Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ CALATAGANGA EMAMAMMALAYA M AITHIMIRMIRM ||dvitiiyaaNgm|| 866666666666666666666666666666666666666660 bardavAna hIrA bdhi vIcibiMDa prAzita gaNadharodgAra rUpam TIkA, dIpikA tathA bAlAvabodha sahitam svamatyanusAra zuddha karIne zrI makazudAbAda nivAsI bAbusAheba rAya dhanapatisiMhajI pratApasiMhajI vAhAduranI AjJAthI zrI muMbApurImadhye zA jImasiMha mANakAkhya zrAvakeM prItipUrvaka "nirNayasAgara" mudrAyaMtranA adhipati AvajI dAdAjInI pAseMdhI chapAvIne prasiddha kIdhuM. AAAAAAYANAYASAAYARICAVESVEAVENNAINAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA AAAAAAAAAAAAAA 06666666666666 saMvat 1936-zake 1802. miti paupa zuddha pUrNimA bhomavAsara. MVVVVVVVVVVVVVVVVzazazazazaza Jainis t emational
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ .4.0494.44OA. 18585388 D ECEN zuddha surarayitazrIni samavazaraNA. 32002 e itra
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA. yA prasAra saMsAra samuDne viSe saMtata paryaTana karanArA prANIune janma maraNAdika pratyu duHkhomAMthI mukta kare evo to mAtra eka dharmaja be ghane emaja sarva darzanInA zAstramAM paNa kaheluM be, evo je dharma tenuM mUla to sarvAza yukta dayAja be. kaheluM be ke " hiMsA paramo dharmaH " dayAvaDe dharmanI prApti thAya be; khane paripUrNa dharma prApta thayA pI jIva mokSagAmI thAya be; mATeM dayA sarvotkRSTa padArtha be. sarva darzanIca dayAno upayoga karene kharA, paraMtu sarvAzeM karatA nathI. eTalAja mATeM teune dharma padArthano jevo joiyeM tevo jAna thato nathI. dayAno sarvAzeM upayoga to mAtra jaina darzanamA svIkArayo be tethIja jainadarzana dharmadhurisara kahevAya be, mATeM dayAno sarvAzeM upayoga karavAnI agatya be, jema kAMI nojanArtha pakvAnna karavuM hoya to temAM ghRta, piSTa, zarkarAdika agatya vastunuM ekatrapaNuM yathAvidhi yAya tyAreMja te pakkAnna svAdiSTa kavAya; paNa jo upara kahelI vastumAthI eka paNa vastunuM uThA pazuM hoya to te pakAnna svAda rahita bane. mATheM dayA padArtha sarvazeM palAya toja tethI dharmopalabdhi thAya, te vinA to kar3hI paNa thAyaja nahIM. sarva darzanIune dayA mAnya be kharI tathA pitenI samajamAM phera hovAthI te zreSThatA pUrvaka dayAno upayoga sarvAzeM karI zakatA nayI. e vAta pragalanA vyAkhyAna uparathI siddha thaze. jemake koieka darzanI to ema jAne ke pazuno prANaghAta karavo, eTale te janmathI bUTe, ema kahI dayA mAnI liye be; koieka kahebe ke prANI, jyAM sudhI zarIreM sukhI hoya tyAM sudhI temanI na para dayA karavI, paNa jyAreM tena vyAdhigrasta sthitimAM pIDAtA hoya tyAreM to te prA udai vadha karI temane yatI pIDAmAMthI mukta karavA eja dayAbe: keTalAeka kahe be ke sUkSma athavA sthUla prANI, je manuSyane duHkha dIye be, tecane mArI nAkhavA eja dayA be; kelAeka to yajJayAgAdika karavAmAM prANIuno nAza karI temAMja dharma dhuraM dharatA mAnI beThA be ne keTalA eka prati sUkSmAdi prANI jetuM svarUpa dRSTigoca ra nayI tena ciMtA deza mAtra na rAkhatAM mAtra sthUla prANIu uparaja dayA karavAmAM dayA mAne be. ema ghaneka prakAreM dayAno upayoga anya darzanIya kare be tathApi te svadayA, paradayA, ivyadayA, jAvadayA, nizvayadayA, vyavahAradayA, svarUpadayA, anubaM dayA, ityAdi dAnA aneka prakAra, jainagraMthomAM savistara varNana karelA be te pramA aiM varttI dayAnuM svarUpa nayazailIpUrvaka samajatA nathI, eja teunI matimAM vibhrama be For Private Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ nevI mita mativAlA darzanIunuM mata kyAreM paNa zuddha kahevAya nahIM paraMtu je darzanamA potAnA zrAtmAnuM yAtmatvapaNuM jANIne pUrNapaNe dayAne aMgIkAra karI ho ya evaM to eka zrI jainadarzana be ghane te sarva loka pravidita be. tethI e dharma jaga mAM sarvotkRSTa kahevAya be. e dharmanA eka rIteM, yAcAradharma, dayAdharma, kriyAdharma ne vastudharma, evA cAra neda be ghane dAna, zIla, tapa, tathA nAva, e cAra tenAM kAraNa be. ve dhana baleM karI dAna devAya, mana balavaDe zIla palAya, zarIra balavaDe tapa thAya ghane samyak jJAnabalavaDe nAvadharmanI vRddhi thAya. e nAvadharma, dAna, zIla ne tapa, aarai dhika be, kemake nAvadharmanuM kAraNa jJAna bala be; jeNekarI vastunuM svarUpa jAlIyeM, tene jJAna kahIyeM. te jJAnathakI yAtmadharmanI vRddhi tathA saMrakSaNa je. luM thAya teluM pelAM traNa je dAna, zIla ne tapa, te thakI yatuM nathI. enuM kAraNa e be ke naya, nikSepa, pramANa, cAra anuyogano vicAra, saptanaMgI, SaTivyAdikano vicAra, yAdi lai jJAna balavaDe jIvane paripUrNa prApta thAyale. valI zrI dazavaikAlika sUtra mAM paNa prathama jJAnane pachI kriyA kahIbe. te uparAMta jJAna vinAnI je kriyA ka ravI te paNa klezarUpa kahIle. arthAt kriyA to jJAnanI dAsI jevIjale. jJAnI puruSa nI chalpa kriyA paNa atyaMta zreSTha be. valI zrI uttarAdhyayanamAM paNa kayuM be ke jJAna guNa saMyukta je hoya teneja muni kahevo. ethI paNa jJAnanuM mahAtmya atyutkRSTa jaNA ya. zrI mahAnizIthamAM jJAnane pratipAti varNavyaM be. zrI marudevI mAtAne hastI upara betAM tAM kevala jJAna utpanna yayuM. valI zrI bharatezvarane khArIsA bhuvanamA rahyAM tAM karmo vimuktatA thai te paNa jJAnatuMja prAbalya hatuM; ane zrI upadeza mAlAmAM kabe ke jJAna rUpI netreM karI ujamAla evA munine vaMdana karavuM yogya be. devAcArya manavAdi pramukhoM baudha darzanIune jItIne jagatmAM yazovAda lIdho te paNa jJAnano ja prasAda jANavo. jJAnanI je tIkSNatA teja prabaMdha cAritra jANavuM. je nikA cita karmano koDo varSaparyaMta dAna, zIla tathA tapa kasyAthI vinAza thato nathI te jJAnathI eka zvAsovAsamA thAyale. eTalAja mATeM kriyA gurune pIpalAnA patra jevA gayA be. ne jJAnI gurune samuD samAna galyA be. jJAna vinA samyaktvapaeM rahI zake nahIM, jJA na vinA hiMsAno mArga samajAya nahIM, siddhAMtokta samasta kriyAnuM mUla je zraddhA be tenuM paNa kAraNa jJAna ke kemake jJAna vinA zraddhAnI prApti yatI nathI, evaM je jJAna nA pAMca prakAra. mati, zruta, avadhi, manaHparyava ne kevala e pAMcane viSe paNa zrutajJAna sarvathI adhikopayogI be zrutajJAna padArthamAtranuM prakAzaka be. svamata tathA pa manuM paripUrNa prakAza karanAruM paNa zrutajJAnaja be. ajJAnarUpa timira TAlavAne sUryasa For Private Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ ead tathA issama kAlarUpa rAtrIne viSe to dIpaka samAnabe bIjAM cAra prakAranAM je jJAna be tenuM paNa kAraNa nUta zrutajJAnaja e. paramezvareM kayuM beke zrutajJAna saMvyavahA raka be. uddeza, samuddeza, khAjJA ityAdi vyavahArano lAna zrutajJAnathI yAya be. valI sva. svarUpane parasvarUpa samajAvavAne zruta jJAnaja samartha be. bIjAM kevala jJAnAdika cAre jJAna kI jANelA padArthaM svarUpa paNa zruta jJAnavaDeja kahevAya te. mATeM matyAdi kacAra jJAna sthApanA yogyale paNa teo karIne parajIvane upadeza khApI upakAra kara zakAya nahIM; yane zrutajJAnathI upadeza thAya mATeM upakArI be. zrutajJAnanA zravaNa karavAthI zuddhAtmaka paramapadanI prApti thAya be. mATeM zrutajJAna te mahoTuM nimitta kAraNa d. zrutajJAnane sAMjalave karI jIvane zuddhasvarUpa vizuddha zraddhAna ( pratIta ) upaje ne tetha zuddhAtmAnuM khAcaraNa, khAsevana tathA anubhava upaje teja paramapada prApti jA evI. zrutajJAna sanilavAnA prajAvathakI jIva, dharmane vizeSeM jANe vivekavaMta thAya, saat tyAga kare, jJAnanI prApti yAya yane aMteM moha pAme, mATeM zrutajJAnano yA dara avazya karavo. zrutajJAnano saMyoga thavo jIvane atyaMta durlana be. zrutajJAnane saM yogeM karIne pUrvai zrIgautama svAmI, sudharmasvAmI, jaMbusvAmI pramukha ghaNA jIvo saMsAra sa mune tarI gayA; ane vartamAna kAleM mahAvideha kSetrane viSe viharamAna sImaMdharAdika vIza tIrthakaranI vANI sAMjalIne ghaNA jIvo tarebe, tathA yAgamika kAleM padmanAnA dika tIrthaMkaranI vANI sAMjalIne zrIdharmaruci aNagAra pramukha dhaneka jIvo taraze. te maja yA ratAdika kSetrane viSe hamalA paNa je zruta jJAnane sAMnalaze, naze, zraM taraMga rucieM karIne je zraddhA ( pratIta ) karaze, te sujana bodhI thaze, karmathI vimukta thAne tethI paraMparAeM mukti pAmaze. evaM zrutajJAnanuM mUla dvAdazAMgI be. te zrutajJAna nI vAMcanA, banA, parAvarttanA, anuprekSA yane dharmakathA thAya be. e dharmakathA zrInava vAi sUtramAM cAra prakAranI kahI be :- yApiNI, vidveSiNI, nivedinI ne saMvedinI . have je thakI eka tatvamArgamAM pravRtti thAya tene yApiNI kahIeM ; je thakI mithyAtvanI nivRtti thAya tene vichepiNI kahIeM ; je thakI mohanI abhilASA utpanna thAya, tene ni dina kahIyeM ne je thakI vairAga jAvanI utpatti thAya tene saMvedinI kahIyeM. evIe zrutajJAnarUpa kathA zrI arihaMta devAdhideva tIrthakara paramezvara samavasaraNa mAM bezIne tripadI uccAraNa pUrvaka dvAdaza parSadAnA madhyane viSe kare. khane taDUpa dA nayI zrIgaNadharo dvAdazAMgInI racanA karebe, te sUtra kahevAyale. te pratyeka tIrthaMkaranA zAsanane viSe thAya be; tathA te tIrthakaronA zAsanamAM thayelA pratyeka budha, cauda pUrvadhara, tathA daza pUrvadhara pramukha mahatpuruSo je nibaMdhonI racanA kare be tene paNa sUtra saMjJA For Private Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ hovAthI vAdazAMganA bAramA dRSTivAdamAM teno samAveza thAyaje. vartamAna zrImahAvI ra paramezvaranA zAsanamA hAla pravartamAna pIstAlIza sUtro le te sarva zrutajhAnanAja neda je ema jANavU. bIjA paNa akSara anadAdika cauda thane paryAya paryAyasamAsAdika vIza neda paNa . hAla paMcama kAlamA mAtra zruta jhAnaja pragaTa paNe ve ane mati jhAna to zrutajhAna rUpaja ; kemake zruta jJAna, samavAyikAraNa, matijJAna ke ghane kAryathI kAraNa ninna nathI, kiMtu ? aninnaja je. bIjAM avadhi, manaHparyava ane keva la, e traNa zAna thA samayamA detra kAlAdika nedane lIdhe thA kSetramA zrIvIra tIrthakara nA zAsanamA pravarttamAna nathI; mAtra matizrutarUpa zrutajhAnanoja prasAra rahyo . e zruta jJAnanA uddeza, samuddeza, anujJA ane anuyoga, e cAra prakAra thAya de. sAmAnya kathana karavU, tenuM nAma uddeza; vizeSakathana karavU, te samuddeza : AjJA a thavA anumodana te anujJA ; ane prazna, TalA, prArthanA pramukha kara tene anuyoga ka hIyeM. aTalA kAraNa mArTa vyAkhyAna karavAmAM zrata jhAnaja napayogIle, paNa bIjAM jhAna nathI; mATe cAlatA samayamAM zrutajJAnanI vRddhi tathA saMrakSaNa karavU, te dharmanI vRddhi tathA saMrakSaNa kasyA pramANe be. yA ThekANe jJAna kAraNa le ane dharma kArya je. have jema rAjA tathA pradhAna e bena prajAnI vRddhi tathA saMrakSaNane mATeM tatpara hoya , tema bAdazAMgIrUpa zrutajhAnanAM mUlasUtra, rAjA samAna ve thane tenA artha rUpa TIkA, nASya, cUrNI pramukha, pradhAna tulya be. tethI sUtra ane TIkA pramukha dharmanI vRkSita thA saMrakSaNane mATe ne ane te zrutajJAnarUpa le tethI zruta jJAnanI vRkSiyane saMrakSaNa karavAnA upAya tathA tatsaMbadhI udyogamAM yasmanmatavijayAnilASI, sujhajanoyeM ba parikara thai tana, mana bane dhanavaDe Agraha rAkhIne AdaravA, enA je bIjaM ko paNa dharmati karavAnu atyuttama sAdhana nathI. zrutajhAnanI satata vRddhi ne saMrakSaNa karavAnuM sAdhana vartamAna kAlamA muhAyaMtra sarvottama . te dhArAeM graMtho upAvIne tenA naMmArA karAvavA, e sarvottamottama upAyale. teumA prathama zrutajJAnanA thAdhArana ta evA je pistAliza Agama , tene zurU karI pAvIne prasibha karavA. evA sa rvotkRSTa napAyano zrI makazudAbAdeti nagara nivAsI " rAyadhanapatisiMhajI pratApasiMha jI bahAura" teueM potAnAM paraloka prApta mAtuzrI " mahatAba bAI" temanA niraMta ra. nAmasmaraNa nimitteM tathA pUrNa puNyopArjana nimitteM tathA asmadIya darzanaga ta sujana puruSone zrutajJAna vRddhi thavAne nimitte, prAraMna kasyo ne. upara kahyA je pI stAlIza bAgama temAMthI hAla thA "zrI sUyagaDAMgasUtra" bApavAne mane thAjJA kasyAthI; meM yathAmati zurU karIne bApyuMDe. yA graMtha, atyuttama ane abhuta racanA
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ yukta je. enuM sahaja vyAkhyAna pragaTa karUM buM, te vAcavAthI enu atizaya zreSTapaNaM te maja AvazyakatA dhyAnamAM yAvaze. sUyagaDAMga eTale saMskRta nASAmAM sUtrakatAMga evaM nAma je. sUtra eTale jemA sUtra nI sUcanA hoya tathA svaparamatanI sUcanA karAya te sUtra kahIye. te sUtra ke prakAranuM hoya . paheluM vyasUtra ane bIjaM nAvasUtra je kArpAsAdikathI utpanna thayuM hoya, te ivyasUtra kahIyeM, ghane zruta jhAnarUpa sUtra te nAvasUtra , ema jANavU. valI je pa rArthanuM sUcaka hoya te zrutajhAna sUtra jANavU. te zrutajJAna sUtranA cAra neda ne saMjhA sUtra, saMgrahasUtra, vRttabaMdhasUtra, tathA jAtibaMdhasUtra have je svasaMketa pUrvaka bAMdhe khaM hoya te saMjJAsUtra kevAya; jemA ghaNA arthono saMgraha tathA dharmAdharmavyanuM graha Na hoya te saMgraha sUtra kevAya; je aneka prakAranA vRtta baMdanI jAtithI bAMdheluM hoya te vRttabaMdhasUtra kevAya ane je jAtithI bAMdhenuM hoya te jAtibaMdha sUtra kahevAya. e jAti sUtranA cAra neda ne. tenAM nAma kahIyeM baiyeM jemake, kathya, gadya, padya, ane geya. have je uttarAdhyayana tathA jJAtAdharmakathAdikanI pereM prAyeM pUrva RSinAM caritra pramukha kathA uno vistAra jemAM hoya te kathya; je bramhacarya adhyayanAdikanI pereM jemAM mukta nASAnuM vivecana hoya te gadya. jemAM baMdaracanAvaDe manohara varNana hoya, te padya ane kApilI adhyayananI paheM svaprItithI gAyana karI jenI racanA thai hoya te geya. athavA tIrthakaronA mukha thakI javya jIvonA mokSArthaM utpanna thayelo je artha te sUtra ; ane tenI je gaNadhareM racanA karI tene kRta kahIye. ema sUtra ane kata ebe malone sUtrakRta evaM pada thayu. athavA sUtrane anusAreM jemAM tatvano prabodha hoya, te paNa sUtrarUta kahevAya ; thane tenA kI paNa gaNadharo le. have gaNadhara kone kahevA ? je sAmAnyAcArya hoya te gaNadhara kahevAya: te gautamAdika jANavA. te gautamAdika ekAda za gaNadharomAMhelA pAMcamA gaNadhara zrIsudharmA svAmI temaNe potAnA zrIjaMbupranati ziSyone upadeza karavAne artha yA graMthanI racanA kIdhI be; ane ekAraNa mATeM yA yaM tharnu nAma sUtrarUta ne ema jANavU. valI bIjuM nAma ditIya sUtrakatAMga evaM paNa De, tenuM kAraNake pUrvokta pistAlIza sUtrAMtargata ekAdazAMgamAnuM ekSitIya aMgaDe te pUrvo kta gaNadhara viracita ekAdazAMga madhye prathamAMganuM nAma thAcArAMga : temAM jIvanI na kAyatuM svarUpa jANavU, eno savistara upadeza karelo ne ghane emAM jJAna, prAdhAnya je. jJAnanI prApti thayA paDI jJAna pUrvaka kriyA karavI te saMbaMdhI pAraMnamAM (budhika) evI gAthA lakhIne prathama yAcArAMga sAthe thA vitIya sUtrarUtAMgano saMbaMdha melavyo je. enA be zruta skaMdha le. te madhye prathama zrutaskaMdhanA zola bane vitIya zrutaskaMdhanA sA
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6 ta, malI trevIza adhyayano be. ane temAM tetrIza uddezAne be. enI pada saMkhyA trIza hajAranI be. mUla sUtranI zloka saMkhyA ( 2100) be. emAM mukhyatveM ivyAnuyoga nI pradhAnatA ne svamatAnusArI mahAn sAdhu janone udAsInarUpa kriyA pravR tti yAzrayI upadeza karatAM thakAM anya pAkhaMmI darzanInA matonuM khaMmana yathAyogya kIdhuM be. e zIvAya bIjA paNa je je viSayobe te sarva anukramaNikAmAM savistara darzA velA be, te jovAthI spaSTa samajAze. e graMthanI TIkA karanAra paMmitomA zreSTha evA zrI zIlaMgAcArya nAmeM paMmita hatA, vikrama saMvat basonA sumAramAM thai gayA evI daMtakathA be. e viSe koI graMtha sAkSI khApe evaM khAja sudhI mahArA jANavAmAM yAvyaM nayI e mahAn TIkAkAranI janmanU mi valanIpura nagarI je hAla valAneM nAmeM prakhyAta be tyAM datI, evaM mane sAMna lavAmAM khANuM be. sAMprata kAlanA paMmito emanI TIkA vAMcIne tenI vAkyaracanA tathA uttama saralatA sAyeM gAMnirghya ane zabda cAturyathI moha pAmI stuti karavAmAM mahoTo khAnaMda mAne be. e TIkAnI zloka saMkhyA bAra hajAra yAkzo ne pacAza be. e mahA paMmiteM anyasUtro yAcArAMgAdi upara paNa TIkA karelI be. e stutipAtra TIkAkAranI TIkA karavAnI zailI evI sarala ghane sugama be ke te vAMcatAM vAMcatAM paMmi tone padazaH paramAnaMdaprADurbhAva thAto raheja nahiM tathA enI manohara racanA yane artha camatkRtinI evI suMdara baTAthI vAMcanAra te vANI rasaneja anunave. sUkSma viSayanuM vi vecana eva laukika DhabathI karUM be ke vaktA temaja zrotA ujayanA manane saMpU saMtoSa upaje ne kyAreM paNa saMzayato deza mAtra raheja nahIM. pratyeka viSayanuM nirUpaNa sAdyaMta niyama baMdha kIdhenuM be ke jethI khApoyApa tenI sarva matalaba dhyAna mAM yAve; jema eka vAra lakhelI vAtano saMbaMdha bIje ThekANe lagADavo hoya, to tyAM pUrvavat e saMketathI vAMcanArane turata ghAgalI vAtanuM jJAna thAya. valI yA TIkA vAMca ar kI jAye TIkAkAreM graMthakartAno sarvahRta abhiprAya sAnnidhyatAthI niHzeSa zravaNa ko hoya ema TIkA vAMcanArane utprekSA thAya be. ema sUtrano akSarazaH artha na jAya evI teM niryuktika TIkA karI be evA aneka prakAra jeNe karIne TIkAnI zreSTatA ghane stuti paMmito kare, te yA mahAvidvAna paMkitanI TIkAmAM najareM khAve be. TuMkAmAM eTaluM z2a ke be ke jeTajI khubI e TIkAmAM rahI be te sarva vistAranI bAra be. mAtra vAM cavAthIja teno khAnaMda prApta thAya ema be. enI dIpikA zrI hemavimalasUrieM vikrama saMvat 1503 nA varSamAM karelI . tena zloka saMkhyA mUla sudhAM sAta hajAra be kAraNa ke "sapta sahastrANi kiMcinnyUnA For Private Personal Use Only
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ ng ni " evaM emaNe poteMja lakhyuM be. dIpikA paNa ghaNI sarala surasa, dhane padanA ya thAyogya arthayukta atizaya manohara be. enI zailI evI bAMdhIle ke jene thoDuM ghaNuM saM stanuM jJAna hoya tene paNa sugamatAthI samaja paDe ne evI saralaracanAne mATeM te vA jano, e paMmitano atyaMta thAnAra mAne be. yA graMthano bAlAvabodha zrI pArzvacaMda sUriyeM karelo be. yA vAta, bIjA zrutaskaMdha nA aMtamAM pragaTa karelI be. e bAlAvabodha TIkA uparathI kIdhelo be. kemake dIpikA karanAra karatAM bAlAvabodha karanAranI utpatti pUrve be, to paNa jyAreM te mArA vAMcavAmAM ghAvyo tyAreM te eTalo to astavyasta dekhAyo ke tene sudhAravAnI mArI himmata cAlI nahIM. tathApi e kArya avazya thavuMja joiyeM evaM jANI meM mArI alpamatyanusAra zrama laine sudhAro be. have sUtrarUpa kalpavRno je jana yAzraya grahaNa kareM be, te nija nAvAnusAra phala pAme be. paNa tene kharce e vRkSa upara khArohaNa karavA mATeM pUrvAcAryoeM nizre liyo karelI be; jema ke TIkA, jApya, niryukti, dIpikA, cUrNI tathA bAlAvabodha pramukha. emAMthI valI TIkAkarttAyeM TIkAmAMheja niryuktinI gAthA lakhIne tenI paNa TIkA karelI ke tethI niryuktino samAveza TIkAmAM karelo be tathA dIpikA ne bA lAvabodha rUpa evI cAra nIlI jUdA jUdA cAra prAcAryonI karelI yA sUyagaDAM gasUtrarUpa kalpavRkSane lagADI be tene upayogamAM lai upara kathaM evaM je ghA sUyaga DAMga sUtrarUpakalpavRkSa, tenAM phala grahaNa karavA mATeM javika janoeM atyAnaMda pUrvaka tatpara yatuM, e mArI savinaya prArthanA be e sUtramAM sarva jagatne pramoda upajAvanArI zrI vItarAganI vANI be. te kevI be toke java rUpa velanI kRpANI, saMsAra rUpa samuthI tAravA vAlI, mahAmoharUpa aMdhakAra no nAza karavAne dinakaranA kiraNo jevI prakAza vAlI, krodharUpa dAvAnalano upazama karanArI, muktinA mArgane darzAvanArI, kalimalano pralaya karanArI, mithyAtvane bedana kara nArI, tribhuvananuM pAlana karanArI, manmathano rodha karanArI, amRtarasanuM yAsvAdana karAvanArI ane hRdayane atyAlhAda karanArI eva aneka vizeSaNopayukta evI je zrI jinavANI te sarva sanoneM mAnya thAu. kadApi nivaDa karmanI zRMkhalAyeM pratibaddha thayelA evA navya purnavyane bodha kara vA mATeM e vANI samartha nathI yatI to paNa e vANInuM asAmarthya samajavuM nahIM. her sUryanA kiraNo jema ghuDa pakSInA netrane prakAza karI zakatAM nathI to paNa te jagatmAM niMdAnAM yAdhiSThAna thatAM nayI. valI jalanI vRSTi karanAro megha jo pa For Private Personal Use Only
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ G e upara devane viSe tRNAdika utpanna karavA mATeM asamartha be te batAM te lokane viSe niMdAneM pAtra yato nathI. temaja je puruSane e vANI gamatI nathI te tenuM potAnuMja daurbhAgya samajatuM mATeM kuzala buddhivAlA sanone yA jinavANI rUpa prAdhAnya graMtha mahotsvarUpa yAnaMda yApanAro thA ane temanA citta rUpa sarovarane viSe prema rUpa jala narAThe, tathA tene yogeM tejane moha rUpa mahA suMdara kamalanI prApti yA. ghastu. zA0 jI0 mA0 . vijJApanA. paramezvaranI vANI rUpa amRtarasa jemAM relAi rahyo hoya tevA graMthone muMr3ita ka rI prasiddha karavAe mahA paramArtha be. ethI sujano khAnaMda pAmebe vivekI jano pa tana pAThana karIne jinadharma jAvamAM dRDhatA vadhAre be, sAmAnya jIvo vyAkhyAnAdika zra vaNa karIne dharmalAjane pAme be. sajana puruSo vAMcIne potAnA cittaneM nirmala rA khI dharmane viSe yAdara kare. evI utkRSTa jinavANI jemAM mukhya be evA zrutajJAnanI vRddhi, saMrakSaNa tathA vinaya karavA jevuM koi paNa ugra, puNyaprakRti bAMdhanAruM bIjaM zu na karma nathI. tenuM sAdhana vartamAna samayamA upara kahyA pramANe mujhayaMtra ghaNuM sula na ne manohara be. enI sahAyatAthI sarva sUtro tathA sarva graMtho bapAvI prasiddha karavA, ezrutajJAnI vRddhi, saMrakSaNa tathA vinaya, hAla sarvotkRSTa gaNAya ema be kharaM pa e kArya, ivyavAn gRhasthathI banI zake. jema ivyavAn temaja valI zrIjina dharma prasAra upara prItimAn paNa saMpUrNa hovo joiyeM, evo asAdhAraNa puruSa caturvidha saMgha mAM ko viranoja mI khAve. jema hAla bAbu sAheba "rAya dhanapatisiMhajI pratApasiM hajI" be. evo zrAvaka Adhunika vartamAna kAlamA bIjo koi paNa nathI. emo ukta rItipramANe prItisahita sarva yAgamo upAvI prasiddha karavAno udyoga cAlu karacoLe. e svadharmAyI bAbu sAhebeM mane hAla zrI sUyagaDAMga sUtra bApavAnI khAjJA karI te meM yathA budhayanusAra sudhArIne mUla sUtra, dIpikA, TIkA tathA bAlAvabodha sahita bApyuM che. emAM dRSTidoSathI vA buddhidoSathI ajJAnarUpa aMdhakAranA parAdhIna paNAthI koI apada, vA zabdanI yojanA thai hoya to sajana puruSoeM tene mATe mane kamA karavI. yadyapi yA mAro viveka yogya nathI kema ke satanono to evo svanAvaja hoya be ke koi paNa satkarmamAM doSa tenI dRSTigocara thato nathI, te batAM pUrve zreSTha graMthakAroeM evI For Private Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ pati rAkhI le tene dhanugata thaIne meM paNa e vivaka kIdho le. saUno pAseM kamA mA gI, tenA karatAM vizeSapaNe urjano pAseM kSamA mAguM lu, kema ke teuno svanAvaja evo hoya ke koznA hAthathI guna kRtya thAya ne te joi temane manaHsaMtApa upaje bane bIjAnI hAnI thAya temAM telAna samaje de. bIjAnA doSa kahADavAmAM mahA paMmi ta hoya je. bIjAnA kalyANarUpa ghRtanI upara mAkhI thai bese ve ityAdika agaNita dIrghadoSoyeM karI yukta iSTajano hoya , evA uSTajano ucUka samAna ve tethIte thA jinavANI rUpa sUryanA prakAza thakI aMdha thazne viparyAsane pAmaze, dhane Sa buddhithI IrSyA karaze tethI temanA hRdayamA tApa utpanna thaze tene mATeM duM temanI pAseM kSamA mAguM bu, kAraNake, te tApa utpanna thavAnuM kAraNa te mane gaNaze. astu. zA0 nIca mA. jJAna prasArarUpa puNyakarma upArjana karavAmAM prathama paMktimAM gaNavA lAyaka ma hAnpuruSa jeNe lokopakArane artha pistAlIza bAgama mUla tathA teumAthI jenI TIkA pramukha je aMga male te sahita muzti karI prasida karavAno udyoga yA samaya mAM prasAra kIdho le; tevA saUna gRhasthonI nutpatti viSe sahaja lakhyA vinA mArI kalama anyakArya karavAmAM cAlI zakatI nathI. tethI yatkicit la buM. baMgAlA ilAkAmAM bAlocara, makazudAbAda,ane murasidAbAda evAtraNa nAmeM utlakhAtuM saM dara zahera je. jyAM kRSNagaDhathIyAvI nivAsa karanArA usavaMzarUpa naMdana vanamAM kalpavRkSa sa mAna ugaDagotrIya, dharma, nyAya, vivaka thane vinayAdika zreSTaguNe yukta,temaja sarva satyavA dinamA agresara,mahAbudinidhi, dIna jIvane tana, mana,dhanavaDe sadAya karanAra, rUDA svanA vavAlA, pusya pranAvarUpa caMinA prakAzavaDe dizAune prakAza karanArA evA "rAya buddhasiM hajI" nAmeM zrAvaka zrIjinadharma upara mahoTA zrajJAvAna hatA. temanI kuzalAde nAmeM patnI nI kudiyakI saMvat 1737 nA mAghavadi ekamane guruvArane divaseM rAya pratApasiMhanAmeM kuladIpaka suputra utpanna thayA. te sarva dhanADhayomA ziromaNi ane mahAdharmaniSTha temaja damAvAn tathA dharmA'dharmanA nirNaya karanArAmAM agresara thayA. temanI ca turtha patnInuM nAma mahatAbabAI hatuM. temaNe usavaMzamAM mukuTamaNi, nyAyamArga lakSmI nu upArjana karanAra tathA dharma, artha, kAma, e trivarganA sAdhanArA bane prANimAtra ne viSe dayAIpaNAeM yukta, evA mahAtejasvI be putrone janma prApyo. temA vaDA putranuM nAma " rAyalakSmIpati siMha bAhAra" tathA jemaNe yAvA graMtho upAvI prasiha karavA no udyoga AraMnyo , te kaniSTa putranu nAma "rAyadhanapati siMha bAhAura" . e bedu sad gRhastho, sajuNanidhAna ane manuSya mAtranA kalyANamA utsuka , mATeM thA jinadharma
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ preraka uttama graMtha bapAvI emaNe potAnA janmanu sArthaka kayuM je. evA paramArtha kAryo, e nAgyazAlIune hAthe pratidivasa thA. evI mArI vAraM vAra vijJApanA be. ||kaavy baMda // COOL 2 jinavaca piyUSa pAna, karana jo ati anilASI; ehi rAtidina dhyAna, cittameM rahata vinASI; kathA sunata yutaprIti, rIti acuta dharI hImeM; jhAna vRddhike heta, adhika utsukaM sabahImeM. jihi~ mAtuzrI prAna, tyAgi gaya suranava mAMhI; sumarana tinake nAma, kIya nizcaya ika bAMhIM ; sabahIM pAgama bApi, prasi kariya yA jagameM: bahuta prAni avaloki, bAMci suni vaha tA magameM. calata soi udyoga, karana mukti saba Agama; tinameM ika muhi dInda, itahi jaba nayo samAgama ; sUtra kRtAMga pavitra, utiya jo aMga kahAvai; saba vidhi ati utkRSTa, sunata bAMcata mana nAvai. so kiya bApi prasida, hoi manameM nannAsA; nayo ehalapakAra, mori mati parama prakAzA ; bAbu sAba paratApa, jAni yaha arpaNa karahu~; sadA rahaDhaM jagamAMhi, manuSa asa nAvana dharaDhuM. dharma vRddhi ke deta, buddhi ati udAra kInI; lInI kIrti akhaMma, svAya tana mana dhana dInI; saphala kIna nara deha, dhanya dhanapatisiMha jagameM, amara thApakA nAma, raho jinadharma graMthameM. 3 // iti prastAvanAdi smaapt||
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ // zrIsa zurubhyonamaH // // atha // // zrIsUyagaDAMgasUtra dvitIyAMgAnukramaNikA prAraMbhaH // // tatra // // prathama zrutaskaMdhasya SoDazAdhyayanAnukramaNikA // paheluM samayAkhya nAmA adhyayana be, mAM 'svasamaya ne parasamayanI prarUpaNA karI be. e adhyayananA cAra naddezA be. temadhyeM pahelA uddezAmAM ba. arthAdhikAra be, bIjA uddezAmAM cAra adhikAra be, trIjA uddezAmAM be arthAdhi kAra be ghane cothA uddezAmAM ekaja arthAdhikAra be. te madhyeM nukrameM prathamAdhyayananA cAra uddezAmAMhelA pratye arthAdhikArI anukramaNikA darzAviyeM DhaiyeM. // tatra prathamoddezAnukramaNikA // 1 pahelA uddezAnA pahelA arthAdhikAranI prathama gAthAmAM yAcArAMga sAyeM yA sUyagaDAMgano saMbaMdha, evI rIteM melavyo be ke yAcArAMgamAM bakkAyanuM svarUpa jANavuM, eTale jJAna kayuM, te jJAnaprApti thayA paDhI jJAnapUrvaka kriyA karavI. te saMbaMdheM prAraMbhamAM (buvika) e gAthAthI saMbaMdha be. te saM baMdha melavIne patI pAMcamI gAyA paryaMta svasamayanuM sthApana kasyuM be. te vAra paDhI yAmI gAthA paryaMta parasamayI je paMcamahAbhUtavAdI tenuM mata kahe . te yA pramANe ke pRthvI, ap, teja, vAyu ne khAkAza, e pAMcanuM sarvatra vyApakapaNuMbe mATeM e pAMca mahAnUtaja sarvatra be paraMtu yA ramA beja nahIM. e rIteM emanuM mata kahIne p| tenuM khaMmana karUM be. 2 pahelA uddezAnA bIjA arthAdhikAramAM cetanAcetana sarvane viSe eka ghA tmA va bemAyeM sarva padArtha eka yAtmarUpaja be paraMtu zarIra zarIrane viSe jUdo jUdo pratmA nathI. evo khAtmA dvaitavAdInuM mata navamI gAthA paryaMta darzAvIne paDhI dazamI gAthAmAM tenuM khaMmana kasyuM be. ... For Private Personal Use Only 1 26
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. 3 pahelA uddezAnA trIjA arthAdhikAramA paMca mahAnata zarIrane AkAreM pa riNamIne caitanya svarUpa evA yAtmAne upajAve . zarIranA vinAze yA tmAno paNa vinAza thAya ane dhAtmAne anAveM puNya pApAdikano pa e anAva jANavo. ema agIdhAramI gAthAthI mAMjhIne bAramI gAthA pa ryaMta tajIva taharIravAdI mata darzAvyu ke. panI te gAthAnIja TIkAmAM tenuM khaMmana kayUM . ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27 4 padelA uddezAnA cothA arthAdhikAramA puNyapAparUpa kriyAnuM karavA pa NuM tathA karAvavA paNuM yAtmAne nathI, e rIteM teramI gAthAmAM akriyA vAdInuM mata darzAvIne panI caudamI gAthAmAM tenA matanuM khaMmana kahuM . 31 5 pahelA uddezAnA pAMcamA arthAdhikAramA jema pAMca mahAnata le.tema baho yA tmA,padArtha sarva zAzvata sarva vyApIyavinAzirUpa .ema zolamI gAthA pa ryaMta AtmaSaSThavAdInuM mata darzAvIne panI tenu khaMmana niyuktikAreM kamu. 35 6 pahelA uddezAnA bahA arthAdhikAramA paMcaskaMdhaja jagatmA je paraMtu yA tmA nathI. evA paMcaskaMdhavAdI aphalavAdI baudhamatirnu mata, sattaramI gAthA paryaMta darzAvyuM tathA te panI cAra dhAtuthakIja yA zarIra, na paje ne ane AtmA nathI evA anya baudha matiunu mata. aDhAramI gA thAmAM darzAvIne pabI e banne baudha matinuM khaMmana niyuktikAreM kayuM . tevAra panI gaNIzamI gAthAmAM te pUrvokta anya darzanI potapotAnA darza namAM phalaprApti , ema kahe . te darzAvIne panI sattAvIzamI gAthA paryaMta te sarva darzanIunA darzana- khaMmana karI tene niSphala karI dekhADyA . 37 ||hitiiyodeshaanukrmnnikaa // 1 bIjA uddezAnA pahelA arthAdhikAramA trIjI gAthA paryaMta niyativAdI mata ____ darzAvIne panI pAMcamI gAthA paryaMta tenA matanuM khaMmana kahuM . ... ... 46 3 bIjA uddezAnA bIjA tathA trIjA, e bedu aryAdhikAramA trevIzamI gAthA paryaMta ajJAnavAdInA doSa darzAvI, jJAnavAdInA matanuM pratipAdana kA le. 52 4 bIjA uddezAnA cothA yarthAdhikAramA anAvIzamI gAthA paryaMta kriyAvAdInuM mata darzAvIne panI batrIzamI gAthA paryaMta temanA matanuM khaMmana karela . 62
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ 13 anukramaNikA. // tRtIyodezAnukramaNikA // 1 trIjA uddezAnA pahelA arthAdhikAramA cothI gAthA paryaMta bAdhAkarmikaga ta vicAra tathA prAdhAkarmI thAhAra karanArane doSopadarzana kadekheM .... 71. trIjA uddezAnA bIjA arthAdhikAramA ThamI gAthA paryaMta koi kahe le ke thA carAcara loka IzvarakRtale, koi kahele ke devarutale, koI kahe le ke viSNuyeM nipajAvyo be bane ko kahe ke aMmathakI nIpano je. evI rItanA bolanArA ajJAnI-nAM mata darzAvI panI dazamI gAthA paryaMta temanA matanuM khaMmana karelu le tathA trairAzika matAnusArIje ka tavAdI tenA mateM AtmA manuSyanaveMja pAparahita thAya tathA mokSagAmI thAya. panI te AtmAne modamApaNa rAga deSa upaje,tethI te yAtmA pharI saMsAramA thAve. ityAdika bAramIgAthA paryaMta kahI par3I teramI gAthAmAM tenuM khaMmna kAMje, te panI pannara gAthA paryaMta anya prakAre kRtavAdInuma ta dekhADIne panI zolamI gAthAmAM temanA matanI niSphalatA darzAvI. 4 // caturthoddezAnukramaNikA // 4 cothA naddezAmA ekaja arthAdhikAra le. temadhye pahelI gAthA paryaMta paratI rthikanA doSa kahelA ne. panI tevA paratIrthika bate sAdhueM guMka ra te bIjI gAthA paryaMta kahIne te panI trIjI gAthAmAM te paratIrthika kema paritrANa samarthana hoya? tenuM kAraNa dekhADadhuMDe. panIcothI gAthAthI sA dhu thAraMna parigraha TAlIne pravarta, ema dekhAuy .te panI pAMcamI gAthAthI mAMmone sAtamI gAthA paryaMta thA lokamA je puruSa hoya te paralokeM puruSa ja thAya tathA je strI hoya, te strIja thAya tathA thA loka zAzvata le ya pracyuta anutpanna sthira svanAvavAlo sAta dIpa ane sAta samupa be, ityAdika lokavAda eTale paurANika mata darzAvela te panI ATha mI gAthAmAM tenuM khaMmana karela ve te panIdazamI gAthA paryaMta graMthakAreM svamatane dRSTAMteM karI te matonuM khaMmana siha karIne hiMsA na karavI evo upadeza karelo . par3I teramI gAthA paryaMta sAdhune kevI rIteM vartavaM te dazAvyuM . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 86
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. // atha ditIyAdhyayanasyAnukramaNikA // bIjaM vaitAlIyanAmA adhyayana ke. emAM traNa uddezaka je.pratyeka uddezakamAM ekeka arthAdhikAra le tenI anukramaNikA karIyeM baiye. 1 prathama uddezakamAM bAvIzamI gAthA paryaMta hitAhita prApti parihAra lakSaNa bodha kahelole tathA saMsAranI anityatA dekhADI. ... ... ... 100 2 bIjA naddezakamAM bIjI gAthA paryaMta sAdhuyeM aSTa prakAranA madano tyAga karavo tathA te panI trIjI gAthAthI batrIza gAthA paryaMta zabdAdikathartho ne viSe anityatAnuM pratipAdana karavaM, tathA vividhopasarga sahana kara vA ityAdi nAnAprakAranA upadeza sAdhune karelA . ... 117 3 trIjA uddezakamAM bAvIzamI gAthA paryaMta virata puruSone kadAcit parisaha u tpanna thAya to te sahana karavA thakI vividha prakAranA jhAne karIne ta di pAmelA puruSane karmono nAza thAya le. ane yatipuruSaM sukha ane pramAdano nAza karavo ityAdi kaheluM . ... ... ... ... ... 144 // atha tRtIyAdhyayanasyAnukramaNikA // trIjaM upasarga parijhAnAmeM adhyayana je. emAM cAra uddezaka 2 te madhye trIjA uddezAmAM be arthAdhikAra ne ane bAkI nAtraNe uddezAmAM pratyekeM ekeka arthAdhikAra . tenI anukramaNikA karIyeM baiyeM. 1 pahelA uddezakamAM prakarSe karI buddha thayelA puruSane pauSa mAsAdika zIta Rtune viSe TAhADa khamavI paDe tathA jyeSTa mAsAdika grISmarutune viSe bAta pharazyo thako atyaMta tRSAdikeM karI parAnava pAme tathA yAca nA eTale mAga paDe te mahAulana thAya tathA lokonA mukhathakI yA kozakArI vacana sAMjalavAM paDe tathA nidAyeM namatAM zvAnAdika karaDe tathA grAmika lokonA vacana rUpa parIsaha sahana karavA paDe tathA mAMza mazakAdikanA napasarga ane kezalocAdikanA upasarga sahana karavA paDe tathA mithyAtvI anArya puruSothI je zarIra tathA vacana saMbaMdhI kadarthanA utpanna thAya te sahana karavI paDe tene sahana kare. ityAdika, upasargonu nirUpaNa sattaramI gAthA paryaMta kareluM . ... ... ... 161
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ nukramaNikA. 15 2 bojA uddezakamAM mAtA, pitA ne putrAdikanA rudana vilApa pramukha ta yA jJAti svajanAdikanA nAnA prakAranA kubodha vacana pramukha anukUla upasargenuM sahana, sAdhuyeM karanuM, tenuM nirUpaNa bAvIze gAthAmAM kareluM be. 174 3 trIjA uddezAmAM be arthAdhikAra be. tyAM sAtamI gAyA paryaMta prathama ya dhikAramAM sAdhune pratikUla ghane anukUla upasarge adhyAtma viSAda thAya be, te darzAyuM be. tevAra paDhI ekavIzamI gAthA paryaMta bIjA adhi kAramAM sAdhune paravAdIyeM vacaneM karI karelA upasargone sahana karavAnuM ta yA te upasargo sahana kare, ema upadeza nirUpaNa kareluM be. 8 cothA uddezAmAM paradarzanI athavA svatIrthika pAsabAdiko prAvIne yu kti pUrvaka aneka kuzAstronAM vacana kahI samajAvIne sAdhune cAritra ya kI STa karavAno udyama kare tathApi temanA karelA upasarga thakI sA dhu calAyamAna na thAya, evo bodha bAvIze gAthAmAM karelo be. // zratha caturthAdhyayanasyAnukramaNikA // coyuM strI parijJAnAmeM pradhyayanale emAM ve uddezaka be, ekeka uddezaka Highat dhikAra be. tenI anukramaNikA karIyeM baiyeM. 1 pahelA uddezakamAM strInI sAthai saMstava, paricaya, khAlApa, saMlApa, aMga pra tyaMga nirIkSaNAdikeM kAmotkAyeM karI alpasatva puruSane cAritraskha na thAya be, tethI strIyeM karelA nAnA prakAranA dhanukUla upasarga teno parityAga karavo tathA tenA karelA upasarga sahana karavA. evo upadeza, ekatrIza gAthAmAM sAdhune karelo be. // atha paMcamAdhyayanasyAnukramaNikA // pAMcamuM nirayavinatti nAmeM adhyayana be. emAM be udezA be, pratyeka dezamA ekeka arthAdhikAra be tenI anukramaNikA lakhIyeM baiyeM. 1 pahelA uddezAmAM strI vaza puruSane avazya narakapAta thAya te mATeM naraka 186 2 bIjA nadezakamA strInA upasargoyeM karI zIlayakI skhalana thayelA sAdhu neA janmane viSe svapakSa ne parapakSAdi kRta viDaMbanA yane tatpratya ki je karmabaMdha thAya. teNe karI saMsAra samuDmAM paryaTana karavuM paDe te nuM svarUpa bAvIze gAthAmAM darzAvyaM be. 243 For Private Personal Use Only 201 217
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ 16 anukramaNikA. saMbaMdhI vividha prakAranA khonuM savistara paNe varNana sattAvIza gAthAmAM kareluM . ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25e 2 bIjA uddezAmAM paNa eja naraka saMbaMdhI zAzvata suHkhonuM vizeSavarNana trevIzamI gAthA paryaMta karIne panI covIzamI tathA paccIzamI gAthAmAM te khothakI naya pAmIne jemAM ahiMsAnuM prAdhAnya de evA zrIjinadharmane AdaravAno upadeza karelo . ... ... ... ... ... ... ... 24 // atha SaSThAdhyayanasyAnukramaNikA // 6 huM vIrastuti nAmA adhyayana emAM ekaja uddezo ne thane ekaja tha AdhikAra AgalA adhyayanamAM naraka vinakti eTale narakanA vinAga kahyA, te zrImahAvIra svAmIye kahelA ,mATeM thA adhyayanamAM zrIma hAvIra svAmInI guNokirttana pUrvaka stuti, ugaNatrIza gAthAmAM karI. 301 - // atha saptamAdhyayanasyAnukramaNikA // 7 sAtamuM kuzIla parinASA nAmeM adhyayana . emAM ekaja uddezaka thane e kaja arthAdhikAra le. yA adhyayanamA agIdhAramI gAthA paryaMta anya je kuzIlIyA darzanI te dharhaTaghaTi nyAyeM cAturgatika saMsAramA pari bhramaNa kare ne ityAdika kahIne panI bAramI gAthAmAM paradarzanI kuzI lathakI mokSaprApti kahe . te darzAvIne baDhAramI gAthA sudhI tene te thakI viparIta phala prApta thAya le. evo uttara prApyo . panI vIzamI gAthA sudhI sAmAnya napAlana karela . te panI ekavIzamI gAthAmA sva yUthika kuzItIyAnAM lakSaNa darzAvyAM ne ghane bAvIzamIthI covIzamI gAthA sudhI svayUthika suzIlIyAnAM lakSaNa kahI dekhAiyAM le. tevAra pa bI valI paccIzamI tathA babIzamI gAthAmA kuzIlIyAnAM thAcaraNo ka hIne pharI sattAvIzamIthI trIzamI gAthA paryaMta suzIlIyAnAM zrAcaraNa kahyAM je. A adhyayanamAM aMmajAdika aneka prakAre jIvonA neda de khADIne tenI hiMsAno niSedha karavAyAzrI upadeza karelo le tathA hiM sAyeM karI dharma mAnanArA evA anya darzanIne vivadha prakAranA dRSTAM to yApI ahiMsaka dharmamA pravarttavAno upadeza karelo le tathA muzIlanA guNa kazAle. ... ... ... ... ... ... ... ... ... 325
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. // athASTamAdhyayanasyAnukramaNikA // G ghAumuM vIryanAmA adhyayana je. emAM ekaja uddezaka bane ekaja arthA dhikAra je. emAM navamI gAthA paryaMta paMmitavIrya tathA bAlavIrya, erIteM be prakAranA vIryanuM svarUpa jANIne palI paMmitavIryamA yatna karavo, e vo upadeza babIzamI gAthAsudhI karelo . ... ... ... ... ... 351 // atha navamAdhyayanasyAnukramaNikA // e navamuM dharmanAmA adhyayana je. emAM ekaja uddezaka ane ekaja arthAdhi kAra AadhyayanamA yathAvasthita sarva dharmanuM pratipAdana karelu je. eTa le bakkAyanA jIvonuM ahiMsaka paNuM Adara tathA prANAtipAtAdi ka pAMca mahAvratonuM grahaNa karavU tathA purvyasanAdikano tyAga karavo. ityAdika upadeza batrIza gAthAmAM darzAvelo . ... ... ... ... 373 // atha dazamAdhyayanasyAnukramaNikA // 10 dazamuM samAdhinAmA adhyayana . emAM ekaja naddezaka ane ekaja arthA dhikAra . e adhyayanamA samAdhi vinA dharma prApti thAya nahIM, mATeM covIza gAthAmAM samAdhinuM pratipAdana kareluMje. ... ... ... ... 37 ||ath ekAdazAdhyayanasyAnukramaNikA // 11 agodhArabhu modamArganAmA adhyayana . emAM paNa eka uddezaka bane ekaja arthAdhikAra je.emAM samyakadarzana, samyakjhAna bane samyak cAri trAtmika jJAna yukta modanuM svarUpa ADatrIzagAthAmAM kaDaM . eTale prazasta jJAnAdika je nAvamArga che, tenuM AcaraNa karavaM kaDaM . 41e // atha dAdazAdhyayanasyAnukramaNikA // 12 bAramuM samavasaraNa nAmA adhyayana ke. emAM paNa ekaja uddezaka ane eka ja arthAdhikAra je. e adhyayanamA kriyAvAdI, thakriyAvAdI, tha jJAnavAdI ane vainayikavAdI evA cAra matamA rahelA je traNa zene trezana pAkhaMmI te pota potAnA arthanI prasidi karavAne udyukta thayA ne tene upanyasta sAdhana doSonAvane karI nirAkaraNa kasyA . tihAM
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. prathama gAthAmAM e cAre matanI gaNanA karI panI bIjI gAthAmAM ajJAna vAdInuM mata darzAvAne tenuM khaMmana kajhuMDe. trIjI gAthAmAM vinayavAdInuM mata dekhADI par3I cothI gAthAnA pUrvAdhamAM tenu ajhAnapaNuM dekhADyu ne. cothI gAthAnA uttarAImA akriyAvAdInuM mata dekhADI panI pAMca mI gAthAmA akriyAvAdInu ajhAnapaNuM dAvIne bahI gAthAmAM tene dUSaNa thApI khaMmana kA ne. sAtamI gAthAthI sarva zUnyavAdInuM mata kaDaM ve. agIdhAramI gAthAthI kriyAvAdInuM mata darzAvI par3I tenuM ya jhAnapaNuM batAvIne tathA jainadarzanamA saMsAra paricamaNano anAva de khADIne bAvIzamI gAthA paryaMta adhyayanapari samApta kayuM De. ... ... 445 // atha trayodazAdhyayanasyAnukramaNikA // 13 teramuM yAthAtathya nAmA adhyayana je. emAM paNa eka uddezaka ane ekaja a rthAdhikAra .yA adhyayananItrevIze gAthAmAM kApila, kANAda,apAda, saudhodana ane jaimanIya pramukha matAnusArI je kumArgapaNe tatva sAdhana kare ne te darzAvyuMDe tathA yAthAtathya samyakjhAnatuM svarUpa, tathA satpuru pano zruta cAritrarUpa dharma,ane pUrvokta paratIrthaka sAdhu tathA gRhasthanA purAcAra tathA svatIrthika pAsabAdikanA urAcAra tathA nirvANa mArga yane saMsAra bhramaNarUpamArga temaja nindavAdika boTIkAdika evA je mithyAtvanA prekhA kadAgrahI jinamArganA ubApaka kumArganA upadezaka jano le. te sarva yAthAtathya paNe kahyA . ... ... ... ... ... 474 // atha caturdazAdhyayanasyAnukramaNikA // 14 caudamuM graMthaparityAganAmA adhyayana je. emAM paNa eka uddezaka ane e kaja arthAdhikAra le. aa adhyayanamA sattAvIza gAthA be. temA mukhyatveM karI gurukula vAsa karavo kahyo tathA bAhyAnyaMtara pariyahanA tyAga thakI cAritra thAya je mATeM emAM graMthaparityAga karavAno upadeza karelo. 500 // atha paMcadazAdhyayanasyAnukramaNikA // 15 paMdaramuM bAdAnanAmA adhyayana je. emAM eka uddezaka bane ekaja arthA
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. dhikAra be. e adhyayanamAM moha ivanAra puruSane grahaNa karavA yogya je samyaka jJAna, cAritra, mokSamArga prasAdhaka tenuM vizeSa kararI paccIza gA thAma varNana kareluM be. rUDI zikSArUpa cAritrAnuSThAnane khAdAna eTale grahaNa karavuM tenuM ivyathI tathA nAvathI zuvasvarUpa kayuM be. // atha SoDazAdhyayanasyAnukramaNikA // 16 zolamuM gAthA nAmA adhyayana meM emAM eka udezaka ane ekaja ya dhikAra. yAgala kahelA paMdare adhyayanomAM je vidhirUpa tathA pra tiniSedharUpa jAvo kahyA, te pramANe je khAcaraNa kareM, te sAdhu kahevA ya, evo yA adhyayanamAM upadeza karelo be emAM brAhmaNa, zramaNa, niku ne niryatha, e cAra zabdonA artha tathA temAM zA zA guNo hoya ? te de khADyA be yA adhyayana padyabaMdha nathI paNa gadyabaMdha be. // atha // // dvitIya zrutaskaMdhasya saptAdhyayanAnukramaNikA // ... // tatra // // prathamAdhyayanasyAnukramaNikA // prathama pauMmarikanAmA adhyayana je. emAM eka nadezaka ne kaja adhikAra emAM pauMmarika be prakAranAM be, eka ivyaparika ne bIjuM nAvapamarika, tyAM je ka malAdika te vyaparika dhane samyakUdarzana, cAritra, vi nayavAn adhyAtmamUrtti evA je zramaNa sAdhu te nAva paurika jANavA. te sAdhuuno yA pauMmarikamAM adhikAra jAvo. yA adhyayanane sItazatapatranI upamA thApI be, tethI yA adhyayananuM nAma pauMmarika kasyuM be. yA adhyayanamAM puSkariNIne viSe sthita evAM pauMmarika kamalane prApta karanA rAnA dRSTAMteM karI paratIrthika sarva mokSopAyanA anAva kI karma bAMdhe khane tene pauMmarika rUpa yathAvasthita For Private Personal Use Only hbe 533 553
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. . jJAnaprApti thatI nathI tethI te pauMmarika kahevAya nahiM. te nuM savistara varNana tathA je satsAdhu je te samyakdarzanAdika evA modamArgamA pravartatA karmanA mocaka jANavA, te pratipAdana kayuM be. yA adhyayanamAM jUdA jUdA zATha bAlAvA je, tenI anukramaNikA lakhIyeM baiyeM. 1 pahelA pAMca AlAvA paryaMta puSkariNIna varNana tathA temA rahelA kamala nuM varNana tathA bahA bAlAvAmAM pUrva dizA thakI velo je prathama pu ruSa te kamala naravAne gayo te tyAMja kAdavamAM khUcI rahyo, ityAdi. 565 7 sAtamAthI navamA bAlAvA paryaMta dakSiNa dizAthakI thAvelA bIjA pu ruSa tathA pazcimadizAthakI AvelA trIjA puruSaM tathA uttara dizAthakI yAvelA cothA puruSa kamala naravAno prayatna kayo paraMtu te paNa sarva tyAMja kAdavamAM khUcI rahyA.. ... ... ... ... ... ... 574 10 dazamA bAlAvAmAM anya ko eka dizAthI thAvelo pAMcamo cAritra dharma vAn puruSa je puSkariNImA peTho nahIM paNa puSkariNIne kAMThe rahIne pauMmari ka kamalane upara AvavAnuM kartuM tethI te kamala napara thAvyuM tathA te panI bAramA bAlAvA paryaMta zrImahAvIra nagavAne potAnA ziSyone thAmaMtra Na karIne sAmAnya prakAreM uparanA pauMmarika kamalanA dRSTAMta sAtheM saMsAramAthI uharavAna udAharaNa kaDaM le. ... ... ... ... ... 577 13 teramA ane caudamA pAlAvAmAM cAre dizAthakI tathA pAMcamI anyako 3 dizAthakI yAvelA puruSono dRSTAMta pomarika kamala sAtheM vizeSa prakAreM rAjA najharaNAdika nAva kahyA be. ... ... ... ... 505 15 paMdaramAthI zolamA bAlAvA paryaMta Adi puruSajAta tajIvataharIravA dIyeM rAjAne uddezIne potAnA dharmanI dezanAApI . paDI te Adi pu ruSa jAtano pada grahaNa karanAra nAstika ema ugaNIzamA ghAlAvA paryaMta dekhADyuM . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ee. 10 vIzamAthI mAmIne covIzamA AlAvA paryaMta bIjo puruSajAta pAMca mahAnautika sAMkhyamati puruSa ke teNe rAjAne naddezIne potAnA dharmanI dezanA ApI le. te paDI tenuM khamana paNa kareluM . ... ... ... ... 603 25 paccIzamAthI sattyAvIzamA ghAlAvA sudhI trIjo puruSajAta IzvaravAdI
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. 21 teNe rAjAne badezIne potAnA dharmanI dezanA yApI be ema tenA darza nanuM svarUpa dezavIne pahAvIzamA ghAlAvA paryaMta tenuM khaMmana kayuM che. 611 27 ugaNatrIzamAthI mAMmIne cotrIzamAM ghAlAvA sudhI cotho puruSajAta niyatavAdI puruSa, je navitavyatAneMja mAne be paNa kAryasiddhine viSe barju ko kAraNa mAnato nathI. te puruSaM rAjAne uddezIne potAnA dharma nI dezanA yApI be, paDhI tenA matanuM khaMmana kara be. tevAra paDhI e pUrvokta cAre puruSo, kAma jogane viSe khUtA ema dekhADyaM . 620 35 patrIzamA ghAlAvAmAM pAcamo svatIrthika puruSa je paumarika kamala u vAne samartha, je cAritrane viSe sAvadhAna be, tenuM varNana kareluM ve. 627 36 trIza yane sADatrIzamA khAlAvAmAM te puruSa, cAritra jevAnI vakhateM ja evaM jAbe ke kAmajogAdika je be te koi paNa jIvane rogAdika duHkho thakI mUkAvanAra nathI. 633 38 chADatrIzamA ghAlAvAmAM te puruSa, * evaM ciMtave ke navavidha parigraha tathA zabdAdika viSaya je be te sarva bAhIra saMyogI be. 30 aMgaNa cAlIza thI ekatAlIzamA zrAlAvAmAM te puruSa jJAti saMyogAdikane vi mUrchAnA tyAga saMbaMdhI aneka prakAreM vairAgyanA kAraNonI ciMtavanA kare. 635 42 beMtAjIzamA ghAlAvAmAM te puruSa, dhanadhAnyAdika bAhya parigraha tathA rAgadeSAdika aMtaraMga parigrahane bAMmIne nidAcaryAne viSe sAvadhAna yA. pI te dayA jANavAne arthe jIvanA neda jANe, te kahyA e. 63 43 taiMtAlIzathI mAmIne muDatAlIzamA ghAlAvA paryaMta jIvonA upamardaka je be te sAraMnI saparigrahI be ema jANIne te puruSa poteM nirAraMnI niHparigrahI pratyAkhyAnI thako vicare. 641 48 ghaDatAlIzathI mAMmIne zAtamA ghAlAvA sudhI bajIvanikAyane koi pa jAtinuM duHkha upajAvanuM te karmabaMdhanuM kAraNa ve ema paramezvareM ka hyuM mATeM sarva jIvane na haNvA tenI sAdheM mRSAvAdAdika paNa aMgIkA ra na karavA. ema jANI te sAdhu krodhAdikathI rahita thako zabdA dikane viSe mUti ema sarva karma baMdhanA kAraNothakI nivRttyo raat xdasSTa tyono parityAga kareM, ema dekhADI ne, adhyayana parisa mAta suMbe. For Private Personal Use Only ... ... 630 647
