjane' ityatra prathamAntenedaMzabdena sthAnitvena bhAvyameva- satyapyevaM yadatre sarvathA sthAnI nopAttastadetannyAyena SaSThayAH prathamAtvapariNamanasaMbhAvanayaiva / aympynityH| 'tRtIyasya paJcame' // 1 // 3 // 1 // ityato'nuvartamAnasya tRtIyasyeti padasya paJcamyantatvena pariNAmasaMbhave'pi 'tato hazcaturtha // 1 // 3 // 3 // ityatra tata ityuktidarzanAt // 14 // arthavadgrahaNe nAnarthakasya // 15 // ayamarthaH- arthavataH pratyayasya prakRtervA grahaNe saMbhavati sati anarthakasya grahaNaM na kaarym| zabdasArUpyAdubhayorgrahaNe prasakte arthavata eva grahaNamanena kAryate / tatra pratyayasya yathA-'tIyaM GitkArye vA' // 1414 // ityatra 'dvestIyaH' // 7 / 1 / 165 // ityAdivihitasArthakatIyasya saMbhave jAtIyarasaMbaMdhyanarthakatIyasyAgrahaNena paTujAtIyAyetyAdau 'tIyaM GitkArye vA' ityanena smAyAdayo na bhavanti / prakRteryathA-plohAnau plIhAnaH ityAdau ca hano nirarthakatvAt 'inahanpUSAryamNaH' // 5 / 4 / 87 // ityatrAgrahaNe 'ni dIrghaH' // 1485 // ityanena dIrghaH siddhayati / jJApakamasya 'tRsvasRnaptR0 // 14 // 38 // ityatra tRzabdAntAnAmapi naptrAdInAM pRthagupAdAnam / taddhi natrAdInAmauNAdikatRpratyayAntAnAmuNAdayo'vyutpannAni nAmAnIti nyAyAdavyutpannasaMjJAzabdatvena tRzabdasyAnarthakatvAdanena nyAyena tRzabdenAgrahaNaM prApsyatItyAzaMkayA kRtam / yadyasya nyAyasyAbhAvastadA tRzabdenaiva navA Page #1187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1174 dInAM grahaNasaMbhavAt pRthagupAdAnaM niSprayojanameva / anityazcAyam / aninasmangrahaNAnyarthavatA cAnarthakena ca tadantavidhi prayojayantIti nyAyena bAdhyatvAt / anityajJApakaM tu 'saMkhyADatezcAzattiSTe kaH // 6 / 4 / 130 // itpatra DatyantAnAM 'Datyatu saMkhyAvat // 1 / 1 / 39 // ityana saMkhyAvatkaraNAt saMkhyAzabdena grahaNe siddhe'pi pRthag grahaNam / taddhi tyantAnAM varjane DatyantAnAmapi varjanaM prasaGkhyatItyAzaMkayA kriyte| yadi nityatvamasya syAttarhi Datau teranarthakatvena tyantavarjane Datyantavarjanasya prasaGga eva nAstIti kimartha tacchaGkayA DatiM pRthag gRhNIyAt // 15 // - lakSaNapratipadoktayoH pratipadoktasyaiva grahaNam // 16 // lakSyate'neneti lakSaNaM liGgam , tadAzrityokto vidhirapyupacArAllakSaNam : padaM padaM prati uktaH prtipdoktH| arthAt yatsAmAnyena liGgamAtraM nirdizya vihitaM tallakSaNaM, yacca nAmagrAhaM vihitaM tat pratipadoktam , tatrobhayorgrahaNe prasakte pratipadoktameva grAhyaM natu lakSaNena carati lAkSaNikamiti / yathA 'no'prazAno'nusvArA0' // 1 / 3 / 8 // ityatra lAkSaNikanakArasyAgrahaNAt tvantatretyAdau nasya so na / atra ca nakArasya vallyAdicchannadeze kakudaM dRSTvA gavA'tra bhAvyamitivat takAraM puro dRSTvA takArasyAnunAsikena nakAreNAtra bhAvyamiti yuktyA lakSaNAccihnAdAgatatvena lAkSaNikatvAt / pratipadoktanasya tu saH syAdeva / yathA bhavA~statra / atra nasya 'no no'nta ' iti nakAramevoktvA vihitatvena pratipadoktatvam / jJApakamasya 'ekArtha cAnekaM ca' // 3 / 1 / 22 // ityanenaiva siddhe 'AsannAdUrA0' // 3 / 1 / 20 // ityAdipratipadoktabahuvrIhividhAnam / tena AsannA daza yeSAM te AsannadazAH ityAdaveva DaH, natu ekArthamitisUtraniSpanne bahuvrIhau-priyA daza yeSAM te priyadazAnaH ityAdau / asyApyanityatvam / 'hrasvasya guNaH' // 1 / 4 / 41 // ityatra pratipadoktavallAkSaNikasyApi hrasvasya grahaNAt / yathA he kartaH ityatra 'NakatRcau' // 5 / 1 / 48 // itivihitatRrUpapratipradoktahasvasya guNastathaiva 'nirgataH kauzAMbyAstatsaMbuddhau he niSkauzAMbe, ityatra 'gozcAnte0 ' // 2 / 4 / 96 // ityanena hrasva iti sAmAnyoktyA kauzAMvIzabde IkAraM sthAninaM dRSTvA tasya svakIya ikAraH hrasvaH syAdityanayA yuktyA lakSaNAJcihnAdevAgatatvena hrasvasya lAkSaNikattve'pi guNaH / atra ca kecidimamapyarthaM svIkurvanti-lakSaNena vyAkaraNena niSpannaM lAkSaNikamavyutpannaM pratipadoktamiti / so'pi pUrvoktavyAkhyayaiva saMgRhyate // 16 // nAmagrahaNe liGgaviziSTasyApi grahaNam // 17 // ayaM bhAvaH-nAmamAtranirdeze strItvAdiliGgaviziSTamapi nAma gRhyate / yathA 'tyadAmenadetado0 // 2 / 1 / 33 // ityatra tyadAmiti nAmamAtranirdezena tyadAdyadhikAre sarvatra strotvAdiviziSTAnAmapi tyadAdInAM grahaNam / tena sA Page #1188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 1175 sthA ityAdau 'taH sau saH' // 2 / 1 / 42 // iti se kartavye tyadAdeH sezva ApA vyavadhAnaM na / Apazca strIliGgavaiziSTyajanyatvena kArye kAraNopacAranItyA strIliGgavaiziSTayamAtrarUpatvavivakSaNAt / tathA ca ApaH etannyAyena tyadAdinAmagrahaNenApi grahaNAt / jJApakamasya 'rAjan sakheH ' // 7 / 3 / 106 // ityatrarAjaniti nAntanirdezaH / sa hi mahatI rAjJI mahArAjJItyatra strIliGge aTsamAsAntaniSedhArtha kriyate / yadi na cennyAyo'yaM rAjasakheriti nirdezana mahArAjJItyatra rAjJItyasya bhinnazabdatvena prAptireva neti kutastaniSedhArtha nAntanirdezaH kriyeta / anityo'pyayam / tena 'sarvAdiviSvagdevADa'driH // 22 // 122 // iti DadriviSUcIzabdAnna bhavati / anyathA viSUcayaG ityaniSTameva rUpaM syAt / zabdabhedAdarthabhedAccAprAptasya grahaNasya prApaNArtho'yaM nyAyaH / evamuttaro'pi // 17 // prakRtigrahaNe yaGlubantasyApi grahaNam // 18 // yasmAcchabdAd yaH pratyayo vidhIyate sA tasya prakRtiH, sA cAtra sAma. * dhAturUpaiva, yaGlubantatvasyAnyatrAsaMbhavAt / evamuttaratrApi / yasya dhAtoH kevalasya yatkAryamuktaM tattasya yattubantasyApi syAt / tena praNidatte ityatra kevale dAgi pare yathA ' nemAdA0 // 2 / 3 / 79 // ityanena NatvaM tathA praNidAdeti iti ynglubnte'pi| jJApakamasya 'ekasvarAdanusvAretaH' // 4 / 4 / 56 // iti bRhatsUtraracanam / tathAhi anusvAretastAvad kRgAdidhAtavaH, te ca sarve'pyekasvarA eva, na tvanekasvaraH kacidapIti ekasvarAdityasya vyavacchedyAbhAvAt kartetyAdAviniSedhArtham ' anusvAretaH ' ityetAvataiva sUtreNa bhAvyam / na caitAvatyeva sUtre avadhIdityatrApIDniSedhaH prasajyateti bRhatsUtraracanamAvazyakameveti vAcyam / tatreniSedhanivRttyarthamavadhAnusvAreta ityeva sUtre'pi sunirvAhAt / satyepyevaM bRhatsUtraracanamidaM tadaiva sArthakaM syAdyadi na kevalameka eva hanAdezavadhadhAturadantatvAdanekasvaraH sthAnivadbhAvAccAnusvAret saMbhavati, kintvanye'pi bahavo dhAtavo'nekasvarAnusvAretaH saMbhavanti / tAdRzAzca bahavo dhAtavastadaiva saMbhaveyuryadi kRgAdIn yaGlubantIkRtyaiSa nyAyaH sphoryate / tadyathA-kRdhAturyaGluvantatve carka ityAdirUpatvAdanekasvara etannyAyasphoraNAdanusvArecceti / tatazca carkaritetyAdAvavadhodityAdAvapi ceniSedhanivRttyarthamevaM bRhatsUtraM kartavyameva / anittyazcAyamagretananyAyena bAdhyamAnatvAt // 18 // tivA zavA'nubandhena nirdiSTaM yad gaNena ca // ekasvaranimittaM ca paJcaitAni na yalupi // 19 // __ nirdiSTamityasya pratyekaM saMbandhAt tivAdinirdiSTamekasvarazabdamuccArya ca vihitaM kArya vivakSitadhAtoryaGlupi na / pUrveNAtiprasaGge niSedhArtho'yaM nyAyaH / tatra tivA nirdiSTaM dvedhA / aluptena luptena ca / aluptena yathA-' na kavateryaGaH ' // 4 / 1 / 47 // iti kasya catvaniSedhaH / ayaM kokyate ityAdau syAnatu HEETHERE Page #1189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ THHHHHHHHH cokavItItyAdau / luptena yathA-DeH pibaH pIpy ' // 4 / 1 / 33 // iti pIpyAdezaH kevalasyaiva pibateH apopyadityatra syAnnatu yaGlupi apApayadityatra / zavA nirdiSTaM yathA-' nisastape'nAsevAyAm ' // 23 // 35 // iti SatvaM niSTapatI. tyAdau eva syAnna tu nistAtapItItyAdau / anubandhena nirdiSTaM yathA-'gApAsthAsAdAmAhAkaH' // 4 / 3 / 96 // iti etvam / idaM heyAdityatraiva syAnna tu jahAyAdityAdau / gaNena nirdiSTaM tridhA-saMkhyayA Adizabdena bahuvacanena ca / tatra saMkhyayA yathA-'rutpazcakAcchidayaH // 4488 // iti / ayaM svapitItyAdau eva syAnnatu soSoptItyAdau / Adizabdena yathA-'ladiddayutAdipuSyAdeH parasmai' // 3 // 4 // 64 // ityaG / ayamadyutadityAdAveva syAnna tu adedyotItyAdau / bahuH vacanena yathA-'tergrahAdibhyaH' // 44 // 335 // ityanena grahAdibhyaH parasyAzitastipratyayasyAdau 'stAdyazita0' ityanena prAptasya iTo anujnyaavidhiH| sa ca bhaNitiH ityAdAveva natu bmbhaannirityaado| ekasvaranimittaM yathA-'ekasvarAdanusvAretaH' // 4 / 4 / 56 // itIniSedhaH / ayaM zakta ityAdAveva na tu zAzakita ityAdau / zApakamasya tattasUtreSu tattannirdezA eva / anityatvamasya Adye paJcame cAMze na dRzyate zeSeSu tu dRzyate / tatra dvitIye'ze-'pibetidAbhUsthaH0 // 4 // 3 // 66 // iti sico lubiniSedhazca zaknirdiSTo'pi apAt ityAdAviva apApAdityatrApi bhavati / tRtIye'ze-'DIyazvyaiditaH0' // 4461 // itIniSedhasyAnubandha- , nirdiSTatve'pi nRtta ityAdAviva narInRtta ityAdyavapi pravRttiH / caturthe'ze-'spRzAdisRrpA vA' ityadAgamasya gaNanirdiSTatve'pi spraSTA ityAdAviva yaGlupi paESTItyAdAvapi darzanamasyAnityatye bIjam // 19 // sannipAtalakSaNo vidhiranimittaM tadvighAtasya // 20 // ayamarthaH- sannipatati saGgacchate kAryamasminniti sannipAto nimittam / nimittarUpamayabhicAri cinhaM dRSTvA nirNItapravRttikaH svanimirttAdudbhUta iti yAvat / sa vidhistasya svanimittasya vidhAte nimittaM na / yathA-papAca ityatra NavA jAtamanekasvaratvaM 'dhAtoranekasvarAdAm // 3 // 446 // ityAmAdezaniSpA. danena Navo vighAtakaM na syAt / jJApakamasya dhAtoranekasvarAdityatra sAmAnyenAnekasvarAdityuktiH / tathAhi-dhAtoranekasvaratvaM tAvad dvedhA / parokSAhetukamanyacca / AdyaM pacAdInAmanyacca cakAsAdInAm / tatra dvitIye dhAtoranekasvarAdityAmo dezo dRzyate yathA cakAsAmAsa / Adhe tu na yathA papAca / evaM satyapi sUtre'nekasvarAditi sAmAnyenaiva yaduktaM tadetannyAyAzayaiva / anityazcAyam / atijarasairityatra adantatvena niSpannasyApi aisAdezasya jarasAdezahetubhavanena svanimittAdantatvavighAtatvAt / anityatve liGgaM tu 'bhisa aips ' // 1 // 4 // 2 // ityatra eskaraNenApi devairityAdInAM siddhau aiskaraNam / taddhi atijarasairityarthameva kRtaM vibhAvyate // 20 // HHHHHH Page #1190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1177 asiddhaM bahiraGgamantaraGge // 21 // yatprakRtyAzritaM, pUrva vA vyavasthitam , alpanimittaM vA tadantaraGgam ; yacca pratyayAzritama , bahirvA vyavasthitaM bahanimittaM vA tada bhirnggm| antaraGge kArye kartavye bahiraGgamamasiddhamasadiva syAt / yathA, giryorityAdau pratyayAzritatvena bahirvyavasthitatvena vA bahiraGgasya yatvasya prakRtyAzritatvena pUrva vyavasthitatvena vA antaraGge 'bhvAde mino0 // 2 / 1 / 63 // iti dIrgha kartavye asiddhatvAnna dIrghaH / jJApakamasya 'na sandhiGI0 // 74|111 // ityatra sandhividhitvena dvitvavidhAvapi sthAnivadbhAvaniSedhasya siddhau dvigrahaNam / taddhi daddhayatretyAdau dhasya 'adIrghAdvirAmaikavyaJjane' // 1 // 3 // 32 // iti dvitve kriyamANe 'svarasya pare prAgvidhau' // 7 // 110 // ityanena yatvAdeH prAptasthAnivadbhAvasya sandhividhitvena niSedhe kRte'pi punaranena nyAyenAsiddhatvavAreNa prAptasthAnivadbhAvaniSedhArtha - kRtam / asya nyAyasyAsattve tu sthAnivadbhAvaniSedhasya sandhividhitvenaiva siddhatvAt dvigrahaNaM vyarthameva syAt / anityazcAyamuttareNa bAdhyamAnatvAt // 21 // na svarAnantaye // 22 // svarayorAnantarye sati antaraGge kArye kartavye bahiraGgamasiddhaM na / pUrveNa prApte'tiprasaGge niSedhArtho'yaM nyaayH| yathA iyeSetyAdau bahirvyavasthitatvena bahiraGgo'pi iSdhAtorguNaH, pUrvavyavasthitatvenAntaraGge 'pUrvasyAsve svare yvoriyuvU' // 4 // 1 // 37 // itIyAdeze kartavye nAsiddhaH svryoraanntrysdbhaavaat| jJApakamasya 'vRttyanto'saSe' // 1 / 1 / 25 // iti nirdeza eva / svarayorAnantarye'pi pUrvanyAyena bahiraGgAsiddhatvaM syAttItra vRttyantazabdAgrasthasya se roH 'ato'ti roruH' // // 3 / 20 // ityanena kRtasyotvasya padAntarasthAkArasApekSatvena bahiraGgatvAd 'avarNasyevarNAdinai0 // 12 / 6 // ityanena prAksthitAkAreNa saha otve ekapadApekSatvenAntaraGge kartavye asiddhatvena 'vRttyanto'saSe' iti nirdezo naiva saMbhavet / anityatvamasya tu na jJAyate // 22 // gauNamukhyayomukhya kAryasaMpatyayaH // 23 // mukhyasya baliSThatvamanena sUcyate / yathA 'caraNasya stheNo'dyatanyAmanuvAde' // 311138 // iti sUtre stheNormukhyakartuzcaraNasyeti vyAkhyAtam / saMbandhahetUnAM kArakANAM SaTsaMkhyatvena stheNoH karaNAditvenApi saMbandhitvaM caraNAnAM saMbhavatyapi 'caraNasya stheNaH0' iti sUtravRttau stheNoH kartRtvena saMbandhino ye caraNA iti yad vyAkhyAtaM tatkartureva svAtantryAt sarvakArakeSu mukhytvenaitnnyaayaatkrtu| reva vyAkhyAtra prApnotIti buddhayA / apica kartRtvena saMbandhe satyapi kartA gauNo mukhyazca saMbhavatIti asmAnnyAyAnmukhyatvabhAjA ka; saha saMbandha eva samAhAraH syAnna tu gauNatvabhAjA ka; saha saMbandhe / asya jJApakaM 'caraNasya sthaNaH0' iti sAmAnyenoktireva / sthaNormukhyakartuzcaraNasyetISTe'pi yattathaiva noktamityeta 148 Page #1191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1178 nyAzayenaiva / asya nyAyasya sattva eva caraNAnAM kartRtvaM kartRtve'pi mukhyatvaM ca labhyate nAnyathA / asyAnityatvam / 'dhAtorivarNAvarNasya0 // 2 // 1 // 50 // ityanena zizriyuH, luluvurityAdau mukhyadhAtUnAmiva niyau, luvau ityAdau gauNAnAmapi iyuvoH kRtatvAt / anityatve jJApakaM tu 'syAdau vaH // 2 // 1157 // iti sUtram / taddhi vasu icchataH-kyani vasUyataH, tataH vipi-vasvau-ityAdau ivarNAderasve0 // 12 // 21 // ityanena siddhe'pi vatve vArNAtprAkRtamiti nyAyAtparatvAcca tad vatvaM bAdhitvA dhAtorivarNetyuveva prApsyatIti tadbAdhanArtha kRtam / nityatve tvasya vasvau itarAdInAM gauNadhAtutvena dhAtorivarNetyasya prAptireva neti kimarthaM tadbAdhanArthamidamArabhyeta / asyaiva nyAyasya prapaJcIbhUtau 'pradhAnAnuyAyino vyavahArAH 'pradhAnAnuyAyyapradhAnam ' itImau nyAyAvityanyatra vistaraH // 23 // kRtrimAkRtrimayoH kRtrime // 24 // kAryasaMpratyaya iti saMbandhaH / kRtrimaM paribhASAniSpannaM tacca gauNamaupAdhikatvAt / tato'nyadakRtrimaM lokaprasiddhaM tacca mukhyamanaupAdhikatvAt / tayormadhye kRtrime kArya kartavyam / pUrveNAkRtrimasya grahaNe prApte tadapavAdo'yaM nyAyaH / yathA 'asahanavidyamAnapUrvapadAt // 24 // 38 // ityatra 'avikAro'dravaM mUrta prANisthaM svAGgamucyate / cyutaM ca prANinastattannibhaM ca pratimAdiSu ||itipribhaassaanisspnnN kRtrimameva svAGgaM gRhyate na tu svamaGgamavayava iti yaugikamakRtrimam / tena dIrghamukhA zAletyatra mukhasya zAlApekSayA lokaprasiddhasvAGgatve satyapi aprANisthatvena pAribhASikasvAGgatvAbhAvAnna GgIH / jJApakamasya 'AGo yamahanaH sve'Gge ca // 33386 // ityatra svAGgazabdayorvyastAbhidhAnam / idaM hyAyacchati pAdau maitrasyetyAdAvavikAro dravamityAdisvAGgalakSaNe satyapi padayoH svakIyatvAbhAvAt AtmanepadaM mA bhUdityevamartham / svAGga iti samastAbhidhAnetvatrApi svAGgalakSaNasabhAvAdetannyAyabalAdAtmanepadamabhaviSyadeva / asyAnityatvamuttaratra jJApayiSyate // 24 // kacidubhayagatiH // 25 // ayamarthaH-kvacit kRtrimamakRtrimaM cetyubhayaM gRhyate / pUrvanyAyApavAdo'yam / tena nADItantrIbhyAM svAGge' // 73 // 180 // ityatra bahunADiH kAyo bahutantrI grIveti kRtrimasvAGgavRttyornADItantrIzabdayoryathA kaniSedhastathA akRtrimasvAGgavRttyorbahunADiH stambo bahutantrI viinnetynyorpi| jJApakamasya tattatprayogadarzanameva / anityazcAyaM pUrvazca / kRtrimAkRtrimayoH akRtrimasyaiva kevalasya kvApi grahaNadarzanAt / yathA 'ziro'dhasaH pade samAsaikye' // 2 // 3 // 4 // ityatra pAribhASikaM vibhaktyantaM padaM vyudasyAkRtrimaM padazabdarUpameva padaM gRhyate / yathA ziraspadam , adhaMspadamiti // 25 // Page #1192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1979 siddhe satyAraMbho niyamArthaH // 26 // spsstto'rthH| yathA daNDItyAdau 'ni dIrghaH // 1 / 4 / 85 // iti siddhe'pi dIrgha 'inhanpUSa0' // 1 / 4 / 87 // iti sUtrAraMbha inAdInAM zisyoreva dI| nAnyadhuTIti niyamArtha eva / tena daNDinAvityAdau ni dIrgha ityanenApi na diirghH| nairarthakyAzaMkAnirAsArtho'yaM nyaayH| jJApakamasya punaH sUtrAraMbha eva / asyApyanityatvam / tena pUjArha ityAdau 'lihAdibhyaH' // 5 / 1 / 50 // ityanenAci siddhe'pi 'ao'ca' // 5 // 1 // 91 // ityAdiSaTsUtryAraMbhasya lihAdiprapaJcArthatvameva na tu niyamArthatvam // 26 // dhAtoH svarUpagrahaNe tatmatyaye kAryavijJAnam // 27 // yatkAryaM dhAtoH svarUpamuccArya pratyaye pare satyuktaM tat tatpratyaye iti ko'rthaH sarva vAkyaM sAvadhAraNamiti nyAyena tasya dhAtoreva saMbandhini vivakSitapratyaye puraHsthe sati syAnna tu nAno'pi saMbandhini / tena duSyantaM prayuGkte dUSayatItyatra yathA 'Ud duSo Nau' // 4 / 2 / 40 // ityanena uta Urbhavati tathA doSaNaM duT , kvip , tAM karoti 'Nij bahulaM' // 34 // 42 // iti Niji duSayatItyatra na bhavati / kuta iti cet atra kvivantasya duSaH kvibantA dhAtutvaM nojjhantIti nyAyena dhAtutvanAmatvobhayavattvAt tadane vihitasya Nijo'pi dhAtusaMbandhitvanAmasaMbandhitvobhayordarzanAt / jJApakamasya dUSayatItyAdau dhAtusaMbandhini pratyaye dhAtoruta UtvaM dRzyate na tu duSayatItyAdau nAmasaMbandhini pratyaye nAmnastathApi 'U duSoNA' vityAdau vizeSaNAnuktireva / anityatvamasya na jJAyate // 27 // nabuktaM tatsadRze // 28 // ayamarthaH--natrA uktaM padaM-yatpadaM naJA yogAniSidhyate tat sadRzameva grAhya natu asadRzam / yathA 'yyakye // 12225 // ityatra kyapratyayena najuktapadena kyasadRzasya yakArAderapi pratyayatvaniyamanAd gAM nAvaM vecchati kyani gavyati nAvyatItyAdau avAvau syAtAM na tu goyAnaM nauyAnamityAdau / zApakamasya prAgvat / anityazvAyam / paryudAse pravRtteriva prasajye pravRttyadarzanAt / ataevoktaM-'paryudAsaH sadRggrAhI prasajyastu niSedhakRt' iti / tatazca 'anato lup' ityatra prasajyanasadbhAvena akArasya natruktatve'pi akArasadRzasvarasyaiva kevalasya grahaNaM na kiMtu visadRzasarvasvarANAM vyaJjanAnAM ca / tena paya ityAdau vyaanAntAdapi syamorlup siddhaa| evaM ca niSedhamAtraparyavasAyinaH prasajyanatraH viruddho'yaM nyAyaH // 28 // uktArthAnAmaprayogaH // 29 // yeSAM arthaH anyaiH pratyayAdyairuktasteSAM dvitIyAdivibhaktyAdInAM prayogo na kaaryH| yathA kriyate kaTo'nenetyAdau karmAdiSu utpannaH AtmanepadAthaiH eva karmAdayaH uktAH iti punastadarzanArtha dvitIyAdi na syAt tatazca pariziSTe'rthamAtre Page #1193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1180 prathamaiva / jJApakamasya 'ravarNAt // 2 // 3 // 63 // ityatra ekazabdasya niyamArthatvam / taddhi 'vidhiniyamayoH saMbhavatovidhireva jyAyAniti nyAyAt vidhyarthe bAdhakamubhAvyaiva kartuM zakyate nAnyathA / tadbAdhakaM ca yathAyadyatraikazabdasya ekatvamAtrarUpo vidhyarthaH syAttarhi 'hrasvo'pade vA' // 1 / 2 / 22 // ityatreva ekavacanenaiva ekatvaM bodhitamityuktArthatvena etannyAyAt tasya prayogo na yukta iti nAtra vidhyarthaH saMbhavatIti / ata evaikazabdasya niyamArthatvaM vijJAyate niyamazcAyam-ekameva yannityaM padaM tatraiva nRNAmityAdau NatvaM syAnnatu yad ekamanekaM ca tatra-nRnAtha ityAdau / asyApyanityatvam / 'zirodhasaH pade samAsaikye' // 2 // 34 // ityatra aikyazabdaprayogAt / asya nityatve 'samAse' ityekavacanenApyaikyasyoktatve punaraikyazabdAprayoga eva yujyeta / asmAd aikyazabdaprayogAt 'vicitrA sUtrANAM kRtiri'tyapi nyAyaH sphoryate kaizcit / vaicitryametadeva yaduktArthAnAmapi prayogaH // 29 // nimittAbhAve naimittikasyApyabhAvaH // 30 // nimittasya nivRttau nimittena carati naimittikaM tasyeti-nimittAjAtasyApi kAryasya nivRttirityrthH| yathA bimbazabdAd vallivizeSanAmatvavivakSAyAM strItve gaurAditvAT DyAM bimbAkArasya ca luki bimbI tatazca bimbyAH phalaM bimbamityatra hemAditvAdani 'phale' // 62 / 58 // iti tallupi 'yAdermANasya' // 2 / 4 / 95 // ityAdinA nimittarUpaGonivRttau 'asya GayAM luk ' // 24 // 86 // iti naimittikasyAlluko'pi nivRtteH punarakArasya darzanam / jJApakamasya 'na sandhi0' // 74|111. // iti sUtre luko'lluki kArye sthAnivadbhAvaniSedhanam / taddhi bimbamityAdisiddhayarthameva / etannyAyAbhAve bimbamityAdAvakArasya GIsadbhAvasamaya prava luptatvenAvidyamAnatvamevetyalluko vAraNArtha tadanAvazyakameva / loke kuMbhakAravinAzepi ghaTasya darzanAt kAraNanivRttau kAryanivRtterabhAve'pi vyAkaraNe tadbhAvakhyApanArtho'yaM nyaayH| anityo'yam / munInAmityAdau 'dIrghA nAmyatisR0' // 14 // 47 // iti dIrgha kRte hrasvarUpanimittanAze'pi hrasvAjAtatvena naimittikasya nAmo nAzAdarzanAt / anityatve jJApakaM tu 'hodarhasvarasyAnu' // 1 // 3 // 31 // ityatra anugrahaNam / taddhi proNunAvetyatra prathamamantaraGgatvAd Urnu. tornasya dvairUpye kRte pazcAt parokSAhetukatvena bahiraGgasya dvitvasya bhavane proNunAvetyaniSTaM mA bhUdityetadartha kRtam / nyAyasyAsya nityatve rephAnantaryajasya nasya kRtamapi dvairUpyaM dvirvacanakaraNe rephasya NuvyavadhAnabhavanena nyAyAdasmAdeva nivartyatItyaniSTarUpApattibhiyA'nugrahaNaM kutaH kriyeta // 30 // saniyogaziSTAnAmekApAye'nyatarasyApyapAyaH // 31 // __ko'rthaH-sanniyogaziSTAnAM saha kathitAnAM kAryANAmekasya apAye-abhAve anyatarasyApyapAyaH-aparamapi na bhavatIti / loke yugmajabhrAtrAdInAmekasyAbhAve Page #1194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1981 itarasya bhAvo'pi dRzyate lakSaNe tu na tatheti jJApanArtho'yaM nyaayH| abhavanaM ca dvedhaa| bhUtvA nivarttanaM mUlato'pyabhavanaM ca / tatrAcaM yathA-paJcendrANyo devatA asya paJcendraH ityatra 'devatA' // 62 // 101 // ityaNi 'dvigoranapatye0' // 61 / 24 // iti tallupi 'DyAdegauNasya0 // 2 / 4 / 95 // ityanena GInivRttau tatsanniyogaziSTa Anapi nivRttaH / dvitIyaM yathA-etAn gAH pazyetyatra gorotaH zaso'tA saha 'A amzaso'tA' // 275 // ityAtve kRte zaso'kArasyAbhAvAt 'zaso'tA sazca naH puMsi' // 4 / 49 // iti dIrghAbhAve tatsanniyogaziSTaM natvamapi na / jJApakamasya paJcendra ityAdAvAnivartanAya etAn gAH pazyetyAdau natvavAraNAya ca yatnAkaraNameva / anityazcAyam / anena nyAyena yadRcchayA'nyatarasyAbhAve itaradapi nivartata iti prasakte sati gauNanivRttau mukhyanivRttiriti pakSasyottareNa niSetsyamAnatvAt // 31 // nAvAcIyamAnanivRttau pradhAnasya // 32 // ayaMbhAvaH-- anu-pazcAprAdhAnyena AcIyamAnasya mIlyamAnasya kAryasyAbhAve prAdhAnyena vihitasya kAryasyAbhAvo na syAt / kintu mukhyasyAbhAve gauNasyApyabhAva ityeva / pUrveNa yadRcchAyAM prAptAyAM niyamArtho'yaM nyaayH| yathA buddhIrityAdau puMstvAbhAvAt 'zaso'tA' ityanena natvAbhAve'pi pradhAnatayoktatvAddIrghaH syAdeva / jJApakamasya 'zaso'tA0' ityatraiva natvavidhaiH sazca na ityanvAcayArthena cena nirdeshH| yato gauNatvena samuccayastAvadanvAcaya ucyate / gauNatvasya caitAvAneva vizeSo yad gauNasya nivRttau mukhyaM na nivartata iti / anityatvamasya na dRzyate // 32 // niranuvandhagrahaNe na sAnubandhasya // 33 // niranubandha kaJcana zabda sUtre uccArya yatkArya vihitaM tat tasya niranubandhasya grahaNe saMbhavati sAnubandhasya netyarthaH / avizeSotyA ubhayorgrahaNe prApte tadapavAdo'yaM nyAyaH / yathA 'ye'vaNe' // 3 // 2 // 100 // ityanena 'tasmai hite' // 7 // 1 // 35 // ityAdivihite niranubandhe eva yapratyaye nAsikAyai hitaM nasyamityAdAveva nAsikAyA nasAdezaH syAnatu 'supanthyAdervyaH' // 6 / 2 / 84 // ityanena vihite jye-nAsikyaM nagaramityAdau sAnubandhayapratyaye / jJApakamasya 'na yi taddhite' ityatra ye ityakaraNam / tathA kRte tAdRzaniranubandhayapratyayasya saMbhavAt sAnubandhayapratyayasya grahaNametannyAyasattvAt kartuM naiva zakyate / y iti vyaMjanamAtropAdAne tu tAdRzasya kasyApi pratyayasyAsaMbhavAt etannyAyApravRtterubhayorapi niranubandhasAnubandhakayorgrahaNaM kartuM zakyata ityAzayena khatre yi iti nirdeshH| 'niranubandhagrahaNe sAmAnyena grahaNami'tyasyApi nyAyasya vidyamAnatvAdanityo'yam // 33 // ekAnubandhagrahaNe na byanubandhakasya // 34 // ko'rthH| sUtroktasyaikAnubandhazabdasya grahaNe saMbhavati tatsvakArya yanubandha Page #1195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1182 kasyopalakSaNatvAyanubandhakasya ca na bhavati / sUtroktaikAnubandhe zabde yo'nubandho'sti tasya dyAdyanubandhake'pi sadbhAvAt tasyApi grahaNe prasakte pratiSedhArtho'yaM nyAyaH / yathA 'yyakye' // 1 / 2 / 25 // ityatra ekAnubandhakyasya varjanAt dyanubandhake kyani kyaGi ca avAvau syAtAmeva / tena gavyati gavyate nAvyati nAvyata ityAdi siddham / jJApakamasya 'dIrghazviyaGyakkye' // 4 / 3 / 108 // ityatra kyeSviti bahuvacanam / taddhi kyakyanakyakyaGAmavizeSeNa grahaNArtham / etannyAyAbhAve jAtivivakSAyAmekavacanenApi sarveSAM grahaNamAyAsyatIti bahuvacananirdezaH kimarthaH / asyApyanityatvam / ' Apo DintAM ye yAs yAs yAm ' // 1 / 4 / 17 // ityatra Apa iva DApo'pi grahaNAt / tena mAlAyai ityAdivat sIman zabdAd api sImAyai ityAdyapi siddham // 34 // - nAnubandhakRtAnyasArUpyAnekasvaratvAnekavarNatvAdIni // 36 // anubandhakRtaM mitho visadRzarUpamasArUpyam anekasvaratvam anekavarNatvaM ca na syAt / lakSaNe kvacidapi niSedhAbhAvAt prAptAnyasArUpyAdInyanena niSiddhayante / asArUpyaM yathA-aNo DenAsarUpatvAbhAvAt ' AtoDojhvA0 / // 5 / 1 76 // iti DaviSaye 'karmaNo'N ' // 5 / 1 / 72 // iti prApta: aN ' asarUpo'pavAde0 // 5 / 1 / 16 // ityanenAnumatatvAnna bhavati / anyathA godAya ityaniSTaM syAt / jJApakamasya 'kRvRSimRjizaMsiguhiduhijapo vA' // 5 // 142 // iti kyapo vikalpanam / taddhi pakSe 'RvarNavyaJjanAd ghyaN / // 5 // 1 // 17 // ityautsargikadhyaNartham / etannyAyAbhAve'nubandhena kyaco'sarUpatvAt 'asarUpopavAde0' ityanenaiva pakSe dhyaN setsyatIti kimarthaM tatkuryAt / anekasvaratvaM yathA-dhAtupAThe ' DupacIM ' iti paThitasyApi pacdhAtoranubandhavazAdanekasvaratvAbhAvena papAceti parIkSAyAm 'dhAtoranekasvarAt' // 3 / 4 / 46 // ityAm na / jJApakamasya 'nindahisaklizakhAda0' // 5 / 2 / 68 // iti sUtre nindAdigrahaNam / yadi hyanubandhakRtamanekasvaratvaM syAttahiM dhAtupAThe 'Nidu kutsAyAm , hisu hiMsAyAm ' ityAdipAThAt anekasvaratvena dhAtoranekasvarAdityanenaivAm setsyatIti kutasteSAmAvidhAnAya pRthaggrahaNaM kriyeta / aneka varNatvaM yathA-'vanyAGpaJcamasya' // 4 // 2 // 65 // ityAGAdezasya Gitvena barNadvayabhavane'pi anubandhakRtAnekavarNavattvAbhAvAd ghuNi bhramaNe ityasmAt 'manvanakvanivica kvacit // 5 / 1147 // iti pani dhvAvA ityatra 'SaSThayAntyasya' // 7 / 4 / 106 // iti paJcamamAtrasyaivAGAdezo natu ' anekavarNaH sarvatra' // 74 / 107 // iti sarvAdezaH / jJApakamasya karoSasyeva gandho'sya karISagandhiH, tasyApatyaM strI kArISagandhyA, tasyAH putraH kArISagandhIputraH ityatra vyAyA IjAdezavidhAyake 'SyAputrapatyoH kevalayorIc0 // 2483 // ityatra SyAyAH sthAnitvena 'SyAyAH Ic' iti bhedanirdeze yuke'pi SyA ityasya IjrUpasarvAdezatvArtha vyaiva Ica Page #1196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sthaaditymednirdeshH| yadyamuSandhakRtamanekavarNatvaM syAttarhi Ico'nekavarNavatvena 'vyAyA Ic' iti medanirdeze'pi ' anekavarNaH sarvatre'ti sarvAdezatvaM setsyatIti kutastadarthamabhedanirdeze yatnaH / AdyAMze'yamanityaH / tena pitA kRtvA gataH ityatra pitRzabdAt 'Rduzanaspuru0' // 1 / 4 / 84 // ityanena serDA kRtaH, dvitIyAkRtya kSetraM gataH ityatra ca tIyAntAt 'tIyazaMbabIjAt // 72 // 135 // iti yo DAc pratyayaH kRtaH tayoranubandhApekSayA asarUpatve'pi pitA kRtvetyatra 'UryAdyanukaraNa' // 3 // 12 // iti gatisaMjJAyA abhavanena 'gatikvanyastatpuruSaH' // 31 // 42 // iti samAsAbhAve ' anaJaHktvo yap // 22154 // iti yavAdezo na, dvitIyAkRtyetyatra ca gatisaMjJAyA nirbAdhatvena samAse jAte yavAdezaH siddhH| zeSAMzayoranityatvaM nAlokyate // 35 // samAsAntAgamasaMjJAjJApakagaNananirdiSTAnyanityAni // 36 // samAsAntaH, AgamaH, saMjJAnirdiSTaM, jJApakanirdiSTaM, gaNanirdiSTaM, nanirdiSTaM ca kAryamityetAni SaD yathAprayogadarzanamanityAni / arthAt vyAkaraNasUtrairvihitAnyapi kvacitsyuH kvacicca na syurpi| sarva vAkyaM sAvadhAraNamiti nyAyAt samAsAntAdInAM nityatve eva prApta taniSedhArtho'yam / samAsAnto yathA-bahvaya Apo yasmin tad bahvapaM saraH ityatra yaH samAsAntaH 'RkpUHpathyapo't // 7 // 376 // ityad bhavati sa eva anityatvAt 'bahvAmpi, bahvampi' ityAdau na bhavati |anitytvjnyaapkN tu 'RkpUHpathyapo't' iti nirdeza eva / nityatve tu atra sUtra eva samAsAntabhavane pathyapAdadityeva nirdezo nyaayyH| Agamo yathA-paTTA paTitA ityatra paTeH seTtve'pi veTtvam / jabhestivi jambhatItyatra 'jabhaHsvare' // 4aa4 / 100 // iti nAgamo bhavati yaH sa eva anityatvAd jaJjabhItItyatra n| atra ca jJApakam iDnAgamAdInAM vikalpanAdiyatnAkaraNam / saMjJAnirdiSTaM yathA-cakAsAmAsetyAdau 'dhAtoranekasvarAt' // 3 // 4 // 46 // iti jAyamAna Am parokSeti saMjJAnirdiSTatvenAnityatvAd 'dadaridrau' ityatra prApto'pi na bhavati / jJApakamatra Ato Nava auH' // / 2 / 120 // ityatra okAreNApi papAvityAdisiddhau aukAravidhAnam / taddhi dadaridrAvityetadartha kRtam / anyathA 'azityassanNakacNakAnaTi' // 4 // 377 // ityAlope dadaridro ityeva syAt / yadi daridrAterAm nitya eva syAttarhi daridrAJcakAretyeva rUpe Ato Nava ityatra aukaraNaM vyarthameva / sautranirdezagaNapATAdijJApakanirdiSTaM yathA-'dazaikAdazAdikazca' // 64 // 36 // iti sautranirdezena dazaikAdazazabdasyAdantatvasiddhayA dazaikAdazAn gRhNAtItyasyaiva prayogasya nyAyyatve'pi sautranirdezarUpajJApakasyAnityatvAddazaikAdaza gRhNAtItyasyApi nyAyyatvameva / jJApakamatra 'pUrvapadsthAnAmnyagaH' ityatrAga iti / taddhi Rgayanamityatra NatvaniSedhArthamuktam / NatvaniSedhastu 'zikSAdevANa' // 6 // 3 // 148 // itisUtrokte zikSAdigaNe Rgayanamityasya pAThAdeva setsyatIti kimarthaM punaHNatvavAraNAya 'aga' ityucyet| etadeva zApayati sautrnirdeshgnnpaatthaadijnyaapknirdissttmnitymiti| gaNanirdiSTaM ca yathA-kuTite. Page #1197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1984 tyA dau 'kuTAdeGidvadaNit ' // 4 // 3 // 17 // iti jAyamAnaM pratyayasya GitvaM gaNanirdiSTenAnityaM sat vyacat vyAjIkaraNe-thavi vivyacithetyatra na bhavati / tena thavo GitvAbhAvAt dhAtoryasya 'vyco'nsi|| 4 / 182 // iti vRnna / jJApakamatra ravRnniSedhArtha yatnAkaraNameva / nanirdiSTaM tu yathA-kruG u Aste kruGvAste, kim u AvapanaM kimvAvapanamityatra 'aJvargAt svare vo'san' // 2 // 40 // ityAdinA vattvasyAsattvAt Gasya. 'hasvAdno dve' // 13 // 27 // iti va rUpe bhavataH masya tu puro vyaMjanAbhAvena anusvArAnunAsikau na bhavataH kintvasyaivAsadbhAvasya nanirdiSTatvenAnityatvAt tad u asya mataM tadvvasya matamityAdau 'tato'syAH // 1 // 3 // 34 // iti vasya dvitvaM bhavatyapi / jJApakamatra 'vyAptau ssAt' // 72 / 130 // iti hiskaarnirdeshH| sa hi agnisAdityAdau SatvavAraNAya kriyate / etanyAyAMzAbhAve tvatra sasya 'vRttyanto'saSe' // 1 / 1 / 25 // ityanena padAditvAt Satvasya prAptireva neti kimarthaM tadvAraNAya dvisakArapAThaH kriyeta / kintvanena nyAyena 'asaSe' iti nanirdiSTapadatvavidheranityatvamAzaMkya sAtaH padatvAbhavane sasya padAditvaM kadAcinna syAdapIti SatvavAraNAya dvisakArapAThaH kriyte| anityo'yaM saMpUrNA nyaayH| tena kecideva samAsAntAdayo yathAprayogadarzanamanityA iti kvacidbhavanti na bhavanti ca / anye tu SaDapi svasvaviSayaM prApya nityameva syuH // 36 // pUrve'pavAdA anantarAn vidhIn bAdhante nottarAn // 37 // pUrva sthitAni bAdhakasUtrANi vakSyamANabAdhyamadhye'nantarAn vidhIn bAdhante na vyavahitAn / avyavahitAnAmapi bAdhakatve prAptetanniSedhArtho'yaM nyaayH| yathA 'zliSaH' // 3 // 56 // iti pUrva sthitaM sagvidhAyakaM bAdhakaM puSAdyaGamanantarasthaM bAdhate natu vyavahitaM bhAvakarmaJicamapi / tena AzlikSat kanyAM caitra ityatrAG na bhavati,. AzleSi kanyA caitreNetyatra trica tu syaadev| jJApakamasya sak-aG-Jic-sUtrANAmevamupanyAsakrama eva / bAdhyokteranu bAdhakoktiriti nyAyAt samarthapakSAzrayaNasyaiva nyAyyatvAcca bAdhyAdasUtrAdanveva bAdhakaM saksUtraM kartavyam / tathA sati aniSTasya tricbAdhasyApi madhye'pavAdAH pUrvAniti nyAyena siddheH| satyapyevaM bAdhakokteranu bAdhyoktirityasamarthapakSAzrayaNametad jJApayatImaM nyAyamiti / anityatvamasya 'saMyogAt' // 21 // 52 // itIyAdezasya zizriyurityAdau prAptasya 'yo'nekasvarasya' // 21 // 56 // iti anantarasthayatvasya yathA bAdhakatvaM tathA yavakriyAvityAdau 'kvivRtterasudhiyastau // 2 // 1158 // iti vyavahitasUtravihitasyApi yatvasya bAdhakatvAt // 37 // madhye'vAdAH pUrvAn vidhIn bAdhante nottarAn // 38 // uktavakSyamANamadhye vartamAnAni bAdhakasUtrANi prAvidhIn bAdhante natUttarAn / uttareSAmapi bAdhakatve prApte'yaM nyaayH| yathA 'brahmabhrUNavRtrAt vipa' / 5 / 1 / 161 // Page #1198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1185 iti bhUtakAle vihitaH kvip brahmahA ityAdau prAguktAn 'karmaNo'N ' // 51 // 72 // ityaNaM 'brahmAdibhyaH' // 5 / 1185 // iti TakaM 'hano Nin' // 5 / 1 / 160 // iti NinaM ca bAdhate na tUttarasthaM 'ktaktavatU' // 5 / 1 / 174 // iti ktavatum / tena bhUte'rthe brahma hatavAn iti syAdeva / asya ca jJApakamIhakprayogA eva / asyAnityatvaM tu na jJAyate // 38 // yaM vidhi pratyupadezo'narthakaH sa vidhi ddhayate // 39 // upadezaH kathanaM pravartanamiti yAvat / yasya sUtrasya yatra pravartane kiMcit phalaM nAsti tatsUtraM tatra bAdhyate-na pravartyata ityarthaH / loke niSphalA api meghavRSTayAdayo dRzyante vyAkaraNe tu tathA niSedhanArtho'yaM nyaayH| yathA 'tanityajiyajibhyo DaTa' ( uNAdi0 895) iti DaTpratyaye tad , tya, ityAdInAM siddhau punardasya 'dhuTastRtIyaH' // 21 // 76 // iti davidhiniSphalatvAnna bhavati / zApakamasya tAdRgrUpasiddhireva // 39 // yasya tu vidhenimittamasti nAsau vidhi ddhayate // 40 // nimittaM prayojanaM phala mityrthH| yathA taccAru ityAdau dasya tRtIyavidhiH kriyata eva na tu bAdhyate nimittasadbhAvAt / tathAhi 'dhuTastRtIyaH' iti datvasya asadadhikAravihitatvena 'cajaH kagam' // 2 // 1 // 86 // iti parakAyeM kartavye'sattvAt tatsthAne 'tavargasya zcavarga0 // 13 // 60 // iti kRtaM jatvamapyasadabhUt , talazca tatsthAne 'aghoSe prathamaH // 13 / 50 // ityanena vihitaM catvamapyasadeva / tathA ca gatvakatvAbhavanAt tak cAru ityaniSTaM nAbhUt / dasya punardatvAkaraNe tadasattvAbhavanena katvagatvayoriNamazakyameva / asyApi jJApakamIdRkprayogA eva // 40 // yena nAprApte yo vidhirArabhyate sa tasyaiva bAdhakaH // 41 // yena vidhinA na aprApte-avazyaM prAptameva tasmin sati yo vidhirArabhyate sa tasyaita bAdhyavidherbAdhakaH bhavati, na tu yasya kvacit prAptimataH kvaciccAprAptimato baadhyvidheH| prAptyaprAptimato'pi bAdhyasya bAdhakatve prApte taniSedhA rtho'yaM nyAyaH / yathA ' srasdhvaMs0' // 2 // 1 // 68 // iti datvaM vidvatkulaM svanaDutkulamityAdI avazyaM prAptimataH 'soruH // 221172 // iti rutvasya 'hodhuda padAnte' // 2 // 182 // iti Dhatvasya ca bAdhyavidhereva bAdhakaM bhavati, natu vidvAn , hai vidvan , anaDvAn , he anaDvan' ityAdau prAptimataH vidvatkulaM svanaDutkulamityAdau cAprAptimataH 'padasya' // 21179 // iti saMyogAntalopasya bAdhyavidherapi bAdhakam / jJApakamasya 'saMsdhvaMs0' ityatra kvasaH siti vizeSaNam / yadi hi datvavidhAyakamidaM bAdhakaM sorutvaM yathA bAdhate tathaiva saMyogAntalopamapi vAdheta tarhi vasaH santatvaM na kvApi vyabhicaratIti kimartha siti vizeSaNaM kriyeta / etadeva jJApayati yat saMyogAntalopaM prAptyaprAptimantamayaM 149 Page #1199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ datvavidhina bAdhate, tatazca yatra saMyogAntalopaH syAttatra kvasaH santatvaM vyabhicaratoti siti vizeSaNasya sArthakatvena vidvAn he vidvan ityAdau nakArasya prApnuvato davidherabhavanaM siddham / anyathA vidvAn he vidvan ityAdAvapi kvasvantattvasadbhAvAdatrApi datvaM prAsaMkSyadeva // 41 // balavannityamanityAt // 42 // yat yasmin kRte akRte'pi ca prApnoti tat tadapekSayA nityam yattu akRte prApnoti natu kRte tadanityam / tayoryugapatprAptau nityaM kAryamanityAd balavaditi prathamaM prvrtte| yathA akATetyAdau 'dhuihrasvAlluganiToH // 4370 // iti sijlukaH prathamaM nityatvAt 'sici parasmai samAnasyAGiti' // 4 // 3 // 44 // ityanena vRddhiH syAt pazcAca hrasvAbhAvAnna sijluk / jJApakamasya 'nAmino'kalihaleH' // 4 // 3 // 51 // ityatra klihlivrjnopaaykrnnm| taddhi kalihalizabdayo? prathamata eva 'trantyasvarAdeH' // 74|43 // ityanena ikArarUpasyAntyasvarasya luga bhavatu nityatvAdetannyAyena balavattvAt ; paraM paduladhvAdizabdAnAM tu NAvanityAmapyantyasvarasya vRddhiM kRtvaiva nityApyantyasvarAdilaka kAryA na tvanyatheti vyavasthApanArtha kRtam / tadevaM paTavAdInAM prathamato vRddhareva saMpAdanArtha yat kalihalivarjanopAyaH sUribhiH kRtastadevaMkaraNAbhAve nityatvAdetannyAyena valavatvAdantyasvarAdiluka eva sarvatra prathamaM bhavanamAzaMkya tannivAraNArthameva / yadi tveSa nyAyo nAbhaviSyattahiM antyasvarAdiluko balavattvazaMkAyA apyabhAvAnnAniSTArtheti nyAyena yathAziSTaprayogaM sarvANyapi rUpANyupAyaM vinA'pyasAdhayiSyanta / satyapyevaM sUribhiH paTvAdiSu prathamaM vRddharvyavasthApanArtha kalihalivarjanopAyo yatkRtaH sa etannyAyajJApaka eveti / anityazcAyam / nityAdantaraGgamityAyairvAdhyamAnatvAt // 42 // antaraGgaM bahiraGgAt // 43 // . balavaditi zeSaH / evamuttaratrApi / yathA ta indramityatra jasa itve kRte 'samAnAnAM tena0 // 1 / 2 / 1 // iti indrekAreNa saha jasa ikArasya prAptAt padadvayApekSatvena bahiraGgAd dIrghAtpUrvam 'avarNasyevarNAdinA0 // zaza6 // ityetvameva syAt ekapadAzritatvena antaraGgatvAt / jJApakamasya 'vRttyanto'saSe' // 1 / 2 / 25 // iti nirdeshH| atra hi vRttyantazabdapuraHsthasya roH utve kRte pUrveNa saha otvaM puraHsthena asaSe ityakAreNa saha vatvaM ca pAptam , tatra padadvayAzritatvAd bahiraGgaM vatvaM bAdhitvA ekapadApekSatvAdantaraGgamotvaM yanirdiSTaM tadetannyAyabalAdeveti / anityA'pyam / vArNAtprAkRtam , lubantaraGgebhyaH, antaraGgAccAnavakAzam , ityAdhairbAdhyamAnatvAt // 43 // niravakAzaM sAvakAzAt // 44 // ___ alpaviSayaM kArya bahuviSayAt kAryAd balavaditi tad bAdhitvA svayaM pravataMta ityarthaH / yathA vRkSaiH ityAdau paramapi 'ebahusbhosi' // 1 / 4 / 4 // iti Page #1200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1187 etvaM bAdhitvA 'bhis pes' // 1 / 4 / 2 // ityeva pravartate niravakAzatvAdalpavi. SayatvAcca / ebahusbhosItyasya tu vRkSebhyaH ityAdau sAvakAzatvaM bahuviSayatvaM ca spaSTameva / bhisa ais ityasya bhisyeva viSayaH, ebahusbhosItyasya tu bhisi bhyasi ceti alpaviSayabahuviSayatve spaSTe eva / jJApakamasya 'bhisa ais' iti. sUtrameva / etannyAyAbhAve vRkSaH ityAdAvapi yadi ebahusbhosItyevaM syAttarhi bhisa ais iti sUtraM naiva kuryAt avakAzAbhAvAt / anityatvamasya na dRzyate // 44 // vANot prAkRtam // 45 // varNamuccArya vihitAt vArNAt kAryAt prakRti dhAturUpAmeva na tu nAmarUpA. muccArya yatkAryamuktaM tad balavadityarthaH / antaraGgaM bahiraGgAdityasyApavAdo'yam / yathA UvatuH, UvuH iti veMg tantusantAne ityasya parokSAyAM 'yajAdivace' // 4 / 1 / 79 // iti vRti dvitve ca kRte ukAradvayAvasthAne sati ' antaraGgaM bahiraGgAditi nyAyaM bAdhitvA etannyAyena bahiraGgo'pi 'dhAtorivarNa0 // 2 // 1 // 50 // ityuveva prathamaM bhavati dhAturUpaprakRternAma gRhItvA vihitatvena prAkRtatvAt / tatpazcAdevAntaraGgamapi 'samAnAnAM tena0' // 21 // iti dIrghatvaM samAnarUpavarNamuccArya vihitatvena vArNatvAt / etannyAyAbhAve antaraGgaM vahiraGgAditi nyAyenAntaraGge dIrdhe prathamaM kRte pazcAcca dhAtorivarNetyuvi uvatuH uvurityAdhaniSTamevApadyeta / jJApakamasya. 'antaraGgaM bahiraGgAt ' iti nyAyena prasaktAnAm uvatuH uvurityAdhaniSTarUpANAM niSedhanArtha yatnAkaraNameva / anityazvAyam / uttaranyAyena vAdhyamAnatvAt // 45 // skhad khadAzrayaM ca // 46 // ___ vArNamapi vRdU yvRdAzrayaM ca kArya prAkRtAd balavaditi bhaavH| yathA upapUrvAd zvidhAtoH ktvi yapi ca upazuyetyatra hrasvAntaprakRtitvAzritatvAt prAkatamapi 'hasvasya taH pitkRti' // 4 / 4 / 113 // iti tAgamaM bAdhitvA sasvarontasthArUpavarNAzritatvAd vArNamapi 'yajAdivaceH // 4 / 179 // iti vRtkArya jAtam / tadanvapi tAgamaM prAkRtamapi vAdhitvA vRto 'dIrghamavo'ntyam' // 4 / 103 // iti dI? yvRdAzritatvena balavattvAdevAbhUt / jJApakamasya tAdRkprayogadarzanam / anityatvaM tvasya na jJAyate // 46 // upapadavibhakteH kArakavibhaktiH // 47 // __balIyasIti shessH| SadamAzritya jAyamAnA upapadavibhaktiH, kriyAmAzritya jAyamAnA kaarkvibhktiH| yathA namasyati devAnityatra 'zaktArthavaSaDnama:' // 2 / 2 / 68 // iti namaspadayogalakSaNatvenopapadavibhaktiM caturthI bAdhitvA karmaNi kArakavibhaktidvitIyaiva kriyAyogalakSaNA bhavati balIyastvAt / jJApakatA tvasya pUrvavadeva / anityatvaM tu 'krudruheAsUyArthairya prati kopaH' // 2227 // ityatra 'yasmai kopaH' ityanirdizya 'yaM prati kopaH' iti nirdezAt spaSTameva / nitya Page #1201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1188 tve tvasya kuNyatikriyAyogAdanenaiva sUtreNa yadaH saMpradAnasaMjJAbhavanena catuyaiva bhAvyaM natu pratItipadayogalakSaNayA 'bhAgini pratiparyanubhiH' // 2 / 2 / 37 // iti dvitIyayA // 47 // lubantaraGgebhyaH / / 48 // __ antaraGgebhyo'pi kAryebhyo bahiraGgA lub balavatIti yojyam / yathA gargasthApatyAni vRddhAni 'gargAderyaJ // 6 // 1 // 42 // iti yatri grgaaH| atra prakRtyAzritatvenAntaraGgAmapi 'vRddhiHsvressvaadeH-|| 741 // iti vRddhiM bAdhitvA pratyayAzritatvena bahiraGgApi yatro lup prathamaM syAt tatazca NitpratyayAbhAvAna. vRddhiH / jJApakamasya 'tvamau pratyayottarapade caikasmin ' // 2 // 1 // 11 // ityatra pratyayottarapadagrahaNam 'taddhi tvadIyaH, matputraH ityAdau nyAyenAnena antaraGgebhyo'pi kAryebhyo lubdhidherbalavattvAt sUtre syAdyadhikAreNaiva nirvAhe satyapi prathamameva syAdelapo bhavanAt tadvAreNa tvamAdezau naiva setsyataH ityAzaMkayaiva kRtam / anityatvaM tvasya na dRzyate // 48 // sarvebhyo lopaH // 49 // pUrvanyAye lupo balavattvasyoktatvAdatra lopazabdenAdarzanamAtrarUpA luggRhyate / tathA ca lugvidhiH sarvavidhibhyo balIyAniti sthitam / yathA abuddhatyatra 'dhuhrasvAd ' // 4 / 370 // ityanena sicaH sarvebhyaH prathamaM lopAt 'gaDadavAdeH0' // 2277 // ityanenAdezcaturthatvaM na / jJApakamasya 'sastaH si' // 4 // 392 // ityatra viSayasaptamovyAkhyAnam / nimittasaptamovyAkhyAne vaseradyatanotAmi avAttAmityAdau sijutpAdAnantarametannyAyAllopavidherbalIyastvena pUrvameva 'dhuDDsvAda' // 4 // 370 // iti sijlopAt 'sastaH si' iti sasto na siddhayatItyetadartha tat kRtam / evaM ca avAttAmityAdau sijviSaya eva sastaH sIti sasya tatve tataH sici tasya luki sthAnivadbhAve ca 'vyaJjanAdevepiAntyasya0' // 4 // 3 // 47 // iti vRddhiH siddhA / anityazcAyam / uttareNa bAdhyamAnatvAt // 49 // lopAt svarAdezaH // 50 // balavAniti yojyam / evamagre'pi / asya ca pUrvApavAdatvAdatrApi lopazabdasya lugvAcitvam / yathA zrIrdevatA asyetyatra 'devatA' // 62 / 109 // ityaNi paramapi 'avarNevarNasya' // 74 / 68 // iti IkAralukaM bAdhitvA svarAdezo vRddhiH siddhayati / zApakamasya vRddhisUtrasya avarNevarNasyetyasmAt prAgvidhAnam / etanyAyAbhAve avarNavarNasyetyasmAt prAgeva vRddhisUtravidhAnena paratvAt prathamaM vRddhau zrAyamityAdi setsyati tathApi yatprAvidhAnaM vRddhisUtrasyetyetannyAyaM dyotayati / asyApyanityatvaM nAniSTArthA zAstrapravRttirityatra vakSyate // 50 // AdezAdAgamaH // 51 // yathA arpayatotyatra