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 SH s s T T ir ur ur rur ur rurir T anukramaNikA. // atha kSitIyAdhyayanasyAnukramaNikA // bIjUM kiyA sthAnaka nAmA adhyayana je. emAM eka uddezaka bane ekaja arthAdhikAra ke. emAM bAra kriyAsthAnakeM karI karma baMdhAya ne ane teramA kiyAsthAnakeM karI kameM mUkA ya . evA tera kriyA sthAnakanuM svarUpa kahyu emAM pa cAzI ghAlAvA . tenI anukramaNikA lakhIyeM .yeM. 1 pahelA cAra ghAlAvAmAM saMpeM tera kriyAsthAnakanAM nAma kahyAM ne. ... 5 pAMcamA ghAlAvA madhye pahelA kriyAsthAnakanuM svarUpa ne. ... ... 674 6 bahAthI pAumA bAlAvAmAM bIjA kriyAsthAnakanuM svarUpa ne. ... ... e navamA bAlAvAmAM trIjA kriyAsthAnakanuM svarUpa . ... ...... ... 600 10 dazamA thane agIdhAramA bAlAvAmAM cothA kriyAsthAnakanuM svarUpa . 61 12 bAramA ane teramA alAvAmAM pAMcamA kriyAsthAnakanuM svarUpa je. ... 61 14 caudamA ghAlAvAmAM bahA kriyAsthAnakanuM svarUpa ne. ... ... . . 66 15 pannaramA bAlAvAmAM sAtamA kriyAsthAnakanuM svarUpa ne. ... ..... .... 67 16 zolamA ghAlAvAmAM bAumA kriyAsthAnakanuM svarUpa . ... .... ... 6GG 17 sattaramA bAlAvAmAM navamA kriyAsthAnakanuM svarUpa . ... ... ... 17 aDhAramA AlAvAmAM dazamA kriyAsthAnakanuM svarUpa ne. ... ... ... 6e| 1e uMgaNIzamA ane vIzamA bAlAvAmAM agIdhAramA kriyAsthAnakacaM svarUpa .6e5 21 ekavIzamA bane bAvIzamA AlAvAmAM bAramA kriyAsthAnakacaM svarUpa . 6ee 23 trevIzamA ane covIzamA bAlAvAmAM teramA kriyAsthAnakanu svarUpa be. 704 25 paJcIzathI sattAvIzamA bAlAvA paryaMta traNaze vezaTha pAkhaMmI tathA sva pAdika ivyAliMgI sAdhu te rUDA anuSThAnane haNanArI evI eneka prakA ranI vicitra vidyAune seve, tethI cAturgatika rUpa saMsArane viSe paritra maNa kare, ema adharmapadayAzrI vratadhArIne pApano udaya kahyo le. 700 28 ahavIzamA bAlAvAthI te beMtAlIzamA bAlAvA paryaMta, gRhastha uddezI ne adharma padamAM AjIvikA nimitta canda prakAre aneka jIvono vinAza kare, te pApanA kAraNa dekhAiyAM be. ... ... ... ... 714 53 teMtAlIzathI mAMjhIne trepanamA ghAlAvA paryaMta kvacit ko nimitta karI vi zeSe bAdharmapadayAzrayI gRhasthane hiMsAdika pApanA kAraNa dekhADyAM . 725 T T T T
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ 218 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM . unnapaNa icina maMdA // nadyAyaMpi tAna jAeM su jadA lissaMti nikulo ege // 2 // 7 0 artha - (jeke0) je uttamasAdhu (mAyaraMca piyaraMca ke 0 ) mAtA pitA ne nAi pramukhano (pu saMjogaMke 0 ) pUrvajo saMyoga eTale AAgalo saMbaMdha tathA zvagurAdikano pazcAt saMbaMdha eTale pA ulathI to saMbaMdha tene viSpaja hAyake DhAMmIne ege ke0 ekalo rAgadeSarahita khane jJAnada rzana tathA cAritre karIne sahite ke sahita evo bato, carissAmike huM saMyama pAlIza evI pratijJA kare; valI mehuNo ke maithuna yakI yArata ke nivatyoMle vivitsu ke0 strI pazu paMga rahita evA upAzrayano gaveSaNahAra evA sAdhune paNa koieka strI vipra tAre te kaLe // 1 // meAM ke0 ko eka kAryane mIze taMparikkamma ke0 te sAdhu samIpe vIne nnapaNa ke0 bAne zabde, halave halave, aneka gUDhArtha pade karI e le marmanA vacane karI, bimaMdAke0 koika strI maMda eTale vivekarahita evI uti rupane vazakaravAnA udyApi ke0 upAyane tAna ke0 te strI jAsu ke0 jANe jahA ke0 je upAye karIne egeke koika nirakulo ke0 cAritrita mohanIya karmanA udaya kI strIne vaza thaI jAya ne nissaMti ke0 saMyama thakI paDI jAya. // 2 // 7 atha caturthamadhyayanaM . // dIpikA - naktaM tRtIyamadhyayanaM / atha caturthamArajyate / taccastrIparISahojeya ityarthavA cakaM tasyedamAdimaMsUtraM / jemAyara miti / yomAtaraM pitaraM cazabdAtputrAdikaM ca viprahAya tya pUrvasaMyogaMeko niHsaMgaH sahitojJAnAdiniH svahitovA cariSyAmi saMyamaM kariSyAmI ti kRtapratijJaH / khAratamupararta maithunaM kAmAnilASoyasya sAratamaithunovivikteSu ruyAdya nAkuleSu sthAneSu caratIti zeSaH / athavA viviktaM sthAnaM eSituM mArgituM zIlamasya vivikte p|| 1 // taM sAdhuM sUkSona parakAryavyapadezena unnapadena kapaTena parAkramya samIpamAgatya maMdAga tyamaMdAH kAmodekakAritvAnnirvivekAH striyaH zIlAzyaMti / korthaH / cAtRputravyapadezena sAdhusamIpamAgatya striyaH saMyamAzyaMti sAdhumiti / pracannapadaM guptAnidhAnaM / yathA / kA prasuptasya janArdanasya meghAMdhakArAsu ca zarvarISu // mithyA na nApAmi vizAlanetre te pra tyayAye prathamAdareSu ityAdi / striyastathopAyaMjAnaMti yathAzliSyaMte sAdhavopyeke // 2 // // TIkA - naktaM tRtIyamadhyayanaM sAMprataM caturthamAracyate / yasya caaymnisNbNdhH| ihAnaMtarAdhya upasargAH pratipAditAsteSAM ca prAyonukUlAH sahAstatopi strIkRtAyatastayArthamida For Private Personal Use Only
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. 54 copanamAthI mAmIne sattAvanamA bAlAvA paryaMta pahelu sthAnaka je sA dhunA niMdaka evA mithyAdRSTi puruSonA pApano vizeSa adhikAra kahyo le tathA tevA puruSa aneka kAmanogane jogavatA thakA vicare ke tevA puruSone bodhabIja pAma urjana evI rIteM adharmapadanA vinaM gano vicAra kahyo . ... ... ... ... ... ... ... ... 720 57 ghAvana bane gaNazAThamA bAlAvAmAM bIjuM sthAnaka te eke,je pApasthA na,thakI nivRtti pAmyA tedhArmika jANavA. ema dharmapatno vicAra kahyo . 737 60 zAumA ghAlAvAmAM trIjaM sthAnaka je mizrapada. teno vicAra kahyo . 740 61 ekarAtamA ghAlAvAthI mAmIne aDazamA bAlAvA sudhI pharI pUrvokta pra thama sthAnaka je adharmapada tene prakArAMtareM kahIne tenuM sevana karanArane na rakarUpa adhogatinI prApti dekhADIne te narakanA phuHkhonuM varNana karelu . 741 6e gaNotteramA pAlAvAthI mAmIne camotteramA bAlAvA paryaMta vizeSaM bI ga~ sthAnaka je dharmapada teno vicAra te dharmapadI sAdhu puruSanA sauzIvyA dika aneka guNonuM varNana karIne tathA temane prApta thatI nAnAprakAranI devAdikanI gatinA sukhonuM savistara varNana kareluM . ... ... ... ... 757 75 paJcotteramA bAlAvAthImAmIne sattyoteramA thAlAvA paryaMta trIjuM sthAnaka mizrapadIya viratAvirata evA samyakdRSTi puruSonA guNanuM varNana kahyu . 76e 70 amotteramA bAlAvAmAM dharma, adharma ane mizra, e traNe sthAnakano upasaM hAra karatA batA tenuM saMpeM varNana kareluM . ... ... ... ... 76 7e ugaNAeMzI ane eMzImA bAlAvAmAM anyadarzanI traNaze veza pAM khaMmI sarvane adharma padamAM gaNyA . ... ... ... ... ... 77 71 ekyAzImA thAlAvAne viSe jainamArganA jANa puruSe te pAkhaMjhInane tha gni upaDAvavAnA naddeze hiMsA karavAno niSedha karI hiMsA karanArane naraka pAti terAvyA thane temane ahiMsA pamADavAne pratibodha kasyo ne. ... 703 72 vyAzImA bAlAvAne viSe tevA hiMsaka pAkhaMjhI darzanInane je sukho nI prApti thAya , te sukho kahI dekhADayAM . .... .... .... 707 73 vyAzImA bAlAvAne viSe dharmanA prarUpaka zramaNa, brAhmaNa sarva kuHkhano aMta kare le. ema dekhADayuM . ... ... ... ... ... ... ... nae G4 corAzImA bAlAvAmadhye bAra kriyAsthAnakane viSe vartatA jIva, adharmapa dane malatAja . ema dekhADyuM . ... ... ... ... ... ... eka
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 anukramaNikA. 75 paJcAzImA bAlAvAmAM teramA kriyAsthAnakane viSe vartatA jIvane mahA puruSa kahyA . ... ... ... ... ... ... ... ... ... eka // atha tRtIyAdhyayanasyAnukramaNikA // trIjaM yAhAraparijJAnAmA adhyayana . teno eka uddezaka tathA arthAdhikAra paNa ekaja , tenA jUdA jUdA thA DatrIza bAlAvA ve tenI anukramaNikA lakhiyeM baiyeM. 1 pahelA pAlAvAthI mAmIne vIzamA bAlAvA paryaMta vanaspatikAyanA jI vonI utpatti jUdA jUdA nedo sahita savistarapaNe kahI . ... ... eza 21 ekavIzamA ghAlAvAmAM manuSyanI utpatti jUdA jUdA neda sahita kahelI . 716 23 bAvIzamA aAlAvAmAM jalacArI paMceMDiya tiryaMca jIvonI utpatti kahI. 750 23 trevIzamA ghAlAvAmAM catuSpada sthalacara paMceMziya tiryaMcajIvo kahelA be. 24 covIzamA bAlAvAmAM naraHparisarpa paMceMzyi tiyeca jIvo kahyA be. ... 23 25 paJcIzamA ghAlAvAmAM jujaparisarpa sthalacara paMceMzyi tiryaca jIva kahyA . 24 26 babIzamA bAlAvAmAM khecara paMceMzyi tiryaca jIvo kahyA . ... ... 25 27 sattyAvIzamA bAlAvAmAM vikaleMzyi jIva kahyA . ... ... ... ... 26 27 asAvIzamA ghAlAvAmAM paMceMzyinA malamUtramA upajatA jIvo kahyA . 27 ze gaNatrIzamA bAlAvAmAM sacittazarIranI nizrAyeM je jIvoupaje te karA . 30 trIzamAthI mAMmI tetrIzamA ghAlAvA sudhI apakAya jIvo kahyA . ze 34 cotrIzamA thAlAvAmAM bane pAMtrIzamAmAM agnikAya, vAyukAya jIvo kahyA .33 36 batrIzamA bAlAvAmAM thazeSa jIvAdhAra pRthavIkAya jIvo kahyA . ... 736 37 sADatrIzamA ghAlAvAmAM samasta jIvo bAzrI vAta kahI . ... ... 836 37 dhADatrIzamA bAlAvAmAM guruye ziSyapratye aiSaNIkathAhArano upadeza kasyo .30 // atha caturthAdhyayanasyAnukramaNikA // cothu pratyAkhyAna kriyAnAmA adhyayana emAM ekajau dezaka bane arthAdhikAra paNa ekaja . enA jUdA jUdA AgIdhAra bAlAvADe tenI anukramaNikA lakhIyeM baiyeM. 1 pahelA bAlAvAmA je jIveM paJcaskANe karI pApakarma hasyAM nathI evA
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. zya 838 G44 vicAravAn jIva jo mana, vacana, kAyAyeM karI pApa rahita hoya ne svapnAMtaramAM paNa pApakarmane dekhe nahIM to paNa tene tevAM pApaka no baMdha thAya be. ema yAcArye kayuM be. 2 bIjA khAlAvAmAM pUrvokta vAtane ziSyeM yAzaMkA karI jUtI kahI be. 841 3 trIjA ghAlAvAmAM yAcArye teno uttara prApIne ekeMDriyAdika jI vone paNa paJcakANI kriyAno baMdha lAge be. ema kahAM be 4 cothAthI bahA ghAlAvAmAM yAcArye, vadhakano dRSTAMta kahI dekhADyo be. 846 7 sAtamA ghAlAvAmAM ziSyeM pUrvokta prAcAryanA vacana upara khAzaMkA karI be ke, je jIveM koi prakAranA jIvone koivAreM kAneM paNa sAMjalyA nayI, najareM paNa dIvA nathI ne ulakhyA paNa nathI tevA jIvane te vo zrI hiMsAno karmabaMdha kema lAge ? 852 ghAumAthI dazamA ghAlAvAmAM yAcAryai, saMjJI bane prasaMjJIne paNa gha pratyAkhyAnapaNAthI pApa lAge be. ema dRSTAMta pUrvaka kahIne pUrvI ziSyanI AzaMkAno uttara vyApI potAno para sthApana kasyo be. 11 pragIyAramA khAlAvAmAM ziSya yAzaMkA karI tene guruyeM uttara thApyo ke yavirati jIvane narakAdika gati prApta thAya be temaja virati jIvane mo 853 prApta thA kAraNake je virati jIva be, te koi paNa jIva mAtranuM eka romotkhanana karavAthI paNa pApa lAge be. evI rIteM jANanAro be. ema kahane svapada siddha karasyo be. // atha paMcamAdhyayanasyAnukramaNikA // 5 pAMcamuM yAcArazruta ne anAcArazruta evaM nAmeM adhyayana be. temAM eka nadezaka ghane ekaja arthAdhikAra be. temAM badhI malIne tetrIza gA thAne te madhye yAcAramAM vyavasthita puruSa yAcAra aMgIkAra karIne anAcArano tyAga karavo te mATeM yA adhyayanamAM anAcArano pratiSedha be, manAcArano tyAga karavA thakI rUDA prakAranuM pratyAkhyAna thAya be mATeM yA loka zAzvata be athavA nathI tathA nhAnA mahoTA jIvanI hiMsAmAM kAM vizeSa nathI tathA yAhAra yAzrI yAcAra anA cAra kAMi paNa nathI. ityAdika paradarzanInA khAgama yAtrI bolavu te anAcAra be, mATeM teno niSedha karIne paDI bAramI gAthAthI trevIzamI For Private Personal Use Only 863
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. gAthA paryaMta sarva zUnyavAdInuM mata khamana karavAne arthe lokAlokanuMtha stitva, tathA jIvAjIvarnu astitva, tathA sadasakriyAnuSThAnane viSe dharma, adharma kAraNa le tenuM astitva, tathA baMdha, moha, pusya, pApa, thAzrava, saMvara, vedanA, niUrA kriyA'kriyA,krodha, mAna, mAyA, lona, rAga, Sa, saMsAra, sidi, asidi, sAdhu, asAdhu, kalyANa, pApa, ityAdikano sa jAva dekhADIne ekAMta mArgane dUSavyo ne. ityAdika AcAranuM pratipAdana karIne adhyayana parisamApta kayuM le. ___... ... G66 ||ath SaSTAdhyayanasyAnukramaNikA // bahuM thAIkIyanAmA adhyayana ke. emAM eka uddezaka ya ne ekaja arthAdhikAra le. te madhye paJcAvana gAthA. tenI anukramaNikA lakhIyeM baiye. 1 pahelI gAthAthI mAmIne paJcIzamI gAthA paryaMta bAIkakumAranI kathA ta thA thAIkakumAra zrImahAvIra paramezvara pAseM jatAM mArgamAM gozAlakama Tyo , teNe bAIkakumArane potAnA darzanamAM melavI levAne vAste aneka prakAranA karelA bAlApa, saMlApa tathA ghaNA prakAranA uttara, pra tyuttarone AIkakumAre aneka hetu dRSTAMteM karI te gozAlakanA matanuM khaMmana kayuM de ane jainamatanuM sthApana karelu ne. ... ... ... ... e6 26 babIzamI gAthAthI mAMjhIne beMtAlIzamI gAthA paryaMta pAIka kumArane mA rgamAM baudhadarzanI malelA je. tenI sAthe aneka prakArano praznottara rUpa saMvAda thayo be. tyAM paNa aneka hetudRSTAMteM tejanA darzananuM khaMmana karIne bAIkakumAra jainamatanuM sthApana kareluM . ... ... ... e 26 43 teMtAlIzamI gAthAthI pIstAlIzamI gAthA paryaMta bAIkakumAra mArgamA brAhmaNonI sAtheM vAda karI temanA matanuM khaMmna kA . ... ... e40 46 tAlIzamI gAthAthI ekAvanamI gAthA paryaMta thAIka kumAra mArgamA ekadaMmI sAMkhyamatInI sAtheM vAda karI temanA matanuM khaMmana kayaM . e41 52 bAvanamI gAthAthI copanamI gAthA paryaMta bAIka kumAra mArgamAM hasti tApasonI sAtheM vAda karI temanA matanuM khaMmana kayuM . ... ... ... e 55 paJcAvanamI gAthAmAM jainamata tatvajJa cAritrI paratIrthikanA matanuM khaMmana ka rI apArasaMsAra samuzne tare. ema kahI adhyayana parisamApta kA . e50 -
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. // atha saptamAdhyayanasyAnukramaNikA // sAtamuM nAlaMdIya nAmA adhyayana je. temA ekaja uddezaka thane ekaja arthAdhikAra De,emAM jUdA jUdA cAlIza thA lAvA ne pUrvAdhyayanamA sAdhunA AcAra kahyA tema yA adhyayanamA zrAvakanA yAcAra kahyA le tenI anukrama NikA lakhIyeM baiyeM. 1 pahelAthI trIjA bAlAvA sudhI rAjagRha nagara bAhera nAlaMdInAmA pADA ne viSe lepanAmA zramaNopAsaka tenA guNonuM varNana kayUM de. e54 4 cothA ghAlAvAthI sAtamA AlAvA sudhI te lepanAmA gAthApatinI sesadaviyA nAmeM udakazAlAthakI IzAna koNanI dizAyeM hastiyAma nAmeM vanakhaMmane viSe nagavaMta zrI gautamasvAmI vicare , temane udaka nirya the zrAvIne zrAvakanA vrata pAzrIprazna pUbatAM nUta zabdanIyAzaMkA karI je. e81 7 AThamA bAlAvAmAM zrIgautama svAmI pUrvanA praznano uttara prApatAM nUta yAzakAnuM nirAkaraNa kara je. ... ... ... ... ... ... edae e navamA bAlAvAmAM pharI udakapeDhAla putra zrIgautamasvAmI pratye trasaza ___bda saMbaMdhI AzaMkA karI. tenuM zrIgautama pranuyeM samAdhAna kayuM . ... e75 10 dazamA bAlAvAmAM zrIgautamasvAmIya gRhapati tathA rAjAnI kathA kahI te ___ dRSTAMteM zrAvakane dezathakIvrata grahaNa karavAM paNa rUDAMDe, ema nirdhAmu je. e 11 agIdhAramA ghAlAvAmA udakapeDhAla putraM trasajIvomAMhe sthAvara jIvo upaje ne mATeM tenI hiMsAthI trasanuM paJcarakANa jaMga na thAya, ema nAga rikanA dRSTAMteM kaDaM meM bane te vAtanuM gautama svAmI khaMmana karelu ke. ena 12 bAramA bAlAvAmAM udakapeDhAla putraM paJcarakANa nirviSaya thavA dhAzrI dRSTAMta pUrvaka AzaMkA karI. ... ... ... ... ... ... ... e71 13 teramA bAlAvAmAM pUrvokta AzaMkA nyAyokta nathI evaM, dRSTAMta pUrvaka si 6 karIne zrIgautama svAmI AzaMkAnuM khaMmana kayuM . ... ... ... e73 14 caudamA AlAvAthI mAmIne zolamA AlAvA paryaMta sthAvaraparyAyeM pa hoMcelA trasa jIvane mAravAthakI trasatuM paJcarakANa naMga na thAya, e vA tane traNa dRSTAMta yApI zrIgautama pranuyeM khaMmana kayuM . ... ... e76 17 sattaramA tathA aDhAramA bAlAvAmAM pauSadha vrata karanAra devalokAdikamAM
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ anukramaNikA. trasaja thAya ne mATeM thA saMsAra trasa zUnya kema hoya ? ema kaheluM . ee3 1e ugaNIzamAthI paccIzamA bAlAvA paryaMta jUdA jUdA prakAranA jIvo je trasa paNe hoya te maraNa pAmIne pharIpaNa trasaja thAya mATeM A saMsAra trasA nya kema hoya ? ema zrIgautameM darzAvelu . ... ... ... ... ee 26 babIzamA bAlAvAthI cotrIzamA AlAvA paryaMta digavatanA AzrayathI ATha naMgeM karI pratyAkhyAnano vicAra, savistara dekhADyo . ... ... 1005 35 pAMtrIzamA ghAlAvAmAM zrIgautama svAmI nadakapeDhAlaputra pratye kozvAreM paNa saMsAra,jIva rahita thanAraja nathI ema samajAvyuM be. ... ... ... 1011 36 trIzamA AlAvAmAMje puruSa, pApakarma na kare tathA sAdhunI niMdA na kare te puruSa rUDo jANavo. ema zrIgautameM samajAvyuM . te panI udakapeDhA laputra zrIgautama svAmIne anAdara karatAM batAM cAlavAno vicAra kasyo be.1015 37 sADatrIzamA bAlAvAmAM udaka peDhAla putrane jAtAM jANIzrIgautama guruyeM ka yu ke upadezanA yApanAra evA je guru te jo pote namaskArAdika na vAM to paNa sAMjalanAreM to temane vaMdanAdika avazya karavU joyeM. ema darzAvyuM je. 1014 30 zrADatrIzamA bAlAvAmAM udaka peDhAlaputraM kartuM ke je padonuM mane jJAna na hatuM, te sarva pado bAja mane prApta thayAM.ane jema tamo kaho bo temaja .1015 35 ugaNacAlIzamA bAlAvAmAM zrIgautama svAmIyeM udaka peDhAlaputra pratye zrIvItarAgapraNIta dharma, satya karI jANajo. ema kayuM te vacana mAnya kr| udakapeDhAlaputra zrI vIranagavAn pAseM javAnI kA karI je. ... ... 1016 40 cAlIzamA AlAvAmAM zrIgautamasvAmI udaka peDhAla putraneM sAtheM le zrImahAvIra nagavAn pAseM yAvyA, tihAM nadaka peDhAlaputraM zrImahAvIraneM na maskAra karI paMcamahAvratadharma aMgIkAra kasyo, panI zrIvIra pranunIbAjhA mAgI vicaravA lAgyA, te panI adhyayana parisamApta kayuM . ... ... 1017 tevAra par3I dIpikAkAraviracita prazasti . ... ... ... ... ... 1017 STATLAB AAAAAAAAAAAAAAAAAA // ityanukramaNikA smaaptaa||
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha jAga usarA. // namo viitraagaay|| atha ||hitiiyNsuutrkRtaaNgN|| gurjaranApAsahitaM zrIharSakulakatadIpikAyuktaM zIlaMgAcAryakataTIkAyutaMca prAranyate. ttrmuulN||bushiuuttitinhitaa, baMdhaNaM prijaanniyaa||kimaah baMdhaNaM vIro kiMvA jANaMti nahaI // 1 // cittamaMtamacittaMvA parigisa kisAmavi // annaMvA aNujANAi evaM ukANamuccara // 2 // - prathama gurjara nApAmA arthakartA- maMgalAcaraNa. artha-praNamya sadgurUn natyA bAlAnAM bodhahetave // kiMcit sUtrakatAMgasya li khyate vArtikaM mayA // 1 // prathama zrIyAcArAMga kahIne panI suyagaDAMga kayuM teno saMbaMdha melavele. je kAraNa zrI yAcArAMga mAMhe, (jIvo bakkAya parU, vaNA ya tesiva heNabaMdho tti)|| ityAdi kayuM le. te sarva paramArthane (bujhiUke0) jANavU joie. ema AcArAsA the thA suyagaDAMgano saMbaMdha jANavo. e adhikAre bIjaM aMga suyagaDAMga prAraMnIe baie.tha hIMyAM keTalAeka vAdI jJAnekarIneja mukti thAya ema kahele, ane keTalAeka kriyAe kr| mukti kahele. thane jaina to ema kahele ke jhAna bane kriyA e banne thakI mukti, e artha e zlokamAMhe dekhADe te emake. (bujhitti) ke bakAyanuM svarUpa jANe eTale jJAna kahyu,ane jJAnapUrvaka kriyA karavI te saphalale. tekAraNa mATe vAgata (tinahitA) evo sUtrapAta kahyo, te (tinahitAke)tro De te guM jANIne ! yuM troDe ! te kahele. (baMdhaNaM) ke bAMdhIe je jIvane pradeze karI te baM dhana jJAnAvaraNAdi aSTa prakAra karmarUpa ityarthaH te karmanA hetu mithyAtva, avirata, kaSA ya bane yoga athavA parigraha AraMna e baMdhananA kAraNane (parijANiyA) ke jANe. pa Na ekalA jANapaNAthakI vAMbitArthasidiulana; te mATe kriyA dekhADele. te baMdhana jhaparijhAe karI jANIne paLI pratyAkhyAnaparijhA je saMyamAnuSThAna teNe karI baMdhanane tro De. eTale AtmAthakI karma dUra kare, evaM vacana zrIsudharmAsvAminASita sAMjalIne jaM
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ vitIyesUtrakRtAMgeprathamazrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. bUsvAmipramukha ziSya pUje ke, (kimAhabaMdhaeMvIro) ke zrImahAvIra deve baMdhana ke kahyu be!athavA (kiMvA jANaMtiuTTaI) ke yuM jANIne te baMdhana toDe? iti prathama shlokaarthH||1 have baMdhananuM kAraNa kahe; e jagatamAhe jJAnAvaraNIyAdika je karma te baMdhana jANa vu, te karma bAMdhavAnAM kAraNa AraMna ane parigrahale. temAM pahelu parigraha dekhADe, (ci ttamaMtamacittaMvA) ke sacittate vipada catuSpadAdika ane acittate suvarNarUpyAdika ebe prakAre parigrahale, te (parigisa kisAmavi) ke thoDA tRNa tuSAdika potAnIpAse pariya hIne (annavA) ke anerA bIjA pAse parigrahAve tathA (aNu jANA)ke parigraha karatAM ne anumode. evo jIva, (evaM) ke erIte (urakA mucca3) ke kuHkhathakIna muukaae|||| zrIH // atha zrI vitIyAMgadIpikA prAranyate // ||prnnmy zrIjinaM vIraM, gautamAdigurUMstathA // svAmyopaLataye kurve ditIyAMgasya dIpikA // 1 // iha hi pravacane ctvaaro'nuyogaaH|| tathAhi caraNakaraNAnuyogaH 1 ivyAnuyogaH 2 dharmakayAnuyogaH 3 gaNitAnuyogazca / tatra prathamaM zrImadAcArAMgaM caraNakara NAnuyogaprAdhAnyena vyAkhyAtaM // athedaM zrIsUtrakatAkhyaM ditIyAMgaM vyAnuyogaprAdhA nyena vyAkhyAyate // sUtrahatAMgamiti kaH zabdArthaH // ucyate // sUtraM svaparasamayasUcanaM kRtaM yena tatsUtraM tadevAMgamiti // tatrazrutaskaMdha yaM // prathamazrutaskaMdhe SoDazAdhyayanAni // hitIye sapta // tatra prathamazrutaskaMdhasya prathamAdhyayane ctvaaruddeshkaaH|| tatrApi pUrva pra thamoddezakaH // tasyAyamAdiHzlokaH // (busijatti0) // 1 // vyAkhyA // budhyeta jAnIyA t // kiMtat // baMdhanaM badhyate jIvo'nena baMdhanaM jJAnAvaraNAdyaSTaprakAraM karma // tadetavo mithyAvAdayovA parigrahAraMnAdayo vA baMdhanaM jAnIyAdityuktaM // naca jhAnamAtreNa siddhi rityAha // (tinaTijA) (parijANiyA) parijhAyatroTayet apanayet AtmanaHpTathakkuryAdi tyarthaH // athajaMbusvAmI ziSyaH zrIsudharmasvAminamAha // (kimaaheti)|| zrIvIraH kiMbaMdhanaM thAha uktavAn kiMvA jAnan baMdhanaM troTayati // uttaramAha // 1 // (citteti)||ci ttavat sacittaM vipadacatuSpadAdi yacittaM kanakarajatAdi tadvayamapi parigRhya parigrahaM katvA karAmapi stokamapi svayamanyAnvA grAhayitvA // grAhatovA'nyAnanujhAya evNukhaannmucyte|| parigrahaeva paramAnarthamUlamityuktaM // parigrahatazvAvazyaMnAvAraMnastasmiMzca prANAtipAta iti darzayati. // 5 // ||nmHsikssaay // atha zrI zItaMgAcAryakRta TIkA // thAryA vRttaM // svaparasamayArthasUcakamanaMtagamaparyayArthaguNakalitam // sUtrarutamaMgamatulaM, vivRNomi jinA namaskRtya // 1 // // vasaMtatilakAttam // // vyAkhyAtamaMgamida yadyapi sUrimulyai.
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdaDarakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. kyA tathApi vivarItumahaM yatiSya // kiM pakSirAjagatamapyavagamya samyak tenaiva vAMDa ti pathA zalano na gaMtum // 2 // // zvajAvRttam // // ye mayyavajJAM vyadhuri-bodhA, jA tite kiMcana tAnapAsya // mattopi yo maMdamatistathAsti, tasyopakArAya mamaiSa yattaH // 3 // ihApArasaMsArAMtargatenA'sumatA'vApyA'tidurlanaM manujatvaM sukulotpattisamayeM priyasAmayyAdyupetenA'darzana mazeSakarmo vittaye yatitavyam // karme vedazca samyagvivekasavya peo'sAvapyAptopadezamaMtareNa na navati // zrAptazcAtyaMtikAddoSacayAtsacArdane vAtastatpraNI tAgamaparijJAne yatno vidheyaH // zrAgamazca dvAdazAMgAdirUpaH sopyAryarakSitamiraidaM yugIna pu ruSAnugrahabucyA caraNakaraNa vyadharmakathAgaNitAnuyoganedAccaturdhA vyavasthApitaH / tatrAcA rAMgaM caraNakaraNa pradhAnyena vyAkhyAtamadhunA'vasarAyAtaM ivyaprAdhAnyena sUtrakRtAkhyaM dvitIya maMgaM vyAkhyAtumAracyata iti / nanu cArthasya zAsanASThAstramidaM / zAstrasya cAzeSapratyU hopazAM tyarthamAdimaMgalaM tathA sthiraparicayArtha madhya maMgalaM ziSyapraziSya vivedArtha cAMtya maMgalamupAdeyaM tacceda nopalacyate / satyametat / maMgalaM hISTadevatAnamaskArAdirUpaM / yasya ca praNetAsarva jJastasya cAparanamaskAryAnAvAnmaMgalakaraNe prayojanAnAvAzca na maMgalA nidhAnaM / gaNadharA NAmapi tIrthaktAnuvAditvAnmaMgalAkaraNaM / zrasmadAdyapeyAtu sarvameva zAstraM maMgalaM / ya thavA niryutikAraevAtra nAva maMgalama nidhAtukAmaprAha // ( tiSThayare jinavare, suttakare gaNaha remika | sUyagaDassa nagavaDe, pikutti kittaislAmi) || 1 || gAthApUrvArde nehanAva maMgalama nihitaM pazcArthena tu prekSApUrva kA ripravRtyarthaprayojanAditrayamiti / taduktaM - " uktArtha jJAtasaMbaMdhaM, zrotuM zrotA pravarttate // zAstrAdau tena vaktavyaH saMbaMdhaH saprayojanaH" / tatra sU kRtasyetya nidheyapadaM / niryuktiM kIrttayiSye iti prayojanapadaM / prayojanaM tu mokSAvAptiH / saM baMdhastu prayojanapadAnumeya iti pRthak noktaH // taduktaM - " zAstraM prayojanaM ceti saMbaMdhasyAzra yAvunau // taktyaMtargatastasmAdbhinno noktaH prayojanAditi samudAyArthaH // zradhunA'vaya vArtha. kathyate // tatra tIrtha ivyanAvanedAdvidhA / tathApi ivyatIrthaM nayAdeH samaH samuta raNamArgaH // nAvatIrtha tu samyag darI najJAnacAritrANi // saMsArArNavADuttArakatvAt tadAdhArovA saMghaH prathamagaNadharovA tatkaraNazIlAstIrthakarAstAnnatveti kriyA / tatrAnyeSAmapitIrthaka ratvasaMnaveta 6dhavavedArthamAha ( jinavarAniti ) // rAga dveSamoha jito jinAH / evaMbhUtAzca sAmAnya kevalino'pinavaMti ta 6ghavaSThedArthamAha - (varAH) pradhAnAzcatustriMzadatizayasamanvita tvena tAnnatveti // eteSAM ca namaskArakaraNa mAgamArthopadeSTRtvenopakAritvAt / viziSTa vizeSaNopAdAnaM ca zAstrasya gauravAdhAnArtha zAstuH prAdhAnyeneda zAstrasyApi prAdhAnyaM na vatIti bhAvaH / zrarthasya sUcanAtsUtraM tatkaraNazIlAH sUtrakArAste ca svaryabu-chAdayo pinavatItyatazrAha ( gaNadharAstAMzca natveti ) // sAmAnyAcAryANAM gaNadharatvepi tIrthaka For Private Personal Use Only
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ vitIyesUtrakRtAMgeprathamazrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. ranamaskArAnaMtaropAdAnAjautamAdaya eveha vivakSitAH // prathamazcakAraH sikSAdyupa lakSaNArtho vitIyaH samuccitaH / ktvApratyayasya kriyAMtarasavyapektAmAha-svapara samayasUcanaM kRtamaneneti sUtrakRtastasya mahArthavatvAnagavAMstasyAnena ca sarvajJapraNI tatvamAveditaM navati // (niyukti kIrtayiSye) iti // yojanayuktiH / arthaghaTanA nizcaye nAdhikyena vA yuktiniyuktiH / samyagarthaprakaTanamiti yAvat / niryuktAnAM vA sUtreSveva pa rsprsNbNdhaanaamrthaanaamaavirnvnN| yuktazabdalopAniyuktiriti / tAM kIrtayiSyeyanidhAsya iti / iha sUtrakRtasya niyukti kIrtayiSye ityanenopakrama mAramupadiptaM tabehodezenideze ityAdineSadanihitamiti / tadanaMtaraM nidepaH // sacatrividhaH / tadyathA-ughaniSpanno nAmaniSpannaH sUtrAlApakaniSpannazceti / tatraughaniSpanne nide'gaM nAmaniSpanne tu nide pe suutrkRtmiti||1||ttr tattvacedaparyAyAkhyetyataH paryAyapradarzanArtha niyuktikadAda (sUya gaDaM aMgANaM, bitiyaM tassa ya imANi nAmANi // sUyagaDaM sUttakaDaM,sUyagamaM ceva gonnaaii||) // 2 // sUtrakRtamityetadaMgAnAM vitIyaM tasya cAmUnyekArthikAni / tadyathA-sUtramutpannamartha rUpatayA tiirthrunyH| tataH kRtaM graMtharacanayA gaNadharairiti / tathA (suutrkRtmiti)| sUtrA nusAreNatatvAvabodhaH kriyate'sminniti / tathA sUcArutamiti / svaparasamayArthasUcanaM sUcA sA'sminkatetiAetAni cAsya guNaniSpannAni naamaaniiti||||saaNprtN sUtrakRtapadayornidepA rthamAha (davaM tu poMDayAdI, nAve suttamiha sUyataM nANaM / sammAsaMgahavitte, jAtiNibadhya knhaadii)||3|| (dvmityaadi)| nAmasthApane'nAdRtya sUtraM darzayati (poMDayA iti)| poM magaM ca vanIphalAutpannaM kArpA sikaM / dhAdigrahaNAdaMDajavAlajAderyahaNaM / jAvasUtravi hAsminnadhikAre sUcakaM jJAnaM zrutajJAnamityarthaH // tasyaiva svaparArthasUcakatvAditi / tacca zrutajhAnasUtraM caturdA navati / tadyathA-saMjhAsUtraM saMgrahasUtraM vRttabaI jAtinibaI / tatra saMjJAsUtraM yat svasaMketapUrvakaM nibadaM // tadyathA-jabe esAgariyaM naseve savAmagaMdhaM pariNA yaNirAmagaMdho parivae ityAdi / tathA lokepi pujalAH saMskAradevajAityAdi / saMgrahasUtraM tu yatpranUtArthasaMgrAhakaM // tadyathA ivyamityAkArite samastadharmA'dharmAdizvyagrahati / yadivotpAdavyayadhauvyayuktaM saditi // vRttanibaI sUtraM punaryadanekaprakArayA vRttajAtyA niba 6 // tdythaa(busijttitinhityaadi)||jaati nibadaM tu cturbhaa|| tadyathA kathanIyaMkayya muttarAdhyayanajhAtAdharmakathAdi pUrvarSicaritakathAnakaprAyatvAttasya / tathA gadya-brahmacaryA dhyayanAdi tathA padyaM-baMdonibaI tathA geyaM yatsvarasaMcAreNa gItiprAyaM nibadaM / tadyathAkApilIyamadhyayanaM adhuvebasAsayaMmi saMsAraMmi urakapanarAe ityAdi // 3 // idAnIM katapa danikepArtha niyuktikajAthAmAha (karaNaM cakAraya, kaDaM ca tiehaMpi bakkanirakevI; dave khitte kAle, nAveena kAra jiivo)||4|| (krnnNcetyaadi)| hastamityanena karmopAttaM
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdarakA jainAgama sagraha nAga usarA. 5 na cAkartRkaM karma navatItyarthAtkarturAdepo dhAtvarthasya ca karaNasyAmISAM trayANAmapi pratyekaM nAmAdiH / SoDhAnidepastatragAthApazcAInAlpavaktavyatvAttAvatkaraNamatikamyakAra kasya nidepamAha-tatra nAmasthApane prasihatvAdanAdRtya ivyAdikaM darzayati (dave ti // ivya viSaye kArakazcityaH / saca ivyasya ivyeNa ivyanUto vA kArako ivyakAra kaH / tathA kSetre jaratAdau yaH kArako yasmin vA dene kArako vyAkhyAyate sadaitrakAra kaH / evaM kAlepi yojyaM // nAvena tu nAva vAreNa ciMtyamAnotra kArakoyasmAtsUtrasya gaNa dharaH kaarkH|| etaccasUtrakadevottaratra vadayati (vishannunaavetyaadau)||4||saaNprtN karaNavyAci khyAsayA nAmasthApane muktvA ivyAdikAraNa nikepArtha niyuktikadAha // (davaMpagavIsasa, pagasAmUna uttare ceva // uttarakaraNaM vaMjaNa, abo nnvrkrosbo)||5||(dvityaadi) ivye ivya viSaye karaNaM ciMtyate / tadyathA vyasya ivyeNa vyanimittaMvA karaNamanuSThAnaM ivyakaraNaM / tatpunarvidhA / prayogakaraNaM vistrasAkaraNaM ca / tatra prayogakaraNaM puruSAdi vyApAra niSpAdyaM / tadapi vividhaM / mUlakaraNamuttarakaraNaM ca / tatrottarakaraNaM gAthApazcA Ina darzayati-uttaratra karaNamuttarakaraNaM karNavedhAdi / yadivA tanmUlakaraNaM ghaTAdikaM ye nopaskareNa daMDacakAdinA anivyajyate svarUpataH prakAzyate tauttarakaraNaM / karturupakAra kaH sarvopyupaskarArtha ityrthH||5||punrpi prapaMcato mUlottarakaraNe prtipaadyitumaah||(muul karaNaM sarIrA, Ni paMcatisukAmakhaMdamAdIyaM / daviMdiyANi pariNA, miyANi visajahI dIhiM) // 6 // (muulkrnnmityaadi)| mUlakaraNamaudArikAdIni zarIrANi paMca / tatra caudA rikavaikriyAhArakeSu triSUttarakaraNaM karNaskaMdhAdikaM vidyate / tathAhi sIsamuroyara piThI, do bADhU karuyAya agatti; trayANAmapyetanniSpattirmUlakaraNaM / karNaskaMdhAdyaMgopAMganiSpatti stuuttrkrnnN||kaarmnntaijsyostu svarUpaniSpattireva muulkrnnmNgopaaNgaanaavaannottrkrnnN|| yadivaudArikasya karNavedhAdikamuttarakaraNaM / vai kriyasyatUttarakaraNamuttaravaikriyaM daMtakezAdini SpAdanarUpaM vA thAhArakasyatu gamanAdyuttarakaraNaM // yadivaudArikasya mUlottarakaraNe gAthA pazcAna prakArAMtareNa darzayati-ivyajhyiANi kalaMbukApuSpAdyAtIni mUlakaraNaM teSAme va pariNAminAM viSauSadhAdiniH pATavAdyApAdanamuttarakaraNamiti // 6 // sAMpratamajIvAzritaM karaNamanidhAtukAma Aha (saMghAyaNeyaparisA, DaNAya mIse taheva paDiseho // paDisaM khasagaDadhUNA, uti rihaadikrnnNc)||7||(sNghaaynneyityaadi)|| saMghAtakaraNaM yAtAnavitA nIjUtataMtusaMghAtena paTasya // parisATakaraNaM karapatrAdinAzaMkhasya niSpAdanaM // saMghAtaparisA TakaraNaMzakaTAdestaunayaniSedhakaraNaM sthaNAderUtirazcInAdyApAdanamiti prayogakaraNamani dhAya vistrasAkaraNAnidhitsayAha (khaMdhesudupaesA,diesu anesuvikumAIsu / NippAmagANi davA,Ni jaannviissaakrnnN)|||| (khaMdhesu ityaadi)| vistrasAkaraNaM saadynaadinedaavidhaa|
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ vitIyesUtrakRtAgeprathama zrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. tatrAnAdikaM dharmA'dharmA'kAzAnAmanyonyAnuvedhenAvasthAnaM / anyonyasamAdhAnAzrayaNAca satyapyanAditve karaNatvAvirodhaH / rUpivyANAM ca 6yapukAdiprakrameNa nedasaMghAtAnyAM skaMdhatvApattiH / sAdikaM karaNaM pujalazvyANAM ca dazadhA pariNAmaH / tadyathA baMdhana gati saMsthAna neda varNa gaMdha rasa sparza agurulaghu zabdarUpa iti / tatra baMdhaH snigdharudatvAt ga tipariNAmo deshaaNtrpraaptilkssnnH| saMsthAnapariNAmaH parimaMmalAdikaH paMcadhA / nedapariNA maHkhaMmprataracUrNakA'nutaTikotkarikAnedena paMcadhaiva / khaMDAdisvarUpapratipAdakaM cedaM gAthA dayaM / tadyathA (khaMDehi khaMDaneyaM, payaraneyaM jahassa paDalassa // cummaM culiyaneyaM, aputamiyaM vNsvkkliyN)||1|| (iMmi samArohe, nee nakkeriyAya nkkerN|| vIsasa pagamIsaga, saMghAya vigvivihgmo)|| 2 ||vrnnprinnaamH paMcAnAM zvetAdInAM varNAnAM pariNati vyAdisaMyoga pariNatizca / etatsvarUpaM ca gAthAnyo'vaseyaM / tAzcemAH (jaza kAlagamegaguNaM, sukliyapi ya havija baduya guNaM / pariNAmiGa kAlaM sukkeNa guNAhiyaguNeNaM // 1 // jai sukkilame gaguNaM kAlagadavaM tu bahuguNaM jazya / pariNAmika mukaM, kAleNa guNAhiyaguNeNaM ||2||j sukkaM ekkaguNaM, kAlagadatvaMpi ekkaguNameva / kAvoyaM pariNAma, tunaguNatteNa saMnava // 3 evaM paMcavivaramA, saMjoeNaM tu vamapariNAmo, ekattIsaM naMgA, savevi ya te muNeyatvA // 4 // emevaya pariNAmo, gaMdhANa rasANa tahaya phAsANaM, saMgaNANaya naNi saMjogeNaM baduvi gppo)||5|| ekatriMzajaMgA evaM pUryate / dazadikasaMyogA dazatrikasaMyogAH paMcacatuSkasaMyo gA ekaH paMcakasaMyogaH pratyeka varNAzca paMceti / agurulaghupariNAmasta paramANorArajya yAvadanaMtAnaMtapradezikAH skaMdhAH sUkSmAH / zabdapariNAmastatavitataghanasuSiranedAccatuko / tathA tAlvoSTapuTavyApArAdyaninivartyazca / anyepi pujalapariNAmAbAyAdayo navaMti te cAmI (bAyA ya Ayavo vA, ujou tahaya aMdhakAro ya / eso u puggalANaM, pariNA mo phaMdaNA ceva // 1 // sIyANA ya pagAsA, bAyANAicciyA baduvi gappA / uho pu gappagAso, gAyaco thAyavo nAma // 2 // navisI navinalo, samopagAsoya hoina jo / kAlaM mazlaM taMpiya, viyANa aMdhayAraMti // 3 // davasta calaNa papphaM, daNAta sApuNa gaIna nidihA / vIsasa paga mIsA, attapareNaM tu unvii)|| 4 // tathA'dha nurvidyudAdiSu kAryeSu yAni pujalavyANi pariNatAni tstrisaakrnnmiti||nnaagtNddvyk raNaM idAnI kSetrakaraNAnidhitsayA'ha // (NaviNA yAgAseNaM,kIraja kiMci khettmaagaasN| vaMjaNa pariyAvA,unnukaraNamAdiyaM baDhuhA) // // (NaviNetyAdi) // vinivAsagatyorasmA dadhikaraNe TranA kSetramiti / tanAvagAhadAnalahaNamAkAzaM / tenacAvagAhadAnalakSaNayo gyena vinA na kiMcidapi kartuM zakyata ityataH kSetrakaraNaM / kSetrakaraNaM nityatvepi copacA rataH kSetrasyaiva karaNaM kSetrakaraNaM / yathA gRhAdAvapanIte kRtamAkAzaM utpAdite vinaSTami
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. ti / yadivA vyaMjanaparyAyApannaM zabda dvArA'yAtamikaraNAdikamitI ku kSetrakaraNaM // lAMga lAdinA saMskAraH kSetrakaraNaM / tacca bahudhA zAlide trAdi nedAditi // sAMprataM kAlakaraNA nidhitsayAha || (kAlo jo jAvaina, jaM kIrai jaMmi jaMmi kAlaMmi / uhe sAmane pu , karaNa ekkArasa havaMti) // 10 // ( kAlojoityAdi) / kAlasyApi mukhyaM karaNaM na saMna vatItyaupacArikaM darzayati // kAloyoyAvAniti / yaH kazciddhaTikAdiko nalikAdinA vya vidya vyavasthApyate tadyathA / SaSTayudakapalamAnA ghaTikA / dvirghaTikomuhUrtastriMzanmuhU rtamahorAtramityAdi tatkAlakaraNamiti / yadvA yat yasmin kAle kriyate yatravA kAle ka ra vyAkhyAyate tatkAlakara NametadoghataH // 10 // nAmatastvekAdazakaraNAni tAni cAmUni (bavaMca bAlavaM caiva, kolavaM tettilaM tahA / garAdi vaNiyaM ceva, vidhI havai sattamA // 11 // savaNi cappaya nAgaM, kiMtugdhaM ca karaNaM nave eyaM / ete cattAri dhuvA, khanne karaNA calA santa // 12 // cAnhasi rattIe, sanI paDivakkae sadA karaNaM / tatto hakkamaM khalu, canaparyaM lAgakiMsugghaM) // 13 // etanAthAtrayaM sukhonneyamiti // 11 // 12 // 13 // idAnIM nAvakaraNapra tipAdanAyAha ( nAve paga vIsasa, pagasA mUla uttare caiva / uttara kama suya jovaNa, modI) // 1 // ( nAve pagetyAdi) / nAvakaraNamapi dvidhA / prayoga vistra sAdAt / tatra jIvAzritaM prAyogikaM mUlakaraNaM paMcAnAM zarIrANAM paryAptistAni hi paryA sinAmaka dAdodake nAve vartamAno jIvaH svavIryajanitena prayogeNa niSpAdayati / uttarakaraNaM tu gAthApazcAnAha - uttarakaraNaM kramazrutayauvanavarNAdicatUrUpaM / tatra kramakara NaM zarIraniSpattyuttarakAlaM bAlayuvastha virAdikrameNottarottaro'vasthA vizeSaH / zrutakaraNaM tu vyAkaraNAdiparijJAnarUpo'vasthAvizeSo'parakalAnAM parijJAnarUpazveti / yauvanakaraNakA 1 to vayovasthAvizeSo rasAyanAdyApAditoveti // tathA varNagaMdharasasparza karaNaM viziSTeSu jojanAdiSu satsu viziSTavarNAdyApAdanamityetaJca pujana vipAkitvA 6rNAdInAmajIvAzri tamapiSTavyamiti 14 idAnIM vissaakrnnaanidhitsyaa'h|| (vastu diyAyavamA, diesujeke vIsasA melA || te DhuMti thirA athirA, bAyA tava 6 mAdIsu) // 15 // (vA ityAdi) varNA dikA iti rUparasagaMdhasparzAste yadA pareSAmapareSAM vA svarUpAdinAM minaMti te varNAdimela kAvitrAkaraNaM // teca melakAH sthirA asaMkhyeya kAlAvasthAyino'sthirAzca kRSNAvasthA yinaH saMdhyArAgAceM dhanurAdayojavaMti // tathA bAyAtvenAtapatvenaca pujalAnAM vistrasA pariNAmata eva pariNAmo nAvakaraNaM // stanapracyavanAnaMtaraM dugdhAdezva pratikSaNaM kaThiNA mlAdinAvena gamana miti 15sAMprataM zrutajJAnamadhikRtya mUlakaraNA'nidhitsayA'haM // (mUla karaNaM pu sute, tivihe joge sunAsune jhAle // samasaya sue pagayaM zrajJavasAya ya suheAM // 16 // (mUletyAdi ) zrute punaH zrutagraMthe mUlakaraNamidaM trividhe yoge manovAkkA For Private Personal Use Only
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIyesUtrakRtAMgeprathama zrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. lakSaNe vyApAre gunAzune ca dhyAne vartamAnairyatharacanA kriyate / tatra lokottaraiH zunA sunadhyAnAvasyitairgratharacanA vidhIyate // loketvagunadhyAnAzritairyathagraMthanaM kriyataiti // laukika graMthasya karmabaMdha hetutvAt karturanadhyAyitvamavaseyaM // ihatu sUtrakRtasya tAvatsva samayena zunAdhyavasAyenaca prakRtaM // yasmAnaNadharaiH gunadhyAnAvasthitai ridamaMgaM kRtamiti 16 teSAMca graMtharacanAMprati gunadhyAyinAM karmAreNa yo'vasthA vizeSastaddarzayitukAmo niryu rieate || ( vizNunAve baMdharA, nikAyaNa nihatta dI dahassesu // saMkama udIraNAe udaye vede vasaleyaM ) // 1 // (viityAdi) / tatra karma sthiti prati jaghanyotkRSTakarma sthiti nirgadharaiH sUtramidaM kRtamiti // tathA'nunAvo vipAkastadapekSayA maMdAnunAvaistathA baM dhamaMgIkRtya jJAnAvaraNIyAdiprakRtImaMdAnujAvA bananistathA'nikAcayadbhirevaM nidhattA vasthAmakurvadbhistathA dIrghasthitikAH prakRtI - hasIyasIrjanayanistathottaraprakRtIbadhyamAnA 7 saMkrAmayastiyodayavatAM karmaNAmuMdIraNAM vidadhAnairapramattaguNasyaistu zAtA'zAtA' yUMSyanudIraGgistathA manuSyagati paMceMdriya jAtyodArika zarIra tadaMgopAMgAdikarmaNA muye vartamAnaistathA vedamaMgIkRtya puMvedesati tathovasameti sUcanAtsUtramiti kSAyopaza makAnAve vartamAnairgadhAriniridaM sUtrakRtAMgaM graMthitamiti 17 sAMprataM svamanISikAparihAra dvAre karaNaprakAramanidhAtukAmayyAha // ( sokaNa jievaramataM, gaNahArI kAuM taraka vasamaM // yavasAya kathaM sUttamiSaM teAsUyagaDaM ) // 18 // ( sokotyAdi ) zrutvA nizamya jinavarANAM tIrthakarANAM matamaniprAyaM mAtRkAdipadaM gaNadharaigautamAdiniH kRtvA tatragraMtharacane kSayopazamaM tatpratibaMdhakarmakSayopazamAdattAvadhAnairitibhAvaH // nAdhyavasA yena vasatA kRtamidaM sUtraM tena sUtrakRtamiti // 18 // idAnIM kasmin yoge vartamAnaistIrthaka kutravA gaNadharairdavdhamityetadAha // (va jogeNapanAsiya, maNegajogaMdharA sAhUNaM // to vaya jogeNakathaM, jIvassa sanAviyaguNe ) // 1 // ( vaijogeotyAdi) / tatra tIrtha kRdbhiH kAyikajJAnavarti nirvAgyogenArthaH prakarSeNa nApitaH prabhASito gaNadharANAM // teca naprAkRta puruSakalpAH kiMtvaneka yogadharAH // tatra yogaH kIrAzravAdilabdhikalApa saMbaMdhastaM dhArayatItyaneka yogadharAsteSAM prabhASitamiti sUtrakRtAMgA'pekSyA napuMsakatA | sAdhavazvA tra gaNadharA eva gRhyate tadezenaiva jagavatAmarthapranASaNAditi // tatortha nizamya gaNadharai rapi vAgyogenaiva kRtaM tacca jIvasya svAbhAvikena guNeneti // svasminnAve navaH svAnAvi 'kaH prAkRtaityarthaH // prAkRtanASayetyuktaM navati // napunaH saMskRtayA, laTlaTAp prakRtipratya yAdivikAra vikalpanA niSpannayeti // 19 // punaranyathA sUtrakRtaniruktamAha // ( dharakaraguNa matisaMghA; yA ekammaparisADanAeya // maDunayajogeNa kathaM, suttamiSaM tela sUttagamaM) // 20 // (askaretyAdi) / yakSarANi yakArAdIni teSAM guNo'naMtagamaparyAyatvamuccAraNaM For Private Personal Use Only
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e vA'nyathA'rthasya pratipAdayitumazakyatvAt // matermatijhAnasya saMghaTanA matisaMghaTanA adara guNena mtisNghttnaa|| nAvazrutasya vyazrutena prakAzanamityarthaH // adaraguNasya vA matyA budhyA saMghaTanA racaneti yaavt|| tayA 'raguNamatisaMghaTanayA // tathA karmaNAM jJAnAvaraNA dInAM parizATanA jIvapradezenyaH pRthakkaraNarUpA tayAca hetunUtayA sUtrahatAMgaM kRtamiti sNbndhH| tathAhi / yathA yathA gaNadharAH sUtrakaraNAyodyama kurvanti tathA tathA karmaparizA TanA navati / yathA yathAca karmaparizATanA tathA tathA graMtharacanAyodyamaH saMpadyata iti / e tadeva gAthApazcArdhena darzayati / tanayayogeneti // araguNamatisaMghaTanAyogena karmapari zATanAyogena c||ydi vA vAgyogena manoyogena ca kRtamidaM sUtraM tena sUtrakRtamiti / ihA 'naMtaraM sUtrarUtasya niruktamuktamadhunA sUtrapadasya niruktAnidhitsayAha / "sutteNa suttiyaM ciya, abA uha sUzyAya juttAya // tobaduvihappanattA eyA pasijhA aNAdIyA" // 1 // sutteNetyAdi / arthasya sUcanAtsUtraM tena sUtreNa kecidarthAH sAdAtsUtritA mukhyatayo pAttAstathA'pare sUcitA arthaapttyaadiptaaH|| sAdAdanupAdAnepi dadhyAnayanacodanayA tadA dhArAnayanacodanAvaditi / evaMca rutvA caturdazapUrva vidaH parasparaM SaTsthAnapatitA navaMti / tathA coktaM / askaralaMneNa samA, kaNahiyA TuMti mativisesehiM / teviya maIvisesA, suyaNANapriMtarejANa // 1 // tatra ye sAkSAupAttAstAna prati sarvepi tulyaaH||ye punaHsUcitA stadapekSyA kazcidanaMtanAgAdhikamartha vettyaparo'saMkhyayanAgAdhikamanyaH saMkhyeyanAgAdhi kaM tathAnyaH saMkhyayA'saMkhyeyA'naMtaguNamiti teca sarvepi yuktA yuktyupapannAH sUtro pAtAeva veditvyaaH| tathA cAnihitaM " teviyamaIvisese" ityAdi / nanu kiM sUtro pAtecyo'nyepi kecanArthAH saMti yena tadapekSyA caturdazapUrva vidAM SaTsthAnapatitatvamuda ghuSyate / bADhaM vidyate / yato'nihitaM / paramavaNijAnAvA, azaMtanAgou anila pyANaM / paramavaNijANaM puNa, azaMtanAgo suyanibacho // 1 // yatazcaivaM tataste arthA Agame bahuvidhaM prayuktAH sUtrairupAttAH kecana sAkSAtkecidarthApattyA samupalabhyante / ya di vA kvaciddezagrahaNaM kvacitsarvArthopAdAnamityAdi / yaizca padaiste arthAH pratipAdyante tAni padAni prakarSaNa sikSAni prasikSAni na sAdhanIyAni / tathA'nAdIni ca tAni nedAnImutpAdyAni tathA ceyaM vAdazAMgI zabdArtharacanA dhAreNa videheSu nityA naratairAva teSvapi zabdaracanAbAreNaiva prati tIrthakara kriyate 'nyathA tu nityaiva / etena coccarita pradhvaMsino varNA ityetannirAkRtaM veditvymiti||21||saaNprtN sUtrarUtasya zrutaskaMdhAdhyayanAdi nirUpaNArthamAha / "docevasuyarakaMdhA, abhayaNAiMca TuMti teviisN|| tettisudesaNakAlA, yA yArAguNamaMgaM" // 2 // (docevetyaadi)|aavtr zrutaskandhau trayoviMzatiradhyayanAni traya striMzauddezanakAlAste caivaM navaMti / prathamAdhyayane catvAro hitIye trayastRtIye ctvaarH||
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 dvitIyesUtrakRtAMgeprathama zrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. evaM caturtha paMcamayo tathaikAdazasve kasarakeSvekAdazaiveti / prathamazrutaskandhe tathA dvitI taskandhe saptAdhyayanAni teSAM saptaivodezanakAlA evamete sarve pitrayastriMzaditi / etaccAcA gAddiguNamaMgaM paTtriMzatpadasahasraparimANamityarthaH // 22 // sAMprataM sUtrakRtAMga nidepAnaMtaraM prathama zrutaskaMdhasya nAma niSpanna nidepAnidhitsayA'ha / "nirakevogAhAe, caviho hoya solasasu // nirake voyasuyaM miya, khaMdheyacana viho hoi // 23 // (nirake vo ityAdi) idAdyazrutaskaM dhasya gAthApoDazaka iti nAma / gAthAkhyaM SoDazamadhyayanaM yasmin zrutaskaMdhe satatheti / tatra gAthAyA nAmasthApanA vyanAvazcaturvidho nikSepaH // nAmasthApaneprasiddhe // ivyagAthA dvidhA // zrAgamato no yAgamatazca // tatra yAgamato jJAtA tatra cAnupayukto'nupayogo ivyamiti kRtvA / nokhAgamatastu tridhA / izarIravyagAthA navyazarIravyagAthA tAnyAM vinirmuktA ca // ' santatarU visAmaNa se hayAtANa baghaNaha jalayA // gAhAepacha de je bo tti ikkakalo ' ityAdilakSaNalakSitA patra pustakAdinyasteti // nAvagAthApi dvividhA | yAgamata khAgamanedAt // tatrA ''gamato gAthApadArthajJastatra copayuktaH / nokhAgamatastvida meva gAthAkhyamadhyayanaM // yAgamaikadezatvAdasya SoDazakasyApi nAmasthApanAd vyakSetra kAnAvanedAt SoDhA nikSepaH // tatra nAmasthApane kume / ivyaSoDazakaM jJazarIranavya zarIra vinirmuktaM / sacittAdIni SoDaza ivyANi / kSetraSoDazakaM SoDazAkAzapradezAH // kA laSoDazakaM SoDaza samayA etatkAlAvasthApi vA ivyamiti // jAvaSoDazaka midamevAdhya yanaSoDazakaM kAyopazamikanAvavRttitvAditi // zrutaskaMdhayoH pratyekaM caturvidho nikSepaH // sacAnyatra nideSeNa pratipAdita iti neha pratanyate // 23 // sAMpratamadhyayanAnAM pratyekamarthAdhi kAra didarza viSayA'ha || "sasamaya parasamayaparU, vaNAya pAUNa ujhaNA caiva // saMbudastu vasaggA thI dosa vivaNAceva // 24 // uvasaggajIruNothI vassANaraesa doU navavA // evamahappAvIro jayamAsa tadA jaegAha // 25 // paricattanizIlakuzI,lasuzIla sa viggazIlavaMcaiva // pAUNa vIriyaDugaM paMmiya vIriyapaTu pacaya // 26 // dhammosamA himaggo samosaDhA canasutavavAdIsu // sIsaguNa dosakahaNA gaMthaMmi sadA guru nivAso // 27 // yadAyi saMkaliyA khAdANIyaMmi yAdayacaritaM // apparagaMthe paMmiya vayahA gahAi higAro " // 28 // ( sasamaya ityAdi gAthAH paMca) / tatra prathamAdhyayane svasamayaparasa mayaprarUpaNA | dvitIye svasamayaguNAn parasamaya doSAMzca jJAtvA svasamaya eva bodho vi dheya iti // tRtIyAdhyayane tu saMbuddhaH sanyathopasargasahiSNurbhavati tadanidhIyate // catu the strIdoSavivarjanA // paMcametvayamarthAdhikAraH // tadyathA // upasargAsahimoH strIvarAva tino'vazyaM narakeSu pAta iti // SaSThe punareva mityanukUla pratikUlopasargasadanena strI varjanena ca nagavAn mahAvIro jetavyasya karmaNaH saMsArasya vA parAjavena jayamAha // For Private Personal Use Only
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 11 tatastathaiva yatnaM vidhatta yUyamiti ziSyANAmupadezo dIyate // saptame vidamanihitaM // ta dythaa|| niHzIlA gRhasthAH kuzIlAstvanyatIrthikAH pArzvasthAdayo vA te parityaktA yena sA dhunA sa parityaktaniHzIlakuzIla iti // tathA suzIlA udyuktavihAriNaH saMvignAH saMve gamanAstatsevAzIlaH zIlavAn navatIti / aSTame tvetatpratipAdyate / tdythaa|jnyaatvaa vIrya dayaM paMmitavIrye prayatno vidhIyata iti // navame cArthAdhikArastvayaM // tadyathA // yathA'vasthi todharmaH kathyate // dazametu samAdhiH pratipAdyate // ekAdazetu samyagdarzanazAnacAritrAtma ko modamArgaH kathyate // hAdaze vymrthaadhikaarH|| tadyathA / samavasRtA avatIrNA vya vasthitAzcaturdA mateSu kriyA'kriyA'jJAnavainayikArakhyeSvaniprAyeSu triSaSTyuttarazatatraya saMkhyAH pArSaDinaH svIyaM svIyamartha prasAdhayaMtaH samucitAstaupanyastasAdhanadoSonA vanato nirAkriyate // trayodaze vidamanihitaM // tadyathA // sarvavAdiSu kapilakaNA dAdapAdazauchodanijaiminipranatimatAnusAriSu kumArgapraNetRtvaM sAdhyate // caturdazetu grNthaarkhye'dhyyne'ymrthaadhikaarH|| tadyathA / ziSyANAM guNadoSakathanA tathA ziSyaguNasaMpa petena ca vineyena nityaM guNAnurUpagurukulavAso vidheya iti // paMcadaze vAdAnIyAkhye 'dhyayane'rthAdhikAro'yaM // tadyathA // zrAdIyaMte gRhyate upAdIyaMte ityAdAnIyAni padAnya rthA vA te ca prAgupanyastapadairarthazca prAyazo'tra sNklitaaH|tthaa AyataM caritraM samyakcaritraM mokSamArgaprasAdhakaM taccAtra vyAvayeta iti // Somazetu gAthAkhya'lpagraMthe'dhyayanArthoyaM vyaavyete| tadyathA // paMcadazaniradhyayanortho nihitaH sotra paMmitavacanena saMkSiptAnidhA nena pratipAdyata iti // gAhA solasagANaM piMDabovanni samAseNa // itto zaktikaM puNa abhayaNaM kittayissAmi' // 1 // tatrAdyamadhyayanaM samayAvyaM tasya copakramAdIni catvArya nuyoga kSArANi navaMti // tatropakramaNamupakramyate vA'nena zAstraM nyAsadezaM nidepAvasaramA nIyata ityupkrmH| saca laukiko nAmasthApanAd ivyakSetrakAlanAvanedena Sar3apa AvazyakA dissvevprpNcitH||shaastriiyopyaanupuurviinaamprmaannvktvytaarthaadhikaarsmvtaarruupH SoDaiva / tatrAnupUrvyAdInyanuyogadArAnusAreNa jJeyAni tAvadyAvatsamavatArasUtraistadadhyayanamAnu pUrvyAdiSu yatra yatra samavatarati tatra tatra samavatArayitavyaM // tatra dazavidhAyAmAnupUrvyAga enAnupUA samavatarati sAmi tridhaa| pUrvAnupUrvI pazcAnupUrvI anAnupUrvI ceti||ttredmdhy yanaM pUrvAnupUrvyA prathamaM pazcAnupUrvyA ssoddshm| anAnuparyoM tu ciMtyamAnamasyAmevaikAdikA yAmekotarikAyAM SoDaza gahatAyAM zreNyAmanyonyAcyAsavirUponasaMkhyAnedaM navati ||dhnaa nupUyAtu SoDazanedasaMkhyAparijhAnopAyoyaM / tadyathA / 'ekAdyA gaDaparyatAH parasparasamAha taaH||raashyst6i vijJeyaM vikalpagaNite phlN||||prstaaraanynopaaystvyN||puvaannupudihej
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 hitIyesUtrakRtAMgeprathamazrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. 12345 ityaadi|ttr / gaNiteMtyavinakte tu labdhaM zeSairvinAjayet // pAdAvaMte ca tat 21345 sthApyaM vikalpagaNite kmaat||1|| ayaM zlokaH ziSyahitArtha viviyate / ta 13245 tra sukhAvagamArtha SaT padAni samAzritya tAvat zlokArtho yojyate / tatraivaM 31245 SaT padAni sthApyAni / 123456 / eteSAM parasparatADanena saptazatAni 23145 viMzatyuttarANi gnnitmucyte| tasmin gaNiteM'tyotra SaTkastena nAge hRte viM 32145 zatyuttaraM zataM lanyate tacca paramAM paMktInAmaMtyapaMktau SaTakAnAM nyasyate / tadadhaH 12435 paMcakAnAM viNshtyuttrmevshtm|evmdhodhshctussktrikkkaiikaanaaN pratyekaM viMza tyuttarazataM nyasyamevamaMtyapaMktI sapta zatAniviMzatyuttarANi navaMtyeSA ca gaNitaprakriyAyA thA dirucyate / tathA yattaviMzatyuttaraM zataM labdhaM tasya ca punaH zeSeNa paMcakena nAgenApahRte la bdhA caturvizatistAvaMtastAvantazca paMcakacatuSkatrikadikaikAH pratyekaM paMcamapaMktau nyasyA yAva viMzatyuttaraM shtmiti|| tadadhograto nyastamaMkaM muktvA yenye teSAM yo yo mahatsaMkhyaH sa sodha stAccaturvizatisaMkhya eva tAvat nyasyo yAvatsaptazatAni viMzatyuttarANi paMcamapaGktAvapi pUrNAni navaMti // eSA ca gaNitaprakriyetyabhidhIyate // evamanayA prakriyayA caturvizateH ze SacatuSkakena jAge hate SaT lanyaMte tAvaMtazcatuHpaMktau catuSkakAH sthApyAstadadhaH SatrikAH punarvikA nUya ekakAH punaH pUrvanyAyena paMktiH pUraNIyA // punaH SaTkasya zeSatrikeNa nAge hRte nau lanyete tAvanmAtrI triko tRtIyapaMktau zeSaM pUrvavat / zeSapaMkti ye zeSamaMka 6 yaM kramokramAnyAM vyavasthApyamiti // tathA nAni SaDDidhanAmnyavatarati / yatastatra SaD nAvAH prarUpyaMte / zrutasyaca dAyopazamikanAvavartitvAt / pramANamadhunA pramIyatenene ti prmaannN|tt ivyakSetrakAlanAvanedAcaturdA / tatrAsyAdhyayanasya dAyopazamikanAvavya vsthittvaanaavprmaanne'vtaarH| nAvapramANaM ca guNa, naya, saMkhyA, nedAtridhA / tatrApi gu epramANe samavatAraH / tadapi jIvAjIvanedAd vidhA / samayAdhyayanasya ca dAyopazamika nAvarUpatvAttasya ca jIvAnanyatvAjIvaguNapramANe samavatAraH / jIvaguNapramANamapi jJAna, darzana, cAritra, nedA trividhaM / tatrAsya bodharUpatvAt jJAnaguNapramANe smvtaarH|| tadApi pratyakSAnumAnopamAnAgamanedAccaturdA / tatrAsyAgamapramANe samavatAraH // sopi lau kika, lokottara, nedAda vidhA / tadasya lokottare samavatArastasya ca sUtrArthatanayarUpatvA traividhyaM / triSvapi samavatAraH / yadi vA'tmAnaMtaraparaMparanedAdAgamastrividhastatra tIrtha kRtAmarthApekSyA'tmAgamo gaNadharANAmanaMtarAgamastaliSyANAM paraMparAgamaH / sUtrApekSyA tu gaNadharANAmAtmAgamasta biSyANAmanaMtarAgamastadanyeSAM paraMparAgamaH / gugapramANAnaMta raM nayapramANAvasarastasya cedAnI pRthaktvAnuyoge nAsti samavatAro nave puruSApe kyA // tathA coktaM // mUDhanazyaM suyaM kA,liyaMtuNaNayA samorayaMti ihaM // apu
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 13 hasamuyAro hutte samoyAro // 1 // tathA // khasakana soyAraM naenaya vi sArau nUyA' // saMkhyApramANaM tvaSTadhA // nAma, sthApanA, ivya, kSetra, kAla, parimA , paryava, nAva, jedAt / tatrApi parimANa saMkhyAyAM samavatAraH // sApi kAlikadRSTi vAdanAvAt dvidhA // tatrAsya kAlikaparimANa saMkhyAyAM samavatArastatrApyaMgAnaMgayoraM praviSTe samavatAraH / paryavasaMkhyAyAM tvanaMtAH paryavAH // tathA saMkhyeyAnyakSarANi saMkhye yAH saMghAtAH saMkhyeyAni padAni saMkhyeyAH zlokAH saMkhyeyA gAthA: saMkhyeyA vedAH saMkhyeyAnyanuyoga dvArANi / sAMprataM vaktavyatAyAH samavatArazciMtyate // sAca sva, para, samaya, tanayanedAtridhA / tatredamadhyayanaM trividhAyAmapi samavatarati / arthAdhikAro dedhA / / adhyayanArthAdhikAra uddezArthAdhikArazca / tatrAdhyayanArthAdhikAro'nihitaH / uddezArthAdhi kAraM tu gAthAMtaritaM niryuktika vadayati / sAMprataM nipAvasaraH saca tridhA / ughaniSpanno nA maniSpannaH sUtrAlApaka niSpannazca / tatraugha niSpanne'dhyayanaM tasyaca nikSepa yAvazyakAdau prabaM nAhita eva / nAma niSpannetu samaya iti // 2 // nAma tannidepArthaM niyuktikAra zrAha // " nA maMtavAda vie khete kAle kutisaMgAre // kulaga ega saMkaragaMDI / bodhavvA nAvasamaeya" // 2 // ( nAmaM vavaNAityAdi) / nAma, sthApanA, ivya, kSetra, kAla, kutIrtha, saMgAra, kula, gaNa, saMkara, gaMDI, nAva, nedAt dvAdazadhA samaya nideSaH / tatra nAmasthApane kumme / ivyasamayo ivyasya samyagayanaM pariNativizeSaH svanAva ityarthaH / tadyathA / jIvaivyasyopayogaH punavyasya mUrtatvaM dharmAdharmAkAzAnAM gatisthityavagAhadAnalakSaNo'thavA yoyasya i vyasyAvasaro ivyasyopayogakAla iti // tadyathA // ' varSAsu lavaNamamRtaM zaradi jalaM go payazca hemaMte // zizire cAmalakaraso ghRtaM vasaMte guDazcAMte' // 1 // kSetrasamayaH kSetramAkA zaM tasya samayaH svnaavH| yathA // ' ege visepume dohiM vipuNe sarvapi mAekA // narakasa vipu, koDasahassaM pi mAekA ' // 1 // yadi vA devakuruprabhRtInAM kSetrANAmIdRzo'nu vo yata tatra prANinaH surUpA nityasukhino nirvairAzva navatIti kSetrasya vA parikarmaNAva saraH kSetrasamaya iti // kAlasamayastu suSamAderanunAva vizeSaH / utpalapatrazatanedA ni vyaMgyo vA kAlavizeSaH kAlasamaya iti // atra ca ivyakSetrakAlaprAdhAnyavivakSayA ivya trakAlasamayatA iSTavyeti / kutIrthasamayaH pAkhaMDikAnAmAtmIyAnAtmIya khAgamavizeSa stakaM vAnuSThAnamiti // saMgAraH saMketastadrUpaH samayaH saMgArasamayaH // yathA siddhArthasAra thidevena pUrvakatasaMgArAnusAreNa gRhItaharizavo baladevaH pratibodhita iti // kulasamayaH kulAcAro yathA zakAnAM pitRzuddhiH yAnIrakANAM maMthanikA buddhiH / gaNasamayo yathA // mallAnAmayamAcAro yathA yo hyanAtho mallo mriyate sa taiH saMskriyate patitazvodhiyata iti / saMkarasamayastu saMkaro ninnajAtIyAnAM mIlakastatra ca samaye ekavAkyatA // yathA vAmamA For Private Personal Use Only
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 vitIyesUtrakRtAMgeprathamazrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. rgAdAvanAcArapravRttAvapi guptikaraNamiti / gaMDIsamayo yathA zAkyAnAM nojanAvasare gaM DItADanamiti / nAvasamayastu no bAgamata idamevAdhyayanamanenaivAtrAdhikAraH zeSANAM tu ziSyamativikAsArthamupanyAsa iti ||shvaasaaNprtN prAgupanyastodezArthAdhikArAnidhitsayA 'ha // "mahapaMcanaya ekka, ppaeya tIvatassarIreya // tahaya agAra gavAtI attano aphalavAdI // 30 // bIe niyavAIna, apamANiyatahaya nANavAI // kammaM ca yannagaDa, cana vihaM nirakusamarthami // 31 // taie yAhAkamma, kaDavAI jahayateyavAI // kinuvamA ya canane, parappavAI aviraesu" // 32 // mahapaMcanUya ityAdigAthAtrayaM / yasyAdhyayana sya catvAra uddezakAstatrAdyasyaSaDAdhikArA AdyagAthayA'nihitAH // tdythaa| paMcanUtA ni ethivyaptejovAyvAkAzArakhyAni mahAMti ca tAni sarvalokavyApitvAt nUtAni ca ma hAnUtAni ityymeko'rthaadhikaarH| tathA cetanAcetanaM sarva mekAtma vivarta ityAtmA'dai tavAdaH pratipAdyata ityarthAdhikAro vitIyaH / sa cAsau jIvazca tIvaH kAyAkAro nUta pariNAmastadeva zarIraM jIvazarIrayoraikyamiti yAvaditi tRtiiyorthaadhikaarH| tathA'kArako jIvaH sarvasyAH puNyapApa kriyAyA ityevaMvAdIti cturthodhikaarH|| tathAtmA SaSTha iti paM cAnAM nUtAnAmAtmA SaSThaH pratipAdyata ityayaM paMcamorthAdhikAraH / tathA phalavAdIti / na vidyate kasyAzcit kriyAyAH phalamityeva vAdI ca pratipAdyata iti SaSThIrthAdhikAra ti / kssitiiyodeshkectvaaroaadhikaaraaH||tdythaa / niyativAdastathA'jhAnikamataM jJAnavAdI ca pratipAdyate / karma ca cayamupacayaM caturvidhamapi na gannati nilusamaye zAkyAgame caturthIrthAdhikAraH / cAturvidhyaMtu karmaNo 'vijhopacitaM // avijJAnamavijhA tayopaci tamanAnogakatamityarthaH / yathA mAtuH stanAdyAkramaNena putravyApattAvapyanAnogAnnaka mopacIyate / tathA parijhAnaM parikSA kevalena manasA paryAlocanaM tenApi kasyacitprA pino vyApAdanAnAvAt karmopacayAnAva iti / tathA IraNamIryAgamanaM tena jani tamIryApratyayaM tadapi karmopacayaM na gahati prANivyApAdanAnisaMdheranAvAditi / tathA svapnAMtikaM svapnapratyayaM karma nopacIyate / yathA svapnanojane tRptyanAva iti tRtIyodeza kevayamarthAdhikAraH / tathA bAdhAkarmagatavicArastanojinAM ca doSopadarzana miti / tathA kRtavAdI ca naNyate / tadyathezvareNa kRtoyaM lokaH pradhAnAdikato vaa|| yathA ca te prativAdi na AtmIyaM kRtavAdaM gRhItvopasthitAstathA jaNyaMta iti ditIyodhikAraH / caturthoddezakAdhi kArastvayaM / tdythaa|| avirateSu gRhastheSu yAni kRtyAnyanuSThAnAni sthitAni tairasaMyamapra dhAnaiH kartavyaiH parapravAdI paratIrthika upamIyata iti / idAnImanugamaH saca dhaa| sUtrA nugamo niyuktyanugamazca / tatra niyuktyanugamastrividhaH / tadyathA / nipaniyuktyanugama upomAtaniryuktyanugamaH sUtrasparzikaniyuktyanugamazca / tatra nidepamiyuktyanugamo'nu
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 15 gata ughanAmaniSpannanipiyoraMtargatatvAt / tathAca vadayamANasya sUtrasya nidepAvasaratvA t / upodvAtaniryuktyAnugamastu SaDizativArapratipAdakAjAthA yAdavaseyastaJcerdai uddeza nidezeya ityAdi / sUtrasparzikaniyuktyanugamastu sUtre sati saMnavati // sUtraM ca sUtrAnugame sacAvasaraprApta eva / tatrA'svalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taJcedaM ||bushitti tinahi tyAdizlokaH / asya saMhitAdikrameNa vyAkhyA / (budhyatetyAdi) / sUtramidaM sUtrakatAM gAdau vartate / asyaca ''cArAMgena sahAyaM saMbaMdhaH / tadyathA yAcArAMgenihitaM / ' jIvo ba kAyaparU, vaNAyatesiM vaheNabaMdhotti' ityAdi tatsarva budhyetetyAdi / yadi ceha keSAMci vAdinAM jJAnAdevamuktyavAptiranyeSAM kriyAmAtrAt / jainAnAM tUnAnyAM nizreyasAdhigama itye tadanena zlokena pratipAdyate / tatrApi jhAnapUrvikA kriyA phalavatI navatItyAdi budhyete tyanena jnyaanmuktN||trottyedityenenc kriyoktaa|ttraaymrtho budhyetAvagachetbodhaM vidadhyAdityu pdeshH| kiMpunastadudhyeta tadAha / baMdhanaM badhyate jIvapradezairanyonyAnuvedharUpatayA vyavasthA pyata iti baMdhanaM jJAnAvaraNAdyaSTaprakAraM karma takSetavo vA mithyAtvA'viratyAdayaH pari grahAraMjAdayo vaa| naca bodhamAtrAdanilaSitArthAvAptinavatItyataH kriyAM darzayati / ta ca baMdhanaM parijhAya viziSTayA kriyayA saMyamAnuSThAnarUpayA troTayedapanayedAtmanaH pRthakkuryA tparityajekSA / evaM cAnihite jaMbUsvAmyAdiko vineyo baMdhAdisvarUpaM viziSTaM jijJAsuH pa prj|| kimAha kimuktavAn baMdhanaM vIrastIrthakat kiMvA jAnanavagaLastadaMdhanaM troTayati tato vA vyatIti zlokArthaH // 1 // baMdhanasvarUpanirvacanAyAha // (cittamaMtamacittaM ve tyaadi)|| iha baMdhanaM karma tatavo vA'nidhIyate // tatra na nidAnamaMtareNa nidAnino janmeti nidAnameva darzayati // tatrApi sarvAraMnAH karmopAdAnarUpAH prAyaza yAtmAtmI yagrahobAnAmiti kRtvA'dau parigrahameva darzitavAn // cittamupayogo zAnaM tadidyate ya sya tacittavat vipadacatuSpadAdi / tatonyadacittavat kanakarajatAdi taunayarUpamapi pari grahaM parigRhya kazamapi stokamapi tRNatuSAdikamapItyarthaH / yadi vA kasanaM kasaH parigraha grahaNabudhyA jIvasya gamanapariNAma iti yAvat / tadevaM svataH parigrahaM parigRhyAnyAnvA grAhayitvA gRAhato vAnyAnanujJAya ukhayatIti duHkhamaSTaprakAraM karma tatphalaM vA asA todayAMdirUpaM tasmAnna mucyata iti / parigrahAgraha eva paramArthatonarthamUlaM navati / tathA coktaM / mamAhamiti caiSa yAvadanimAnadAhajvaraH kRtAMtamukhameva tAvaditi na prazAMtyunna yaH // yazaHsukhapipAsitairayamasAvanItaraiH parairapasadaH kutopi kathamapyapAruSyate' // 1 // tathAca // kSeSasyAyatanaM kRterapacayaH dAteHpratIpo vidhiyAdepasya suhRnmadasya navanaM dhyA nasya kaSTo ripuH // duHkhasya pranavaH sukhasya nidhanaM pApasya vAso nijaH prAjJasyApi pariya ho grahazva kvezAya nAzAyaca' // 1 // 2 //
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ vitIyesUtrakRtAMgeprathamazrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. sayaM nivAyae pANe, ajvA'nnehiM ghAyae // daNaMtaM vA NujA pAi, veraM va appnno||3|| jeriMsa kule samuppanne jehiM vA saM vase nre|| mamAi luppaI bAle, amme amedi muhie // 4 // artha-have jyAM parigraha tyAM AraMna hoya, ane jyAM pAraMna tyAM prANAtipAta hoya evaM dekhADele. te parigrahavaMta puruSa asaMtoSI bato te parigraha napArjavAne arthe, bane upArjana karelo parigraha rAkhavAne arthe sayaMka0 pote, pANeke prANI-no,nivAyaeke0 nipAta eTale vinAza kare, avAke athavA annehi ghaayeke| anerA pAse prA pInI ghAta karAve: vAke athavA haNaMtaM ke je prANIne haNato hoya arthAt prA pIuno vinAza karato hoya tene aNujANAzke anumodave karI. prANInI ghAta kara to thako athavA karAvato thako appaNoke AtmAne veravaDdRzke vairanI vRddhI kare. te thIje UHkha paraMparArUpa baMdhana tethakI buTe nahIM // 3 // valI paNa baMdhana ghAzraryA kahele. jessiM kule samuppanne ke rAThoDAdika je kulamA utpanna thayo, athavA jehiMvA saMvase ke jenIsAthe vAsa vase, eTale pAMsukrIDAdika kare. evA nareke manuSya je mAtA, pitA, nAI, behena, nAryA, ane mitrAdika tene viSe mamAzke mamatvano karanAra eTale mAtApitAdikanI sAthe sneha karato evo bAleke ajJAnI jIvate luppazke kama saMsAracakramAMhe na mato thako pIDAyane, te manuSya kevo toke athalehike0 anya anya eTale pratha ma mAtA pitA, tadanaMtara nAIne viSe, tadanaMtara putrapautrAdika, ema anya anyane viSe muchieke mUrjita eTale mULa pAmato thako snehe karI pIDAyaje. // 4 // dIpikA ||athvaa prakArAMtareNa baMdhanamevAha / sayaMtIti // saparigrahavAna svayamAtmanA prANAnatipAtayet jIvAn hiMsyAt / athavA anyaiH parairapi ghAtayati pratazcAnyAnanu jAnIte tadevaM katakAritAnumatiniHprANighAtaM kurvannAtmano vairaM vardhayati tatazca baMdhanAnna mucyate iti nAvaH // 3 // punarbadhanamevAzrityAha / jessimitti / yasmin kule jAto yairvA mitrai ryAdinirvA saha saMvasennaraH teSu mitrapitRmAtRnAryAdiSu mamAyamiti mamatvavAn lupyate mamatvajanitena karmaNA bAdhyate / bAlo mUrkhaH vivekarahitatvAdanyeSu ca mUrDi to mamatvabahula ityarthaH // 4 // TIkA // tathAca parigraheSvaprAptanaSTeSu kAMdAzoko prApteSu ca rakSaNamupanoge vA'tRptiri tyevaM parigrahe sati duHkhAtmakAdaMdhanAnna mucyata iti parigrahavatazcAvazyaM nAvyAraMnasta smiMzca prANAtipAta iti darzayitumAha / sayaMnivAyaepANe ityAdi / yadi vA prakArAMta
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAjarakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 17 reNa baMdhanamevAha / sayaMtItyAdi / sa parigrahavAnasaMtuSTo nUyastadarjanaparaH samArjitopa ivakAriNi ca SamupagatastataH svayamAtmanA trinyo manovAkkAyejya AyurbalazarIrenyo vA pAtayet cyAvayet prANAn prANinaH / akArasopA atipAtayet prANAniti / prA pAzcAmI / paMceMDriyANi trividhaM balaMca, nvaasnishvaasmthaanydaayuH||praannaa dazaite jagava niruktA,steSAM viyojIkaraNaM tu hiMsA // 1 // tathA sa parigrahAgrahI na kevalaM svato vyA pAdayati aparairapi ghAtayati natazcAnyAn samanujAnIte tadeva kRtakAritAnumatiniH prANyupamardanena janmAMtarazatAnubaMdhyAtmano vairaM vardhayati / tatazca suHkhaparaMparArUpabaMdhanAnna mucyata iti / prANAtipAtasya copaladANArthatvAt mRSAvAdAdayopi baMdhahetavo iSTavyA iti // 3 // punarbadhanamevAzrityAha / (je stimityaadi)|ysmin rASTrakUTAdau kule jAto yairvA saha pAMsukImitaiyai ryAdinirvA saha saMvasennarasteSu mAtRpitRnAtRnaginInAryAvaya syAdiSu mamAyamiti mamatvavAn snihyan lupyate vilupyate mamatvajanitena karmaNA nArakatiryaGmanuSyAmaralakSaNe saMsAre camyamANo bAdhyate piiddyte| kosau bAlo'jJaH sa dasadivekarahitatvAdanyeSvanyeSu ca mUrbito gRzodhyupapanno mamatvabadula ityarthaH / pUrva tAvanmAtApitrostadanujAryAyAM punaH putrAdau snehavAniti // 4 // vittaM soyariyA ceva, sabameyaM ntaann|| saMkhAe jIviaMcevaM, kammuNA tina // 5 // ee gaMthe vinakamma, egesamaNamAda pA // ayANaMtA vinassittA sattA kAmedi mANavA // 6 // artha-have je prathama kayuM hatuMke, kahevU jANato thako baMdhana toDe te kahele. vittaM ke dhanadhAnyAdika sacitta tathA acitta vastu ane soyariyAke nAi pramukha kauTuMbi ka svajanAdika cevake valI sabameyaMke0 e sarva je kuTuMbAdika snehavaMta, te zArIrI, mAnasI vedanA nogavatA yako e jIvane natAzke trANa naNI na thAya. evaM jANI ne jIviyaMcake / je prANInuM jIvatavya alpaDe. evaMke0 evaM saMkhAeke0 jANIne, jI vitavya prANIune eTale parigraha prANighAta ane svajana snehAdika baMdhananAM sthAnane parijhAye jANIne, pratyAkhyAna parijhAye bAMmine, kammuNA tiudRzke karma thakI bUTe tha rthAt karma thakI vegalo thAya. // 5 // have svasamayano adhikAra kahI parasamayano adhikAra kahele. eegaMtheke e arihaMtanA nASita graMtha je karuNArasamaya je. te ne bAMkIne sveDAyeM racita graMthone viSe vinakammake dhAsakta thakA, egesamaNake eka zAkyAdikanA zramaNa, bIjA bRhaspatimatAnusArI evA mAhaNA ke brAhmaNa ethayA paMtAke0 paramArthanA ajANa thakA vinassittA ke0 vividha prakAre utprabalapaNe potAnA
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ 18 dvitIyesUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. graMtha viSe sattA eTale baMdhANA, etAvatAM prApaNA matanA kadAgrahI evA utAM mANavAke0 puM ruSa je be, te potapotAnA matanA dhanurAgekarI, kAmehi ke0 ilAmadnAdika teneviSe sattA keyAsakta thakA pravarttebe eTale potAno mArga lokomAMhe prasiddhapaNe sAro kararI dekhADe. || dIpikA - kiM jAnan baMdhanaM troTayatItyasyottaramAha / ( vittamiti ) / vittaM ivyaM tacca sacittama cittaM vA / sodaryA cAtRnaginyAdayaH sarvametadvittAdikaM saMsAre pIDyamAnasya jaMto trANAya na rakSaNAya navatIti / etat saMkhyAya jJAtvA tathA jIvitaM svalpamiti saM khyAya parijJayA jJAtvA pratyAkhyAnaparijJayA pratyAkhyAya karmaNaH sakAzAt truTayati paga tyasau / turnizvaye truTadeva / yadi vA karmaNA kriyayA saMyamAnuSThAnarUpayA baMdhanAt yati karmaNaH pRthagnavatItyarthaH // 5 // svasamayaM pratipAdya parasamayaM pratipAdayitukA mAha / (eeiti ) / etAn pUrvoktAna graMthAn sUtrArthAn vyutkramya parityajya eke ke cit zramaNabrAhmaNAH zramaNAH zAkyAdayo brAhmaNAzva ( zrayAtA ) paramArthamajAnAnAH ( visttiA) vividhamutprAbalyena sitA baddhAH svasamayeSu pratibaddhAH saMtaH kAmeSu calatA vartataiti // 6 // // TIkA- sAMprataM yaktaM prAk kiMvA jAnan baMdhanaM troTayatItyasya nirvacanamAha / (vittamityA di) / vittaM ivyaM taca sacittamacittaM vA / tathA sodaryA cAtRnaginyAdayaH sarvamapi caita dvittAdikaM saMsArAMtargatasyAsumato'tikaTukAH zarIramAnasa vedanAssamanubhavato na trANAya rakSaNAya navaMtItyetatsaMkhyAyaM jJAtvA / tathA jIvitaM ca prANinAM svalpamapi tatsaMkhyAya pa rijJayA / pratyAkhyAnaparijJayA tu sacittA cittaparigrahaprApyupadhAtasvajanasnehAdIni baM dhanasthAnAni pratyAkhyAya karmaNaH sakAzAtruTyati pagaSThatyasau / turavadhAraNe / truTadhe de veti / yadi vA karmaNA kriyayA saMyamAnuSThAnarUpayA baMdhanAntruTyati / karmaNaH pRthagna vatItyarthaH // 5 // thadhyayanArthAdhikArAnihitatvAtsvasamayapratipAdanAnaMtaraM parasamayapra tipAdanAni dhitsayAha / (eegaMthe vinakammetyAdi) / etAnaMtaroktAn graMthAn vyutkramya pa rityajya svaruci viracitArtheSu graMtheSu saktAH sitAH baddhA eke na sarve iti saMbaMdhaH / graMthA tikramazcaiteSAM takkArthAnacyupagamAt / anaMtarayaMtheSu cAyamartho'nihitastadyathA jIvA stitve sati jJAnAvaraNIyAdi karmabaMdhanaM tasya hetavo mithyAtvAviratipramAdAdayaH parigrahA raMjAdayazca / tacodanaM ca samyakdarzanAdyupAyena mokSasadbhAvazcetyevamAdikaH / tadevameke zramaNAH zAkyAdayo bArhaspatyamatAnusAriNazca brAhmaNA etAnaktAn graMthAnatikramya paramArthamajAnAnA vividhamaneka prakAramutprAbalyena sitA baDAH svasamayeSvaniniviSTAH / tathA ca zAkyA evaM pratipAdaryati / yathA sukhaduHkhecchAde SajJAnAdhAranUto nAstyAtmA For Private Personal Use Only
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 1 kazcit kiMtu vijJAnamevaikaM vivartataiti / chalikAH sarva saMskArAityAdi / tathA sAM khyA evaM vyavasthitAH / satvarajastamasAM sAmyAvasthA prakRtiH prakRtermahAn mahatohaMkAra stasmAjaNazca SoDazakastasmAt SoDazakAdapi paMcanUtAni caitanyaM puruSasya svarUpamityA di / vaizepikAH punarAduH / ivya, guNa, karma, sAmAnya, vizeSa, samavAyAH SaT padA iti / tathA naiyAyikAH pramANaprameyAdInAM padArthAnAmanvayavyatirekapa rijJAnA niHzreyasAdhigamaiti vyavasthitAH / tathA mImAMsakAzcodanAlakSaNodharmo naca sarvajJaH ka vividyate muktayanAvazcetyevamAzritAH / cArvAkAstvevama niditavaMto yathA nAstikazvi tparalokayAyI nUtapaMcakA vyatiriktaH padArtho nApi puNyapApe staityAdi / evaMcAMgIkRtyai te lokAyatikAH / mAnavAH puruSAH saktA gRddhA zradhyupapannAH kAmeSvivAmadanarUpeSu / ta thAcocuH / etAvAneva puruSo, yAvA niMdiyagocaraH // nadevakapadaM pazya, ya daMtyabahuzrutAH // 1 // piba khAda ca sAdhu zobhane, yadatItaM varagAtri tanna te // nahi nIru gataM nivartate, samudayamAtramidaM kalevaraM // 2 // evaM te taMtrAMtarI yAH svasamayArthavAsitAMtaH karaNAH saM to nagavadarhaktaM graMthArthamajJAtaparamArthAH samatikramya svakIyeSu graMtheSu sitAH saMbaddhAH kAmeSu ca saktAiti // 6 // saMti paMca manuyA, imegesi mAhiyA // puDhavI khAna tekavA, vAna cyAgAsapaMcamA // 7 // ee paMca mahanUyA, teno egotti cyaadiy||| yahatoseM viNAseNaM, viNAso doI de diNo // 8 // artha- have graMthakAra prathama cArvAkanuM mata dekhADele saMtipaMcamahasUyA ke0 te cArvA ka ema kabe ke jagatmA sarvalokavyApI paMcamahAbhUta be. isake0 yA lokamAMhe, ege siM ho koI eka nUtavAdI tenA matane viSe yAhiyA ke kalAve. te koNa? toke0 puDhavI ke0 pRthvI kavirUpa be, dhAnake0 chappa te ivya lakSaNabe, tekake teja umarUpa, vAcake 0 0 vAyu calana lakSaNa khane paMcamAke0 pAMcamuM yAgAsake0 khAkAza avakAza lakSaNa be, // 7 // have enuMja vizeSa kahele. eepaMcamahasUyA ke0 e pUrve kahyAte je paMcamadA nUta tejo ke te thakIja egotti ke0 koI eka ciDUpa te nUta thakI avyatirikta evo yAhiyA ke zrAtmA hoya be; paraMtu jema e pAMca nUta thakI pRthak nUta evo dhanya koi bIja khAtmA, evI rIte je bIjA darzanI kalpanA kare tema nathI. kemake e paralo kano janAra, sukhaH khano jogavanAra jIva evo padArtha koI bIjo nathI, ema te cArvAka kahe temane koI paravAdI ema pUDhe ke, zrado cArvAko jo! tamAre mate paMcama dAta kI anya koI AtmA evo padArtha nabhI, to maraNa pAmyo ema koNa kahavAya? 0 For Private Personal Use Only
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ 20 dvitIyesUtrakRtAMgeprathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ca eat uttara cArvAka darzanIyo kahele. yahae siMke0 atha eTale have esiM eTale e paMca mahAnUta je be tenA viSAseAM ke0 vinAza thakI, dehiNo ke0 jIvano paNa vilAso hoi ke0 vinAza hoya. paraMtu je evaM kahebe ke khAtmA cavIne anyatra sthAne nAyaDe. karmanA vazathakI sukhI duHkhI thAyaDe, te sarva mugdharaMjana jANavuM // 8 // // dIpikA- sAMprataM nAstika matamAzrityAha / ( saMtIti ) saMti paMcamahAbhUtAni iha yasmin loke ekeSAM nUtavAdinAmAkhyAtAni tatvArthakRtAni / tairvA nUtavAdinirnAsti kairAkhyAtAni svayamaMgIkRtAni / pareSAM ca pratipAditAni tAni cAmUni / ( puDhavItyA di) / pRthvI 1 chApo jalaM 1 tejo vanhiH 3 vAyuH 4 prAkAzaM paMcamaM yeSAM tAni / nanu sAMkhyAdinirapi nUtAni manyataeva / tatkathaM cArvAkamatApekSayaiva nUtopanyAsa 5 ti ceDucyate / sAMkhyAdinirhi pradhAnAhaMkArAdikaM tathA kAladigAtmAdikaM cAnyadapi vastujAtamaMgIkriyate / cArvAkaistu nUtavyatiriktaM nAtmAdi kiMcinmanyataiti tanmatAzra yeNaivArya sUtropanyAsa iti // 7 // cArvAka matAMgIkAramevAha / ( etaiti ) / etAni paMcama hAnUtAni tenyo nUtebhyaH kAyAkArapariNatenya ekaH kazciccidrUpo nUtAvyatirikta zrAtmA navati natu kazcidaparaH paralokayAyI jIvAkhyaH padArthostItyevamAkhyAtavaMtaste / nanu yadi jUte jyonyaH kazcidAtmA nAsti kathaM tarhi mRtaiti vyapadezaityAzaMkAyAmAha / (a hate siMti ) / atha teSAM bhUtAnAM vinAze'napagame dehino devadattAdervinAzo navati tatazva mRtaityucyate na punarjIvApagamaiti / yatraitanmata nirdognayuktayo vRttito'vaseyAH // 8 // I // TIkA- sAMprataM vizeSeNa sUtrakAra eva cArvAkamatamAzrityA'ha / ( saMtipaMcamaha yAityAdi) / saMti vidyate mahAMti ca tAni bhUtAni ca mahAbhUtAni / sarvalokavyApi tvAnmahatva vizeSaNaM / zranena ca nUtAnAvavAdinirAkaraNaM iSTavyaM / ihAsmin loke eke SAM nUtavAdinAmAkhyAtAni pratipAditAni tattIrthakatA tairvA nUtavAdinibarhaspatyama tAnusAri nirAkhyAtAni svayamaMgIkRtAnyanyeSAM ca pratipAditAni / tAni cAmUni / tadya thA / pRthivI kaThinarUpA / chApo ivalakSaNAH / teja nammarUpaM / vAyuzcala nalakSaNaH / prAkAzaM suSiralakSaNamiti tacca paMcamaM yeSAM tAni / tathA / etAni sAMgopAMgAni prasi itvAt pratyakSapramANAvaseyatvAcca na kaizcidapahnotuM zakyAni / nanu ca sAMkhyAdi nirapi nUtAnyanyupagatAnyeva / tathAhi / sAMkhyAstAvadevamUcuH / tadyathA / satvarajastamorUpAtpra dhAnAnmahAn buddhirityarthaH / mahato'haMkAro'hamitipratyayastasmAdapyahaMkArAtSoDazakoga utpadyate / sacArya | paMca sparzAdIni buddhIMDiyA vAkpANipAdapAyUpastharUpANi paMca karme priyANi / ekAdazaM manaH / paMcatanmAtrANi / tadyathA / gaMdharasarUpasparzazabdata For Private Personal Use Only
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 nmAtrAkhyAni / tatra gaMdhatanmAtrAtSTathivI gaMdharasarUpasparzavatI / rasatanmAtrAdApo rasa rUpasparzavatyaH / rUpatanmAtrAttejo rUpasparzavat / sparzatanmAtrA vAyuH sparzavAna / zabda tanmAtrAdAkAzaM gaMdharasarUpasparzavarjitamutpadyataiti / tathA vaizeSikA api nUtAnyani hitvNtH| tadyathA / pRthivItvayogAtrAyivI / sAca paramANulakSaNA nityA / kSyaNukAdi prakramaniSpannakAryarUpatayA tvanityA / caturdazanirguNairUpa, rasa, gaMdha, sparza, saMkhyA, pari mANa, pRthaktva, saMyoga, vinAga, paratvA,paratva, gurutva, ivatva, vegArakhyairupetA / tathA pvayogAdApastAzca rUparasasparzasaMkhyAparimANaSTayaktvasaMyogavinAgaparatvAparatvagurutva svAnAvikazvatvasnehavegavatyastAsu ca rUpaM zukkameva raso madhuraeva sparzaH zItaeveti / tejastvAnisaMbaMdhAttejaH / tacca rUpasparzasaMkhyAparimANapathakkasaMyogavinAgaparatvAparatvanai mittikasvatvavegArakhyairekAdaza nirguNairguNavat / tatra rUpaM zuklaM nAsvaraM ca / sparzanamaeveti / vAyutvayogAdAyuH / sacAnumazItasparzasaMkhyAparimANapTathaktva saMyogavinAgaparatvAparatva vegAravyairnavaniguNairguNavAn / hRtkaMpazabdAnubhazItasparzaliMgaM / zrAkAzamiti parijASikI saMjJA ekatvAttasya / tacca saMkhyAparimANapRthaktvasaMyogavinAgazabdArakhyaiH SaD nirgaNairguNa vata / zabdaliMgaMcetyevamanyairapi vAdinitasanAvAzrayaNe kimiti lokAyatikamatApekSa yA nUtapaMcakopanyAsaztyucyate / sAMravyAdinihi pradhAnAtsAhaMkArika tathA kAladigAtmA dikaM cAnyadapi vastujAtamanyupeyate / lokAyatikaistu nUtapaMcakavyatiriktaM nAtmAdikaM kiM cidanyupagamyate ityatastanmatAzrayaNenaiva sUtrArtho vyAkhyAyataiti // 7 // yathA caitatta thA darzayitumAha / (eepNcmhpryaaityaadi)| etAnyanaMtaroktAni pRthivyAdIni paMca mahA nUtAni yAni tenyaH kAyAkArapariNatenya ekaH kazciccipo nUtAvyatirikta AtmA navati na nUtenyo vyatirikto'paraH kazcitparaH parikalpitaH paralokAnuyAyI sukhaHkhano ktA jIvAkhyaH padArthostItyevamAkhyAtavaMtaste / tathAhi / evaM prmaannyNti| na ethivyAdi vyatirikta yAtmA'sti tgraahkprmaannaanaavaat||prmaannN cAtra pratyakmeva nAnumAnAdikaM / tatrezyeiNa sAjhAdarthasya sNbNdhaanaavaakssynicaarsNnvH| sati ca vyanicArasaMnave sadRze ca bAdhAsaMnave tannadaNameva dUSitaM syAditi srvtraanaashvaasH| tathAcoktaM / hastaspAdi vAMdhena, viSame pathi dhAvatA // anumAnapradhAnena, vinipAto na utanaH // 1 // anumAnaM cAtropaladaNamAgamAdInAmapi / sAdAdarthasaMbaMdhAnAvA istasparzanenaiva pravRttiriti / tasmAtpratyamevaikaM pramANaM / tena ca nUtavyatiriktasyAtmano na grahaNaM / yattu caitanyaM te dhUpalanyate tadbhUteSveva kAyAkArapariNateSvanivyajyate madyAMgeSu samuditeSu madazaktivadi ti / tathA na nUtavyatiriktaM caitanyaM tatkAryatvAddhaTAdivaditi / tadevaM nUtavyatiriktasyA tmano'nAvAnUtAnAmeva caitanyAnivyaktirjalasya budbudA divyaktivaditi / keSAMcinokAya
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMgeprathama zrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. tikAnAmAkAzasyApi tatvenAnyupagamAdbhUtapaMca kopanyAso na doSAyeti / nanuca yadi nUtavyatirikto'paraH kazvidAtmAkhyaH padArtho na vidyate kathaM tarhi mRtaiti vyapadeza ityAzaM kyAha / SAM kAyAkArapariNatau caitanyAnivyaktau satyAM tadUrdhvateSAmanyatamasya vinAze sure vAyostejasazvo nayorvA dehino devadattAkhyasya vinAzo'pagamo navati tatazca mR taiti vyapadezaH pravartate na punarjIvApagamaiti nUtAvyatiriktacaitanya vA dipUrvapacati / yatra pratisamAdhAnArtha niryuktirudAha / "paMca rAhaM saMjoe, saguNAlaMca ceyalAiguNo / paMciMdi yatA, muyiM mui mo // 32 // (paMca ehaM saMjoe ityAdi) / paMcAnAM STathivyAdInAM nUtAnAM saMyoge kAyAkArapariNAme caitanyAdikaH / vyAdizabdAt nASAcaMkramaNAdikazca guNo navatIti pratijJA | nyAdayastvatra hetutvenopAttAH / dRSTAMtastvacyUhyaH / sujanatvAttasyano pAdAnaM / tatredaM cArvAkaH praSTavyaH / yadetadbhUtAnAM saMyoge caitanyamanivyajyate tatkiM teSAM saMyo pi svAtaMtryavA'hosvitparasparApekSayA pArataMtrye iti / kiMcA'taH // na tAvatsvAtaMtrye yata zrAha / (yamaguNArAMceti) caitanyAdanye guNA yeSAM tAnyanyaguNAni / tathA hyAdhArakAThinya guthivI ivyaguNA khApaH pataguNaM tejaH / calanaguNo vAyuH pravagAhadAnaguNamA kAzamiti / yadi vA prAganihitA gaMdhAdayaH pRthivyAdInAmekaikaparihAnyA'nye guNAzcaita nyAditi / tadevaM STathivyAdInyanyaguNAni / ca zabdo dvitIya vikalpa vaktavyatAsUcanArthaH / caitanyaguNe sAdhye STathivyAdInAmanyaguNAnAM satAM caitanyaguNasya STathivyAdInAmekaikasyA pyanAvAnna tatsamudAyAcaitanyAkhyo guNaH sidayatIti / prayogastatra nUtasamudAyaH svAtaMtrye sati dharmitvenopAdIyate na tasya caitanyAkhyo guNostIti / sAdhyo dharmaH pRthivyAdInAmanyaguNatvAt / yoyonyaguNAnAMsamudAyastatratatrA'pUrvaguNotpattirna navatI ti / yathA sikatAsamudAye snigdhaguNasya tailasya notpattiriti ghaTapaTasamudAye vA na stanAdyAvivaiti / dRzyate ca kArye caitanyaM tadAtmaguNo bhaviSyatIti na nUtAnA miti / zrasminneva sAdhye hetvaMtaramAha / ( paMciMdiyaThANAAMti ) / paMca ca tAni sparzanara sanaprANacakuH zrotrAkhyAnIMdiyANi teSAM sthAnAnyavakAzAsteSAM caitanyaguNAnAvAnna nUtasamudAye caitanyaM / idamatra hRdayaM / lokAyatikAnAM hi parasya iTurananyupagamA didiyAsyeva iSTraNi / eteSAM ca yAni sthAnAnyupAdAnakAraNAni teSAmacidrUpatvAnna nUta samudAye caitanyamiti / iMDriyANAM cAmUni sthAnAni / tadyathA / zrotreyisyAkAzaM suSirAtma katvAt / ghrANeMyisya pRthivI tadAtmakatvAt / cariMDiyasya tejastadrUpatvAt / evaM ra saneMziyasyApaH / sparzaneMziyasya vAyuriti / prayogazcAtra ne diyA lyupalabdhimaMti teSAmace tanaguNArabdhatvAt / yadyadacetanaguNArabdhaM tattadacetanaM / yathA ghaTapaTAdIni / evamapica nU tasamudAye caitanyAbhAvaeva sAdhito bhavati / punarhetvaMtaramAha / ( e asamukhiyaMmula 22 For Private Personal Use Only
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 13 iamotti ) / iheMjhyiANi pratyekaM jUtAtmakAni tAnyevAparasya iSTuranAvAdraSTuNi teSAM ca pratyekaM svaviSayagrahaNAdanyaviSaye cApra'vRtternAnyadiMDiyajJAtamanyadiMDiyaM jAnAtItyato mayA paMcApi viSayA jJAtA ityevamAtmakaH saMkalanApratyayo na prApnotyanunUyate cArya tasmAdekenaiva iSTA nava tivyam / tasyaiva ca caitanyaM na nUtasamudAyasyeti / prayogaH punare vaM nUtasamudAye caitanyaM tadArabdhejhyiANAM pratyekaviSayagrAditve sati saMkalanApratyayA nAvAt / yadi punaranyagRhItamapyanyo gRNhIyAdevadattagrahItaM yajJadattenApi gRhyeta na caita d dRSTamiSTaM ceti / nanuca svAtaMtryapade'yaM dossH| yadA punaH parasparasApekSANAM saMyogapArataM dhyAnyupagamena nUtAnAmeva samuditAnAM caitanyAkhyo dharmaH saMyogavazAdAvirnavati / yathA kievodakAdiSu madyAMgeSu sumuditeSu pratyekamavidyamAnApi madazaktiriti tadA kuto 'sya doSasyAvakAzaiti / yatrottaraM / gAthAyAM cazabdAkSiptamanidhIyate / yattAvauktaM / ya thA natecyaH parasparasavyapeksaMyoganAgyazcaitanyamutpadyate / tatra vikalpayAmaH / kimasau saMyogaH saMyogiyo ninno'ninno vA / ninnazcetSaSThantaprasaMgo na cAnyatpaMcanatavyatiriktasaM yogAravyanUtagrAhakaM navatAM pramANamasti / pratyakSasyevaikasyAnyupagamAttena ca tasyAgrahaNAt pramANAMtarAnyupagame ca tenaiva jIvasyApi grahaNamastu / tathA 'ninno jUtenyo nUtAnAmeva saMyogastatrApyetaciMtanIyaM kinUtAni pratyekaM cetanAvaMtyacetanAvaMti vA / yadi ceta nAvaMti tadA ekeMkhyisidistadA samudAyasya paMcaprakAracaitanyApattiH / thathAcetanAni ta trokto doSo nhi| yadyatra pratyekamavidyamAnaM tatsamudAye navapalanyate sikatAsu tailavadi tyAdinA / yadapyatra pUrvoktaM tathA madyAMgeSva vidyamAnA'pi pratyekaM madazaktiH samudAye prAunavatIti / tadapyayuktaM / yatastatra kievAdiSu yAca yAvatI zaktirupalabhyate / tathA hi // kieve bunuvApanayanasAmarthya camijananasAmarthya codakasya tRDapanayanasAmarthya mityA dineti nUtAnAM pratyekaM caitanyA'nanyupagame dRSTAMtadASrTItikayorasAmyaM / kiMca nUte caita nyAnyupagame maraNAnAvo mRtakAyepi pRthvyAdInAM nUtAnAM sanAvAt / naitadasti / tatra mRtakA ye vAyostajaso vA'jAvAnmaraNasanAva ityazikSitasyonApaH / tathAhi / mRtakAye zo phopalavdherna vAyoranAvaH kAyasya ca paktisvanAvasya darzanAnnAneriti / athasUjhamaHkazci vAyuvizeSonirvA tatopagataiti matirityevaM ca jIva eva nAmAMtareNAnyupagato navati / yatkiMcidetat / tathA na nUtasamudAyamAtreNa caitanyAvirnAvaH / ethivyAdiSvekatra vyava sthApite caitnyaanuplbdheH| zrathakAyAkArapariNatau satyAM tdaanivyktirissyte|tdpi na / yato lepyamayapratimAyAM samastanUtasanAve'pi jaDatvamevopalanyate / tadevamanvayavyatirekA nyAmAlocyamAno nAryacaitanyAkhyo guNo nUtAnAM navitumarhati / samupalabhyate cAyaM za riiressu| tasmAt pArizeSAt jIvasyaivAyamiti svadarzanapadapAtaM vihAyAMgIkriyatAmiti /
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ vitIyasUtrakRtAMgeprathamazrutaskaMdheprathamAdhyayanaM. yaJcoktaM prAk na pRthivyAdivyatirikta AtmA'sti tagrAhakapramANAnAvAt / pramANaM cA tra pratyamevaikamityAdi tatra pratividhIyate / yattAvauktaM pratyamevaikaM pramANaM nAnumAnAdi kamityetadanupAsitagurorvacaH / tathAhi / arthA visaMvAdakaM pramANamityucyute pratyadasya ca prAmANyameva vyavasthApyate / kazcitpratyadavyaktIrdharmitvenopAdAya pramANayati / pramANa metA arthA'visaMvAdakatvAdanunatapratyavyaktivat / naca tAnireva pratyakSavyaktiniH svasaM viditAniH paraMvyavahArayitumayamIzastAsAM svasanniviSTatvAnmUkatvAcca / pratyada sya nAnumAnaM pramANamityanumAnenaivAnumAna nirAsaM kurvazcArvAkaH kathaM nonmattaH syA devaM hyasau tadaprAmANyaM pratipAdayet / yathA nAnumAnaM pramANaM visaMvAdakatvAdanunUtAnu mAnavyaktiva dityetaccAnumAnamathaparaprasidhyaitaDucyate / tadapyayuktaM / yatastatparaprasikSama numAnaM navataHpramANamapramANaM vaa|prmaannN cetkathamanumAnamapramANamityucyate / athApra mANaM kathamapramANena satA tena paraHpratyAjyate / pareNa tasya prAmANyenAnyapagatatvAditi cettadapyasAMprataM / yadinAma paro mauDhyAdapramANameva pramANamityavadhyasyati / kiM navatAs tinipuNenApi tenaivA'sau pratipAdyate / yo hyanyo guDameva viSamapi manyate kiM tasya mA rayitukAmenApi buddhimatA guDaeva dIyate / tadevaM pratyavAnumAnayoH prAmANyAprAmA eye vyavasthApayato navato'nibatopi balAdAyAtamanumAnasya prAmANyaM / tathA svargApavargade vatAdeHpratiSedhaM kurvana navAn kena pramANena karoti na tAvatpratyadeNa pratiSedhaM kartuM paaryte| yatastatpratyahaM pravartamAnaM vA taniSedhaM vidadhyAnnivartamAnaM vA / na tAvatpravartamAnaM tasyA 'nAvaviSayatvavirodhAt / nApi nivartamAnaM / yatastaca nAsti tena ca pratipattirityasaM gataM / tathAhi / vyApakavinivRttI vyApyasyApi nivRttiriSyate // na cArvAkadarzitapratyade e samastavastuvyAptiH sNnaavyte| tatkathaM pratyadavinivRttau padArthavyAvRttiriti / tadevaM sva rgAdeH pratiSedhaM kurvatA cArvAkeNA'vazyaM pramANAMtaramanyupagataM / tathA'nyAniprAyavi jhAnAnyupagamAdatra spaSTameva pramANAMtaramanyupagataM / anyathA kathaM parAvabodhAya zA strapraNayanamakAri cArvAkeNetyalamatiprasaMgena / tadevaM pratyadAdanyamapi pramANamasti tenAtmA setsyati nastaditi ceucyate / astyAtmA / asAdhAraNatagaNopala bdhezcakuriMDiyavat yiM hi na sAkSAupalanyate / sparzanAdIDiyA'sAdhAraNarUpa vijJAnotpAdanazakta mIyate / tathAtmApi dRthivyAdyasAdhAraNaguNopalabdherastItya numIyate / caitanyaM syAsAdhAraNaguNaztyetatTathivyAdijUtasamudAye caitanyasya nirAka tatvAdavaseyaM / tathAstyAtmA samasDiyopalabdhArthasaMkalanApratyayasanAvAt / paMcagavAkSA nyananyopalabdhArthasaMkalanA vidhAyyekadevadattavat / tathA'tmA'rthaiSTA neDiyANi / tahiMga me hi taupalabdhArthasmaraNAt / gavAhoparame'pi tdvaaroplbdhaarthsmrtRdevdttvt| tathArthA
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. zya pattyApyAtmAstItyavasIyate / tathApi satyapi prathivyAdinUtasamudAye lepyakarmAdau na su khaHkhebAreSaprayatnAdi kriyANAM sanAva ityataH saamrthyaadvsiiyte| asti jUtAtiriktaH kazcitsukhaHkhebAdInAM kriyANAM samavAyikAraNaM padArthaH sacAtmeti / tadevaM pratyadAnumA nAdipUrvikA'nyApyarthApattiranyUhyA / tasyAstvidaM lakSaNaM / pramANaSaTUvijJAto, yatrArtho nAnyathA nvet||adRssttN kalpayedanyaM, sArthApattirudAhRtA // 1 // tathA'gamAdapyastitvamavase yaM / sacAyamAgamaH / animeyAyAnavavAieityAdi / yadi vA kimatrA'parapramANaciMtayA sakalapramANajyeSThena prtykssennaivaatmaastiityvsiiyte| tazuNasya jJAnasya pratyaktvAt / jJAna guNasya ca guNino'nanyatvAt / pratyadaevAtmA rUpAdiguNApratyadatvena paTAdipratyakvat / tathA hyahaM sukhyahaMduHkhyevamAdyahaMpratyayagrAhya'styAtmApratyadaHyahaMpratyayasya svasaM vidrUpatvA diti / mamedaM zarIraM purANaM karmeti ca zarIrAnnedena nirdizyamAnatvAdityAdInyanyAnyapi pramANAni jIvasimAvanyUhyAnIti // tathA yauktaM / na nUtavyatiriktaM caitanyaM tatkAryatvA t ghaTAdivadityetadapyasamIcInaM / hetorasidatvAt / tathAhi / na nUtAnAM kArya caitanyaM teSAmataYNatvAt nUtakAryacaitanye saMkalanApratyayAsaMnavAJcetyAdinoktaprAyamatostyAtmA nUtavyatirikto jJAnAdhAraztyuktaM / nanuca kiM jJAnAdhArajUtenAtmanA jJAnAninnenAzritena yAvatA jhAnAdeva sarvasaMkalanApratyayAdikaM setsyati kimAtmanAMtargaDukalpeneti / tathAhi / jJAnasyaiva ciyUpatvAtairacetanaiH kAyAkArapariNataiH saha saMbaMdhe sati sukhaHkhebASapraya tnakriyAHprAmuSSati tathA saMkalanApratyayo javAntaragamanaMceti / tadevaM vyavasthite kimAtmanA kalpitenetyatrocyate / natyAtmAnamekamAdhArajUtamaMtareNa saMkalanAtra nyAyyA ghaTate / tathA hi / pratyekamiDiyaiH sva viSayagrahaNe sati paraviSaye cApravRtterekasya ca paritturanAvAt / mayA paMcApi viSayAH parijinnA ityAtmakasya saMkalanApratyayasyAnAvAditi / zrAlaya vijJAnamekamastIti cedevaM satyAtmanaeva nAmAMtaraM navatA kRtaM syAt / naca jJAnAkhyo guNaNe guNinamaMtareNa navatItyavazyamAtmanA guNinA nAvyamiti / saca na sarvavyApI tazuNasya sarvatrAnupajanyamAnatvAt ghaTavat / nApi zyAmAkataMulamAtroMguSThaparvamAtro vA / tAvanmAtrasyopAttazarIrAvyApitvAt tvakparyaMtazarIravyApitvAt tvacopajanyamAnaguNatvA t| tasmAsthitamidamupAttazarIratvakpayatavyApyAtmeti / tasya cAnAdikarmasaMbadasya ka dAcidapi sAMsArikasyAtmanaH svarUpe'navasthAnAt satyapyamUrtatve mUrtena karmaNA saMbaMdho na virudhyate / karmasaMbaMdhAcca sUkSmabAda raikezyiditricatuHpaMceMziyaparyAptAparyAptasAdyavasthA badu vidhAH prAUnavaMti / tasya caikAMtena daNikatve dhyAnAdhyayanazramapratyanijhAnAdyanAvaH / e kAMtanityatve ca nArakatiryaGmanuSyAmaragatipariNAmAnAvaH syAttasmAtsyAdanityaH syA nityAtmetyalamatiprasaMgena // 7 //
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. 0 jahA ya puDhavI, ege nApAdi dIsai // evaM jo kasiNe loe vinna nApAdi dIsai // e|| evamegetti japyaMti, maMdA prAraMbhaNi ssiyA || eMge kiccA sayaM pAvaM, tivaM DukaM niyaca // 10 // artha - ema paMcabhUtiyAgatA eTale paMca bhUtika vAdino mata kayuM. have yAtmAdvaita vAdino mata dRSTAMteka kahiye jaiyeM. jahAya ke0 jema puDhavIyUege ke0 pRthvIrUpa yUna eka tAM nAhidIsai ke nadI, samuD, parvata, nagara ne grAma ityAdi rUpa nAnA prakA re dekhA. paraMtu vicAje pRthvInaM aMtara kAMi dekhAtuM nathI eTaje pRthvI ekaja be. evaMke! e ukta nyAye, jo e vacana parane bolAvavAne arthele. eTale yaho ? darzanI tema ka si loeke 0 0 e samasta loka carAcara svarUpa ekaja ne eTale yAtmArUpa be, paraMtu vinnU ke vidvAn te carAcararUpa zrAtmA. nANAI dIsa ke0 nAnAprakAre dvipada catuSpada bahupa dAdirUpa dekhAya be. paraMtu je ema kahe ke, zarIra zarIrane viSe khAtmA judo judo be te mi | ekaeva hi nUtAtmA, jUte jUte vyavasthitaH // ekadhA bahudhA caiva dRzyate ja navat // 1 // ityAdi // e // have jaina ene uttara chApeDhe. evaM ke0 e pUrvokta nyAye egetti ke0 eka eTale koi eka paravAdI, potAnA baMdane balAtkAre ema jayaMti hoboje be. te kevAle, toke maMdA ke0 maMda be. eTale samyak jJAna vikala be; kemake, jo sarvatra AtmA ekaja be, bIjo nathI to jagatmAMhe egeke0 ekeka jIva karasaNI pramukha dhAraM pissiyA ke0 jIva hiMsAtmaka prAraMbhane viSe nissiyA eTale yAsakta thakA sayaMke0 pote pAva ke0 pApane kiccA ke0 karIne tibaMDurakaM ke0 tIvra duHkhane niyata ke0 pAme. paNa anerA nathI pAmatA, tathA je jIva jagatmAM kAMi samaMjasa caurAdika karma kare be, te vedananedanAdika aneka viTaMbanA pAbe ghane je nalo samAcareve te sAtA pAmeDheM: mATe jo sarvajIvana zrAtmA ekaja hoya to sarva jIvane viTaMbanA athavA sAtA kema na ral joiye ? mATe e tamAruM vacana mithyA be: kemake sarva jIva potapotAnI karaNIe su kha duHkhane pAme // 10 // e sabagatavAdigatA eTale sarvagata vAdInuM mata kayuM. d. 26 // dIpikA - tha ekAtmA'dvaitavAda muddizyAha / ( jadhAyeti ) yathA ca zabdo'piza bdArthe / saca ninnaH / STathivyAH stUpaH pRthivyeva vA stUpaH pRthivI saMghAtAkhyo'vayavI / saca ekopi yathA nAnArUpaH saritsamuparvatanagaragrAmAdyAdhAratayA vicitro dRzyate / nimno nataMmRDaka vinaraktapItAdinedena vA dRzyate / naca tAvatA STathivItvasyaikasya nedo navati / evaM joiti parAmaMtraNaM / kRtsnopi cetanAcetanarUpo loka eko vidvAneka evAtmA vidvAn jJAna piMDaH pRthivyAditAkAratayA nAnA dRzyate / naca tAvatA tasyaikasyAtmatattvasya nedo For Private Personal Use Only
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. nvti|||| asyottaramAha / (evamiti ) evamAtmAvaitavAdamAzritA eke jalpaMti / maMdA jddaaH| maMdatvaM caiteSAM yukti vikalajIvA'daitapadAzrayaNAt / tathAhi / yadyakaevAtmA syA tadA eke kRSIvalAdaya AraMne jIvahiMsAtmake niHzritA bAsaktAH svayaMpApaM kRtvA tInaM nArakAdiHkhaM (nigavatti) ASatvAbaduvacanArtha ekavacanaM / nizcayena gati / taevAraM nasaktAnAnye ityetanna syaat| yadyeka evAtmA syAttadA ekenApyazune karmaNi kate sarveSAM chaH khaM syAnnacaivaM dRzyate / tasmAdekaevAtmeti na yuktaM // 10 // . // TIkA // sAMpratamekAtmA'vaitavAdamuddezArthAdhikArapradarzitaM pUrvapadAyitumAha |(j hApuDhavItyAdi) dRSTAMtabalenaivArthasvarUpAvagateH pUrvadRSTAMtopanyAsaH / yathetyapadarzane / ca zabdo'pizabdArthe / sacaninnakramaekeztyasyAnaMtaraM issttvyH| ethivyeva stUpA pRthivyA vA stUpaH pRthivIsaMghAtAvayavI / sabaikopi yathA nAnArUpaH saritsamuzparvatanagarasannivezA dyAdhAratayA vicitro dRzyate nimnonnatamRtinaraktapItAdinedena vA dRzyate / naca tasya pRthivItattvasyaitAvatAnedena nedo navatyevamuktarItyA / noityAdiparAmaMtraNaM / ka snopi lokazcetanAcetanarUpa ekovijJAna vartate / idamatra hRdayaM / ekaeva hyAtmA vi dAna jJAnapiMDaH TathivyAdyAkAratayA nAnA dRzyate naca tasyAtmanaetAvatA'tmatattva nedo navati / tathA coktaM / ekaeva hi nUtAtmA, nUte jUte vyavasthitaH // ekadhA bahu dhA caiva, dRzyate jalacaMvat // 1 // tathA puruSaevedaM sarvaM yanUtaM yacca navyaM // natAmRtatva syezAno yadannenAtirohati, yadejati yannejati yadUre yadaMtarasya sarvasya yatsarvasyAsya bA hyata ityaatmaatvaadH|||| asyottrdaanaayaah| (evamege ityAdi ) evamityanaMtaroktA smAtavAdopadarzanaM / eke kecana puruSakAraNavAdino jalpaMti pratipAdayaMti / kiMnatAste tyAha / maMdA jddaaHsmykprijhaanviklaaH||mNdtvN caiSAM yuktivikalAtmA'detapadAsamAzraya nnaat| tthaahi|ydyekevaatmaa syAnnAtmabahutvaM tato ye satvAHprANinaHkRSIvalAdaya eke keca nadhArane prANyapamardakAriNi vyApAre ni:zritAbAsaktAH saMbakSA adhyupapannAste ca saMraMna samAraMnaiH kRtvopAdAya svayamAtmanA pApamazunapratirUpamasAtodayaphalaM tI muHkhaM tadanuna vasthAnaM vA narakAdikaM niyantIti / dhArSatvAbaduvacanArtha ekavacanamakAri / tatazcAyamoM nizcayena yacaMtyavazyatayA gacaMti prApnuvaMti taevAraMnAsaktA nAnyaityetanna syAdapitve kenApi azune karmaNi kate sarveSAM gunAnuSTAyinAmapi tIvraHkhAnisaMbaMdhaH syAdekatvA dAtmanaiti / nacaitadevaM dRzyate / tathAhi |yev kazcidasamaMjasakArI saeva loke tadanurU pAviDaMbanAH samanunavannupalanyate nAnyati / tathA sarvagatatve yAtmano baMdhamodAdyanAva stathA pratipAdyapratipAdakavivekAnAvAbAstrapraNayanAnAvazca syAditi / etadarthasaMvAditvA prAktanyeva niyuktikajAyAtra vyAkhyAyate / tadyathA / paMcAnAM prathivyAdInAM nUtAnAmekatra
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. kAyAkArapariNatAnAM caitanyamupalacyate / yadi punarekaevAtmA vyApI syAttadA ghaTAdiSveva caitanyopalabdhiH syAnnacaivaM / tasmAnnaikaprAtmA nUtAnAM cAnyonyaguNatvaM na syAdekasmA dAtmano ninnatvAt / tathA paMceMDriyasthAnAnAM paMceMDriyAzritAnAM jJAnAnAM pravRttau satyAma nyena jJAtvA viditamanyo na jAnAtItyetadapi na syAdyadyekaevAtmA syAditi // 10 // patte kasiyA, je bAlA je pra paMmiyA // saMti piccA z saMti, sattovavAiyA // 11 // naviseca pAvevA, 0 0 naci loe ito pare // sarIrassa viSAseNaM, viNAso doi dehiNo // 12 artha- have tIvatavarIravAdino mata kahebe - te tIvataharIravAdI ema kahe ke, jema paMcanUta malI kAyAne zrAkAre pariNAmI cetanA upajAve. to te kAraNe pa teyaMka sikhAyA ke zarIra zarIra pratye khAtmA judo judo be. jagatmAM je bAlA ke 0 bAla jJAnI tathA jeApaMmiyAke0 je paMmita eTale vivekI beM, te sarva judA judA be. paraMtu eka yAtmA sarvavyApI na jANavo. eTale jainamata ne temano mata eka thayo . have gAthAnAM uttarArddhavaDe temano neda dekhADele. te paravAdI ema ka ke, AtmA ghAbe, paraMtu jyAMsudhI zarIra ne tyAMsudhI saMti ke be. paNa jevAre zarIra nahIM, tevAre zrAtmApaNa nahIM. eTale gatyaMtara gAmI yAtmA nathI. e prakAre karI neda dekhAyo. valI tehija kahe. piccAnate saMtike te zrAtmA paralokane viSe na jAya. etAvatA zarIrathakI ninna prApaNAM karmano jogavanAra evo dhAtmA nathI. tathApi na bisatovavAiyAke0 satva je prANI te upapAtika nathI. eTale navAMtaramAM jaI upaje nahIM arthAt gatAgata paNa nathI. yahIM ziSya pUbebe ke pUrve je nUtavAdi kA kha etIva tarIravAdI e behune mAMhomAMhe guM vizeSale ? tevAre guru kahebe ke, nUtavA dIne mateM je paMcamahAbhUta tehija kAyAne zrAkAre pariNamIne dhAvanavalanAdika kriyA kare. ne emane mateM paMcanUta kAyAne yAkAre pariNamI caitanya svarUpa prAtmA upa jAve. paraMtu nUtayakI prAtmA judo nayI. eTaluM vizeSa be // 11 // have tenI vakta vyatA kahe, navapucapAvevA ke0 tIvatavarIravAdI ema kahebe ke, puSya nathI, pApa paNa nathI, ghane nabilo itopare ke0 yataH uparAMta loka paNa nathI. jeTaluM dRSTi gocara yAveLe teTaloja loka be. valI graMthakAra enuM kAraNa kahene ke; sarIrassavilAse 66 0 zarIrane vinAzekarI vilAsI hoi dehiNo ke0 khAtmAno paNa vinAza thAya. e kAra mATe yAtmAne nAve puNya pApa tathA lokanI saMbhAvanA kyAM thakI thAya ? // 12 // tavatavarIvAdigatA " eTale tIvataharIravAdinuM e pramANe mata kayuM. For Private Personal Use Only
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. e ||diipikaa-saaNprt tajIvataharIravAdimataM pUrvapazyannAha / (ptteymiti)| pratyekaM prati zarIramAtmAnaH kRtsnAH sarvepi ye bAlA ajJA ye ca paMDitAste sarvepi prathagvyavasthitAH nahi ekaevAtmA sarvavyApI svIkAryo bAlapaMDita vinAgAnAvaprasaMgAt / nanvevamAtmaba dutvaM jainairapi svIkriyataeva tatkimiti paramatamAzritya sUtramidamucyataityAzaMkAyAmA hai| (sNtitti)| saMtividyate jIvAH zarIraM yAvat / zarIrAnAve tu na saMti / etade vAha / (piJcAnatesaMti) pretya paraloke te jIvA na saMti / teSAM mate zarIrAjinnaH para lokayAyI na kazcidAtmAkhyaH padArthostIti jainenyo nedaH kimityevaM te manyaMta ityA h| (navisattovavAzyA ) upapAtikA navAnavAMtaragAminaH sattvAH prANino navina saMti / nanu natavAdinosya ca taLIvatabarIravAdinaH ko neda ityatrocyate / nUtavAdino nUtAnyeva kAyAkArapariNatAni dhAvanavalganAdikriyAM kurvati / asya tu kAyAkArapari NatenyonatenyazcaitanAkhya Atmopapadyate thanivyajyate vA tenyazcAninna ityanayo vizeSaH // 11 // tanmatamevAha / (nabIti) / nAsti purayaM pApaM ca nAstyato'smA lokAtparo'nyo lokaH paraloko yatra puNyapApAnunavaiti / atra hetumAha / zarIrasya vi nAzena dehino yAtmanopi vinAzo 'nAvo navati / tathAca daryate tnmtleshH| ya thA svanAvAdeva jagadaicitryaM / yauktaM / kaMTakasya ca tIkSNatvaM, mayUrasya vicitratA // varNAzca tAmracUDAnAM, svanAvena navaMti hIti // 12 // // TIkA-sAMprataM taLIvatacarIravAdimataM pUrvapadayitumAha / (ptteymityaadi)| tIva thriirvaadinaamymnyupgmH| yathA paMcanyo jUtenyaH kAyAkArapariNatecyazcaitanyamutpadyate anivyajyate caikaikaM zarIraMprati pratyekamAtmanaH kRtsnAH sarvepyAtmAna evamavasthitAH // ye bAlAprajJA ye ca paMDitAH sadasadivekazAste sarva prathagvyavasthitAH / na kaevAtmA sarvavyApitvenAnyupagaMtavyo bAlapaMDitAdyavinAgaprasaMgAt / nanu pratyekazarIrAzrayatvenAtma bahutvamahatAnAmapISTamevetyAzaMkyAha / saMti vidyate yAvarIraM vidyate tadanAve tu na vidyte| tathAhi / kAyAkArapariNateSu nUteSu caitanyAvirnAvonavati nUtasamudAyavighaTTane ca caita nyApagamo na punaranyatra gaDhaccaitanyamupalayate / tadeva darzayati / (piJcAnate saMtIti) pre tya paraloke na te AtmAnaH saMti vidyate / paralokAnuyAyI vAtmA zarIrAjinaH svakarmapha lanoktA na kazcidAtmAkhyaH padArthostIti naavH| kimityevamatathAha / (nddisttovvaashyaa)| astizabdastiDaMtapratirUpako nipAto baduvacane issttvystdymrthH| na saMti na vidyte|| tada nAvetuna vidyate satvAH prANina upapAtena nivRttA upapAtikA navAnavAMtaragAmino na navaMtIti tAtparyArthaH / tathAhi / tadAgamAH vijJAnaghanaevaitenyo jUtenyaH samudAya tAnye