RdhAtorNI AdezarUpAM vRddhi bAdhitvA prathamaM pvAgame Page #1202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1189 'puspau' // 33 // iti guNarUpa aadeshH| jJApakamasya tvetadarthaM yatnAkaraNameva / asya. cApyanityatvam / dvayoH kulayorityatra dvizabdAt 'anAmasvare no'ntaH' // 1 // 4 // 64 // iti nAgamAtpUrvameva 'AdveraH' // 2 // 1 // 41 // ityadAdezasya bhavanAt // 51 // AgamAtsarvAdezaH // 52 // pUrvasyApavAdo'yam / tena priyatisRNa: kulAdityatra sarvAdeze tisari kRte nAgama: siddhaH / jJApakamasya 'Rto raH svare'ni' // 21 // 2 // ityatra anIti nkaarvissyknissedhoktiH| etannyAyAbhAve pUrvanyAyena svarAdau syAdau prathama nAgamasyaiva bhavanAt nAgamavyavadhAnena ca tisrAdezasyaivAprasakteH kasya Rto ratvaM prApnotIti ratvavidhau nakAraviSayakaniSedhaH kriyeta / asya cottarasya cAnityatvaM na dRzyate // 52 // parAnnityam // 53 // 'sparddha' // 74 / 119 // ityasyApavAdo'yam / yathA yuSmAnasmAn vA AcakSANena yuSyA, asyA / atra yuSmadasmadbhyAM Niji 'trantyasvarAdeH ' // 74|43 // ityadluki vipi 'aprayogIt // 111137 // iti talluki 'NeraniTi' // 4 // 3 // 83 // iti Nijluki TApratyaye parAbhyAmapi tvamAdezAbhyAM prAgeva kRtAkRtaprasaGgitvena nityatvAd yatvaM siddham / zApakamasya tu mA bhavAnaTantaM prAyukta iti mA bhavAnaTiTadityAdau nityamapi dvirvacanaM bAdhitvA anityo'pi prAgeva 'upAntyasyAsamAna0' // 4 // 2 // 35 // iti hrasvaH syAdityetadartha oNeRditkaraNam / taddhi mA bhavAnoNiNadityAdau RditvAdupAntyahasvaniSedhanArtha kriyate / yadi tu nityatvAtpUrvameva 'svarAdedvitIyaH // 414 // iti dvitIyAMzasya dvitve kriyamANe aukArasyAnupAntyatvAdeva hrasvatvAprAptiriti kiMtanniSedhArtha RditkaraNam / satyapyevamidam RditkaraNaM jJApayati yat sarvatra pUrva hrasva eva prApnoti na tu dvitvamiti / tathA ca mA bhavAnaTiTadityAdi siddham / etanyAyAbhAve tu paratvAdeva hrasvaprAthamyasya siddhau punastajjJApanArtham oNe;dikaraNaM naiva kriyate / yattu kRtaM tadetannyAyena parAdapi nityasya balavattvAnnityaM dvitvameva prathamaM bhaviSyati natu anitya upAntyahrasva iti mA bhavAnaTiTadityAdInAmasiddhirevetyAzaMkayaiva // 53 // nityAdantaraGgam // 14 // ___ anityamapIti shessH| yathA prejurityatra yajeva'd vRdAzrayaM ceti nyAyAt prathamaM vRti dvitve padadvayApekSatvena bahiraGgAnnityAdapyetvAt pUrvamevAnityo'pyekapadAzrayatvenAntaraGgo dIrgha eva / jJApakamasya 'AzI:0' // 3 // 3 // 13 // iti sUtranirdezaH / atra tAvat sepe Azis iti sthite sorutve visargasya 'padAnte' // 2 // 164 // iti dIrghasya ca prAptAvetannyAyAnnityamapi visarga bAdhitvA pUrvavyavasthitatvenAntaraGgatvAt pUrva doghe tato visrgH| etannyAyAbhAve tu pUrvanyAyena Page #1203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1190 prathamaM visarge tato rephAbhAvena dIrghAbhavane 'AzIH' iti nirdezAsaMbhava eva / anityazcAyam / uttareNa bAdhyamAnatvAt // 54 // antaraGgAccAnavakAzam // 55 // bahiraGgamapIti zeSaH / yathA tvamahamityatra prakRtimAtrAdezatvenAntaraGgAbhyAmapi tvamAdezAbhyAM prAgeva prakRtipratyayAdezatvAd bahiraGgAvapi tvamahamAdezAvanavakAzatvAdeva bhavataH / jJApakamasya 'tvamahaM sinA prAk cAka: // 2 // 1 // 12 // iti sUtrAraMbha eva / yadyantaraGgatvAttvamAveva syAtAM tarhi 'tvamahaM sinA0' iti vyarthameva niravakAzatvAt / anityatvamasya nAsti // 55 // utsrgaadpvaadH||56|| tena Apacantyasminniti ApAkaH ityatrautsargikasya punAni ghaH', // 5 / 3 / 130 // iti ghasya prAptau 'vyaJjanAd ghaJ' // 5 / 2 / 132 // iti ghava syAdapavAdatvAt / jJApakamasya, gocarasaMcaravaha0' // 53 / 131 // iti gocarAdInAM nipAtanam / taddhi etannyAyabalAdautsargikaM ghaM bAdhitvA ghaneva bhaviSyatItyAzaMkayA kRtam / anityazcAyam / uttareNa bAdhyamAnatvAt // 56 // ___ apavAdAt kacidutsargo'pi // 17 // yathA makha gatau makhanti svarga gacchantyaneneti makhaH ityAdau apavAdamapi 'vyaJjanAda ghaJ' iti ghanaM bAdhitvA autsargiko'pi nAmni' iti gha eva balavattvAd bhavati / jJApakamasya makhAdInAM siddhau yatnAntarAkaraNameva / anitya tvamasya na dRzyate // 57 // nAniSTArthA zAstrapravRttiH // 58 // . ayamarthaH-zAstrasya-sUtrasya nyAyasya vA aniSTaprayogasiddhayarthaM pravRttina kriyate, ziSTaprayogasiddhayarthameva tatsadbhAvAt / aniSTaprayogasiddhipratibandhA o'yaM nyAyaH / tatra sUtrasya yathA-nayategittvAt phalavatkartRvivakSayA''tmanepade siddhe'pi 'kartRsthAmU pyAt ' // 3 // 3 // 40 // iti yadArabhyate tat kartRsthAmU pyiAdeva nayaterAtmanepadaM yathA syAt zramaM vinayate yamayatItyartha ityAdau na tvanyatra caitrasya manyuM vinayatItyAdAviti niyamArtham / ayaM ca niyamaH 'kartRsthAmUrtApyAdi'tyatra arthavizeSAnuktAvapi zamayatikriyArthasyaiva nayatevijJeyo natvanyArthasyetyeva ziSTAbhipretam / tatazca zamayatikriyArthAnnayateryadyAtmanepadaM bhavati tarhi kartRsthAmUrtApyatvasadbhAva eva natu tadabhAve phalavatkartRvivakSayApIti vyavasthitam / tena zamayatikriyAto'nyatrArthe phalavatkartRvivakSA'vivakSAbhyAmAtmanepadaparasmaipade siddhe-ajA grAmaM nayate nayatItyAdau / nyAyasya yathA-'lopAtsvarAdezaH' iti hi nyAyaH cikIrNyate ityAdau cikIrSa iti sthite 'kyaH ziti' // 3470 // iti kaye pare sano, 'diirthshvi0||4||3||108 // iti dorgharUpaM svarAdeza kartuM na pravartate, dIrghasya ziSTAniSTatvAt / tena sanaH / ataH' // 4 // 3 // 82 // Page #1204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1991 ityallopa eva / jJApakamasya tatra tatra 'kartasthA0' iti sUtre lopAtsvarAdezaH iti nyAye ca yathAkramaM zamayatyarthasya nayateriti dIrghavarjaH svarAdeza iti ca vizeSaNasthAnuktireva / anityazcAyam / 'idamadaso'kyeva' // shaa43|| ityatrAniSTaniyamApohArthamevakAraprayogAt / 'idamadasa' ityasya niyamasUtramAtratvaM tu evakAraM vinApi siddhayati / yathA-imakaiH amukaiH ityatra 'bhisa ais // 142 // ityanenaiva aisi siddha niyamArthamiti / paramatra dvau niyamau sNbhvtH| idamadasa evAki bhisa ais na tvanyazabdebhyaH ityekH| idamadaso'kyeva sati bhisa aisa na tvako'bhAve ityanyaH / tatrAdyo'niSTastakavizvakairityAdAvapi aiso darzanAt / dvitIyastviSTa ebhiramIbhirityatrAdarzanAt / tata etadarthameva akyevetyevakAraH prayujyate / etannyAyasya nityatve tu aniSTaniyamApohana miSTaniyamagrahaNaM caitannyAyenaiva setsyatoti kutastadarthamevakAraprayogaH // 58 // .. prakRtigrahaNe svArthikapratyayAntAnAmapi grahaNam // 19 // atra prakRtirdhAturUpA nAmarUpA ca gRhyate / svArthikapratyayAntAnAmiti prakR. tInAmiti zeSaH / prakRtInAM kevalatve svArthikapratyayAntatve ca bahuH zabdabhedaH syAditi zabdabhedAdanyasya kathane'nyagrahaNaM na prApnotItyayaM nyaayH| tatra dhAturUpA prakRtiryathA-'vinimeyadyUtapaNaM paNivyavahoH' // 22 // 16 // ityatra paNItyukteH kevalasyaiva paNergrahaNaM prApnoti tathApi svArthikAyapratyayAntasyApi syAt / tena zatasya zataM vA apaNiSTetyAdAviva zatasya zataM vA apaNAyIdityatrApi 'vinimeya0' ityanena vA karmatvam / nAmarUpA yathA-grAmAt parasmin deze vasatItyAdau kevalaparazabdayoge iva grAmAt parastAdvasatItyAdau svArthikastAtpratyayAntaparazabdayoge'pi 'prabhRtyanyArtha' // 222175 // iti digyogalakSaNA pnycmii| zApakamasya sarvAdigaNe niyamArtha DataraDatamopAdAnam / pratyayAnAM kevalAnAM sarvAditvAsaMbhavAt pratyayaH prakRtimAkSipatIti kRtvA yebhyaH svArthiko DataraDatamau saMbhavataste yadAdizabdA DataraDatamAntA iha DataraDatamAbhyAM gRhyante ityetadartha tat niyamamapi karoti yathA-sarvAdInAM svArthikapratyayAntAnAM prakRtisarvAditvadvAreNa yadi sarvAditvaM syAttarhi DataraDatamAntAnAmeva syAnnatvanyasvArthikapratyayAntAnAm / tena prakRSTArthe svArthikatamapi sarvatamAya sarvatamAdityeva syAt / itthaM cAnyasvArthikapratyayAntAnAM sarvAditvAbhAvArtha DataraDatamagrahaNayatnastadaiva kartuM yujyate yadi sarvasvArthikapratyayAntAnAM sarvAditvaprAptiH kenApi prasaktA syAt / sA caitanyAyasatva eva saMbhavati nAnyathA / anityazcAyam / paNAyatItpAdau paNidhAtoriditve'pyAtmanepadAbhAvAt / anityatve jJApakaM tu kAmayate ityatrAtmanepadArtha NiGo GitvaM kriyate // 59 // pratyayApratyayayoH pratyayasyaiva // 60 // grahaNamiti saMbadhyate / yatra vivakSitazabdaH pratyayarUpo'pratyayarUpazca saMbha Page #1205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1192 pati tatrAsau pratyayarUpa eva gRhyate na tvapratyayarUpa ityrthH| ubhayorgrahaNe prasakte vyavasthArtho'yaM nyAyaH / yathA 'kAlAttanataratamakAle' // 32 // 24 // ityatra taratamau pratyayAveva gRhyate na tu tarati, tAmyatItyaci vyutpanne nAmnI / jJApakamasya tattasUtre avizeSeNoktireva / asyaapynitytvm| 'strIdUtaH // 14 // 29 // ityAdau 'nArI0 // 2476 // ityAdiGIpratyayAntAnAmiva tarItyAdipratyaya rahitAnAmavyutpannAnAmapi grahaNAt / anityatvajJApakaM tu 'dhAtorivarNa0' // 2 // 1 // 50 // ityatra sAkSAt pratyayagrahaNam // 60 // adAdhanadAyoranadAdereva // 31 // dhAtoriti zeSaH / grahaNamityatrApi saMbadhyate / yatra vivakSito dhAturAdAdiko'nyazca saMbhavet tatrAnya eva gRhyate na tvaadaadikH| yathA 'upAnvadhyAGvasaH' // 2 / 2 / 29 // ityatra vasteryudAsena vasatereva grahaNam / zApakamasya 'zAsashanaH zAdhyedhijahi // 4 / 2 / 84 // ityatrAsterAdAdikagrahaNasiddhayarthaM shaashnsaahcryblgrhnnm| taddhi etannyAyAdasatyasyatorgrahaNe prasakte tadvAraNArtha kRtam / asyApyanityatvam / 'RhIghrAdhAtro0 // 4 / 2 / 76 // ityatra bhauvAdikasyeva AdAdikasyApi RdhAtorgrahaNadarzanAt // 6 // prAkaraNikAmAkaraNikayoH prAkaraNikasyaiva // 62 // ___grahaNamiti yojyam / prakaraNena carati prAkaraNikaM-svAdhikAroktaM pratyayAdi / aprAkaraNika-vivakSitasUtrApekSayA anyAdhikAroktam / tatrobhayorgrahaNe saMbhavati svAdhikAroktameva pratyayAdi gRhyate natvanyAdhikAroktamityarthaH / tena 'ija itaH // 2471 // ityatra 'yatro DAyan ca vA' // 4/67 // ityataH prArabdhAt taddhitAdhikArAt taddhitIya eveJ gRhyate na tu 'praznAkhyAne ve' // 5 / 3 / 119 // iti kRtsuutroktH| tatazca sutaGgamena nirvRttA sautaGgamItyatra 'sutaGgamAderiJ' // 2 // 85 // itIni 'ija itaH' iti kIrbhavati na tu 'he caitra kAM tvaM kArimakArSIH, sarvAM kArimakArSam ' iti kRdiJantAt kArizabdAt / zApakamasya 'dreraNo'prAcyabhagadiH // 6 // 1 // 123 // ityatra 'zakAdibhyo nerlup' // 6 / 1 / 120 // ityasmAt drAvanuvartamAne'pi punardrigrahaNam / taddhi etannyAyAt prAkaraNikasyaivApatyAdhikArIyasya dreraJaNo'nena lup bhaviSyati asyApyapatyAdhikArasthatvAt na tvaprAkaraNikasya zastrajIvisaMghAdhikArIyasyetyAzaGkaya dvividhisyApi tasya lup syAdityetadarthaM kRtam / tena madrasyApatyaM strI 'purumagadhakaliGga0 // 6 // 116 // iti drisaMjJe'Ni 'dreraJaNa' // 61 / 123 // iti tallupi pratyayalope'pi tallakSaNakAryavijJAnAt lupte'pyaNi aNajeya0 // 24 // 20 // iti GyAM mdro| atra yathA'patyAdhikArIyasya dreraNo lup tathA pazu ma kAcit tasyApatyAni mANaSakAH 'purumagadha' ityaNi 'zakAdibhya' iti tallupi ca parzavaH, te zastrajIvisaMghaH strItvaviziSTo vivakSitaH-'parvAderaNa' Page #1206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 1193 // 73 // 66 // ityaNi tasya zastrajIvisaMghAdhikArasthatve'pi 'dreraNa0' iti lup / tatazca 'uto'prANinazcA0 // 2 // 4 / 73 // ityUGi parzaH / anityazcAyam / jRSdhAtoradyatanyAmajaradityAdAvokhyAtasaMbaMdhini 'adicchvi0' // 3 // 4 // 65 // ityaGpratyaye yathA 'kravarNadRzo'Gi' // 4 // 37 // iti guNaH kriyate tathA jaraNaM z2arA ityAdau 'Sito'G // 5 / 3 / 107 // iti kRtsaMbaMdhinyaGi pare'pi tasya vihitatvAt // 62 // niranubandhagrahaNe sAmAnyena // 63 / / sAmAnyeneti nirnubndhsaanubndhyorgrhnnmityrthH| visadRzatvena sAnuvandhasya grahaNe aprApte'yaM nyAyaH / tena svaH, kA, ityatra 'raH padAnte visargastayoH' // 13 // 53 // ityanena rasya rozca visargaH siddhaH / jJApakamasya ' aroH supi raH' // 13 // 57 // ityatra ruvarjanam / taddhi 'raH padAnte0' ityadhikArAt patannyAyenobhayorapi tatra grahaNe prasakte kRtam / niranubandhagrahaNe na sAnubandhasya' ityasyApi nyAyasya sadbhAvAdanityo'yam // 63 // sAhacaryAta sazasyaiva // 64 // ayamarthaH-avyabhicAriNA vyabhicArI yanniyamyate tat sAhacaryam / tasmAcca sadRza eva gRhyate ntvsdRshH| iSTagrahaNasiddhayartho'yaM nyaayH| yathA 'ktvAtumam' // 11 // 35 // ityatra ktvAtumoH kRtoH sAhacaryAt amapi kRdeva gRhyate na tu dvitIyaikavacanam / jJApakamasyAvizeSeNoktireva / asyApyanityatvam / 'vattasyAm' // 11 // 34 // ityatra vattasisAhacaryAttaddhitasyaiva Amo grahaNe nyAyye'pi parokSAyA Amo'pi grahaNAt / tena ubhayorapi AmoravyayasaMjJAbhavanena yathA kiMtarAmityatra Amo'gre 'avyayasya' // 3 // 27 // iti selp bhavati tathA pAcayAMcakruSA ityatra parokSAyA Amo'gre'pi TAyA lup siddhA // 64 // varNagrahaNe jAtigrahaNam // 65 // ekavarNagrahaNe tajAtIyAnekasyApi grahaNamityAzayaH / amukavarNasyekavacananirdeze ekasyaiva grahaNaM prApnoti na dvayorityato'yaM nyaayH| yathA 'murato'nunAsikasya' // 4 / 151 // ityatra anunAsikasyetyekavacananirdeze'pi anunAsikajAtergrahaNAt 'raMramyate' ityAdAvekAnunAsikAnte yathA mvAgamaH siddhastathA hammateryaGi jaMhammyate ityAdAvanunAsikadvayAntatve'pi siddhayati / jJApakamasya jaMhammyate ityAdisiddhayartha yatnAntarAkaraNam / anityazcAyam / kvacivarNagrahaNe jAtigrahasya bhvnaadbhvnaacc| yathA supUrvasya ghiNuG grahaNe ityasya uditvAnnAgame 'tavargasya shcvrg:||13||60|| iti tasya Natve ghiNNarUpAddhAtoH 'manvan' // 5 / 1147 // iti vani 'vanyAG paJcamasya' // 4 // 3 // 65 // ityatra paJcamajAtigrahasya bhavane NanvayasyApyAGAdeze AGo Gitvena guNAbhAve yatve ca sudhyAveti rUpam / jAtigrahAbhavane tu antyasyaiva Nasya AGAdeze nimittanivRttau naimittikasyApi nivRtterAdyaNasya NatvanivRttau sudhinAvetyapi bhvti| anityatve jJApakaM tu kASThatakSi 150 Page #1207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1194 . kulAnItyAdau nAgamArtha 'dhuTAM vAk' // 2466 // iti bahuvacanam / taddhi dhuipajAtigrahArtha nystm| nityatve svasya dhuT ityekavacanenApi siddhau bahuvacanaM kimartha nyasyeta / athAsminnyAye varNagrahaNe ityasyopalakSaNatvAt viziSTavarNasamudAyagrahaNe'pi kvacijAtyAzrayaNaM siddhayati / yathA 'upAntyasyAsamAna' // 42 // 35 // ityAdau NAviti NijAtirAzrIyate / tena corayantaM prAyukta acUcuradityatra NidvayenApi ekasyaiva NerDaparatvagaNanAt hrasvaH siddhayati // 65 // varNaikadezo'pi varNagrahaNena gRhyate // 66 // RkAramadhye'rddhamAtro rephro'gre pazcAJca turIyaH svarabhAgo'sti / evaM lakAreurddhamAtro la ityAdyapi vAvyamiti vRddhaaH| tatazca yathA govikraye kriyamANe mAMsavikrayaniyamo na prApnoti gavi mAMsabuddherabhAvAt tathA RlagrahaNe tanmadhyastharalayograhaNaM na prApnoti tAbhyAM ralabuddheranutpAdanAdityato'yaM nyaayH| yathA pralIyamAnamityAdivat praklapyamAnamityAdAvapi lakAravyabadhAne tadekadezalakAreNApi vyavadhAnAdalacaTeti niSedhena 'svarAt ' // 2 // 3 // 85 // iti prAptaM NatvaM bAbhUt / jJApakamasya praklapyamAnamityAdau NatvaniSedhAya yatnAntarAkaraNam / anityazcAyam / kRtaH kRtavAnityAdau 'radAdamUrchamada0 // 4 // 269 // iti prAptasya ktayosto natvasya abhvnaat| nityatve tvasya Rmadhyastharephasya ragrahaNena grahaNe natvaprApti1nivAraiva / anityatAzApakaM tu 'raghuvarNAt ' // 2 // 3 // 63 // ityatra rephakavarNayorgrahaNam / nityatAyAmasya varNamadhye'pi rephasya vidyamAnatvAd ekagrahaNenApi saredeva // 66 // __ tanmadhyapatitastadgrahaNena gRhyate // 67 // nAdipratyaye ekasminnanekasmin vA'ntaHpatite'pi sati dhAtvAderyathoktaM kArya syaadev| pratyaye'ntaHpatite dhAtoH khaNDitatvabuddharutpAdAt khaNDIbhUtasya ca tasya kapAlarUpatApanakalazasya jalAharaNAdikArya iva dhAtukArye aprApte'yaM nyaayH| tatraikrasminyathA-aruNadityatra ne'ntaHpatite'pi rudhe: prAgaTa siddhH| anekasminyathAatRNeDityatra zne Iti cAntaHpatite'pi tRheH prAgaT / jJApakamasya 'tvamahaM sinA0 // 2 // 1 // 12 // ityatra prAkcAka iti kathanam / taddhi yuSmadasmadoraki sau tvakamahakamityetadartham / prAkacAka iti kathanAbhAve 'tyAdisarvAdi0' // 73 // 29 // ityanena prathamamaki etannyAyena sAko'pi yuSmadasmadostvamahamAdezaH syAt / tathA cAkaHzravaNameva na syAt / asyAnityatvaM na dRzyate // 67 // ___ AgamA yadguNIbhUtAstadgrahaNena gRhyante // 6 // bahuvacanasyAtantratvAdeko'pi vyAdayo vA AgamAH yadguNIbhUtAHyasyAvayavI. bhUtAstadgrahaNena gRhynte| yasya kevalasya yatkAryamuktaM tattasya sAgamasyApi syaadi| tyrthH| tattadAgamavidhAyake sUtre AdizabdenAntazabdena ca nirdezasya phaladarzanArtho'yaM nyAyaH / tatraiko yathA-praNyapatat ityatrATsahite'pi patau 'neAdya0 // 2 // 3 // 79 // Page #1208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1995 iti ne| NaH siddhH| dvau yathA-pratipUrvasya pateryaGlupi divi 'vyaJjanAddeH sazca da // 4 // 3 // 78 // iti talluki prnnypniiptdityaadaavtt| AdizabdanirdiSTatvena nyazcAntazabdanirdiSTatvenAgamatvAttadyutasyApi pateH patigrahaNena grahaNAt 'nemAdA0' iti neNiH siddhaH / trayo yathA-pranipUrvasya yamaryaGlupi adyatanyAM praNyayaMyaMsIdityatrADAgamamvAgamasAgamayute'pi yamau pare ' akakhAdyaSAnte // 2 // 380 // iti ne! NaH siddhH| jJApakamasya seTakkasoruSAdezAya 'vasuSmatau ca // 2 // 1 / 105 // ityetadbhinnayatnAkaraNam / etannyAyAbhAve 'vasuSmatau ca' ityanenAniTaH kvasoruSAdeze babhUvuSItyAdInAM siddhAvapi pecuSItyAdiseTakvasvantAnAM siddhayarthamuSAdezavidhAyakaM sUtrAntaraM kartavyameva / anityazcAyam / 'keH skandoktayoH // 2 // 3151 // iti Satvasatre adasahitasya skandagrahaNenAgrahaNe vyaskandAdityAdau SatvasyAbhavanAt / anityatve jJApakaM ta 'upasargAtsugasavaso0 // 23 // 39 // ityatra aTayapIti vacanam / taddhi abhyaSuNodityAdAvaDvyavadhAne'pi SatvArtham / nityatve tvasya suggrahaNenAsahitasyApi sugo grahaNasiddheraTA vyavadhAnAbhavanAdaTyapIti na vaktavyameva / 'Agamo'nupaghAtI' tyapi nyAyo vidyate paraM so'pyatraivAntarbhavati samAnaphalatvAt // 68 // svAGgamavyavadhAyi // 69 // dviruktAdikaM svamaGgaM dhAtvAdenijAGginaH kArye kartavye vyAghAtakaM na bhavati / svAGgatvasya hyetAvadeva phalamiti jJApanArtho'yaM nyaayH| yathA saMcaskAretyatra sam kR iti sthite'ntaraGgatvAt prathamaM ssaTi tatazca tadavasaraprApte 'ssaTi samaH' // 1 // 3 / 12 // 'luka' // 13 // 13 // iti sUtre bAdhitvA paratvAnnityatvAd dhAtumAtrAzrayatvenAntaraGgatvAcca Navi tadAzrite dvitvAdau ca kRte saMcaskR iti sthite etannyAyAd dhAtvaGgena dvitvajacakAreNa samo vyavadhAnAbhavanAt nimittAbhAva iti nyAyaprAptA ssaTo nivRtti bhUt / jJApakamasya 'ne dA0' // 2 // 379 // iti sUtrasya 'dvitve'pyante'pyaniteH0 // 2 // 379 // iti sUtrAntarakaraNaM tatra ca dvitve'pItyananuvartayitvA GmAdidhAtUnAM sAmAnyanirdezaH / tathAhi nerNatvaM tAvat praNipatatItyAdivat praNipapAtetyAdAvapISTam / tacca tadaiva siddhayet yadi 'ne diA' ityetat 'dvitve'pyante' ityetadanantaraM kriyeta tatra ca dvitve'pItyanuvatyaita / evaM hi dvitve'pyadvitve'pi ca GmAdidhAtuSu pareSu neNaH siddhayatyeva / yattu tathA na kRtaM kintu sAmAnyena GmAdidhAtava eva nirdiSTAstajjJAyate praNipatatItyAdivat praNipapAtetyAdAvapi ' ne dA0' ityanenaiva NatvaM setsyati; dvitvajasya pasya dhAtoH svAGgatvAt svAGgamavyavadhAyIti nyAyasya sadbhAvAt / a. nityazvAyam / 'veHskandoktayoH' // 23351 // ityatra dvitvasahitasya skandaH agrahaNAviciskantsatItyAdau SatvAbhAvAt / anityatve jJApakaM tu pratitaSThAvi. tyAdau dvitvabyavadhAne'pi SatvArtha 'sthAsenisedha0' // 2340 // ityatra dvitve Page #1209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'pItyuktiH / nityatve tvasya dvitvasya svAGgatvenAvyavadhAyitve kimartha sA ucyeta // 69 // upasargo na vyavadhAyi // 7 // vibhaktyantatvena upasargasyApi pRthakpadatvAd vyavadhAyitve prApte'yaM nyaayH| yathA ukSAMpracakrurnagarasya mArgAn ityatra 'gurunAmyAdeH0' // // 4 // 48 // ityAmAdeze kRte Amantasya kRgazca preNa na vyavadhAnam / ayaMbhAvaH-kRbhvasticAnu tadantamityatrAnuzabdasya tAvadayamarthaH-vyavahito viparyasto vA kRbhvastInAM prayogo na kAryaH kintvanantara eveti / yadi cAtra preNa vyavadhAnaM syAttadA'yaM prayoga eva asAdhuH syAt / zApakamasya 'gApoSTak ' // 5 / 1 / 74 // ityatra upasargavarjanam / taddhi sAma gAyatIti Taki sAmago strI ityAdAviva sAma saMgAyatIti sAmasaMgAyItyatra sopasargAd gAyateSTak mA bhUt kintu 'karmaNo'N ' // 5 // 1 // 72 // ityaNeva syAdityetadartham / etannyAyAbhAve 'gAyaSTak' ityetAvatApi sUtreNa sAma saMgAyatotyatra samA vyavadhAnena gAyaH karmaNaH paratvAbhAvAt TakaH prAptireva neti kimartha tatkuryAt / kintvetannyAyasattvena karmagAyanyorupasargeNa vyavadhAnaM na bhaviSyatIti sAma saMgAyati strI sAmasaMgAyItyatrA'pi TakprAptyA sAmasaMgItyaniSTaM mA bhUdityAzaMkayaiva tat / anityazcAyam / samAgacchatItyatra AGA vyavadhAnena 'samo gamRcchipracchi' // 3 // 3 // 84 // ityAtmanepadasya avihitatvAt // 7 // yena nAvyadhAnaM tena vyavahite'pi syAta // 71 // ___ yatra yena varNAdinA avazyavyavadhAnaM tatra tayavadhAne'pi tatkAryaM syAt / aprApte prApaNArtho'yaM nyAyaH / evamuttarayorapi / yathA cArU, gurvItyAdau svarokArayorekavyaJjanena vyavadhAnavattve'pi 'svarAduto guNAdakharoH // 2 / 4 / 35 // iti GI siddhaH / svarAtparasya avyavahitasya uto guNavAciSvasaMbhavAt / jJApakamasya 'svarAdutaH0' ityatraiva svarAduta ityuktiH| etannyAyAbhAve svarAtparasya avyavahitasya utaH kutrApi guNavAcidhvasaMbhavAt svarAduta ityuktiya'thaiba syAt / tathaivAtra sUtre kharuvarjanamapyasya jJApakam / svarAtparo ya ukArastadantAnAmno Go syAdityukte svarokArayorvyaJjanena