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. vAnuvinazyatIti pretya saMjJA astIti / nanu prAgupanyastanUtavAdino'sya ca takIvata varIra vAdinaH ko vizeSa ityatrocyate / nUtavAdino nUtAnyeva kAyAkArapariNatAni dhAvana valga nAdikAM kriyAM kurvetyasya tu kAyAkArapariNatecyA nUtetyazcaitanyAkhya yAtmotpadyate 'nivya jyate vA tenyazvAnniityayaM vizeSaH // 11 // evaMca dharmiNo'nAvAddharmasyApyanAva iti darzayi tumAha / ( na puca pAvevA ityAdi) / puNyamanyudayaprAptilakSaNaM tadviparItaM pApameta naya vidyate / zrAtmano dharmiNo'nAvAt / tadanAvAcca nAstyato'smAllokAtparo'nyo loko yatra puNyapApAnunavaiti / yatrArthasUtrakAraH kAraNamAha / zarIrasya kAyasya vi nAzena nUta vighaTanena vinAzena dehinayAtmanopyanAvo navati yato na punaH zarIre vinaSTe tasmAdAtmA paralokaM gatvA puSyaM pApaM vA'nunavatItyatodharmiyAtmanonAvAttadharmayoH puNyapApayorapyanAvaiti / yasmiMzcArthe bahavo dRSTAMtAH saMti / tadyathA / yathA jalabuhu do jAtirekeNa nAparaH kazcidvidyate tathA nUtavyatirekeNa nAparaH kazcidAtmeti / tathAca yathA kadalI staMnasya bahistvagapanayane kriyamANe tvaGmAtramiva sarva nAMtaH kazcitsArostye vaM nUtasamudAye vighaTati sati tAvanmAtraM vihAya nAMtaHsAranUtaH kazcidAtmAkhyaH padA upalabhyate / yathAvA'lAtaM cAnyamANamatadrUpamapi cakrabuddhimutpAdayatyevaM nUtasamudAyo pi viziSTa kriyopeto jIvajrAMtimutpAdayatIti / yathA ca svapne bahirmukhAkAratayA vijJA namanunayate prAMtareNaiva bAhyamarthamevamAtmAnamaMtareNa tadvijJAnaM nUtasamudAye prAirbhavatI ti / tathA / yathA'darza svacchatvAtpratibiMbito bahiH sthitopyarthautargato lakSyate nacAsau ta thA / yathAca grISme naumenoSmaNA parispaMdamAnA marIcayo jalAkAraM vijJAnamutpAdayaMtye vamanyepi gaMdharvanagarAdayaH svasvarUpeNA'tathAbhUtA yapi tathA pratinAsaMte tathAtmApi nU tasamudAyAkArapariNatau satyAM pRthagasanneva tathA cAMtiM samutpAdayatItyamISAM ca dRSTAMtA nAM pratipAdakAni kecitsUtrANi vyAcati / zrasmAbhistu sUtrA'darzeSu ciraMtanaTIkAyAM cAdRSTatvAnnAli gitAnIti / nanu ca yadi nUtavyatiriktaH kazvidAtmA na vidyate tatkRte ca puNyApuNyena tatkathametadyadvaicitryaM ghaTate / tadyathA kazvidIzvaro'paro darinyaH sunago paroDarnagaH sukhI duHkhI surUpo maMdarUpo vyAdhito nIrogItyevaM prakArA vicitratA kinni baMdhanetyatrocyate / svanAvAt / tathAhi / kutracivinAzakale pratimArUpaM vidyate taca kuM kumAgarucaMdanAdi vilepanAnujogamanubhavati dhUpAdyAmodaM ca / anyasmiMstu pASANakhaMDe pAda kAlanAdi kriyate naca tayoH pASANakhaMDayoH gunAzune staH / yadayAtsa tAdRgavasthA vizeSa ityevaM svanAvAkaga hai citryaM / tathAcoktaM / kaMTakasya va tIkSNatvaM mayUrasya vici tratA // varNAzca tAmracUDAnAM, svanAvena navaMti hIti // 1 // tadyAvattavarIravAdimataM garta // 12 // For Private Personal Use Only
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 31 kuvaM ca kArayaM ceva, satvaM kuvaM na viGaI // evaM akArana appA, evaM - tena pagapniA // 13 // je te navAiNo evaM, loetesiM kaasiyaa|| tamAna te tamaM jaMti, maMdA AraM nanissiyA // 14 // aatmsssstthvaadiigtH|| artha-have akriyAvAdino mata kaheje. te akarmavAdI ema kahele ke; bAtmA amUrtaDe, nitya, tathA sarvavyApI be. te kAraNe kuvaMcake kriyAno karttA nathI. tathA kArayaMcevake ghanerA pAse karAvanAra paNa nathI; eTale AtmA pote kriyAne viSe na pravarte, tathA anerAne paNa pravAve nahI. pUrve cakAra Avyo te atIta anAgatanA ka ne niSedhavAne artha . yadyapi sthitikriyA ane mujJApratibiMbodayanyAye nojanakriyA paNa kare. tathApi samasta kriyA kArakapaNuM nathI. ehija nAva dekhADele. savaMkuvana viI ke0 sarva kriyAneM eTale dezathakI dezAMtara gamanarUpa kriyAne AtmA karato nathI. evaMthakAra thappAke e rIte yAtmA akAraka .evaMteupaganiyAke0 eprakAre te sAMkhyavAdI dhRSTapaNuM karatA thakA, prakRti kare, puruSa nogave, ityAdika ayogya vacana bole eTale akriyA vAdinu mata khyu.||13|| have jaina, enA matanuM nirAkaraNa kare. jete mavANo evaMke je, AtmA zarIrathakI judo nathI. tathA AtmA akartA ne ema kahe. tesiMke0 tene lo ekasiyAke caturgatika saMsArarUpa loka kyA thakI hoya? niHkevala te lokamAMhe vAcAlapaNuM dekhADe. evA batAM tamAute tamaMtike te ajJAnarUpa tama eTale aMdhakAra temAMDethakI nikalIne anerA tama eTale aMdhakAramAhe jati eTale jAyace, e Tale jJAnavarNAdika karma napArjana kare. athavA tamaneviSe viarthe naraka pRthvI evo tha rtha thAyaje. mATe tyAMpaNa jAyace. te naraka pRthvI kema jAya, tenuM kAraNa kahele. te loka maMdAke0 maMda eTale mUrkha , valI vAraMjanissiyAke0 prAraMnanizrita eTale AraMja je prANaghAta tenAM vyApAre nizritale, ekAMte temAM Asaktale, je kAraNa mATe temanA mate thA smAno banAvale, te kAraNe puNya pApa paNa nathI. evaM jANIne te nAstikavAdI pAraMna ka ratAM thakA zaMkA pAmatA nathI. tathA je evaM kahe ke AtmA kriyA karenahIM, tepaNa emanI pereja vAraMnI jANavA // 14 // akiriyAvAgatA eTale sAMkhyanuM mata e pramANe kaDuM. ||diipikaa-athaa'kriyaavaadimtmaah|(kurvnniti) kurvan kArayaMzcA''tmA na nvti|shraa tmano vyApakatvAdamUrtatvAcca krtRtvaanuppttiH|ttev kArayitRtvamapyAtmano na yuktAekazca zabdo'tItAnAgatakartRtvaniSedhako ditIyaH samuccayArthaH // kartRtvakArayitRtvaniSedhAdanyApi kriyA tasya nAstItyAha / (svNti)| sI parispaMdAdikAM dezAdezAMtaraprAptirUpAM kriyAM
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayana. kurvannAtmA na vidyte| sarvavyApitvenAmUrtatvena cAkAzasyevAtmano niSkriyatvaM sAMkhyamate / (evaMteutti) evamuktaprakAreNa te sAMkhyAHpragallitAH prAgallyavaMto dhASTaryavaMto vidyte||13|| sAMprataM tajIvataharIrAkArakavA dinomataM nirAkurvannAha / (jeteiti)| ye tAvaDarIrA 'vyatiriktAtmavAdina evaM pUrvoktayuktyA jUtA'vyatiriktamAtmAnamanyUpagatavaMtaste nirAki yaMte / teSAM lokazcaturgatinavarUpaH sunaga, unaMga, surupa, kurupezvara, dAridyA,digatyA jagadaicitryarUpaH kutaH syAt |thaatmaa'nNgiikaare puNyapApAnAve kathaM vishvvaicitrymityrthH| teca nAstikAstamaso'jhAnarUpAt tamo yAMti / jJAnAvaraNAvRtAH punarjhanAvaraNarUpaM tamaH pravizati / athavA sadivekapradhvaMsitvAttamokuvaM tasmAttamo mahAkuHkhaM yAMti / yataste maMdA jaDAH prloknirpedtvaaccaa'nnishritaaH| ayamevazloko'kArakavAdima tamAzritya kiMcidiviyate / yevAdino'kArakAH sAMkhyAH saMti teSAM loko jarAmaraNa zokaharSAdirUpo nArakatiryagAdirUpo niSkriye satyAtmani kutaH kasmAtoH syA na syaadityrthH| tatazcadRSTeSTabAdhArUpAttamaso'jJAnAce tamo vedanAsthAnaM yAMti / yato maM dAthAraMnanizritAzceti sAMrakhyamataM nirastaM // 14 // ||ttiikaa-idaaniimkrmkvaadimtaanidhitsyaa'h / (kuvaMcetyAdi) kurvanniti svataMtraH kartAni dhIyate // atmanazcAmUrtatvAtsarvavyApitvAcca krtRtvaa'nuppttiH||atevhetoH kArayitRtvama pyAtmanonupapannamiti / pUrvazvazabdo'tItAnAgatakartRtvaniSedhako vitIyaH smuccyaarthH| ta tazcAtmA na svayaM kriyAyAM pravartate nApyanyaM pravartayati / yadyapi ca sthitikriyAM mujhapra tibiMbodayanyAyena ca sujikriyAM karoti tathApi samasta kriyAkartRtvaM tasya nAstItyetada zayati / (savaMkuvaMNaviGaitti) sarva parispaMdAdikAM dezAdezAMtaraprAptilakSaNAM kriyAM ku vannAtmA na vidyate / sarvavyApitvenAmUrtatvena cAkAzasyevAtmano niSkriyatvamiti / tathA coktaM / akartA nirguNo noktA, thAtmA sAMkhyanidarzana iti / evamanena prakAreNAtmA'kA raka iti te sAMkhyAH / tuzabdaH pUrvenyo vyatirekamAha / te punaH sArakhyA evaM pragallitAH pragalnavaMto dhASTharghavaMtaH saMto nayojyastatra tatra pratipAdayaMti / yathA prakRtiH karoti puru Sa upacuMkte yathA budhyavasitamartha puruSazcitayate ityAdyakArakavAdimatamiti // 13 // sAM prataM tallIvataharIrAkArakavAdino mataM niraacikiirssuraah| (jetenavAzNoityAdi) tatra ye tAvancarIrAvyatiriktAtmavAdina evamiti pUrvoktayA nItyA nUtavyatiriktamAtmAnamanyu paMgatavaMtaste niraakriyte| tatra yastAvaktaM / yathA na zarIrAjinnostyAtmeti tadasaMgataM / yatastatprasAdhakaM pramANamasti / taccedaM / vidyamAnakartRkamidaM zarIramAdimatpratiniyatAkA kArakatvAt / ida yadyadAdimatpratiniyatAkAraM tattavidyamAnakartRkaM dRSTaM / yathA ghttH| ya
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 33 cA'vidyamAnakartRkaM tadAdimatpratiniyatAkAramapi na navati yathAkAzaM / Adimatpratini yatAkArasya ca sakartRtvena vyaapteH| vyApakanivRttI vyApyasya vinivRttiriti sarvatra yojniiy| tathA vidyamAnAdhiSThAtRkAnIMDiyANi / karaNatvAt / yadyadiha karaNaM tattavidyamAnAdhiSThA tRkaM dRSTaM / yathA daMDAdikamiti / adhiSThAtAramaMtareNa karaNatvA'nupapattiH / yathAkAza sya / hRSIkANAM cAdhiSThAtA'tmA saca tenyo'nya iti / tathA vidyamAnAdhiSThAtRkamidamiMjhyi viSayakadaMbakaM / AdAnAdeyasanAvAt / iha yatra yatrA'dAnAdeyasannAvastatra tatra vidyamA na bAdAtA grAhako dRSTaH / yathA saMdaMzakAyaHpiMDayostanninno'yaskAra iti / yazcA yezyaiiH karaNairviSayANAmAdAtA grAhakaH sa tajinnAtmeti / tathA vidyamAnanoktRka midaM zarIraM nogyatvAdodanAdivat / atraca kulAlAdInAM mUrtatvA'nityatvasaMhatatvadarzanA dAtmApi tathaiva syAditi dharmavizeSaviparItasAdhanatvena virumA zaMkA na vidheyaa| saMsAri Na AtmanaH karmaNA sahAnyonyAnubaMdhataH kathaMcinmUrtatvAdyanyupagamAditi / tathA yauktaM / nAsti sattvAaupapAtikA iti tadapyayuktaM / yatastadaharjAtabAlakasya yaHstanAnilASaH so nyAnilASapUrvako 'nilASatvAt kumArAnilASavat / tathA bAla vijJAnamanya vijJAna pUrvakaM vijJAnatvAt kuMmAravijJAnavat / tthaahi| yadaharjAtabAlakopi yAvatsaevAyaM stana ityevaM nAvadhArayati tAvannoparata rudito mukhamarpayati stane ityato'sti bAlake vijJAnalezaH sacA'nyavijJAnapUrvakaH / tathAnyavijJAnaM navAMtara vijJAnaM tasmAdasti sattva upapAtika iti| tthaa| yadanihitaM vijJAnaghanaevaitenyo nUtenyaH samubAya tAnyevAnuvinazyatIti / tatrApyaya marthe vijJAnaghano vijJAnapiMDa AtmA nUtanya nabAyeti prAktanakarmavazAttathAvidhakAyAkAra pariNate nUtasamudAye tadvAreNa svakarmaphalamanunUya punastavinAze yAtmApi tadanu tenA kAreNa vinazyAparaparyAyAMtareNotpadyate napunastaireva saha vinazyatIti / tathA yamuktaM / dharmiNo 'nAvAttadharmayoH puNyapApayoranAvati tadapyasamIcInaM / yato dharmI tAvadanaMtaro ktikadaMbakena sAdhitastattiau ca tadharmayoH puNyapApayorapi sibhiravaseyA jagadaicitryadarza nAcca / yattu svanAvamAzrityopalazakalaM dRSTAMtatvenopanyastaM tadapi tanoktRkarmavazAdeva tathA tathA saMvRttaiti urnivAraH puNyApuNyasanAvaiti |yepi bahavaH kadalIstaMnAdayo dRSTAMtA thA smano 'nAvasAdhanAyopanyastAstepyanihitanItyA'tmanonUtavyatiriktasya paralokayAyi naH sAranUtasya sAdhitatvAtkevalaM navato vAcAlatAM prakhyApayaMti ityalamatiprasaMgena / zeSaM sUtraM viviyate'dhuneti / tadevaM teSAM nUtavyatiriktAtmanindavavAdinAM yoyaM lo kazcaturgatikasaMsAro navAnavAMtaragatilakSaNaH prAk prasAdhitaH sunaganagasurUpamaMda rUpezvaradAriyAdigatyA jagadaicitryalakSaNazca sa evaMnUto lokasteSAM kuto navet / kayo papattyA ghaTeta / Atmano'nanyupagamAna kiNcidityrthH| teca nAstikAH paralokayAyijIvA
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. 'nanyupagamena puNyapApayozcAnAvamAzritya yatkiMcanakAriNo'jJAnarUpAttamasaH sakAzAda nyattamo yAMti / nUyopi jJAnAvaraNAdirUpaM mahattaraM tamaH saMcinvaMtItyuktaM navati / yadi vA tamazvatamo duHkhasamudghAtena sadasadivekapradhvaMsitvAdyAtanAsthAnaM tasmAdevaMnUtAtta masaH parataraM tamo yAMti / saptamanarakaprathivyAM raurava, mahAraurava, kAla, mahAkAlApra tiSThAnAkhyaM narakAvAsaM yAMtItyarthaH / kimiti / yataste maMdA jaDA mUrkhAH satyapi yu kyupapanne prAtmanyasadananinivezAttadanAvamAzritya prANyupamardakAriNi vivekijananiMdi te pAraMne vyApAre nizcayena nitarAM cAzritAH saMbahAH puNyapApayoranAva ityAzritya paralo kanirapekSyA'raMnanizritAiti / tathA tIvatabarIravAdimataM niyuktikAropi nirAcikI purAha / "paMcaehamityAdigAthA prAgvadatrApi " // 33 // sAMpratamakArakavAdimatamAzri tyAyamanaMtarazloko yopi vyAkhyAyate / ye ete akArakavAdina Atmano'mUrtatvani tyatvasarvavyApitvenyo hetunyo niSkriyatvamevAnyupapannAsteSAM yaeSaloko jarAmaraNazokA kraMdanaharSA diladANo narakatiryaGmanuSyAmaragatirUpaH soyamevaMjUto niSkriye satyAtmanya pracyutAnutpanna sthiraikasvanAve kutaH kasmAdetoH syAnna kathaMcitkutazcitsyAdityarthaH / tata zva dRSTeSTabAdhArUpAttamaso'jhAnarUpAte tamotaraM nikRSTaM yAtanAsthAnaM yAMti / kimiti / yato maMdAjaDAH prANyapakArakA'raMna nizritAzca te iti / adhunA niyuktikAro'kArakavAdi matanirAkaraNArthamAha / " koveeI ya kayaM, kayanAso paMcahA gaI na bi|| devamaNussaga yAga, jAIsaraNA zyAeM ca" // 35 // (koveeityaadi)| Atmano'kartRtvAtkRtaM nAsti tatazcAkata ko vedayate / tathA niSkriyatve vedanakriyA'pi na ghaTA prAMcati / athA 'kRtamapyanunayeta tathA satyakRtAgamastanAzApattiH syAt / tatazca ekakRtapAtakena sarva prANigaNo duHkhitaH syAt puNyena ca sukhI syAditi / nacaitadRSTamiSTaM vA / tathAvyApi tvAnnityatvAcAtmanaH paMcadhA paMcaprakArA nAraka, tiryaG,manuSyA,mara, moda, lakSaNAgati ne navet / tatazca navatAM sArakhyAnAM kASAyacIvaradhAraNa,zirastuMDamuMDana daMDadhAraNa, nidAnojitva,paMcarAtropadezAnusArayamaniyamAdyanuSTAnaM / tthaa| paMcaviMzatitattvajJo, yatra tatrAzrame rataH // jaTI muMDI zikhI vApi, mucyate nAtra saMzayaityAdi sarvamapArthakamA pnoti / tathA devamanuSyAdiSu gatyA'gatI na syAtAM srvvyaapitvaadaatmnH| tathAnityatvA ca vismaraNAnAvAjAtismaraNAdikA ca kriyA nopapadyate / tthaa| AdigrahaNAtpraka tiH karoti puruSanapaTuktazati najikriyA yA samAzritA sApi na prApnoti / tasyA api kriyAtvAditi / atha mujJApratibiMbodayanyAyena nogaiti cedetattu niraMtarAH suhRdaH pratye pyati / vAGmAtratvAt / pratibiMbodayasyApi ca kriyAvizeSatvAdeva / tathA nitye cAvi kAriNyAtmani pratibiMbodayasyAnAvAdyatkiMcidetaditi // 34 // nanuca nujikriyAmAtreNa pra
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 35 tibiMbodayamAtreNa ca yadyapyAtmA sakriyastathApi na tAvanmAtreNAsmAniH sakriya tvamiSyate kiM tarhi samastakriyAvatve satItyetadAzaMkya niyuktikadAha / "gadu thaphalavo vaNi bita, kAlaphalattaNamidaM amahena // gAuchanova'tha tANaNagA vittaNeheka" // // 35 // (duthaphaletyAdi ) nadu naivA'phalatvaM drumAnAve sAdhye heturnavati / nahi yadaiva phalavAMstadaiva drumo'nyadAtvadruma iti nAvaH / evamAtmanopi suptAdyavasthAyAM yadya pi kathaMciniSkriyatvaM tathApi naitAvatA tvasau niSkriyati vyapadezamarhati / tathA stoka phalatvamapi na vRdAnAvasAdhanAyAlaM / svalpaphalopi hi panasAdivRdasya vyapadezanAgna vati / evamAtmApi svalpakriyopi kriyAvAneva // kadAcideSA matinavato navet stokaki yo niSkriyaeva / yathaikakArSApaNadhano na dhanitvamAskaMdatyevamAtmApi svalpakriyatvA dakriyaztyetadapyupacAraH / yatoyaM dRSTAMtaHpratiniyatapuruSApekSyA copagamyate samastapuruSA pekSyA vA / tatra yadyAdyaH padastadA sisaadhytaa| yataH sahasrAdidhanavadapekSyA nirdhanae vAsau / atha samastapuruSA pekSyA tadasAdhu / yatonyAnajaracIvaradhAriNopekSya kArSApaNadha nopi dhanavAneva / tathAtmApi yadi viziSTasAmopetapuruSakriyApekSyA niskiyo'nyupagamya te| na kaacitdtiH| sAmAnyApekSyA tu kriyAvAnevetyalamatiprasaMgena / evamanizcitAkAlapha latvAkhyahetu kSyamapi na vRkSAnAvasAdhakamityAdi yojyN|evmmugdhtvstokgdhtvruupaavpi hetU na gotvAnAvatvaM saadhytH| uktanyAyenaiva dArTItikayojanA kAryeti // 35 // 15 // saMti paMca mahasUyA, idamegesi aadiyaa||aaybcho puNo Atu, AyA logeya saase||15||'hnaa vipassaMti, noyanappar3a e asaM // save vi sabadA nAvA, niyatInAvamAgayA // 16 // artha-have aAtmaSaSTavAdino mata kahele. te vAdI ema kahele ke, ihamegesiyAhiyAke thAsaMsAraneviSe eka yAtmaSaSTavAdinA mate ema kardA ke, saMtipaMcamahaNUyAke pAMca mahA nUta. valI te vAdI ema kahele ke, AyabachopuNopAdukeNjema paMca mahAnata tema yAtmA bahoDe. valI anerAne mate yAtmA ane paMca mahAnata azAzvatADe. tema ene mate nathI, te kahele ke, thAyAlogeyasAsaeke yAtmA thane ethivyAdikarUpaje loka te ene mate zA zvatA sarvavyApile. mATe avinAzi rUpale. // 15 // valI tenuM nityapaNuM dekhADele. te yAtmaSaSTha prathivyAdika padArtha, niHkAraNa vinAza athavA sakAraNa vinAza, e uhake 0 banne vinAse karI, NaviNassaMtike vinAsa pAme nahI. pRthvI, thappa, teja, vA yu, thane thAkAza. e kadApi potAnuM svarUpa bAMjhe nahI, te kAraNe zAzvatA. tathA ko e jeno thAkAra kasyo nathI, te kAraNamATe yAtmA zAzvata le. yauktaM nainaM jiMdaMti zastrANi,
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. nainaM dahati paavkH|| nacainaM kledayaMtyApo, nazoSayati maarutH||1|| ajedyoyamajedyoya, ma vikArI sanacyate, // nityaH sarvagataH sthANuracalo yaM sanAtanaH // // ityAdivacanAt // tathA noyanappakaethasaMke0 je asat eTale avidyamAna hoya te napaje nahI.kemake avi yamAna padArthane viSe karanArano vyApAra sphure nahIM. jo abatI vastu upaje to thAkAza kusumagaI nazRMgAdika padArtha paNa napajavAno saMnavale. e kAraNe savevisabahAnAvA ke0 sarvakAleM paNa pathivyAdika sarve padArtho niyatinAvamAgayA ke nityanAve pariNAma pA myAve. // 16 // "yAtmaSaSTavAdIgataH" eTale yAtma SaSTavAdInuM mata e pramANe kayuM. // dIpikA-yathA'tmaSaSThavAdimatamAha / (saMtitti ) saMti paMca mahAnUtAni / hA'sminsaMsAre ekeSAmAtmaSaSThavAdinAM sAMkhyAnAM vaizeSikANAM caitadArakhyAtaM jUtAnyA khyAtAni vA / te punarvA dina evamAduH / yacUtAni AtmaSaSTAni yAtmA SaSThoyeSAMtAni yatmaSaSThAni / keSAMcikSAdinAmanityAni nUtAni yAtmA ca na tathA eSAmityAha (yAyA) yAtmA lokazca pRthivyAdirUpaH zAzvatonityaH // 15 // zAzvatatvamevAha / (uhanatti) te nUtapadArthA yAtmaSaSThA unayato nirhetukasahetukavinAzAcyAM na vinazya ti / baudAdimate ghaTAdivastu hetuM vinApi kSaNe caNevinazyati / vaizeSikANAM tu laku TAdihetuyogena ghaTAdInAM vinAzaH / tena vividhenApi vinAzena lokAtmano vinAza ti tAtparyArthaH / yadivA virUpAcetanAcetanavajAvAnna vinazyatyAtmA pRthivyAdyA lo kAzca cetanasvanAvAnavinazyaMtIti na cotpadyate 'sada vidyamAnaM / sarve pinAvAH sarvathA niyatinAvaM nityatvamAgatAH prAptAH // 16 // // TIkA-sAMpratamAtmaSaSThavAdimataM pUrvapadAyitumAha (saMtItyAdi) saMti vidyate paMcamahA nUtAni ethivyAdIni hAsminsaMsAre ekeSAM vedavAdinAM sAMkhyAnAM zaivAdhikAriNAM ca e tadAkhyAtamAkhyAtAni ca nUtAni teca vAdina evmaadrevmaakhyaatvNtH| yathA / yAtma SaSThAni AtmA SaSTho yeSAM tAni yAtmaSaSTAni nUtAni vidyutaiti / etAni cAtmaSaSTA ni jUtAni yathA nyeSAM vAdinAmanityAni tathA nAmISAmitidarzayati / AtmA loka zva dRthivyAdirUpaH zAzvato'vinAzI / tatrAtmanaH sarvavyApitvAdamUrtatvAcAkAzasyeva zA zvatatvaM pathivyAdInAM ca tapApracyutera vinazvaratvamiti // 15 // zAzvatatvameva nUyaH pra tipAdayitumAha / (uhaNaviNassaMtItyAdi) te AtmaSaSThAH pRthivyAdayaH padArthA ujaya taiti nitukasahetukavinAza yena na vinazyati / yathA baudAnAM svataeva nirhetuko vinA shH| tathAca te uucuH| jAtireva hi nAvAnAM, vinAze heturissyte|| yo jAtazca na ca dhvasto,
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 37 nazyetpazcAtsa kena ca // 1 // yathAca vaizeSikANAM lakuTAdikAraNasAMnidhye vinAzaH sa hetukastenonayarUpeNApi vinAzena lokAtmano vinAzati taatpryaarthH| yadi vA (uhana tti)| virUpAdAtmanaH svanAvAcetanAcetanarUpAnna vinazyatIti / tathAhi / Tathivyaptejo vAyvAkAzAni rUpAparityAgatayA nityAni / na kadAcidanIzaM jagaditi kRtvA yAtmApi nityaeva kRtakatvAdinyo hetulyH| tathA coktaM / nainaM bidati zastrANi, nainaM dahati paavkH|| na cainaM kledayaMtyApo na zoSayati mArutaH // 1 // ydyoymdaahyoymvikaaryoymucyte|| nityaH sarvagataH sthANuracaloyaM snaatnH||2|| evaM ca kRtvA nAsatpadyate sarvasya sarvatra sa jAvAdasati ca kArakavyApArAnAvAt stkaaryvaadH| yadi vA asautpadyeta khara viSANA derapyutpattiHsyAditi / tathA coktaM / asadakaraNAupAdAnagrahaNAtsarvasaMnavAnAvAt zaktasya zakyakaraNAtkAraNanAvAcca satkArya / evaMca kRtvA mRtpiMDe pi ghaTosti / tadarthinAM matpiM DopAdAnAt / yadi vA 'satpadyeta tato yataHkutazcideva syAnnAvazyametadarthanA matpiMDo pAdAnameva kriyate ityataH sadeva kAraNe kAryamutpadyataiti / evaM ca kRtvA sarve pi nAvAH pRthivyAdaya yAtmaSaSThA niyatinAvaM nityatvamAgatA nAnAvarUpatAmanUtvA ca nAvarUpatA pratipadyate / thAvirnAvatironAvamAtratvAutpattivinAzayoriti / tathA cAnihitaM / nAsa to jAyate nAvo nAnAvo jAyate sataztyAdi / yasyottaraM niyuktikadAha / "koveeztyA diprAktanyeva gAthA,, / sarvapadArthanityatvAnyupagame kartRtvapariNAmo na syAttatazcAtmano'ka rtRtve karmabaMdhAnAvastadanAvAca ko vedayati na kshcitsukhHkhaadikmnunvtiityrthH| evaM ca sati katanAzaH syaat| tathA asatazcotpAdAnAve yeyaM mayA AtmanaHpUrvanAvaparityAgenApara nAvotpattilakSaNA paMcadhA gatirucyate sA na syaat| tatazca modagateranAvAdIdAdi kriyAnu SThAnamanarthakamApadyate / tathA'pracyutA'nutpannasthiraikasvanAvatvena tvAtmano devamanuSyagatyA gatI tathA vismRteranAvAt jAtismaraNAdikaM vA na prApnoti / yaccoktaM sadevotpadyate tadapyasat / yato yadi sarvathA sadaiva kthmutpaadH| utpAdazcettarhi sarvadA saditi / tathA co taM / karmaguNavyapadezAH prAgutpattena saMti yattasmAtkAryamasavijJeyaM kriyApravRttezca kartRNAM / tasmAtsarvapadArthAnAM kathaMcinnityatvaM sadasatkAryavAdazcetyavadhArya / tathAcAnihitaM / sarva vyaktiSu niyataM, daNe ro'nyatvamatha ca na vizeSaH / satyazcityapacityorAkRtijAti vyavasthAnAt iti / tathA / nAnvayaH sahi nedatvAnna nedo'nvyvRttitH|| mR dakSyasaM sarga, vRttijAtyaMtaraM ghttH||1|| 16 // paMca khaMdhe vayaMtege, bAlAna khnnjoshnno|| amo aNamo vAdu, denyaM ca adenyaM // 17 // puDhavI Aga teU ya, tadA vAUya ega ||cttaari dhAnaNo rUvaM, evamAdaM sujANayA // 17 //
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30 ditIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. artha-have aphalavAdinuM mata kahele. ege ke0 koieka vAdI eTale baucha te paMcakhaMgheva yaMte ke paMcaskaMdha bolene, tenA nAma kahele. prathama vijJAna te rasanu, vijJAna sukhaukhavede te vedanA, saMjhA te dharmasamudAyane, pRthivyAdikate saMskAra,ane dhAturUpAdikate rUpa,e pAMca pa dArtha jagatamAM, paNa ethakI anya AtmAdika padArtha jagatamAhe koi nathI. ema te bA lAnake0 bAla eTale ajJAnI kahe. valIte skaMdha kevA khe, khaNajoiNoke0 daNayo gI. eTale eka kSaNa mAtra rahe, uparAMta rahe nahIM. evIrItanA bolanArA te daNikavA dI jANavA. have anerA darzanIthakI emano neda je , te gAthAnA uttarAI vaDe de khADele. amoaNamo aivAduke0 te jema AtmaSaSTavAdI sAMkhyAdika nUta thakI thA tmA anya , ema kahele. tathA jema cArvAkamati nUtathakI AtmA anero nathI. eTa le je nata tehija yAtmA ema kahe, lema bauddhamati kahetAM nathI. tathA henayaMca ke hetu eTale aAtmA koNe nIpajAvyo ema paNa kahetA nathI. ane ahenyaM ke ahetu ka eTale anAdi anaMta zAzvata yAtmAce. ema paNa baucha kahetA nathI. // 17 // a phlvaadiigtH| tathA anerA baudarzanIcaturbhAtuka jagat kahele, te dekhADele. puDhavIke0 pRthivI te pASANa parvata ane sthalAdika e prathamadhAtu, tathA thAnake appa te pANI e bIjI dhAtu, tathA teja ke agni e trIjI dhAtu, tathA vAyu e cothI dhAtu, je kAraNe e cAre padArtha jagatrane dhare eTale poSe te kAraNe ene dhAtu kahiye.e kehavAle ? toke ega ke e cAre ekAkAra paNe pariName, mATe ekAkAra. tethI e cattAridhAnaNorUvaM ke cAredhAturUpa jANavAM. eTale e zarIra caturUipa le. te thakI anero AtmA evo pa dArtha koi nathI, evaM ke0 ema te bauna kahele. te kevA jANavA? toke AhaMsu kempo tAne lokamAMhe jANyAke0 jANa kahevarA viye evaM animAna dharele. paraMtu e sarva daNi kavAdipaNA yakI kriyAnA phalane saMbaMdha male nahIM te kAraNe ene thaphalavAdi kahiyeM. ||diipikaa-ath baukSmatamAha / (paMceti) / eke baudAH paMcaskaMdhAn vadaMti / rUpaskaMdhaH 1 vedanAskaMdhaH 2 vijJAnaskaMdhaH 3 sNjhaaskNdhH| saMskAraskaMdhaH / / tatra rUpa paskaMdhaH pRthivItvAdayo rUpAdayazca / vedanAskaMdhaH sukhA kuHkhA aHkhasukhA ca vedanA / vijJAnaskaMdho rUpavijJAnaM rasavijJAnamityAdi / saMjhAskaMdhaH saMjhAnimittodgrahaNAtmikaH pratyayaH / savikalpasaMjJAnamityarthaH / saMskAraskaMdhaH puNyApulyAdidharmasamudAyaH 5 nacaite nyonyaH kazcidAtmAkhyaH padArthostIti / bAlA mUrkhAH / te skaMdhAH kiMnUtAH payogi naH knnekssnnevinshvraashtyrthH| pUrvavAdinyo bau vyatirekamAha / (annotti)| yathA sAMkhyAdayo nUtenyo'nyamAtmAnamaMgIkRtavaMtaH / yathA cArvAkA nUtenyo'nanyamaninnamA
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAGarakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 37 mAnamiSTavaMtastathA baur3A naivAduktavaMtaH / tathA hetucyojAto hetukaH kAyAkArapari niSpAditaH tathA'hetukonitya ityevaM tamAtmAnaM bauddhA nAMgIkRtavaMtaiti // 17 // tathAnye caturdhAtukaM jagad bauddhA vadaMtItyAha / ( puDhavIti) pRthivIdhAtuH / prApojalaM thA tuH / tathAtejo vAyuzceti dhAtavaH / ete catvAropi dhAtavo yadA ( ekatti ) ekAkAra pariNatAstadAkAratayAjIvAkhyAM lanaMte / evamAdujanakAH paMmitaMmanyA bauddhAH / ( eva mAsukhAva reiti) kvacitpAThaH / tatra khAvareti / apare bauddhA ityarthaH // 18 // // TIkA- sAMprataM bau-mataM pUrvapacayanniyuktikAropanyastama phalavAdA dhikAramA virbhAvayannA ha | (paMcakhaMdhe vayaM te geityAdi) / eke kecana vAdino bauddhAH paMca skaMdhAn vadaMti / rUpa, ve danA, vijJAna, saMjJA, saMskArA, khyAH paMcaiva skaMdhAvidyate nAparaH kazvidAtmAkhyaH skaMdho stItyevaM pratipAdayaMti / tatra rUpaskaMdhaH pRthivIdhAtvAdayo rUpAdayazca // 1 // sukhA duHkhA tha DuHkhasukhAceti vedanAvedanAskaMdhaH // 2 // rUpavijJAnaM rasavijJAnamityAdi vijJAnaM vi jJAnaskaMdhaH // 3 // saMjJAskaMdha H saMjJAnimitto'vagrahaNAtmakaH pratyayaH // 4 // saMskAraskaMdha H pu yA puNyAdidharmasamudAya iti // 5 // nacaitecyo vyatiriktaH kazcidAtmAkhyaH padArtho'dhya austrated / tadavyanicArijiMgagrahaNA'nAvAnnApyanumAnena / naca pratyakSA numAnavyatiriktamarthA'visaMvAdipramANAMtaramastItyevaM bAlAiva bAlA yathA'vasthitA parijJAnAt bauddhAH pratipAdayaMti / tathA te skaMdhAH kRNayoginaH / paramanikRSTaH kA laH kSaNaH / daNena yogaH saMbaMdhaH kRNayogaH sa vidyate yeSAM te kuNayoginaH / kSaNamA trA'vasthAyinaityarthaH / tathAca te'nidadhati / svakAraNejyaH padArtha utpadyamAnaH kiM vinazvarasvanAvavatpadyate'vinazvarasvanAvo vA / yadya vinazvarastatasta vyApinyAH kramayogapa dyAyAmarthakriyAyA nAvAt padArthasyApi vyApyasyAnAvaH prasati / tathAhi / yadevA kriyAkAri tadeva paramArthataH saditi / saca nityorthaH kriyAyAM pravartamAnaH krameNa vA prava yaugapadyena vA / na tAvatkrameNa / yato hyekasyA'rthakriyAyAH kAle tasyAparArtha kriyAkara svanAvo vidyate vA na vA / yadi vidyate kimiti kramakaraNaM / sahakAryapekSayeti cet / sahakAriNA tasya kazcidatizayaH kriyate na vA / yadi kriyate kiM pUrvasvanAvaparityAge nAparityAgena vA / yadi parityAgena tato'tAdavasyyApatteranityatvaM / atha pUrvasvanAvApa rityAgena tato'tizayAnAvArika sahakAryapekSyA / yathA'kiMcitkaropi viziSTakAryArtha mapekSate / tadayuktaM / yataH / khapedeta paraM kazvidyadi kurvIta kiMcana // yadakiMcitkaraM va stu, kiM kenacidapekSyate // 1 // atha tasyaikArthakriyAkAraNakAle 'parArtha kriyAkaraNasva nAvo na vidyate / tathAca sati spaSTaiva nityatAhAniH / athAsau nityo yaugapadyenA'rthakri For Private Personal Use Only
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 ditIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. yAM kuryAttathA sati prathamakSaNaevA'zeSArthakriyANAM karaNAt vitIyakSaNe'kartatvamAyA taM / tathAca sevA nityatA / atha tasya tatsvanAvatvAttAevArthakriyA nUyo nUyo ditI yA didaNeSvapi kuryAttadasAMprataM / kRtasya karaNAnAvAditi / kiMca ditIyAdidaNasA dhyA thapyarthAH prathamahaNaeva prApnuvaMti / tasya tatsvanAvatvAt / atastatsvanAvatve ca tasyAnityatvApattiriti / tadevaM nityasya kramayogapadyAnyAmartha kiyA virahAnna svakAraNe nyo nityasyotpAdati / athA'nityaH svanAvaH samutpadyate / tathAca sati vighnAnAvA dAyAtamasmaktakamazeSapadArthajAtasya daNikatvaM / tathAcoktaM / jAtireva hi nAvAnAM, vinAze heturiSyate // yo jAtazca naca dhvasto nazyetpazcAtsa kena ca // 1 // nanu ca sa tyapyanityatve yasya yadA vinAzahetusanAvastasya tadA vinAzaH / tathA ca / svavinAzakA raNApedANAmanityAnAmapi padArthAnAM na kssnniktvmityetccaanupaasitgurorvcH| tathAhi / tena mujarAdikena vinAza hetunA ghaTAdeH kiM kriyate / kimatra praSTavyamanAvaH kriyate / yatra ca praSTavyo devaanaaNpriyH| anAva iti kiM paryudAsapratiSedhoyamuta prasajyapratiSedhati / tatra yadi payudAsastatoyamaryo jAvAdanyo nAvo nAvAMtaraM ghaTAtpaTAdiH so'nAvati / ta tra nAvAMtare yadi mujarA divyApAro na tarhi tena kiMcidghaTasya kRtamiti / atha prasajyapra tiSedhastadA yathArtho vinAzaheturanAvaM karoti / kimuktaM navati nAvaM na karotIti / tatazca kriyApratiSedhaeva kRtaH syAt / naca ghaTAdeH padArthasya mujarAdinA karaNaM / tasya svakAraNaireva katatvAt / atha nAvAnAvo'nAvastaM karotIti tasya tuccasya nIrUpatvAt kutastatra kAraNAnAM vyApAro'tha tatrApi kAraNavyApAro navet kharazeMgAdAvapi vyApriye ran kAraNAnIti / tadevaM vinAzahetorakiMcitkaratvAt svahetutaevA'nityatAkoDIka tAna padArthAnAmutpattevighnahetozvAnAvAt daNikatvamavasthitamiti / tuzabdaH pUrvA dilyo 'sya vyatirekapradarzakaH / tameva zlokapazcArdhana darzayati / (yloannmoti)| te hi baudA yathA'tmaSaSThavAdinaH sArakhyAdayo nUtavyatiriktamAtmAnamanyupagatavaMto yathA cArvAkA nUtA'vyatirikta caitanyArakhyamAtmAnamiSTavaMtastathA naivAdu voktavaMtaH / tathA hetunyojAto hetukaH / kAyAkArapariNatanUtaniSpAditaiti yAvat / tathA'hetuko 'nAdyaparyavasitatvAnnityaztyevamAtmAnaM te baukSA nA'nyupagatavaMta iti // 17 // tathA'pare baudAzcaturdhAtukamidaM jagadAdurityetadarzayitumAha / (puDhavItyAdi) ethi vI dhAturApazca dhAtustathA tejo vAyuzceti dhArakatvAtpoSakatvAcca dhAtutvameSAM / (egutti)| yadaite catvAropyekAkArapariNati binati kAyAkAratayA tadA jiivvypdeshmbhuvNtH| tathAcocuH / caturdhAtukamidaM zarIraM na takSyatiriktazrAtmAstIti / (evamAsuavaretti) apare bauvizeSA evamAduranihitavaMtati / kvacijAegA itipAtastatrApyayamoM jA
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA: 41 nakA jJAnino vayaM kiletyanimAnAgnidagdhAH saMta evamAduriti saMbaMdhanIyaM | aphalavAdi tvaM caiteSAM kriyANaeva kartuH sarvAtmanA naSTatvAt kriyAphalena saMbaMdhAnAvAdavaseyaM / sa dea vA pUrvavAdino'phalavAdino iSTavyAH kaizvidAtmano'nityasyA'vikAriNo'nyupagata tvAt kaizvittvAtmanaevAnajyupagamAditi / atrottarapadArthAnAM prAktanyeva niryuktigAthA / ityAdi vyAkhyAyate / yadi paMcaskaMdhavyatiriktaH kazcidAtmAkhyaH padArtho na vidyate ta tastadanA vAtsukhaduHkhAdikaM ko'nunavatItyAdigAthA prAgva dhyAkhyeyeti / tadevamAtmano nAvAdyayaM svasaMviditaH sukhaHkhAnubhavaH sa kasya navatviti ciMtyatAM / jJAnaskaMdhasyAyamanu navaiti cenna / tasyApi RSikatvAt / jJAnakaNasya cAtisUkSmatvAt sukhaduHkhAnunavAnAvaH / kriyAphalavatozca kuNayoratyaMtAsaMgateH kRtanAzAkRtAcyAgamApattiriti jJAnasaMtAna e kostIti / tasyApi saMtA nivyatiriktasyA'nAvAdyatkiMcidetat / pUrvadaNaeva uttarakSaNe vAsanAmAdhAya vinaMkSyatIti cet / tathAcoktaM / yasminneva hi saMtAne, khAhitA karmavAsanA // phalaM tatraiva saMdhatte, kArpAse raktatA yathA // 1 // trApIdaM vikalpyate / sA vAsanA kiM danyo vyatiriktA'vyatiriktA vA / yadi vyatiriktA vAsakatvAnupapattirathAvyatiriktA da eNavat kuNayitvaM tasyAH / tadevamAtmAnAve sukhaduHkhAnunavAnAvaH syAdasti ca sukhaduH khAnunavo'tostyAtmeti / anyathA paMcaviSayAnubhavottarakAla miMDiyajJAnAnAM svaviSayA danyatrApravRtteH saMkalanApratyayo na syAt / yAlaya vijJAnAdbhaviSyatIti cedAtmaiva tarhi saM jJAMtareNAnyupagataiti / tathA bauddhAgamopyAtmapratipAdako sti / sacArya / itaH / ekanavati meM kalpe, zaktyA meM puruSo hataH // tena karmavipAkena pAde vidhosmi nikSavaH // 1 // tathA / kRtAni karmAsyatidAruNAni tanUnavaMtyAtmanigarhaNena // prakAzanAtsaMvaraNAca teSAmatyaMtamUlo'raNaM vadAmItyevamAdi / tathA yaktaM / kuNikatvaM sAdhayatA yathA padArthaH kAraNejya utpadyamAno nityaH samutpadyate 'nityo vetyAdi / tatra nitye'pra cyutAnutpanna sthira kasvanAve kArakANAM vyApArAnAvAdatiriktA vAcoyuktiriti nityatvapakSA nutpattireva / yacca nityapade navatAnihitaM nityasya na krameNArthakriyAkAritvaM nApi yaugapa dyeneti tatkSaNikatvepi samAnaM / yataH RNikopyarthakriyAyAM pravartamAnaH krameNa yau gapadyena vA'vazyaM sahakArikAraNasavyapekSaeva pravartate / yataH / sAmagrI janikA na kaM kiMciditi / tenaca sahakAriNA na tasya kazcidatizayaH kartuM pArthate / kRSNasya vivekatvenA SnAdheyAtizayatvAt daNAnAM ca parasparopakArakopakAryatvAnupapatteH sahakAritvAnAvaH / sahakAryanapekSAyAM ca prativiziSTakAryAnupapattiriti / tadevamanityaeva kAraNenyaH padA H samutpadyata iti dvitIyapadasamAzrayaNameva / tatrApi caitadAlocanIyaM / kiM i tvenAnityatvamAho svitpariNAmA'nityatayeti / tatra dAyitve kAraNakArya tvAnAvA For Private Personal Use Only
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ 45 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. t kAraNAnAM vyApAraevAnupapannaH kutaH kSaNikAnityasya kAraNenya utpAdati / atha pU rvadaNAuttarakSaNotpAde sati kAryakAraNanAvo navatItyucyate tadayuktaM / yatosau pUrvaNo vinaSTo vottaradaNaM janayedavinaSTo vA / na taavdinssttstsyaastvaaunktvaanupptteH| nA pyavinaSTa uttaradaNakAle puurvnnvyaapaarsmaaveshaattnnnNgnNgaapteH| pUrvakSaNo vinazyaM stattarakSaNamutpAdayiSyati tulAMtayo monAmavaditicet / evaM tarhi kSaNayoH spaSTaivaikakA latAzritA / tathAhi / yAsau vinazyadavasthA sA'vasthA tu ninnA / natpAdAvasthAtopyu tpitsostatazca tayorvinAzotpAdayoryogapadyAnyupagame tamiNorapi pUrvottarahaNayoreka kAlAvasthAyitvamiti / tamarmatAnanyupagame ca vinAzotpAdayoravastutvApattiriti / yatho ktaM jAtireva hi nAvAnAmityAdi / tatredamanidhIyate / yadi jAtirevotpattireva nAvAnAM padArthAnAmanAvahetustato'nAvakAraNasya sannihitatvena virodhenAghrAtatvAutpattyanAvo 'thotpattyuttarakAlaM vinAzo nvissytiitynyupgmyte| tathA sati utpattikriyAkAle tasyA'nU tatvAtpazcAca navannaMtarAyaeva navati na nUyasA kAleneti / kimatra niyAmakaM vinAze hetvanA va iticet / yatanaktaM nitukatvAvinAzasya svanAvAnubaMdhitetyetadapyayuktaM / yato ghaTAdI nAM mujarAdivyApArAnaMrameva vinAzo navan lakSyate / nanu coktamevAtra tena mujarAdinA ghaTA deH kiM kriyata ityAdi / satyamuktaM / idamayuktaMtUktaM tathAnAvati / prasajyaparyudAsavika lpa yena yorya vikalpaH pada iyepi ca doSaH pradarzitaH so'doSa eva / yataH paryudAsapade kapAlArakhyanAvAMtarakAraNe ghaTasya ca pariNAmAnityatayA tapatApatteH kathaM mujarAdergha TAdIna pratyakiMcitkaratvaM / prasajyapratiSedhastu nAvaM na karotIti pratiSedhAtmakotra nAzrI yate / kiMtarda prAganAva,pradhvaMsAnAve,taretarA,tyaMtAjAvAnAM caturNI madhye pradhvaMsA, nAvaevehAzrIyate / tatra ca kArakAMtaraNAM vyApAronavatyeva / yatosau vastutaH paryA yo'vasthAvizeSo na nAvamAtraM / tasya cA'vasthA vizeSasya nAvarUpatvAtpUrvopamardaina ca pravRttatvAdyaeva kapAlAderutpAdaH saeva ghaTAdervinAzaiti vinAzasya sahetukatvamavasthi taM / thapica kAdAcitkatvena vinAzasya sahetukatvamavaseyamiti / padArthavyavasthArtha cA'va zyamanAvacAturvidhyamAzrayaNIyaM / tamuktaM / kAryazvyamanAdiH syA,tprAganAvasya ninhave // pradhvaMsasya ca nAvasya, pracyave'naMtatAM vrajet // 1 // sarvAtmakaM tadekaM syAdanyApohavyati krame ityAdi / tadevaM daNikasya vicArAdamatvAtpariNAmAnityapachaeva jyaayaaniti| evaM ca satyAtmA pariNAmI jhAnAdhAro navAMtarayAyI nUtenyaH kathaMcidanyaeva zarIreNa sahA 'nyonyaanuvedhaadnnyopi| tathA sahetukopi nArakatiryamanuSyAmaranavopAdAnakarmaNA tathA tathA vikriyamANatvAt paryAyarUpatayeti / tathAtmasvarUpApracyuternityatvAdahetukopIti /
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 43 Atmanazca zarIravyatiriktasya sAdhitatvAccatutikamAtraM zarIramevedamityeta'nmattaprala pitamapakarNayitavyamityalaM prasaMgeneti // 17 // agAramAvasaMtAvi, aramA vA vi pavayA // imaM darisaNamAvaramA . sabakA vimuccii||1|| teNAvi saMdhiM paccA , na te dhammavija nnaa||je te na vANo evaM,na te nehNtraahiyaa||30|| te NAvi saMdhiM Na bacA NaM, na te dhammavi jnnaa||je te na vAiNo evaM,na te saMsArapAragA // 22 // te pAvi saMdhi paccA NaM,na te dhammavina jnnaa|| je te na vAzNo evaM, na te gaptassa paargaa||shshaate gAvisaMdhiM ccA NaM, na te dhamma vijnnaa||je te na vANo evaM, na te jammassa pAragA // 23 // te NAvi saMdhi gaccA NaM, na te dhammavina jnnaa|| je te na vANo evaM, nate :kassa paargaa||24|| te pAvi saMdhiM gaccA NaM, na te dhamma vina jnnaa|| je te na vANo evaM, na te mArassa paargaa||25|| thartha-have e pUrvokta darzanI potapotAnAM darzananeviSe muMktInuM kAraNa je kahele te dekhADe je. te upara kahe ke te sarva darzanI agAraM ke ghara teneviSe thAvasaMtAvi ke nivAsa karanAra eTale gRhastha, vA ke athavA, aralA ke araNyavAsI tApasAdika athavA pacayAke0 pravrajitazAkyAdika te ema nAvanA karele ke, imaMdarisaNamAvalA ke thamArA darzane bhAvAlA eTale thAvyA. eTale je koI ame kahiye tene mAne to, te saba ekAvimuccaI ke sarva uHkhathakImukta thAya.evI rIte potapotAnA darzananeviSe sarva koI mukti dekhADe // 1 // have graMthakAra kahete. teNAvike te paMcanUtavAdI pramukha darzanI tene naiva ke0 nathI. saMdhike bii eTale jJAnAvaraNAdika karma teno viparyayanAva te saMdhi jANavI. te ahIM jJAnAvaraNAdika karmanA vivaraNa tene jANaMke ajANatAthakA bApaDA phuHkhatha kI mUkAvavAne arthe sAvadhAna thayAve. te kAraNe te jaNAke0 jana eTale loka, natedha mmavike0 kAtyAdika dazaprakArano je yatidharma tenA jANa nathI. jeteuvAiNo evaMke te vAdI je nAstikamati pramukha pUrve kahyA, te asamaMjasa vacananA bolanArale. mATe nate-haMtarAhiyA ke0 te saMsArarUpa ugha eTale pravAha, arthAt saMsArasamunA tAranA ra te nathI. ema zrItIrthakare tathA gaNadhare kajhuMDe. // 20 // te paMcanUtavAdI pramukha karma thAvavAnAM sthAnaka jANatA nathI; valI te janake loka dAtyAdika dazavidha yatidharmane jANatA nathI. evA te pUrve kahyA je nAstikapramukha vAdI te saMsAranA pA
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ 44 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ragAmI nahoya. e gAthAnAM pahelA traNa padano thartha prathama kahyo tepramANeja // 1 // je ema bole te garnanA pAragAmI nahIM, eTale anaMtA garnanAM duHkha sahana kre.||22|| valI je ema bole te janmanA pAragAmI nathI arthAt anaMtA janmanu sukha sahana ka re. // 23 // tathA je ema bole te ukhanA pAragAmi na hoya, anaMto kAla caturgati rUpa saMsAranA phuHkha sahana kare. // 24 // tathA je ema bole te maraNanA pAragAmI na samajavA, arthAt anaMtivAra maraNa pAme. // // // dIpikA-atha pUrvoktasarvamaMtInAmaphalatvaM svadarzanAMgIkAraM ca darzayannAha / (tha gAreti) gAraM gRhamAvasaMtastiSThaMto gRhasthA dhAraNyA vA tApasAdayaH pravrajitAzca zA kyAdayaH / zrapi saMjAvane / idaM te saMnAvayaMti / yathA idamasmadIyaM darzanaM matamApannA thA zritAH sarvaHkhenyo jIvAvimucyaMtati te vadaMti // 1e // atha teSAM niSphalatvamAha / teti SaDniH / te paMca paMcanUtavAdyAdyAH saMdhijJAnAvaraNAdikarmavivararUpaM nApi naiva jJAtvA ajJAtveztyarthaH / paMvAkyAlaMkAre / yathA jIvakarmaNoH saMdhininnatvaM navati ta thA jhAvA modArtha pravRttA ityrthH|| sNdhidividhH| vyasaMdhiH kuDayAdeH / nAvasaMdhiH karma vivararUpastamuttarottarapadArthapa rijhAnaM vA saMdhista majhAtvA prvRttaaH| te kiMnUtAityAha / (na tetti)| tejanA lokA na samyakdharmavidaH / yetu te| evNvidhvaadinste| gho navaughaHsaMsAra stattaraNazIlA na thAkhyAtA jinaiH // 20 // agretanAH paMcazlokA evameva vyaakhyeyaaH|prN saMsAra 1 garna 2 janma 3 phuHkha 4 mArapAragAna navaMtIti jheyaM // 1 // 2 // 23 // 24 // 25 // TIkA-sAMprataM paMcanUtAtmA'daitataLIvataharIrAkArakAtmaSaSThadaNikapaMcaskaMdhavAdinA maphalavAditvaM vaktukAmaH sUtrakArasteSAM svadarzanaphalAnyupagamaM darzayitumAha / (bagAretyA di) agAraM gRhaM tadAvasaMtastasmiMstiSThato gRhasthAztyarthaH / zrAraNyA vA tApasAdayaH pravrajitAzca zAkyAdayaH / api saMbhAvane / idaM te saMvinAvayaMti / yathedamasmadIyaM darzana mApannAthAzritAH sarvaduHkhenyo vimucyate / thArSatvAdekavacanaM sUtre kRtaM / tathAhi / paM canUtatajIvataharIravAdinAmayamAzayoyathedamasmadIyaM darzanaM ye samAzritAste gRhasthAH saMtaH sarvenyaH zirastuMDamuMDana,daMDA'jinajaTAkASAyacIvaradhAraNa, kezovaMcana, nAgjyastapazca raNa,kAyakkezarUpenyo duHkhenyo mucyate / tathA duH| tapAMsi yAtanAzcitrAH, saMyamo nogavaMca naM // agnihotrAdikaM karma, bAlakrIDeva lakSyata iti / sAMkhyAdayastu modavAdinaevaM saMjAvayaMti yathA / ye'smadIyaM darzanamakartRtvAtmA'daitapaMcaskaMdhAdipratipAdakamApannAH pravra jitAste sarvenyo janmajarAmaraNagarnaparaMparA'nekazArIramAnasAtitIvratarA'sAtodayarUpe
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 45 nyo sukhenyo vimucyate / sakala 66vinirmodaM modamAskaMdaMtItyuktaM navati // 1 // dAnI teSAmevA'phalavAditvAviSkaraNAyAha / (teNAvItyAdi ) te paMcanUtavAdyAdyA nA pi naiva saMdhi biI vivrN| scshvynaavjedaavdhaa| tatra vyasaMdhiH kuDyAdi vasaMdhiAnA varaNAdikarmavivararUpastamajhAtvA te prvRttaaH| Namiti vaakyaalNkaare| yathA dhAtmakarmaNoH saM dhividhA naavlkssnnonvti| tathA abudhAiva te varAkA ukhmokssaarthmnyudytaashtyrthH| ya thA taevaMnUtAstathA pratipAdita lezataH pratipAdayiSyateca / yadi vA saMdhAnaM saMdhiruttarottara padArthaparijhAnaM tadajJAtvA pravRttAiti / yatazcaivamataste na samyakdharmapariplede kartavye vijJA so nipuNA janAH paMcanatAstitvAdivAdino lokaati| tathAhidAMtyAdikodaza vidho dharmastamajhAtvaivAnyathA ca dharma pratipAdayati / yatphalAnAvAcca teSAmaphalavAditvaM tauttaragraM thenoddezakaparisamAptyavasAnena darzayati / ye teviti / tuzabdazvazabdArthe yaityasyAnaMtaraMpra yujyte| yeca te evamanaMtaroktaprakAravAdino nAstikAdayogghonavaughaHsaMsArastattaraNazIlAste na navaMtIti zlokArthaH // 20 // tathA na te vAdinaH saMsAra, garna, janma, kuHkha, mArAdi pAragA navaMtIti // 21 // 22 // 23 // 24 // 25 // nANAvidAI ukhAI, aNuvaMti puNo puNo // saMsAracakavA laMmi, maccuvAhijarAkule // 36 // nacAvayANi gabaMtA, gapnamessaM ti pNtso|| nAyaputte mahAvIre, evamAda jiNottame ||||iti bemi paDhamamayaNaM paDhamo udeso samatto // 7 // 7 // artha-valI te je sthitine pAme te kane. nANAvihArakAI ke nAnAvidha bahu prakAre bedana nedana tADanAdika ukhoneM aNuhavaMtipuNopuNo ke valI valI anunavele. paraMtu te duHkha kyAM pAme ? toke saMsAra cakkavAlaMmike0 saMsAracakravAlane viSe pAme. te saMsAra kevo ustaraDe to ke, majuvAhijarAkule ke mRtyu, vyAdhi thane jarA teNe karI bAkulavyAkula . evA saMsAramAhe paribhramaNa karatAM anaMto kAla HkhI thAya. // 26 // te darzanI valo asamaMjasa thakA sUtra virodhanA bolanArA naccAvayANigatA ke ce nIce sthAnake paribhramaNa karatAM AgAmika kAle gapnamesaMtiNaMtasoke anaMtA garnanAM puHkha pAmase. evamAhake evaM vacana, nAyaputtemAhAvIreke0 jJAtaputra zrImahAvIradeva ji Nottameke0 jinottama teNe kaDuM. tema thame paNa kahiye baie // 27 // itiprathamAdhyayanasya prathamodezakaH samAptaH // e prathama uddezakamAM nUtavAdipramukha paravAdInA mata kahyA. // dIpikA-te yatprApnuvaMti tadAha / (nANeti) / nAnAvidhAnyanekaprakArANi phuHkhAni
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ 46 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. anunayaMti / punaHpunaH saMsAracakravAle vyAdhimRtyujarAnirAkule vyApte // 26 // teSAM phuHkhaphalamupasaMhAraM cAha / (ucceti)| maccAvacAnyadhamottamAni sthAnAni gavaMtotra maMtoganimeSyaMti yAsyaMtyanaMtazaH / (naapputteti)| jJAtaH sidArthakSatriyastasya putraH zrImahAvIro jina evamuktavAn / iti bravImIti sudharmasvAmI jaMbUsvAminaM pratyAheti // 27 // iti zrIsUtrarUte ditIyAMge prathamAdhyayaneprathamodezakavyAkhyA saMpUrNA // // // TIkA-yatpunaste prApnuvaMti tadarzayitumAha (nANAvihAraMityAdi ) nAnAvidhAni baduprakArANi duHkhAnyAsAtodayalakSaNAnyanunavaMti punaH punaH / tathAhi narakeSu karapatra dAraNa,kuMnIpAka,taptAyaHzAlmalIsamAliMganAdIni tiryaTu ca zItomAdidamanAMkatADanAs tisArAropaNa kuttuDAdIni / manuSyeSu iSTaviyogA'niSTasaMyogazokAkraMdanAdIni deveSu cA niyogeAkilbiSikatvacyavanAdInyanekaprakArANi duHkhAni ye evaMnUtA vAdinaste paunaH punyena smnunvNti| etacca zlokAI sarveSUttarazlokArdheSu yojyozeSa sugama yAvauddezaka samAptiriti // 26 // navaramuccAvacAnIti thadhamottamAni nAnAprakArANi vAsasthAnAni gaI tIti gabaMtotramaMtoga garnameSyati yAsyaMtyanaMtazo nirvidamiti bravImIti sudharmasvAmI jaMbUsvAminaM pratyAha / bravImyahaM tIrthakarAyA na svamanISikayA sacAhaM bravImi yena mayA tIrthakarasakAzAbUta / etenaca kSaNikavAdinirAso iSTavyaH // 2 // iti samayAkhyaprathamA dhyayane prathamoddezakaH samAptaH // // // // // // // atha prathamAdhyayanekSitIyauddezakaH prArajyate AghAyaM puNa egesiM, navavarasA puDho jiyaa|| vedayaMti suhaM suHkhaM, a vA luppaMti gnnn||1||n taM sayaM kaDaM urakaM, ka annakaDaM ca |sudN vA javA ukhaM, sediyaM vA asehiyaM // 3 // sayaM kaDaM na amediM, vedayaMti puDho jiyA // saMgaaM taM tadA toseM, idamegesi aadiaN||3|| artha-puNake valI egesiMke eka niyatavA dine mate, thAghAyaMke ema kahyuje. e Tale teno je aniprAya te kahele. uvavasmApuDhojiyAke pathak pRthak nArakAdikane nave je jIvale, te potapotAnA dehasthita thakA sudaMrakaM ke0 sukhaHkhane vedayaMtike vede. ajvAke0 athavA te prANI mukha puHkha anujavatA gaNanake0 te sthAnakathI potAnuM thAyuSya pUrNakarIne luppaMtike0 sthAnAMtare saMkrame. ema niyatavAdI kahele. // 1 // valI paNa begAthAe niyatavAdInAM matano thaniprAya kaheje. je te prANI sukha duHkha thanunavene, eka sthAnaka thakI bIje sthAnake upajeDe, nartasayaMkaDaMurakaMke te mukhAdika te jIvana potAnuM kIdhenuM nathI. tema kathanakaDaMcaNaM ke anerA kA
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 47 la Izvara svanAvAdika- kareluM kyAthI hoya. jo svayaMkata sukha duHkha , to sarva jIva vyApArAdika sarikho vyApAra karatAM sarva saravAja kema nathI thatA. mATe puruSAkAre kAMja nathAya, ane jo kAla IzvarAdikanA karelA sukha uHkha hoya to jagatanI vicitra tA kema thAya? temATe kAla IzvarAdikanuM kareluM paNa sukha uHkha yatuM nathI. eTale jIva ne suhaMvAjazvAurakaMke0 sukha athavA mukha je je te kevAM le, toke sehiyaM vA asehiyaM ke saidhika athavA asaidika le. temAM stram caMdana vinitAdika tethakI upanuM je sukha tene saidika kahiye. ghane aMtaraMga AnaMdarUpa je sukha tene asaidika kahiye. evIrIte be prakAre uHkha paNa jANavU, temA eka vadha, baMdhana, tADanAdika kriyAnA karavAyIkarI ane bIjaM zUlajvarAdirUpa jANavU, eTale eka kAraNe niSpanna ane bIjuM svAnAvika ni panna . // 2 // e sukhaHkha jo koie kasyAM nayI, to e jIva sukhI phuHkhI kema thAyaDe, te kahele. sayaMkaDaMnaamehiMvedayaMti puDhojiyAke sayaM eTale potAnuM kareluM atha vA anerAnu karelu je sukha duHkha te jIva vedato nathI. kiMtu saMgaaMtaMtahAtesiMke0 navita vyatAnu karelu tehija jIvane sukha duHkha napajele. tathAca tanmataM / prAptavyo niyatibalA zrayeNa yo'rthaH, sovazyaM navati nRNAM zunoguno vA // nUtAnAM mahati kRtepihi prayatne, nA nAvyaM navati na nAvinosti naashH||1|| iti vacanAt // 3 // epramANe niyatavAdI nA matano aniprAya darzAvyo. // dIpikA-naktaH prathamoddezakaH / atha ditIyodezakaH kathyate / tasyAyamarthasaMbaMdhaH / yAdyodezake nUtavAdAdimataM pradarya nirAkRtaM / ihApyavaziSTaM tadevopadarya nirAkriyata ityanena saMbaMdhenAgatasyAsyoddezakasya sUtraM yathA / (aaghaaymiti)| punaH ekeSAM niyativA dinAmetadAkhyAtaM / thArakhyAtamityatra nAve ktprtyyH|tdyogen vA klIbaiti krtrisssstthii| tata zva niytivaadiniridmaakhyaatmityrthH| kiM tadityAha / (navavamatti) upapannA yuktyA ghaTa mAnAH pRthak aneke jiivaaH| jIvasatve paMcanUtataharIravAdimataM nirAkRtaM / pRthagityanena yAtmA'vaitavAdinirAsazca / te'neke jIvAH sukhaM duHkhaM devanArakAdinaveSu vedayaMtyanunavaMti anenA'kartRvAdo nirastaH (ajvetti)| athavA lupyate sthAnAt sthAnAMtaraM sNkraamyte|e tenopapAtikatvamapyuktaM // 1 // niyativAdamatamevAha zloka yena / (natamiti) yattaiH prANiniranunUyate sukhaM phuHkhaM sthAnavilopanaM vA na tatsvayamAtmanA puruSakAreNa kRtaM duHkhN| ukhasyacopalakSaNAtsukhamapi grAhyaM / sukhaHkhAnunavaH puruSakArakato na syaadityrthH| anena kAlezvarasvanAvakarmAdinA ca kutaH kRtaM / emitylNkaare| kAlAdinirapi na kata mityarthaH / kiMtu niyatereva niSpadyate sarvamiti / tataH sukhaM saidikaM siau mode navaM sai
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ 48 dvitIye sUtrakRtAge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. kiM / yadivA duHkhamasaiddhikaM sAMsArikaM / athavA saiDikamasaiddhikaM ca sukhaM yathA / srak caMdanAMganAdyupajoga kriyAsiddhau navaM saiddhikaM / yAMtaraM sukhamAnaMdarUpamasaiddhikaM / tathA saikasaidikaM ca duHkhaM yathA / kazAtADanAMkanAdikriyAsidau navaM saikiM / jvaraziro rtizUlAdirUpamaMgoDa masaiddhikaM duHkhaM / etaGanayamapi sukhaM duHkhaM ca napuruSakArakRtaM / nacA nyaiH kAlAdiniH kRtaM vedayaMtyanuvaMti pRthakjIvAH / kathaM tarhi prANinAM sukhaM duHkhaM ca syAdityAha / ( saMgaiyaMti ) / samyak svapariNAmena gatiryasyAH yadA yatra yatsukhaduHkhAnuna vanaM sA saMgatirniyatistasyAnavaM sAMgatikaM niyatikRtamityarthaH / ihA'sminsukhaDuHkhA navavAde ekeSAM niyativAdinAmidamAkhyAtaM / yaktaM taiH / prAptavyo niyatibalAzrayeNa so'vazyaM nRNAM zuno'zuno vA // nUtAnAM mahati kRtepi hi prayatne, nAnArvya navati na jAvinosti nAza iti // 3 // " // TIkA - naktaH prathamoddezakastadanu dvitIyo'nidhIyate / tasya cAyamanisaMbaMdhaH / ihA naMtarodezake svasamayaparasamaya prarUpaNAkRtA / ihApyadhyayanArthAdhikAratvAtsaivA nidhIya te / yadi cAnaMtarodezake nUtavAdAdimataM pradarzya tannirAkaraNaM kRtaM / tadihApi tadavaziSTa niyativAdyAdimiyyAdRSTimatAnyupadarya nirAkriyate / athavA prAguddeza ke'nyadhAyi yathA baMdhanaM budhyeta tacca troTayediti tadeva ca baMdhanaM niyativAdyaniprAyeNa na vidyataiti pradarzyate / tadevamanena saMbaMdhenAyAtasyAsyoddezakasya catvAryanuyoga dvArANi vyAvarNya sUtrA nugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / (yAghAya mityAdi) yasya cA'naMta raparaMparasUtraiH saMbaMdhovaktavyastatrA'naMtara sUtrasaMbaMdhoyaM / ihAnaMtarasUtre idamanihitaM yathA / paMcanUtaskaMdhA divAdino mithyAtvopahatAMtarAtmano'sayAhA niniviSTAH paramArthAsa bodha vikalAH saMtaH saMsAracakravAle vyAdhimRtyujarAkule vaccAvacAni sthAnAni gavaMto garnaSyaMtyanveSayati vA'naMtazaiti / tadihApi niyatyajJA nijJAnacaturvidhakarmopaca yavAdinAM tadeva saMsAracakravAlacamaNagarnAnveSaNaM pratipAdyate / paraMparasUtra saMbaMdhastu (bu zetyAdi) / tena ca sahAyaM saMbaMdhastatra budhyetetyetat pratipAditamihApi yadAkhyAtaM ni yativAdinistadbudhyetetyevaM madhyasUtrairapi yathAsaMbhavaM saMbaMdho laganIyaiti / tadevaM pUrvottarasaM baMdhasaMba'syAsya sUtrasyA'dhunArthaH pratanyate / punaH zabdaH pUrvAdinyo vizeSaM darzayati / niyativAdinAM punarekeSAmetadAkhyAtaM / yatra cAvivacitakarmakAyapi karmakA navaMtI tikhyAterdhAtorbhAve niSThApratyayastadyoMge kartari SaSThI / tatazcAyamarthastairniyatavAdiniH puna ridamAkhyAtaM teSAmayamAzayaityarthaH / tadyathA / upapanno yuktyA ghaTamAnakAityanena ca paM canUtatIvata varIvAdimatamapAkRtaM navati / yuktistu lezataH prAgdarzitaiva / pradarzayiSyate For Private Personal Use Only
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. e ca pRthakTathakanArakAdinaveSu zarIreSu cetynenaa'pyaatmaa'vaitvaadiniraaso'vseyH| ke puna ste pRthguppnnaastdaah|jiivaaH prANinaH sukhaHkhanoginaH / anena ca paMcaskaMdhAtiriktajIvA nAvapratipAdakabaukSamatA'padepaH kRto'ssttvyH| tathA te jIvAH pRthakpTathaka pratyekadehe vya vasthitAH sukhaM khaM ca vedayaMtyanunavaMti / na vayaM pratiprANipratItaM sukhaHkhAnuna nid mahe / anena cA'kartRvAdinonirastAnavaMti / akartaya vikAriNyAtmani sukhaHkhAnunavA nupapatte riti naavH| tathaitadasmAnino'palapyate / avetyathavA / teprANinaH sukhaM duHkhaM cAnunavaMti vilupyate vidyate svAyuSaH pracyAvyaMte sthAnAtsthAnAMtaraM saMkrAmyaMta ityarthaH / tatazcaupapAtikatvamapyasmAnisteSAM na niSidhyate itishlokaarthH|| 1 // tadevaM paMcanUtA stitvAdivAdinirAsaM kRtvA yattairniyativAdi nirAzrIyate tanoka jhyena darzayitumAha / (nataMsayamityAdi) yat taiH prANiniranunUyate sukhaM duHkhaM sthAna vilopanaM vA na tatsvaya mAtmanA puruSakAreNa kRtaM niSpAditaM phuHkhamiti / kAraNekAryopacArAt / duHkhakAraNamevo taM / asya copaladaNatvAt sukhAdyapi graahy| tatazcedamuktaM navati / yoyaM sukhaduHkhAnujavaH sapuruSakArakRtakAraNajanyo na navatIti / tathA kuto'nyena kAlezvarasvanAvakarmAdinA ca ka taM navet / NamityalaMkAre / tathAhi / yadi puruSakArakRtaM sukhAdyanunUyeta tataH sevakavaNi karSakAdInAM samAne puruSakAre sati phalaprAptivaisadRzyaM phalaprAptizca na na vet / kasyacittu se vAdivyApArAnAvepi viziSTaphalAvAptirdRzyata ityato na puruSakArAtkiMcidAsAdyate kiMta hiniyaterevetyetacca vitIyazlokAMte'nidhAsyate / nApi kAlaH kartA / tasyaikarUpatvAUga ti phlvaicitryaanupptteH| kAraNanede hi kAryanedonavati nAnede / tathA hyayameva hi nedo nedaheturvA ghaTate / yata virudharmAdhyAsaH kAraNanedazca / tathezvarakartRkepi sukhaHkhe nana vtH| yathA'sAvIzvaro mUrto'mUrtI vA / yadi mUrtastataH prAkRtapuruSasyeva srvkrtRtvaanaavH| athA'mUrtastathA satyAkAzasyeva sutarAM niSkriyatvaM / thapica yadyaso rAgAdimAtrastato 'smadAdyavyatirekA vishvsyaaktev / athAsau vigatarAgastatastakRtaM sunaganagezvarada rijJAdijaga daicitryaM na ghaTAM prAMcati tatonezvaraH karteti / tathA svanAvasyApi sukhaH khAdikartRtvAnupapattiH / yato'sau svanAvaH puruSAninno'jinnovA / yadi ninona puruSA zrite sukhaHkhe kartumalaM tasmAninnatvAditi / nApyaninno'nede puruSaeva syAttasya cAka tRtvamuktameva / nApi karmaNaH sukhaHkhaM prati kartRtvaM ghaTate / yatastatkarma puruSAninnamani naM vA navet / aninnaM cetpuruSamAtratApattiH karmaNastatra cokto dossH| atha ninnaM tatkiMsa cetanamacetanaM vA / yadi sacetanaM ekasmin kAye caitanya cyApattiH / athAcetanaM tathA sati kutastasya pASANakhaMDasyevAsvataMtrasya sukhaHkhotpAdanaMprati kartRtvamityetaccottaratra vyAsena pratipAdayiSye ityalaM prasaMgena / tadevaM sukhaM saidikaM sikSAvapavargalANAyAM
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ 50 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. I navaM yadi vA khaM yAsAtodayalakSaNamasaiddhikaM sAMsArikaM / yadivojayamapyetatsukhaM duHkhaM vA caMdanaganAdyupajoga kriyAsi yaunavaM tathA kazAtADanAMkanAdisiddhau navaM saiddhikaM / ta thA'saiddhikaM sukhamAMtaramAnaMda rUpamAkasmikamanavadhAritabAhyanimittaM / evaM duHkhamapi jvara zirortizUlAdirUpamaM gomasaidikaM / tadetanayamapi na svayaM puruSakAreNa kRtaM nApyanyena kenacit kAlAdinA kRtaM vedayaMtyanuvaMti prayakjIvAH prANinaiti / kathaM tarhi tatteSAma nUditi niyativAdI svAniprAyamAviSkaroti ( saMgaiyaMti ) samyak svapariNAmena gatiryasya yadA yatra yatsukhaduHkhAnunavanaM sA saMgatirniyatistasyAM navaM sAMgatikaM / yatazcaivaM na puru pakArAdikRtaM sukhaDaH khAdyatastatteSAM prANinAM niyatikRtaM sAMgatika mityucyate / ihAsmi n sukhaduHkhAnunavavAde ekeSAM vAdinAmAkhyAtaM teSAmayamanyupagamaH / tathAcoktaM / prApta yo niyatAzraye yarthaH, so'vazyaM navati nRNAM zuno'no vA // nUtAnAM mahati kRtepi hi prayatne nAnAvyaM navati na jAvinosti nAzaH // 1 // 3 // evameyANi jaMpaMtA, bAlA paMmipramANiNo // niyayAniyayaM saMtaM, yAtA budhiyA // 4 // evamege na pAsaccA, te nuko viSpaga priyA // evaM navacyA saMtA, paNa te duHkhavimokayA // 5 // artha- have graMthakAra ne uttara prApe evameyAlijaMpaMtA ke0 evaM pUrvokta vacana ni yatavAdAzrita bolatAM evA te bAlAke0 bAla ajJAnI batAM potAne paMmizramA liyoke 0 paMmita karI mAnatAM zA mATe mAnebe te kahebe ke; niyayAniyayaMke0 te khajJAnI niyatika ta sukha duHkha athavA niyatikRta puruSakArAdikanuM karenuM evaM sukha duHkha te saMtaM ke0 ekAMte navitavyatAyeja karayuM ema kahebe; te kAraNe tene sukhaH khAdi kAraNanA yayA tA buddhiyA jAe, buddhirahita kahie. ne jainato niyatikRtapaNe tathA ya niyatikRtapaNe e bane prakAre sukha duHkha mAnene eTale syAdvAdI kahie. // 4 // have te ne evI prarUpaNAnuM vipAka dekhADebe evameke0 erIte koI eka niyatavAdane viSe yA zrita paravAdIne te kevAve; toke pAsabAke0 pArzvasya eTale nyAyapacaya kI bAhera atha vA pAsA eTale pAzake karmanuM baMdhana tene viSe sthita buddho ke tevalI punaH vippaniyA ke vividha pragalnita eTale atyaMta dhivAthakA muktimArgane viSe pravartte; valI evaM kabe ke me evI kriyA karatA thakA muktipAmIcaM paraMtu evaMke0 e prakAre te u yA saMtAvita eTale potAnI kriyAne viSe pravartatAM batAM te DuHraka vimorakayA ke 0 potAne duHkhI mUkAvanAra na hoya eTale mukti pAmenahIM. // 5 // eTale niyatavAdI kalA. || dIpikA - prasyottaramAha / ( evamiti ) / evametAni pUrvoktAni vacanAni jalpaMto 0 s For Private Personal Use Only s
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 niyativAdinobAlA mUrkhAH paMDitamAninaH svayamapaMmitAapyAtmAnaM paMDitaM manyamA naaH| kiMtatAH niyatA'niyatamajAnaMtaH kiMciniyatikatamavazyaMnAvi niyatamAtmapuru SakArezvarAdikataM kiMcidaniyatamevaM vividhaM vastu ajAnaMtoniyatikatamevaikAMtenAzra yaMto'taevAbudikAbudirahitAnavaMti / puruSakArAdayopi vastUtpAdakAH / ytH| na daivamiti saMciMtya, tyajedyamamAtmanaH / anudyamena kastailaM tijenyaH prAptumarhati // 1 // ityAdyajAnaMto'taeva nirbudikaaH|| 4 // etAdinAmapAyamAha / (evamiti ) / evameke niyativAdinaM pArzvasthAH yuktisamUhAbahistiSTaMtIti pArzvasthAH paraloka kriyApArzvasthAvA |athvaa pArAH karmabaMdhanaM tatra sthitAH / (tenujotti)| te yo vividhaM pragallitA dhA STayopetA niyativAdamaMgIkRtyApi evaM punarapi svakAryaparalokakriyAsu pravartamAnAthataeva dhASTaryopetAnate duHkha vimocakAyAtmAnaM phuHkhAnna mocyNti|| 5 // niytivaadinogtaaH|| ||ttiikaa-evN zloka yena niyativAdimatamupanyasyAsyottaradAnAyAha / ( evameyANi ityAdi ) evamityanaMtaroktasyopapradarzane / etAni pUrvoktAni niyativAdAzritAni vacanA ni jalpaMto'nidadhato bAlAyAH sadasadiveva vikalAyapi saMtaH paMDitamAninayAtmA naM paMmitaM maMtuM zIlaM yeSAM te tathA / kimiti taevamucyataiti tadAha / yato (niyayAni yyNsNtmiti)| sukhAdikaM kiMcinniyatikatamavazyaM nAvyudayaprApitaM tathA'niyatamAtma puruSakArezvarAdiprApitaM sat niyatikatamevaikAMtenAzrayaMtyato'jAnAnAH sukhaHkhAdikAraNa mabujhikAbudhirahitAnavaMtIti / tathApAhatAnAM kiMcitsukhaHkhAni niyatitaeva navaM ti / tatkAraNasya karmaNaH kasmiMzcidavasare'vazyaM nAvyudayasanAvAnniyatikatamityucyate / tathA kiMcidaniyatikRtaM ca puruSakAlezvarasvanAvakarmAdikataM tatra kathaMcitsukhaHkhAdeH pu ruSakArasAdhyatvamapyAzrIyate / yataH kriyAtaH phalaM navati kriyA ca puruSakArA'yattA prava tte| tathAcoktaM / na devamiti saMciMtya, tyajeudyamamAtmanaH / anudyamena kastailaM tilenyaH prAptumarhati // 1 // yattu samAne puruSavyApAre phalavaicitryaM dUSaNatvenopanyastaM tadadUSaNameva / yatastatrApi puruSakAravaicitryamapi phalavaicitrye kAraNaM navati / samAne vA puruSakAre yaH phalAnAvaH kasyacitravati so'dRssttktH| tadapi cAsmAniH kAraNatvenAzritameva / tathA kAlopi kartA / yato bakulacaMpakAzoka punnAgasahakArAdInAM viziSTaeva kAle puSpaphalA yunavona sarvadeti / yaccoktaM / kAlasyaikarUpatvAGagacitryaM na ghaTataiti tadasmAn prati na dUSaNaM / yato'smAnina kAlaevaikaH kartRtvenAnyupagamyate'pitu karmApi tato jaga daicitrymitydossH| tathezvaropi kartA / Atmaiva hi tatra tatrotpattibAreNa sakalajagadhyA panAdIzvaraH / tasya sukhaHkhotpattikartRtvaM sarvavAdinAmavigAnena sikSameva / yaJcAtra mUrtAmU
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ 52 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. tAdidUSaNamupanyastaM tadevaMnatezvarasamAzrayaNe duroleditameveti / svanAvasyApi kathaMci skartRtvameva / tathA hyAtmananapayogaladagatvamasaMkhyayapradezatvaM / pujalAnAM ca mUrtatvaM dha madhirmAstikAyayorgatisthityupaTanakAritvamamUrtatvaM cetyevamAdisvanAvApAditaM / yadapi cA tmavyatirekA'vyatirekarUpaM dUSaNamupanyastaM tadadUSaNameva / yataH svanAvAtmano'vyati riktaH / yAtmanopi ca kartatvamanyupagatameva tadapi svanAvApAditameveti / tathA karmApi kata navatyeva / tadijIvapradezaH sahAnyonyAnuvedharUpatayA vyavasthitaM kathaMciccAtmano'ni naM tazAcAtmA narakatiryaGmanuSyAmaranaveSu paryaTana sukhaHkhAdikamanunavatIti / tadevaM niyatyaniyatyoH kartRtve yuktyupapanne sati niyatereva kartRtvamanyupagaDaMtoniyuktikAnavaMtItya vseym||4||tdevN yuktyA niyativAdaM dUSayitvA tadAdinAmapAyadarzanAyAhA (evamegenaityA di| evamitipUrvAnyupagamasaMsUcakaM / sarvasminnapi vastuni niyatAniyate satyeke niyatamevA 'vazyaM nAvyeva kAlezvarAdinirAkaraNena nirhetukatayA niyativAdamAzritAH / turavadhAra nne| taeva nAnye / kiMviziSTAH punaste iti darzayati |yuktikdNbkaadhistisstthNtiiti pA vasthAH paraloka kriyApArzvasthAvA / niyatipadasamAzrayaNAtparaloka kriyAvaiyarthaM / ya di vA pAzazvapAzaH karmabaMdhanaM tacceha yukti vikalaniyativAdaprarUpaNaM tatrasthitAH pAza sthaaH| anyepyekAMtavAdinaH kAlezvarAdikAraNikAH pAvasthAH pAzasthAvA iSTavyA tyAdi / te punarniyativAdamAzrityApi nUyovividhaM vizeSeNa vA pragallitAdhASTaryopaga tAH paralokasAdhakAsu kriyAsu pravartate / dhASTAzrayaNaM tu teSAM niyativAdAzrayaNe sa tyeva / punarapi tatpratipaMthinISu kriyAsu pravartanAditi te punarevamapyupasthitAH paraloka sAdhakAsu kriyAsu pravRttAapi saMtonAtmakuHkha vimokkAH / asamyakpravRttavAnnAtmAnaM phuHkhAdimocayaMti / gatAniya tivAdinaH // 5 // javiNo migA jahA saMtA, paritANeNa vddiaa||asNkiyaaii saMketi, saMkiAiM asaMkiNo ||6||priyaanniaanni saMketA,pAsitANi asaMki nno|| amANanayasaMviggA saMpaliMti tahiMtahiM // 7 // aha taM paveja baraM, ahe basassa vA ve|| muccejja payapAsAna, taM tu maMde Na dehae // 7 // artha-have ajJAnavAdInA mata upara dRSTAMta kahele. jahAke jema, migAke mRga eTale gharaNyanA pazu javiNo saMtA ke vegavaMta batAM te kevAMje, toke paritANeNavaki yAke paritrANa eTale zaraNekarI varjita arthAt temano koi rAkhanAra nathI. evA te nayavivhalanta vivekarahita thakA asaM kiyAiM ke0 yazaMkita sthAnaka je kUTa pA zAdika rahita tene saMkaMti ke zaMkAnuM sthAnaka jANe tathA je saMkiyAI ke zaMkita
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 53 0 sthAnaka je vadhanuM kAraNa te sthAnaka thakI prasaMkiNo ke0 zaMkA pAme nahIM. // 6 // valI ehija kahebe ke, te mRgAdika jIva pariyANiprANi ke0 paritrANa je rakSAnuM sthAnaka tethI saMkaMtA ke0 zaMkAtA ghane pAsitANi prasaMkiyo ke0 pAzanA sthAnaka thakI zaMkAtA, mAnaya ke ajANapaNe athavA nayeM karI, saMviggA ke0 vyAkula thakA saMpati tahiM tahiM ke0 tehija tehija sthAnake jAya. jyAM tyAM pAzAdika mAMheja paDe // 7 // valI eja dRSTAMta dipAve. yaha ke0 atha eTale have taMke0 te mRgAdika jIva te vAgurAdikano je basaMpaveU ke0 baMdhapAzAdikanAM sthAnaka ne yahebastavAva e ke nIce athavA upara prAkramIne jAya. jo ema kare to te muccepaya pAsA ke 0 paganA pAzathakI mUkAya eTale buTo thAya paraMtu te anartha pariharavAno upAya take 0 te, maMde ke0 maMda jJAnI, deha eke0 nadekhe. // 8 // 0 // dIpikA - prathAjJA nimatamAha / (javiNotti ) / yathA javinovegavaMtaH saMtomRgAH paritrANena zaraNena varjitArahitAH / athavA paritrANaM vAgurAdibaMdhanaM tena tarjitAnayaM prApitAH saMto'zaMkitAni sthAnAni zaMkaMte jayacAMtAH saMtonirbhayAnyapi sthAnAni sanayatayA manyate / zaMkitAni ca vAgurAdInyazaMkamAnAH saMparyayaMta ityuttarasUtreNa saM baMdhaH // 6 // paritrANaM saMjAtaM yeSu tAni paritrApitAni zaranUtAni sthAnAni mUDha tvAt zaMkamAnAH sanayAni manyamAnAH pAzitAni pAzayuktAnyazaMkamAnAsteSu zaMkAma kurvANA jJAnena nayena ca ( saMviggatti ) samyaka vyAptAstatra tatra vAgurAdike baMdhane saM paryayaM samekInAvena parisamaMtAdayaMte gavaMtIti // 7 // imameva dRSTAMtamAzrityAha / (gha heti ) / zrathAnaMtaramasau mRgastat ( bajhamiti) baMdhobaMdhanakAraNaM rakuvAgurAdibaMdhaM vA yadi pati vA prathavA baMdhasyAdhovrajet tadA padapAzAt vAgurAdibaMdhanAnmucyate / evaM saMtamapi tamanarthapariharaNopAyaM maMdojaDona dehatIti na pazyatIti // 8 // // TIkA- sAMpratamajJAnimataM dUSayituM dRSTAMtamAha / (javiNoityAdi) yathA javinovega vaMtaH saMto mRgAyAraNyAH pazavaH parisamaMtAt trAyate ratIti paritrANaM tena varjitA rahi tAH paritrANa vikalA ityarthaH / yadivA paritrANaM vAgurAdibaMdhanaM tena tarjitAnayaM grahi tAH saMtojayoddhAMtalocanAH samAkulInUtAMtaH karaNAH samyakviveka vikalAzaMkanI yAni kUTapAzAdirahitAni sthAnAnyazaMkArhANi tAnyeva zaMkaMte narthotpAdakatvena gRhaMti / yAni punaH zaMkAhaNi zaMkA saMjAtA yeSu yogyatvAttAni zaMkitAni zaMkAyogyA nivArAdIni tAnyakinasteSu zaMkAmakurvANAstatra tatra pAzAdike saMparyayaMtaityuttareSA saMbaMdhaH // 6 // punarapyetadevA'timohAviSkaraNAyAha / ( pariyANItyAdi ) paritrAyate iti paritrANaM tAtaM yeSu tAni / yathA paritrANayuktAnyeva zaMkamAnA timUDhatvAdiparyastabu For Private Personal Use Only
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. yastrAtaryapi jayamutprekSamANAni pAzitAni pAzopetAnyanarthApAdakAnyarAM kinasteSu zaMkAmakurvANAH saMto'jJAnena nayena ca ( saMviggaMti ) / samyavyAptAvazIbhUtAH zaM kanakanIyaM vA tatrA'paritrANopetaM pAzAdyanarthopetaM vA samyakvivekenA'jAnAnA statra tatrA'narthabahule pAzavAgurAdike baMdhane saMparyayaMte samekInAvena parisamaMtAdayaMte yAMti vA gatItyuktaM navati / tadevaM dRSTAMtaM prasAdhya niyativAdAdyekAMtA'jJAnavAdinodASTatika tvenAsyojyAH / yataste yekAMta vAdino'jJAnakAstrANanU tAnekAMtavAda varjitAH sarvadoSa vinirmuktaM kAjezvarAdikAraNavAdAcyupagamenA'nAzaMkanIyamanekAMtavAdamAzaMkate zaMkanI yaM ca niyatyajJAnavAdamekAMtaM na zaMkte / te evaMbhUtAH paritrANArhepyanekAMtavAde zaMkAM ku aferresghaTamAnakamanarthabahula mekAMtavAda mazaMkanIyatvena gRhaMto'jJAnAvRtAste Su teSu karmabaMdhasthAneSu saMparyayaMta iti // 7 // pUrvadoSairatuSyannAcAryo doSAMtara ditsayA punarapi prAktana dRSTAMtamadhikRtyAha / ( hataMpavekaityAdi) yathAnaMtaramasau mRgastat (bajha miti ) ba baMdhanAkAreNa vyavasthitaM / vAgurAdikaM vA baMdhanaM baMdhakatvAdvaidhamityucyate / tade vaMbhUtaM kUTapAzAdikaM baMdhanaM yadyasAvupariplavet tadadhastAdatikramyoparigacchet tasya va dhanasyAdhogavettata evaM kriyamANe'sau mRgaH padepAzaH padapAzovAgurAdibaMdhanaM ta smAnmucyate / yadi vA padaM kUTaM pAzaH pratItastAcyAM mucyate / kvacitpadapAzAdIti paca te / zrAdigrahaNAdadhatADanamAraNAdikAH kriyAgRhyete / evaM saMtamapi tamanarthotpAdakaM pariharaNopAyaM maMdoja Do'jJAnAvRtona dehatIti na pazyatIti // 8 // yadicyappA'diyappamANe, visamaMteNuvAgate // saba payapAseNaM, taba ghAyaM niyaca // // evaM tu samaNA ege, micadighI praNAriyA // pra saMkiyAI saMkaMti, saMkipA saMkiNo // 10 // dhammapAvaNA jA sA, taM tu saMkaMti mUDhagA // AraMbhAI na saMkaMti, vyavittA kovi A // 11 // savappagaM vivakassaM sarvamaM viNicyA // appatti kammaMse, eyama mige cue // 12 // 0 artha- have te upAya praNa dekhato thako je vyavasthAne pAme te kahete. ahiyAppA ke0 te mRga khAtmAne hita tathA himamA ke hita jenuM jANapaNu be, evA utA, visamaMte ke0 viSama kUTa pAzAdika pradeze, yuvAgate ke0 khAve. eTale te pAza mAM paDe. saba-papAseNaM ke0 te tyAM paDyA batA baMdhana pAme tathA tabaghAyaM ke0 te vinAzane niyata ke duHkhI yatA pAme. // e // have e dRSTAMta paravAdisAthe 0 For Private Personal Use Only
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdArakA jainAgamasaMgraha jAga dusarA. AA head. evaMtu ke0 erIte jema te mRga ajANatAM thakAM pAzamAMhe paDebe, tema sama urege ke0 ko eka zramaNa zAkyAdika darzanI te kevAle, toke mivadihI ke0 mi yAdRSTI tathA pAriyA ke0 anArya ajJAnapaNe anAcAranA sevanArA te saMkiyA ke0 prazaMkita evAM je ruDA dharmanAM anuSThAnale, teneviSe saMkaMti ke0 dharmanI zaMkA khANe; ne saMkiyAI ke0 je hiMsAdika zaMkita sthAnakaDe, tethakI asaMkiNo ke0 na zaMkAya. // 10 // valI te darzanIunI je viparIta mati be te dekhA Dele. dhammapasmava gAjAsA ke0 kAMtyAdika dazavidha dharme sahita prarUpaNA jenIbe. taMtusaMkaMtimUDhagA ke0 te kI te ajJAnI zaMkAya ne kaheke e adharmanI prarUpaNAbe, tathA je ghAraMnAIke0 yAraMnAdika pApanAM kAraNa be. tethakI nasaMkaMti ke0 na zaMkAya ne teneja dharma kara dekhADe. mATe te kevA be, viyattA ke avyakta, mugdha, viveka, vikala tathA kovi arco kovida eTale paMmita be // 11 // have tene phala dekhADele. savappagaM ke0 sarvAtmaka te lona, vicakkassaM ke0 mAna, saba ke samasta, NUmaM ke0 mAyA, tathA apa ttiyaM ke0 krodha e cAra kaSAya vidUliyA ke0 khapAvIne jIva prakammaMseke karmAza yAya, eTale kamIzarahita yAya. eyamahaM ke0 evo artha te migeke0 mRganI pere jJAna Sa vAdI darzanI cUke. bAMbe. sArAMza jethakI jIva mukti pAme te artha jANatA nathI // 12 // s // dIpikA - pAzamapazyatoyA'vasthA syAttAmAha / ( hippeti / sa mRgo'hitA tmA tathA prahitaM prajJAnaM bodhoyasya so'hitaprajJAnaH viSamAMtena kUTapAzAdiyuktena pradeze nopAgataH / athavA viSamAMte kUTapAze yAtmAnamanupAtayet / tatra cAsau ba5: pAdapAzA dInanarthabahulAn avasthAvizeSAn prAptastatra baMdhane ghAtaM vinAzaM nigaiti prApnoti // // 5 // dRSTAMtayojanAmAha / ( evamiti ) / evaM pUrvoktamRgadRSTAMtena / turavadhAra ai / ekezramaNAH pAkhaMmAzritamithyAdRSTayo'nAryAya sadanuSThAnAJca zaMkitAni dharmAnuSThA nAni zaMkamAnAstathA zaMkitAnyekAMtapadAzrayaNAnyazaM kinomRgAzvA'narthanAjaH syuH // // 10 // zaMkitAzaMkitaviparyAsamAha / ( dhammetti ) / dharmaprajJApanA kAMtyAdidazavidhadharma prarUpaNA yA sA prasiddhA tAM zaMkaMte sadharmaprarUpaNeyamiti manyate / zrAraMnAMzca pApo pAdAnanUtAn zaMkaMte / yato'vyaktAmugdhAH sadasadviveka vikalAyakovidAya paMDitAH sa sararaataaye: // 11 // teSAM satphalAnAvamAha / ( savappagamiti ) sarvAtmakolo nastaM / vyutkarSomAnastaM (savaMNUmaMti) mAyAM tathA (appattiyaMti) krodhastaM ca vidhUya karmA zaH na vidyate karmazoyasya so'karmIzaH syAt / yakamaMzitvaM ca jJAnAdbhavati nA'jJAnAdi tyAha / (eyamati ) / etamartha karmAnAvarUpaM mRgaiva mRgo'jJAnI (cuetti) tyajet // 12 // For Private Personal Use Only
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ 56 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaH * // TIkA-kUTapAzAdikaM cApazyan yAmavasthAmavApnoti tAM drshyitumaah| (ahItyA di) sa mRgo'hitAtmA / tathA'hitaM prajJAnaM bodhoyasya so'hitaprajhAnaH / sacAhitaprajJA naH san viSamAMtena kUTapAzAdiyuktapradezenopAgataH / yadivA viSamAMte kUTapAzAdike yA tmAnamanupAtayet / tatra cAsau patito bacazva tena kUTAdinA padapAzAdInanarthabahulAna vasthAvizeSAna prAptastatra baMdhane ghAtaM vinAzaM niyati prApnotIti // // evaM dRSTAMta pradarya sUtrakAraeva dASTItikamajJAnavipAkaM darzayitumAha / (evaMtuityAdi) evamiti yathA mRgAyajhAnAvRtAanarthamanekazaH prApnuvaMti / turavadhAraNe / evameva zramaNAH keci tpaakhmvishessaashritaaH| eke na sarve / kiMnUtAste iti darzayati / mithyA viparItA ha STiryeSAmajhAnavAdinAM niyativAdinAM vA te mithyAdRSTayaH / tathA anAryAH ArAjA tAH sarva heyadharmenyati thAryAH na thAryAanAryAdhajJAnAvRtatvAdasadanuSThAyinAti yAvat / ajJAnAvRtatvaM ca darzayati / thazaMkitAnyazaMkanIyAni sudharmAnuSThAnAdIni zaMkamAnAstathA zaMkanIyAnyapAyabahulAnyekAMtapaksamAzrayaNAnyazaMkinomagAzva mUDha cetasastattadA'ranaMte yadyadanAya saMpAtati // 10 // zaMkanIyAzaMkanIyaviparyA samAha / (dhammapAvaNetyAdi) / dharmasya chAtyAdidazalakSaNopetasya yA prajJApanA prruupnnaa| taMtviti / tAmeva zaMkate asamaprarUpaNeyamityevamadhyavasyati / ye punaH pApopAdAnanUtAH samAraMnAstAnAzaMkaMte / kimiti / yato'vyaktAmugdhAH sahajasa vivekavikalAH / tathA / akovidAthapaMDitAH santrAstrAvabodharahitAiti // 11 // teca ajJAnAtAyannApnuvaMti tadarzanAyAha / (savappagamityAdi) / sarvatrApyAtmA yasyA 'sau sarvAtmako lonastaM vidhUyeti saMbaMdhaH / tathA / vividhanatkarSoMgovyutkarSAmAnaitya rthaH / tathA ( NUmaMti) mAyA tAM vidhUya / tathA (appattiyaMti ) krodhaM vidhUya / kaSA yavidhUnane ca mohanIyavidhUnanamAveditaM navati tadapagamAca zeSakarmAnAvaH pratipAdito navatItyAha / (akrmaashiti)| na vidyate krmaasho'syetykaushH| saca karmAzovi ziSTajJAnAnavati nAjhAnAdityeva darzayati / etamartha karmAnAvalakSaNaM mRgaH ajJAnI (cuetti ) / tyajet / vinaktipariNAmena vA asmAdevaMnUtAdarthAt vyavet cazyediti // 12 // je eyaM nAnijANaMti, mibadihI aNAriyA // migA vA pAsabadhA te, ghAyamesaMti pNtso||13|| mAdaNA samaNA ege, sadhe nANaM sayaM ve|| sabaloge vi je pANA,na te jANaMti kiMcaNa // 24 // milarakU amilaraku ssa, jahA cuttaannunaase||nn dene se vijANAI, nAsiaMtaNu nAsae // 15
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. evamannANiyA nANaM, vayaMtAvi sayaM sayaM // nicayacaM na yAAMti, milaskucha bodiyA // 16 // artha- valI enoja doSa dekhADebe . jeeyaMnA nijAti ke0 je ajJAnavAdI e karma khapAvavAno upAya nathI jANatA, te kevA be, micadiDIya pAriyA ke0 mithyAdRSTI nArtha evA migAvApAsabAte ke0 mRgalAnI pare pAzamAM baMdhAlAve. teghAya messaMti paM taso ke0 yAgAmika kAle anaMtAghAta eTale maraNane pAmaze; eTale mRgato ekavAra maraNa pAmIneja bUTebe paraMtu te ajJAnI anaMte maraNe paNa bUTase nahIM. // 13 // have je pote ekavAra grahyaM evaM je potAnuM kadAgraha tene koivAre mUkenahIM te upara vizeSa ka a. mahAsamAge ke0 eka brAhmaNa tathA eka zramaNa parivrAjaka vizeSa e save ke0 sarve, sayaMke0 pota potAnuM, nAAMke0 jANapaNuM ruDuMbe ema vaeke0 vade eTale kahete. valI te judAM judAM jJAna paraspara mAhomAMhe viruddha saMdeha upajAveLe; te mATe ajANapaNuMja jube jANapaNAnuM kAM kAma nathI, erIte ajJAnavAdI kahebe . temATe sabaloge vike0 sarva lokamAMhe, je pANA ke0 je prANI be, natejAtikiMcalaM ke0 te kAMi jANatA nathI, eTale sarva samyakjJAna rahita jANavA. yadyapi tene kAMi guruparaMparAgata jAlapaNuM hoya tathApi te kAMI paramArtha jANatA nathI, mATe te ajJAnIja jANavA. // 14 // have te upara dRSTAMta kahe. mila kucha mila skusa ke0 jema mleba yAryabhASAno prajA thako SA tene jahAcuttANunAsae ke0 jema nApatAnI pare bole paraMtu te sevAlAI ke hetu eTale paramArtha kAMi jANe nahIM, niHkevala paramArthai kara zUnya nAsita punAsae ke0 jASAne keDe nApe // 15 // have e dRSTAMta ajJAnavAdI sAthe melave. evamannANiyANA ke erIte ajJAnI samyakjJAnarahita ev| zramaNa brAhma pAdika potapotAnA matanuM jJAna pramANa karIne vayaMtA visayaMsayaM ke0 potapotAno mArga head paNa te vinayAAMti ke nizcayArtha nathI jANatA. likuvA bodiyA ke 0 vat eTa lekhanI pare prabodhika eTale jJAnarahita be // 16 // // dIpikA - nUyopyajJAnavAdinAM doSamAha / (jeetamiti ) / ye etaM karmakSayopAyaM na jAnaMti mithyAdRSTayonAryAste mRgAzva pAzabadAghAtaM vinAzameSyati yAsyatyanveSa tavA tadyogya kriyAkaraNAt / ghanaMtazoniraMtaram // 13 // jJAnavAdinAmeva dUSaNAMtara mAha / (mAhaNAiti ) / eke brAhmaNAstathA zramaNAH parivrAjakAH sarve svakamAtmIyaM jJAnaM vadati naca tAni sarveSAM jJAnAni / anyonyavirodhena pravRttatvAt / tasmAdajJAna meva ityAha / (saveloye vitti ) / sarvasmin loke ye prANAH prANinaste kiMcana sa 8 ne For Private Personal Use Only
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ 57 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. myak na jAnaMti // 14 // atha dRSTAMtamAha / ( milarakuiti ) / yathA mlekho'nAryaHtha mlehasya thAyasya yamuktaM nASitaM tadanunASate paramArthazUnyaM tanApitamevAnunASate / naca hetuM vijAnAti // 15 // dArzatike yojayati (evamiti ) / evamajhAnikAH sa myakjhAnarahitAH svakaM svakamAtmIyaM jJAnaM pramANatvena vadaMtopi nizcayArtha na jAnati / zva yathA mlelo nizcayArthamajAnan paroktamanuvadatyavaM tepyabodhikAbodharahitAH / tato'jhAnameva zreyaiti // 16 // // TIkA-nUyopyajJAnavAdinAM dossaanidhitsyaah| (jeeyamityAdi) / ye ajJAna padaM samAzritAenaM karmapaNopAyaM na jAnati / AtmIyA'sagrAhA'grahayastAmi thyAdRSTayo'nAryAste mRgAzva pAzabAghAtaM vinAzameSyaMti yAsyatyanveSayaMti vA / ta yogyakriyAnuSThAnAt / anNtshovijedenetyjnyaanvaadinogtaaH|| 13 // idAnImajhAnavAdinAM dUSaNodinAvayiSayA svavAgyaMtritAvAdinona caliSyaMtIti tanmatAviSkaraNAyAha / (mA hnnaaityaadi)| eke kecana brAhmaNavizeSAstathA zramaNAH parivrAjaka vizeSAH sarvepye te jJAyate'neneti jhAnaM heyopAdeyArthA'virnAvakaM parasparavirodhena vyavasthita svakamAtmIyaM vadaMti / naca tAni jhAnAni paraspara virodhena pravRttatvAtsatyAni / tasmAdajJAnameva zreyaH kiM jhAnaparikalpanayetyetadarzayati / sarvasminnapi loke ye prANAH prANinona te kiMcanA pi samyagupetavAcaM jAnaMtIti vidaMtIti // 15 // yadapi teSAM gurupAraMparyeNa jhAnamAyAta tadapi hinnamUlatvAdavitathaM na navatIti dRSTAMtAreNa drshyitumaah| (milarakuamilaraka ssetyaadi)| yathA mlebaAryanApAnanijho'mlevasyAyasya mlebanApAnanijhasya yajASi taM tadanunASate anuvadati kevalaM na samyaktadaniprAyaM vetti yathA'nayA vivakyAune, na jASitamiti / naca hetuM nimittaM nizcayenAsaumlebastanASitasya jAnAti / kevalaM para mArthazUnyaM tatrASitamevAnunASata iti // 15 // evaM dRSTAMtaM pradarya dArTItikaM yojayitumA h| ( evmityaadi)| yathA mlebaH amlevasya paramArthamajAnAnaH kevalaM tannASitAnanu jApate / tathA ajhAnakAH samyakjhAnarahitAH zramaNAbrAhmaNAvadaMtopi svIyaM svIyaM jhAnaM pramANatvena paraspara viruvArthanASaNAt nizcayArtha na jAnaMti / tathAhi / te svakI yaM tIrthakaraM sarvaGgatvena niryi ta'padezena kriyAsu pravarteran / naca sarvajhavivadA arvA gadarzanA grahItuM zakyate / nAsarvajJaH sarvajhaM jAnAtIti nyAyAt / tathAcoka / sarvo' sAviti hyetattatkAlepi bulutsuniH // tajjJAnajheya vijJAna,ra hitairgamyate kathaM ||1||e vaM paracetovRttInAM uranvayatvAupadeSTurapi yathAvasthitavivaDhyA grahaNA'saMnavAnnizcayA rthamajAnAnAmjelavadaparoktamanunApaMtaeva / abodhikAbodharahitAH kevalamityato'jJA
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. nameva zreyati / evaM yAvadyAvajjhAnAnyupagamastAvattAvajurutaradoSasaMnavaH / tayAhi / yo vagabanpAdena kasyacit ziraH sTazati tasya mahAnaparAdhonavati / yastvanAnogena sTazati tasmai na kazcidaparAdhyatItyevaM cAjhAnameva pradhAnanAvamanunavati natu jJAnamiti / 16 // annANiyANa vImaMsA, nANe Na viniyava // appaNo ya paraM nAlaM, kuto annANusAsinaM // 17 ||vnne mUDhe jahA jaMtU, mUDhe geyANugAmi e||dovi ee akoviyA, tivaM soyaM niyaba // 17 // aMdho aMdhaM pa daM ziMto, dUramANu gv|| Avakai nuppahaMjaMtu; ajjvA paMthANu gA mie // 25 // evamege NiyAyahI, dhammamArAdagA vayaM // ajjvA a dammamAvajje, Na te sabaGguyaM vae // 20 // // // // thartha-have ene doSa dekhADele. je ema kaheke, ajJAnaja najhuMje; tene thannANiyANa ke ajJAnavAdI kahiye. tenI je vImaMsA ke0 jAgavAnI cA, te nANe Na viniya 1 ke. jJAnane viSe pahoce nahIM. kAraNa te ema vicAra karele ke thakAnavaDe tha parAdha karanArAno doSa svalpa , dhane jANanArane doSa ghaNo lAgele. jema koika ma nuSya mArge jatAM jANato thakoja koikanA mastakane page karIne pharaze. tote mahA tha parAdhano pAtra thAyale. paraMtu jo ajANatAM pharaze tote svalpa aparAdhI . e kAra e mATe ajJAnapaNuMja ruDuMje, evI jenAmAM vicAraNA . te thAnavAdI jANavA. te yajJAnavAdI thappaNoya kahetAM potAno yAtmA samajavAneja asamartha le. to paraMnAlaM ke bIjAne kuto annANusAsina ke bIjA ajJAnI janone samajAvavAne kyA thI samartha thAya? arthAt naja thAyaH // 17 // have eja artha dRSTAMte karI dipAve. vaNe ke0 vana eTale aTavIne viSe, jahA ke jema, koika mUDhejaMtU ke dizimUDhajIva te dizine jANavA asamartha thako mUDheNyApugAmie ke thanerA dizimUDhane dhAgevA na karIne tenI pAbala cAle te samaye doviee ke te banne jaNa, te mArganA akovi yA ke ajANa thakA, tivaMsoyaMniyabaI ke tIvra gahanamAMhe paDe arthAt mahAH kha pAme. // 17 // valI bIjaM dRSTAMta kahele. aMdhoaMdhaMpahaMziMto ke0 jema koieka pote aMdha batAM anerA aMdhane mArge leI jato thako dUramANugancha ke0 ghaNe dUra ja Ine thAvatappahaMjaMtu ke0 te aMdha unmArge paDe: thavA ke athavA paMthANugAmie ke ghanere paMthe jAya paNa vAMDita mArge na jAya. eTale pote unmArge paDatAM pAbalA ne paNa unmArge pADe. // 1 // have e dRSTAMta ajJAnavAdI sAthe melaveDe. evaM ke 0 e a
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. jANatA aMdhanI peThe nAvamUDha evA ege ke koI eka paradarzanI NiyAyahI ke mokSa nA tharthI dhammamArAhagAvayaM ke ame dharmanA thArAdhaka baiye ema kahI pravrajyAne laIne aneka kAyarnu mardana karatA thakA, auvA ke athavA anerAne bakAyanA pAraMnano upadeza karatA thakA, ahammamAvale ke adharmaja Acare. paraMtu Natesavakudhavae ke te sarva prakAre kaju eTale sarala evo mArga na pAme. eTale te mokne arthe yatna kare pa raMtu modano mArga na pAme. // 20 // // dIpikA-idAnImetahUSaNAyAha / (annANitti) ajJAnikAnAmajhAnameva zreyati vAdinAM yovimarzo vicArasta thajJAne'jJAnaviSaye na niyati na yujyate / yatojhAnaM satyamasatyaM veti vimrshH| ajJAnena kRte'parAdhe svalpodoSaH jJAnena kRte mahAn ityevaM nUto vicAropi teSAM na yujyate / evaMvidhavicArasya jJAnarUpatvAdityajJAnavAde vicArona yujyate / tathA Atmanopi paraM pradhAnamajhAnavAdaM zAsitumupadeSTuM nAtaM na samarthAH / svayamajhatvAt kuto'nyeSAM ziSyANAmupadeSTuM samarthAjaveyuH // 17 // yathA te thAtmanaH pareSAM ca zikSaNe 'samarthAstathA dRSTAMtenAha (vaNeti) vane'raNye yathA kazcinmUDhomUDhaM netAraM prApakamanugabatyAzrayati tadA tauAvapyako vidau mArgA'nipuNau saMtau tIvaM srotogahanaM zokaM vA niyataH prApnutaH // 17 // dRSTAMtAMtaramAha / (aMdheti) yathA aMdhaH svayaM dhanyamaMdhaM paMthAnaM nayana dUramadhvAnaM vAMbitamArgAdanyaM dUraM mArga gati / tathA utpa thamunmArgamApadyate jaMtuH prANI aMdhaH / athavA paraM paMthAnamanugajenna vAMnitaM // 15 // dArTItikamarthamAha / ( evmiti.)| evaM pUrvoktArthena eke nAvamUDhAniyAgomodaH saha auvA tadarthanaste kila vayaM dharmArAdhakA itijAnaMto'dharma pApamevApadyaran prApnuvaMti tathA te sadanuSThAnAthAjIvikAdayogozAlakamatAnusAriNo'jJAnavAdapravRttAH sarvathA ka jaH sarvajaH saMyamaH sA~vA taM na bajeyuH na gaDaMti na praamuvNtiityrthH| athavA sarva rjukaM satyamajhAnAMdhAna vrajeyuH // 20 // // TIkA-evamajJAnavAdimatamanUbedAnIM tadUSaNAyAha / (annANiyANamityAdi) na jhA namajJAnaM tadidyate yeSAM te'jJAninAyajJAnazabdasyottarapadatvAmA mtvrthiiyH| yathA gaurakharava daraNyamiti / yathA teSAmajhAninAmajhAnameva zreyaztyevaM vAdinAM yoyaM vimarzaH poloca nAtmakomImAMsA vA mAtuM parivettuminA sA'jJAne'jJAnaviSaye (naNiyatti ) na ni zvayena yati nAvatarati na yujyatAtiyAvat / tathAhi / yaivaMnUtA mImAMsA vimarzovA kimetajjJAnaM satyamutA'satyamiti / yathA ghajhAnameva zreyoyathA yathAca jJAnAtizaya stathA tathAca doSAtirekati soyamevaMnUtovimarzasteSAM na budhyate / evaMnUtasya paryAlo
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 1 canasya jJAnarUpatvAditi / apica te'jJAnavAdinathAtmanopi para pradhAnamajhAnavAda miti zAsitumupadeSTuM nAlaM na samarthAsteSAmajJAnapadasamAzrayaNenA'jhatvAditi kutaH punaste svayamajhAH saMto'nyeSAM ziSyatvenopagatAnAmajhAnavAdamupadeSTumalaM samarthAnaveyu riti / yadapyuktaM binnamUlatvAt mlebAnunASaNavatsarvamupadezAdikaM tadapyayuktaM / yato' nunASaNamapi na jJAnamRte kartuM zakyate / tathA / yadapyuktaM paracetovRttInAM kuranvayavAda jJAnameva zreyati tadapyasat / yatonavataivAjhAnameva zreyaztyevaM paropadezadAnAnyu dyatena paracetovRttijJAnasyAnyupagamaH kRtaiti / tathA'nyairapyadhAyi / thAkArairiMgitairgatyA ceSTayA nASitena ca // netravatravikAraizca, gRhyateMtargataM manaH // 17 // tadevaM te tapasvino' jJAninathAtmanaH pareSAM ca zAsane kartavye yathA na samarthAstathA dRSTAMtAreNa darzayitumA ha / (vaNeityAdi) vane'TavyAM yathA kazcinmUDho jaMtuH prANodipa riledaM kartumasamarthaH sa evaMnatoyadA paraM mUDhameva netAramanugamati tadA vAvapyakovidau samyakjhAnA'nipuNau saMto tIvramasahya srotogahanaM zokaM vA niyanatonizcayena gataH prApnuto'jJAnAta tvAt / evaM tepyajJAnavAdinayAtmIyaM mArga zonanatvena nirdhArayaMtaH parakIyaM vA zojana tvena jAnAnAH svayaM mUDhAH saMtaH parAnapi moharyatIti // 17 // asminnevArthe dRSTAMtAMta ramAha / (aNdhoaNdhmityaadi|) yathA aMdhaH svayamaparamaMdhaM paMthAnaM nayana dUramadhvAnaM vi vaditAdadhvanaH parataraM gati tathotpathamApadyate jaMturaMdhaH / athavA paraM paMthAnamanugaDe nna vivaditamevAdhvAnamanuyAyAditi // 1 // evaM dRSTAMtaM prasAdhya dASTI tikamartha darzayitumA ha / (evamegeniyAyahitti / ) evamiti puurvoktorthopprdrshne| evaM nAvamUDhonAvAMdhAzcaike bhAjIvikAdayaH (niyaayhiti)| nayomodaH sarmovA tadarthinaste kila vayaM sahArA dhakAztyevaM saMdhAya pravrajyAyAmudyatAH saMtaH pRthivyaMbuvanaspatyAdikAyopamardaina pacanapA canAdikriyAsu pravRttAH saMtastattatsvayamanutiSThantyanyeSAM copadizaMti yenA'nipretAyAmo dAvAptezyati / athavA tAvanmodAnAvastamevaM pravartamAnAthadharma pApamApadyeran / saM jAvanAyAmutpannena liTpratyayenaitadarzayati / etadaparaM teSAmanaryAtaraM saMnAvyate / yAta vivaditArthAnAvatayA viparItArthAvApteH pApopAdAnamiti / apica taevamasadanuSThAyi nayAjIvikAdayogozAlakamatAnusAriNo'jJAnavAdapravRttAH sarvaiH prakAraijuH praguNo vivakSitamogamanaMpratyakuTilaH sarvarjusaMyamaH sarmovA taM sarvarjukaM te na vrajeyurna prA nayurityuktaM navati / yadi vA sarvarjukaM satyaM tatte'jJAnAMdhAjJAnA'palApinona vadeyuri ti / ete cAjJAnikAH saptaSaSTinedAnavaMti / teca nedAyamunopAyena prdrshniiyaaH| tdythaa| jIvAdayonava padArthAH / sat, asat, sadasat, avaktavyaH, sadavaktavyaH, asadavaktavyaH, sadasadavaktavyaztyetaiH saptaniH prakArairvijJAtuM na zakyaMte naca vijJAtaiH prayojanamasti / nA
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ 62 dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. vanA ceyaM / san jIvati kovetti kiMvA tena jJAtena / san jIvati ko vetti kiMvA tena jJAtenetyAdi / evamajIvAdiSvapi pratyekaM sapta vikalpAH / nava saptakA striSaSTiH / zramI cAnye catvArastriSaSTimadhye sthApyaMte / tadyathA / satI nAvotpattiriti ko jAnAti kiMvA'na yA jJAtayA / evamasatI sadasadavaktavyatAnAvotpattiriti ko jAnAti kiMvA'nayAjJAtayeti / zeSavikalpatrayaM tUtpattyuttarakAlaM padArthAvayavApematotra na saMbhavatIti noktaM / etaccatuSTaya pradepAtsaptaSaSTirbhavati / tatra san jIvaiti ko vettItyasyAyamarthona kasyacidviziSTaM jJAnama sti yo'tapriyAn jIvAdInavajotsyate / naca tairjJAtaiH kiM citphalamasti / tathAhi / ya di nityaH sarvagato'mUrtejJAnAdiguNopeta eta kuNavyatiriktovA tataH katamasya puruSA rthasya siddhiriti tasmAdajJAnameva zreyaiti // 30 // 1 evamege viyakkAdi, nocyannaM pavAsiyA // appaloya viyakkAhiM, ya maMjU hiM DummaI // 21 // evaM takkAi sAhitA, dhammAdhamme koviyA // DukaM te nAituti, sanI paMjaraM jahA // 22 // sayaM sayaM pasaMsaMtA, garadaMtA paraM vayaM // je na taca vinassaMti, saMsAraM te vinussiyA // 23 // graM dAvaraM puraskAyaM, kiriyAvAidarisaNaM // kammaciMtApaNa ThANaM, saMsarA s pavaNaM // 24 // 0 0 artha- valI graMthakAra kahele. evaM ke0 erIte ege ke0 koieka jJAnI paravAdI viya kAhiM ke0 vitarke karo, potAnI kalpita kalpanAe satyane satya karI mAnatA thakA novAsiyA ke khanerA sAcA hoya topaNa tene paryupAze nahIM. eTale seve na hRIM. kiMtu appaloyaviyakkAhiM ke0 potAnAja vitarke karI evaM kahe je e prathamaMjU hiM ke0 mAro mArgaja Rju eTale sarala akuTila be, ityAdika kahebe . temATe te Dumma I ke Darmati viparItabuddhivAlA be. kemake te sanmArgathI uparAMga vartebe ghane viSa rIta mArgane sanmukha be. tethI te viparItabuddhivAlA jANavA // 21 // have jJAnavAdI jJAnavAdIno nartha pragaTa dekhADebe evaM ke0 e pUrvokta nyAyeM takkAisA hiMtA ke 0 tarke kara eTale potAnI kalpanAyeM mokSamArgane kahetAM thakA khaSTa prakAre je karmano baMdha tene joDI na zake, te kevAle, dhammAdhamme ke0 dharma je dAMtyAdika dazavidha ne dharma je hiMsAdika pAMca yAzrava tene viSe akoviyA ke0 kovida eTale jANa arthAt te dharmadharmane jANatA nathI. DurakaMtenAituti ke0 te potAnAM duHkhane zI te troDe te upara dRSThAMta kahete. te jahA ke0 jema savaNI ke0 zakunI eTale pakSI For Private Personal Use Only
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 13 te paMjaraM ke paMjaramAMhe paDyu thakuM pAMjarAne troDIne potAne mUkAvI zake nahIM. tema e ajJAnavAdI paNa potAne saMsArapaMjarathakI mUkAvI zake nahIM ema jANavU. // 2 // have sAmAnyAkAre ekAMta matine dUSaNa karele saMyaMsayaMpasaMsaMtA ke sarva darzanI potapotA nuM darzana prazaMsatAM ane paraMvayaM ke pArakAM vacanane garahaMtA ke niMdatAM jena ke je taba ke tyAM erIte vinassaMti ke potA- vikSAMsa eTale paMmita paNuM dekhADele. te ke te evAM vacananA bolanAra saMsAra ke caturgatika saMsAramAhe vinassiyA ke vizeSe bAM dhyA batA thanaMto kAla taba ke tyAMja rahe. // 23 // eTale annANavAIgayA ke a jJAnavAdI kahyA. have kriyAvAdIno mata kahe. thaha ke atha eTale have avaraM ke apara eTale ajJAnavAdInA matathakI anaMtara puraskArya ke pUrva kahyu. evaM kiri yAvAidarisaNaM ke kriyAvAdInuM darzana, te kriyAvAdI kevAle, kammaciMtApaNahANaM ke karmaciMtApranaSTa eTale karma je jJAnAvaraNIyAdika tene viSe ciMtA eTale bAloca yU~ te thakI pranaSTa thayelA eTale te karmabaMdhano paramArtha jANe nahIM tethI tenuM darzana niHkevala saMsArastappavaNaM ke0 saMsAra, vadhAranAra jANavU. // 24 // // dIpikA-dUSaNAMtaramAha / ( eva miti ) / evaM pUrvoktanItyA eke'jhAnavAdinovi tarkA nirmImAMsAniH svamatikalpanAniH paramanyaM jainAdikaM na paryupAsate na sevate svama tameva zreyaiti jJAtvA tadeva sevaMte nAnyaM jJAnAdivAdinaM / tathA (appnnotti)| AtmI yairvitarkaiH suvicArairayamasmadIyomArgo'jurnirdoSatvAdhyaktaH spaSTarujurvA praguNo'kuTi lH| hiyasmAtte urmatayastataeva evamAduH // 21 // punasteSAmeva doSamAha / ( evami ti ) / evaM pUrvoktanyAyena tarkayA svakalpanayA sAdhayaMtovadaMtodharmAdharmayorakovidAH khaM te nAtitroTayaMti nAtizayenApanayaMti / yathA zakuniH paMjaraM / padI paMjarastho ya thA paMjaraM troTayituM baMdhanAdAtmAnaM mocayituM na samarthaevamasAvapi saMsArapaMjarAdAtmA naM mocayituM nAtaM // 22 // athaikAMtavAdimataM dUSayannAha / ( saya miti ) / svakaM sva kaM yAtmIyamAtmIyaM mataM prazaMsaMtaH parakIyAM vAcaM garhatoniMdataH / yathA sAMkhyAnityavAdi noboI daNikavAdinaM niMdaMti tepi sAMkhyAn / evamanyepi jheyAH / evamekAMtavAdino ye / turavadhAraNe / tatra teSviva svamateSu vikSasyaMte vihAMsazvAcaraMti te saMsAraM vyuditAH vividhamanekaprakAramutprAbalyena zritAH saMsAre saMbachAnaSitAH syuH // 23 // atha kriyA vAdimatamAha / (atheti)| athAparaM pUrvamArakhyAtaM pUrvasUcitaM kriyAvAdidarzanaM / kiM nUtAH kriyAvAdinaityAha / (kmmciNttti)| karmaNi jJAnAvaraNAdike ciMtA karmaciMtA tataH pranaSTAyapagatAH / yataste caturvidhaM karmabaMdha neti tataH karmaciMtApraNaSTAsteSAmi daM mataM saMsArasyapravardhanaM syAt // 24 //
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ 64 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. // TIkA - punarapi tadUSaNAnidhitsayA''ha / ( evamityAdi ) / evamanaMtaroktayA nI eke kecanAsjJAnikA vitarkA nirmImAMsAniH svotprekSitA nirasatkalpanAniH paramanyamA haitAdikaM jJAnavAdinaM na paryupAsate na sevate svAvalepagrahastAvayameva tattvajJAnAni jJAnaparaH kazcidityevaM nAnyaM paryupAsaMtaiti / tathAtmIyairvikalpairevamanyupagatavatoyathA 'yamevAsmadIyo'jJAnameva shreyityevmaatmkomaargH| aMjUriti / nirdoSatvA yaktaH spaSTaH parai stiraskartumazakyajurvA praguNo'kuTilaH / yathAva sthitArthA nidhAyitvAt / kimiti e vamaditi / hiryasmAdarthe / yasmAtte Durmatayo viparyastabu8yaityarthaH // 21 // sAMpratama jJAnavAdinAM jJAnavAdinAM spaSTamevA'narthAnidhitsayAha / ( evaM takkA ityAdi) evaM pUrvo kanyAyena tarkayA svakIya vikalpanayA sAthayaMtaH pratipAdayaM todharme kAMtyAdike dharme ca jIvopapAdite pApe'ko vidAya nipuNAHkhamasAtodayalakSaNaM tadetuM vA mithyAtvAdyupa citakarmabaMdhanaM nAtitroTayaMti vyatizayenaita vyavasthitaM / tathA te na troTayaMtyapanayatIti / atra dRSTAMtamAha / yathA paMjarasthaH zakuniH paMjaraM troTayituM paMjarabaMdhanAdAtmAnaM mocayituM nAlameva masAvapi saMsArapaMjarAdAtmAnaM mocayituM nAlamiti // 22 // adhunA sAmAnyenaikAMtavA dimata dUSaNArthamAha / ( sarvasayamityAdi ) svakaM svakamAtmIyaM ca darzanamanyupagataM prazaMsaMtovarNa yataH samarthayatovA / tathA garhamANAniMdataH parakIyAM vAcaM / tathAhi / sAMkhyAH sarva syAvirbhAva tirobhAvavAdinaH sarva vastu RSikaM niranvaya nirIzvaraM vetyA divA dinobodAna dU payaMti tepi nityasya kramayaugapadyAcyAmarthakriyAvirahAt sAMkhyAn / evamanyepi iSTavyA iti / tadevaM yaekAMtavAdinaH / turavadhAraNe ninnakramazca / tatraiva teSvevA'tmIyAtmIyeSu darzane Su prazaMsAM kurvANAH paravAcaM ca vigarhamANAvi iste vidvAMsazvA''caraMti teSu vA vi zeSeNoti svazAstraviSaye viziSTaM yuktivrAtaM vadati / tecaivaM vAdinaH saMsAraM caturgatine dena saMsRtirUpaM vividhamaneka prakAramutprAbalyena zritAH saMbaddhAH / tatra vA saMsAre uSitAH saMsArAMtarvartinaH sarvadA navaMtItyarthaH // 23 // sAMprataM yaktaM niyuktikAreNoddezakAryAdhi kAre karmacaryaM na gati caturvidhaM nikusamayaiti tadadhikRtyAha / (yAhAvaramityAdi ) | tyAnaMtaye / jJAnavAdimatAnaMtara midamanyat purA pUrvamAkhyAtaM kathitaM / kiMpuna stadityAha / kriyAvAdidarzanaM / kriyaiva caityakarmAdikA pradhAnaM mohAMgamityevaM vadituM zIlaM ye SAM te kriyAvAdinasteSAM darzanamAgamaM kriyAvAdidarzanaM / kiMnUtAste kriyAvAdinaityAha / karma jJAnAvaraNAdike ciMtAparyAlocanaM karmaciMtA tasyAH praNaSTApagatAH karmaciMtA praNaSTAH / yataste yavijJAnAdyupacitaM caturvidhaM karmabaMdhaM nevaMtyataH karmaciMtA praNaSTAste SAM cedaM darzanaM duHkhaskaMdhasyAsAtodayaparaMparAyA vivardhanaM javati / kvacitsaMsAravardhana miti pAThaH / tehyevaM pratipadyamAnAH saMsArasya vRddhimeva kurveti nochedamiti // 24 // For Private Personal Use Only
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 65 jANaM kAraNa pAnaTTI,abudo jaM ca hiMsati // puNe saMvedaz paraM,aviya taM khu sAvaUM // 3 // saMti me tana AyANA, jehiM kIra pAvagaM // a nikammAya pesAya, maNasA aNujANiyA // 26 // ete na tana AyA NA, jehiM kIrai pAvagaM // evaM nAvavisohIe, nivaannmnigddh|| // 27 // puttaM piyA samArana, AhAreU asaMjae // muMjamANo ya mehAvI, kammaNA no vilppsh||27|| artha-je kAraNe te karmaciMtA thakI pranaSTa , te upara dekhADele. jANaMkAepaNAnaTTI ke je puruSa jANato thako prANInane haNe eTale je puruSa krodhe caDyo thako manane vyApAre prANIno ghAta kare paraMtu kAyAye karI anAkuTTI eTale kAyAye karI prANInA avayavanA danadananA vyApAre pravarte nahIM tene karmabaMdha nalAge. tathA jaMcake je puru Sa abuhoke ajANato thako ekalI kAyAnA vyApAreja, hiMsatike prANInI hiM sA kare tene paNa karma lAge nahIM tathA evA ekalA mananA vyApAre athavA ekalA kA yAnA vyApAre jo karma lAge to puThoke0 ISatmAtra pharazyo thako sparzarUpaMja kameM nogave, paraMke0 paraMtu eno adhika vipAka nathI. kemake khuke nizce sAvaLaMke te sAva dya eTale pApa te kevune, to ke aviyattaMke avyaktamAtra ne eTale aspaSTa , sikatA muSTivat ve eTale jema velunI muSTI nItane sanmukha nAMkhI batA sparza mAtra karI pAlI par3e; paNa te jItane kA lAgI rahe nahIM. tema e karmano baMdha jANavo, ema kriyAvAdI kahele. // 25 // have karmano baMdha pUraNa kema thAya eTale karmano upacaya kema thAya te kaheDe. metana ke etraNa bAyANA ke AdAna eTale karmabaMdhananAM kAraNa saMti ke je.jehiM kirapAvagaMke jeNe karI pApa karIye te dekhADele.anikammAyake animukha cittamAMhe jANIne je svayameva eTale pote jIvane haNe tathA tene haNavAnuM mana kare ke dUM eno vinAza karUM e pahelu karma baMdhananuM kAraNa jANavU. tathA te jIvano vinAza karavAne artha pesAya ke anyane Adeza thApI tenovinAza karAve e bIjaM karmabaMdhana kAraNa jANavU. ane masAthaNujANiyAke bIjo koI jIvano vinAza karato hoya tene ma ne karI anumode, e trIjuM karmabaMdhanuM kAraNa jANavU. // 26 // have e traNa kAraNe karI upAya karma adhika baMdhAya te kahe. eteutanayAyANAke nizce pUrvokta etraNa karma baMdhanAM kAraNale; e traNa ekatA male to nivaDa karma baMdhAya erIte jehiMke meM uSTaadhya vasAyekarI kIrazpAvagaMke0 pApa upacayarUpa kare. evaMke0 erIte e traNa prakAre prANI ghAtane viSe pravarte nahIM ane nAvavisohIeke0 nAvanI vizuddhi hoya. etAvatA rAgadveSa