vyavadhAnAt kharuzabdAd GIprasaGga eva neti tadvyartha sat jJApayatImaM nyAyam / anityatvamasya na dRzyate // 71 // ___ RkArApadiSTaM kArya lUkArasyApi // 72 // yathA kRpauGaH sani ciklapsatItyatra ninimittatvAt prathamaM 'ralalaM0' // 2 // 399 // iti Rta latve dvitve ca 'Rto't ' // 4 // 1 // 38 // iti lato'pyat siddhaH / jJApakamasya ' dUrAdAmantryasya0 // 7499 // Rvarjasvarasya plutatvamuktvApi punarlagrahaNam / taddhi RniSedhe etannyAyena laniSedho'pi mA bhUdityeta dartham / anityazvAyam / 'Rlati hrasvo vA' // 1 // 22 // ityatra RlatorubhayorapyukteH // 72 // . Page #1210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1197 sakArApadiSTaM kArya tadAdezasya zakArasyApi // 73 // tadAdezasyetyanena 'bhUtapUrvakastadvadupacAraH' iti nyAyasyaivAyaM prpnycH| yaH kila sakArAdezaH zakAraH sa bhUtapUrvakarItyA sakAra eveti tAtparyAt / yathA Sasca gatau ityasya Sasya 'SaH soSTayaiSThivaSvaSkaH' // 2 // 3 // 98 // ityanena se 'sasya zaSau' // 1 // 3 // 61 // iti sasya ze yaGlupi divi 'vyaJjanAddeH' // 4 // 37 // iti tallukyetannyAyAt 'saMyogasyAdau skolak // 21188 // iti sakArAdezasya zasya luki casya katve ca asAsak iti siddham / jJApakamasya 'inaH sAtso'zcaH // 1 // 3 // 18 // ityatra zcavarjanam / taddhi bhavAn zcotatotyAdau zasya tsatvAbhAvArtham / etannyAyAbhAve inaH saH iti bhaNanAt tsatvaprAptireva neti kimartha zcavarjanaM kriyeta / anityatvamasya prAyo nAsti // 73 // hasvadIrghApadiSTaM kArya na plutasya // 74 // hasvadIrghasthAnaniSpanne plute bhUtapUrvakastadvaditi nyAyena hasvadIrghanAmocAroktakAryANAM prAptau taniSedhArtho'yaM nyAyaH / tatra hrasvApadiSTaM yathA-he rAja3 niha ityatra paratvAnnityatvAcca 'dUrAdAmantrya0 // 7499 // ityanena pUrva plute kRte tasmAt parasya nasya 'hasvAn Ggana0' // 1327 // iti na dvitvam / atrAMze jJApakaM-'hrasvAt jana0' ityatra hrasvAditi saamaanyoktiH| dvitvaM tAvat aplutarUpAt. hrasvAtpareSAM GaNanomiSyate na tu plutarUpAt / tathApi sUtre hrasvAditi sAmAnyena yaduktaM tadimaM nyAyaM jJApayati / dIrghApadiSTaM yathA'adIrghAdvirAma' // 1 // 3 // 32 // ityatra dIrghavarjane'pi dIrghasthAnaniSpannaplutasya etannyAyena varjanaM na jAtam / tena ca he goztrAta, he gotrAta ityatra dIrghasthAnIyaplutAdapi dvitvaM siddham / jJApakamasya 'anAGmAGo dIrghAdvA chaH // 13 // 28 // ityanena siddhe'pi dIrghasthAnaniSpannAt plutAtparasya chasya dvitvavikalpArtha 'plu. tAdvA' // 1 / 3 / 29 // iti sUtrakaraNam // taddhi Agaccha bho indrabhUte 3cchatramAnaye-tyatra etannyAyena 'anAGmAGo dorghAt' iti do_padiSTaM kArya plutasya na bhaviSyatItyAzaMkya pRthak kRtam / etannyAyAbhAve 'anAGmA' ityanenaiva plutAdveti sUtra niSprayojanameva / anityatvamasya nAsti // 74 // saMjJottarapadAdhikAre pratyayagrahaNe pratyayamAtrasyaiva grahaNaM na tadantasya / / 7 / / saMjJeti saMjJAsUtrANi / pratyayaH kila prakRtimAkSipati, prakRti vinA pratyayAnutpattarityataH pratyayamAtragrahaNenApi tadantagrahaNe prApte taniSedhArtho'yaM nyaayH| tatra saMjJAdhikAre yathA-'styAdivibhaktiH' // 1 // 1 // 19 // ityatra styAdyantaM vibhaktiriti nArthaH kiMtu styAdiH pratyaya eva vibhaktisaMjJa ityarthaH / jJApakamasya saM. zAdhikArasthe 'tadantaM padam ' // 11 // 20 // ityatra antshbdnirdeshH| etannyAyAbhAve 'sApadam' ityuktAvapi pratyayena prakRterAkSepAt tadantavidhilAme kimarthamantazabdo nirdizyeta / anityatvamasyAtrAMze na dRzyate / ' uttarapadAdhikAre yathA-'na nAmyeka Page #1211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1198 svarAt khityuttarapade'maH' // 32 // 9 // ityato'nuvartamAnottarapadAdhikArasthe 'kAlAttanatara0' // 3 / 2 / 24 // ityatra tanAdyAH pratyayA eva gRhyante na tadantanAmAni / jJApakamasyottarapadAdhikArasthe 'navA khitkRdante rAtreH // 32 // 117 // itytraantshbdnirdeshH| etannyAyAyAbhAve'trApi khitkRtItyevokte pratyayena prakRterAkSepAt tadantavidhilAbhe'pi kimarthamantazabdo nirdizyeta / anityoM'zoyam / 'nensiddhasthe' // 3 / 2 / 29 // ityatrottarapadAdhikAre'pi inantasya grahaNAt / tena sthaNDilazAyItInante zAyini pare 'tatpuruSe kRti' // 32 / 20 // iti prAptAyAH saptamyalupo na niSedhaH // 7 // grahaNavatA nAmnA na tadantavidhiH // 76 // nirdeze satIti zeSaH / sAkSAnnAmagrahaNena yasya yatkAryamUce tatkArya tasya nAmnaH samAsAdinA samudAyAntabhUtasya sato na syAdityarthaH / yathA sUtrapradhAno naDaH sUtranaDastasyApatyam ' ata iJ' // 6 // 3 // 31 // itIni anuzatikAditvAdubhayapadavRddhau sautrnaaddiH| atra sUtranaDazabdAt 'naDAdibhya AyanaNU' // 3 // 1 // 53 // ityAyanaN nAbhUt / jJApakamasya ' mAleSAkeSTakasyAnte'pi bhAritUlacite' // 4 // 12 // ityatra ante'pIti vacanam / taddhi mAlabhArItivadutpalamAlabhArItyAdAvapi hrasvasiddhayartha kRtam / yadi tAvadavayavaprAdhAnyavivakSayA mAlAvadutpalamAletyAderapi hrasvaH syAttarhi kimarthaM tatkuryAt / paraM mAletyAdinAmagrAhaM vihito hrasva etannyAyAdutpalamAletyAdau na prApnotIti tdvcnmaavshykm| anityshcaaym| ghyAzraye 'priyAsRjo'sAvapRNadviDasnA' ityatra 'priyAsRjo viDasno' iti sthAnadvaye samAsAntagasyAsRjo 'dantapAdanAsikA0' // 2 // 1 // 101 // ityanena vaikalpikasyAsanAdezasya karaNAt / anityatve jJApakaM tu 'kevalasakhipaterauH // 14 // 26 // ityatra kevalazabdaH / sa hi priyasakhau narapatAvityAdau dderautvnissedhaarthH| nityatve tyasya 'sakhipaterauH' ityeva sUtre kRte tatra niSedhaH siddhayatIti kimartha kevalazabdo nirdizyeta / ' upapadavidhiSu na tadantavidhiH' ityapi nyAyo'stIti kecit / yatrAmukopapadAddhAtoH amukaH pratyayaH syAditi vidhIyate tatra tadupapadaM yadi samAsAdinA antarbhUtaM syAttadA sa vidhina syAt iti tdrthH| ayaM nyAyaH grahaNavatA nAmneti nyAye eva antarbhavati, upapadavidhiSvapyupapadAnAM nAmAnyeva gRhItvA kAryANAmuktatvAt / tathA ca 'grahaNavatA nAmnA na tadAdividhiH' ityapi nyAyo dRzyate kvacit parametasyeDaksUtrapAThaH sAkSAt kvApi na dRSTa ityasAvapi na pRthak pradarzyate // 76 // aninasmangrahaNAnyarthavatA'narthakena ca tadantavidhi prayojayanti // 77 // an-in-as-man ityeteSAM grahaNAni arthavatA anarthakena ca svena tadantavidhi pravartayantItyarthaH / arthavagrahaNa ityasyApavAdo'yaM nyAyaH / tatra an sArthako yathA- rAjidhAtoH 'ukSitakSi0' ( uNA0 500.) ityauNAdike ani rAjA, strI cedrAkSI-niyAM nRto'svanaleDI rAdha // iti kii| avarthako Page #1212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1999 yathA-aznoteH 'SapyazIbhyAm ( uNAdi0 903 ) ityauNAdike tani aSTan tato bahuvrohau priyASTNaH pazya / ubhayatrANi 'ano'sya' // 21 // 108 // ityano allopaH siddhH| in sArthako yathA-daNDo'syAsti -- ato'nekasvarAt ' // 72 // 6 // itIni daNDI / anarthako yathA-sragasyAsti / astapomAyAmedhAsrajo vin' // 72 // 47 // iti vini sragvI / ubhayatrApi 'inhanpUSa0' // 1487 // iti dIrghaH / as sArthako yathA-ApnoteH 'Apo'pAptA0' (uNA0 964 ) ityauNAdike asi dhAtorapsarAdeze ca apsarAH / anarthako yathA-kharasyeva nAsikA'sya 'kharakhurAnnAsikAyA nas // 73 // 160 // iti nAsikAyA nasAdeze khrnnaaH| u. bhayatrApi 'abhvaadeH0|| 1 // 4 // 90 // iti dIrghaH / man sArthako yathA-syateH 'syaterIcca vA' ( uNA0 915) ityauNAdike mani syaterAta Ittve ca siimaa| anarthako yathA-mahato bhAvaH 'pRthvAderimanvA' // 71 / 58 // iti imani mahimA, tamatikrAntA atimahimA strI / ubhayatrApi 'manaH // 2414 // iti ngonissedhH| upalakSaNAdaturapi sArthakavadanarthako'pi gRhyate / jJApakamasya aslakSaNe'ze 'abhvAderatvaH' ityatrAbhvAderiti vacanam / taddhi piNDaM asate piNDagraH ityAdau dIrghaniSedhArtha'tAvaduktam / etannyAyAbhAve asateraso'narthakatvena arthavadgrahaNe iti nyAyAddIrghatvasya prAptireva neti kimarthaM taducyeta / kiMca asya nyAyasya inze anityatvAt supathI strI ityatra pathinUzabdasyauNAdikatvAdavyutpattipakSe ino'narthatvAt 'ina:kac' // 73 // 170 // iti kaca nAbhUt / evaM zeSeSvapi jJApakamanityatvaM conneyam // 77 // gAmAdAgrahaNeSvavizeSaH // 7 // yatra gA-mA-dA iti sUtre nirdiSTaM tatra gAG gatau, gaiM zabde ityeto; mAk mAne, mAGkamAnazabdayoH, mepratidAne ityete; dArUpAzcAvizeSeNa gRhyante / lakSaNapratipadoktayorityAdinyAyAnAM yathAyogamapavAdo'yam / tathava cAgre darzayiSyate / tatra gAgrahaNe yathA-gAteAyateyaGlupyAziSi jAgeyAd grAmaM gItaM vA / atrobhayorapi 'gAmAsthA0' // 4 // 396 // iti e: siddhH| anyathA gAyatergArUpasya lAkSaNikatvAllakSaNapratipadoktayoriti nyAyena pratipadoktagArUpasya gAtereva grahaNaM syAnatu gaayteH| yadvA kRtrimAkRtrimayoriti nyAyAt kRtrimagArUpasya gAyatereva grahaNaM sthAnatu gAteriti / jJApakamasya 'gAyo'nupasargAdRk ' // 5 / 1 / 74 // ityatra gAtiM niSedhuM gAya iti nirdeshH| atrAMze kvacidanityo'yam / 'gasthakaH' // 566 // ityatra ga iti sAmAnyanirdeze'pi gADaM vyudasya gAyatereva grahaNAt / mAgrahaNe yathA-mAtyormayatezca ktayormitaH mitavAn ityatra 'dosomAstha i.' // 4 / 4 / 11 // iti iH| jJApakamasya 'Iya'Jjane'yapi' // 4497 // ityasya vRttau mA iti mAM-mAMG-meDa grahaNamityuktiH / etannyAyAMzAbhAve mA iti kathane adAdhanadAdyoriti kRtribhAkRtrimayoriti vA nyAyAd meMGa eva grahaNaM prApnoti na tu maatyoH| yahA sakSappapratipadokyoriti nyAyAt mAtyoreva grahaNaM Page #1213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1200 prApnoti na tu meGaH / tathA ca mAM-mAMjhmeDA grahaNamityuktirasaGgataiva / atrAMze'. pyanityo'yam / 'mimImAdAmitsvarasya' // 4 // 1 // 20 // ityatra sAmAnyena grahaNArtha bahuvacanayatnasya kRtatvAt / nityatve tvasya anenaiva sAmAnyagrahaNasya siddheH kimarthaM sa yatnaH kriyeta / dAgrahaNe yathA-'prAjJazca // 5 / 172 // ityatra jJArUpasAhacaryAddArUpameva pratyAgrahaH kAryo na tu dAsaMjJAM pratItyeva saMsAdhya tadanvetanyAyabalAdavizeSeNa SaDbhyo'pi dArUpebhyo DaH kRtaH / yathA-dudAMgk dAm vAdhanapradaH / do-vRkssprdH| deNng-putrprdH| daaNk-kedaarprdH| daiva-bhAjanaprada iti / etannyAyAMzAbhAve adAdyanadAdyoriti nyAyAhAMgkdAMkvarjAnAM caturNAmeva grahaNaM prApnoti / yadvA lakSaNapratipadIktayoriti nyAyAhoMdeMGdaivvarjatrayANAmeva grahaNaM syAt / atrAMze jJApakaM 'dAdhesizadasadoruH' // 5 // 2 // 36 // ityatra dhayateH pRthaguktyA dAsaMjJAM pratyAgraho'tra na kArya ityeva vaktuM zakye'pi SaDapi dArUpA iha gRhyanta ityapyuktiH / dhayateH pRthaguktayA tAvadAsaMjJAM pratyAgrahasya nirAso'tra bhavatu, dArUpaSaTkagrahastu kathaM siddhayet ; adAdyanadAdyorityAdinyAyonAM sattvAt / tathApi yaddArUpAH SaD gRhyanta ityuktaM tadetannyAyasattvamasya tadapavAdatvaM ca smRtvaiva / atrAMze'nityatvamasya na dRzyate // 78 // zrutAnumitayoH zrIto vidhibalIyAn // 79 // zrutaH-sUtre sAkSAcchabdenoktaH' anumitaH-paribhASayA pUrvAnuvRttAdhikArAdinA vA aaropitH| zrutAnumitayoriti saMvandhe sssstthii| vidhyoriti cAtra shessH| tatra tu nirdhAraNe sssstthii| zrutasyAyaM shrautH| tatazca zrutAnumitayoH saMbandhinoyorvidhyoH saMbhavatormadhye zrutasya vidhibalIyAniti sa eva kriyata ityarthaH / yathA 'RtAM kGitIra' // 4 / 4 / 160 // tIrNam / atra zrutasya Rta eva ir na tu 'anekavarNaH sarvasya' // 74 / 107 // iti RdantadhAtoH sarvasya / yata RdantatvamRtAmiti dhAtuvizeSaNatvena 'vizeSaNamantaH' // 7 / 4 / 113 // iti paribhASayA AropitatvAdanumitamityucyate / tato'numitasya Rdantatvasya vidhinirbalatvAnna kriyate / Rdantasya vidhiH kaH iti cet iro'nekavarNatvAt 'anekavarNaH' iti paribhASayA yadakhaNDasya RdantadhAtorir prApnoti sa Rdantatvasya vidhiriti / jJApakamasya 'RtAmRta' ityakRtvA sUtre RtAmityeva nirdeshH| tathAhi-RtAmityasya tAvat RdantAnAmiti vyAkhyA / ir cAdezo'nekavarNaH / tatazca 'anekavarNaH' iti paribhASayA sarvasya RdantadhAtorira prApnoti / iSyate tu RmAtrasyaiva / tathA ca anekavarNa iti paribhASAyA avakAzanirAsAya RtAmRta ir iti nirdeSTuM yuktam / ' satyapyevaM RtAmityeva yanirdiSTaM tajJApayatImaM nyAyamiti / anityazcAyam / tena 'manorau ca vA' // 24 // 61 // ityatra vAzabdo GIpratyaye pUrvAdhikArAnumite saMbadhyate na tu zrute aukAre / tathA ca manorbhAryA iti dhavayoge 'manorau ca vA' iti vA uyAM GIyoge audaitozca manAvI, manAyI, manuriti trairUpyaM siddham / aucetyasya vAzabdasaMbandhane tu GIpratyayasya nityameva Page #1214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12.1 bhavanAt manAvI manAyI, manvI iti trairUpyaM syAt // 79 // nirdizyamAnasyaivAdezAH syuH // 80 // yathA-'yasvare pAdaH // 21 / 102 // ityatra pAda ityasya tAvat pAdantasyeti vyAkhyA / pAdantasyetyetaJcAdhikRtasya nAmna ityasya vizeSaNam / tatazca pad ityAdezasyAnekavarNatvAt 'SaSThayAntyasya' // 74 / 106 // iti paribhASAM bAdhitvA 'anekavarNaH' ityanena pAdantasya nAmnaH sarvasya padbhAvaprAptau nyAyenAnena pAda ityetAvata eva syAt / sUtre tasyaiva nirdezAt / yathA dvau pAdAvasya dvipAt 'pAtpAdasyAhastyAdeH // 7 // 3 // 148 // ityanena pAdasya pAdbhAvaH / tatastRtIyAyAM 'yasvare pAda:0' // 2 // 1 // 102 // ityanena pAd ityetAvata eva padbhAve dvipadA iti / ayaM nyAyaH pUrvasyaiva prapaJcaH // 8 // antaraGgAnapi vidhIn yabAdezo bAdhate // 8 // pratyayAzritatvAt padadvayApekSatvAcca bahiraGgo'pIti zeSaH / yathA prazamya ityatra 'ahanpaJcamasya vikiti' // 41107 // iti dIrghatvaM prakRtyAzritatvAdekapadApekSatvAccAntaraGgamapi bAdhitvA pUrva yap / pazcAttu dhuDAdipratyayAbhAvAnna dIrghatvam / jJApakamasya prajagdhyeti siddhayai 'yapi cAdo jagdh ' // 4 / 4 / 16 // ityatra yapi ceti vacanam / yadi ktvi pare jagdhAdezaH, pazcAcca yap kriyate tadA'pi prajagdhyeti siddhayatyeva tathApi yad yapi ceti vacanaM tadetannyAyena yapaH sarvakAryebhyaH pUrva bhavanAdeva / anityatAsya na dRzyate // 81 // . sakRdgate spaH yad bAdhitaM tad bAdhitameva // 82 // gate iti dhAtUnAmanekArthatvAjAte, gatyarthA iti nyAyAjjhAte iti vA / dvayoviMdhyoranyatra sAvakAzayostulyabalayorekatropanipAta: sparddhaH / dvayoH sUtrayoH sparddha sati yat kenApi hetunA prathama bAdhitaM tad bAdhitameveti bAdhakasUtrapravRttyanantaramapi na pravartata ityarthaH / yathA dvayoH kulayoH ityatra dvi os iti sthite AdezAdAgama iti nyAyAt prathamaM 'anAmasvare0' // 1 / 4 / 64 // iti no'ntaH prAptaH sa ca paratvAdantaraGgatvAcca 'AdveraH // 2 // 1142 // ityanena bAdhitastatastasmin kRte 'ebahusbhosi0 // 14 // 4 // ityetve ca kRte punaH prApto'pi na syaat| jJApakamasya 'udaca. udIca' // 21103 // ityatra Nivarjanam / taddhi udaJcamAcaSTe' iti Nau udayatIti rUpasiddhayartham / taddhi udIcAdezakaraNAntaraM yadi 'trntysvraadeH|| 7443 // ityantyasvarAdilak pravartyate tadA'pi siddhayatyeva / paraM vizeSavihitatvenAntyasvarAdilopAtprAgevodIcAdeze pazcAccaitannyAyAdantyasvarAdiluko'pravRtterudocayatItyeva syAnna tu udayatIti NivarjanaM kRtam / tathA ca udIcAdezaM vinA'ntyasvarAdilukaivodayatIti siddhm| anityazcAyam / priyatisRNaH kulasyesyatra AgamAt sarvAdezaH iti nyAyena prathama bAdhitasyApi nAgamasya tisrAdezAnantaraM punaH karaNAt // 82 // . 151 Page #1215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1202 dvitve sati pUrvasya vikAreSu vAdhako na bAdhakaH // 83 // dvitve sati yaH pUrvA'vayavastasya vikAreSu kartavyeSu yo bAdhako vidhiH sa svaM bAdhyavidhiM bAdhituM na prabhavati / spardhe paraH, balavannityamanityAdityAdInAmapavAdo'yam / yathA acIkaradityatra 'laghordIrgha0' // 41664 // iti dIrghavidhiH paratve nityatve ca satyapi sanvadbhAvaM bAdhitvA pUrva na pravartate / pravRttI tu acAkaradityaniSTameva syAt / jJApakamasya 'AguNAvanyAdeH // 4 / 1 / 48 // ityatra nyAdivarjanam / taddhi vanIvacyate ityAdAvAtvAbhAvArthaM kRtam / AtvAbhAvastvanyathA'pi setsyatyeva, nyaagmaaderaatvaapvaadtvaat| parametanyAyena nyAgamAdaya AtvaM bAdhituM nAlamiti tadvarjanaM kriyate / anityatvamasya na dRzyate // 83 // kRte'nyasmin dhAtumatyayakArye pazcAd vRddhistadbAdhyo'T // 84 // vRddhiriti sAmAnyokte'pi atra aDAgamavAdhikA' svarAdestAsu' // 44 // 31 // iti bihitaiva gRhyate / anyathA'TastayA bAdhyastadbAdhya iti vishessnnaanupptteH| balavannityamanityAt , antaraGgaM bahiraGgAdityAdInAmapavAdo'yam / tatra vRddhiryathAkraM gatau-hyasta0 an-aiyaruH ityAdau 'dhAtorivarNa0 ' // 2 // 1150 // itIyAdeze kRte akRte'pi prAptA nityA'pi vRddhiriyAdezaM kRtvaiva kriyate / pUrva vRddhau hi AyarurityaniSTaM syAt / atrAMze jJApakaM iMNk gatau-hya0-Ayana ityAdirUpeSuyatvAdibhyaH prAgeva paratvAt 'svarAdestAsu' iti vRddhau siddhayatyapISTe 'e. tyastervRddhiH // 4 / 4 / 30 // iti vRddhisUtrakaraNam / taddhi etannyAyAMzAbhAve vyarthameva sat jJApayatImaM nyAyam / etannyAyAMzasattve tu yatvAdInAM prathamaM prAptestadanu svarAditvAbhAvAt 'svarAdestAsu' iti vRddhayabhavanena AyannityAdi na siddhayediti tadvadhinArtha punaH 'etyasteH' iti vRddhividhAnaM sArthakam / atrAMze'nityo'yam / tena saMpUrva kaM prApaNe ityasmAdadyatanyAM 'samo gamRcchi0 // 3 // 3 // 84 // ityAtmanepade samAtyAdau 'dhuDhrasvAta0' // 4370 // iti prAptAt sijlopAtprAgeva nityatvAd vRddhiH| tatazca dhuDhasvAbhAvAnna sijlopH| aD yathA-acIkaradityAdau prAguktahetunA nityo'pyalpanimittatvAdantaraGgo'pi cADAgamo 'laghordIrgha0' // 41 // 64 // iti dIrgha kRtvaiva kriyte| pUrvamaTi hi svarAditvAhI? na syAt / asminnaMze ca jJApakam ' adhAtoH0' // 4 / 4 / 29 // ityatra anviti padAnupanyAsaH / yadi hi nityatvAdihetunA prathamamaTa bhaviSyati tadA dhAtoH svarAditvabhavanena 'laghordIrgha0' ityasyApravRtyA acIkaradityAdInAmasiddhireveti sarvakAryebhyaH pazcAdaDbhavanAtha adhAtorityatra anviti padanyAsasyAvazyakatve'pi sUtrakRtA yattanna nyastaM tadevemaM nyAyAMzaM jJApayati / atrAMze'pyanityo'yam / ' upasargAtsumsuva0 // 2 // 3 // 39 // ityatra aTayapItyukteH / tathAhi-abhyaSuNodityAdAvavyavadhAne'pi SatvArtha tAvadaTyapItyuktam / nityatve tvasya Satvasva prathamameva bhavanAt pazcAdaDbhavane tayavadhAne na kAcitkSatirityaTayapIti na vaktavyaM syAt // 84 // Page #1216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1203 pUrva pUrvottarapadayoH kArya kArya pazcAt sandhikAryam // 8 // __ antaraGgaM bahiraGgAdityAdyapavAdo'yam / tatra pUrvapadakArya yathA-agnizcendrazca agnendrau ityatra pUrvapadasyAgnerikArasya 'vedasahazrutA0' // 4 / 2 / 41 // ityAtvameva dvandvasamAsApekSatvAd bahiraGgamapi prathamaM kriyate natu tadanapekSatvAdantaraGgamapi 'samAnAnAM tena // 1 / 2 / 1 // iti dIrghatvarUpaM sandhikAryam / atrAMze jJApakaM 'yvaH padAntAtprAgaidaut' // 74 / 5 // ityatra vRddhiprAptau satyAmityadhikArAnuvatanam / taddhi vyAkaraNaM vettyadhIte vA vaiyAkaraNaH, svazvasyAyaM sauvazva ityAdau vi-AkaraNa-aN , su-azva-aNa, iti sthite vi-suzabdayoraNi vRddhirUpaM pUrvapadakAryameva prathamaM prApsyati natu yatvavatvarUpaM sandhikAryamiti saMbhAvyaiva / tatprAptau ca satyAM 'yavaH padAntAt' itisUtrakaraNasAmarthyAt vRddhiM bAdhitvA yatvavatve eva syAtAM tata aidautau ceti etannyAyAMzAbhAve vyAkaraNasvazvazabdeyonippAdanakAla eva yatvavatvabhavanAdivarNAvarNayoH kathaM vRddhiprAptiH syAttadabhAve ca kathametatsUtreNa aidautau syAtAm / asyAMzasyAnityatvaM na dRzyate / uttarapadakArya yathA-paramazcAsAvayaM ca paramAyamityatra uttarapadasyedamaH syAdipuMliGgApekSatvAd bahiraGgo'pi 'ayamiyaM puMstriyoH sau' // 2 / 9 / 38 // iti ayamAdezaH uttarapadakAryamiti prathamaM kriyate natu antaraGgam 'avarNasyeva0 // 22 / 6 // ityetvarUpaM sandhikAryam / atrAMze ca jJApakam agnendrau devate asyeti 'devatA' // 6 // 2 // 101 // ityaNi AgnendraM sUktamityatra prathamaM pUrvapadakArye ' vedasahazrutA0' // 32 // 41 // ityanenAgerita Atve tadanu aNi pare ' devatAnAmAtvAdau' // 74 / 28 // ityubhayapadavRddhau prAptAyAmindrazabdarUpasyottarapadasya ' Ato nendravaruNasya' // 74 / 29 // ityanena vRddhinissedhH| etannyAyAMzAbhAve indrazabdasthadvisvaramadhyAt prathamasvare antaraGgatvAt prathamaM ' avarNasyevarNA0' ityetvabhavanAdapahRte dvitIyasvare ca aNi pare paratvAt ' avarNavarNasya, // 4 // 68 // iti lukApahRte indrazabdasya svarAbhAvAd vRddhiprApterevAbhAvena tanniSedho vyartha eva syAt / anityoM'zo'yam / tena parama iryasya tasya paramerityatrekArasya 'Gityaditi' // 1 / 4 / 23 // ityetvarUpamuttarapadakArya prathamaM na / sati hi tasmin paramairityaniSTamApadyeta // 85 // saMjJA na saMjJAntarabAdhikA // 86 // yathA prastha ityatra prasya gatyupasargasaMzayoH sadbhAvAt 'gatikvanyaH // 3 / 1142 // iti tatpuruSaH 'upasargAdAto Do'zyaH' // 5 // 1 // 56 // iti Dazca yugapadabhUtAm / jJApakamasya prAdInAM 'dhAtoH pUjArtha' // 11 // ityupasargasaMzAkaraNam / yadi hi 'UryAdyanukaraNa' // 31 // 2 // ityAdhanantarasUtrakriyamANayA gatisaMjJayopasargasaMjJA bAdhyamAnA syAttadA niSphatvAdupasargasaMjJA kuryAdeva na / anityazvAyam / 'spRheApyaM vA' // 2 / 2 / 26 // ityatra vAgrahaNAt / nityatve tvasya karmasaMpradAnasaMjJayorbAdhyabAdhakabhAvAbhAvAdubhayorapi tayoH pravRttervikalpAkaraNe'pi vibhaktidvayena caitraM Page #1217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1204 caitrAya vA spRhayatIti bairUpyasiddhervikalpavidhAne kiM phalam / tathApi yadvikalpaH kriyate tadetannyAyAnityatvena saMpradAnasaMzayA karmasaMjJAyA bAdhA mA bhUditi phalakaH // 86 // pratikArya saMjJA bhidyante / / 87 // __ kArya kArya prati saMjJAbhidhAyakAni sUtrANi bhidyante // ayaMbhAvaH- karaNaM ca' // 22 // 19 // iti sUtreNa divaH karaNasya yugapatkarmakaraNasaMjJayorvidhAnAdakSAnakhairvA dIvyatIti dvairUpyaM siddham / tathA akSairdevayate maitrazcaitreNetyatrAkSazabdasya karaNatvAt tRtIyA bhavati