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ 66 dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM . vinA yadyapi kAMI mane karI tathA kAyAye karI prANighAta thAya. topaNa tene nAvanI vizuddhiyeM karmabaMdha na lAge te karmabaMdhane nAve nivANamanigai ke0 nirvANapade paho ce. eTale mukti pAme ema paravAdI kahele. // 27 // e upara dRSTAMta kahebe puttaM piyAsamA - ranake0 0 bApa dIkarAno vinAza karI tenuM mAMsa AhArane arthe koika vyApatkAlane viSe, yAhAre saMjake saMyata je gRhastha te rAgadveSarahita thako putranA mAMsane khAhAre tathA medhAvI ke0 paMmitapaNa eTale saMyatI dIkSita te paNa te mAMsano jamAlo ke0 yAhAra karato thako jo zuddha adhyavasAya be. to kammaNAnovilippaI ke karme nepAto nayI tema bIjo prANI paNa rAgadveSarahita karto thako karme karI baMdhAto nayI // 28 // 0 0 // dIpikA - karma ciMtAnaSTatvamevAha // jAnan yaH prANino hinasti kAyenazarIreNaca nAku hI hiMsakaH / korthaH / kopAdernimittAtmanovyApAreNa jIvAn haMti na kAyena tasyA'navadya karmopacayana syAdityarthaH / tathA prabudho'jAnan kAyena hinasti tasyApi manovyApArA nAvAnna karmabaMdhaH / (puThotti ) / tena karmaNA yasau kevalamanovyApArakatena kevalakA yakiyovena vA sSTaSTaeva saMvedayati sparzamAtreNaiva tatkarmAnubhavati na tasyAdhiko vipAkaH sparzAnaMtarameva parizaTatItyarthaH / evaM tatsAvadyaM karmA'vyaktameva na spaSTaM // 25 // kathaM tarhi karmopacayaH syAdityAha / ( saMtitti ) / saMtyamUni trIsyAdAnAni karmopAdA nAni / yaiH pApakarma kriyate tAnyAha / nikramyaM sanmukhaM gatvA svayaM haMti 9 paraM pre Sya yatkArayati kurvataM vA'nujAnAtIti 3 etatkarmopAdAnatrayaM / ayaM jAvaH / kevalaM ma nasA zarIreNa vA na karmabaMdhaH kiMtu yaMtra svayaMkRtakAritAnumatayaH kliSTAdhyavasAyazca tatraiva karmabaMdhaH // 26 // etadeva darzayati / turavadhAraNe / etAnyeva trINi vyastAni samastAni karmopAdAnAni yaiH pApaM karma kriyate / evaM sati yatra kRtakAritAnumatayaH prANihiMsAyAM na trividhyArAga dveSarahitabudhyA pravartamAnasya satyapi prANAtipAte kevalena ma nasA manovyApArarahitena kAyena ujayena vA vizu-buderna karmabaMdhastadanAvAnnirvANama nigacchati prApnoti // 27 // jAvazudhyA pravartamAnasya hiMsAyAmapi karmabaMdho na syAdi yatrArthe dRSTAMtamAha / ( puttaMti ) / pitA putraM samArajya vyApAdya yAhArArtha kasyAM citta thA vidhAyAmApadi rAgade para hito'saMyato gRhasthastanmAMsaM nuMjAnopi / cazabdopyarthe / medhA vI saMyatopi nu'jAnaH karmaNA nopalipyate / yathA pituH putraM vyApAdayatopi zuddhamana saH karmabaMdhona syAttathA tasyAraktadviSTasya prANivadhe na karmabaMdhaH // 28 // // // TIkA- yathA ca te karmaciMtAtonaSTAstathA darzayitumAha / (jA kA ye sapA naTTItyAdi) / yo hi jAnannavagacchan prANino hinasti kAyena cA'nAkuTTI / kuTTachedane / yAkuTTanamA kuTTaH savi For Private Personal Use Only
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga DusarA. 67 1 dyate yasyAsAvAkuTTI nAkunA kuTTa / idamuktaM nvti|yo hi kAyAdernimittAt kevalaM manovyA pAreNa prANinovyApAdayati naca kAyena prANyavayavAnAM bedananedanAdike vyApAre varta te na tasyA'vadyaM / yasya karmopacayona navatItyarthaH / tathA'budho'jAnAnaH kAyavyA pAramAtreNa yaMca hinasti prANinaM tatrApi manovyApArAnAvAnna karmopacayaiti / anena ca zlokArthena yaktaM niryuktirutA / yathA caturvidhaM karma nopacIyate nikusamayaiti / tatra parijJopacitamavijJopa citAkhyaM neda 6yaM sAcADapAttaM / zeSaM tvIyapathasvapnAM tikaneda vyaMca zabdenopAttaM / tatreraNamIryA gamanaM tatsaMba-dhaH paMthAIryApathastattatpratyayaM karmeryApathaM / etaDuktaM vati / pathi batoyathAkathaMcidana nisaMdheryatprANivyApAdanaM navati karmaNazcayona nava ti tathA svapnAMtikamiti / svapnaeva lokoktyA svamAMtaH savidyate yasya tatsvamAMtikaM tadapi na karmabaMdhAya / yathA svame mujikriyAyAM tRpyanAvastathA karmaNopIti / kathaM tarhi teSAM karmopacayonavatItyucyate / yayasau hanyamAnaH prANI navati haMtuzca yadi prANItyevaM jJA namutpadyate tathainaM hanmItyevaM ca yadi buddhiH prAhuHSyAdeteSu ca satsu yadi kAyaceSTA pravarta te tasyAmapi yadyasau prANI vyApAdyate tatohiMsA tatazca karmopacayonavatItyeSAmanyata rAjAvepi na hiMsA naca karmacayaH / zratra ca paMcAnAM padAnAM dvAtriMzagAjavaMti / tatra prathama jaMge hiMsako'pareSvekatriMzatsvahiMsakaH / tathAcoktaM / prANI prANijJAnaM, ghAtakacittaM ca tajatA ceSTA // prANaizca viprayogaH paMcanirApadyate hiMsA // 1 // kimekAMtenaiva parijJopaci tAdinA karmopacayo na bhavatyeva kAcidvyaktimAtreti darzayituM zlokapazcArdhamAha / puTThotti / tena kevalamanovyApArarUpaparijJopacitena kevalakAya kriyochedena vA'vijJopaciteneryA pathena svamatikena ca caturvidhenApi karmaNA sSTaSTa ISatsuptaH saMstatkarmA'sau sparzamAtreNaiva paramanubhavati na tasyAdhiko viSAkosti / kuDyApatita sikatAmuSTivatsparzAnaMtarameva pari zaTatItyarthaH / ataeva tasya cayAnAvo'nidhIyate na punaratyaMtAnAvaiti / evaM kRtvA tadavyaktamaparisphuTaM / khuravadhAraNe / avyaktameva spaSTavipAkAnunavAnAvAt / tadevamavyaktaM sahAvadyena gaNa vartate tatparijJopacitAdikarmeti // 25 // nanu ca yadyanaMtaroktaM caturvidhaM karma nopacayaM yAti kathaM tarhi karmopacayonavatItyetadAzaMkyAha / ( saMtimei tyAdi) / saMti vidyate yamUni trINi yAdIyate svIkriyate mIniH karmetyAdAnAni / etadeva darzayati / yairAdAnaiH kriyate vidhIyate niSpAdyate pApakaM kalmaSaM tAni cAmU ni / tadyathA / atikramyetyAnimukhyena vadhyaM prANinaM kAMtvA tadghAtAnimukhaM cittaM vi dhAya yatra svataeva prANinaM vyApAdayati tadekaM karmAdAnaM / tathA'paraM ca prANighAtAya preSyaM samAdizya yatprANivyApAdanaM tadditIyaM karmAdAnamiti / tathA'paraM vyApAdayaMta ma nasA'nujAnItaityetattRtIyaM karmAdAnaM / parijJopacitAdasyAyaM jedaH / tatra kevalaM manasA For Private Personal Use Only
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ciMtanamiha vapareNa vyApAdyamAne prANinyanumodana miti // 26 // tadevaM yatra svayaM kRtakA ritAnumatayaH prANighAte kriyamANe vidyate kviSTAdhyavasAyasya prANAtipAtazca tatraiva karmo pacayonAnyatreti darzayitumAha |(eenityaadi) turavadhAraNe / etAnyeva pUrvoktAni trINi vya stAni samastAni vA bAdAnAni yai'STAdhyavasAyavyapedaiH pApakaM karmopacIyataiti / evaMca sthite yatra katakAritAnumatayaH prANivyaparopaNaM prati na vidyate / tathA nAvasudhyA arakta viSTabudhyA pravartamAnasya satyapi prANAtipAteM kevalena manasA kAyena vA manonisaMdhi rahitenonayena vA vigubunakarmopacayastadanAvAJca nirvANaM sarvoparatinAvamani galatyAnimukhyena prApnotIti // 27 // nAvazudhyA pravartamAnasya karmabaMdhona navatItya trArtha dRSTAMtamAha / (puttapiyAityAdi) putramapatyaM pitA janakaH samAracya vyApAdyAhA rAtha kasyAMcittathAvidhAyAmApadi tadaraNArthamaraktadiSTo'saMyatogRhasthastatpizita jAnopi cazabdasyApizabdArthatvAditi / tathA medhAvyapi saMyatopItyarthaH / tadevaM gRhastho nikurvA gudAzayaH pizitAzyapi karmaNA pApena nopalipyate nAzliSyataiti / yathAcA trapituH putraM vyApAdayatastatrAraktadaSTamanasaH karmabaMdhona navati tathAnyasyApyaraktadiSTAMtaH karaNasya prANivadhe satyapi na karmabaMdhonavatIti // 27 // maNasA je panassaMti,cittaM tesiMNa vij|| avajjamatahaM tesiM, gate sNvumcaarinno||nnaacceyaahiN ya dihIdi, saataagaarvpissiyaa||s raNati mannamANA, sevaMtIpAvagaM jnnaa||30|| jahA assAviNiM NAvaM, jA aMdho purUdiyA // ibaI pAramAgaMtuM, aMtarAya visiiyii||31|| evaM tu samaNA ege, midihIaNAriyA // saMsArapArakaMkhI te, saMsAraM aNupariyajhutittibemi // 32 // iti prathamAdhyayane kSitIyoddezakaH : // thartha-have ene uttara kahele. maNasAje passaMtike je koI puruSa koIka kAraNa utpanna thayA thakI mane karI deSa kare, cittaMtesiMNavika ke tenuM citta zurU kevI rI te thaze ? arthAt nahIM thaze; kAraNake te darzanIye ema kayuM ke, aNavaUmatadaMtesiM ke ekalA mananA vyApAra thakI karma na lAge. te evaM tenuM bolatuM mithyAve. jemATe te ekale manane azukSapaNe NatesaMvumacAriNo ke0 te saMtacArI nahIM eTale saMbumacArI tha ko saMvaramA pravartanAra nathI. kemake karmabaMdhanI velAyeM mukhya kAraNato manajale. mATe jo tene vyApAreja karmabaMdha na thAya, to paDI bIjA kayA kAraNe karmabaMdha thAya? te mA Te putrapitA e dRSTAMta yogya nathI. // ze // have e kriyAvAdIne anarthaparaMparA dekhADe
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 0 0 6 d. ceAhiM ke0 ityAdika e pUrvokta evI diThIhiM ke0 jJAnadRSTInA aMgIkAre karIne vAdI sAtAgArassiyA ke0 sAtAgArave nizrita eTale yAsaka arthAt sukhazI yA evA thakA, te kriyAnA karanAra jevo sadoSa nirdoSa AhAra pAme tenA jogavanA ra evA tAM te potAnuMja darzana saraNaMtimannamAlA ke0 saMsArathakI uddharavA samarthaDe. evaM mANA eTale mAnatA thakA, sevaMtIpAvagaM ke0 te viparIta anuSThAne karI hiMsAdika pA paja sevebe, temATe yadyapi te vratadhArI be, tathApi te ghanerA pAmara evA jaNAke0 lo ka tenA sarakhA jAvA. // 30 // ehija artha dRSTAMte kahete. jahA ke0 jema yastA ke bisahita evI gAvaM ke0 nAva tene viSe jAiyaMdho ke0 jAtibaMdha eTa le janmAMdha puruSa purujhiyA ke0 caDIne ibaIpAramAgaMtuM ke0 pAra pAmavA bAMbe paraMtu pAra pAme nahIM, kiMtu aMtarAya ke aMtarAle eTale vacamAMheja te visIyaI ke0 buDI jAya ityarthaH // 31 // have e dRSTAMta darzanI sAthe melavele jema sabinAve caDayo thako aMdha puruSa pAra pohoce nahIM evaMtusamaNAeMge ke0 tenIpere ko eka zAkyAdika zramaNa te miIilAriyA ke mithyAdRSTI eTale jinapraNIta dharmathakI viparIta dRSTi tathA nAriyA eTale anAcArI saMsArapArakaMkhIte ke0 te potAnA darzanane anu rAge saMsArano pAra pAmavAne vAMbe be, paraMtu te saMsAraMNupariyahaMti ke0 saMsAramAM heja parAvartana ghacana gholana ityAdika anaMta kAlasudhI pAme. // 32 // ema zrImahAvIra deve kayuM iti ke0 ema huM paNa tujane kahuMkuM. erIte zrIsudharmAsvAmiye potAnA ziSya zrIjaMbusvAmI pratyekayuM. iti prathama samayAdhyayanasya dvitIyodezakaH samAptaH / e udeze karI svasamaya parasamayanI prarUpaNA karIbe. 0 s' || dIpikA - etadUSayannAha / ( mAseti ) / ye kutopi hetormanasA praDuSyaMti pradeSayaM ti teSAM vadhapariNatAnAM zuddhaM cittaM na vidyate / evaMca yattairuktaM kevalamanaH pradeSepyanavadyaM pApAnAvaiti tatteSAmatayaM mithyA / yataste na saMvRtacAriNomanaso'nu6tvAt / tathA hi / karmabaMdhe mukhyo heturmanaeva / yathA IryApathe'nupayuktogavan karmabaMdhakaH / upayu tastu sahasA hiMsakopi na karmabaMdhakaiti tataH putraM piteti dRSTAMtona samIcIna iti // 2 // atha teSAmanarthamAha / (icce hiyAhiMti ) / ityetAniH pUrvoktA nirdRSTI ni taiste vAdinaH sAtA gaurava nizcitAidamasmanmataM zaraNamiti manyamAnAnarAH pApameva sevaM kurvati // 30 // yatrArthe dRSTAMtamAha / ( jahatti ) / zrAzrAviNIM sa inAvaM ya thA jAtyaMdhaH samAruhya pAraM taTamAgaMtu micati sa naronAvojalavyAptatvAdaMtarA madhyaeva viSIdati jale nimati // 31 // dASTatikamarthamAha / evamiti / evaM naudRSTAMtena e For Private Personal Use Only
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ 70 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ke zramaNAH zAkyAdayomithyAdRSTayo'nAryAH svamatAnusAreNa saMsArapArakAMkSiNopi saMsA ramevAnuparyaTati saMsAraevAnaMtakAlaM camaMti iti bravImIti pUrvavat // 32 // iti zrIsU trarutAMge prathamAdhyayane ditIyodezakaH samAptaH // // // // // // TIkA-sAMpratametaddUSaNAyAha / (mnnsaajeityaadi)| yehi kutazcinnimittAnmana so'taHkaraNena praSyaMti praSamupayAMti teSAM vadhapariNatAnAM zuI cittaM na vidyate / tade vaM yatranihitaM / yathA kevalamanaHpraSepyanavadyaM karmopacayAnAvati / tataste SAmatathyamasadAnidhAyitvaM / yato na te saMtRtacAriNomanaso'zurUtvAt / tathAhi / ka mopacaye kartavye manaeva pradhAnaM kAraNaM / yatastairapi manorahitakevalakAyavyApAre karmopa cayAnAvonihitaH / tatazca yadyasmin sati navatyasati tu na navati tattasya pradhAnaM kAraNamiti / nanu tasyApi kAyaceSTArahitasyA'kAraNatvamuktaM satyamuktaM / ayuktaM tUktaM / yatonavataivaivaM nAvazudhyAnirvANamanigaDatIti nAtA manasaevaikasya prAdhAnyamanyadhA yi / tathA'nyadapyanihitaM / cittameva hi saMsAre rAgAdiklezavAsitaM // tadeva tairvinirmuktaM navAMtatikathyate / tathAnyairapyanihitaM / mativinavamanastve yatsamatvepi puMsAM, pariNama si gunAMzaiH kalmaSAMzastvameva // nirayanagaravarmaprasthitAH kaSTameke upacitagunazaktyA sUryasaMne dinonye // 1 // tadevaM navadanyupagamenaiva kliSTamanovyApAraH karmabaMdhAyetyuktaM nava ti / tathairyApathepi yadyanupayuktoghAtitavAn tatonupayuktataiva kliSTacittateti karmabaMdho navatyevAyopayuktoyAti tato 'pramattatvAdabaMdhakaeva / tathAcoktaM / uccAliyaMmi pAe, iri yAsamiyassa saMkamahAe / vAvaLekAkuliMgI, mareja taM jogamAsaja // 1 // ya tassa tanni mitto baMdho sugumo videsi samaye / aNavajo upayoge, Na sabanAve so jamhA // 5 // svapnAMtikepyazuddhacittasanAvAdISadadhonavatyeva saca navatopyanyupagataevAvyaktaM tatsAvadya mityneneti| tadevaM manasopi kliSTasyaikasyaiva vyApArabaMdhasanAvAt / yauktaM navatA prANIprA vijJAnamityAdi tatsarva plavataiti / yadapyuktaM / putraM pitA samArajyetyAdi tadapyanAloci tAnidhAnaM / yatomArayAmItyevaM yAvana cittapariNAmonUttAvanna kazci jhyApAdayati / evaM nUtacittapariNatezca kathamasaMkliSTatA cittasaMkleze cAvazyaMnAvI karmabaMdhaztyunayorapi saMvA dotreti / yadapi ca taiH kvacikucyate yathAparavyApAditapizitanadaNe parahastA'kRSTAMgAradA hAnAvavanna doSati / pizitanakSaNe'numatirapratihatA'syAca krmbNdhiti| tathA cAnyairapya nihitaM / anumaMtA, vizasitA, saMhartA, kraya vikrayI, // saMskartA, copanoktA ca, ghAtakazcA STa ghAtakAH / yacca katakAritAnumatirUpamAdAnatrayaM tairanihitaM taneMmatalavAsvAdanameva tairakArIti / tadevaM karmacatuSTayaM nopacayaM yAtotyevaM tadanidadhAnAH karmaciMtAtonaSTA
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 1 iti supratiSThamidamiti // // adhunaiteSAM kriyAvAdinAmanarthaparaMparAM darzayitumAda / (zceyAhiM ityAdi ) ityetAniH pUrvoktAnizcaturvidhaM karma nopacayaM yAtIti dRSTiniranyu pagamaiste vAdinaH sAtAgauravanizritAH sukhazIlatAyAmAsaktAyatkiMcanakAriNoyathAla bdhanojinazca saMsArogharaNasamartha zaraNamidamasmadIyaM darzanamityevaM manyamAnAviparItA nuSThAnatayA sevaMte kurvati pApamavadyamevaM vratinopi saMtojanAzva janAH prAkRtapuruSasahazA ityarthaH // 30 // asyaivArthasyopadarzakaM dRSTAMtamAha / (jahAassAviNimityAdi) pAsa maMtAtravati tanhIlA bAsrAviNI samityarthaH / tAM tathAbhUtAM nAvaM yathA jAtyaMdhaH samAruhya pAraM taTamAgaMtuM prAptuminatyaso tasyAzca srAviNItvenodakaplutatvAdaMtarAle jalama dhyaeva viSIdati vAriNi nimati tatraiva ca paMcatvamupayAtIti // 31 // sAMprataM taM dATa tikayojanArthamAha / ( evamityAdi ) yathA'dhaH savir3a nAvaM samArUDhaH pAragamanAya nAlaM tathA zramaNAeke zAkyAdayomithyA viparItA dRSTiryeSAM mithyAdRSTayaH / tathApi zitAzanAnumateranAryAH svadarzanAnurAgeNa saMsArapArakAMkSipomodAnilASukAapi saM taste caturvidhakarmacayAnanyupagamenAnipuNatvAbAsanasya saMsArameva caturgatisaMsaraNarUpama nuparyaTaMti / nUyonUyastatraiva janmajarAmaraNAdau gatyAdiklezamanunavaMto'naMtamapi kAla mAsate na vivakSitamokSasukhamApnuvaMtIti / bravImIti pUrvavaditi // 32 // iti sUtrakatAMge samayArakhyAdhyayanasya vitIyodezakaH samAptaH // // atha prathamAdhyayane tRtIyodezakaH prAranyate. // jaM kiMcita pUzkaDaM saDDhImAgaMtumIhiyaM // sadassaMtariyaM jaMje, uparakaM ceva sev||1|| tameva aviyANaMtA, visamaMsi akoviyA // manA vesA liyA ceva, nadagassa niyAgame ||2||ndgss panAveNaM, sukaM sigdhaM tami ti|| DhaMkehiya kaMkehiya, AmisabehiM te hii||3|| evaM tu sama NA ege, vttttmaannsudesinno||mbaa vesAliyA ceva, ghAtamessaMti paMtasodha artha-pAulanA uddeze svasamaya parasamaya prarUpaNA karI, ane ahIpaNa tehija kahele. kiMcike je kAMalpa athavA ghaNo thAhAra pANI pUzkaDaM ke pUtIkarma eTale AdhAka minA eka kaNe sahita evo AhAra pANI saDike zraddhAvaMta gRhasthe naktiyeM karIbAgaM tumIhiyaM ke anerA AvanAranA uddeze karI nIpajAvyo. teja AhAra kadAcit saha ssaMtariyaM ke sahasrAMtarita eTale eke bIjAne dIdho, bIje trIjAne dIdho, trIje co thAne dIdho evI rIte sahasrAMtarita paNe te sadoSa thAhAra je muMje ke nakaNa kare te,
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ 72 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. 10 caivake nice DuparakaM ke0 dipaka eTale gRhastha bane pravajitano pakSa sevai ke0 seve eTale te liMge to pravarjita dekhAyabe, paNa sadoSa prAhAranA levA thakI grahastha sarakho jaavo.| yaDuktaM / khAhAkammaMnu'jamANe, sama se kaikamma payaDInabaMdha goyamA kammapaya DinubaMdhai siTijabaMdha bAje, yaNiyabaMdha bAkareti // ityAdivacanAt. e kAraNe paratIrthI athavA svatIrthI yAdhAkarmAdika khAhAra letA thakA dvipakSanA sevanAra jAvA. // 1 // have ene evo hAra jetAM thakAM je vipAka upaje te dekhADele. tameva viyAAMtA ke0 te darzanI te prAdhAkarmi AhArano doSa ajANatA tathA visamaMsike0 viSama je praSTa prakAranA karmano baMdha athavA caturgatika saMsArane viSe koviyA ke paMmita be, Tale te ema nayI jANatA ke jIvane karmano baMdha athavA moha kema thAya ? athavA ke vA upAya thakI saMsArasamudra tare evo paramArtha te jANatA nayI evA batAM saMsAramAM he karmapA baMdhAlA thakA duHkhI thAyale, yahiyAM dRSTAMta kahete. malA ke0 jema mATha lAM vesAniyA ke0 samuDnA upanA, athavA vizAla jAtInA upanA, athavA vizAla eTale bRhatkAya eTale mohoTA zarIravAlA evA mahAmana te udagasta niyAgame ke0 pANInA zrAgame eTale samuDnI veli prasAra pAmI bate // 2 // udakassapanAvelaM ke0 0 e dakane prajAve eTaje pANIne pUre, samui thakI nikalIne nadInA mukhama yAvI paDe tyA paThI te pANI sukaM sigghaMta miMtica ke0 suke bate te macha zarIrane sthUlapaNe kAdavamAM he khUtA kA ghAtameti ke0 maraNa pAme. te kevI rIte, to ke DhaMke diyakaM ke diya ke 0 DhaMka ne kaMka e jAtinA pakSI vizeSa ne prAmisabehiM ke0 bIjApaNa mAMsanA lo niSTa evA mahImAroe vilupyamAna evAM te DahI ke duHkha pAmebe eTale te jI ari mone vilurI nAkhe, bedInAkhe, kiM bahunA prANa thakI mukAve. e rIte duHkha pA me. // 3 // e dRSTAMta darzanI sAthe melaveDhe, evaMtu ke0 e pUrvokta nyAye mADalAMnI pere samAege ke eka zAkyAdika zramaNa athavA svatIrthI ivyaliMgI te kevAve, toke mAsu siloke vartamAna sukha je yAdhAkarmikaprAhAra nojana sukha tenA gaveSa hAra paralokanA sukhathI parAGmukha mavAvesAliyAceva ke0 vaizAlika manI pare yAmika kAle ra ghaTikAne nyAye ghAtamessaM tiAMtaso ke0 saMsAramAMhe anaMtA u namana nimaUna sarakhA janma maraNa pAme paNa saMsAranA pAraMgAmI na thAya // 4 // ! || dIpikA - dvitIyodeza ke svAnyasamayaprarUpaNA kRtA tRtIyepi saivocyataiti tasyeda mAdisUtra | ( jaMkiMciditi kiM cidAhArajAtaM svalpaM dhanaM vA pUtikRtamAdhAkarmAdisikthenApi yuktaM / (sahitti ) | zraddhAvatA nakkimatA'nyenAparAnAgaMtukAnuddizya IhitaM kRtaM tatsahastrAM For Private Personal Use Only
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 73 taritamapi yo juMjIta sa dvipakaM gRhasthapakaM pravrajitapahuMca sevate / zrayamarthaH / yAdhAka dilavenApi saMsRSTaM parakRtamapyAhAraM yojayet sopi dvipadasevI syAt kiM punaH svayamAhAraM niSpAdya ye zAkyAdayokhuMjate te sutarAM dvipasevinaH syurityarthaH / athavA dvipakSIyapathaM saparAyikaM vA badhanikA citanedaM vA karma tatsevinaH paratIrthikAH sva yUyyAvA syuriti // 1 // yatha tanojinAM vipAkaM dRSTAMtenAha / ( tameveti ) / tamA dhAkarmAdyupanogadoSamavijAnato viSame karmabaMdhe saMsAre vA prakovidAH kathaM karmabaMdhaH syAtkathaM ca na syAt kathaM saMsArArNavastIryataityatrA'nipuNAH khinaH syuH / dRSTAMtamAha / matsyA yathA ( vesA jiyatti ) vizAlaH samustatra navAvizAlAkhyajA tinavAvA vizA lAeva vA vaijJAnikAbRhavarIrAcadakasya jajasyAcyAgame samuDvelAyAM satyAmudakasya prajAvena nadImukhamAgatAH punarvelApagame jale zuSke vege vyapagate sati DhaMkaiH kakaizva pa divizevairanyaizvAmiSArthi nirvilupyamAnAste duHkhinomatsyaghAtaM vinAzaM yAMti prApnuvaMtI ti zloka 6yArthaH // 3 // dASTatika yojanAmAha / ( evamiti ) / evameke zramaNAH zAkyAdayaH svayUthyAvA vartamAnameva sukhamihalokasukhamAdhAkarmAdyupabhogajameSituM zIlaM yeSAM te vartamAna sukhaiSiNovaizAlikA matsyAzva ghAtaM vinAzameSyatyanaMtazoyAsyati bahuvAraM saMsAre namiSyaMti duHkhamanunavaMtaH // 4 // // TIkA - dvitIyodezakAnaMtaraM tRtIyaH samArajyate // yasya cAyamanisaMbaMdhaH / yadhyaya nArthAdhikAraH svasamayaparasamaya prarUpaNeti / tatroddezaka 6 yena svaparasamayaprarUpaNA kRtA / yatrApi saiva kriyate / atha cA'dyayorudezakayoH kudRSTayaH pratipAditAstadoSAzca tadihA pi teSAmAcAradoSaH pradRzyataityanena saMbaMdhenAyAtasyAsyodezakasya catvAryanuyoga dvArANi vyAvaeryAskhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / ( jaMkiM cinapUikaDa mityAdi ) / yasya cAnaMtarasUtreNa sahAyaM saMbaMdhaihAnaMtarodezakaparyaMtasUtre nihitaH / ( evaMtuzramaNA ityAdi) / tadihApi saMbadhyate / eke zramaNAyatkiMcitpUtikarta nuMjAnAH saMsAraM paryaTa tIti / paraMparasUtretva nihitaM ( bujhitaityAdi ) yatkiMcitpUtikRtaM tadbudhyetetyevamanyairapi sUrutprekSyaH saMbaMdhoyojyaH / adhunA sUtrArthaH pratIyate / ( yatkiMciditi ) / khAhArajAta stokamapyAstAM tAvatprabhUtaM / tadapi pratikRtamAdhAkarmAdi sikthenApyupasRSTamAstAMtAva dAdhAkarma | tadapi na svayaMkRtamapi tu zraddhAvatAnyena caktimatA'parAnAgaMtukAnuddizye hi taM ceSTitaM niSpAditaM tacca sahasrAMtaritamapi yonuMjItAnyavaharedasau dvipakaM gRhasthapakSaM pra jitapakSaM vA sevate / etaDukkaM navati / evaMbhUtamapi parakRtamaparAgaMtukayatyarthe niSpAdi taM yadAdhAkarmAdi tasya sahasrAMtaritasyApi yovayavastenApyupasRSTamAhArajAtaM guMjAnasya dvipadasevanamApadyate / kiM punaH yaete zAkyAdayaH svayameva sakalamAhArajAtaM niSpAdya svaya 10 For Private Personal Use Only
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. meva copanuMjate teca sutarAM vipakse vinonavaMtItyarthaH / yadi vA vipadamiti ryApathaH sAMparAyikaM vA / athavA pUrvabahAnikAcitAdyavasthAH karmaprakRtInaMyatyapUrvazcAdatte / tathAcAgamaH / yAhAkammaM cuMjamANe samaNe kaz kammapayaDI baMdha goyamA akamma payaDI baMdhA siDhilabaMdhaNabahA thaNiyabaMdhaNabajhA kare ciyA kre| gvaciyAka re hastahizyA dIhahizyA kare ityAdi / tatazcaivaM zAkyAdayaH paratIrthikAH svayU thyAvA aAdhAkarmanuMjAnAdipakmevA'sevaMtaiti sUtrArthaH // 1 // idAnImeteSAM suvai SiNAmAdhAkarmanojinAM kaTuka vipAkAvirbhAvanAya zloka yena dRSTAMtamAha / (tameva aviyAeMtA ityAdi ) tameva bAdhAkarmopanogadoSamajAnAnAviSamo'STaprakArakarma baMdhonavakoTinirapi urmozcaturgatisaMsArovA tasminnakovidAH kathameSakarmabaMdhona vati kathaM vA na navati kena copAyenArya saMsArArNavastIryataityatrA'kuzalAstasminneva saMsArodare karmapAzAvapAzitAHkhinonavaMtIti / atra dRSTAMtamAha / yathA matsyAH pradhuro mANovizAlaH samustatra navAvaizAlikAH vizAlArakhyaviziSTajAtyubhavAvA vaizAlikAH vizAlAeva vaizAlikAbRhaharIrAste evaMnUtAmahAmatsyAudakasyAcyAgame samuzvelAyAM satyAM prabalamaru gobhUtottuMgakannolamAlA'panunnAH saMtanadakasya pranAvena nadImukha mAgatApunarvelApagame tasminnudake zuSke vegenaivApagate bRhatvAlarIrasya tasminneva dhunImukhe vilagnAthavasIdatathAmiSagabhunikaiH kaMkaizca pakSivizeSairanyaizca mAMsavasAthinimatsya baMdhAdinirjIvaMtaeva vilupyamAnAmahAMtaM kuHkhasamudghAtamanunavaMto'zaraNAghAta vinAzaM yAMti prApnuvaMti / turavadhAraNe / trANAnAvAdinAzameva yAMtIti zloka kSyArthaH // 3 // evaM dRSTAMtamupadarya dArTItike yojayitumAha / (evaMtusamaNA ityAdi) yathaite'naMtarokta matsyAstathA zramaNAH zrAmyaMtIti zramaNAeke zAkyapAzupatAdayaH svayUthyAvA / kiMnUtAste iti darzayati / vartamAnasukhaiSiNaH samuDvAyasavat tatkAlAvAptasukhalavAsaktacetasonA locitAdhAkarmopanogajanitA'tikaTukaHkhaughAnunavanAvaizAlikamatsyAzva ghAtaM vizAla meSyaMtyanaMtazo'raghaTTInyAyena nUyonayaH saMsArodanvati nimajanonmaGanaM kurvANAna te saMsArAMnodheH paargaaminonvissytiityrthH|| 4 // iNamannaM tu annANaM, hamegesi aahiyo|devntte ayaM loe, banautteti aavre||5||iisrnn kaDe loe, pahANA tdaavre|| jIvAjIvasamAna te, shksmnnie||6|| sayaMjuNA kaDe loe, iti vRttaM madesiyA mAreNa saMthuyA mAyA, teNa loe asAsae // mAdaNA samaNA ege Ada aMmakaDe jge|| aso tattamakAsIya, ayANaMtA musaM vde||7||
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgamasaMgraha nAga DusarA: praya 0 - have ne jJAnInuM mata dekhADe. iNamannaMtu nnANaM ke0 e pUrve kanoje sadoSa AhAra laine sukha mAne tenAthI valI anya ajJAnInuMmata dekhADebe . ihamege siyA aiito prahIyAM koi ekane mate paNa sarvane mate nahIM eTale koika ajJAnI ema kahe haarai ke0 yA loka je carAcara saMsAra be, te deveM nIpajAvelo be jema karasI bIja vAvIne karasaNa nIpajAveLe te sarakho jAvo. tathA valI bIjA ema Tea ke baMnanatikhAvare ke0 e loka brahmadeveM nIpajAvyove. brahmA jagatpitAmaha itivacanAt. // 5 // valI ko eka ema kahe, ke IsareekaDeloe ke0 e loka IzvareM karelo. pahANAi tahAvare ke0 tathA khavare eTale bIjA valI ema kahele ke, pradhAna eTale satva, raja ne tamaguNanI je sama avasthA te prakRti kahie. tethe e loka kare lo be. bIjA ema kahebe ke moranI pAMkha koNe cItarI ? selaDI miSTha koNe kIdhI ? svanA ara loka nIno be. valI kAMTA tIkhA koNe kIdhA ! lIMba kaDavo ko karayo tathA jasa e durgaMdhamaya, kamala sugaMdhamaya e sarva svanAveja nIpanAMbe, tema loka paNa svanAve niSpa na. te loka kevobe, toke jIvAjIvasamAsatteke0 jIva khajIva sahita tathA suha Duraka sama nieke sukhaHkhasahita be // 6 // eka kahele ke, saryAkaDelA eke0 e loka svayaMca viSNu te nIpajAvyo. athavA te vima pehelo ekaja hato te jagata nIpajAvavAnI ciMtA karI tyAre bIjI zakti nIpanI, tyAra paDhI jagatanI sRSTI niSpanna thaI. itivRttaMma silA ke0 evaM maharSie kayuMbe tyAra paThI svayaMnuMe loka nIpajAvIne evaM ciMtavyaM je eTalI jagata sRSTIno samAsa kyAM thaze ! tevAre mAra eTale yama nIpajAvyo. par3hI mAre saMyAmAyAke0 teomAre mAyA nIpajAvI te thakI e loka marebe. teloe zrasAsae ho te kAraNa mATe e loka azAzvato be. // 7 // valI te hija kahebe mAdaNA samayA egeke0 eka brAhmaNa tathA eka bhramaNa je tridaMmI pramukha te ema khAha ke0 kalele ke, aMka Deja ke e sacarAcara jagata te aMmathakI nipanuM che; te ema kahele ke jevAre jagata mAM kA vastu na hatI sarva padArtha zUnya saMsAra hato tevAre brahmAyeM pANI mAhe iMruM sarajyaM paDhI te Izu vadhyuM tevAre te nAMgIne be khaMma thayA; temAhe thakI adholoka khane Urdhvaloka panAmA samasta prajA utpanna yaI. evA anukrame pRthvI, pANI, agni, vAyu, khAkAza, samu, nadI, parvata, grAma, khAgara, nagara ityAdika sarva sthiti utpanna thaI; e kAraNe tha soke 0 50 e brahmAye e sarva tattaMke0 tatva eTale padArtha te kAsIyake kIdhA. erIte te brAhmaNAdika yAtA musaMvadeke paramArthane ajANatA thakA mRSA bojebe // 8 // 0 // dIpikA - prathA'parAjJA nimatamAha / ( imiti ) / idaM vakSyamANamanyadajJAna * For Private Personal Use Only s
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. mihAsmin loke ekepAmAkhyAtaM / kiM punastairAkhyAtamityAha / devautteti / devena vaptaH ka todevoptodevaputrovAyaM lokaH / brahmaNA uptobrahmaNA kRtovAyaM lokaztyapare vadaMtIti // // 5 // tathA IzvareNa kRtolokaH / apare vadaMti pradhAnAdikatolokaH / satvarajastamoguNA nAM sAmyAvasthA prakatiH saiva pradhAnazabdavAcyA / dhAdizabdAnniyatikRtolokaztyanye / lokojIvAjIvasamAyuktaH surayakuHkhasamanvitazca // 6 // tathA svayaMnUrvisuranyovA sacai kAkI ratiM na lanate tatonyA zaktiH samutpannA tadanaMtaraM jagatsRSTiranUditi maharSiNA na taM / tataH svayaMvA lokaM niSpAdyAtisaMsAranayAt yamAkhyomArayatItimArovyadhAyi / tena mAreNa saMstutA katA mAyA tayA mAyayA ca loko niyate / naca tattvatojIvasya mRtirastyatomAyaiSA tena loko'zAzvataiti gamyate // 7 // tathA brAhmaNAvijAtayaH zramaNAstridaMDipramukhAeke aMDena kRtamaMDaLataM aMDALAtaM jagadAdurvadaMti / brahmaNAMDaM ka te tatovizvaM jAta / evaM kRte jagati yasau brahmA tattvaM padArthasamUhamakArSIt kRtavAn te ca brAhmaNAdyAH paramArthAnanijhAevaM mRSA vadati // 7 // ||ttiikaa-saaNprtmpraajnyaanimtopprdrshnaayaah / (nnmnntuannaannmityaadi)| ida miti vadayamANaM |tushbdH pUrvenyo vishessnnaarthH| dhajJAnamiti mohavijaMjaNamihAsmin lo ke ekeSAM na srvessaamaakhyaatmnipraayH|kiNpunstdaarkhyaatmiti tadAha |devenoptodevoptH karSa keNeva bIjavapanaM kRtvA niSpAditoyaM lokshtyrthH| devairvA guptora ditodevaguptodevaputrovetyA dikamajhAnamiti / tathA brahmaNAnaptobrahmoptoyaMlokaztyarthaH / pare evaM vyavasthitAH / tathA hi| tessaamymnyupgmH|brhmaa jagatpitAmahaH sacaikaeva jagadavAsIttenaca prajApatayaH sRSTA staizca krameNaitatsakalaM jagaditi / tathezvareNa kRtoyaM lokH| evameke IzvarakArakAyanidadhati pramANayaMti vA / sarvamidaM vimatyadhikaraNanAvopapannaM natu nuvanakaraNAdikaM dharmitvenopAdI yte|buddhimtkaarnnpuurvkmiti saadhyodhrmH| saMsthAnavizeSavattvAditi hetuH / yathA ghaTAdiri ti dRSTAMtoyaM / yadyatsaMsthAna vizeSavattattadbuddhimatkaraNapUrvakaM dRSTaM / yathA devakulakUpAdisaM sthAnavizeSavacca makarAkaranadIdharAdharadharAzarIrakaraNAdikaM vivAdagocarApanna mitiAtasmAda dimatkAraNapUrvakaM / yazca samastasyAsya jagataH kartA sasAmAnya puruSona navatItyasAvIzvara ti| tathA sarvamidaMtanunuvanakaraNAdikaM dharmitvenopAdIyate buddhimtkaarnnpuurvkmiti|saadhyo dharmaHkAryatvAdghaTAdivat tathA sthitvA pravRttervA vaasyaadivditi| tthaa'preprtipnnaaythaa| pradhAnAdikatolokaH / satvarajastamasAM sAmyAvasthA prakRtiH sAca puruSArtha pravartate / Adigra haNAcca prarutermahAn tatohaMkArastasmAca gaNaH SoDazakastasmAdapi SoDazakAtpaMcanyaH paMca mahAbhUtAnItyAdikayA prakriyayA sRSTirnavatIti / yadi vA AdigrahaNAtvanAvAdikaM gRhya
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 77 te / tatazcAyamarthaH / svanAvena kRtolokaH kaMTakAditaihaNyavat / tathAnye niyatikatoloko mayUrAMgaruhavadityAdiniH kAraNaiH kRtoyaM lokojIvAjIvasamAyukto jIvairupayogalakSaNe stathA jIvardhamAdharmAkAzapujalAdikaiH samanvitaH samudharAdharAdikaiti / punarapi lokaM vizeSayitumAha / surakhamAnaMdarUpaM duHkhamasAtodayarUpamiti tAnyAM samanvitoyuktaiti // // 6 // kiMca / ( sayaMnuNAityAdi) / svayaM navatIti svayaMnUrvimuranyo vA sacaikaevAdAva jUttatraikAkI ramate vitIya miSTavAMstaciMtAnaMtarameva vitIyA zaktiH samutpannA tadanaMtarameva jagatsaSTiranUdityevaM maharSiNoktamanihitaM / evaM vAdinolokasya kartAramanyupagatavaMtopi ca / tena svayaMcuvA lokaM saMpAdyAtinAra nayAdyamAkhyomArayatIti mAro'nyadhAyi / tena mA reNa saMstutA katA prasAdhitA mAyA tayA ca mAyayA lokAghriyate / naca paramArthatojI vasyopayogaladaNasya vyApattirastyatomAyaiSA / yathAyaM mRtastathA cAyaM loko'zAzva to'nityo'vinAzIti gamyate // 7 // apica / ( mAhaNAztyAdi ) / brAhmaNAvijAta yaH zramaNAstridaMDipranRtayaH / eke kecana paurANikAna sarve evamAduruktavaMtovadaMti ca / yathA jagadetaccarAcaramaMDena kRtamaMDakata / aNddaakaatmityrthH| tathAhi / te vadaMti yadA na kiMcidapi vastvAsIt padArthazUnyoyaM saMsArastadA brahmA'psvaMDamasRjattasmAca krameM e vRkSAtpazcAvidhAnAvamupagatAdUrvAdhovinAgo'nUt tanmadhye ca sarvAH prastayo'nUva n / evaMSTathivyaptejovAyvAkAzasamuisaritparvatamakarAkara nivezAdisaMsthitiranUditi / tathAcoktaM / bAsI didaM tamonUtamaprajhAtamaladaNaM // aprataya'mavijJeyaM, prasuptamiva sarva taH // 1 // evaMnate cAsmina jagatyasau brahmA tasya nAvastattvaM padArthajAtaM tadamAdiprakrame NAkArSIt kRtvaaniti| teca brAhmaNAdayaH paramArthamajAnAnAH saMtomaSAvadaMti anyathA ca sthitaM tattvamanyathApratipAdayaMtItyarthaH // 7 // // // // // saehiM pariyAedi, loyaM bUyA kddetiy||tttN te Na vijANaMti, Na viNA sI kayAivi // e // amaNunnasamuppAyaM, urakameva vijANiyA // samuppAyamajANaMtA, kadaM nAyaMti saMvaraM // 10 // thartha // have graMthakAra eno uttara kaheje. erIte pUrva je darzanI kA te, saehiM pariyAe hiMke0 potapotAnA paryAyeM karI eTale potapotAnI kalpanAye loyaMbUyAkaDetiyake0 ema kahe je e loka amuka amuka prakAre kIghoDe. paraMtu tattaMte NavijANaMtike te tatva kAMca jANatA nathI. gaviNAsIkayAivike0 e lokato kadApi kAle vinAza pAme nahIM, enIthAdi paNanathIyane aMta paNa nathI, tethI eno karsA koi nathI. evo paramArtha te jANa tA nathI; paNa thajANathakA nAve tema bole.||e|| have evAM vacananA bolanArane phala de
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ G dvitIye sUtrakRtAge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. khADele. te darzanI maNunnake0 viru anuSThAna anAcAra te thakI jenI samuppArtha ke0 utpatti, te kevuM toke, DurakaMke0 hiMsAdika viruvaM anuSThAna temAM je pravarttaze te duHkhI yAse evavijAliyAke0 evaM jANavuM joiye. samuppAyamajANaMtAke0 te evA duHkhanI patni kAraNAne najANe paraMtu te ajANa bApaDA kahanAryatisaMvaraM ke0 saMvarapaNuM je duHkha nivAraNaM kAraNa be, tene kevI rIte jANI zakaze ? etAvatA yati yatna karatAM pa Na duHkhano uSveda na pAme, kiMtu saMsAramAMhe anaMto kAla rahege. // 10 // // || dIpikA - zratha teSAmuttaramAha / (saehi miti ) / svakairnijaiH paryAyairaniprAyairlokaM kRtamabruvan kathitavaMtaste tattvaM paramArtha nAnijAnaMti / naca vimAzI lokaH kadAcit nirmUlataH paryAyarUpeNa vinAzyapi ivyArthatayA nityatvAt / lokasya IzvarAdirutatvaM ni SedhayuktaSTa kAtojJeyaM // e // atha teSAM mRSAvAdinAM phalamAha / zramanneti / tha manoiM prasadanuSThAnaM tasmAtpAda: prADurbhAvoyasya tadamanojJasamutpAdaM duHkhaM vijA nIyAt prAjJaH / prayamarthaH svakRtAdasadanuSThAnAdeva duHkhamutpadyate nezvarAderiti / te caivaM duHkhasya saMvaraM pratighAta hetuM jJAsyati / kAraNovedAdeva kAryochedaH syAt / kAraNaM vA'jA naMtaH kathaM khodAya yatiSyate yatnavaMtopi duHkhovedaM nAnuvaMtIti // 10 // 11 11 // TIkA - dhunaiSAM devoptA dijaga vAdinAmuttaradAnAyAha / (saehimityAdi) / svakIyaiH svakIyaiH paryAyairaniprAyairyukti vizeSaizyaM lokaH kRta ityevamabruvannanihitavaMtaH / devosobrahmo IzvarakRtaH pradhAnAdiniSpAditaH svayaMbhuvA vyadhAyi tanniSpAditamAyayA viyate tathAMDa jazcArya lokaityAdisvakIyA nirupapattiniH pratipAdaryati / yathA'smaktameva satyaM nA yaditi te caivaMvAdino vAdinaH sarvepi tattvaM paramArtha yathAvasthitalokasvanAvaM nAnijAnaM ti na samyak vivecayati / yathA'yaM loko'vyArthatayA na vinAzIti nirmUlataH kadAcana / nacAyamAditayArajya kenacit kriyate pitvayaM loko'nUbhavati naviSyati ca / tathAhi / ya sAvakaM yathA devoso'yaM lokaiti tadasaMgatam / yatodevoptatve lokasya na kiMcittathAvi dhaM pramANamasti / nacApramANakamucyamAnaM vi6janamanAMsi prINayati / zrapica kimasau deva panno'nutpannovA lokaM sRjenna tAvadanutpannastasya kharaviSANasye vAsazvAtkaraNAnAvaH / yotpannaH sRjettatkiM svato'nyato vA / yadi svataevotpannastathA sati tallokasyApi svatae votpattiH kiM neSyate / athAnyatautpannaH san lokakaraNAya sopyanyonyataH sopyanyonyatai tyevamanAsthAlatAmanomaMDala vyApinyanivAritaprasarA prasarpatIti / zrathAsau devo'nAditvA nnotpannaityucyate ityevaMsati lokopyanAdirevAstu ko doSaH / kiMcAsAvanAdiH sanityo'ni tyovA syAttadyadi nityastavA tasya kramayaugapadyAcyAmarthakriyA virodhAnna kartRtvaM / thathA'ni For Private Personal Use Only
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. e tyastathAsati svataevotpattyanaMtaraM vinAzitvAdAtmanona trANAya kutonyatkaraNaM prati tasya vyApAraciMteti / tayA kimamUrtomUrtimAn vA / yadyamUrtastadA'kAzavadakataivA'tha mUrtimAn tathAsati prAkRtapuruSasyevopakaraNasavyapedasya spaSTameva srvjgdkrttvmiti| devaguptadevaputrapadau tvatiphalgutvAdapakarNayitavyAviti / etadeva dUSaNaM brahmoptapadepi iSTa vyaM tulyayogakSematvAditi / tathA yamuktaM / tanunuvanakaraNAdikaM vimatyadhikaraNanAvApannaM viziSTabuddhimatkAraNapUrvakaM kAryatvAddhaTAdivaditi tadayuktaM / tathAvidhaviziSTakAraNapUrvakatve na vyAptyasiH / kAryapUrvakatvamAtreNa tu kArya vyAptaM / kArya vizeSopalabdhau kAraNavizeSapra tipattirgahItapratibaMdhasyaiva nvti|ncaatyNtaadRsstte tathA prtiitirnvti|ghtte tatpUrvakatvaM pratipa namiti cet yuktaM tatra ghaTasya kArya vizeSatvapratipatte tvevaM saritsamuparvatAdau buddhimatkA raNapUrvakatvena saMbaMdhogRhItaiti / punarapyuktaM / nanvataeva ghaTAdisaMsthAna vizeSadarzana vatparvatAdAvapi viziSTasaMsthAnadarzanAdbuddhimatkAraNapUrvakatvasya sAdhanaM kriyate / naita devaM yuktaM / yatonahi saMsthAnazabdapravRttimAtreNa sarvasya buddhimatkAraNapUrvatvAvagati navati / yaditu syAnmRtikAratvA ilmIkasyApi ghaTavatkuMnakArakatiH syAt / tathAcoktaM / anyathAkuMnakAreNa mRdhikArasya kasyacit / ghaTAdeH kAraNAtsivaye ilmIkasyApi tatkatiri ti / tadevaM yasyaiva saMsthAnavizeSasya buddhimatkAraNapUrvakatvena saMbaMdhogRhItastadarzanameva tathAvidhakAraNAnumApakaM navati na saMsthAnamAtramiti / thapica ghaTAdisaMsthAnAnAM kuMnakAra eva viziSTaH kapilakSyate nezvaraH / yadi punarIzvaraH syAtki kuMnakAreNeti / naitadasti / tatrApIzvaraeva sarvavyApitayA nimittakAraNatvena vyApriyate / nanvevaM dRSTahAniradRSTaka lpanA syAt / tathAcoktaM / zastrauSadhAdisaMbadhAccaitrasya vraNarohaNe // asaMbadhasya kiM sthANo kAraNatvaM na kalpyate // 1 // tadevaM dRSTakAraNaparityAgenA'dRSTaparikalpanA na tyA jyeti / apica / devakulAvaTAdInAM yaH kartA sasAvayavo'vyApyanityodRSTasta dRSTAMtaH sAdhitazcezvaraevaMnUtaeva prApnoti / anyathAbhUtasya ca dRSTAMtAnAvAvyAtyasi numA namiti / anayaiva dizA sthitvApravRttyAdikasAdhanamasAdhanamAyojyaM tulyayogamitvAdi ti / yadapi coktaM pradhAnAdikato'yaM lokati tadapyasaMgataM / yatastatpradhAnaM kiM mUrtamamU ta vaa| yadyamUrta na tatomakarAkarAdermUtasyonavoghaTate / nahyAkAzAtkiMcitpadyamAnamAla dayate mUrtA'mUrtayoH kAraNavirodhAditi / atha mUrta tatkutaH samutpannaM / na tAvatsvatolo kasyApi tathotpattiprasaMgAt nApyanyato'navasthApatteriti / anyathA'nutpannameva pradhAnA dyanAdinAvenAste tallokopi kiM neSyate / apica / satvarajastamasA sAmyAvasthA pradhA namityucyate nacA'vikatAtpradhAnAnmahadAderutpattiriSyate nvtiH| naca vikata pradhAnavyapade zamAskaMdatItyatona pradhAnAnmahadAderutpattiriti / apicAcetanAyAH prakRteH kathaM puruSArtha
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. prati pravRttiryenA'tmanonogopapattyA sRSTiH syAditi / prakRterayaM svanAvati cedevaM tarhi svanAvaeva balIyAn / yastAmapi prakRti niyamayati tataeva ca lokopyastu kimadRSTapra dhAnAdikalpanayeti / athAdigrahaNAtsvanAvasyApi kAraNatvaM kaizvidiSyataiti cedastu / na hi svanAvo'nyupagamyamAnonaH kRtimAtanoti / tathAhi / svanAvaH svakIyotpattiH / sA ca padArthAnAmiSyataeveti / tathA yamuktaM niyatikatoyaM lokti| tatrApi niyamana niya tiryathAnavanaM niyatirityucyate / sAcA'locyamAnA na svanAvAdatiricyate / yaccAnyadhA yi svayaMcavotpAditolokaiti tadapyasuMdarameva / yataH svayaMnUriti kimuktaM navati / kiM yadA'sau navati tadA svataMtronyanirapekaeva navati / athA''dinavanAtsvayaMnUriti vyapa dizyate / tadyadi svataMtranavanAnyupagamasta lokasyApi navanaM kiM nAnyupeyate kiM svayaM nuvA / athAnAdistatastasyAnAditve nityatvaM nityasya caikarUpatvAtkartatvA'nupapattista thA vItarAgatvAttasya saMsAravaicitryAnupapattiH / atha sarAgosau tato'smadAdyavyatirekA tsutarAM vizvasyAkartA mUrtA'mUrtAdikalpAzca prAgvadAyojyAiti / yadapi cAtrA nihitaM / tena mAraH samutpAditaH saca lokaM vyApAdayati tadapyakartRtvasyAnihitatvAtpralApamAtra miti / tathA yamuktaM aMDAdikramAjAyate lokaiti tadapyasamIcInaM / yatoyAsvapsu ta daMDaM nisRSTaM tAyathAMDamaMtareNAnUvan tathA lokopi nUtaztyanyupagame na kAcidAdhA dRshyte| tathAsau brahmA yAvadaMDaM sRjati tAvanokameva kasmAnnotpAdayati kimanayA ka STayA yuktyasaMgatayA cAMDaparikalpanayA / evamastviti cet kecidanihitavaMtoyathA brahmaNomukhAbAhmaNAH samajAyaMta bAdunyAM triyAkanyAM vaizyAH panayAM zubhAztyetada pyayuktisaMgatameva / yatona mukhAdeH kasyaciutpattirnavaMtyupalakSyate / athApi syAtta thA sati varNAnAmanedaH syAdekasmAutpatteH / tathA brAhmaNAnAM karataittirIyakakalApA dikazca nedona syAdekasmAnmukhAutpatteH / evaMcopanayanAdisanAvona navegAve vA svasAdi grahaNApattiH syAdevamAdyanekadoSakuSTatvAdevaM lokotpatti nyupagaMtavyA / tatazca sthitameta t / taevaM vAdinolokasyA'nAdyaparyavasitasyovadhizcaturdazarakupramANasya vaizAkhasthA nasthakaTinyastakarayugmapuruSAruteradhomukhamanakAkArasaptaprathivyAtmakAdholokasya sthAlA kArA'saMkhyeya dIpasamujJAdhAramathyalokasya manakasamuMjakAkAro+lokasya dharmAdharmAkAza pujalajIvAtmakasya ivyArthatayA'nityasya paryAyApekSyA daNadAyiNAnatpAdavyayadhrauvyA pAditavyasatattvasyA'nAdijIvakarmasaMbaMdhApAditA'nekaprapaMcasyASTavidhakarma vipramuktA'tma lokAMtopalakSitasya tattvamajAnAnAH saMtomRSA vadaMtIti // e|| idAnImeteSAmeva devo tAdivAdinAmajhAnatvaM prasAdhya tatphaladidarzayiSayA'ha / (amaannshtyaadi)| manonu kUlaM manoiM zojanamanuSThAnaM na manojhamanojhamasadanuSTAnaM tasmAutpAdaH prAuna voyasya
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 1 muHkhasya tadamanojJasamutpAdaM / evakAro'vadhAraNe / sacaivaM sNbNdhniiyH|amnojnysmutpaa dameva uHkhamityevaM vijaaniiyaadvgtpraajnyH| etauktaM navati / svastA'sadanuSThAnAdeva chaH khasyonavonavati nAnyasmAdityevaM vyavasthitepi satyanaMtaroktavAdino'sadanuSThAnonavasya ukhasya samutpAdamajAnAnAHsaMto'nyataIzvarAdeUHkhasyotpAdamichati / tecaivamihaMtaH kathaM kena prakAreNa khasya saMvaraM uHkhapratighAtahetuM jJAsyati / nidAnoledena hi nidAninau donavati / teca nidAnameva na jAnati tattvA'jAnAnAH kathaM kuHkhobedAya yatiSyaMte ya navaMtopi ca naiva uHkhojedanamavApsyatyapi tu saMsAraeva janmajarAmaraNeSTaviyogAdyaneka muHkhavAtAghrAtAbhUyonUyo'rahaghaTTInyAyenAnaMtamapi kAlaM saMsthAsyati // 10 // // suddhe apAvae AyA, ihamegesimAdiyaM // puNo kiDDApadoseNaM, so taba avarasaI // 11 // ida saMvujhe muNI jAe, patA ho apaave||viy DaMbu jadA nuko, nIrayaM sarayaM tadA // 22 // etANucIti medhAvI, baMnace reNa te vase // paDho pAvAnayA save, akAyAro sayaM sayaM // 13 // sae sae vahANe, sidhimeva na annadA // aho ideva vasavattI, sabakAma smppie||14|| artha-have prakArAMtare darzanInuM mata dekhADe. e prastAve hamegesimAhiyaMke eka ve lI koika, trairAzika gozAlAmatAnusArI te ema kahecheke, e AyAke yAtmAte manuSya ne naveja sudheke zuma thAya. apAvae ke pAparahita thAya. eTale sarva karma kyk| moke jAya. puNoke / valI soke tehaja yAtmA tabake tyAM mokne viSe bato kiDDApa doseNaMke0 krIDApradoSe karI eTale rAgadeSane vaze karI avarasazke aparAdha kare eTale karma raje karI azubha thAya. eTale guM kahyu? ke te mukti batAM jIvane potAnAM sAsananI pUjA jANI, ane anya sAsanano parAnava jANI, potAne rAga upajAve. tathA potAnA sA sanano vyAghAta dekhI deSa upaje. e kAraNa mATe AtmA nirmala bato ujvala vastranI pare zanaiHzanaiH malIna thAya. e prakAre te AtmA valI saMsAramAhe avatare evaM je trairA zika kahele, te jIvanI traNarAzI sthApele. prathama AtmA sakarmaka, panI valI akarmaka thaIne muktimA jAya,ebIjI rAzI.ane tyAM muktine viSe valIkarma upArjI saMsAramAMheyAve etrIjI rAzI. // 11 // ihasaMvumemuNIjAekeNahIM mukti thakI yAvI manuSyanA navamAM na pajIne muni eTale yamaniyama sAdarI,saMyume eTale saMvara AdarI, palAhozyapAvaeke par3I pAparahita nirmala thAya.enA upara dRSTAMta kahe,jahAkeNjema viyarDabuke vikaTAMbu eTale pA
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ na hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. eNI tehanIpare jANavU. jema nIrayaMke nirmala pANI doyate rajAdikane saMyoge sarayaMke rajasahita eTale malina thAya, pharI te pANI nirmalapaNa thAya: tahAke tema e AtmA paNa jANI levo. // 12 // have e matane dUSave. etake e pUrvokta vAdInAM vacana asamaM jasa aNuciMtike ciMtavI bAlocIne, medhAvI ke paMmita je hoya te manamA evI rIte avadhAre te kahe. baMnacere Natevaseke0 e trairAzika tathA anerA darzanI brahmacArIneviSe na vase eTale sUdho saMyama napAle. je kAraNa mATe te samyakjhAnarahita thakA akarmaka ne sakarmaka kahe te mATe te ajJAnI . tathA puDhopAvAnyAsaveke 0 e sarva judAjudA prA vAUka eTale paradarzanI arakAyAro sayaMsayaMke0 potapotAnuM darzana ruDuM karI vakhANele. // 13 // valI tehija darzanInuM mata kahe. saesaenavahANe ke te potapotAnAM darzanane viSe pravarttatA potapotAnuM anuSThAna je dIdA, guru caraNa, zuzrUSAdika tehija sikSimeva ke sidinuM kAraNa paNa naannahAke / anerA darzana thakI, anerA anuSThAna thakI mukti na pAmiye. ahozhevavasavattI ke0 te ema kahele ke-amArA darzana thakI ehija janmamAM yAvat aAtmavatI thako eTale samasta iMDIno jIpanAra evo thako sabakAmasamappieke sarvakAmaeTale je je kAma joganI prArthanA tathA vAMbanAkare te te pAme. // 14 // // // dIpikA-kRtavAdimatamevAha / ( sukSeti ) / ayamAtmA zuzomanuSyanavaeva zu dAcAronUtvA mode apApakaH syAt / idamekeSAM gozAlamatAnusAriNAmArakhyAtaM / punara yamAtmA akarmakonUtvA kIDayA pradeSeNa vA sa tatra mokSasthaevA'parAdhyati rajasA rila Syate / tasyahi svazAsanapUjAmanyadarzanaparAnavamupalanya krIDApramodaH syAt / svazAsanaparA navadarzanAca deSastato'sau krIDAdeSAnyAM karmaNA bAdhyate tato'sau nUyaH saMsAre'vata rati // 11 // kiMca / (iheti) / iha saMsAre prAptaH san pravrajyAmaMgIkRtya saMvRtAtmA jAtaH san pazcAdapApaH syAt / yathAvikaTAMbu nAmodakaM nIrajaskaM nirmalaM sat vAtobUtareNuyu ktaM sarajaskaM malinaM nUyaH syAt tathAyamAtmA trairAzikANAM mate rAzitrayAvasthaH syaat| yathApUrva saMsArAvasthAyAM sakarmakaH tato mode 'karmakaH punaH zAsanaparAnavadarzanAt ke podayAt sakarmA syAditi // 1 // etanmataM dUSayati / ( eyANutti ) / etAnpUrvoktAn vA dino'nuciMtya medhAvI prajJAvAn etadavadhArayet yathA na te vAdino brahmacarye saMyamAnuSThA ne vaseyuH / yadyapi te saMyame sthitAstathApi na samyaganuSThAtAraityavadhArayet / pathakTathak sarvepyete prAvAUkAH paramatinaH svakaM svakamAtmIyaM darzanamAkhyAtAraH zojanatvena kathayitA raH svadarzanaM zunaM vadaMti te / naca tatrAsthA vidheyeti // 13 // kRtavA dimatameva prakArAMtare gAha / (saeti ) / te kRtavAdinaH svake svake upasthAne saMyamAdyanuSThAne lihiM moda
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 3 manihitavaMtonAnyathA / tathAsikSiprApteradhaH prAgapi vazavartI vazer3iyaH syAt asmanma tAzritaH sAMsArikaiH svanAvai ninUyate / sarve kAmAvanilASAH samarpitAH saMpannAyasya sasarvakAmasarpitaH ihaloke IdRzaH syAt paraloke ca modaM yAyAdityarthaH // 13 // // // TIkA-sAMprata prakArAMtareNa kRtavAdimatamevopanyasyannAha / (suvetyAdi ) / ihA smin kRtavAdiprastAve trairAzikAgozAlakamatAnusAriNoyeSAmekaviMzatisUtrANi pUrva gatatrairAzikasUtraparipATyA vyavasthitAni te evaM vadaMti / yathAyamAtmA zuzomanuSyana vaeva zukSAcAronUtvA apagatAzeSamalakalaMkomode'pApakonavati / apagatAzeSaka rmA navatItyarthaH / idamekeSAM gozAlakamatAnusAriNAmAkhyAtaM / punarasAvAtmA'zuhatvA'ka rmakatvarAzi kSyAvasthonUtvA krIDayA pradeSeNa vA satatra modasthaevA'parAdhyati raja sAzliSyate / idamuktaM navati / tasya hi svazAsanapUjAmupalacyAnyazAsanaparAnavaM copala nya krIDotpadyate pramodaH saMjAyate svazAsananyakkAradarzanAJca deSastato'sau krIDAkSeSAcyA manugatAMtarAtmA zanairnirmalapaTavaupanujyamAnorajasA malinIkriyate malImasazca karmagau ravAyaH saMsAre'vatarati / asyAM cAvasthAyAM sakarmakatvAttatIyarAzyavasthonavati // // 11 // kiMca / ( ityAdi ) / ihAsmin manuSyanave prAptaH san pravrajyAmanyupetya saMda tAtmA yamaniyamaratojAtaH san pazcAdapApo nvti| apagatA'zeSakarmakalaMkonavatIti nAvaH / tataH svazAsanaM prajJApya muktyavasthonavati / punarapi svazAsanapUjAdarzanAnikA ropalabdhezca rAga SodayAtkaluSitAMtarAtmA vikaTAMbuvaudakavannIrajaskaM sa hAtoDUtareNuni vahasaMpTaktaM sarajaskaM malinaM nUyoyathA navati tathA'yamapyAtmA'naMtakAlena saMsArogA tujhAcArAvasthonUtvA tatomodAvAptau satyAmakarmAvasthonavati / punaH zAsanapUjAni kAradarzanAnAgadeSodayAtsakarmA navatItyevaM trairAzikAnAM rAzitrayAvasthonavatyAtme tyAkhyAtaM // uktaMca / dagdhaMdhanaH punarupaiti navaM pramathya, nirvANamapyanavadhAritanIsa niSThaH // muktaH svayaM kRtanavazca parArthagarastvabAsanapratihateviha moharAjyamiti // 12 // adhunaitadUSayitumAha / ( eyaannuciiityaadi)| etAnpUrvoktAna vAdino'nuciMtya medhAvI pra jhAvAn maryAdAvyavasthitovA etadavadhArayet / yathA naite rAzitrayavAdinodevoptAdiloka vAdinazca brahmacarya taupaladite vA saMyamAnuSThAne vaseyuravatiSTheraniti / tathAhi / teSAmaya manyupagamoyathA svadarzanapUjAnikAradarzanAtkarmabaMdhonavatyevaMcAvazyaM tadarzanasya pUjA yAstiraskAreNa conayena vA nAvyaM tatsaMnavAcca karmopacayastaupacayAcca gudhyanAvaH zu dhyanAvAJca modAnAvaH / naca muktAnAmazeSakarmakalaMkAnAM kRtakRtyAnAmapagatAzeSayathAva sthitavastutattvAnAM samastutiniMdAnAmapagatAtmAtmIyaparigrahANAM rAgadeSAnuSaMgastAnAvAcca
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ G4 ditIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. kutaH punaH karmabaMdhastasmAcca saMsArAvataraNamityarthaH // ataste yadyapi kathaMcidvyabrahma carye vyavasthitAstathApi samyak jJAnAnAvAnna samyaganuSThAnanAjati sthitaM / apica sa pyete prAvAukAH svakaM svakamAtmIyaM darzanaM svadarzanAnurAgAdAkhyAtAraH zojanatvena pra khyApayitAraiti / naca tatra viditavedyenAsthA vidheyeti // 13 // punaranyathAkatavAdimata mupadarzayitumAha / (saesaeityAdi) te kRtavAdinaH zaivaikadaMDipranatayaH svakIye svakIye upatiSThatyasminnityupasthAnaM svIyamanuSThAnaM dIkSA gurucaraNazuzrUSAdikA tasminneva sidimazeSasAMsArikaprapaMcara hitasvanAvamanihitavaMtonAnyathA nAnyena prakAreNa sidi ravApyata iti / tathAhi zaivAdIdAtaeva modaityevaM vyvsthitaaH| ekadaMDikAH paMca viMzatitattvaparijhAnAnmuktiritya nihitavaMtastathAnyepi vaidAMtikAdhyAnAdhyayanasamAdhimArgA nuSThAnAsidimuktavaMtaztyevamanyepi yathAsvadarzanAnmokSamArga pratipAdayaMtIti / azeSa koparamaladANAyAH sikSiprApteradhastAtprAgapi yAvadadyApi sikSiprAptina navatIti tAva didai va janmanyasmadIyadazenoktAnuSThAnAnunAvAdaSTaguNaizvaryasannAvo navatIti darzayati / yAtma vazaM vartituM zIlamasyeti vazavartI vazezyiztyaktaM navati ta_sau sAMsArikaiH svanAvaranina yate / sarve kAmAnilASArpitAH saMpannAyasya sasarvakAmasamarpitoyAnyAn kAmAn kAmayate te te'sya sarve sidhyaMtIti yAvat / tathAhi / siberArAdaSTaguNaizvarya sidhinavati / tadyathA / aNimA laghimA garimA prAkAmyamIzitvaM vazitvaM pratighAtitvaM yatra kAmA vasAyitvamiti // 14 // siddhAya te arogA ya, idamegesimAdiyaM // sidhimeva puro kA sAsae gaDhi narA // 15||asNvumaa aNAdIyaM, namihiMti puNo puNo // kappakAlamuvajati, gaNA AsurakibbisiyAtti bemi // 16 // iti prathamAdhyayane tRtiiyodeshkH|| artha-have paranave je gati thAya te kahele. sihAyate ke0 te jIva amArA darzane pra vartatA zarIra tyAga karI, viziSTa samAdhine yoge sima thAya. te sima kevA? to ke, arogAya ke rogarahita eTale zarIranAM duHkha thakI rahita le. erIte iha ke ehi ja lokane viSe megesi ke0 ekeka ko zivane mateM ema bAhiyaM ke nAravyuM eTale ka jhuM. te darzanI potapotAne anuSThAne sidhimevake0 sidineja, purokAuMke pAgala karI sAsae ke ApaNA aniprAyane viSe gaDhiyA ke gRdha batA aneka hetu yu kti kahe. te konI pareM ? to ke, narAke0 pAmara naranI pere. jema te ajANa ma nuSya potAnA matanu kadAgraha na tyAge, tema teM darzanIpaNa je kAMi potAnA matanuM
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 5 anuSThAna te sarva muktinuM kAraNa ne, ema khe.|| 15 // have evaM kahenArane phala dekhADele. asaMvumA ke0 te pAkhaMmi darzanI saMvararahita,asaMyamasahita, evI rIte mugdhalokane viSa tAraNahAra thaNAdIyaM ke anAdi saMsAramAMhe namihiMti ke paribhramaNa karatAM puNo puNo ke0 valI valI narakAdinI pIDA pAmaze. kadAcit te bAla tapane pranAve svargAdi ka gati pAme : topaNa kevI pAme to ke, kappakAla ke ghaNAkAlasudhI ThANA ke sthAna ka je Asura ke asura kumArAdikanAM sthAnaka tene viSe athavA kibbisiyA ke ki biSIyAdika adharma sthAnaka tyAM navaUMti ke natpanna thayA batAM duHkhaja pAme. tibemi ke puurvvt.|| 16 // iti prathamAdhyayanasya tRtIyodezakaH smaaptH| dIpikA-etadevAha / (siti)| te'smanmatAzritAH sikSAzca arogAH syaH / arogagra haNAbArIramAnasAnekaHkharahitAzceti jheyaM / ihAsmin loke ekeSAM zaivAdInAmidamA khyAtaM / te hi sidi muktimeva puraskRtyAM'gIkRtya svAzaye svamatAnurAge grathitAH saMbajJAna rAH prArUtapuruSAH paMmirtamanyAzvetyarthaH // 15 // etadUSaNAyAha / (yasaMvuDe ti) te pA khaMDinastattvato'saMvRtAdhanAdikaM saMsAraM punaHpunamiSyati / yadi kathaMcitteSAM svargAvApti stathApi kalpakAlaM bahukAlamutpadyate saMnavaMtyasurAH / asurasthAnotpannAthapi na pradhA nAH kiMtarhi kilbiSikAyadhamAeveti // 16 // bravImIti pUrvavat // iti sUtrakRtAMga dIpikAyAM prathamAdhyayane tRtIyodezakaH / // TIkA-tadevamidaivAsmaktAnuSThAyino'STaguNaizvaryalakSaNA sidirnavatyamutracA'ze SoparamalahaNA navatIti darzayitumAha / (sidAyateityAdi) ye hyasmauktama nuSThAnaM samyaganutiSThati te'smin janmanyaSTaguNaizvaryarUpAM sidimAsAdya punarviziSTasamAdhi yogena zarIratyAgaM kRtvA sikSAzcAzeSa rahitAtharogAnavaMti / arogagrahaNaM copala eN| anekazarIramAnasana sTarAMti zarIramanasoranAvAdityavamihAsminloke sidivi cAre vA ekeSAM zaivAdInAmidamAkhyAtaM nASitaM / teca zaivAdayaH sidimeva puraskRtya mu ktimevAMgIkRtya svakIye zrAzaye svadarzanAnyupagame grathitAH' saMbadAyadhyupapannAstadanukU lAyuktIH pratipAdayaMti / narAzva narAH prAkRtapuruSAH zAstrAvabodhavikalAH svAnipretA rthasAdhanAya yuktIH pratipAdayaMtyevaM tepi paMDitaMmanyAH paramArthamajAnAnAH svAgrahaprasAdhi kAM yuktimudghoSayaMtIti / tathAcoktaM / AgrahI bata ninIpati yuktiM, tatra yatra matirasya niviSTA // padapAtarahitasya tu yuktiryatra tatra matireti nivezaM // 1 // 15 // sAMprata meteSAmanarthapradarzanapuraHsaraM dUSaNAnidhitsayAha (asaMvuDAztyAdi) tehi pAkhaMDikAmo dAnisaMdhinaH samubitAapithasaMvRtAiMDiyanoiMDiyairasaMyatAihApyasmAkaM lAnaiMDiyA
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ da vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. nurodhena sarvaviSayopanogAdamutra muktyavApteH / tadevaM mugdhajanaM pratArayaMto'nAdi saMsArakAMtAraM camiSyaMti paryaTiSyati / svazcaritopAttakarmapAzAH pAzAvazApitAH paunaH punyena naarkaadiyaatnaasthaanessuutpdyte| tathAhi / neDiyara niyamitairazeSa pracyutila kSaNAsidiravApyate / yApyaNimAdyaSTaguNalakSaNaihikI sidinidhIyate sApi mugdhajanapra tAraNAya daMnakalpaiveti / yApi ca teSAM bAlataponuSThAnAdinA svargAvAptiH sApyevaMprAyA navatIti darzayati / kalpakAlaM pranUtakAlamutpadyate saMnavaMti / asurAyasurasthAnotpa nAnAgakumArAdayastatrApi na pradhAnAH kiM tarhi kilbiSikAyadhamAH preSyanUtAthalpardha yo'lpanogAH svalpAyuHsAmarthyAdyupetAzca navaMtIti / iti nadezakaparisamAtyarthe / bravImI ti pUrvavat // 16 // iti samayAkhyAdhyayanasya tRtIyodezakaH samAptaH // atha-prathamAdhyayane caturtha uddezakaH prArajyate // ete jiyA no na saraNaM, bAlA paMniyamANiNo (paagNtre||ybbaalevsiiy ti)||divaa NaM putva saMjogaM, siyA kiccovesgaa||||tN ca niskU parinnA ya, viyaM tesaMNa mubaae|| aNukasse appalINe, maNa muNi jaave||2|| artha-have cotho uddezo prAraniya baiye. trIje uddeze paratIrthinI vaktavyatA kahI have yahIM paNa tehija kahe. ete ke0 te darzanI je pUrve kahyAM te paMcanatika takrIva taharIravAdI tathA gozAlakamatAnusArI trairAzika e sarvane koNe jiyAke jIlyA? te ka heje-rAga, dveSa, parigraha, upasarga tathA zabdAdika viSaya prabala moharUpa verIe jItyA. te kAraNe no ke0 ziSyane thAmaMtraNe aho ziSya e vacana tuM sahI karIne sadahe. na saraNaM ke e paratIrthIka ko jIvane zaraNa na thAya, eTale saMsAramAhe paDatAM prANIne na rInazake. kemake je kAraNe te bAlAke bAla thazAnI batA paMmiya mANiNoke thA smAne paMmita karI mAnatA ajJAne lAgA sidAya. pote unmArge paDatAM bIjAne unmArge pADe, kemake tenI thAcaraNAdirUpa viru dekhAyace te gAthAnA utarArdhavaDe dekhADele. hiMvANaMputvasaMyogaM ke pUrva saMyogaM eTale pUrve dhanadhAnya ghane svajanAdika saMyoga bagaM mIne "zrame niHsaMga pravrajita baiye" ema kahe; paraMtu te valI siyAke0 te baMdhANA eTale parigraha pAraMjane viSa thAsakta evA batA gRhasthajale kemake te kiccovaesagAke te gra hasthanAM kRtya je pacana tathA pAcanAdika bakkAya hiMsAno vyApAra teno je upadeza tene viSe pravataM. te kAraNe pravarjita batAM gahasthonAM karatavya thakI vegalA nathI. arthAt "jevA gRhI tevA darzanI" e kAraNe kono nakAra na karI zake. // 1 // evA darza nI dekhIne cAritriyAyeM je karavU te dekhADele. taMca nirakU ke te pAkhaMmI loka vi
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. G9 0 parIta upadeza devAne pravarttatAM tene parinnAya ke samyak prakAre jAlIne jema e darzanI bApa DA mithyAtvavyApAre vivekazUnya pote potAneja prahitakArI dIzebe, to dhanya jIva taara kyAthI ? evaM AlocIne nikku je cAritra viyaMtesuMke0 paramArthano jANate darzaviSeNamukhae ke0 mUrchAya nahIM arthAt tenIpratye saMbaMdha paNa na kare. tyAre kare, te artha gAthAnA uttarArdhavaDe dekhADe be. praNukasse ke0 te utkarSa ra hitA madano TAlanAra, chappalI ke0 pralIna eTaje asaMbaMdha gRhastha tathA pAsa vAdikane viSe saMsarga karato te nalI majheNa ke0 madhyamanAve rAgadveSa rahita to muNike munI eTale je sAdhu te jAvae ke0 potAne pravattave, eTale zuM kayuM ! to ke, kadAcita paratIrthIka athavA pAsabAdika saMghAte saMbaMdha male to mada na karavo ne te nI prazaMsA tathA niMdA karato rAga dveSa rahita vartte. e prakArekarI saMyama je pAle teja sAdhu jAvo. // 2 // // dIpikA-tRtIyodezake'nyatIrthikANAM kutsitatvamuktamidApi tadevocyataityarthasaM ba-isyAsyoddezakasyedamAdisUtraM // ( etaiti ) ete'nyamatino jitAya ninUtArAgadveSA diniH / noiti ziSyAmaMtraNaM / evaM tvaM jAnIhi / yathAete na zaraNaM kasyacitrANAya na samarthAH / (jabatti) yatrA'jJAne bAlo'jholanaH san vyavasIdati tatra te vyavasthitAH / bAlApaM mizramA liloiti kvacitpAThastatra bAlA nirvivekA paMmitAyapi paMmitamAninaH kasyApi na trANAya syurityarthaH / tatkRtyamAha / hitvA tyaktvA pUrvasaMyogaM dhanasvajanAdikaM / miti vaakyaalNkaare| sitAba-dhAH parigrahAraMneSu / punaH kiMbhUtAH / kRtyaM kArya pacana pAcanAdi tasyopadezaM gavaMtIti kRtyopadezagAH / athavA siyAityArSatvAt syurnaveyuH / kRtyaM sAvadyAnuSThAnaM tatpradhAnAH kRtyAgRhasthAsteSAmupadezaH saMraMnasamAraMnarUpaH sa vidyate yeSAM te kRtyopadezikAH / pravrajitApi kartavyairgRhasthecyona niyaMtaityarthaH // 1 // evaM nUteSu tIrthaSu satsu sAdhunA yatkartavyaM tadAha / ( taMceti) taM pAkhaMmilokaM parijJAya sa myak jJAtvA nikkuH saMyato vidvAn teSu na mUrtayet taiH saha saMbaMdhaM na kuryAt / kiM tarhi ku ryAdityAha / anutkarSavAn utkarSomadastamakurvan / tathA'pralIno'saMbastIrthikeSu gRhasthe pArzvasyAdiSu vA saMzleSamakurvan madhyena rAga dveSayoraMtarAjena saMcarana munirjagatrayavedI yA padAtmAnaM vartayet teSu niMdAM svasya prazaMsAMca pariharan sAdhurmadhyasthavRtyA caredityarthaH / // TIkA-naktastRtIyodezakaH / adhunA caturthaH samArajyate / yasyacAyamanisaMbaMdhaH / anaMtarodezake'dhyayanArthatvAtsva parasamaya vaktavyatokkehApi saivA'nidhIyate / athacA' naMtarodezake tIrthikAnAM kutsitAcAratvamuktamihApi tadevAnidhIyate / tadanena saMbaMdhe For Private Personal Use Only
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM . nA'yAtasyA'syoddezakasyopakramAdIni catvAryanuyoga dvArAlya nidhAya sUtrAnugame sUtramuccAra NIyaM / taccedaM ( ete jiyAno ityAdi) yasya cAnaMtarasUtreNa sahAyaM saMbaMdhastadyathA / anaMta sUtre'nihitaM / tIrthikA surasthAneSu kilbiSAjAyataiti / kimiti / yataete jitAH parISahopasa~gaiH / paraMparasUtra saMbaMdhastvayaM / yAdAvidamanihitaM budhyeta troTayecca / tatazcaitada pi buddhaye / yathaite paMcanUtA divA dinogozAlaka matAnusAriNazca jitAH parISahopasa~gaiH kA makrodhajonamAnamohamadAkhyenA'riSaDurgeNa cetyevamanyairapi sUtraiH saMbaMdha utprekSyaH / tadevaM kRtasaMbaMdhasyA'sya sUtrasyedAnIM vyAkhyA pratanyate / ( etaiti ) paMcanUtaikAtmatIvatabarI rAdivAdinaH kRtavAdinazca gozAlaka matAnusAriezca trairAzikAzca jitAya ninUtArAgadeSA diniH zabdAdiviSayaizva tathA prabalamahAmohobA'jJAnena ca / jo iti vineyAmaMtraNaM / evaM tvaM gRhANa / yathaite tIrthikA samyagupadezapravRttatvAnna kasyacicaraNaM navitumarhati / na kathaMcitrAtuM samarthAityarthaH / kimityevaM yataste bAlAiva bAMlAH / yathA zizavaH sada sadvivekavaikalyAdyatkiMcanakAriNonASiNazca / tathaite'pi svayamajJAH saMtaH parAnapi moha yati / evaMbhUtAya pica saMtaH paMDitamAninaiti / kvacitpAThoja bAlovasIyaiti / yatrA jJAne bAlo'jJolanaH sannavasIdati tatra te vyavasthitAH yataste na kasyacitrANAyeti / yacca tairvirUpamAcaritaM taDuttarArdena darzayati / hitvA tyaktvA / miti vAkyAlaMkAre / pUrva saMyogodhanadhAnyasvajanAdiniH saMyogastaM tyaktvA kila vayaM niHsaMgAH pravrajitAityubA pu naH sitA baddhAH parigraheSvAraMneSvAsaktAste gRhasthAsteSAM kRtyaM karaNIyaM pacanapAcanakaMDa peSAdikAnU topamardakArI vyApArastasyopadezastaM gavaMtIti kRtyopadezagAH kRtyopade zakAvA / yadivA siyAiti zrArSatvAdbahuvacanena vyAkhyAyate / syurnaveyuH / kRtyaM kartavyaM sAvadhA'nuSThAnaM tatpradhAnAH kRtyAgRhasthAsteSAmupadezaH saMraMnasamAraMbhAraMnarUpaH savidyate yeSAM te kRtyopadezikAH pravrajitAapi saMtaH kartavyairgRhasthecyo na niyaMte / gRha sthAzva te'pi sarvAvasthAH paMcasUnAvyApAropetA ityarthaH // 1 // evaMbhUteSu ca tIrthikeSu satsu nikuNA yatkartavyaM taddarzayitumAha / taMca niskU ityAdi / taM pAkhaMDikalokamasaDupa dezadAnA'nirataM parijJAya samyagavagamya yathaite mithyAtvopahatAMtarAtmAnaH sadvivekazUnyA nAtmane hitAyAnaM nAnyasmAityevaM paryAlocya nAvanikuH saMyatovidvAn viditavedya steSu na mUrkhayet na gAyai vidadhyAnna taiH saha saMparkamapi kuryAdityarthaH / kiMpunaH kartavya miti pazvAna darzayati / anutkarSavA nityaSTamadasthAnAnAmanyatamenA'pyutsekamakurvan / tathA pralIno'saMba- stIrthikeSu gRhastheSu pArzvasthAdiSu vA saMzleSamakurvan madhyena rAgadveSa yoratarAjena saMcaran munirjagatrayavedI yApayedAtmAnaM vartayet / idamuktaM navati / tIrthakA GG For Private Personal Use Only
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. nae diniHsaha satyapi kathaMcitsaMbaMdhe tyaktAhaMkAreNa tathA nAvatasteSvapralIyamAnenAraktadi pTena teSu niMdAmAtmanazca prazaMsA pariharatA muninA'tmA yApayitavyaiti // 2 // sapariggahA ya sAraMnA ida megesimAdiyaM // apariggahA a . NAraMnA, nirakU tANaM parivae // 3 // kaDesu ghAsamesejjA, vika dattesaNaM care // agiyo vippamukko anumANaM parivAe // 4 // artha-have je kAraNe paratIrthIkane viruvAcArI kahyA te kAraNa dekhADe-saparigga hA ke0 te dhanadhAnyAdika vipada catuSpadAdika sahita, tene anAve zarIra upakaraNA dikane viSe mULa rAkhe tehija parigraha kahie. ane sAraMna ke jIvaghAtane viSe pra vartamAna, tehane banAve uddezAdikanA jogavanAra be. mATe AraMnI kahiye. evAbatA moda mArga sAdhe te dekhADe je. iha megesimAhiyaMke te iha paralokane ciMtave. eka da zanIne mateM ema kardA, ke, e tapasyAdika tathA muMmamuMmanAdika kriyA kare te vyartha De, kiMtu je guru naktIne prasAde eka parama adara lAne tethI jIvane moda thAya. bIjo je kAMda kAya kveza kare te sarva apramANa je. ema je kahe te sAdhu padavI na pAme. te tAravAne samartha nahIM hovAne lIdhe je tAravAne samartha evo sAdhu hoya, te pAgala tha 6 gAthAyeM dekhADele. apariggahAke je kiMcit mAtra pariyaharahita hoya eka dharmopaka raNa TAlI ane tenA upara paNa mamatAne anAve parigraha napara svalpa mAtre narAce. ta thA aNAraMjAke sarvathA prakAre bakAyanA vAraMnarahita evA nirakUtANaM ke nilnu po tAne ane bIjAne trANa zaraNa hoya. eTale saMsArasamuzmAMhethI pote paNa pravahaNanIpare tare ane bIjA paNa saMsAra samuzmA buDatA jIvane pravahaNanI peThe tAranAra hoya erIte sA dhu parivaeke uddezAdika AhAra varjato saMyama pAle. // 3 // have cAritri AraMna ane parigraha TAlI kema pravarne te kahele. kaDesuke0 te gRhasthe potAne arthe je nAta pANI kIdhAM. teneviSe sola jAtanA najama doSarahita ghAsake thAhAra esejAke gaveSe,vika ke te paMmita niHkevala nirjarA nimitte je thAhAra dAtAre dattake dIdho. tenA dhAtrAdika sole utpAdana doSa tenI esaNaMcareke eSaNAne viSe vicare. ane saMkItAdi daza eSaNA nA doSa jANavA. arthAt betAlIza doSa visu thAhAra le ema kardA. tathA agijhoke te amUrbita thako thAhAre eTale pAMca mAMmalinA doSa TAle. viSpamukkoke AhArane viSe rAgoSarahita, evo bato aThamANaM parivaUe ke bIjAnu apamAna varje; eTale anerA no karelo parAnava ahiyAse. // 4 // // dIpikA-kathaM tIthikAstrANAya na syurityAha / (sprigrhaaiti)| saparigrahAdhanA
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ e hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. diyuktAH dhanAdyanAvepi zarIropakaraNAdau mULavaMtaH saparigrahAeva tathA sAraMnAH sAvadya vyApArAztIha vicAre ekeSAmAkhyAtaM / yathA kimanayA zirastuMDamuMDanakriyayA / guro ranugrahAdyadA paramAdarAvAptinavati tadA modaH syAdevaM nASamANAste na trANAya syuH| ye trAtuM samarthAstAnAha / aparigrahAdharmopakaraNaM vinA zarIropanogAya svalpopi na vidya te parigrahoyeSAM te'parigrahAnAraMnAca tAn nikuH sAdhuH zaraNaM parivrajet gabet / teSAM zaraNaM yaayaadityrthH||3|| parigrahAraMnavarjanaM yathA syAttathAha / (kddesuiti)| kRteSu gRhasthaiH svArtha niSpAditeSu udanAdipiMDeSu grAsamAhAraM eSayet yAceta iti SoDazojamadoSatyAgaH sUcitaH / tathA vidhAna saMyamanipuNodattaM parerAzaMsAdoSarahitairnizreyasabudhyA vitIrNa tatra eSaNAM grahaNaiSaNAM caret / dattamityanena SoDazotpAdanAdoSAH eSaNAM caredityanena daza eSa pAdoSAzca sUcitAH / etadoSatyAgena piMDaM gRhiiyaadityrthH| agRkSo'mUrbitovipramukto rAgadeSarahitazca / thAhAre syAditi paMcagrAsaiSaNAdoSatyAgauktaH / saevaMnUtonikuH pareSA mapamAnaM parivarjayet tapomadaM jJAnamadaM ca na kuryaadityrthH| yAtmanaH sakAzAtparAna hI nAn na pazyediti tAtparya // 4 // // TIkA-kimiti te tIrthakAstrANAya na navaMtIti drshyitumaah| (saparigrahAztyA di)| saparigraheNa dhanadhAnyapidacatuSpadAdinA vartate tadanAve'pi zarIropakaraNAdau mULavaMtaH sprigrhaaH| tathA sahAraMnaNe jIvopamardAdikAriNA vyApAreNa vartataiti tadanA ve'pyaudeshikaadinojitvaatsaarNnaaH| tIthikAdayaH saparigrahAraMnakatvenaiva ca mokSamArga prasA dhayaMtIti darzayati / iha paralokaciMtAyAmekeSAMkeSAMcidAkhyAtaM nASitaM / yathA kimanayA zirastuMDamuMDanAdikayA kriyayA paraM guroranugrahAtparamadarAvAptistadIdAvAptirvA yadi nava ti tatomojhonavatItyevaM nASamANAste na trANAya navaMtIti / yetu trAtuM samastAnpa zvAIna darzayati / aparigrahAH na vidyate dharmopakaraNAhate zarIropanogAya svalpo'pi pari grahoyeSAMte aparigrahAH / tathA na vidyate sAvadyAraMno yeSAM te'nAraMjAstecaivaM nUtAH ka malaghavaH svayaMyAnapAtrakalpAH saMsAramahodadhe tUttAraNasamarthAstAna nikukSiNazIla uddezikAdyaparinojI trANaM zaraNaM pari samaMtAdvajejalediti // 3 // kathaM punaHpunastenApariya heNA'nAraMneNa ca vartanIyamityetadarzayitumAha (kaDesuztyAdi ) gRhasthaiH parimahAraMna kAreNA'tmArtha ye niSpAditAdanAdayaste kRtAnacyate / teSu kateSu parakateSu parani sstthitessvityrthH||anen ca ssoddshojmprihaarHsuucitH| tadevamujamadoSarahitaM grasyataiti grA sathAhArastamevaMnUtamanveSayenmRgayet yaacedityrthH| tathA vinsaMyamakaraNaikanipuNaH pa rairAzaMsAdoSarahitairyaniHzreyasabukSyA dattamityanena SoDazotpAdanadoSAH prigRhiitaaissttvyaaH|
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 1 tadevaMnUte dautyadhAtrInimittAdidoSarahite AdAre sanikuH eSaNAM grahaNeSaNAM caredanutiSTe dityanenA'pi dazaiSaNAdoSAH parigRhItAiti maMtavyaM / tathA / agRzo'nadhyupapanno'mUrji tastasminnAhAre rAgadeSa viprmuktH| anenA'pi ca grAsaiSaNAdoSAH paMca nirastAvaseyAH / saevaMnUtoniGaH pareSAmapamAnaM parAvamadarzitvaM parivarjayet parityajet / na tapomadaM jhA namadaM ca kuryAditi nAvaH // 4 // logavAyaM NisAmijA, iha megesimAdiyaM // vivarIyapannasaM nUyaM, annanattaM tayANuyaM ||5||annNte niie loe, sAsae Na vinnsstii|| aMtavaM liie loe, iti dhIroti pAsa // 6 // artha-have valI paravAdI mizrita vacana kahe-logavAyaM ke pAkhaMmI loka teno vAda potapotAne mateM kalpita je svarUpa te NisAmijAke0 sAMjale, sAMjalIne haiyAmAM dhare jina matithI kA khoTuM jANI parihare te lokavAda dekhADele. iha ke te e jagatane viSe, me gesike ekeka vAdIne mate, AhiyaMke kayuM . te kevu toke, vivarIyaMke viparIta panna ke0 prajJAtatva thakI uparAMThI buddhi, saMnUyaMke0 tehathakI upano tathA annauttayAgaM ke te anerA avivekInuM je nASyaM tene anusAre valI tevuja pravartavaM evo lokavAda sAMjalI haiye dhArene. // 5 // have te viparIta buddhi racita lokavAda dekhADele. te loka aNaMte ke0 thanaMta tathA niieloe ke nityale. eTale guM kahyu ? ke je yA navamAM puruSa atha vA strI , te zrAgamika nave paNa tevoja puruSa tathA strIne rUpele. eTale strI te strI ne puruSa te puruSa , te mATe loka nitya. sAsae ke valI e loka sAsvato. e viessati ke vaNase nahI. aMtake te aMtasahita De, eTale saptadIpa tathA sapta samusahita eTalo lokale. ethInyUna adhika nathI; e kAraNe lokano aMta be. ghane pieloe ke 0 loka nityaje. strI te strI ane puruSa te puruSa rUpaja je. te mATe iti ke erIte, dhIroke0 amArA je vyAsAdika dhIrapuruSa aneka guNavaMta te pAsazke dekhe. // dIpikA-svamataM prakhyApya punaH paramataM darzayati / (logvaaymiti)| lokAnAM pAkhaMminAM vAdamaMgIkAraM (NisAmijjA) nizAmayet jAnIyAt / tadarzayati / iha saMsA re keSAMcit idamAkhyAtaM / tathA viparItA mithyA yA prajJA tayA saMnUtamutpannaM tattva viprystbuddhigrthitmityrthH| tathA'nyaira vivekiniryamuktaM tadanugaM tatsadRzaM avivekijana vAkyasadRzamiti // 5 // lokavAdamevAha / (aNaMteti) / na vidyate 'toyasyetyanaM tonityaH zAzvatona vinazyati / yoyAgiha nave saparanavepi tAdRzaeva puruSaH puruSaeva
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ era hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. aMganA aMganaiveti / athavA anaMtoniravadhikaH tathA nityo'pracyutAnutpannasthiraikarUpaH tathA zAzvataH kAryavyaM navadapi prAMte paramANutvaM na tyajati tathA na vinazyati digA tmAkAzAdyanapekyA / tathA aMtavAn lokaH saptadIpA vasuMdhareti parimANoktestAhapari mANonityati dhIraH . sAhasikovyAsAdiratIva pazyati // 6 // // TIkA-evaM niyuktikAreNoddezakArthAdhikArA'nihitaM kinuvamAya canabattItyetatprada iyaidAnI paravAdimatamevodezArthAdhikArAnihitaM darzayitumAha / (logvaaymityaadi)| lokAnAM pAkhaMminAM paurANikAnAM vA vAdolokavAdaH / yathA svAniprAyeNA'nyathAvA 'nyupagamastaM nizAmayet zRNuyAt jaaniiyaadityrthH| tadeva darzayati / ihA'sminsaMsAre ekeSAM kessaaNcididmaakhyaatmnyupgmH| tadeva vizinaSTi / viparItA paramArthAdanyathAnatA yA prajJA tayA saMnUtaM samutpannaM tattvaviparyastabujhiyathitamitiyAvat / punarapi vizeSaya ti / anyaira vivekiniryayuktaM tadanugaM yathAvasthitArtha viparItAnusArinirya'ktaM viparItArthA nidhAyitayA tadanugabatItyarthaH // 5 // tameva viparyastabudirahitaM lokavAdaM darzayitumAha / ( anizeloeityAdi) nA'syAMto'stItyanaMtaH / na niranvayanArzana nazyatI yuktaM navatIti / tathAhi / yo yAdRgiha nave sa tAhageva paranave'pyupapadyate puruSaH puruSa evAMganAM'ganaivetyAdi / yadivA'naMto'parimitoniravadhikaiti yAvat / tathA nityti| thapracyutAnutpannasthiraikasvanAvolokaiti / tathA zazvanavatIti zAzvato kSyaNukAdikArya ivyApekSyA zazvanavannapi na kAraNavyaM paramANutvaM parityajatIti / tathA na vinazyatIti digaatmaakaashaadypekssyaa| tathA'to'syA'stItyaMtavAna lokaH / saptadIpA vasuMdhareti parimA NokteH saca tAdRk parimANonityaztyevaM dhIraH kazcitsAhasiko'nyathAbhUtArthapratipA danAt vyAsAdiratIva pazyatItyatipazyati / tadevaMnUtamanekanedaninnaM lokavAdaM nizAmaye diti prakRtena saMbaMdhaH / tathA thaputrasya na saMti lokAbrAhmaNAdevAH zvAnoyadAgoni hatasya gotrasya vA na saMti lokAztyevamAdikaM niyuktikaM lokavAdaM na nizAmayediti // 6 // aparimANaM viyANAI, iha megesimAdiyaM // savatra saparimA eM, iti dhIroti pAsaI // // je ke tasA pANA,citi ajyA varA // pariyAe aci se aMjU, jeNa te tasathAvarA // 7 // artha-valI tehija kahejeH-aparimANaM viyANA ke jenuM kSetra thakI tathA kAla thakI pramANa nathI, teTaluMja mAtra jANe paNa sarvajJa nathI. iha ke e lokaneviSe mege simAhiyaM ke0 koieka darzanIne mate ema kaDaM, je thamArA tIrthano svAmI thaparimA
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. e3 Na jANe. jagatamAM sarvajJa koi nathI, kiMtu savala ke sarvatra saparimANaM ke pramANa sahita . sarvajJa apanhavavAdI te ema kahele. iti ke0 ema dhIroti pAsa ke0 dhIra puruSa dekheDe, te ema kahe je ke, devatA saMbaMdhI sahasra varSa brahmA sue te prastAve, te 'kAM ina dekhe, valI eTaloja kAla brahmA jAgRta thAya tyAre dekhe. e kAraNe saparimANa vastu jANe tathA dekhe epramANe koI eka khe.||7|| have graMthakAra tene uttara kahele. jagatamAM he je ke ke je ko tasAke trasa te beiMDiyAdika pANAke prANI jIva, citi ke te tiTaMti eTale rahe. thajvAkeNathavA bIjA thAvarAke0 sthAvara ethivyAdika evA baMne svanAva jagatmAM dizene. dhane anya darzanI ema kahe ke " je jevo te tevoja hoya" paraMtu anvaya parAvarta na thAya.jo e vacana sAcuM hoya to dAna,adhyayana, japa, niyama, tapa tathA dhanuSThAnAdika kriyA sarva nirarthaka thAya. e kAraNe tenuM bolaq pramANa jANavaM na hI. ane jaina kahe ke,jagatamA trasa ane sthAvara ne tene potapotAnAM karmane pariNAme aMjU ke ruju pariyAeke0 paryAya ajise ke le. eTale guMkayuM ? to ke potapotAnA karmanA upAA paryAyane pAme te paryAyekarI jeNateke je kAraNe te tasake trasa jIva te thAvarAke sthAvara thAya. eTale trasa phITI sthAvara thAya bane sthAvara phITI trasa thAya paraMtu "je jehavo te tehavo" e nizcaye thakI nathI. // 7 // ||diipikaa-kiNc (thaparimANamiti) na vidyate parimANa miyattA devataHkAlatovAyasya tadaparimANaM vijAnAti kazcittIrthakaH / aparimitajho'sAvatIMDiyaiSTA na punaH sarva jJaH / yakSA'parimitako'nipretArthAtIMDiyadarzI na punaH sarvadarzI / yauktaM / sarva pazyatu vA mA vA, iSTamartha tu pazyatu // kITasaMkhyAparijJAnaM, tasya na kopayujyataiti / iha ekeSAM sarva jhApanhavavAdinAmidamAkhyAtaM / tathA sarvatra kSetra kAle vA saparimANaM parimANayuktaM dhIbU distayA rAjata itidhIraH ityevamasAvatIva pazyati / divyaM varSasahasraM brahmA svapiti tAva tkAla na pazyati kiMcit punastAvaMtaM kAla jAgarti tatra ca pazyati evaM bahudhA pravRtto lokavAdaH // 7 // asyottaramAha / (jekeshti)| ye kecitrasAH prANinastiSThati athavA sthAvarAH teSAM svakarmapariNatyA'yaM paryAyosti / (aMjUti) praguNo'vya nicArI tena paryA yeNa te trasAH sthAvarAH syuH / trasatvamanunaya karmapariNatyA sthAvarAH sthAvaratvamanuna ya trasAzca navaMtIti / tatoyoyAgihanave saparanavepi tAdagiti niyamo na yuktH|||| // TIkA-kiMca / (aprimaannmityaadi)| na vidyate parimANamiyattA tritaH kA latovA yasya tadaparimANaM / tadevanUtaM vijAnAti kazcittIthikastIrtharut / etauktaM navati / aparimitajJo'sAvatIM zyizSTA na punaH sarvajJa iti / yadi vA'parimitajJaztya
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ e tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. nipretArthA'tIDiyadarzIti / tathAcoktaM / sarva pazyatu vA mA vA, iSTamartha tu pazyatu // kITasaMkhyAparijJAnaM, tasya na kopayujyataiti / ihA'sminoke ekeSAM sarvajJApanhavavA dinaamidmaakhyaatmymnyupgmH| tathA sarvadevamAzrityakAlaM vA parijedyaM karmatApanna mAzritya sahaparimANena saparimANaM saparinedaM dhIrbudhistayAraMjataitidhIraztyevamasau atIva pazyatItyatipazyati / tathAhi / te bruvate divyaM varSasahasramasau brahmA svapiti tasyAmavasthAyAM na pazyatyasau tAvanmAnaM ca kAlaM jAgarti tatra ca pazyatyasAviti tadevaMnUtobahudhA lokavAdaH prvRttH|| 7 // asya cottaradAnAyAha / (jekeityAdi) ye kecana trasyaMtIti trasAdIDiyAdayaH prANAH prANinaH satvAstiSThati trasatvamanuna vaMti / athavA sthAvarAH sthAvaranAmakarmodayAt pRthivyAdayaste / yadyayaM lokavAdaH satyonavet / yathAsau yAgasmin janmani manuSyAdiH so'nyasminnapi janmani tA hageva navatIti / tataH sthAvarANAM trasANAM ca tAdRzatve sati dAnAdhyayanajapaniyamata ponuSThAnAdikAH kriyAH sarvApyarthikAyAporan / lokenA'pi cA'nyathAtvamuktaM / tadya thaa| savai eSazRgAlojAyate yaH sapurISodahyate tasmAt sthAvarajaMgamAnAM svakatakarmavazA t parasparasaMkramaNAdyanivAritamiti / tathA anaMtonityazca lokazati yadanihita tatredamanidhIyate / yadi svajAtyanuledenAsya nityatA'nidhIyate tataH pariNAmAnitya tvamasmadanISTamevA'nyupagataM na kAcitdatiH / athA'pracyutAnutpanna sthiraikasvanAvatvena nityatva manyupagamyate tanna ghaTate tasyA'dhyakSabAdhitatvAt / nahi kSaNanAviparyAyAnA'liM gitaM kiMci vastu pratyadeNA'vasIyate / niHparyAyasyaca khapuSpasyevA'sapataiva syAditi / tathA zazvabhavanaM kAyavyasyA'kAzAtmAdezcA'vinAzitvaM yajucyate ivya vize pApekSyA tadapyasadeva / yataH sarvameva vastUtpAdavyayadhrauvyayuktatvena nirvinAgameva pravarta te anyathA viyadaraviMdasyeva vastutvameva hIyeteti / yathA yamuktamaMtavAMnokaH saptadIpAvali natvAdityetanniraMtarAH suhRdaH pratyeSyaMti na predApUrvakAriNastagrAhakapramANAnAvAditi / tathA yadapyukta aputrasya na saMti lokAityAdItyetadapi bAlanASitaM / tthaahi| kiMputrasa tAmAtreNaiva viziSTalokAvAptiruta tatkRtaviziSTAnuSThAnAt / tadyadi sattAmAtreNa tatazma hatkArmukaga varAhAdinipptAlokAnaveyusteSAM putrabahulatvasaMnavAt / athAnuSThAnamAzrI yate / tatra putra yesatyekena zonanamanuSThitamapareNA'zonanamiti tatra kA vArtA sva kRtAnuSThAnaM ca niSphalamApadyatetyevaM yatkiMcidetaditi / tathA zvAnoyadAztyAdiyukti virodhitvAdanAkarNanIyamiti / yadapi coktam / aparimANaM vijAnAtIti tadapi na ghaTA miyati / yataH satya'pyaparimitajhave yadyasau sarvajJona navet tatoheyopAdeyopadeza dAnavikalatvAnnaivA'sau prekSApUrvakArinirAzyite tathAsati tasya kITasaMkhyAparijJAna
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAjarakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. eya mapyupayogyeva / yatoyathaiva taSiye'syA'parijhAnamevamanyatrA'pyAzaMkayA heyopAdeye pretApUrvakAriNaH pravRttirna syAt tasmAtsarvajJatvameSTavyaM / tathA yamuktaM / svApabodhavinA gena parimitaM jAnAtItyetadapi sarvajanasamAnatve yatkiciditi / yadapica kaizcikucyate / yathA brahmaNaH svapnAvabodhayorlokasya pralayodayau navataiti tadapyayuktisaMgatameva / prati pAditaM caitat prAgeveti na pratanyate / nacA'tyaMtaM sarvajagatanatpAdavinAzau vidyte| na kadAcidanIdRzaM jagaditi vacanAt / tadevamanaMtAdikaM lokavAdaM parihatya yathAvasthitavastu svanAvAvi vanaM pazcAna darzayati / ye kecana prasAH sthAvarAvA tiSThaMtyasmin saMsAre teSAM svakarmapariNatyA'stya'sau pryaayH| aMjUiti praguNovyanicArI tena paryAyeNa svaka mapariNatijanitena te trasAH saMtaH sthAvarAH saMpadyate / sthAvarA thapica trasatvamanuvate / tathA sAstrasatvameva sthAvarAH sthAvaratvamevA'pnuvaMti / na punaryoyAgiha satAhage vA'mutrA'pi navatyayaM niyamaiti // 7 // narAlaM jagato jogaM, vivajAsaM pliNtiy|| satve akaMtaurakAya ana sabe ahiNsitaa||e|| evaM khu nANiNo sAraM; janna hiMsA __kiMcaNaM // ahiMsAsamayaM ceva, etAvattaM viyANiyA // 10 // artha-have enapara dRSTAMta kahe-e jIva narAlaMke0 te audArika eTaleM ati sthUla ehavA jagato jogaMke jagano yoga jIvano, vyApAra ceSTA vizeSa, vivaDhAsaM ke te viparIta judo judo patiMtiya ke pAme. atre garnanuM dRSTAMta kahele. jema ga mAhe rahyo thako jIva arbuda, kalala, pesI ityAdika judI judI avasthA pAme. tathA janma pAmyA palI bAla, kumAra, taruNa thane vRkSa evI judI judI avasthA pAme. e kA raNe tenuM vacana sAcaM nayI jaNAtuM. to jaina kahe ke, savekeNa sarva jIva ekeMziyA dikathI mAmIne paMceMziyaparyaMta je je, tene akaMtaHkhAya ke zArIrI tathA mAnasI muHkha te vanana nathI. a ke0 e kAraNe save ke saghalA jIva ahiMsayA ke haNAya nahIM, tema karavaM. // e // evaM zabda avadhAraNe de nANiNo ke jJAnI eTale je jANa puruSa teno ehaja sAraM ke sAra eTale nyAya. jannahiMsaI kiMcaNaM ke je ko trasa bane sthAvara jIvane kiMcit mAtra haNe nahIM, upalakSaNathI mRSA bole nahIM, a datta, maithuna tathA parigraha e Azrava na seve, rAtrI nojana na kare, eja jJAnIno sAra je pAzrava na seve, ahiMsA ke jIvanI dayA tathA samayaMceva ke0 samatA sarvatra sa ma pariNAma rAkhe. etAvatke0 eTaluMja viyANiyAke jANavU joiye. bIjaM ghaNuM paM lAla nAra sarakhaM jANavA thakI jhuM phala ? jema mujane maraNa te duHkha tema bIjA jI vane paNa maraNa tekuHkha ema jANe eTale mUla guNa kahyA. // 10 //
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. // dIpikA-atra dRSTAMtamAha / (urAlamiti ) / udAraM sthUlaM jagatoyogaM / audArikAH prANinogarnakalalArbudarUpAdavasthAvizeSAdhiparItaM bAlakumArayauvanAdikamudAraM yogaM pari samaMtAdayaMte gti|shrymrthH| audArikazarIriNomanuSyAderbAlakumArAdyavasthAvizeSAHpra tyadeNa dRzyaMte na punaryAdRprAktAhageva sarvadeti / evaM sarveSAM sthAvarajaMgamAnAmanyathAna vanaM jheyaM / tathA dhAkAMtAH pIDitAHkhena sarve jaMtavastataste'hiMsitAnavaMti tathA kArya / athavA'kAMtamapriyaMpuHkhaM yeSAM te'kAMtaHkhAzcazabdAt priyasukhAzca ataH sarvAnnahiMsyAdi ti dRSTAMtodarzitanapadezazca dttH| // // kimarthaM satvAnna hiMsyAdityAha / (eyamiti) khunizcaye / etadeva zAninaH sAraM yatkicana prANijAtaM na hinasti / ahiMsA samatA caiva etAvadijAnIyAt / korthaH / yathA mama maraNaM duHkhaM vA'priyaM evaM sarvasya prANilokasyA pIti / evaM jJAtvA na hiMsyAtprANinaH / napalakSaNAnmRSA na brUyAnnAdattaM gRAhIyAnnAbrahmA seveta na parigrahaM kuryAditi // 10 // // TIkA-asminnevA'rthe dRssttaaNtaanidhitsyaa''h| ( uraalmityaadi)| narAlami ti sthalamudAraM jagataaudArikajaMtugrAmasya yogaM vyApAra ceSTAmavasthAvizeSamityarthaH / zrI dArikazarIriNohi jaMtavaH prAktanAdavasthAvizeSArnikalalAvaMdarUpAviparyAsanUtaM bA lakaumArayauvanAdikamudAraM yogaM parisamaMtAdayaMte gahaMti paryayaMte / etamuktaM navati / audArikazarIriNohi manuSyAdebIlakaumArAdikaH kAlAdikato'vasthAvizeSo'nyathA cA'nyathA'navan pratyakSeNaiva sanyate na punaryAdRk prAk tAhageva sarvadeti / evaM sa rveSAM sthAvarajaMgamAnAmanyathA'nyathA ca navanaM iSTavya miti / apica sarve jaMtavathAkrAMtA aninUtAHkhena zArIramAnasenA'sAtodayena suHkhAkrAMtAH saMto'nyathA'vasthAnAjo lanyate / ataH sarvepi te yathA'hiMsitA navaMti tathA vidheyaM / yadi vA sarve'pi jaMtavo kAMtamananimataM phuHkhaM yeSAM te'kaaNtkuHkhaaH| cazabdAta priyasukhAzca te tAna sarvAn na hiMsyA dityanena vA'nyathAvadRSTAMtodarzitonavatyupadezazca dattaiti // // kimartha satvAn na hiM syAdityAha / (evNkhushtyaadi)| khuravadhAraNe / etadeva jhAninoviziSTavivekavataH sAraM nyAyyaM yatkiMcanaprANijAtaM sthAvaraM jaMgamaM vA na hinasti na paritApayati / upalakSaNaM caitat / tena na mRSA brUyAnnAdattaM gRhIyAnnA'brahmA seveta na parigrahaM parigRNahIyAnna naktaM muMjItetyevaM zAninaH sAraM yatra karmAzraveSu vartataiti / apica ahiMsayA samatA ahiM 'sAMsamatA tAM caitAva himAnIyAt / yathA mama maraNaM kuHkhaM vA'priyamevamanyasyA'pi prA pilokasyati / evaMkAro'vadhAraNe / ityevaM sAdhunA jJAnavatA prANinAM paritApanA'pAva NAdi vA na vidheyameveti // 10 //
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. eNa vusie ya vigayagehI,AyANaM sarakae // cariAsaNasejjA su, nattapANe a aNtso||11||etehiN tihiM gaNodi, saMjae satataM muNI // nakasaM jalaNaM NamaM, masalaM ca vigiMcae // 12 // ' artha-eTale mUlaguNa kahyA have uttaraguNa kahele. dazavidha sAmAcArIne viSe vividha nA nA prakAre vusieke vazyA, tathA vigatagRdhi ke jemA thAhArAdikanI lovyatA nathI; e vA sAdhu te thAyANaM ke0 AdAna, jJAna, darzana bhane cAritra e ratnatrayane sararakae ke0 samyakaprakAre rAkhe. eTale je prakAre e ratnatrayanI vRddhi thAya tema kare teja kahe. cariyA ke cAlavU, eTale cAritravaMta puruSane ko prayojana kArya upanA thakAM cAlavU paDe to dhUsara pramANa dRSTi joto thako cAle; tathA pratileSita, pramArjita evA AsaNa ke yAsana upara beze, tathA supratiSita, supramArjita evA sejAsuke0 napAzraya athavA saMthArAne viSe rahe athavA zayana kare. tathA nattapArotha ke nAta pANIne viSe aMta so ke0 samyak prakAre upayoga kare eTale nirdoSa AhAranI gaveSaNA kare. // 11 // valI paNa uttaraguNa AzrayIja kahele. etehiM ke e pUrve kahyAje tihiMtANehiM ke0 traNa sthAnaka eTale eka caryA, bIjaM Asana sajA, ane trIju nAtapANI e traNe sthAnaka ruDI pare jANavAM. eTale cAlavAmAM ryAsamiti e eka sthAnaka, ane bAsana sajA eTale AdAna nAma mAtra nidepaNAsamiti kahI e bIjuM sthAnaka, tathA nattapA Na eTale eSaNAsamiti kahI; ane nAtapANInI yAcanA karatAM nASA niravadya bole, eTale nApAsamiti paNa yAvI tathA thAhAra lIdhAthI uccAra prazravaNano sanAva thAya, tene ruDIpere paratavatAM pAriSTApanikA samiti paNa kahI e trIjuM sthAnaka jANavU. etraNe sthAnakane viSa saMjaeke0 saMyata bato satatake satataM eTale niraMtara mugI ke cAritra vAna te nakkassaMke0 natkarSa eTale mAna,jalaNaMke krodha, NUmaM ke mAyA ane masalaM ke madhyastha eTale lona e cAre kaSAyane vigiMcae ke0 yAtmA thakI jUdA kare. // 1 // // dIpikA-vividhamanekadhoSitaH sthitodazavidhasAmAcI vyuSitaH / vigatA thA hArAdI gRdhiryasya savigatagRtiH sAdhuH / yAdIyate prApyate mohoyena tadAdAnIyaM jJA nAditrayaM tatsamyagrakSyet / tathA caryAsanazayyAsu / caryAgamanaM, bAsanaM niSIdanasthA naM, zayyA vasatiH, saMstArakovA teSu tathA naktapAne cAMtazaH samyagupayogavatA nAvyaM / ayamarthaH / iyAMnASeSaNAdAnanidepapratiSThApanAsamitiSpayuktenAMtazonaktapAnaM yAvanni doSamanveSaNIyaM // 11 // punaruttaraguNAnAha / etAni trINi sthAnAni / yathA ryA samitirityekaM sthAnaM 1 AsanaM zayyetyAdAnanAMDamAtranidepaNAsamitiriti vitIyaM /
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ (eG vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaH naktapAnamityetena eSaNAsamitiH / naktapAnArtha ca praviSTasya nASaNAsaMnavAnASaNAsami tirAdiptA / sati cAhAre prazravaNAdInAM sannAvAtpratiSThApanasamitirapyAyAtA iti tR tIyaM sthAnaM 3 eteSu triSu sthAneSu samyagyataH saMyatayAmodAya parivrajedityuttarazloke na saMbaMdhaH / tathA satataM munirutkarSomAnaH, jvalanaH krodhaH, NUmaMti gahanaM mAyetyarthaH / saMsAramadhye sarvadA navatIti madhyastholonaH / caH smuccye| etAn mAnAdIna kapA yAna / ( vigiNceti)| vivecayedAtmanaH pRthakkaryAt / nanu kodhaevAdI sarvatra sthApya te 'tratu kathaM mAnaiti cekucyate / mAne satyavazyaM nAvI krodhaH krodhe ca sati mAnaH syA navetyarthasya darzanAya kramonnaMghanamiti. // 12 // // TIkA-evaM mUlaguNAnanidhAyedAnImuttaraguNAnanidhAtukAmabAha / vusieyaztyA di| vividhamanekaprakAramuSitaH sthitodazavidhacakravAlasAmAcI vyuSitastathA vigatA 'pagatA AhArAdau gRhiryasyAsau vigatagRtiH sAdhurevaMnUtazcAdIyate svIkriyate prApyate vA modoyena tadAdAnIyaM jJAnadarzanacAritratrayaM tatsamyagradayedanupAlayet yathA yathA tasya zudinavati tthaakuryaadityrthH|| kathaMpunazcAritrAdi pAlitaM navatIti darzayati / caryAsana zayyAsu / caraNaM caryAgamanaM sAdhunAhi sati prayojane yugamAtradRSTinAgaMtavyaM tathA supra tyupekSite supramArjite cAsane upaveSTavyaM tathA zayyAyAM vasatau saMstArake vA supratyupekSita pramArjitasthAnAdi vidheyaM tathA nakte pAne cAMtazaH samyagupayogavatA nAvyaM / idamuktaM navati / nApeSaNAdAnanidepapratiSThApanAsamitipayuktanAM'tazonaktapAnaM yAvaruna mAdidoSarahitamanveSaNIyamiti // 11 // punarapi cAritrazudhyartha guNAnadhikatyA h| etehiM ityAdi / etAnyanaMtaroktAni trINi sthAnAni / tadyathA / ryAsamitiritye kaM sthAnaM, yAsanaM zayyetyanenAdAnanAMDamAtranikepaNAsamitirityetacca vitIyaM sthAnaM, naktapAnamityanenaiSaNAsamitirupAtA naktapAnArtha ca praviSTasya nASaNAsaMnavAnApAsami tirAdiptA sati cAhAre naccAraprazravaNAdInAM sanAvAtpratiSThApanAsamitirapyAyAte'tye taca tRtIyaM sthAnamityataeteSu triSu sthAneSu samyagyataH saMyataAmodAya parivrajedi tyuttarazlokAMte kriyeti / tathA satatamanavarataM muniH samyak yathAvasthitajagatrayavettA / utkRSyate AtmAdadhmAtovidhIyate'nenetyutkarSomAnastathAtmAnaM cAritraM vA jvAla yati dahatIti jvalanaH krodhastathA NUmamiti gahanaM maayetyrthH| tasyAalabdhamadhyatvA devamanidhIyate / tathA AsaMsAramasumatAM madhye'tarnavatIti madhyastholonaH / cazabdaH sa muccaye / etAn mAnAdIMzcaturopi kaSAyAMstavipAkAnijhomuniH sadA ( vigiMcaeti ) vi vecayedAtmanaH pRthakkuryAdityarthaH / nanu cAnyatrAgamekrodhAdAvupanyasyate tathA dapa
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. ee kazreNyAmArUDhonagavAn kodhAdIneva saMjvalanAna rUpayati kimarthamAgamaprasipamukhnaM dhyAdau mAnasyopanyAsaiti // atrocyate / mAne satyavazyaMnAvI krodhaH krodhetu mAnaH syA dAnavetyasyArthasya pradarzanAyAnyathAkramakaraNa miti. // 12 // samiena sayAsAdu, pNcsNvrsNvume||siedi a sie nirakU, amokAyaparivae kAsittibemi // 13 // artha-have adhyayana napasaMharato kahele. samieke pAMca samite samito,nake tu tha vadhAraNane artha le. tathA sayAsAduke0 sarvakAlaneviSe sAdhu kevone ? te kahele. paMcasaMvara saMvumeke pAMca mahAvratano pAlanAra tathA pAMca prakAranA saMvare karI saMvayo bato tathA siehike je gRhastha pAsabAdikane viSe baMdhANA tevA gRhasthane viSe asie ke tha gabaMdhANo thako eTale tene viSe mULa nakare. jema kardama thakI kamala tuMcurahe tema nirakUke0 sAdhu te AraMna parigraha thakI dUra rahe paNa tenI sAthe baMdhAya nahIM, evo bato amorakAyaparivaeke jyAMsudhI moda na thAya tyAMsudhI saMyama pAle. Itibemino artha pUrvavat. // 13 // iti prathamAdhyayanasya caturthodezakaH samAptaH / prathamAdhyayanaM sa0 // dIpikA- evaM samitiniH samitaH sAdhuH paMcamahAvratopetatvAtpaMcaprakArasaMvRtaH / cazabdAjuptiguptastathA gRhapAzAdiSu sitAbA gRhasthAsteSvasitona bachona mUrjito niku vaniturAsamaMtAt modAya parisamaMtAdvajeH saMyamAnuSThAnaratonavestvamitiziSyasyo padezaH / iti samAptau / bravImIti pUrvavat // 13 // iti tapAgacchAdhipazrIhemavimalasU risva ziSyaharSakulapraNItAyAM zrIsUtrahatAMgadIpikAyAM prathamaM samayAdhyayanaM samApta // // TIkA- tadevaM mUlaguNAnuttaraguNAMzcopadA'dhunA sarvApasaMhArArthamAha / (samie usayA ityAdi ) turavadhAraNe / paMcaniH samitiniH samitaeva sAdhustathA prANAtipA tAdipaMcamahAvratopetatvAtpaMcaprakArasaMvarasaMvratastathA manovAkAyaguptiguptastathA gRhapAzA diSu sitAavabahAH saktAgRhasthAsteSvasito'navabasteSumUbAmakurvANaH paMkAdhArapaM kajavattatkarmaNA'dihyamAnonitAnadaNazIlonAvanikurAmodAyA'zeSakarmApagamalakSaNa mokSArtha pari samaMtAt bajeH saMyamAnuSThAnaratonavestvamiti vineysyopdeshH| iti adhya yanasamAptau / bravImIti gaNadharaevamAha yathA tIrthakatoktaM tathaivAhaM bravImi na svamanI pikayeti gato'nugamaH / sAMprataM nayAsteSAmayamupasaMhAraH / sabasipi nayANaM baduvidhava navayaM nisAmittA / taM sabagayavisu jaM caraNaguNanisAdutti // 1 // 13 // iti sU trakatAMge prathamAdhyayanaM samAptaM // //
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. ||ath ditIyAdhyayanasya prathamoddezakaH praarNnH|| saMbuzaha kina bujhaha, saMbodI khalu peca ulladA // NodavaNamaMti rA ina, no sulanaM puNaravi jIviyaM // 1 // maharA bur3Aya pAsaha, garabA vi ciyaMti mANavA ||senne jada vaTTayaM dare, evamAnaskayaMmi tuI // 2 // artha-paheluM samaya nAme adhyayana kajhuM. have bIjaM vaitAlI nAmaka adhyayana kahe. teno e saMbaMdha pehelA adhyayanane viSe parasamayanA doSa kahyA tathA svasa mayanA guNa kahyA. te sarva jANIne jema karma vidArIyeM tema yatna karavo, e nAva kahele. te zrI zAdIzvara deve jarate tiraskAra kasyA. saMvega upanyA thakI panadevanA agaNuM putra rupanadevanI pAse yAvyA. te svaputra pratyeM upadeza kahe. athavA zrImahA vIra deva parakhadA pratye kahele. saMbuzaha ke aho navyo ? tame samajo. jJAna, darzana tathA cAritrarUpa dharmaneviSe nadyama karo: kemake yA avasara malavo pharI pharI urmana , to evo avasara pAmIne kiMnabusaha ke kema nathI samajatA je yA navane viSe dharma nahIM karaze tene pecake paranavaneviSe khaluke0 nizce thakI, saMbohIke bodhabIja te unahAke urjana be. egosvaNamaMtirAzna ke jema yatikamelI rAtrI pharIthI thAve nahIM tema yauva nAdika sarva padArtha gayA tepaNa pharI zrAve nahIM. gosulanaMpuNaravi jIviyaM ke pharI pharI jIvita zabde saMyame karI pradhAna je jIvitavya te sulana nathI. // 1 // have sarva saMsA rIjIvane AyuSya anitya karI dekhADele. maharA ke bAlaka eTale koika jIva bAlyAva sthAmAMyakAMja vinAza pAmele. tathA koieka buDAyake buDhA (16) thaIne vinAza pAmele. tathA pAsaha ke0 jUna ke, garabA vicayaMti mANavA ke0 ko eka manuSya je , te ga namA rahyA thakAM paNa vinAzane pAmele. ema e mRtyu je je, te jIvane sarva avasthAye dhAvI pohocele. tenA napara dRSTAMta kahele. jaha ke jema seNe ke zena eTale sIMcA yo je je, te vaTTayaM ke vATo eTase tItara padI tene balIne pur3hate hare ke haraNa karI lIye. evaM vAnarakayaMmi tuTTaI ke ema e manuSyanuM bAyuSya paNa kaNe Ne beTe ne. evaM jIvANa jIviyaM ke0 e pUrve kaDaM evaM jIvanuM jIvitavya jANa // // // dIpikA-vyAkhyAtaM prathamaM samayAdhyayanaM / atha ditIyaM vaitAlIyAdhyayanaM vyA jyAyate tatra prathamAdhyayane parasamayadoSAH svasamayaguNAzcoktAstAMzca jJAtvA yathA karma vidAryate tathA bodhovidheyaityanena saMbaMdhenAgatasyAsyodezakatrayaM / tatra prathamodezakasye damAdisUtraM / (saMbuzahatti) / tatra jagavAnAditIrthakaronarataH tiraskArAgatasaMvegAn
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 101 svaputrAnuddizyedamAha / yadi vA surAsuranaroraga tirazvaH samuddizyAha / yathA budhyadhvaM yUyaM dharme bodhaM kuruta / kiM na budhyadhvaM evaMvidhasAmagryAM satyAM kasmAda meM bodhona kriyatai tyarthaH / yataH kRtadharmANAM pretya paraloke saMbodhidharmaprAptirUpA punarlanA / durni zvaye / naivAtikrAMtAtraya upanamaMti punadaikiMte / nahi pratikrAMtoyauvanAdikAlaH punarAvartataitibhAvaH / punarapi jIvitaM saMyamajIvitaM no naiva sulanaM / yadi vA jIvitamA truTitaM satsaMdhAtuM na zakyataiti // // zrAyuSo'niyatatvamAha / ( mahareti ) / maha rAbAnAeva kecijIvitaM tyajati tathA vRddha garna sthAyapi mAnavAH / upadezayogya tvAnmAnava grahaNaM / etatpazyata yUyaM yatsavasvapyavasthAsu prANI jIvitaM tyajatIti / ta yAhi tripalyopamAyuSkasyApi paryAtyanaMtaramaMtarmuhUrtenaiva kasyacinmRtyurupatiSThatIti / yatra dRSTAMtamAha / yathA zyenovartakaM tittirijIvaM harate haMti evamAyuHkaye prANAn mR trapaharet / zrAyuH ye vA truTyati jIvitaM // 2 // 66 // TIkA-uktaM samayAkhyaM prathamamadhyayanaM sAMprataM vaitAlIyAkhyaM dvitIyamAracyate / zra sya cA'yamanisaMbaMdhaH / ihA'naMtarA'dhyayane svasamayaguNAH parasamayadoSAzca pratipAditA stAMzca jJAtvA yathAkarmavidAryate tathA bodhovidheyaityanena saMbaMdhenA'yAtasyA'syAdhyayana syopakramAdIni catvArya'nuyoga dvArANi japanIyAni / tatrA'pyupakramAMtargato'rthA'dhi kArodhA / adhyayanArthA'dhikAra naddezArthAdhikArazca / tatrA'dhyayanArthAdhikAraH prAgeva niryuktikAreNA'nANi / pAka bujhalAcevetyanena gAthA dvitIyapAdenetyuddezArthAdhikAraM tu svataeva niyuktikArajattaratra vakSyati / nAmaniSpannaM tu nidepamadhikRtya niryuktirudAha 'veyAliyama veyA, lago ya veyAjaNaM veyAliyaM / tinnivi cakkagAI, veyAle eba pu jIvI " // 38 // ( veyA liya mityAdi ) / tatra prAkRtazailyA veyAliyamiti / hRvidAra ityasya dhAtorvipUrvasya bAMdasatvAt jAve evulyAMtasya vidArakamiti kriyAvAca kamidamadhyayanAnidhAnamiti / sarvatra ca kriyAyAmetatrayaM sannihitaM / tadyathA kartA karaNaM karma cetyatastaddarzayati / vidArakovidAraNaM vidAraNIyaM ca teSAM trayANAmapi nA masthApanA ivya nAvanedAccaturddhA nikSepeNa / trINi catuSkakAni iSTavyAni / atra canA masthApane me ivyavidArakoyohi ivyaM kASThAdi vidArayati / nAva vidArakastu karma yo vidAryatvAt no khAgamatojIvavizeSaH sAdhuriti // 38 // karaNamadhirutyA'ha " davaM ca parasumAdI daMsaNANatava saMyamAnAve | davaM ca dArugAhI nAve kammaM viyAla liyaM " // 37 // ( davaMcetyAdi ) nAmasthApane me ivyavidAraNaM parazvAdi nAva vidA raNaM darzanajJAnatapaH saMyamAsteSAmeva karmavidAraNe sAmarthyamityuktaM navati / vidAraNIya For Private Personal Use Only