karmatvAcca 'gatibodhAhArArtha0' // 22 // 5 // ityanena prAptaM nityAkarmakalakSaNam aNikartuH karmatvaM na syAt / tathA akSazabdasya karmatvAdeva devayateH 'aNigi prANikartRkA0 // 3 // 3 // 107 // ityanena prAptamakarmakalakSaNaM parasmaipadaM na syAt / atrAha paraH-nanvaHrdevayate maitrazcaitreNetyAdau saMjJAdvayayaugapadyaM caritArtham / tato'kSAnA dIvyatItyAdau satyapi saMjJAdvaye spardhe paratvAt karaNatvahetukA tRtIyaiva bhavitumarhati natu dvitiiyaa| atrottaram-satyametat paramanena nyAyena dvitoyA'pi syAdeva / tathAhi yadyapi 'karaNaM ca' iti sUtre yugapatsaMzAvayamasti paramakSAna:rvA dIvyatIti prayogavyaM yad dRzyate tatsiddhayarthamanena nyAyena 'karaNaM ca' iti sUtramAvRtyA dvidhA vyAkhyAyate yathA-divaH karaNaM karma syAt iti, divaH karaNaM karaNaM syAditi ca / tatrAdyavyAkhyAne idaM sUtraM karmasaMjJAyA eva vidhAyakaM na tu karaNasaMzAyA iti kalpane nirbAdhamakSAn dIvyatIti siddham / dvitIyavyAkhyA tu ajhardIvyatIti prayogasya sarvAbhimatatvena nirvigAnaiva / ayamapi nyAyaH pUrvanyAyArthameva bhaMgyantareNa samarthayatIti jJApakAdi sarve pUrvavadRhyam // 8 // sApekSamarthakt / / 88 // padAntarasApekSaM padaM samAsAdipadavidhIn prAptuM nAlam / yathA Rddhasya rAjJaH purussH| atra rAjazabdasya RddhavizeSaNasApekSatvAt puruSazabdena saha na samAsaH / zApakamasya IdRkprayogeSu samAsAdi niSedhuM yatnAkaraNameva / 'samarthaH padavidhiH // 74122 // iti paribhASAyAH prapazco'yam / anityazvAyam / devadattasya dAsabhAryetyAdau dAsazabdasya devadattasyetipadusApekSatve'pi samAsadarzanAt / devadattasya yo dAsastasya bhAryeti hyatrArthaH // 88 // pradhAnasya tu sApekSatve'pi samAsaH // 89 // yasya kriyayA saha sAmAnAdhikaraNyena prayogastatpradhAnam / yathA rAjapuruSo'sti darzanIyaH ityAdau samAsAtprAgavasthAyAM puruSazabdasya svavizeSaNadarzanIyazabdasApekSatve'pi rAjazabdena tatpuruSaH / ya eva hi puruSatvasyAdhikaraNaM sa evAstItikriyAyA apIti kriyayA saha sammAnAdhikaraNyaprayogeNa puruSazabdasya pradhAnatvAt / zApakamasya puruSo vyAghraH zUra ityAdau puruSavyAghazabdayoH Page #1218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1205 samAsAbhAvArtha 'upameyaM vyAghrAdyaiH sAmyAnuktau' // 3 // 1 // 102 // ityatra sAmyAnuktigrahaNam / taddhi puruSo vyAghraH zuraH ityAdau yadA vyAghratvopacArakAraNaM zUratvamupanyasyate tadA samAsavAraNArtha kRtam / yadi ca puruSazabdasya svavizeSaNazUrazabdasApekSatayA asamarthatvAt pUrvanyAyenaivAtra samAsAbhAvaH siddhayettarhi sAmyAnuktigrahaNaM kimartha kriyet| paraM pUrvanyAyabAdhakasyaitannyAyasya sattvena zUrazabdasApekSasyApi puruSazabdasya pradhAnatvAd vyAghrazabdena samAso'niSTho'pi bhaviSyatItyAzaMkayA tatkRtam / anityatvamasya na dRzyate / pUrvanyAyasyApavAda zvAyamuttarazca / api ca ' kiM hi vacanAnna bhavati' iti nyAyasyAyamuttarazca pra. paJcIbhUtaH // 89 // taddhitIyo bhAvapratyayaH sApekSAdapi // 90 / / ___yathA kAkasya kRSNasya bhAvaH kAkasya kaayemityaadau kRSNazabdAtkAkazabdasApekSAdapi 'patirAjAnta0' // 71 // 60 // iti TyaNa siddhH| jJApakamasya 'puruSahRdayAdasamApte' // 717 // ityatra asamAse iti vacanam / taddhi paramasya puruSasya bhAvaH paramapuruSatvamityAdau 'bhAve tvatal' // 71 / 55 // iti tva eva syAnna tvaN ityetadarthamuktam / etannyAyAbhAve samAsaviSayasya puruSazabdasya paramazabdasApekSatvenAsamarthatvAdevAtrANa na bhaviSyatIti kimarthamasamAsa iti / anityatvamasya nAsti // 10 // gatikArakaGasyuktAnAM vibhaktyantAnAmeva kRdantairvibhaktyutpatteHmAgeva samAsaH // 91 // yadyapi 'nAma nAmnaikArthye samAso bahulam ' // 3 // 1 // 18 // ityanena nAmno nAmnA saha samAsa uktastathA'pyaikArthye ityanena samAsAntarvativibhaktilupkaraNAdevaM jJApitaM yaduta vibhaktyantAnAmeva samAsa iti / tatazcobhayorapi padayovibhaktyantatve prApte kRdantasyottarapadasyAvibhaktyantatvaniyamA'rtho'yaM nyaayH| tatra gateryathA-vikirati pakSAviti viSkirI ityAdau pakSyarthamAtrApekSatvenAntaraGgatvAt prathamameva 'vau viSkiro vA' // 4496 // iti slaTi visskira iti sthite 'UryAdyanukaraNa" // 3 // 1 // 2 // iti kRtagatisaMjJasya veH 'nAmyupAntyaprokRgRjJaH kaH' // 5 // 1 // 54 // iti kapratyayAntena skiretyanena saha 'gatikvanya0" // 3 // 1 // 42 // iti tatpuruSastato 'asoGasivUsahassaTAm' // 23 // 48 // ityanena ssaTaH sasya Satve ca viSkiraH pakSI, tataH strItvavivakSAyAmadantatvAt 'jAterayAnta0' // 4 // 54 // iti GIH siddhaH / etannyAyAbhAve vibhaktyantena skiretyanena samAse karmAdizaktisaMkhyAdyapekSatvena bahiraGgAyA vibhaktarutpatteH prAgeva strItvamAtrApekSatvenAntaraGgasya ApaH prAptAvadantatvAbhAvAd Gorna syAt / kArakasya yathA-carmaNA krIyate sma carmakrIto ityAdau carman TA krIta iti sthite carmetyasya karaNakArakasya krItetyanena saha 'kArakaM kRtA' // 3 // 168 // iti tatpuruSaH / tataH strItvavivakSAyAM ' krItAtkaraNAdeH' // zA4 // ityanena krItazabdAdadantAt DoH siddhH| yadi tu vibhaktyamtena krIta ityanena samAsaH sthAsahi Page #1219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAgvadantaraGgatvAd vibhaktyutpatteH prAgevApaH prAptAvadantatvAbhAvAd GIna syAt / kRtpratyayavidhAyisUtre usinetyekadezasya samudAyopalakSaNatvena saMpUrNapaJcamIlAbhot 'vizeSaNamantaH' // 74 / 113 // iti paribhASayA'ntazabdalAbhAcca paJcamyantena padenoktaM Gasyuktam / tatra kusinaivoktasya yathA-kacchaM pibatoti kacchapI ityAdau kaccha am pa iti sthite 'nAmno gamaH khaDDau ca0 // 5 / 1 / 131 // ityato'dhikRtAnnAmnaH parasya sthAdhAtovihito yaH 'sthApAsnAtraH kaH' // 51142 // iti kapratyayastadantena petyanena saha kacchazabdasya 'GasyuktaM kRtA' // 31 // 42 // iti ttpurussH| kacchazabdasya nAmna iti sinoktatvAt / tataH strItvavivakSAyAM 'jAterayAnta0' // 24 // 54 // ityanena kacchapazabdAdadantAda GoH siddhH| vibhaktyantena petyanena samAse tu prAgvadApaH prAptAvadantatvAbhAvAd Dorna syAt / paJcamIbhyasoktamapyuktayuktyA Dasyuktameva / tasya yathA-viSaM dharatIti viSadharI ityAdI viSa am dhara iti sthite viSazabdasya 'AyudhAdibhyo0' // 5 / 194 // iti sUtre AyudhAdibhya iti bhyasoktasyApi GasyuktatvAdac pratyayAntena dharetyanena saha 'usyuktaM kRtA' iti ttpurussH| tataH trItvavivakSAyAM 'jAterayAnta.' iti ngiiH| vibhaktyantena dharetyanena samAse tu pUrvavadadantatvAbhAvAd Gorna syAt / jJApakamasya kArakAMze 'krItAtkaraNAdeH' ityanenAdantAt krItAd GIvidhiH / atra tAvatkaraNAdeH krItAdityuktam / karaNasya AdyavayavatvaM ca samAsaM vinA na syAt / etannyAyAbhAve vibhaktyantena krItetyanena samAse antaraGgatvAd vibhaktyutpattaHprAgevApaHprAptau krItasyAdadantatvaM na saMbhavati tathApi yadadantAdityuktaM tadimaM nyAyAMzaM jJApayati / gatiGasyuktAMzayostvasya jJApakaM viSkirI, kacchapItyAdau GIpratibandhakAgniSedhayatnAkaraNam / anityatA tvasya na dRzyate // 91 // . samAsataddhitAnAM vRttivikalpena vRttiviSaye ca nityaivApavAdavRttiH // 12 // ____ ayamarthaH-parArthAbhidhAnaM vRttiH / sA ca tredhA / samAsavRttistaddhitAntavRttirnAmadhAtuvRttizca / yathA rAjapuruSaH, aupagavaH, putrakAmyatoti / tatra samAsavRttau samasyamAnapadAni zeSavRttyostu prakRtipratyayau saMbhUya samudAyArtha saha bruvantItirItyA parasthAnyarthasya-svArthAtiriktasya samudAyArthasya yadabhidhAnaM sA vRttiH / tatra vAkyenAbhidhAne prApte vRttirArabhyamANA yena nAprApte iti nyAyAdvAkyasya bAdhikA prApnoti iti bikalpena tasyAnujJA anena nyaayenocyte| tathA vRttipakSe utsargApavAdarUpayovRtyoH saMbhave utsargasya nityameva bAdhazcAnena nyAye. nocyate / tatra samAsavRttiryathA-kAyasya pUrvo'zaH pUrvakAyaH / atra 'pUrvAparAdharo0' // 31 // 52 // ityanenAMzitatpuruSo vAkyaM ca na tu 'SaSThayayatnAccheSe' // 3 // 1176 // ityautsargikaH kAyapUrva iti SaSThIsamAsaH / atra cAyeM'ze samAsAnAM vRttirvikalpenetirUpe jJApakaM 'nityaM pratinA'lpe' // 31 // 37 // ityatra . nityamiti vacaH / taddhi anena nyAyena prAptavikalpabAdhanArtham / dvitIyAMze ca Page #1220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1207 'vRttiviSaye nityaivApavAdavRttiH' itirUpe zApakaM tu 'pAremadhye'gre'ntaH SaSThayA vA' // 3 // 1 // 30 // ityatra vAgrahaNam / taddhi pakSe autsargikaSaSThIsamAsAnuzArtham / etannyAyAbhAve krameNotsargApavAdayoH pravRtteH pakSe autsargikaH SaSThIsamAso'pi siddha eveti kimiti tadanujJArthaM vAgrahaNaM kuryAt / taddhitavRttiryathA-gargasyApatyaM vRddhaM gArgyaH ityatra 'gargAdeH0' // 6 // 42 // iti yaJ vAkyaM ca, na tu autsagiko gArgiriti 'ata iJ' // 6 // 1 // 31 // iti iJ / atra cAdyAMze jJApakaM 'nityaM abhino'N // 7 // 3 // 58 // ityatra nityagrahaNam / taddhi anena prAptasya vikalpasya niSedhArtham / uttarAMze tu jJApakaM 'vodazvitaH' // 6 / 2 / 144 // ityatra vAgrahaNam / taddhi pakSe autsargikANartham / etannyAyAMzAbhAve krameNotsargApavA. dayoH pravRtteH pakSe autsargiko'Napi siddha eveti kimiti tadanujJArtha vAgrahaNaM kuryAt / ayaM nyAyaH samAsataddhitavRttivyavasthA'nuvAdamAtraparo na tvanena navyaM kiMcid vyavasthApyate,etatsAdhyasya tattatsUtraireva siddheH| anityatvamasya nAsti // 12 // ekazabdasyAsaMkhyAtvaM kacit // 13 // ekazabdasya prasiddhistAvatsaMkhyAtvasyaivAstItyatastatpratirodhA'rtho'yaM nyaayH| yathaikamaha ityatraikazabdasya sadapi saMkhyAtvaM na gaNyate / tatazca 'ahnaH' // 2174 // ityaTsamAsAnte 'no'padasya taddhite' // 74 / 61 // ityantyasvarAdilope ' ahani!hakalahAH' (liGgA0 puM0 15 // 3) iti puMstve prApte'pi 'ahaHsudinaikataH' (liGgA0 na0 8 / 2) iti vizeSavidhinA klIbaliGgatve ekAhamiti siddham / ekazabdasya saMkhyAtvagaNane 'sarvAMzasaMkhyA'vyayAt' // 73 / 118 // ityanenATi anenaiva cAhnAdeze 'arddhasudarzanadevanamahnA' (liGgA0 puM0 1131) iti puMstve ca ekAhna ityaniSTaM syAt / zApakamasya saMkhyAtekapuNyavarSA0' // 73 / 119 // ityatra cakAreNa 'sarvAzasaMkhyA'vyayAt ' // 73 / 118 // iti sUtrAt . saMkhyAnuvRttAvapi ekazabdagrahaNam / kvaciditi vacanAcca bahutra ekazabdasya saMkhyAtvaM gaNyate eva / tena ekadhetyatra 'saMkhyAyA dhA' // 72 // 104 // iti dhAH siddhH| anityatvamasya na dRzyate // 93 // .. AdazabhyaH saMkhyA saMkhyeye vartate na saMkhyAne // 94 // Adazabhya iti ko'rthaH ? dazanzabdasya prayogAvadhi-aSTAdazasaMkhyAvadhIti yAvat / tatazcASTAdazasaMkhyAvadhi saMkhyA saMkhyeyena saha sAmAnAdhikaraNyena prayojyetyarthaH / yathaiko dvau trayo vA yAvadaSTAdaza ghaTAH na tu ghaTAnAmiti / ekonaviMzatyAdisaMkhyA tu saMkhyeye saMkhyAne ca vartate / yathaikonaviMzatighaMTA ghaTAnAM vA yAvannavanavatiH zataM sahasraM lakSaM koTivetyAdi / zApakamasya 'sujvArthe saMkhyA saMkhyeye.' // 3 // 1119 // ityanena saMkhyeye vartamAnayA saMkhyayA saha samAsavidhAnam / etannyAyAbhAve kA saMkhyA saMkhyeyavartinIti kathaM jJAyeta / tadajJAne ca kathaM saMkhyAnavatisaMkhyAparihAreNa saMkhyeyavartisaMkhyayA samAsaH kartuM zakyeta / Page #1221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1208 etad jhApakamAdazabhya iti padaM vyudasya zeSavAkyApekSayA yojyam / saMkhyeye vartamAnA'pi kAcitsaMkhyAstItyetAvata evArthasthAnena jJApyamAnatvAt / asya cAnityatvam / tena 'AsannAdUra0' // 3 // 120 // iti bahuvrohau 'pramANIsaMkhyAi DaH // 73 / 128 // iti De ca AsannadazA iti ko'rthaH navaikAdaza dhA / atra AsannA dazeti ko'rthaH ? daza saMkhyA yeSAmiti vAkyaM siddham // 94 // Nau yatkRtaM kArya tatsarva sthAnivad bhavati // 9 // NAviti nimittasaptamI / yathA sphurat Nau sani pusphArayiSati / atra 'ci. sphurorna vA // 4 // 2 // 12 // iti Atvasya Nau nimitte sati kRtasya sthAnivadbhAvAt sphu iti dvitvaM siddham / jhApakamasya yuk mizraNe, pUgz pavane AbhyAM sani yiyaviSati, pipaviSatItyAdau pUrvasya uta itvArthamoH paye'vaNe ityetAvetaiva sUtreNa saratyapi juM gatau sautro dhAtuH, yautipunAtI tu prAguktAveva-ebhyo Nau sani jijAvayiSati, yiyAvayiSati, pipAvayiSatItyAdau NyantAnAmapi javatyAdInAmuta itvArtha 'ontisthApavarge'vaNe' // 4 // 1 // 60 // iti bRhatsUtrakaraNam / etannyAyAbhAve jijAvayiSatItyAdiSvantaraGgatvAt prathamaM vRddhayAvAdezau kRtvA pazcAd dvitve 'sanyasya' // 4 / 159 // ityanenaiva itvaM siddhayatIti kimartha 'ontisthA0 // 4 // 1 // 60 // iti bRhatsUtraM kriyeta / parametannyAyena vRddhayAdeH sa. rvasya sthAnivadbhavanAt ' sanyasya ' ityanenetvAsiddheruta itvArtha 'ontisthA0' iti bRhatsUtrakaraNam / anityazcAyam / tena yasya NinimittakRtakAryasya sthAnivadbhAvazcikIrNyate tadA''dhArabhUto varNo varNasamudAyo vA avarNavAn yadi syAttadaivAyaM nyAyaH sphurennAnyathA / tena kRtaNazcarAditvAt Nici 'kRtaH kIrtiH' // 4 / 4 / 122 // iti kIrtAdeze acikIrtat / atra kI ityeva dvitvaM na tu kR iti / kIrta itivarNasamudAyasya IkAravattvAdavarNattvAbhAvena sthAnivadbhAvAbhavanAt / ayaM nyAyaH 'sthAnIvAvarNavidhau // 74 / 109 // iti paribhASAyAH prapaJcaH // 15 // dvirbaddhaM subaddhaM bhavati // 96 // ayamarthaH-yadartha vyAkaraNadhAtupAThAdau prayatnadvayaM kRtaM tad dvirbaddha kArya suba ddham-avyabhicAri syAt / yathA asUca kSepaNe-adya0-Asthat-ityatrAGo na vybhicaarH| asyateH 'zAstyamuvaktikhyAteraG' // 30 // 60 // iti sUtre puSyAdau ca pAThAt / anyeSAM tu puSyAdipaThitAnAM kvcittdvybhicaaro'pi| yathA 'bhagavanmA kopI'riti bAlarAmAyaNe / atra puSyAditve'pyaG na / jJApakamasya dazeryaGlupi daMdazItItyatra nasya lopaH kenApi sUtreNAvihito'pi syAdeveti jJApanArtha 'gRlu pasadacara0' // 34 / 12 // ityatra dazeti nirdeze kRte'pi punastadartha ' japajabhadaha' // 41152 // ityatrApi dazeti nirdeshH| sa hi zApakena sakRjjJApito yo vidhiH sa samAsAntAgameti nyAyAt dazaikAdazazabdasyAdantatvavat kvacidanitya Page #1222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1209 tAmapi bhajeta; yastu dviApyate tasyaitannyAyenAnityatvabhayaM na syaadityetdrthH| etannyAyAbhAve dviiipatasyApi vidheranityatvavAraNaM durnivaarmev| anityatvamapyasya nakAralopAbhAvane daMdaMzItItyasyApi sarvaiH svIkRtatvAt / 'japajabha,' ityasya vRttAvapi sAkSAduktatvAcca / ayaM nyAyo'gretanAzcoNAdayo'vyutpannAnIti yAvatsarve nyAyAH sarva vAkyaM sAvadhAraNamiti nyAyasyAnityatvaprapaJcIbhUtA eva // 16 // ___Atmanepadamanityam // 17 // yathAziSTaprayogaM kvacitprAptamapyAtmanepadaM na syAt kvaciccAprAptamapi bhavatItyanityazabdArthaH / tatra prAptasyApyabhavanaM yathA-'samyak praNamya na labhanti kadAcanApi' ityAdiSu DulabhiS prAptAvityAdidhAtUnAmiGitvAtprAptamapyAtmanepadaM naabhuut| aprAptasyApi bhavanaM yathA-'prakRterguNasaMmUDhAH sajante guNakarmasu'ityAdiSu Sasj gatApityAdInAmiGittvAbhAve'pyAtmanepadamabhUt / zApakamasya pajaG zrejuG bhrAji doptAviti bhrAjerAtmanepadiSu pAThe'pi rAjam TubhrAji dIptAvityatra punaH paatthH| bhrAjerayamAtmanepadiSu dviHpAThastAvad pUrvanyAyenAsyAtmanepadAvyabhicArArthaH / tadartha ceyAn yatnastadaiva kartuM yujyeta yadi kathaMcidAtmanepadasya vyabhicAraH saMbhavet / etannyAyAbhAve kuto'sya sNbhvH| asyApyanityatvam / tena 'iDitaH kartari' // 3 // 3 // 22 // iti vihitamevAtmanepadaM yathAprayogadarzanaM kvacidanityaM na tu 'kriyAvyatihAre'gatihiMsA0' // 3 / 3 / 23 // ityAdinA vihitam // 97 // kipi vyaJjanakAryamanityam // 98 // prAptamapi na bhvtiitynityshbdaarthH| tatrAkhyAtakvipi yathA-rAjevAcarati 'kartuH kvip galbhaklIbahoDAttu Git // 3 / 4 / 25 // iti kvipi rAjAnatItyAdau kkipsatkavakAravyaJjanadvAraprAptasya ' nAma sidavyaMjane' // 1 // 21 // iti nasya lug na / kRktipi yathA-gIryate iti 'krutsaMpadAdibhyaH kie' // 5 / 3 / 114 // iti kvipi girau giraH / atra prAgvatprAptapadatvAbhavanAt ' padAnte' // 21 // 64 // iti na dIrghaH / jJApakamasya mitraM zAstIti mitrazIrityAdau kvipo vyaJjanAditvAt 'isAsaH zAso'vyaJjane' // 4 / 4 / 118 // ityanenaiva isi siddhayatyapi 'kvau' // 4|4|119 // iti sUtrasya karaNam / taddhi etannyAyena vipi vyaJjanadvAroktakArya na bhaviSyatIti kRtam / asminnyAye kvipItyasyopalakSaNatvAd vi. cyapi vyaJjanakAryamanityam / yathA mukhyamAcaSTe Niji 'manvan0 // 5 / 11147 // iti vici mukhy| taM mukhyam-atra vici pare 'voH pvavyaJjane luka' // 12 // iti yaluk nAbhUt / anityatA tvasya nAsti / kecittu kvipi kizcid vyaanakArya nityamapIcchanti / yathA ca jayakumAraH-pAM pAne ityasya kvipi 'aprayogIt // 21 // 35 // iti talluki lupte'pi vyaJjanAdau pratyaye 'iya'Jjane'yapi // 4 // 3 // 97 // iti Itvamicchan pIrityAha / tadapekSayA asya nyAyasya anityatvamapi dhvanyate // 18 // 152 Page #1223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1210 sthAnivadbhAvapuMvadbhAvaikazeSadvandvaikatvadIrghatvAnyanityAni // 19 // sthAnivadbhAvAdIni paJca anityAni-yathAprApti bhavanti na bhavanti cetyrthH| chandvakatvaM samAhAradvandvaH / dIrghatvaM ca sAmAnyoktamapi 'bhvAdernAminaH // 21 // 63 // iti sUtravihitamatra vivakSitam / eSAM bhavanodAharaNAni sulabhAnIti nehocyante, abhavanodAharaNAnyeva pradarzyante / tatra sthAnivadbhAve yathA-svAduzabdAt svAdvakArSIditi Niji-asisvadadityatra ukArasya vRddhau antyasvarAdiluk / tasya sthAnivadbhAvAbhavanena AkArasyopAntyatvAt ' upAntyasyAsamAna0' // 4 / 2 / 35 // iti hrasvaH siddhaH / atrAMze jJApakaM-mAlAmAkhyat amAladityAdAvantyasvarAdilukaH sthAnivadbhavane AkArasyopAnyatvAdeva hrasvaniSedhe siddhayatyapi 'upAntyasyAsamAna0' ityatrAsamAnalopigrahaNam / taddhi sthAnivadbhAvasyAnityatvAdabhavanazaMkayaiva kRtam / puMvadbhAve yathA-dakSiNasyAM bhavo dAkSiNAtya ityatra 'sarvAdayo'syAdau // 32 // 61 // iti prApto'pi puMvadbhAvo'nityatvAdeva nAbhUt / sati hi tasmin strItvanivRtyA nimittAbhAva iti nyAyena strItvahetukasyApo'pi nivRttau dAkSiNatya iti syAt / atrAMze jJApakaM tu 'kauNDinyAgasyayoH kuNDinAgastI ca' // 61 / 127 // ityatra kauNDinyeti nirdeshH| ayaM hi vadbhAvAnityatvaM vinA na kadApi siddhayati / tathAhi-kuDuG dAhe ityasmAt 'ajAteH zIle' // 5 / 1 / 154 // iti Nini strItve yAM kuNDinI / tataH kuNDinIzabdAt vRddhApatyAthai 'gargAdeH' // 61 // 42 // iti yatri 'jAtizca Nitaddhitayasvare' // 32 // 51 // iti puMvadbhAvo yadi syAttadA strItvanivRttyA tahetukasya kuNDinIzabdasthaGIpratyayasyApi nivRttau 'no'padasya0 // 74 / 61 // iti inlope kauNDyeti prAmoti / satyapyevaM yatkauNDinyeti nirdiSTaM tadennyAyena puMvadbhAvAnityatvAdabhavane 'avarNevarNasya' // 4/68 // iti IllugrUpasya svarAdezasya sthAnivadbhAvena nospadasyeti prAptasya inlopasyAbhavanAt kauNDinyetirUpasiddhisaMbhAvanayaiva / ekazeSe yathA-tadatadAtmakaM tattvamAtiSThante jainAH-ityatra 'tyadAdiH' // 3 // 120 // iti prAptastacchabdaikazeSo na / atrAMze tu jJApakaM tvIdakprayogA eva / dvandvaikatve yathA zaMkhadundubhivINAH / atra 'prANitUryAGgANAm ' // 3 // 137 // iti prApto'pi samAhAradvandvo na / atrAMze ca jJApakaM 'prANitUryAGgANAm' iti bahuvacanameva / ekavacanenaiva nirvAhe bahuvacanamidaM kasyacivizeSasya zaptyarthameva / iha ca yadi tatprayuktaM tajjJAyate kiJcidatra prayojanamastIti / taccAtra dvandvaikatvAnityatAzatireva anyaprayojanAbhAvAt / dIrghatve yathA-kurdi krIDAyAm-' ramyAdibhyaH katari' // 5 / 3 / 126 // ityanena kurdanaH ityAdau anityatvAdeva ' bhvAdernAminaH' // // 163 // iti dI| nAbhUt / atrAMze zApakaM tu ' bhvAdernAminaH' ityanenaiva dIrgha siddhe'pi sphUrja, Urja, UrNa-ityAdInAM kRtadIrghANAmeva dhAtuSu paThanaM na tu hu murchAdInAmivAkRtadIrghANAm / sadIrghapaThanaM hi sphUrjAdInAM dIrghatvAvyabhicArajJApanadvAreNAnyeSAM kvacittavyabhicArajJApanArtham / etannyAyAMzAbhAve kasyArthasya Page #1224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1211 jJaptyartha sphUrjAdInAM sadIrghapAThaH kriyet| anityasyAnityatvaM na saMbhavatIti nadarzyate // anityo NicurAdInAm // 10 // sarvatra bhavannapi yathAprayogadarzanaM kvacinna bhvedpiityrthH| yathA curaNa corati cituN cintatItyAdi / jJApakamasya curAdighuSa Rdittvam / taddhi 'RdiccistambhU0' // 34 // 65 // ityaGi aghuSadityAdirUpasiddhayarthameva kRtam / Nico nityatve tu vizeSavidhitvAt 'Nizridrunu0 // 3 / 4 / 58 // itiGasyaiva prApterajU. ghuSadityasyaiva bhavanenAGo'vakAzasyaivAbhAvAt kimartha tat / asyAnityatvam / yujAdivarjAnAmeva curAdInAM yathAziSTaprayogamanityo Nica, yujAdInAM tu 'yujA. dernavA' // 3 / 4 / 18 // iti nitya eveti svIkArAt // 100 // Nilopo'pyanityaH // 10 // yathAprApti sarvatra bhavannapi kvacinna bhvtiityrthH| yathA-'madhavo yudhi supra. kampayAH' ityatra supra-pUrvAt NyantAt kampeH khali NeDhuMco anityatvAdabhavane guNe ayAdezaH siddhH| jJApakamasya 'nnivetyaas||5|3|111|| ityanApavAdasya 'bhISibhUSicinti0' // 5 // 3 / 109 // iti sUtrasya 'jAgurazca' // 5 // 3 // 140 // iti sUtrAtprArabdhe apratyayAdhikAre karaNe sati apratyayenApi cintA-pUjAdInAM NeluMki siddhAvapi 'Sito'G' // 5 / 3 / 107 // iti sUtrAtprArabdhe apratyayAdhikAre 'bhISibhUSi0' itisUtrakaraNenAvidhAnam / tathA hi-apratyayasyAGazca bhedastAvad Gitvenaiva / Ditvasya ca sAdhyaM guNAbhAva eva / Nilopasya nityatve tu Neluki nAmyabhAvAd guNaprAptireva neti kimarthamapratyayatyAgenAGpratyayamAnetumaGo'dhikAre 'bhISibhUSi0' iti sUtraM kriyte| yacca kRtaM tadeva jJApayati-Nilopa anitya iti / evaM ca NeTuMgabhAve yadi apratyaya AnIyate tarhi NerguNe cintayA pUjayeti syAt, iSyate cintiyA, pUjyeti / ato'Go'dhikAre sUtraM kRtam / tathA ca guNAbhAve krameNa 'saMyogAt ' // 2 // 1 // 52 // itIyi 'yo'neka0' // 21 // 56 // iti yatve ca ci. ntiyA, pUjyeti siddham // 10 // NicasaMniyoga eva curAdInAm // 102 // curAdInAmiti sAmAnyokte'GkAdInAM bleSkAntAnAmiti jJeyaM nAnyeSAm / teSAmadantatvasyaivAsaMbhavAt / prAg NicaH sarvatra yathAdarzanamanityatvokteNijabhAvapakSe aGkAdInAmadantatAniSedhArtho'yaM nyAyaH / yathA jagaNaturityAdau NijabhAvapakSe gaNeranadantatvenAnekasvaratvAbhAvAdAmAdezo nAbhUt / zApakamasya 'I vA gaNaH' ityapi kRte ajIgaNadajagaNaditi rUpadvayasiddhAvapi 'I ca gaNaH' // 4 // 1 // 67 // iti sUtrakaraNam / tathAhi-gaNestAvaNNici Nigi ca pratyekamajIgaNadajagaNaditi dvairUpyamiSTam / yadi ca gaNeH sarvathA'pyadantatvaM syAdeva tadA tad dvairUbyam / 'I bA gaNaH' iti sUtreNApi siddhayati / yathA-prathame pakSe 'I vA gaNaH' iti ItvaM syAd , dvitIye tu yathAprAptaM samAnalopi Page #1225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1212 tvAt sanvadbhAvAdyabhAva iti / tathApi yat 'I ca gaNaH' iti sUtraM kRtvA cakAreNAkArAnukarSaNaM kRtaM tat Nica anityatvAdabhavanapakSe yadA etannyAyenAdantatvaM bhaviSyati tadA Nigi pare 'I vA gaNaH' iti Itve vikalpite'pyajIgaNadityekameva rUpaM prApsyati; tathA ca mA bhUta kintvajagaNadityapi yathA syAdityevamartha tat / anityazcAyam / 'pataNa gatau vA' iti dhAtupArAyaNe 'vAzabdo NijantatvayorvikalpArthaH / ityukteH / nityatve tvasya 'vAzabdo NigvikalpArthaH' ityevoktaM syAt // 102 // dhaatvo'nekaarthaaH||103|| tena dhAtupAThe'nuktonukto'pyartho lakSyAnusArAt teSAM prayojya ityarthaH / yathA vidhat vidhAne / ayaM vyadhArthe'pi / yathA-vedhaH zabdavedhI / edhi vRddhau / ayaM dIptyarthe'pi / yathA purazcakraM tavaidhate / prAptyarthe'pi / yathA-aupavastraphalamedhate ityAdi / jJApakamasya 'takSaH svArthe vA // 3 / 4 / 77 // ityatra svArthe iti vizeSaNam / tena hyAntare nuna / yathA saMtakSati vAgbhiH ziSyam / nirbhrsytiityrthH| etannyAyAbhAve takSo'rthAntaravRtyabhAvAdeva svArtha ityuktirasthAna ev| anityo'pyayam / tena dhAtvartha bAdhate kazcidupasA yathA-pratiSThate, pravasatotyAdotyuktina viruddhayate / eSAM dhAtupAThe yo'rthaH paThito'sti sa evArtho yadi sthAdidhAtUnAM syAttadaivocyamAnA saMgacchate / yadi tvetannyAyAddhAtUnAmanekArthatvaM syAdeva tadA sthAdidhAtUnAM sthityAdyarthasyeva gatyAdyarthatvasyApi saMbhavAdAcaSTe Alokate ityAdAviva pratiSThate ityAdAvagyupasargasya dhAtvartha pratyanuvartakatvamevocyamAnaM yauktika syAnnatu bAdhakatvamiti / anityatve jJApakaM tu pravApayati, pravAyayatotyanayotivetibhyAM Nau siddhAvapi 'viyaHprajane' // 4 // 2 // 13 // iti sUtrakaraNam / tathAhi-puro vAto gAH pravApayatoti tAvadvAMk gatigandhanayorityasya dhAtoNigi siddhayati / pravAyayatItyapi ca vIMka prajanakAntyasanakhAdaneSa cetyasya dhAtoNigi / tathApi yad 'viyaH prajane' iti sUtraM kRtvA viyo vikalpena AtvakaraNaM tadetannyAyAnityatvena vAMkdhAtoH prajane vRttyabhAvameva darzayati // 103 // dhAtava iti saMbaddhayate / yathA gamayati zabdo'rtha jJApayatItyarthaH / jJApakamasya 'NAvajJAne gamuH // 4 / 4 / 24 // ityatreNo'zAna iti vizeSaNam / tena hi pratyAyayatyAnityAdAviNo jJAnArthatvAnna gmvaadeshH| etannyAyAbhAve gatyarthasya jJAnArthatvAsaMbhavAdajJAna iti vizeSaNaM vRthaiva / anityazcAyam / 'gatibodhAhArArtha0' // 225 // ityatra bodhagrahaNAt / nityatve tvasya gatyarthAnAM bodhArthatvasaMbhavena kevalaM gatizabdameva gRhNIyAt // 104 // nAmnAM vyutpattiravyavasthitA // 105 // ... tena nAmAni anekadhA'pi vyutpAdyanta ityrthH| yathA azvasyAmbA vaDavA, Page #1226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1213 asRgAleDhi sRgAlaH, mahyAM rauti mayUraH-ityAdi pRSodarAditvAt siddham / punavaMDa AgrahaNe iti sautrAddhAtoH 'vaDivaTi0' ( u0 515) ityave vaDavA / sRdhAtoH 'sarteo'ntazca' ( u0 478 ) iti kityAle gAgame ca sRgAlaH / mInAteH 'mImasi' ( uNA0 427 ) ityUre mayUra ityAdhuNAdAvapi sAdhitam / tathA sUryazabdaH kRti 'kupyabhidyodhyasiddhaya0 // 5 // 1 // 39 // ityanena sRdhAtoH kyapi saMjJAyAM nipAtitaH / punastaddhite sUrazabdasya mAdigaNapAThAt 'marttAdibhyo yaH' // 7 / 2 / 159 // iti svArthikapratyayenApi sAdhitaH / jhApakamasya zabdAnAmasakRd vyutpAdanameva / anityatvAJcAsya rUDhanAmnAmeva vyutpattiravyavasthitA na tu yaugikAnAM nIlakaNThAdInAm // 105 // uNAdayo'vyutpannAni nAmAni // 106 // avayavAvayavinorabhedopacArAt uNAdaya ityuNAdipratyayAntAni kArupAyavAdinAmAni 'kRvApA' ( uNA0 1) ityAdinA pazcottarasUtrasahastreNa 'uNAdayaH' // 5 / 293 // iti sUtrasUcitena yad vyutpAditAni tatprakRtipratyayavibhAgena varNAnupUrvIvijJAnArthameva natu krtetyaadikriyaashbdvdnvrthdrshnaarthm| tena tattvatastAnyavyutpannAni / teSAM rUDhizabdatvena vyutpatterakiMcitkaratvAt / yathA vIMdhAtoH 'paTivIbhyAm ' ( uNA0 579 ) iti Dise bisam / atraivaM vyutpAditasyApyasya nAmnastattvato atyutpannatvena sasya kRtatvAbhAvAnna SaH / jJApakamasya 'ataH kRkami0 // 2 // 3 / 5 // iti sUtre kamigrahaNAtkamerauNAdikena 'mAvAvadhami0' ( uNA0 564 ) iti sena niSpanne kaMse labdhe'pi pRthakaMsagrahaNam / tathAhi-ataHkRkami0 // 2 // 35 // iti sUtre tAvat kRkamI kevalAbhyAM samAsAsaMbhavAt pratyayAntau grAhyAvityuktam / yathA-ayaskAraH, ayaskAma ityAdi / etannyAyAbhAve kaMsa ityatra kamereva sapratyayAntasya sadbhAvAt payaskAma itivat payaskaMsa ityapi kamigrahaNenaiva siddhayatIti kimartha pRthakaMlagrahaNaM kriyeta / yattu kRtaM tadetannyAyAdavyutpanna evAyaM kaMsazabdo na tu kaminA vyutpanna iti buddhayaiva / tadevametannyAyotthayA kaMsazabdAvyutpanatvabuddhayA kRtaM pRthakaMsagrahaNametannyAyaM gmyti| asya cAnityatvam / kvacideSAM tyutpattipakSasyApyAzraNAt / tena vaperauNAdike rudyati' (uNA0997) ityusi vapuSetyAdau sasya kRtatvAt ssH| anityatve jJApakaM tu 'tasvasR' // 1 / 4 / 38 // iti sUtre tRgrahaNenaiva siddha punarnavAdonAmauNAdikAnAM pRthakpaThanasya niyamArthatvam / taddhi tadaiva syAdyadi tRgrahaNenaiva naptrAdInAmapyAra siddhaH syAt / tRgrahaNena ca natrAdInAmAr tadaiva siddhayati yadi vyutpattipakSa AzrIyate / niyamazcAyam-auNAdikatRpratyayAntAnAM naptrAdInAmevAra nAnyeSAm / tena pitarau, mAtarau ityAdonAM na // 106 // zuddhadhAtUnAmakRtrima rUpam // 107 // zuddha iti ko'rthH| ye yAdRzA dhAtupAThe paThitAsteSAmakRtrima rUpamiti Page #1227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1214 ko'rthaH ? te dhAtavaH kRtA iti nocynte| vRkSeSvityAdau supaH 'saptamyadhikaraNe' // 2195 // iti sUtramuccArya sthApitatvena kRtatvabhavanAd yathA tadIyasasya SatvaM syAttathA dhAtorapi dhAtupAThasUtramuccArya sthApanena tadIyasasya kRtatvaprasaGgAt Satvaprasaktiriti tasya kRtatvaniSedhArtho'yaM nyAyaH / tena musaca-auNAdike kityale musalamityatra sasya kRtatvAbhAvAt 'nAmyantasthA0 // 2 // 3 // 15 // iti SatvaM nAbhUt / jJApakamasya musalAdau SatvaM niSedhuM yatnAkaraNam / zuddhati kim / Sana bhaktAvityasya 'SaH soSTayai' // 2 // 3 // 98 // iti se kRte san iti rUpasya kRtrimatvAt No De asISaNadityAdau 'nAmyantasthA0' // 2 // 3 // 15 // iti SatvaM yathA syAt / anityatvamasya na dRzyate // 107 // kibantA dhAtutvaM nojjhanti zabdatvaM ca pratipadyante // 108 // kvibityupalakSaNatvAdvicantA api / dhAtutvamiti sAmAnyokte'pi nAmArthe saMvalitadhAtvarthAbhidhAyitvAd gauNadhAtutvam / tata eva zabdatvaM copacArAd vRkSAdivannAmatvaM ca pratipadyante-dhAtutvanAmatvayoH kArya labhante ityrthH| anyo'nyaviruddhakAryaprApaNArtho'yaM nyAyaH / yathA niyau luvau ityAdau dhAtutvAd 'dhAto. rivarNa0 // 21150 // iti iyuvau, zabdatvAcca syAdayaH / jJApakamasya 'dhAtorivarNa0' ityuvabAdhakaM 'syAdau vaH // 2 // 1 // 57 // iti vatvakaraNam / tathAhivatvaM tAvaddhAtoH syAdAvanantare satyuktam / syAdizca dhAtoranantarastadA syAdyadA dhAtuH kvibantaH syAttasya ca yadi nAmatvaM syAnnatvanyathA / kvibantAnAM dhAtutvanAmatvobhayametannyAyAdeveti / tathA ca vasvicchati kyani kvipi ca talluki vasUH vasvI ityAdau vatvaM siddham / anityazcAyam / tena AkhyAtakvibantAnAM dhAtutvameva na tu nAmatvamiti rAjanatItyatra tyAdireva na tu syAdiH // 108 // ubhayasthAnaniSpanno'nyataravyapadezabhAk // 109 // __ ubhayoH sthAninoH sthAne niSpanna Adezo yathecchamanyatarajo'pi vyavahriyate putra iva mAtApitroH // ubhayoH kAryayogapadhena prasaGge krameNa prApaNArthI'yaM nyAyaH / yathA AG, ISi gatyAdau, A ISyaH eSyaH tataH preNa yoge A ItoH sthAnajasya eto yadA AGAdezatvaM tadA 'omAGi' // 12 // 18 // ityallope preSya iti syAt / yadA tu dhAtvAdezatvaM tadA 'upasargasyAniNe0' // 1 / 2 / 19 // ityanena prasyAllopaH prApnoti / paraM taM bAdhitvA vizeSavihitatvAt 'prasyaiSaiSyoDhoDhyUhe svareNa' // 12 / 14 // itvaitve praiSya iti syAt / zApakamasya 'gaDadavAde0 ' // 2 // 1177 // ityatra pratyayayoriti nyAyAtpratyayatve labdhe'pi sAkSAt pratyayazabdagrahaNam / tathAhi-dhAdhAtorvasi dvitve pUrvasya hrasve 'dvitIyaturyayoH pUrvI ' // 4 / 1 / 42 // iti datve 'nazcAtaH // 4 / 2 / 96 // iti dhAtorAlluki 'adIrghAt // 1 // 3 // 32 // iti dhasya dvitvaM yadA kriyate tadA dava ityatra dhvasya prakRtipratyayasthAnajasya yadyetannyAyena pratyayatvamApAdyate tadA kRtadvitvadhakArasaMbaMdhinA prathamadhakAreNAntarvartamAnena dhAtozcaturthAntatvasadbhAvAdA Page #1228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1215 dicturthtvNpraapnoti| tatkaraNe ca dhaddhva iti rUpaM syAttanamAbhUt kiMtu pratyayagrahaNabalAnanyAyAnapekSo yaH pratyayastatraiva pare AdicaturthatvaM stAditi jJApanArtha hi 'gaDadabAdeH' ityatra pratyayazabdagrahaNam / etannyAyAbhAve dhvasya kathamapi pratyayatvAnApattyA tasmin pare dava ityatrAdicaturthasya prasaGgo'pi nAstIti kimartha pratyayagrahaNena nyAyAnapekSa evaM pratyayo'tra gRhyata iti jJApanam / asyAnityatvamapi / tena rAjAnamAkhyadararAjadityatrAntyasvarAdilopasya anrUpasvaravyaJjanobhayasthAnajatve'pi svarAdezataiva vyapadezyA natu vynyjnaadeshtaa| tadyapadeze hi asamAnalopitvAdupAntyahasvasya sanvadbhAvAdezca siddhAvarIrajaditi syAt // 109 // avayave kRtaM liGga samudAyasyApi vizinaSTi cettaM samudAyaM so'vayavo na vyabhicarati // 110 // aprAptaprApaNArtho'yaM nyAyaH / yathA 'kusmiNa smayane' ityasmAt 'curA dibhyaH' // 3 / 4 / 17 // iti Nici kusmyte| citrazabda AzcaryArtha Dinta; tatazcitraM karoti iti vAkye 'namovarivazcitro0 // 34 // 37 // iti kyani citrIyate / mahIG pUjAyAm-kaNDvAdiH asmAt 'dhAtoH kaNDvAderyak' // 348 // iti yaki mahIyate ityAdau kusmiNacitraGmahoDAmiGitvena NickyanyagantasamudAyasyApIDitvAdAtmanepadam / kusmyAdInAM NicAdyantasamudAyena samamavyabhicAritvAt / cettaM samudAyamiti kim / kusmayati, citrIyayati, mahIyayatItyAdau kusyAdInAmeva NickyanyakAmAgamanAdanu prayoktRvyApArArthasaMjAtaNigantIkRtAnAM samudAyAdiGitvahetukamAtmanepadaM mA bhUt / NigaH prayoktRvyApAre styevotptteH| kusmyAdInAM NigantasamudAyavyabhicAritvAt / jJApakamasya kusmyAdInAmiGitkaraNameva / etannyAyAbhAve hyAtmanepadAbhavanena niSphalatvAdiGittvaM kuryAdeva na / anityatvamasya nAsti // 110 // yena dhAtunA yuktAH prAdayastaM pratyevopasargasaMjJAH // 111 // tadanyadhAtvAdiyoge upasargakArya na syAdityarthaH / yathA pragatA RcchakA yasmAt sa prarchako dezaH-ityAdau prasya gaminA saha saMbaMdhAd garmi pratyevopasargatvaM natu Rcchi prati / tena prAvarNasya 'RtyArupasargasya' // 1 / 2 / 9 // ityAnaM / jJApakamasya RtyAriti sUtre upasargasyetyuktireva / etannyAyAbhAve prArchako deza ityAdAvapyAra prApnoti / yadi ca tatheSTaM syAttadA lAghavArtha prAderityeva nirdizyeta / yenopasargasaMjJasyAnupasargasaMjJasya ca cAdigaNaprAntasthitaprAdigaNasya saMbandhino varNasyAvizeSeNa RdAdidhAtAvAra siddhayeta / evaM satyapi yadupasargasyeti gurunirdezaH sa etannyAyAt prarchako deza ityAdAvAniSedhArthameva / anityazcAyam / uttareNa bAdhyamAnatvAt // 11 // yatropasargatvaM na saMbhavati tatropasargazabdena pAdayo lakSyante natu, saMbhavatyupasargatve // 112 // Page #1229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1216 pUrvApavAdo'yam / yathA pragato'dhvAnaM prAdhvo ratha ityAdau prasyAnupasargatve'pi 'upasargAdadhvanaH' // 73 // 79 // ityat samAsAntaH / na hyatrAdhvazabdasaMbaddhasya prasya kathamapyupasargatvaM saMbhavati, upasRtya dhAtumarthavizeSa sRjatItyupasarga ityanvarthAzrayaNAt / prAdhva ityatra dhAtusaMbandhaparihAreNa nAmasaMbandhasyaiva dRzyamAnatvAt / jJApakamasya adhvanaH prAgupasargAsaMbhave'pi upasargAdityuktiH / sA hi etannyAyajJApanArthameva / anyathA lAghavArtha prAderityevocyeta / anityatvamasya na dRzyate // 12 // zIlAdipratyayeSu nAsarUpotsargavidhiH // 113 // AdizabdAd dharmasAdhvarthayorgrahaNam / zIlAdipratyaye apavAde viSayabhUte satyapavAde nAsamAnarUpo ' asarUpo'pavAde' // 5 // 1 // 16 // iti sUtraprApto'pyautsargikaH zIlAdyarthapratyayo na syaadityrthH| prAptapratiSedhArtho'yaM nyaayH| evamuttaro'pi / yathA alaGkariSNuH kanyAmityAdau 'bhrAjyalaMkRgnirAkRg // 5 / 228 // iti iSNureva syAnnatu 'tRnzIladharmasAdhuSu0 // 5 / 2 / 27 // iti tRn / tena zIlAdyarthe alaGkartA kanyAmityAdiprayogo na sAdhuH / jJApakamasya padyateridittvAt 'iGito vyaJjanAdyantAt // 5ArA44 // ityanenaivAne siddhe'pi 'bhUSAkrodhArtha' // 5 / 2 / 42 // ityanapratyayasUtre cena pado'nukarSaNam / patannyAyAbhAve paderiditvAt 'iGitaH' ityanenaivAnasya siddhatvAt 'bhUSAkrodhA0' ityatra cena pad kimarthamanukRSyeta / anityazcAyam / tena zIlAdyarthe 'zUkamagamahanavRSabhUsthaukaNa ' // 5 / 040 // ityukaNpratyaye AgAmuka ityAdivat 'tRn zIla0' // 5 // 2 // 27 // ityanena tRni AgantetyAdyapi syAt / anityatve jJApakaM tu dIpra ityatra 'syajasahiMsadIpakampakamanamoraH // 5 // 1 // 79 // iti raiNaivAnaniSedhe siddhe'pi 'naNiGyasadadopadIkSaH ' // 5 / 2 / 45 // ityananiSedhasUtre dIpigrahaNam / dIpra ityatra 'iGito vyaJjana0' // 5 / 2 / 44 // iti prApto'pyanaH 'syajasahiMsa0' iti raiNaiva bAdhitatvAnna bhAvI; tato na NiGya0' ityananiSedhasUtre kimartha dIpigrahaNaM kri. yate / na ca 'asarUpo'pavAde' ityanujJAnAdautsargiko'no'pi syAditi vA. cyam / etannyAyena tadanuzAyA niSedhAt / yadi parametannyAyasyAnityatvAcchIlAdipratyayeSvapi kvacidasarUpavidheranuzAsaMbhavAd rapratyaye anapratyayo'pi syAdityAzaMkya 'na NiG ya0 ' ityatra dIpigrahaNasArthakyam / etannyAyasyAyamarthaH-zIlAdipratyayeSu viSayabhUteSvarthasAmAnyavihitaH kRtpratyayo'sarUpotsargavidhinA prApto'pi na syAt / tena zIlAdyarthe'laGkariSNurityAdau ' bhrAjyalag0 " // 5 / 2 / 28 // iti vihitasya iSNupratyayasya viSaye'rthasAmAnyavihitatvAt prApto'pi 'NakatRcau' // 5 / 1 / 48 // iti Nako na syAt / tena zIlAdyarthavivakSAyAmalaGkAraka ityAdiprayogo na sAdhuH / jJApakamatra parivAdaka ityasyArthasAmAnyavihitena 'NakatRcau' iti Nakena siddhAvapi 'vAdezca NakaH' // 52 / 67 // iti zIlAdyarthaNakavidhAnam / yadi hi zIlAdyartheSu tRnnAdipratyayaviSaye'rthasAmAnya Page #1230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vihitatvAt 'NakatRcau' iti Nako'pi ' asarUpo'pavAde0 // 5 / 1116 // ityanena bhavana yadi syAt tarhi kimiti NakArtha 'vAdezca NakaH' iti sUtraM kriyeta / yattu kRtaM tacchIlAdyartheSu 'Nakatacau' // 5 // 1 // 48 // iti NakasyArthe vidhAnAt prApnuvato'pyetanyAyAdanAgamanasaMbhAvanayaiva / asya cAnityatvAt kvacicchIlAdyarthe'rthasAmAnyavihito'sarUpotsargakRtpratyayaH syAdapi / yathA 'kAmakrodhau manupyANAM khAditArau vRkAviva' / atra 'nindahiMsaklizakhAda0 // 5 / / 68 // iti prAptaH zIlAdyarthasAmAnyavihitastRc / na cAyaM tRnnitiSAcyam / tRnaH karmaNi 'tRnnudantAvyaya0 // 2 / 2 / 90 // iti SaSThIniSedhAt / nAstyatra zIlAdyartha ityapi na vAcyam / taM vinA manuSyakhAdanazIlavRkopamAyA anupapatteH // 113 // tyAdiSvanyonyaM nAsarUpotsargavidhiH // 114 // yatrotsargarUpAyAstyAdivibhakteviSaye apavAdarUpA tyAdivibhaktirAgacchantI syAttatra tadviSaye autsagikI tyAdivibhaktiH 'asarUpo'pavAde // 51 / 16 // ityanena prAptA'pyetanmyAyena niSidhyate / yathA smarasi caitra kazmIreSu vatsyAma ityAdau 'ayadi smRtyarthe bhaviSyantI' // 52 / 9 // iti bhaviSyantI / tadviSaye 'anadyanate hastanI' // 5 // 27 // iti zastanI tu prAptA'pi na syAt / anyo'nyamitivacanAca tyAdivibhaktInAmevAnyonyamasarUpotsargavidhiniSidhyate / pratyayena tu samaM syAdivibhaktInAM so'styeva / tenopazuzrAvetyAdI 'zrusavasbhyaH parokSAvA' // 5 / 2 / 1 // iti parokSAvattadviSaye utsargabhUtAtAdayo'pi syurev| yathA upazrutaH upazrutatavAnityAdi / jJApakamasya 'zrusada0' ityatra vaagrhnnm| taddhiM pakSe yathAsvakAlamadyatanIhyastanyartham / te caitannyAyAbhAve asarUpatvAt siddhe evetyataH kimiti tadartha vAgrahaNaM kriyeta / yadi parametannyAyasadbhAvAt 'zrusada0 // 5 // 21 // iti parokSayA autsargikyAvadyatanIyastanyau bAdhiSyete ityAzaMkya pakSe yathAsvakAlaM te api stAmiti buddhayA 'zrusada0 // 5 / 2 / 1 // ityatra vAgrahaNaM sphlm| anityastu nAyam / 'asarUpo'pavAde' // 5 // 1 // 16 // ityasyApavAdAvimau // 114 // _strIkhalanA alo vAdhakAH striyAH khalanau // 11 // strIti-strayuktapratyayAHktyAdayaH / ana iti cAnaT pratyayaH / 'asarUpo. 'pavAde0 // 5 // 1 // 16 // ityanena prAktariti vacanAt 'striyAM ktiH // 5 / 3 / 91 // ityataHprAg ye kRtpratyayAsteSu pAkSiko'sarUpavidhirvyavasthApitastadagretanapratyayAnAM tu sparddha sati vyavasthArtho'yaM nyaayH| yathA cayanaM citirityAdau striyAMkti-'yuvarNavRdRvazaraNagamRgrahaH // 5 // 3 // 28 // ityAbhyAM kramAt khyaloH prAptau paratvAt styev| duHkhena cIyate duzcayamityAdau 'duHsvISataHkRcchrAkRcchrArthAtkhala' // 5 // 3 // 139 // 'yuvarNa' ityAbhyAM kamAtkhalaloH prAptau paratvAt khaleva / palAzAni zAtyante'neneti palAzazAtano daNDa ityAdau 'karaNAdhAre' // 53 / 139 // 'yuvarNa0' ityAbhyAM kramAdanaDaloH prAptau paratvAdanaDeva / tathA duHkheva bhidyate iti durbhidA bhUrityAdau 'striyAMktiH 'duHsvISataH' ityAbhyAM kramAt strIkhaloprAptau paratvAt 153 Page #1231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1218 khaleva / saktavo dhIyante'syAmiti saktudhAnI ityAdau 'striyAMktiH, 'karaNAdhAre' // 53 / 129 // ityAbhyAM kramAt syanaToH prAptau paratvAdanaDeva / 'sparddha' // 74 / 119 // iti paribhASAyAH prapaJco'yam / jJApakamasya eSAM vyavasthAyai yanAntarAkaraNam / anityazcAyam / tena jaya ityAdau striyAMktiH' 'yuvarNa0' ityAbhyAM kaMmAt zyaloH prAptAvalegha / ziraso'rdanaM ziro'tirityAdau ca ardateH 'striyAMktiH' 'anaD' // 5 // 3 // 124 // ityAbhyAM kramAt khyanaToH prAptau khyeva // 115 // yAvatsaMbhavastAvadvidhiH // 116 // yathAprAptasya sUtrasya nyAyasya vA yAvato vArAn pravRtteH saMbhava iti ko'rthaH? avyAhatA prAptiH syAttAvato vArAMstasya pravRttiH kAryava / natvekavAramasya pravRttiH kRteti buddhayA'dhikavArasaMbhave satyapi tatpravRttirna kriyata iti / yadA ca. saMbhavo vyAhatastadanu tatpravRttirna kAryaivetyasyArthasya khyApanArtho'yaM nyAyaH / tatra sUtrasya yathA-tva- ityAdau prathamaM virAme pare ' adIrghAt" // 1 / 3 / 32 // ityanena kasya dve rUpe kriyeta / yathA tvak / punaranenaiva ekavyaJjane pare sUtrapravRtteH saMbhavasya sadbhAvAdAdhakasya dve rUpe kriyete / yathA svakcha / tataH paraM tu madhyamakasya 'dhuTo dhuTi sve vA' // 1 / 3 / 48 // iti luki punarAdyakasya 'adIrghAt' iti dve rUpe prApnutaH paraM na kriyete / tathAkaraNe kriyA'nuparamaprasaGgAdyaM vidhi pratIti nyAyena vyarthaniSedhena pravRttaH saMbhavasya vyAhatatvAt / nyAyasya yathA-brUgaH kRtavacAdezasya praNyavocatetyAdau bhUtapUrvakanyAyasya prathamavAraM pravartanena vocasya vacatvopacArAd dvitIyavAraM pravarttanena bacasyApi brUtvopacArAt tasmin pare 'akakhAdi0 // 2 / 3 / 80 // ityanena neNiH / 'zApakamasya yvRtsakRt ' iti sUtram / taddhi vyag saMvaraNe ityasya 'AtsaMdhyakSarasya' // 4 / 2 / 1 // iti kRtAtvasya kye saMvIyate ityAdAvekavAraM 'yajAdivaceH // 4 / 1 / 79 // ityanena yA ityasya vRti vi iti jAte punastasyaikadezavikRtajAtena yajAditvasyaiva sadbhAvAt 'yajAdi0' iti prAptavRnniSedhArtham / etannyAyAbhAve ekavAraM yvRtsUtraM pravRttamiti dvitIyavAraM pravRttisaMbhave avyAhate'pi prAgeva caritArthIbhUtatvAt svayameva na pravaya'tIti kimarthaM taniSedhaH ? / anityatA tvasya nAsti // 116 // saMbhave vyabhicAre ca vizeSaNamarthavat // 117 // .. yatra vizeSye vivakSitavizeSaNasya na saMbhavo nApi saMbhavAsaMbhavarUpo vyabhicArastatra tadvizeSaNopanyAso na kAryo vyrthtvaadityrthH| yaM vidhiM pratyupadezo'narthakaH sa vidhirbAdhyate iti nyAyasyAyaM prapaJcaH / anenApi vyarthavizeSaNopanyAsavidhereva niSidhyamAnatvAt / yathA 'tau muma0' // 13 // 14 // ityatra padAnta iti vizeSaNaM mvAgamasya na yojyate asaMbhavAt / masya tu yojyate / tvantarasItyAdau saMbhavena raMramyata ityAdAvasaMbhavena ca padAntasthatvasya vyabhicAratvAt / Page #1232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1219 zApakamasya tatraiva sUtre svAviti / tatsvAviti vizeSaNaM tAvadvivacanenAnusvArasyAnunAsikasya ca sNbndhitm| tatra cAnusvAraH kasyApi svo na syAdityatastasyaitadvizeSaNamasaMbhavi / anunAsikastu svo'pyasvo'pi ca syAdityataH saMbhavitvAyabhicAritvAccaitannyAyena tasyaivaitad vizeSaNaM sArthakam / satyapyevaM yad dvivacanenobhayorapi nirdiSTaM tadubhayoH saMbandhane'pyetannyAyAt svayamevAnunAsikasyaiva saMbhantsyata ityAzayaiva / asya nyAyasyAnityatvAcca dve brahmaNI veditavye, ityAdau dvivacanaprayogAnyathAnupapatyA brahmaNodvitvavyabhicArAbhAve'pi dve iti vizeSaNam // 117 // sarva vAkyaM sAvadhAraNam // 118 // evasyAprayoge'pi sarvavAkyeSvevo'vadhAraNArtho labhyata ityarthaH / 'siddhiH syAdvAt ' // 1 / 1 / 2 // ityuktyA sarvatra syAdvAdAzrayaNe prasakte'pi kvacideva syAdvAdaH zrayitavyo na tu sarvatreti khyApanArtho'yaM nyaayH| yathA 'samAnAnAM tena." // 11 // ityatra dIrghaH syAdeveti vAkyasyAvadhAraNAd daNDAgramityatra dIrgho'bhUdeva / jJApakaM tu "Rlati hrasvo vA' // 122 // ityAdau viklpoktiH| eta. nyAyAbhAve tAvad hrasvaH syAdityetAvatyukte hrasvaH syAcca navA / 'vidhinimantraNAdhISTasaMpraznaprArthane' // 5 / 4 / 28 // iti sUtreNa kAmacAre'pi saptamyA vihitatvAt / tathAca vikalpoktiM vinA'pi svayaM dvairUpyasiddheH kimartha vikalpaH kriyet| paraM hrasvaH syAdityapyukte etannyAyAd hrasvo nityameva bhaviSyatItyAzakya vikalpArtha veti vacanam / upalakSaNatvAt kvacitpadamapi sAvadhAraNam / yathA 'lugasyAdetyapade // 2 / 1 / 113 // ityatrApade evetyapadAdisthe evAti pare ityavadhAraNAd daNDAyamityatra 'vRtyanto'saSe' // 1 / 1 / 25 // iti vRttyantasya padatvaniSedhenAgrazabdasya padatvAbhAvAttasyAkAre pare prApto'pyalluga na syAt / yato'grazabdasya yadyapi vRttyavasthAyAM vRttyantatvAd 'vRttyanto'saSe' // 1 / 1 / 25 // ityanena padatvaniSedhAt padatvaM nAsti paraM yadA vRtteH pUrva padatvamAsIttadA'yamakAraH padAdistho'pyAsIdityato'padAdisthe evetyavadhAraNaM bhagnamiti / yastvekAntenApadAdistha evAkArastasmin pare lugasyetyalluk syAdeva / yathA pacantItyatra zavo'kArasya antisthe akAre pare luk / ApAdikA cAsyApad itynvdhaarnnoktiH| sA hyetannyAyAt svayamevAvadhAraNaM lapsyate ityAzayaiva kRtaa| asyAsAmarthyasamarthakaM tu dvirbaddhaM subaddhamiti nyaayH| yadi tAvat sarva vAkyaM sAvadhAraNameva syAttadA sakRbaddhaM subaddhameveti kimartha dvirbadhyeta / yattu kecidvidhayo dvirbaddhAstattattadvAkyAnAmanavadhAraNatvAdeva // 118 // dvau nau prakRtamartha gamayataH // 119 // nAvityarthapradhAno nirdezastena dvau niSedhau niSedhadvayasya prayogAt pUrva yaH sa prakRto'rtho vidhirUpastaM bruutH| yathA 'na nAmyekasvarAt' // 32 // 9 // Page #1233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1220 iti sUtrastho vibhaktalRpo niSedhArtho nazabdaH puraH puro'nuvartamAno yAvat 'nesiddhasthe' // 3 / 2 / 29 // iti sUtrasthadvitIyanA militastAvatA vibhaktilupo vidhimevAha sma / jJApakamasya 'na nAmyeka0' ityato vibhaktilubniSedhArthe nabhyanuvartamAne'pi vibhaktilubvidhyartha 'nesiddha0 ' ityatra punarnagrahaNam / yadi hi dvitIyena nA pUrvanasaMbandhI niSedharUpa evArtho dRDhokriyamANaH syAttadA vibhaktiluniSedhArthe nabhyanuvartamAne sati tallumvidhyartha kathaM punadvitIyananaM gRlIyAt / yattu gRhItastadetannyAyAd dvitoyanA vidhyarthabhavanasaMbhAvanAdeveti / 'namo namaste satataM namo nama' ityAdau namaHzabdAdInAmasakRtprayoge svArthadraDhanameva dRzyate / tato naJo'pi tathaiva prasakte sati taniSedhArtho'yaM nyAyaH / iha ca dvAviti samasaMkhyopalakSaNam / tena catuHSaDAdayo'pi namo vidhigamakA evetyuuhym| anityshvaaym| tena saMbhramAdau namo'sakRtprayoge'pi niSedhArthataiva / yathA kazcid bhuJjAno amukaM pariveSayAmItyuktastadanicchuH sahasA pratyAha na neti // 119 // cakAro yasmAtparastatsajAtIyameva samuccinoti // 120 // casyAvizeSeNa samuccayamAtrArthatvAd vijAtIyasyApi samuccaye prasakte'yaM nyAyaH / tatropasargAdupasarga yathA-'pratezca vadhe' // 4494 // 1 / prakRteH prakRti yathA-'etadazca vyaJjane'nagnasamAse' // 1 // 3 // 47 // 2 / pratyayAt pratyayaM yathA'aauM ca ' // 14 // 39 // 3 / AdezAdAdezaM yathA-' A ca hau' // 4 // 2101 // 4 // AgamAdAgamaM yathA-' azca laulye' // 43 // 115 // 5 / arthAdartha yathA-' atiratikrame ca' // 3245 // 6 / vAkyArthAd vAkyAthai yathA- tasya vyAkhyAne ca granthAt ' // 6 // 3 // 142 // 7 / eSu krameNopAditi, tada iti, ghuTIti, iriti, ssonta iti, pUjAyAmiti, tatra bhave ityeSAM smuccyH| asya ca jJApakaM pUrvokteSveva 'pratezca vadhe' ityAdisUtreSu vijAtIyasamuccayavyavacchittyai yatnAkaraNam / anityatA tvasya nAsti / samuccinotIti vacanAJca samuccayArtha eva cakAra evaM niymyte| anukarSaNArthastu vijAtIyamapyanukarSati / tathaiva cAgretananyAye udAhariSyate // 120 // cAnukRSTaM nAnuvartate // 12 // cakAreNAnukRSTaM padaM vAkyaM vA'gretanasUtreSu na yAti / apekSAto'dhikAra iti nyAyAzcAnukRSTasyApyanuvRttau prasaktAyAM taniSedhArtho'yaM nyaayH| tatra padaM yathA-'gaDadavAdeH0' // 2177 // iti stadhvozceti cenAnukRSTaM padAnta iti padaM 'dhAgastathozca' // 2 // 178 // ityuttarasUtre na yAti / vAkyaM yathA-'sado'prateH parokSAyAM tvAdeH' // 2 // 3 // 44 // iti sUtrAtparokSAyAM tvAdeH ityetAvadvAkyaM svajdhAtvapekSayA vijAtIyamapi sat 'svaJjazva' // 2 / 3 / 45 // iti sUtre cenAnukRSTamityataH 'parineveH sevaH' // 2 // 3 // 46 // ityuttarasUtre na yAti / tena svajeH parokSAyAM dvitve kRte Adereva sasya SaH syAnna tu dvitiiysy| yathA pariSa Page #1234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1221 svaje / sevestu parokSAyAmubhayorapi sayoH SaH syAt / yathA pariSiSeve / cAnukRSTamityeva / cena samuJcitaM tu yathecchamanuvartata eva / yathA 'mo no mvozca' // 2 // 1 // 67 // ityatra padAnta ityasya mvozca smuccyaarthshckaarH| tatazca cena samucitaM padAnta ityetatpadaM 'saMsdhvaMskvass // 21 // 68 // ityAdyuttarasUtreSvanuvartate / asya ca jJApakaM 'svaJjazca' iti sUtravRttau 'cakAraH parokSAyAM tvAdeH ityasyAnukarSaNArthastatazca tasya puge'nanuvRttiH siddhA' ityakSarANi / anityazvAyam / tena 'mAraNatoSaNa.' // 4 / 2 / 30 // ityatra ca Nici ca ityasyAnukarSaNArtha ityuke'pi tasya puro'nuvRttiH siddhA // 121 // - cAnukRSTena na yathAsaMkhyam // 122 // cAnukRSTaM nAma yathAsaMkhye anupayogItyarthaH / yathAsaMkhyamanudezaH samAnAmityasyApavAdo'yam / yathA 'vau vyaJjanAdeH san cAyavaH' // 4 / 3 / 25 // ityatra ktvAsanorvAvityanena saha saMkhyAyA vacananirdezasya ca sAmye'pi yathAsaMkhyaM nAsti ktvazcAnukRSTatvAt / ayva iti tu na vyAkhyAtamatra; tadvinApi prstutnyaayodaahrnnsiddheH| jJApakamasya yathAsaMkhyasya niSedhArtha ytnaakrnnm| ayamanityazcApi / tena 'zakkAhe kRtyAzca' // 5 // 4 // 35 // ityatra cAnukRSTasaptamyA saha zaktAhayoryathAsaMkhyabhaGgAya bhuvcnm| nityatve tyasya kRtyazcetyukte'pi kRtyasaptamIbhyAM zaktAhayoryathAsaMkhyaM na prApnotyeva // 122 // vyAkhyAto vizeSArthapratipattiH // 123 // vyAkhyAyAH sUtrato'bhyahitatvajJApanArtho'yaM nyAyaH / yathA karISagandherapatyaM vRddhaM strI 'Gaso'patye' // 628 // ityaNi 'anArSe vRddhe' // 24 // 78 // ityanenANaH vyAdeze 'aNayekaN // 24 // 20 // ityanenANantalakSaNo GIH prApnoti paraM na syAt / tatrANaH svarUpasthasya grahaNAt iha cANaH SyarUpIbhavanAt / etaJca 'aNaneyekaN' ityatra vyAkhyAnata eva labhyate jJApakAntarAbhAvAt / tatazca yabhavane adantatvAt 'At' // 2418 // iti Api kArISagandhyA ityeva syAt / jJApakamasya 'nemA0' // 14 / 10 // iti sUtre tayAyayoH pratyayayornemAdinAmapaGktau niHzaMkaM paThanam / taddhi etannyAyAt tayAyeti tayAyazabdau na, kiMtu tayAyapratyayAntanAmAni lapsyante, zeSANi tu svataMtranAmAnItyAzayaiva / anityazcAyamapi / vyAkhyAto'rthanaiyatyasiddhAvapi 'zaradaH zrAddheH karmaNi' // 6 // 3 // 81 // ityatra karmaNoti vishessnnokteH| nityatve tvasya 'sRjaH zrAddhe trikyAtmane tathA // 3 / 4 / 84 // ityatra yathA zrAddhaH zraddhAvAniti labhyate / 'zrAddhamadya bhuktamikenau ' // 7 // 1 // 169 // ityatra tu zrAddhaM pidaivatyaM karmeti; tathA 'zaradaH zrAddhe karmaNi' ityatrApi zrAddhazabdena pitRdevatyaM karma vyAkhyAnato lapsyata praveti kimarthaM karmaNoti vizeSaNaM prayujyeta // 123 // yatrAnyat kriyApadaM na zrUyate tatrAstirbhavantIparaH prayujyate // 124 // Page #1235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1222 atreti vAkyAGgabhUtapadasamudAye iti vizeSyamadhyAhAryam / astinA ca bhavatirvidyatirityAdayo'pi lakSyAH ekArthatvAt / bhavanto vrtmaanaa| upalakSaNatvAt prakaraNAdivazAt saptamyAdiparo'pi prayujyate iti / AkhyAtapadarahitatvena vAkyatvarahitasya padasamudAyasya vAkyokaraNArthamastotyAdyAkhyAtapadamavazyaprayoktavyamAkhyAtapadasyaiva vAkyasaMzoktestadvinA vaakytvsyaabhvnaadityrthH| kazcit kriyApadaM sAkSAdadRSTvA vakSyamANodAharaNeSu vAkyatvAbhAvamAzaGkiSyate ityatastadAzaMkAnirAsArtho'yaM nyAyaH / tatra bhavantI yathA-jambUdvIpastatra varSANi / atrAsti, santIti / saptamo yathA-'zighuTa' // 2 // 28 // 'audantAH svarAH, // // 14 // atra syAt , syuriti / paJcamyAziSau yathA-devo mude vo vRSabhaH pare ca / atrAstu, santviti, bhUyAd bhUyAsuriti vA / hyastanyadyatanIparokSA yathA-avantyAM vikramanRpastasya dvaapnycaashdviiraaH| atrAsIdAsanniti / abhUdabhUvanniti; babhUva babhUvuriti vA / zvastanI yathA-ataH paraM zvo bhojanam / atra bhaviteti / bhaviSyanto yathA-adya nazcaturpu gavyUteSu bhojanam / bhAvinyAM tu padmanAbhaH sUradeva iti / atra bhaviSyati, bhaviSyantIti / kriyAtipattiprayogastu prAyaH sAkSAdeveSyate / zApakamasya tadasya paNyam' // 6454 // ityaadisuutrnirdeshH| atra hyastoti kriyApadamastyeva / anyathA arthasaMgatyabhavanAt / evaM satyapi yadastIti sAkSAnnoktaM tadetannyAyAzayaiva / anityatvamapyasya / tena kvacidanyakriyA'dhyAhAre'pi / yathArham / atra praNidadhmahe iti // 124 // yadupAdhevibhASA tadupAdheH pratiSedhaH // 12 // iTa iti zeSaH / upAdhirvyavacchedakaM vizeSaNamiti yAvat / yadvizeSaNaviziSTasya dhAtoH pratyayasya vA iTo vibhASA vikalpastadvizeSaNaviziSTasyaiva tasya 'vetto'ptH||44||62|| itIniSedhaH kAryo na tu tadvizeSaNAbhAve / iSTaniyamArtho'yaM nyAyaH / yathA 'gamahanavidla0 // 4 / 4 / 83 // ityanena vilaMtI lAbhe ityasyaiva veTtvAdvidak jJAne ityasya ktayoH parayoH 'veTo'pataH 'itIniSedho na, kiMtu nityameveT / yathA viditaH, viditavAn / jJApakamasya 'AditaH' // 4 / 4 / 71 // 'navA bhAvAraMme' // 4472 // ityanayoH pRthakvatrakaraNam / tathAhi-Adito navA bhAvAraMme ityekayogakaraNe'pi tAvadAditAM dhAtUnAM bhAvAraMbhArthaktayoH parayorveTatvena pArizeSyAt kartRkarmAdivihitayoH ktayoH 'veTo'pataH' itIniSedha: siddhayati / paraM bhAvAraMbhe eva veTtvAdetannyAyabalena bhAvAraMbhavihitayoreva ktayoriniSedhaH na tu kartRkarmAdivihitayostathA ca saakssaadvirodhH| katham / Adito navA bhAvAraMbhe ityanena AditAM bhAvAraMbhArtha ktayoriDvikalpyate / veTo'pataH // 4 / 4 / 62 // ityanena ca bhAvAraMbhArthaktayoreva ca sa niSidhyate / pRthagyogakaraNe tu kartRkarmAdivihitayoH ktayoriniSedhaH AditaH 'AditaH' ityanena siddho bhAvAraMbhavihitayostUttareNa tadvikalpa iti vyavasthitatvAt 'beTo'pataH' // 4 / 4 / 62 // ityasya kacidapyAdiddhAtuSvavakAzAbhA Page #1236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1223 devApravRtyAH virodhaH parihRta eva syAt // 125 // ____ yasya yenAbhisaMvandho dUrasthasyApi tena saH / / 126 // yathA azvena caitraH saMcarate ityAdau caitra ityanena vyavadhAne'pi tRtIyAntena yogasadbhAvAt saMcarate ityatra 'samastRtoyayA' // 33 // 32 // ityAtmanepadaM siddham / yogaH kilAnantarayoreva prasiddha ityato'yaM nyAyaH // 126 // / yena vinA yanna bhavati tattasyAnimittasyApi nimittam // 127 // yathena sahacaritameva dRzyate natvekAki tattasya ninimittatayA prasiddhasyApi nimittamityucyate / tatazca kacittadabhAve nimittAbhAve iti nyAyAnnaimittikamapi nivarttate iti tAtparyam / yathA kRtaNaH kI dezo NicA sahacarita eva dRzyate ityato Nic kI dezasya ninimittaM vihitasyApi nimittamityucyate / tathA ca kRtatotyatrAnityo NiccurAdInAmiti nyAyena Nico'nityatvAttadabhAve kIrtAdezo'pi nyadhartata // 127 // nAmagrahaNe prAyeNopasargasya na grahaNam / / 128|| upasargasyApi nAmatvAd grahaNe prApte niSedhArtho'yaM nyAyaH / yathA upaspRzatItyatra spRzerupapUrvAnnAmnaH paratve'pi 'spRzo'nudakAt ' // 51141 // ityanena kviy na syAt / tena upaspRgiti prayogo na sAdhuH / prAyeNeti vacanAnnAmagrahaNe kvApyupasargasyApi grahaNaM bhavatIti arddhabhAgityAdivat prabhAgityAdAvapi 'bhajo viN' // 5 // 1 // 146 // iti viN siddhaH // 128 // ___sAmAnyAtideze vizeSAnatidezaH // 129 // anyatra prasiddhasyArthasyAnyatra kathanamatidezaH / vizeSAH kila sAmAnye'ntarbhavantIti yuktyA sAmAnye'tidiSTe vizeSasyApyatidezaH prApnotItyato'yaM nyAyaH / yathA- bhUtavaccAzaMsye vA' // 5 / 4 / 2 // iti sUtre bhUtavadityanena bhUtamAtrasyaivAtideze anadyatanaparokSatvaziSTabhUtakAlasyAtidezAbhavanAdupAdhyAyazcedAgamat ete tarkamadhyagISmahItyAdau sthAnadvaye'pi bhUtamAtralakSaNAdyatanyeva 'bhUtavaJca0 // 54 // 2 // iti sUtreNa syAnnatvadyatanatvaparokSatvaviziSTabhUtavihite hystniiproksse|| 129 // sarvatrApi vizeSeNa sAmAnyaM bAdhyate natu sAmAnyena vizeSaH // 130 // tArkikANAM sAmAnyavizeSayorbAdhyabAdhakavyavahAro nAsti, paraM vyAkaraNe'stIti jJApanArtho'yaM nyAyaH / sarvatrApIti ko'rthaH ? prAptAvasthAyAM prApsyadavasthAyAM ca / tatra prAptAvasthAyAM yathA-ko'rthaH ityAdau seH 'soruH' // 2 // 72 // iti rubhavanAdanu prAptaM 'roryaH // / 3 / 26 // iti sAmAnyasvaranimittakaM sUtra bAdhitvA 'ato'ti' // 1 / 3 / 20 // ityetad vizeSasvaranimittakaM prAvartiSTa / prApsyadavasthAyAM yathA-so'haM tathApi tavetyAdi / atra roryaH' // 1 / 3 / 26 // iti 'tadaH se0' // 1 // 3 // 45 // iti, 'ato'ti' iti sUtrANAM prAptirvicAryate / Page #1237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1224 tathAhi-roryaH' iti tAvatsAmAnyasUtraM sarvaruviSayatvAt / tadaH seH' ityetattu tadapekSayA vizeSasUtraM simAtraviSayatvAt / 'ato'ti0' ityetattUbhayorapi tayoH svarasAmAnyanimittakayorapekSayA vizeSasUtram akAramAtraviSayatvAt / iha ca 'tadaH seH' ityasya prAptau satyAM 'soruH' iti sUtreNAntaritA dvayoH sUtrayoH prAptirasti / iyaM ca prApsyattetyucyate sUtrAntarapravRtyA antaritatvAt / katham / yadi 'tadaH se:0' // // 3 // 45 // iti serlukamakRtvA paratvAt 'soruH // 27 // 72 // iti ruHkariSyate tadA tadanu 'roryaH' ityasya sAmAnyasUtrasya prApsyattve sati tadaH seH' iti vizeSasUtreNa 'soruH' ityasya pravRttinirudhyate / tanirodhe ca paraMparayA 'roryaH' ityetadeva bAdhanam / soruH' ityetatpravartanAnantarameva tasya pravRttisaMbhavAt / 'ato'ti' iti vizeSasUtrasya prApsyattve sati tu 'soruH' ityasya pravRttina nirudhyate / tadanirodhena ca paraMparayA ' ato'ti0 ' ityasyaiva pravRttiravyAhatIbhUtA / tathA ca pratyuta / ato'ti' ityasyaiva baliSThatvAt 'soruH' ityasya puraskaraNapUrva pravRttamitikRtvA so'hamiti siddham / takrakauMNDinyanyAyazcAsyaiva nyAyasya prapaJcaH / tathAhi-tarka deyamasmai sacAsau kauNDinyazca tkrkaunnddinyH| myuurvyNskaaditvaaddeyshbdlopH| sa eva nyAyo dRssttaantH| yathA dvijebhyo dadhi deyamityuktvA kauNDinyAya takraM deyamityukta kauNDinyasya dadhidAnaniSedho'nukto'pi prtiiyte| tathA yatra vizeSalakSaNena vidhinA pUktisya sAmAnyalakSaNasya vidherbAdho'nukto'pi pratIyate tatrAyaM nyAyaH / yathA 'vyaJja. nAdekasvarAd bhRzAbhIkSNye0' // 39 // iti sAmAnyena bhRzAbhIkSNye yaUM vidhAya punaH 'gatyarthAt ' // 3 // 4 // 11 // iti vizeSavidhiruktastena gatyarthebhyo yaGniSedho'nukto'pi gamyate / tadevamatrApi vizeSeNa sAmAnyabAdha ityetAvadeva jAtaM natvaparaM kiMcit // 130 // Dittvena kittvaM bAdhyate // 131 // balAbaloktinyAyo'yam / evmuttro'pi| yathA-NUt stavane kuTAdiH / nuvitaH, praNuvitaH ityatra 'uvarNAt ' // 4458 // ityanena kitpratyayasyAdau vihita iniSedho nAbhUt / kuTAditvahetukena ktasya Gitvena takittvasya bAdhanAt / Gitve. neti kim / prakRtya / atra yapa; pittvena ktvAkittvasyAbAdhanAd guNAbhAvaH / kittvamiti kim / dhrut gatisthairyayoH kuTAdiH / ktvi-pradhutya / atra kuTAditvahetukena yapo Gitvena pittvasyAbAdhanAd taagmH| anityazcAyam / nUtaH pra. NUtaH ityAderapi darzanAt / iha ca Gittvena kittvamityupalakSaNam / tenAnyatrApi dhAtvAdInAM pUrvAvasthAnubandha uttarAvasthAnubandhena bAdhyate / tatra dhAtoryathA-cakSyAdezasya khyAgo gitvena prAktanedittvasya bAdhanAt dhAtvAdezo dhAtuvaditi sthAnivadbhAvena prasaktasyApi nityAtmanepadittvasya nivRttyA ubhayapaditvaM siddhm| yathA Acakhyau, Acakhye / pratyayasya yathA-yutAt / atra lAtaGo Gitvena tuvo visvasya bAdhanAt 'uta aurviti vyaJjane'ddheH // 4 // 3 // 59 // iti aurnetyAdi / Page #1238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1225 kvacicca na bAdhyate'pi / yathA prakRtyetyatra yapaH pitvena ktvAkittvasyAvAdhanAd guNAbhAvaH // 131 // parAdantaraGgaM balIyaH // 132 // yathA syomA ityatra sIvyateH 'manvan' // 5 // 12147 // iti mani 'voHpvay ' // 4 / 4 / 121 // iti valopamapavAdatvAt 'laghorupAntyasya' // 4 / 3 / 4 // iti guNaM ca nityatvAd bAdhitvA UTi kRte tadanu ca paratvAdupAntyaguNe prAptepyantaraGgatvAt prathamaM yatvaM siddhaM pazcAttu UTo gunnH| yadyapi parAnnityaM nityAda- . ntaraGgamiti nyAyAbhyAmasya bhyAyasyA labdha eva tathApi tayoAyayoH parAdantaraGgamityasya ca nyAyasya bhinnabhinnodAharaNezvavatArAt parAdantaraGgamityeSo'pi nyAyo darzitaH // 132 // pratyayalope'pi pratyayalakSaNaM kArya vijJAyate // 133 // . lopazabdasya lugluporvAcakatve'pi luki sthAnivabhAvenaiva siddhtvaallupyetnnyaayaadhikaarH| pratyayasya lupi satyAM 'lupyamvRllenat' // 7 / 4 / 112 // iti sUtreNa yavRllatvainadAdezavarjAnAM tannimittakasarvakAryANAM niSedhe kRte'pi luptapratyayAntanirdiSTa kAryANAmanumatyartho'yaM nyAyaH / yathA mAsena pUrvAyetyatravanmAsapUrvAyetyatra 'aikArthe' // 3 / 2 / 8 // ityanena samAsAntarvatitRtIyAyA lupyapi tRtIyAntalakSaNaH 'tRtIyAntAt pUrvAparaM yoge' // 1 / 4 / 13 // ityanena pUrvazabdasya sarvAdi. tvaniSedhaH siddhH| tathA pApacIti / atra lubantaraGgebhya iti nyAyAt prathamameva yaGo lupyapi etannyAyena yaGantalakSaNaM 'sanyaGazca' // 4 // 1 // 3 // iti dvitvaM siddham / zApakaM cAsya 'sivido'bhuvaH' // 4 // 192 // ityatra bhUvarjanam / tathAhi-abhUvannityatrAnaH pusAdezaniSedhArtha hi tatkRtam / paramatra bhuvo sijlubantatvena sUtre ca sijiti sijantasya grahaNAt pusAdezasya prAptireva nAsti tathApi yadbhavarjanaM tajjJApayati luptasijantasyApi sijannakAryametannyAyAt prApnotIti / kvcidnityo'ym| yaudheyazabdasya 'dreraJaNo'prAcyabhargAdeH' // 61 // 23 // ityaJlopavidhAyakasUtrasthabhargAdigaNe pAThAt / tathAhi-yudhA nAma kAcit tasyA apatyAni 'dvisvarAdanadyAH' // 6171 // ityeyaNi yaudheyAH / te zastrajIvisaMghAH strItvaviziSTA vivakSitA iti 'yaudheyAdeH0' // 73 / 65 // ityatri 'aNajeya0' // 24 // 20 // iti jyAM yaudheyya iti niSpannam / atra ca 'dreraaNo0' ityanenAno lup prApnoti / aJo lukkaraNe ca nimittAbhAve iti nyAyAdanimittakAyA vRddhenivattyA yadheyya iti rUpaM syAt / lopAbhAvAtta yaudheyya ityeva sthitama / tadana yaudheyInAM saMgho yaudheyamityatrAantalakSaNa: saMghaghoSA0" // 63172 // ityanenANa yathA syAdityevamartha tAvadbhargAdigaNapAThena yaudheyazabdAt zastrajovisaMghArthAdAgatasyAo lup prtissidhyte| nityatve tvasya lubbhUte'pyatri tadantalakSaNaH saMghaghoSAGkaH' ityaN bhaviSyatyeveti kimartha yaudheyazabdasya bhargAdipAThaH kriyet| yattvasau kRtastadano lubbhavane etannyAyasya kvacidanitya 154 Page #1239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1226 tvAttadantalakSaNaH 'saMghaghoSAGka0' ityaN na bhaviSyatItyAzaMkayaiva // 133 // vidhiniyamayovidhireva jyAyAn // 134 // * vidhiniyamarUpau dvau vyAkhyAprakArau saMbhavatastatra niyamamapAsya vidhireva vyAkhyeyastasyaivAprAptaprApakatvena pradhAnatvAt / zAstrAntare vyAkhyA kvApi niyamitA nAsti tasyA yathAkAmonatvAt / vyAkaraNe tu tasyA api niyamanA rtho'yaM nyAyaH / yathA- pratyabhyateH kSipaH' // 3 // 3 // 102 // ityatra kSipIt preraNe ityayaM kSipirubhayapadI taudAdiko vyAkhyeyastasyaiva parasmaipadavidhyarhatvAt , na tu kSipaMca preraNe ityayaM kevalaparasmaipadI devAdikastasya siddhaparasmaipadavattvena sUtrasya niyamArthatAprasaMgAt / niyamazcAyam-pratyabhyatipUrvAdeva kSipeH parasmaipadaM natvanyopasargapUrvAdanupasargAdveti / tadevaM prAptaniyamArthatAyAstyAgena vidhirevAtra gRhyate // 134 // anantarasyaiva vidhiniSedho bA // 13 // tatra niSedho yathA-'nAmantrye' // 2 / 1 / 92 // ityanena 'nAmno no'nahnaH // 2 // 1 // 11 // ityanantarasUtravihitasya nakAraluko niSedhaH kriyate na tu paraMparaiH 'rAtsaH' // 2 / 1190 // ityAdipUrvasUcairvihitAnAM sakAralugAdInAm / vidhiryathA-'klIbe' // 2 / 1 / 93 // ityanenAnantarasUtravihitasya nakAraluko niSedhasya vikalpanena vidhiH kriyate ityAdi / yadyapi zabdazaktirevaiSA yadvidhiniSedho vA'nantarasyaiva syAditi / paraM zabdazakteranuvAdyayaM nyAyo vicitrAH zabdazaktaya ityAdinyAyavat // 135 // parjanyavallakSaNapravRttiH // 136 // yathA parjanya UnaM pUrNa vA'napekSamANaH sarvatra varSati tathA svaviSayaM prApya lakSaNena sarvatra phalAbhAve'pi pravartitavyameva / apravRttau hi tasyAnarthakyaM syAditi / yathA gopAyatItyAdAvAyAdInAmadantatvena tadantadhAtUnAmapyadantatvAt zavo'nAkAGkSAyAmapi 'kartaryanabhyaH' // 3471 // iti zav siddhH| anityo'pyym| 'samAnAnAM tena // 12 // 1 // ityatrAgretanasUtrasamAnavyAptisiddhayartha bahuvacanaprayogAt / tathAhi-kla RSabhaH, hota lakAra ityAdau tAvad 'RstayoH' // zarA5 // iti Rreva praapnoti| iSyate tvatra hrasvo'pIti yAvantaHke'pi samAnAsteSAM sarveSAmapi Rti hrasvaH syAdeveti vyAptisiddhayartha 'samAnAnAm' ityatra bhuvcnpryogH| nityatve tvasya Rtvavat hrasvo'pi bhaviSyatyeveti kimartha bahuvacanam / parametasyAnityatvAd hrasvasyAbalatvena bAdhaM paratvAt sabalatvena Rtvasyaiva pravRtti saMbhAvya tat // 136 // na kelA prakRtiH prayoktavyA // 137 // prakRtirdhAturUpA'pi saMbhavet paraM dhAtoH pratyayAntatve vivAdAbhAvena kevalatvazaGkAyA abhAvAnnAmnastu vakSyamANarItyA pratyayotpAdasya vivAdApannatvena ke Page #1240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1227 valatvazaMkAsadbhAvAnnAmarUpaiva prkRtirihaadhikriyte| yathA kaTaM karoti bhISmamudAra darzanIyamityatra yadyapi kaTarUpasya dravyasyaiva kriyAyAM sAkSAdupayogAt kaTasyaiva karmatvaM yujyate natu bhISmAdInAM kimapi, tathApyetannyAyakRtaniyamena bhISmAdInAmavibhaktikAnAmaprayogArhatvAdekavibhaktimantareNa ca sAmAnAdhikaraNyavizeSaNatvAyogAdyathezvarasuhRdAM svayaM nirdhanatve'pi tadekayogakSematvAddhanenaiva phalabhAktvaM syAdevameSAmakarmakANAmapi kaTakarmatvenaiva dvitIyA siddhA / vizeSaNAnAM vizeyasamAnavibhaktyupapAdanArtho'yaM nyAyaH // 137 // kibathai prakRtirevAha // 138 // yathA tvAM mAM cAcakSANena iti Niji, vipi, talluki ca yuSm asm iti mAntAdDau 'TAyosi0 // 217 // ityanena masya prAptaM yatvaM bAdhitvA paratvAt tvamAdeze pazcAzca tvamayorakArasya prApnuvato'pi yatvasya sakRdgate sparddha itinyAyAdabhavane, yuSmadasmadozcAtra Nikvivantatvena sarvAditvAbhAvAt sminnAdezAbhAve tve me iti syAt ityeSa prakRtanyAyAnapekSaH pakSaH / yadA tu kvibartha prakRtirevAheti nyAyaH prayujyate tadA sminnAdezo'pi syAt / tathAhi-asyArthastAvadayam / vibantayoryuSmadasmadoryo'rthastamartha kvirahitA yuSmadasmadrUpA prakatirevAha / nahi prakRti vinA kviv bhavatIti / etenAyaM bhAvaH-yathA aguDita iva guDito'pi gajo gaja evocyate / nahi gajaM vinA guDanA bhavati / tathA kevalAviva NikvibantAvapi yuSmadasmacchabdau tAvevocyete na tvaparaM kiJcit / evaM ca kevalayostayoH sarvAditvamastIti kRtvA Nikvivantayorapi sarvAditvaM vivakSyate / na cAtra zabdabhedasyArthabhedasya ca sAkSAdeva lakSyamANatvAt ayuktaiveyaM vivakSeti vaacym| siddhiH syAdvAt iti sUtreNAbhinnAnAmapi bhedavivakSAyA bhinnAnAmapyabhedavivakSAyAzcAbhyanujJAnAt / kathamanyathA pIyamAnaM madhu madayatotyatraikasyaiva madhunaHkarmatvaM kartRtvaM cetyAdyupapadyate / tato yathA madhuno abhede'pi bhedavivakSA, tathA'tra bhede'pyabhedavivakSA / tatazca NikvintayoryuSmadasmadoH kevalAbhyAM tAbhyAM sahAbhedavivakSayA sarvAditvAd : sminnAdeze tvasmin masminityapi syAt / evaM ca NijkvibantayoryuSmadasmadoH zabdabhedAdarthamedAcAprAptasya sarvAditvasya prApaNArtho'yaM nyAyaH // 138 // dvandvAtparaH pratyekamabhisaMbadhyate // 139 // zabda iti zeSaH / yathA 'ekadvitrimAtrA hasvadIrghaplutAH' // 215 // ityAdau mAtrAzabda ekadvitrItidvandvAtparaH sannekAdyaiH saha pratyekaM saMbadhyate / anyatheSTArthapratItirna syAdityato'yaM nyAyaH // 139 // vicitrAH zabdazaktayaH // 140 // - tenaiva liGgasaMkhyAdau vaicitryaM dRzyata iti jJApanArtho'yaM nyAyaH / yathA-prazastaM pacatIti 'tyAdezca prazaste rUpap' // // 3 / 10 // iti svArthike rUpapi Page #1241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1228 pacatirUpamityAdau 'padaM vAkyamavyayaM cetyasaMkhyaM ca' iti liGgAnuzAsanapAThAdaliGgasyApi tyAdyantapadasya klIbatvaM siddham ityAdi / tathA ke'pi zabdAH padAntarasya sApekSAH ke'pyanapekSAzca tttllinggaanyaahuH| tatra sApekSo yathA-iyaM gauH ayaM gauH / atra gavArthasyobhayaliGgatvAdiyamitipadApekSeNa gopadena strIpuMsatvamucyate / tasya strIpuMsatvAnuktAviyamayamiti vizeSaNayoH strIpuMsatvAnupapatteH a. napekSAstu tribhiH prkaaraistttllinggaanyaahuH| nAmamAtreNA''dezena pratyayena ca / tatra nAmamAtreNa yathA-mAtA, pitA / atra nAmamAtrameva strIpuMsatvoktau kSamam / Adezena ythaa-tisrH| atra strItvaM vinA'pyupapadyamAnena tisrAdezena strItvaM prtiiyte| evaM kroSTA / atra puMstvajena kruzastunastRjAdezena puMstvam / prtyyen-ythaa-raajnyii| atra strItvodbhavena GIpratyayena strItvam / gocaraH-ityatra puMnAmatvodbhavena 'gocarasaMcara0' // 5 / 3 / 131 // iti ghena puMstvam / saMkhyAvaicitryaM yathA-aM aH ka) pazaSasAH ziTa' // 1 / 1 / 16 // ityatra saMjJiSaDtve'pi saMjJAyA ekavacanam / dArA:-atrArthaikatve'pi bahuvacanamityAdi // 140 // kiMhi vacanAnna bhavati // 141 // vacanamiSTArthapratyAyanaM tadvalAt kiM na syAt / kAkvA sarva syAdityarthaH / iSTArthapratyaye sati ziSTaprayogAnusAreNa kecidvidhayo'prAptA api pravartyante, prAptA api ca kecinna prayaya'nte / iSTArthapratyayAbhAve tu prAptA api keJcidvidhayo na pravartyante iti yAvat / 'samarthaH padavidhiH // 74 / 122 // ityasyApavAdo'yaM nyAyaH / tatrAprAptapravartanaM yathA-sUryamapi na pazyantyasUryapazyA rAjadArAH / 'asUryogrAd dRzaH // 5 / 1 / 126 // iti khaz / vatsebhyo na hito avatsIyo godhuk / 'tasmai hite' // 71 / 35" itiiyH| atra naJaH kramAd izinA hitena ca saMbandho'sti / na sUryeNa vatsaizceti samasyamAnapadAnAM mithaH saMbandhAbhAvAdasA. marthye'pi iSTArthagamakatvAt samAsaH siddhaH / prAptApravartanaM yathA-'nahAhordhatau' // 2 // 1385 // atra dhAtvagre ikiztivo na / iSTArthapratyayAbhAve prAptApravartanaM yathAsaGghasya bhadraM bhUyAdityatra saGghabhadramiti SaSThIsamAso na / nahi saMghabhadraM bhUyA, dityukte saMghasya bhadraM bhUyAditi pratIyate api tu saMghabhadraM nAma saMghasaMbandhitayA prasiddha kiJcidbhadraM kasyacid bhUyAditi / abhidhAnalakSaNAH kRttaddhisamAsAH syurityapi nyAyo'sti / asyArthaH-abhidhAnamiSTArthapratyAyanaM tadeva lakSaNaM cinhaM yeSAM kRdAdInAM, ko'rthaH iSTArthapratyayasaMbhave kRdAdayaH syustadabhAve tu neti / evaM ca prastutanyAyAnuvAdyevAyamapi nyaayH| atha kiM hi vacanAditi nyAyasyAnyo'rthaH kathyate / vacanAditi ko'rthaH / sUtroktavidhAnabalAt kiM na syAt / kAkvA aprAptA api vidhayaH pravartanta ityarthaH / yathA zreSThaH zreyAn / atra iSTheyasvoH parayoH zrAdezavidhAnabalenAguNAGgAdapi prazasyazabdAd 'guNAGgAdveSTheyasU' // 1 // 3 // 9 // ityanena iSTheyasupratyayau na prApnutaH / tathApi. iSTheyasvoH pratyayayoH parayoH prazasyazabdasya 'prazasyasya zra' // 7 // 34 // iti sUtreNa zrAdezo Page #1242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1229 yadvihito'sti tadvidhAnabalAdaguNAGgAdapi prazasyazabdAt 'guNAgAdveSTheyasU' // 7 // 39 // iti sUtreNa iSTheyasupratyayau siddhau| asyAM vyAkhyAyAM cAprAptaprApaNArtho'yaM nyAyaH / api ca-vicitrA sUtrANAM kRtiH, mAtrAlAghavamapi utsavAya manyante vaiyAkaraNAH, te vai vidhayaH susaMgRhItA bhavanti yeSAM lakSaNaM prapaJcazca / ityAdayo'pi nyAyaprakArA vAgvizeSAH santi, paramete vyaakrnnsuutrrcnaayaamevopyujynte| pArizeSyAdayo'pi nyAyAH sUtrArthavyavasthApanAyAmevopayogino natu ke'pi prastutAyAM prayogaracanAyAM kvaciditIhopekSitAH / zAstrAntareSu ca yatho. dezaM nirdeza ityAdayo bahavo'pi nyAyAH santi paramatra vyAkaraNe kvApi te sAkSAdyudAhRtA na dRzyanta iti noktAH // 141 // nyAyAH sthavirayaSTimAyAH // 142 // ___ yathA sthaviro gamanAdikAryotpAde tatsAdhanAya yaSTimavalaMbate tadabhAve tu na; tathA nyAyA api ziSTaprayogAnyathAnupapattAvevAzrIyante na tvanyathA / ekasminnapi prayogAdau sa eva nyAya Azrito'nAzritazca yad dRzyate tadviruddhamityAzaMkAM bhatumayaM nyaayH| yathA. rAyamatikrAntAnAM kulAnAmatirINAm / atra 'klIbe' // 2 / 4 / 97 // iti hrasve sati tajje nAmAdeze pare ekadezavikRtamananyavaditi nyAyAtprAptamapi 'A rAyo vyaJjane' // 21 // 5 // itvAtvaM sannipAtalakSaNo vidhiriti nyAyena niSedhAnna syAt / tatkaraNe hrasvavighAtasaMbhavAt / dI| nAmyatisR0 // 1447 // iti dIrghAvasare tu sannipAtalakSaNanyAyAnAzrayaNAnirvighnaM dIrghaH siddhaH / tathA 'vattasyAm // 11 // 34 // ityatra vattasyostaddhitayoH sAhacaryAdAmo'pi taddhitasyaiva grahaNaM prAptam / paraM sAhacaryanyAyAzrayaNAt parokSAsthAnajo'pyAm gRhyate / na ca tadeva SaSThIbahuvacanasyApyAmo grahaH tadA tdaashrynnaat| jJApaka cAsya tattatprayAgAdiSu tattannyAyAzrayaNAmAzrayaNaphaladarzanam // 142 // ziSTanAmaniSpattiprayogadhAtUnAM sautratvAllakSyAnurodhAdvA siddhiH // 143 // ziSTAH zeSA ye vyAkaraNena mAnyAkhyAtA IzA ye nAmAni-niSpattayaH-prayogAH-dhAtavaMzca teSAm / sautratvAditi / sUtraM vyAkaraNAdi tatra nirdiSTAH sautraaH| lakSyAnurodhAdveti / lakSyANi puurvmhaakssipryogaaH| siddhizabdo maGgalArthaH // 143 // // iti zrI vaiyAkaraNanyAyAdarzaH samAptaH / / Page #1243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ||shuddhiptrm|| patram paMktiH Hulitikalaen mil. azuddham ladantAH lakArAntA vyapAreNa upoSTIyati aJavargAt bahiraGamantaraGge kuNano utskadako prathamaspa luluviD anusvArabhavanAn pulliGgA - vahirbhAvena vartamAsya tyadAdAnAM pakatvena tvA aMtimabhyam tadvizeSaNabhUta tadvizeSaNabhUte dRzyarthAnAmarthaH chuptAkArasya tatsaMbandhavijJAnAdiha zuddham lRdantAH lukArAntA vyApAreNa upoSTrIyati avargAt bahiraGgamantaraGge jhno utskandako prathamasya luluviDDhve anusvArabhavanAt / pulliGgA bahirbhAvena vartamAnasya tyaMdAdInAM ekatvena tvAM atimabhyam tadvizeSaNIbhUta tadvizeSaNIbhUte dRzyanAmarthaH luptAkArasya. tatsaMbaMdhivijJAnAdiha o, A, AbistAcitakambalyAditikim avistAcitakambalyAditi0 sarvaNa sarveNa mUkAt mUlAt phalazabda mUlazabda ita ita kim ita iti kim rajvAdizca --. . .ravAdIca Page #1244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1231 azuddham . zuddham patram 104 105 112 113 dIrghopAlsye hiMthArthasyANikartA pratuGkta mAkSaNe kRrUn kiMtahi . drAram gabhiH jinAyatanebhyaH vartamAd jADayasyaitad kRcchAhA AvabhAga kalpANadharmA suharitatRNasomAjabhmAt mUrkhabhAtRkaH samAsAto varvante // 2 // 14 // gomirvapAvAn kAlasya nAnuliptapadenakArthyam yavaM maki dvigorenano'T // 13 // 159 // dIrghopAntyasye hiMsArthasyANikartA prayukta mokSaNe kurUn kiMtarhi dvAram gamiH jinAnAmAyatanebhyaH vartamAnAd jADyasyaitad kRcchAdvA avibhAga kalyANadharmA suharitatRNasomAjjambhAt mUrkhabhrAtRkaH samAsAnto vartante // 32 // 14 // gobhirvapAvAn 137 1 kAkasya 178 " - nAnuliptapadenaikArthyam evaM kim dvigoranano'T // 3310159 // ro UrvaSThIvam urvaSThIvam bhUvau sahoktA sahokto dhruvau " 205 * sahoktau sahoktau 2068 Page #1245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patram paMktiH 211 9 pAzuddham manaHzabdAdAtmazabdAzca mUrdhamastakazabdaghajitAt rUpau .. hasvaH vizvamitrA do?'tAdezaH sureNuhAtyAdipAThAt zuddham manAzabdAdAtmazabdAca mUrdhamastakazabdapArjitAt IjasapI hrasvaH vizvamitro dIgho'ntAdezaH turerjuhotyAdipAThAt yatu bhAzItibahuvrIhI 'padikaH' paniSkaH, pAdaniSkaH / paghoSaH, paadghossH| dheno vyAyAma rathakdayoruttarapadayoH bhazIti bahubrIhaupAdakaH' . pAdaniSkaH / pdghossH| rdhanobhavyAyAm rathavadayoruttaraparayoH kulakItavardhanam 'kutazcaratiH .. bat kozikaH 11 // 1 // 47 // kAzyaye gaudheyA'nyaH mitrayuzabdA bhAgavattitArNavindavAkazApeyAnnivAyAmikaNvA koNDinyAgastyayoH lugnaH kedArANNyatyevamAdayaH ityAdibhyazcAturathiko sakhyAderayaNa itikaraNAnuvRteH catubhiruhyate kutadharati ait kauzikaH // 6147 // kAzya gaudheyo'nyaH mitrayuzabdo bhAgavattitArNabindavAkazApeyAnnindAyAmikaNvA 255 kauNDinyAgastyayoH 257 258 kedArApaNyazcetyevamAdayaH / 268 ityAdibhyazcAturarthiko 281 sakhyAdereyaNa 282 itikaraNAnuvRtteH 287 caturmiruhyate Page #1246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1933 paMktiH patram 296 302 azuddham prklomn||73||55|| barSAkAlebhyaH zatamiSak jyAdergANasyetyAdinA kAla vAcino natpadyate 306 312 314 321 324 327 329 331 332 326 ykllomn||6||3||55|| varSAkAlebhyaH zatabhiSak uyAdegauNasyetyAdinA kAlavAcino nnutpadyate nuttaM dharmAmnAyasaMghe maupagavakam kApaTavakam bhAdrabAhavAni AcAryAH kvacidanyatrApi niSkAntaH / zAraplavikaH barasyartha kriyatAmiti dArika: SaDyantAbhyAM AsthA prathamAntAdasyeti mAhAnAmnikaH mAsaMbhUto mAsInaH AdiryeSAM ityanenaiva tadarthe pariNAmini bhAvetvatal pRthvAderimanavA RkArasya SaSTayAderasaMkhyAdeH hiraNyako kArItyAvazyake bhUmimAn kSipyate zikhAditvena 342 10 " .16-17 dharmAmnAyasaMdhe pramomgavakam kApaTavaka bhAdravAhavAni acAryAH kacidanyAtrApi niSkrAntaH vizAraplakaH carattyatha kivatAmiti dArdadikaH SaSThayantAM AsthA / prathamAntAdasyati mAhAnAmikaH mAsaMmAsInaH AdiryepAM ityanenava tadartha pariNAbhini bhAvetvala pRthbAderiman RkAsya SaSTyaderasaMkhyAdeH hiraNyakA zArItyAvazyake bhUbhimAna ziSyate zikhAtvAditvena 155 342 349 355 371 376 379 TippaNe 684 385 405 409 423 Page #1247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1234 azuddham matyarthe matvartha matvartha matvarthe 433 zabdapravRtti / nimittasya ithaH eva anadyanane'pi kAmamAtravivakSAyAM sAvakAzAvatasAvAkAro zastraagnisAt spArthe tahi bhUmApavAdaH / sthUladUretyadinA prazaste'rtha mRttikAkAstarI tyAdisavAdeH ucakaiH . prakutedvitIyAt suparyAzIrdattoM kAsUgoNImyAM zuddham patram 424 425 zabdapravRttinimittasya 427 ityarthaH 428 evaM anadyatane'pi kAlamAtravivakSAyAM sAvakAzAvatasAtAvAkAro 436 zastramagnisAt svArthe tahi bhUbhAvApavAdaH / 452 sthUladuretyAdinA prazaste'rthe mRttikA kAstarI tyAdisarvAdeH uccakaiH 457 prakRtadvitIyAt suparyAzIrdatto kAsagoNIbhyAM . 461 laghu 466 kArSApaNa 467 gRhe yuSmadarthaH yuSmadasmadorgauNatvAt saMpraznaH 479 sarvapratyayApavAdabhUtayA 479 bhaviSyathaH 484 syanta vividhArthAvagataH nAnabhinivRttasya 485 ekasvarAdanusvAreto . 488 spRzimRzativizatidRziziSlazuSaya 489 dIrghaH 495 cavargIyAntAH 500 kArSASaNamRhe yupmadarthaH yuSmadasmadogauNatvAt saMpannaH sarbapratyayApavAdabhUtayA bhaviSyatha syenta vidhidhArthAvagateH nAnAbhinivRttasya / ekasvarAdanusvAretA spRzimRzativizatidRziziziSlazuSaya dIrdhaH ca vargIyAntAH 485 Page #1248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patram paMktiH 502 503 504 505 507 . azuddham dhAtoHrAdya syAm 127 karotItyaryaH prastumpatiranyaH sthaulpe zabde vAdhanasparzanazoH asyandiNTa klapiSISTa koSTA vyaJjanA 525 zuddham dhAtorAdya syAt 129 karotItyarthaH pratumpatiranyaH sthaulye zabde bAdhanasparzanayoH asyandiSTa kalpiSISTa kroSTA vyaJjanAdesuSupuH uvAza / uvaza / aziti banajitha dhAtupArAyaNakRtA kuTAdergaNAta aguSIt 527 528 542 563 565 571 vavAza / uvaza / Aziti vabhrajitha dhAtupArArAyaNakRtA kaTAdergaNAt aguSIm vaJjaH kanUgaza asyatItyaryaH vagNa asadIta // 4|4|112 // kropayati thAnivattvAd sgAt bhavAnAnididhat tumarhAditiki jJIpI svaorvA narinanati zakroti dvivI knUgA asyatItyarthaH vRgNa AsadIt // 4 // 12 // kopayati sthAnivattvAd syAt bhavAnididhat tumarhAditikim zIpIe saorvA narinati zaknoti dvitI kSuttRGgadhaiM 606 607 kSuttRhurdha Page #1249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patram .. paMktiH Azuddham kRttAvantarbhUtatvAmANurakarmakaH bAnabhidhAnAnna puvIyantaM zyanirdazo mUnirasyati sahate 615 616 utkaSTApUrbake / nihanava . 622 624 631 639 nivava nyabhavana adugdha Atmanepadyakarmaka, syayameva ? vA''kAkSAyAm . dhAtvathaivartamAnAd marhAmahe saptamInimittastIti 641 644 646 punAtItyeba vRttAvantabhUtatvAnmuNDirakarmakaH vAnabhidhAnAnna putrIvantaM zyanirdezo nirasyati samUhate utkaMThApUrvake nyagbhavanaM adugdha AtmanepadAkarmakAH svayameva? ghA''kAkSAyAma dhAtvarthe vartamAnAd gahAmahe saptamInimittamastIti punAtItvaiva karmaNo'Na puSNAti.. varNavyaJjanAntAt nipAtyante kyap . jighateyathAsaMkhyaM apahasAsaMtro kazcitvAcArakAvapi.. mAkhuvAto karoteSTaH-- pANindhayaH asUryogrAbhyAM bahulAdhikArAnna mitra maitreNeti vibhASeyam devAdikayoreva 658 659 " 670 671 677 678 672 - karmaNA'N puSpAti' RvarNavvaJjanAntAt nipAtyate kp jinateryayathAsaMkhyaM avahasAsaMsro kazcitvAcArakAvapi AkhudhAto karoSTaH pANidhamAH asUryogrAmyAM , . bahulAdhikArAna bhitra maitraNeti bibhASeyam devAdikarayoreva 682 / 822 707 709 710 712 brata brUta Page #1250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMktiH 20 719 asuddham syAtAt kasupratyayAntA vadharhati akamagamahanavRSabhUstha ukaN kartRkarmAdyarthardeza kanigadimaneHmarUpe niSpatau . - bAtAstataH miyUzraNe patram yAtAm / 715 kvasupratyayAntA vadhamarhati zukamagamahanavRSabhUstha ukaNa 721 kartRkarmAdyarthanirdeza 730 kanigadimane sarUpe 733 niSpattau : 734 vAtAstataH 735 mizraNe. yUkA . tuMk 737 stAvakA madyatIti madhUkaH 744 harSe taDapa manmAtau 749. 736 kA tUMka stAbakaH madayadhUtIti makaH . 740 haSa 750 Nyanto'pi akSasaMdhAtA navanItaM 755 765 766 svapne / taDaNa matmAtauM pratyayaH svaju Nyato'pi akSasaMdhAtaH nabanItaM khapne drahathaH barma dhena amibhave meDhaH kulpha rAge cumvi vikasovakalpaH duhathaH / 770 dhenaH .... abhibhaSe 771 776 21 787 788 roge... cumbi vikaservikalpaH zRza , .. - aGkaraH . varSAbhidhAnAni 720 aGkuG varSAbhidhAnAni 726 Page #1251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ azuddham daz .. zuddham: . zaz vaiSTraH TuvamU syAt patram 797 798 799 vaiSTaH NahIca . 8 dukboH 805 .806 vA TUvamU syatA haNIMca dukboH bA AbhyA mAnakIDayo urdhvamupari kairavaH . . ebhzaH ... kuGa AbhyAM mAnakrIDayo Urdhvamupari kairavaM ebhyaH . . : VVVV pUTha pUra mantriNa . mantriNa muSza varaNe videradhika muhuri divedvitvaM 831 8rUra baraNe vidoradhika muhUriH divedvitvaM manamaraH nimittavargIyAntyona lUpUyuvRSizi Rtuzca: bhramaraH / 846 852 nimittavargIyAntyo na lUpUyuvRSidaMzi Rtuzca bhAvAkorala sati. sati bhAvAarthoral 8869 871 kRtyAnAmapi 888 kRtyomAmapi cAbhIkSNpe yathAkAramaraM bhuGakte tanmatasaMgrahArtha gaNDikAchitti cAbhIkSNye yathAkAramahaM bhuGkte tanmatasaMgrahArtha gaNDikAzchinatti ityarthaH ityarthaH 898 yoddhaM ti Su tiSu Page #1252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // pariziSTAni // // tattatsthale pramAdAnna nirdiSTAni sUtrANi // . uttarArddha29-2 adyatanI di tAm an si tam ta am va ma ta AtAm anta thAs AthAm dhvam i vahi mahi // 3 / 3 / 11 // imAni vacanAni adyatanIsaMjJAni syuH / 481 pRSThe 4 paMkteH pazcAt / 33-2 mAGayadyatanI // 5 / 4 / 39 // mAGayupapade dhAtoradyatanI syAt / sarvavibhaktyapavAdaH / mA bhavAn bhUt / kathaM mA bhavatu tasya pApaM mA bhaviSyati iti ? asAdhurevAyam / kecidAhuraGito mAzabdasyAyaM pryogH| * 33-3 sasme hyastanI ca // 5 / 4 / 40 // smazabdasahite mAGayupapade dhAtobastanI cakArAdadyatanI ca syAt / mAsma bhavat / mAsma bhUt / ime dve sUtre 481 pRSThe 16 paMktyanantaraM gRhItavye / 246-2 Adyo'za ekasvaraH // 4 / 1 / 2 // anekasvarasya dhAtorAdya ekasvaro'vayavo dviH syAt / 539 pRSThe 6 paMktau 'pakSe' iti padAnantaram / 336-2 apAcatuSpAtpakSizunihRSTAnnAzrayArthe // 4 / 4 / 96 // apAtparasya kiratezcatuSpadi pakSiNi zuni ca kartari yathAsaMkhyaM hRSTe'nnArthini AzrayArthini sati saDAdiH syAt / apaskirate vRSabho hRssttH| harSAdvilikhya taTa vikssiptiityrthH| apaskirate kukkuTo bhakSyArthI / vilikhyAvaskara vikSipatItyarthaH / apaskirate zvAzrayArthI / vilikhya bhasma vikSipatItyarthaH / apAditi kim / vikirati vRSabho hRSTaH / eSviti kim / apakirati bAlo dhUliM hRSTaH / hRSTAdiSviti kim / apakirati hastI rajazcApalena / 562 pRSThe 18 paMkteH pazcAt / / 534-2 vA svIkRtau // 4 / 3 / 40 // svIkRtau vartamAnAdyameH para AtmanepadaviSayaH sic kidvadvA syAt / upAyata / - 623 pRSThe 2 paMktau 'vezyAmupayacchate' ityanantaram / 997-2 upasargAddedevikruzaH // 5 / 2 / 69 // upasargAt parebhyaH zIlAdau satyarthe vartamAnebhya ebhyo NakaH syAt / Adevata ityevaMzIla AdevakaH / paridevakaH / devIti dIvyaterdevatervA Nyantasya grahaNam / AdevayatIti AdevakaH / Page #1253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1240 paridevakaH / AkrozakaH / prikroshk;| upasargAditi kim / devanaH / devyitaa| kroSTA / devateya'ntAdeveti kazcit / 726. pRSThe 15 paMkteranantaram / 1062-2 pare_tayoge // 2 / 3 / 103 // parisaMbandhino rephasya gha aGka yoga ityeteSu zabdeSu pareSu lo vA syAt / iti latve palighaH / palyaGkaH, paryaGkaH / paliyogaH, priyogH| 1062-3 RphiDAdInAM Dazca la : // 2 / 3 / 104 // RphiDa ityAdInAmRro lalau DakArasya ca lo vA syAt / luphiDaH / luphilaH / RphilH| RphiDaH / latakaH / RtakaH / kapalikA / kaparikA / talpalIkam / tarparIkam / kapilakam / kapirakam / lomAni / romANi / angguliH| aGguriH / pulussH| puruSaH / talunaH / taruNaH / salilam / sariram / alam / aram / mULam / mUram / kalilaH / karIraH / kalya / karma / mukulam / mukuram / paaNsulH| paaNsurH| lekhA / rekhA / likssaa| rikSA / lohitam / rohitam / ityAdi / arthabhede'piilA bhUmiH / irA amRtam / talpalo gjessvekdeshH| tarparaH pazUnAM kaNThaghaNTaH / kalabho baalhstii| karabhaH uSTraH / zalabhaH ptnggH| zarabho'STApadaH / kAlo varNakAro rkssaanirdeshH| bAlaH kezaH / vAH kriyAbhyAttiH / lghurpcitprinnaamH| raghuH rAjA / galaH prANyaGgam / garo viSam / evaM mudgala, mudgara, maNDala, maNDara, kandarAdayo'pi drssttvyaaH| ekArthe'pi dRzyate / galaM garaM ca / vaDizaM balizaM / Dazca la:-RphilaH, RphiDaH / valabhI, vddbhii| cUDA, cUlA / ilA, iDA / vyAlaH, vyADaH / purolAzaH, puroddaashH| ssolshH| ssoddshH| (balizam, baDizam ) pulinam , puDinam / pIlA, pIDA / yathAdarzanamanye'pi RphiDAdau drssttvyaaH| saMyuktasya Adezca na dRzyate / paanndduH| knndduuH| ddaamrH| DInaH / ddunnddumH| ddinnddimH| 1062-4 japAdInAM po vH||2 / 3 / 105 // japAdizabdasaMbandhinaH pakArasya vakArAdezo vA syAt / javA, jpaa| pArAvataH, pArApataH / triviSTapam, triviSTavam / pArApAraH, pArAvAraH / kavATaH, kapATa; / viSTavam , viSTapam / kavalaH, kapala: / avAcI, apAcI / japAdayaH prayogato'nusartavyAH / trINImAni sUtrANi 871 pRSThe 1 paMktau 'parihaNyate'neneti parigho'rgalA' itya0 gRhii| 1155-2 ekopasargasya ca ghe // 4 / 2 / 34 // ekopasargasyAnupasasya ca chaderghapare Nau hrasvaH syAt / 884 pRSThe 15 paMktau gRhItavyam / Page #1254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tubndhsdinkaal zAha maNilAla gokaLadAsa kAryavAhakA-zrI bIravijaya jaina upAzraya, bhahInI poLa, ahamadAbAda