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ 102 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. tu nAmasthApane anAdRtya ivyaM dAdi / nAve punaraSTaprakAraM karmeti // 35 // sAMprataM ve tAliyamityetasya niruktaM darzayitumAha " veyAliyaM iha desiyaMti veyAliyaMta ho // veyAliyaM tadA vittamati teNe vayaNiba" // 40 // (veyAliyamityAdi ) / dA'dhyayane'nekadhAkarmaNAM vidAraNamanihitamiti kRtvaitadadhyayanaM niruktivazAdidAraka tatonavati / yadi vA vaitAliyamityadhyayananAmAtrA'pi pravRttI nimittaM / vaitAliyacaMdovi zeSarUpaM vRttamasti tenaiva ca vRttena niba-hamityadhyayanamapi vaitAlIyaM / tasya cedaM lakSaNaM / vaitAlIyaliMganaidhanAH, SaDayukyAdoSTau same calaH / nasamo'tra pareNa yujyate, netaH SaTca ni raMtarAyujoH // 40 // sAMpratamadhyayanasyo'podghAtaM darzayitumAha "kAmaM tu sAsayamiNaM kahiyaM nahAvayaMti usaneNA // yahoNatisayANaM sokaNa vi te pavazyA " // 4 // (kAmamityAdi ) kAmazabdo'yamanyupagame / tatra yadyapi sarvopyAgamaH zAzvataH tadaMtargata madhyayanamapi tathA'pi jagavatAditIrthAdhipenottpanna divyajJAnenA'STApadoparivyavasthitena jaratAdhipanaratena cakravartino'pahatairaSTanavatiniH putraiH sRSTena yathA jarato'smAnA'jJAM kA rayatyataH kimasmAnirvidheyamityatasteSAmaMgAradAhakadRSTAMtaM pradarya na kathaMciUtooMge bA nivartataztyarthaH / garnamidamadhyayanaM kathitaM pratipAditaM te'pyetatvA saMsArAsAratA mavagamya viSayANAM ca kaTuvipAkatAM niHsAratAM ca jJAtvA mattakarikarNavaccapalamAyurgi rinadIvegasamaM yauvanamityatonagavadAIva zreyaskarIti tadaMtike sarve pravrajyAM gRhItavaM taityatra nadesenideseyaityAdisarvo'pyupodghAtonaNanIyaH // 41 // sAMprataM naddezArthA dhikAraM prAgunikhitaM darzayitumAha " paDhame saMboho anivvayAya vIyaMmi mANavaLaNayA, ahigAro puNa nagi, tahA tahA baduviho taba // 42 // uddesaMmiya tazye, annANa viyassa athavana nagi / vayavo ya sayA suyappamA jai jaroNa" // 43 // (pa DhamaityAdigAthA kSayaM ) tatra prathamodezike hitA'hitaprAptiparihAralakSaNobodho vidheyo' nityatA vetyymrthaadhikaarH| ditIyodezake maanovrjniiyshtyymdhikaarH| punazca ta thA'nekaprakArobadavidhaH zabdAdA'varthe'nityatAdipratipAdako'rthA'dhikAronaNitati / tRtIyodezake baduvidhajJAnopacitasya karmaNo'pacayarUporthAdhikAronaNitaiti yatija nenaca sukhapramAdovarjanIyaH sadeti // 43 // sAMprataM sUtrAnugame askhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / ( saMbuzahetyAdi ) tatra nagavAnAditIrthakaronaratastiraskA rAgatasaMvegAna svaputrAnuddizyedamAha / yadi vA surAsuranaroragatirazvaH samuddizya provAca ya thA saMbutthyadhvaM yUrya jJAnadarzanacAritralakSaNe dharma bodhaM kuruta / yataH punarevaMnUto'vasaro kurApaH / tathAhi / mAnuSaM janma tatrA'pi karmanUmiH punarAryadezaH sukulotpattiH sarvaizyi
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 103 pATavaM / zravaNazramAdiprAptau satyAM svasaMvityavaSTaMnAha / kiM na budhyadhvamityavazyamevaMvidha sAmathyAvAptA satyAM sakarNana tubAna nogAn parityajya samarmabodho vidheyitinaavH| ta thAhi / nirvANAdisukhaprade naranave jaineMdhAnvite, labdhe svalpamacAru kAmajasukhaM no sevituM yujyate / vaiDUryAdimahopalaughanicite prApte'pi ratnAkare, lAtuM svalpamadIptikAcazaka laM kiM co'citaM sAMprataM // 1 // akatadharmacaraNAnAM tu prANinAM saMbodhiH samyakadarzanajhAna cAritrA'vAptilakSaNA pretya paralokagatAnAM khaluzabdasyA'vadhAraNArthatvAt sukulanaiva / ta thAhi / viSayapramAdavazAt sat dharmAcaraNAnraSTasyA'naMtamapi kAlaM saMsAre paryaTanama nihitamiti / kiMca / durityavadhAraNe / naivA'tikrAMtArAtraya upanamaMti puna kaMte / nAti krAMtoyauvanAdikAlaH punarAvarttatatinAvaH / tathAhi / navakoTinirasulanaM, mAnuSyaM prApya kaH pramAdome / naca gatamAyunUyaH pratyetyapi devarAjasya // 1 // noneva saMsAre su sanaM suprApaM saMyamapradhAnaM jIvitaM yadi vA jIvitamAyuyuTitaM sat tadeva saMdhAtuM na zakya tati vRttaarthH| saMbodhazca prasuptasya satonavati svApazca nizedaye niAsaMbodhayozca nAmA dizcaturtha nikepaH / tatra nAmasthApane anAhatya vyanAvanikSepaM pratipAdayituM niyukti kadAha / "davaM nidA ve desaNanANatavasaMjamA nAve / ahigAro puNanaNi nANe tava daMsaNacarite " // 44 // (datvaM nidAve iti ) iha ca gAthAyAM vyanizanAvasaMbodhazca da shitH| tatrA'yaMtagrahaNena nAvanihAzvyabodhayostadaMtarvartinograhaNaM iSTavyaM / tatra 5 vyani nijJa vedovedanamanunavaH / darzanAvaraNIya vizeSodayati yAvat |naavniaatu viSayajJAnadarzanacAritrazUnyatA / tatra vyabodho'vyaniDyA suptasya bodhanaM / nAve nAva viSaye punarbodhodarzanazAnacAritratapaHsaMyamAzSTavyAH / iha ca nAvaprabodhanA'dhikAraH saca gAthApazcAna sugamena pradarzitaiti / atra ca nibodhayoIvyanAvanedAccatvAro naMgAyojanIyAiti // 44 // 1 // nagavAneva sarvasaMsAriNAM sopakramatvAdaniyatamAyu rupadarzayannAha / (DaharAbuDDAyetyAdi ) DaharAbAlAeva kecana jIvitaM tyajati / tathA vRkSAzca garnasthAapyetatpazyata yUyaM ke te mAnavAmanuSyAsteSAmevopadezadAnArhatvAt mAnavagrahaNaM / badapAyavAdAyuSaH sarvAsva'pyavasthAsu prANI prANAMstyajatItyuktaM navati / tathAhi / tripavyopamAyuSkasyApi paryApyanaMtaramaMtarmuhUrtenaiva kasyacinmRtyurupatiSThatI ti |apic garnasthaM jAyamAnamityAdi / atraiva dRSTAMtamAha / yathA zyenaH paktivize SovartakaM tittirajAtIyaM haret vyApAdayedevaM prANinaH prANAn mRtyurupaharet / upa kramakAraNamAyuSkamupakramet / tadanAve vA thAyuSyadaye truTayati vyavavidyate jI vAnAM jIvitamiti zeSaH // 2 //
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. mAyAdi piyAhiM luppa, no sulahA sugaI ya pecca // eyAI nayAI pediyA, AraMnA virameja subbe||3|| jamiNaM jagatI puDho jagA, kammahiM luppaMti paanninno|| sayameva kaDehiM gAda, po tassa mucceja pudhyaM // 4 // artha-koieka jIva bApaDo mAyAhiM piyAhiM ke mAtApitAdika svajane cuppa ke0 saMsAramAMhe namADayo thako eTale tene mohe bAMdhyo thako, dharmane viSe udyama kare nahIM te jIvane peca ke0 parajavane viSe sugaIya ke sadgati je mukti te nosulahA ke sulana nathI. kemake moharUpa kleza tathA viSayasukha thakI murgati thAya evaM jA NI eyAInayA ke e mohAdika nayane pehiyA ke0 dekhIne je AraMjAvirameja ke AraMna thakI virame, nivRtte te subbaeke cha suvrata thAya. eTale zonanikavrata vaMta thAya. // 3 // have je koI vAraMnAdika thakI nivRtte nahIM tene doSa kaheDe, jamiNaM ke je kAraNe avati jIvane Agala je kaze te utpanna thAya. te guM utpanna thAya ? to ke jagatI ke jagatamAMhe puDhojagA ke pRthak pRthak judAM judA jIvanAM sthAnaka je narakAdika be, te sthAnakomAMhe kamme hiM luppaMti pANiNo ke0 prANI potAnAM napArjelAM karmonAM je duHkha teNekarI pIDAya. te prANI sayamevakaDehiM ke svameva eTale pote kIdhA je karma teNe karI gAha ke avagAhe eTale narakAdika sthAnaka ukhanA hetu napacaya kare. gotassamucceja ke te azunavipAka thakI na mUkAya ; apujyaM ke aNapharazyo eTale te bAMdhelAM karma nogavyA vinA bUTe nahIM. // 4 // // dIpikA-mAyeti / yomAtApitRmohena dharmodyamaM na kurute sataireva mAtApitrAdi nirbupyate saMsArenrAmyate / tasya pretya janmAMtare sugatizca no sulanA / etAni urgatiga manAdIni nayAni (pehiyA) prekSyAraMnAdiramet suvrataH shojnvrtH| susthitovA pAThAMtare // 3 ||(jminnmiti ) yadyasmAdanivRttAnAmidaM syAt / jagati pRthivyAM (puDho jagatti) pRthagjUtAvyavasthitAH sAvadyAcAropacitaiH karmaniH prANinolupyate narakAdiSu cAmyate / svayameva kRtaiH karmanirnarakAdisthAnAnyanigAhate / naca tasyA'gunAcaritasya karmaNo vipA kenA'sTaSTomucyate jaMtuH // 4 // // TIkA-tathA (mAyAhItyAdi) kazcinmAtApitRRnyAM mohena svajanasnehena ca na dharma pratyudyamaM vidhatte sacataireva mAtApitrAdinirtRpyate saMsAre brAmyate / tathAhi / vi hitamalohamahomaha,nmAtApitRputradArabaMdhusaMjhaM / snehamayamasumatAmataH kiMbaMdhanaM zRMkhalaM
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bahADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 105 khaje dhAtrA // 1 // tasya ca snehAkulitamAnasasya sadasadviveka vikalpasya svajanapoSa pArtha yatkiMcanakAriNaihaiva sannirniditasya sugatirapi pretya janmAMtare nosulanA'pi tu mAtApitRvyAmohitamanasastadarthaM kvizyato viSayasukhepsAtazca durgatireva navatItyuktaM javati / tadevametAni nayAni jayakAraNAni durgatigamanAdIni ( pehiyatti ) prekSA raMnA tsAvadyA'nuSThAnarUpAdiramet / suvrataH zobhanatrataH san susthitoveti pAThAntaraM // 3 // nivRttasya doSamAha / ( jamilamityAdi) yadyasmAdanivRtAnAmidaM navati / kiM tat ja tithivyAM (puDhotta) pRthaknUtAvyavasthitAH sAvadyAnuSThAnopacitaiH karmanirvilupyaM te narakAdiSu yAtanAsthAneSu jAyate / svayameva ca kRtaiH karmanirdezvarAdyApAditergAha te narakAdisthAnAni yAni tAni vA karmANi duHkhahetUni gAhate upacinoti / anena ca hetu sadbhAvaH karmaNAmupadarzitonavati / naca tasyA'gunA'caritasya karmaNo vipAkenA Saggist mucyate jaMtuH / karmaNAmudayamananunUya tapovizeSamaMtareNa dIkSApravezAdinA na tadapagamaM vidhattaitibhAvaH // 4 // devA gaMdhavara kasA, asarA bhUmicarA sirisivA // rAyA naraseThimAha NA, ThANA te vicayaMti DukiyA // 5 // kAmediya saMthavediya givA, kamma sadA kAleA jNtvo||taale jaha baMdhaNaccue, evaM vyAnarakayaMmi tu tI // 6 // 0 0 artha- have sarva sthAnanuM yanityapaNuM dekhADele. devA ke devatA te jyotiSi saudha mAdika tathA gaMvara kasA ke0 gAMdharva rAkSasa eTaje vyaMtaradevo kahyA, tathA asurA ke0 daza prakAranA nuvanapati tathA cUmicarA ke0 bhUmicarAdika te manuSyAdika jANavA. sirisivA ke sarIsRpa eTale sarpAdika tiryaca jANavA; tathA rAyA ke0 rAjA cakravadika ne nara ke0 sAmAnya manuSya, seThike0 zreSThi te nagaramAMhe mohoTA, mA hA ke0 0 brAhmaNa, gaNA tevicayaMti irikayA ke0 eTalA sarva potapotAnAM sthAnakane pote DukhiyA thA thakA bAMbe eTale sarva prANImAtrane aMtakAle duHkha napajebe ityarthaH // 5 // valI tehija nAva kaheteH kAmehiMyake0 kAmate viSayAdika joga yane saMghavediya ke0 saMstavate mAtApitAdika tathA svasura vargAdika teno paricaya, teNekara giDAke yA sakta to kammasahAkAleA ke0 kAle karmavipAke eTale jogavavAne prastAve jaMtavo ke0 jIva karmano sahana karanAra thAya, eTale viSayAsakta manuSyane yAgamika kAle duHkhaja thAya, paraMtu te jIvane kAma, joga tathA svajana esarva duHkha thakI rAkha nAra nathI. jaha ke0 jema tAle ke0 tAlavRnuM phala te baMdhaNacue ke0 bITa yakI 14 For Private Personal Use Only s
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ 106 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. bUTe tevAre avazya paDe, evaM ke ema AnarakayaMmi tuTTatI ke jIva, je je te thAyuSya nA daya thakI jevAre vinAza pAme tevAre tene koi jIvADI zake nahIM. // 6 // // dIpikA-deveti / devAjyotiSkasaudharmAdyAH gaMdharvarAksayorupalakSaNArthatvAdaSTaprakA raajyNtraaH| asurA dazadhA nvnptyH|yecaanye nUmicarAH. sriisRpaastirycH| rAjAnazca kriharipramukhAH / narAH sAmAnyamanuSyAH / zreSThinaH puramahattarA brAhmaNAzca / ete sarvepi svasthAnAni mukhitAH saMtastyajate / sarveSAM maraNaM duHkhadAyIti // 5 // (kAme hiMti ) kA mairibAmadanarUpaiH saMstavaiH pUrvAparatataigavAAsaktAH karmavipAkasa himavaH kAlena jaMtavaH syuH / nogehorviSayAsevane kvezaevetyarthaH / kAmanogairna trANamastItyAha (tAletti) tAla phalaM yathA baMdhanAt vRMtAt cyutamatrANaM patati evaM jaMturapi svAyuHkye truTayati cyavate // 6 // // TIkA-adhunA sarvasthAnA'nityatAM darzayitumAha ( devAityAdi ) devAjyotiSka sodharmAdyAH, gaMdharvarAdasayorupaladaNatvAdaSTaprakArAvyaMtarAgRhyate / tathA asurAdazapa kArAnavanapatayaH, ye cA'nye namicarAH sarIsRpAdyAstiryaMcaH, tathA rAjAnazcakravartinobalade vavAsudevaprajutayaH / tathA narAH sAmAnyamanuSyAH / zreSThinaH puramahattarAbrAhmaNAzcaite sarve 'pi svakIyAni sthAnAni duHkhitAH saMtastyajati / yataH sarveSAmapi prANinAM prANapari tyAge mahaduHkha samutpadyataiti // 5 // kiMca (kAmehiMtyAdi ) kAmairibAmadanarUpaistathA saMstavaiH pUrvAparajUtekSA adhyupapannAH saMtaH (kammasahitti) karmavipAkasahimavaH kA lena karmavipAkakAlena jaMtavaH prANinonavaMti / idamuktaM navati / nogepsorviSayA'sevanena taupazama milataihAmutra kezaeva kevalaM na punarupazamAvAptiH / tathAhi / upanogopAya paro, vAMti yaH zamayituM viSayatRmAM / dhAvatyA'kramitumasau puro parAehe nijbaayaaN| naca tasya mumUrSoH kAmaiH saMstavaizca trANamastIti darzayati / yathAtAlaphalaM baMdhanAt tAt cyutamatrANamavazyaM patati evamasAvapi svAyuSaHdaye truTyati jIvitAt cyavataiti // 6 // je yAvi bahussue siyA, dhammiya mAhaNanirakuesiyA ||aninnuumkdde hiM muhie, tivaM se kammahiM kicctii||7|| ada pAsa vivegamuhie, avi tine iha nAsaI dhuvaM ||nnaadisi AraM kana paraM vedAse kammahiM kinctii|||| artha-jeyAvibahussue ke je ko bahuzruta eTale zAstranA pAraMgAmI siyAkeNhoya, tathA dhammiyake dhArmika eTale dharmanA karanAra hoya tathA mAhaNanirakueke brAhmaNa ane nihuka eTale nidA ghaTanazIla evA liyA ke hoya; tepaNa ajiNUmake0 mAyA
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0 0 rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. 207 yekarI kaDehiM ke0 kIdhAM evAM je karma tene viSe mulie ke mUrtita batAM viMse ke tI eTale khAkarA evA kammehiM ke0 karma teokarI kiJcatI ke0 pIDAya; eTale sAro thavA naraso koI paNa jIva karelAM karmane jogavyAvinA chUTe nahIM // 7 // have jJAna, darzana ne cAritravinA anya koI mokSamArga nathI evaM dekhADele. yahapAsa ke0 evaM dekhIne ziSya pratye guru ema kahele ke, koieka darzanI viveka ke parigrahano parityA kahate ke nayo prarthAt pravrajyAne viSe sAvadhAna thayo; paraMtu yavitine ke samyak parijJAnane nAve tinna eTale saMsArasamui thakI tasyo nahIM, evo bato valI ihAsa ke0 ema nApe ke dhuvaM ke0 je mono mArga athavA mono upAya te ya mArAja yAcAra kI ema kahe. mATe he ziSya ? tenA mArge prapanna bato tuM pAhisike0 kyA thakI jAlIza ? khAraM ke0 ihaloka ne valI karjake0 kyAM thakI paraM ke0 paralo kane jANI athavA khAraM eTale gRhasthAvAsa khAne paraM eTale pravrajyA athavA zrAraM eTa saMsAra para eTale moha tene kema jANIza eTale ihaloka paraloka banne thakITa evo thako vehAse ke aMtarAle eTale saMsAramAMheja kammehiM kicca ke0 potAnA karelA je karma teNekarI pIDAto jazza. // 8 // // dIpikA - (jeyAvitti) yecApi bahuzrutAH syuryedhArmikAstathA brAhmaNAstathA nikkukAH mukhyena (maMti) karma mAyA vA tatkRtairasadanuSThAnairmUrjitAstIvramatyartha / seti tvAduvacanaM jJeyaM / te karmaniH kRtyaM te pIDyate // 7 // jJAnAdisAdhyaeva mohona tIrthoktyAha / (heti) yathA'naMtaraM tvaM pazya vivekaM tyAgaM parigrahasya jJAnaM vA saMsA rasyAzritya ucitaH svakriyoyuktaH samyakjJAnAnAvAda vittIrNaH saMsArAbdhimatIrNaH keva laM dhruvaM mokSaM tadupAyaM vA nApataeva natu vidhatte jJAnAnAvAdityarthaH / tanmArgaprapanna stvamapi kathamAraM hanavaM paraM vA paranavaM jJAsyasi / evaM nUtazvo nayacaSTo ( vedAsitti ) aMtarAne karmaniH kRtyate pIDyate // 8 // // TIkA - pica (jeyAvItyAdi ) yecA'pi bahuzrutAH zAstrArthapAragAH / tathA dhArmi kAdharmAcaraNazIlAH / tathA brAhmaNAH / tathA nikukA nihATanazIlAH syurnaveyuH / te'pyAni mukhyena ( NUmaMti) karma mAyA vA tatkRtaira sadanuSThAne mUrbitAgR jAstIvramatya ye / atra ca bAMdasatvAdvahuvacanaM iSTavyaM / evaMbhUtAH karmabhirasadedyAdiniH kRtyaMte biyaM paDataitiyAvat // 7 // sAMprataM jJAnadarzanacAritramaMtareNa nA'paromokSamArgo'stIti trikAlaviSayatvAt sUtrasyA'gAmitIrthikadharmapratiSedhArthamAha ( yahetyAdi ) athetya dhikArAMtare bavhAdeze ekAdezaiti / yathetyanaMtaraM etacca pazya / kastIrthiko vivekaM For Private Personal Use Only
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ 108 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. parityAgaM parigrahasya parijJAnaM vA saMsArasyA SSzrityo'tiH pravrajyovAnena / saca sa myak parijJAnAnAvAda vitIrNaH saMsArasamudaM titIrSuH kevalamiha saMsAre prastAve vA zAzvatatvAt dhruvamohastaM tadupAyaM vA saMyamaM nApataeva na punarvidhatte tatparijJAnA nAvAditinAvaH / tanmArge prapannastvamapi kathaM jJAsyasi / khAramihanavaM kutovA paraM para lokaM / yadi vA dhAramiti gRhasyatvaM paramiti pravrajyAparyAyaM / athavA prAramiti saMsA raM paramiti mokSaM evaMbhUtazcA'nyo'pyunayacaSTaH / ( vehA sitti ) aMtarAle nanayAnAvataH svataiH karmaniH tyatai pIDayataiti // 8 // jai viya piga kise care, jaiviya cuMjiya mAsamaMtaso // je iha mAyAvi miI, prAgaMtAgAyataso // 9 // puriso rama pAvakammuNA, paliyaMtaM mAyANajIviyaM // sannA ida kAmamu ciyA, modaM jaMti narA prasaMvumA narA // 10 // - dave ziSya kahe ke, he bhagavan ? keTalAeka darzanI niparigRhI tathA tapasyA karanAra dekhA, to tene moha kema nahoya ? have guru kahele ke, javiya ke0 yadya pi te paratIrthika tApasAdika athavA khAjJA thakI caSTasvayUthika gigaNe ke0 nagna sarva bAhya parigraha rahita, kise ke0 kRza Darbana kIdhuMbe zarIra jemane evA batAM care ke0 potapotAnI pravrajyA vyAdarIne vicarebe. valI jaiviya ke0 yadyapi juMjiya mAsamaM tasoke0 mAsamAsa khamaNa karI mAsane yaMte jame tathApi jeiha ke0 je yA saMsArane viSe mAyAvi ke0 mAyAsahita mii ke0 saMyogakare. upalakSaNathI kaSAyAdike kara yukta hoya te prAgaMtAgaprayAtaso ke0 prAgamika kAle ghanaMtA garnAdika duHkha pAme, e to saMsAra paribhramaNa kare. // e // dave je kAraNe mithyAdRSTine upadeze ghaNo kAya, paNa mukti nathI tekArale nirate mArge rahetuM e nAva kahene puriso ke0 x ho puruSo ? tame pAvakammulA ke0 pApakarma thakI uparama ke0 nivartto. kemake paliyaMta mayANajIviyaM ke manuSyanuM jIvitavya te pavyopamAMtale, eTale saMyamarahita jIvanuM jo ghaja zrAyuSya hoya to traNa patyopama hoya dhane saMyamasahita to eka palyopamanI aMdara jANavuM eTale yATha varSe naNI eka pUrvakoDI eTaluMja manuSyanuM khAyuSyar3e teto gayuMja jANaje evaM jANIne jeTalo kAla jIvie teTalo kAla samyak anuSThAne kara saphala karie valI je narA ke0 manuSya sannAiha ke0 loga sneha paMkane viSe khutA athavA kAmamuliyA ke0 kAmajogane viSe mUrtita batA ebAje manuSya asaMtumA narAke0 te A For Private Personal Use Only
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 10 puruSa saMvatAM mohaMjaMti ke mohane viSe pohoce eTale hitAhita na jANe // 10 // // dIpikA-jazvIti / yadyapi kazcittApasAdirnanaH kRzazca caret / yadyapi SaSThASTamAdiku rvan yAvadaMtazomAsa sthitvA cuke tathApi yomAyAvI upalakSaNAtkaSAyayuktomIyate sagarbhAya garbhArthamanaMtazo'naMtavAraM yAgaMtA yAsyati / anaMtakAlaM saMsAre camiSyatIti nAvaH || || purIsoti / he puruSa tvaM pApakarmaNaH sakAzAt uparama nivartasva / yatoma jAnAM jIvitaM subahapi tripalyopamatiM saMyamajIvitaM vA patyopamasyAMtarmadhye pUrvakoTi mitamityarthaH / athavA parisamaMtAdaMto yasya tat paryaMtaM sAMta mityarthaH / ye punaH kAmeSu ihA madanAdiSu mUrjitAH sannAmannAiha saMsAre te mohaM yAMti te mohanAya karma bata saMvRtAH saMvararahitAnarAH // 10 // // TIkA - nanu ca tIrthikAnyapi kecana niSparigrahAstathA tapasA niSTaptadehAzva ta kathaM teSAM no modAvAptirityetadAzaMkyAha / ( jai viityAdi ) yadyapi tIrthikaH ka zcittApasAdistyakta bAhyagRhavAsAdiparigrahatvAt niSkiMcanatayA nagnastvaktrANAnAvAcca zazcaret svakIyapravrajyAnuSThAnaM kuryAt / yadyapica SaSThASTamadazama dvAdazAditapovize SaM vidhatte yAvadaMtazo mAsaM sthitvA guMkte tathApi prAMtarakaSAyA'parityAgAnna mucya te iti darzayati / yastIrthikaiha mAyAdinA mIyate upalakSaNArthatvAt kaSAyairyuktaityevaM parate | sau garnAya garbhArthamAsamaMtAt gaMtA yAsyatyanaMtazo niravadhikaM kAlami ti / etaDuktaM navati / akiMcano'pi taponiSTaptadeho'pi kaSAyA'parityAgAnnarakAdisthA nAt tiryagAdisthAnaM garbhAjanamanaMtamapi kAlamanizarmavat saMsAre paryaTatIti // // ya to miyAdRSTayupadiSTatapasA'pi na durgatimArganirodho'tomaktaeva mArge stheyameta mupadezaM dAtumAha / ( purisoityAdi ) he puruSa yena pApena karmaNA sadanuSThAnarUpeNa tvamupalakSitastatrA'sakRt pravRttatvAt tasmADuparama nivarttasva / yataH puruSANAM jIvi taM subaha pi tripalyopamAMta saMyamajIvitaM vA palyopamasyAMtarmadhye varttate tadapyUnAM pUrvakoTi miti yAvat / athavA parisamaMtAtto 'syetiparyaMtaM sAMtamityarthaH / tacaivaM tamevA'vagaMtavyaM / tadevaM manuSyANAM stokaM jIvitamavagamya yAvattannaparyeti tAva SrmAnuSThAnena saphalaM karttavyaM / ye punarjogasnehapaMke yavasannAmannAiha manuSyanave saMsAre vA kAmeSvivAmanarUpeSu mUrjitAya dhyupapannAste narA mohaM yAMti hitAhitaprAptipa rihAre muhyaMti mohanIyaM vA karmopacinvaMtIti saMbhAvyate / etadasaMvRtAnAM hiMsAdi sthAnecyA nivRttAnAmasaMyateMDriyANAM ceti // 10 // For Private Personal Use Only
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ 110 hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhevitIyAdhyayanaM. jayayaM viharAdi jogavaM,aNupANA paMthA uruttraa|| aNusAsaNaMmeva pa kame, vIrehiM samaM pavezyaM ||11||viryaa vIrA samudhyiA ko hakAyari yAi pIsaNApANeNa daNaMti sabaso; pAvAnaviriyA aninibumA // 1 // arya-have jo emale to guM karavaM te kahele. jayayaM ke AyuSya tuna jANI ane viSayane kvezanuM kAraNa jANI, gRhapAzabaMdha bedIne cAritrane viSe yatna karato viharAhi ke0 vicare te kehevo to vicare ? toke, jogavaM ke0 samiti ane guptisahita thako vicare; kemake aNupANApaMthAke sUkSmajIva je paMtha eTale mArgane viSele, te paMtha ryAsa mitivinA kuruttarAke stara eTale jatAM dohilo, erIte bIjI samiti paNa phalA vavI to ema sadA sAvadhAna paNe hiMme.aNusAsaNaM ke jema zrIvItarAgadeve sUtrama dhye zIkhAmaNa kahI. evake0 tema sUtrane anusAre pakkame ke cAle, ema vIrehiM ke zrIvIra tIrthakare samaMke0 sAcu pavediyaM ke kaDaM. // 11 // te zrIvIra kevAje, te ka he. je hiMsAdika pApathako viriyAke0 virata eTale nivartyA te vIrA ke vIrakarmanA bedanArA tathA samudhyiAke0 samyaka thAcArane viSe sAvadhAna thayA evA batA koha ke krodha ane kAyariyAzke kAtarI eTale mAyA tathA yAdi zabda thakI mAna ane lona paNa jANI levAM tenA pIsaNA ke pIsanAra eTale mardana karanAra te vIra sabaso ke sarvathApi pANerAhaNaMti ke prANa haNe nahIM. pAvA ke pApa je sAvadya anuSThAna te thakI viriyA ke virata tathA aninihumA ke krodhAdikanA upazame karI zItala thayAve evA zrIvIra jANavA. // 15 // // dIpikA-jayayamiti / yatamAnoyatnaMkurvan vihara udyuktavihArI nava yogavAna saMya mayogavAn / agavaH sUkSmAH prANAH prANinoyeSu te aNuprANAH paMthAno'nupayogaiTharu tarArgamAH / ryAdisamitiSu upyogvtaanaavymityrthH| anuzAsanameva sUtrAnusAreNai va saMyame prakramet caret / evaM vIrairahaniH samyak pravedita kathitaM // 11 // virayAiti / hiMsAderviratAH samucitAH samyagAraMnatyAgenobitAHkrodhakAtarikAdipoSaNAH / krodhagraha NAnmAnopi grAhyaH / kAtarikA maayaa| mAyAgrahaNAca lonogRhiitH| teSAM pIpaNAvinA zakAH evaM vidhAvIrAH syuH / tathA prANAn sarvazomanovAkAyaina naMti / pApAt sAvadyavyA pArAt viratAdhaninirvatAH krodhAdyupazamena zAMtAH syuH||12|| ___ // TIkA-evaM ca sthite yavidheyaM tadarzayitumAha / (jayayamityAdi) svalpaM jIvita mavagamya viSayAMzca klezaprAyA'navabukhya bitvA gRhapAzabaMdhanaM yatamAnoyatnaM kurvana prANi
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnApurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. 111 nAmanuparodhena viharayuktavihArI nava / etadeva darzayati / yogavAniti // saMyamayogavAna guptaH samitiguptaztyarthaH / kimityevaM / yato'NavaH sUkSmAH prANAH prANinoyeSu te / tathA caivaMnatAH paMthAno'nupayuktairjIvAnupamardaina ustarArgamAityanena ryAsatirupakSiptA / asyAzco'palakSaNArthatvAt anyAsva'pi samitiSu satato'payuktena navitavyaM / apica anuzAsanameva yathAgamameva sUtrA'nusAreNa saMyamaM prakramet / etacca savaireva vIrairaha niH samyak praveditaM prakarSeNA'khyAtamiti // 11 // atha kaete vIrAityAha / (vira yetyAdi ) hiMsA'natAdipApenyoye viratAH / vizeSeNa karma prerayaMtIti vIrAH / samyagAraM japarityAgenobitAH samubitAH te evaMjUtAzca krodhkaatrikaadipiipnnaaH| tatra krodhagrahaNA nmAnogRhItaH / kAtarIkA mAyA tadagrahaNAnAnogRhItaH / AdigrahaNAt zeSamohanIya parigrahaH tatpIpaNAstadapanetAraH tathA prANinojIvAna sUkSmataranedaninnAna sarvazomano vAkAyakarmaninanaMti navyApadayaMti / pApAca sarvataH sAvadyAnuSThAnarUpAritAH nivRttAsta tshcaa'ninivRttaaHkrodhaadyupshmenshaaNtiinuutaaH| yadi vA'ninivRttAHmuktAzva issttvyaaiti||12 NavitA ahameva lappae, lappaMti loasiM pANiNo // evaM sa hiehiM pAsae, aNise puche ahiyAsae // 13 ||dhunniyaa kaliyaM calevavaM, kisae dehamaNAsaNA iha // avihiMsA meva pavae, aNudhammo muNiNApavedito // 14 // artha-valI upadezAMtara kahele. e nAvanAye parisaha ane upasarga sahana karavA te kahe. Na ke nathI api ke nice tA ke tepratye e zIta, nAma, dudhAtRSAdika pari saha teNekarI ahamevaluppaeke nathI pIDAtA guM? kiMtu luppaMtiloSa siMpANiNoke lokane viSe ghaNA tIryaca tathA manuSyAdi prANIje, te zItatApAdika kaSTa karIpI DAyaje, paraMtu tene samyak vivekane anAve nirjarA kAMDa paNa thatI nathI: temATe evaM ke e prakAre sAhiehiM ke jJAna, darzana ane cAritre karI sahita batA je zItatApAdika pUrva kahyA tene pAsae ke bAloce tathA aNihe ke sneharahita athavA krodhA dikarahita bato sepucheke te parisahe pIDayo thako tenI vedanA samyaka prakAre ahiyAse. // 13 // valI tehija kahele. dhuliyA ke ndUrakarI kuliyaM calevavaM ke lepasahita jItane eTale yuM kahyu ke, jema gobarathakI lIpelI jIta te anukrameM teno lepa gaye thake urbala ghAya. e dRSTAMte karImaNAsaNAihiMkeNyanazanAdika tape karIne kisaedehake dehane kaza kare tathA valIyavihiMsA mevapavaeke eka ahiMsAja Adare. aNudhammo muNiNApavedito ke0e ahiMsAdilakSaNa je dharmale,te jIvane anukUla eTale hitakArI sarvajhe kahyo // 14 //
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ 112 vitIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. // dIpikA-Naviteti / parISadaHpRSTopi tAna adhisaheta kameta / pIDitaevaM ciMtayeta natAvadahameva parIpahopasagai ppe pIDaye kiMtu anyepi prANinastiyaGanuSyAH pIDayaMte loke evaM sahitojhAnAdiniH svahitadhAtmahitovA pazyet nirmalabudhyA vicArayet pUrvoktaM / anIhaH krodhAdinirapImitaH saMyameparISahasahanevA nigRhItavIryovA san pariSadaH sTaSTopi tAn adhisaheta dameta // 13 // dhuNiyAiti / dhUtvA vidhUya kuDijhaM kuhya nitimivetyrthH| lepavat salepaM / yathA kuDayaM gomayAdilepena sopaM krameNa lepopa gamataH kRzaM syAt evamazanAdinirdehaM karzayet / dehazatvAcca karmakazatvaM syAditinA vaH / tathA vividhAhiMsAvihiMsA na vihiMsA avihiMsA tAM pravrajeta prakarSeNa vrjet| tha hiMsA pradhAnaH syaadityrthH| anugatomode prati anukUlodharmo'nudharmo'yaM muninA sarva jhena praveditaH kathitaH // 14 // // TIkA-punarapyupadezAMtaramAha / (Na vitAityAdi parISadopasargAetanAvanApareNa soDhavyAH nAhamevaikastAvadiha zItomAdiHkha vizeSa pye pIDaye / apitva'nye'pi prANi nastathAvidhA stiyaGmanuSyAbasminoke lupyate atiHsahai ravaiH paritApyate teSAM ca samyagvivekAnAvAnnanirjarAkhyaphalamasti / yataH / dAMtaM na mayA gRhocitasukhaM tyaktaM na saMtoSataH soDhA phuHsahatApazItapavanakvezAna taptaM tapaH // dhyAtaM cittamaharnizaM niyami taM iMdaina tatvaM paraM tattatkarmakataM sukhArthiniraho taistaiH phlairvcitaaH||1|| tadevaM kvezAdisa hanaM sadive kinAM saMyamAnyupagame sati guNAya navati / tathAhi / kArya itpranavaM kadanna mazanaM zItomayoH pAtratA pAruSyaM ca ziroruheSu zayanaM mahyAstale kevale / etAnyeva gR he vahaMtyavanati tAnyunnatiM saMyame doSAzcApi guNAnavaMti hi nRNAM yogye pade yoji tAH / / evaM sahito jJAnAdiniH sva hitovA AtmahitaH san pazyet kuzAgrIyayA budhyA paryAlocayedanaMtaroditaM / tathA nihanyataiti nihaH na niho'nihaH krodhAdini rapImitaH sana samahAsatvaH parISadaH sTaSTo'pi tAnAdhisaheta manaHpImAM na vidadhyAditi / yadivA'nihAti tapaH saMyamaparISahane vA nigahitabalavIryaH / zeSapUrvavaditi // 13 // apica (dhunniyaaityaadi)| dhUtvA vidhUya (kuliyaMti) kamaNakRtaM kuDadhaM / lepavatsalepaM / aymtraarthH| yathAkuDadhaM gomayAdilepena salepaM jAghaTyamAnaM pApagamAt kazaM navati evaM anazanAdinirdehaM karzayet apacitamAMsazoNitaM vidadhyAt / tadapacayAca karmaNo' pacayonavatIti nAvaH / tathA vividhA hiMsA vihiMsA na vihiMsA avihiMsA tAmeva prakarSe Na vrajet ahiMsApradhAnonavedityarthaH / anugatomodaM pratyanukUlo dharmo'nudharmaH asAvahiM sAladaNaH parISadopasargasahanalakaNazca dharmomuninA sarvajhena praveditaHkathitaiti // 1 //
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgamasaMgraha jAga dusarA. 113 sanI jada paMsugaMDiyA, viduSiya dhaMsayaI siyaM rayaM // evaM vizvahArAvaM, kammaM khavai tavassimAhaNe // 15 // dviyamaNagAramasaNaM, samaNaM ThANa vicyaM tava siNaM // mahara buDDhAya pacae, yavi susse eya taM laneNo // 16 artha- dave karele ke jaha ke0 jema sanI ke0 pahilI te paMsuguDiyA ke raje karI kharI yi ke aMga dhuNAvIne dhaMsayaIsiyaMrayaM ke0 te badhI raja khaMkherIne dUra kare. evaM ke0 erIte davija ke moche javAne yogya navyajIva te vahANavaM ke0 upa dhAna vaMta to upadhAna eTale tapavizeSa teno karanAra evo tavastimAhale ke0 tapasvI mAha mahalo evojeno upadeza betene prAkRta zailI mATe mAhaNa kahie; eTale tapasvI brahmacarya pAlanAra te kammakhavai ke0 karma khapAvIne potA thakI vegalAkare. // 15 // nukUla upasarga kahe. aNagAraM ke0 sAdhu te saMyamane viSe udviyaM ke prava tathA esake0 eSaNAno pAlanAra tathA samake0 zramaNa khane tavassiNaM ke0 tapasvI vike sthAna sthita uttarottara saMyamane sthAnake pravatya te tavassiAMke0 tapasvI evA sAdhu kadAcit maharA ke0 bAlaka putra pautrAdika tathA buDAke0 pitA mAtA dika teNe eke0 prArthyo eTale prArthanA karI kaheke, suM tame pramAruM pratipAlana kara vAnuM TAlobo. mAruM pAlaNa poSaNa karanAra tamArA vinA bIjo koI nayI. ityAdika va na katAM te vi0 api susse ke0 zrama pAme; paraMtu taMjaNA ke0 te jana je sva janAdikate paramArthanA jAe evA sAdhune yalanetke potAne vaza karI zake nahIM // 16 // // dIpikA- sIti / zakuniH pakSiNI yathA pAMsunA reNunA guMvitA vyAptA satI khaM vidhUya kaMpayitvA sitaM baddhaM rajodhvaMsayatyapanayati evaM ivyomavyomuktigamanayogya upadhAnavAn tapoyuktaH kRpayati tapasvI / mAvadhIriti pravRttiryasya saprAkRtazevyAmAhaNaH // 15 // ( uhiyeti ) DaharAbAlAH putrAdayovRddhAH pitrAdayaH zramaNaM prArthayeyuH / vayaM tvayA pAvyAstvaM cAsmAkaM pAJyaiti / kinUtaM zramaNaM khanagAraM gRharahitaM eSaNAM prati utimudya mavataM sthAnasthitaM saMyamasthAnasthaM tapasvinaM evaM nataste janApi zuSyeyuH zramaM ga veyuH na ca taM sAdhuM janeran naivAtmavazaM kuryurityarthaH // 16 // // TIkA - kiMca (sItyAdi ) zakunikA pakSiNI yathA pAMsunA rajasA 'vaguMThitAsatI vidhUya kaMpayitvA tajjaH sitamavabasat dhvaMsayatyapanayati / evaM ivyomavyo muktigamana yogyo mokaM pratyupasAmIpyena dadhAtIti upadhAnamanazanAdikaM tapaH tadasyA'stI tyupadhAnavAn sacaivaMbhUtaH karmajJAnAvaraNAdikaM kRpayatyapanayati / tapasvI sAdhuH ( mAha 212 For Private Personal Use Only
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ 114 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. yatti ) mAvadhIriti pravRttiryasya saprAkRtazailyA mAhaNetyucyataiti // 15 // anukUla sargamAha / ( uhiyetyAdi ) yagAraM gRhaM tadasya nAstItyanAgArastamevaM nUtaM saMyamohAne naiNAM pratyutiM pravRttaM / zrAmyatItizramaNastaM / tathAsthAnasthitamutarottara viziSTasaMyama sthAnAcyA sinaM tapasvinaM viziSTataponiSTatadehaM tamevaMnUtamapi kadAcit maharA putrananA dayovRddhAH pitRmAtujAdayaH canniSkrAmayituM prArthayeyuryAceraMstaevamUcurbhavatA vayaMpratipAlyA na tvAmaMtareNA'smAkaM ekaH pratipAlyaevaM jayaMtaste janApi zuSyeyuH zramaM gaccheyurna cataM sAdhuM viditaparamArthaM taneran naivA''tmasAtkuryurnaivA''tmavazagaM vidadhyuriti // 16 // jara kAluliyANi kAsiyA, jai royaMti ya puttakAraNe // davi yaM nirakusamuddiyaM polanaMti | saMvitta // 17 // jai viya kAmehiM lAviyA, jAM jAdiNa baMdhina gharaM // jai jIvitanA vakaMkhae, to lagnaMti evaM saMvitta // 18 // 0 D artha - i0 yadyapi te mAtA pitA putra kalatrAdika jebe te sAdhune sanmukha khAvIne kAluliyAlikAsiyA ke aneka karuNA pratApa vacana bole. tathA jaike0 yadi royaM tiyaputtakAraNe ke0 putrane nimitte rudana kare topaNa te daviyaMke0 mukti gamana yogya nirakuke0 sAdhu rAgadveparahita evo samuhiyaMke0 samyak prakAre saMyamane viSe uThayo be, sAvadhAna thayobe, evA sAdhune golapratike donAvI na zake. saMta vittaeke 0 pravrajyA mUvI gRhasthAvAsane viSe sthApi nAzake // 17 // jai viyakAme hiMjAviyAke0 yadyapi te potAnA saUna te saMyama pAlatA sAdhune kAmanoge karI lonAve e anukUla upasa rga ne jAMjAhibaMdhigharaM ke0 athavA jo tene bAMdhIne ghera leI jAya e pratikUla upasarga be. to evA anukUla ghane pratikUla upasarge pIDyo thako paNa sAdhu jaI ke0 yadi jIvitanAvakakha ke0 prasaMyame jIvitavya na vAMbe eTale maraNa kabula kare. paNa yasaMyame jIvitavya na vAMbe to tene polanaMti saMtavittae ke0 tenA svajana te potAne vazakarI nazake arthAt gRhavAsane viSe sthApI nazake // 18 // // dIpikA - jaIti / yadyapi te mAtApitrAdayaH kAruNikAni vilApavacanAni kuryuH / tathA yadi rudaMti putrakAraNAt sutanimittaM / evaM rudaMtoya dinAMti nirakuM / kiMnUtaM ivyaM mukti yogyatvAt ivyanUtaM saMyame samutimudyataM tathApi taM sAdhuna lapsyate na zaknuvaMti saMyamA cAlayituM tathA na gRhasthatve saMsthApayituM // 17 // ( jaIti ) yadyapi te pitrAdayastaM sAdhu kAmairivAmadanaivati upanimaMtrayeyuH / tathA yadi vAkyAlaMkAre badhvA gRhaM nayaMti For Private Personal Use Only
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 115 evamanukUlapratikUlopasargapIDitopi sAdhuryadi jIvita nAnikAMkSayeta yadi jIvitaM na vAMchet asaMyamajIvitaM vA nAkAdet / tadA te nijAstaM sAdhuM na lanaMte na prApnuvaMti svava zekartu (nasaMtavittaetti) nApi gRhasthatve saMsthApayitumalaM // 17 // // TIkA-kiMca (jaItyAdi) yadyapi te mAtApitRputrakalatrAdayastadaMtike sametya karuNA pradhAnAni vilApaprAyANi vacAMsya'nuSThAnAni vA kuryuH| tathAhi / NAhapiyakaMtasAmiya, azvanahaunahosi navarNami // tuhavirahammiyanikkivasumasatvaMpipaDihAi // 1 // seNIgA mogoThI,gaNovataMja bahosisaNihiMto // dippaisiriesupurisakiMpuNaniyayaMgharadAraM // 2 // tathA yadi (royaMtiyatti) rudaMti putrakAraNaM sutanimittaM kulavardhanamekaM sutamutpAdya punarevaM ka rtumarhasIti / evaM rudaMtoyadi naNaMti taM nihu~ rAgaveSarahitatvAnmuktiyogyatvAcA vyanUtaM samyaksaMyamotthAnenosthitaM tathA'pi sAdhuM na lapsyate na zaknuvaMti pravrajyAtotraMzayituM nAvAcyAvayituM nA'pi saMsthApayituM gRhasthanAvena vyAliMgAcyAvayitumiti // 17 // apica (jaiviztyAdi ) yadyapi te nijAstaM sAdhu saMyamotthAnenotthitaM kAmairinAmadana rUpaiyA'vayaMti upanimaMtrayeyurupalonayeyurityarthaH / anenA'nukUlo'pasargagrahaNaM / tathA / yadi nayeyurbadhvA ghN| Namiti vaakyaalNkaare| evamanukUlapratikUlopasa gairanito'pi sAdhu yadi jIvitaM nAnikAMdet yadi jIvitAnilASIna navet asaMyamajIvitaM vA nA'ninaMdet tataste nijAstaM sAdhu ( No lapnaMtitti ) na lanaMte na prApnuvaMti AtmasAtkarnu (NasaMTha vittaeti / nA'pi gRhasthanAvena saMsthApayitumanamiti // 17 // setiya NaM mamAzNo,mAyA piyAya suyAya nAriyA // posAdi Na pAsa tumaM, logaparaM pi jadAsi posnno||5|| anne a nahiM muniyA, modaM jaMti parA asaMvumA // visamaM visamediM gAdiyA, te pAvahiM puNo pgpniyaa||20|| artha-te mAtA pitAdika te cAritriyAne yahIM NaM iti vAkyAlaMkAre, sehaMtike zo khave te svajana kevA je? toke, mamANoke. atyaMta snehekarI te mAyAke mAtA, piyA yake pitA, suyAyake0 suta eTale bokarA ane nAriyAke nAryA evA saUna guMzI khave tekahele. ke aho putra? ame tAhare viyoge atyaMta mukhiyAbaie, evA amane pAsa-ke0 dekhIne tumaMke 0 tuMthamAru posAdaNake poSaNa kara;kAraNake tuM atyaMta sUkSmadRSTovAlobo te mATe tArA hRdayamAM sArIpeThe vicArIne amAuMpoSaNa kara,anyathAto logaMke ihaloka tathA paraMke0 paraloka thakI paNa jahAhike 0 naSTa thaIza. temATe phuHkhI evA mAvitranuM poso
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ 116 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. ke0 poSaNa kara te mahApuSyanuM kAma ||1|| have koieka kAyara puruSa te mAtApi tAdikanA vacanathI lonAya tene vipAka kahebe khaneke khanerA koieka alpa satvavaM evA cAritriyAnne hiMke0 anya je mAtApitAdika tene viSe muThiyA ke0 mohe mUkA mohaMjaMti rAyasaMvumA ke0 saMvarI eTale saMvaravinA moha pAme, eTale rUDAanuSThAnanuM karavuM mUkI yApe Ane mohaneviSe pohoce tathA te saMyatinazene visa o gRhasthe visame hiMgAhiyA ke saMyama tene viSe pohocADyA batA puSNo ke0 valI te pAve hiM0 pApekarI paganiyAke0 dhRSTa batAM pApakarma karatAM lagA pAye nahIM. // 20 // 7 0 || dIpikA - ( sehaMtIti) te mAtrA pitrAdayaH sutAnAryA ca / samiti vyAkyAlaMkAre / taM sAdhuM (mamAilotti) mamAyaM sAdhuriti snehAlavaH zikyaMti / kimityAha / pazya no'smA n duHkhitAn tvaM tu darzakaH sUkSmadarzI khato'smAn poSaya anyathA tvayA pravrajyAgrahaNA diha lokastyaktaH / asmatparipAlanatyAgAtparalokamapi tvaM jahAsi tyajasi // 19 // ( anneti ) anye kecanA'lpasatvAyanyairmAtApitrAdinirmUrjitAya saMvRtAnarAmohaM yAM tadanuSThAne muhyaMti / tathA viSamairasaMyatairviSamamasaMyamaM grAhitAya saMyame pravartitAste pApaiH karmaniH punaH pragalnitAghRSTatAM gatAH // 20 // s TIkA - ca ( sehatiyaNa mityAdi ) te kadAcinmAtApitrAdayastamaninavapravrajitaM ( seha titti ) zikSaryati / yamiti vAkyAlaMkAre / ( mamA'iNoti ) / mamA'yamityevaM snehA lavaH / kathaM ziyatItyatayAha / pazya no'smAnatyaMtaDuHkhitAMstvadartha poSakAnAvAdvA tvaM 'ca yathAvasthitArtha pazyaka. sUkSmadarzI sazrutikaityarthaH / atono'smAn poSaya pratijAgara NaM kuru anyathA pravrajyA'nyupagameneha lokastyaktonavatA'smatpratipAlana parityAgena ca pa lokamapi tvaM tyajasIti duHkhitanijapratipAlanena ca puNyAvAptireveti / tathAhi / yA ga tiH klezadagdhAnAM gRheSu gRhamedhinAM / vicatAM putradArAMstu tAM gatiM vraja putraketi // 19 // evaM tairupasargitAH kecana kAtarAH kadAcit yadyatkuryurityAha / ( neityAdi) anye keca nA'lpasatvAH anyairmAtApitrAdinirmUrjitAzradhyupapannAH samyagdarzanAdivyatirekeA sakala mapi zarIrAdikamanyadityanyagrahaNaM / te evaMntAH saMvRtAnarAH saMmohaM yAMti sadanuSThA ne muhyaMti tathA saMsAragamanaika hetunUtatvAt viSamo'saMyamastaM viSamairasaMyatairunmArga pravRtti tvenAspAyAnIruniH rAgadeSairvA yanAdinavAcyastatayA Dubedyatvena viSamaigrahitAya saMyamaM prati vartitAH / te caivaMnUtA. pApaiH karmaniH punarapi pravRttAH pragalnitAH dhRSTatAMga tAH pApakaM karma kurvato'pi nalakaMtaiti // 20 // I For Private Personal Use Only
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga DusarA. tamdA davi ika paMmie, pAvAna virate'niSidhume // pAe vIre ma dAvihiM, siddhipadaM cprAnyaM dhuvaM // 22 // veyAliyamaggamAgava vayasA kAya saMvu // vicdyA vittaM ca pAyana AraMjaM ca susaMva me carekA sittibemi // 22 // iti vaitAlIyAdhyayanasya prathamoddezakaH artha- jo tene e vipAka lAgeto zuM karavuM ? te kahe. tamhA ke0 te kAraNe davi ke0 muktigamana yogya navyajIva rAgadeSarahita paMmie ke paMmita vivekayukta bato saM sAravAsa sevatAM mahAzabe evaM jANI. iraka ke0 tenA vipAkane ciMtave evo to ke0 te pAvA ke0 pApakarma kI virate ke0 nivarte yanipitume ke0 krodhAdikane parihAre karI zItala thAya tathA pAtake0 mahAvinayavaMta ne vIrekeNkarma vidAravAne sAmathye vAna mahAvihiM ke0 je mahAMta eTale jainamArge pravarte te mArga kevo be? to ke, siddhipa haM ke0 siddhipaMtha je mono mArga tathA grAvayaM ke0 nyAyamArga tathA dhuvaM ke0 zA zvato evo mArga jAlIne khAdaravo // 21 // valI tehaja upadeza upasaMhAra karato ka he. veyAlaya ke karmano vidAranAra evo je maggaM ke0 mArga teneviSe yA ke0 yAgata eTale Avyo tathA valI maNavayasAkAeNa saMbumo ke0 mana, vacana khane kA yAyeka saMvarano pAlanAra vizvAke bAMmAne; guM bAmIne? toke, vittaM cAya ke 0 dhana, jJAtI, svajana tathA AnaM ke0 prAraMna eTalAM vAnA bAMDIne suke0 suSThu eTale nl| pare iMDIne saMbuke ke0 saMvarato bato care ke saMyamane pAle tibemi ke0 erIte paMca ma gaNadhara zrIsudharmAsvAmI jaMbupratye kadene ke, jema zrImahAvIradeva pAsethI sAMnanyuM te tujane kahuMnuM // 22 // iti zrIvaitAniyA'dhyayanasya prathamoddezaH samAptaH 0 0 m || dIpikA - tamhAditi / tasmAt vyanUtomuktiyogyaH paMDitaH san Isva vicAraya / pApAdvirato'ni nirvRtaH krodhAdityAgAt zAMtIbhUtaH tathA vIrAH karmavidAraNasamarthAmahA vIthi mahAmArga praNatAH prAptAnAnye / mahAvIthiMkiMbhUtAM siddhipradaM jJAnAdimArga prati netAraM prApakaM dhruvamavya nicAraM itijJAtvA saMyamaprAgalbhyairnanAvyamiti // 21 // vaitAni eti / karmaNAM vaidArikaM vidAraNasamartha mArgamAgatomanovAkkAya saMvRtastyaktA vittaM dhanaM jJAtIn svajanAn sAvadyAraMnaM ca susaMvRta iMDiyaiH saMyame carediti / bravImIti pUrvavat // 22 // iti vaitAlIyAkhyadvitIyAdhyayanasya prathamodazakaH samAptaH 11 d'' // TIkA - yataevaM tataH kiM kartavyamityAha / ( tamhAityAdi ) yatomAtApitrAdimU bitAH pApeSu karmasu pragalnAnavaMti tasmAdvyantona vyomuktigamanayogyorAgadveSa For Private Personal Use Only
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ 117 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. rahitovA sannIdasva tahipAkaM paryAlocaya / paMDitaH sakSveikayuktaH pApAt karmaNosada nuSThAnarUpAta viratonivRttaH kodhAdiparityAgAvAMtInUtaztyarthaH / tathA praNatAH pravhInU tAvIrAH karmavidAraNasamarthAmahAvIthiM mahAmArga / tameva vizinaSTi / sikSipathaM jhA nAdimokSamArga tathA modeprati netAraM prApakaM dhruvamavyanicAriNamityetadavagamya saeva mArgo'nuSTheyovA sadanuSThAnapragalnai vyamiti // 21 // punarapyupadezadAnapUrvakamupasaMhara nAha / (veyAliyamaggaityAdi) karmaNAM vidAraNamArgamAgatonUtvA taM tathAnataM mano vAkkAyasaMvRtaH punastyaktA parityaktA vittaM vyaM tathA jhAtIMzca svajanAMzca tathA sAva vAraMnaM ca suSTu saMtRtadiyaH saMyamAnuSThAnaM carediti / bravImIti pUrvavat // 22 // iti vaitAlIyaktiIyAdhyayanasya prathamoddezakaH samAptaH // atha vetAlIya'dhyayanasya ditIyodezakaprAraMnaH // prathamanadezAmAMbAhya ivya, svaja na tathA AraMnano parityAga kahyo, have bIje naddeze mAnano parityAga kahele. taya saMca jahA serayaM, iti saMkhAya muNINa muuii|goynntrenn mAdaNe, aha sayakarI anesi iMkhaNI ||1||je paranavaI paraMja eM, saMsAre parivattaI mahAa'iMkhaNiyA na pAviyA,iti saMkhA ya muNaM Na mjaaii|||| artha-tayasaMca ke0 te jahA ke jema sarpa potAnI tvacA je kAMcanI te pariharavA yogya jANIne bAMjhe, serayaM ke tema e sAdhuje je, te rajanI pere aSTa prakAranAM karmane bAMme etAvatA kaSAya nakare. kemake kaSAyane anAve karma potAnI mele baMmAze. iti saMkhAyamuNI ke0 evIrIte jANIne cAritri NamaI ke mada eTale ahaMkAra kare nahIM; te madanuM kAraNa dekhADe. goke0 kAzyapAdika gotrekarI athavA yannatareNa ke thanerA kutarUpAdika mada tene pAmIne utkarSa mAna nakare evo mAhaNe ke sAdhu te jema potA thakI mada nakare tema ane siM ke0 anerAnI paNa ahaseyakarI ke thazreyakAraNI evIje zaMkhaNI ke0 niMdA tepaNa nakare. // 1 // have paraniMdAnA doSa kahe ne. je ke je koi avivekI puruSa paraMjaNaM ke anerA lokane paranavaI ke parAnava kare eTale avahelanA kare te puruSa saMsAreparivattaImahaM ke0 saMsAramAMhe atyaMta paribhramaNa kare. thaDa ke0 atha je kAraNe iMkhaNiyA ke0 paraniMdAte pAvayA ke evI pApaNI ke je svasthAnaka thakI adhosthAnake jIvane pAhe itisaMkhAya ke0 evaM jaae| ne eTale paraniMdAne doSarUpa jANIne muNI ke munizvara je , te jAti kula zruta ta
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bahAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 11e pAdikane viSe NamaI ke mada na kare, eTale DhuM uttama . e amuka mahArA thakI ghaNo hIna De evo potAno utkarSa nakare. // 2 // // dIpikA-atha vitIyAranyate pUrvodezake zrIkRSanasvAminA svaputrANAmupadezaH kathi taH ihApi saevocyataiti tatredaM prathamasUtraM (tayetti)yathA sarpaH tvacaM svAM jahAti evama sau sAdhuH rajaHkarma tyajati evaM kaSAyAnAve karmAnAvati saMkhyAya jhAtvA munina mA yati madaM na yAti / gotreNa kAzyapAdinA / anyataragrahaNAt zeSamadagrahaNaM / maahnnetti| sAdhuH / jevittipAte yo vimAna jAtikulAdinina mAdyatIti tathA / azreyaskarI iMkhi zI niMdA sApyanyeSAM na kAryeti // 1 // (joparinavatti) yaH parinavati avajhati paraM janaM sasaMsAre parivartate camati mahadatyartha / ciraM vA pAThaH / a'tti / athshbdo'tshtyrthe| ataH iMkhiNiyA paraniMdA / turnizcaye / pApikaiva uSTaiva / ihaloke niMdAyAM sugharodRSTAMtaH / yathA ekovAnaraHka zci de varSAsu UMphAvAtaiH pIDyamAnaH sugRhIkayA pahilyA nnnitH| ythaa| vAnaragApurisosI.nirauyaMvaha sibaadudNddaaii| jopAyavassasihare,nakarosikuDiMpaDAliMvA // 1 // sacaivaM pakSiNyA nASitopi tUmImAste tAvatpakSiNI vAnaraM vAraM vAraM tahakti ruSTena vAnareNa taM vRhamAruhya tagRhaM nagnaM sA dUraM naSTA / vAnarovakti / ythaa| navasimamamahatari yAnavasimamaMsohiyAvanihAvA / sughreansuvighraa,jaavaasilogtttaasu||1|| sukhamidA nIM tiSTheti sugrahA HkhinI jAtA paralokapurohitasyApi zvAdiyoniSUtpattiriti iti saM khyAya jJAtvA munirna mAdyati madaM na kuryAt yatomadAdeva paraniMdA syAditi // 2 // // TIkA-prathamAnaMtaraM vitIyaH samAranyate / asya cA'yamanisaMbaMdhaH / ihAnaMtarodeza ke nagavatA svaputrANAM dharmadezanAnihitA / tadihApi saivA'dhyayanArthAdhikAratvAt ani dhIyate / sUtrasya sUtreNa saha saMbaMdho'yaM / anaMtaroktasUtre bAhyazvyasvajanAraMnaparityA go'nihitastadihA'pyAMtaramAnaparityAganadezArthAdhikAraH sUcito'nidhIyate / tada nena saMbaMdhenA'yAtasyA'syodezakasyAdisUtraM / ( tayasaMcayaztyAdi ) / yathAAragaH khAM va caM avazyaM parityAgArhatvAt jahAti parityajati / evamasAvapi sAdhuH rajazva rajo'STa prakAraM karma tad kaSAyitvena parityajatIti / evaM kaSAyAnAvo hi karmAnAvasya kAraNami ti saMkhyAya jhAtvA muniH kAlatrayavedI na mAdyati madaM na yAti / madakAraNaM darzaya ti / gotreNa kAzyapAdinA / anyataragrahaNAt zeSANi madasthAnAni gRhyataiti (mA hAtti) saadhuH| pAThAMtaraM vA (jevitti) vihAn vivekI sajAtikulalAnAdinine mA yatIti / na kevalaM svatomadona vidheyojugupsA'pyanyeSAM na vidheyeti darzayati / a yA'naMtaraM / asau azreyaskarI pApakAriNI (iMkhiNitti ) niMdA anyeSA'matona kArye
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ 120 tIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe hitIyAdhyayanaM. ti / muNInamaUztyAdikasya sUtrAvayavasya sUtrasparzagAthA yena niyuktikadAha / tavasaMjamaNAsu, vijaImANovakina mahosIhiM // atrasamukka risabaMkiMpuNahIlA naanne siM // 2 // jaztAvanihAramaH, paDisijhoaramANamahaNehiM / avisesamayahANA, pari harayavApayatteNa // 3 // (tvsNjmityaadi)| tapaHsaMyamAneSva'pyAtmasamutkarSaNArtha mutsekArtha yaH pravRttomAnoyadyasAvapi tAvavivarjitastyaktomaharSi nirmahAmuniniH kiM punarnidA'nyeSAM na tyAjyeti / yadi tAvanirjarAmadopi modaikagamana hetuH pratiSiko 'STamAnamathanairaha niravazeSANi tu madasthAnAni jAtyAdIni prayatnena sutarAM pariharttavyA nIti gAthAkSyArthaH // 45 // 46 // 1 // sAprataM paraniMdAdoSamadhikRtyAha / ( jo ranavaityAdi ) / yaH kazcidavivekI parinavatyavazyati / paraM janaM anyaM lokamAtma vyatiriktaM / satatkRtena karmaNA saMsAre caturgatilakSaNe navodadhAvaraghaTTaghaTInyAyena pari vartate camati mahadatyartha mahAMtaM vA kAlaM |kcicirmitipaatH (atti) athazabdonipA taH / nipAtAnAmanekArthatvAt ataztyasyA'rthe vartate / yataH paraparinavAdAtyatikaH saMsAraH ataH (iNkhinniyaa)prniNdaa| tuzabdasyaivakArArthatvAt pApikaiva doSavatyeva / athavA svasthA nAdadhamasthAne pAtikA / tatreha janmani / sugharodRSTAMtaH / paraloke'pi purohitasyA'pi zvAdiSutpattiriti ityevaM saMkhyAya paraniMdAM doSavatI jJAtvA munirjAtyAdiniryathA'haM vizi TakulonavaH zrutavAn tapasvI navAMstu mattohInaiti na mAdyati // 5 // je yAvi aNAyage siyA,jeviya pesaga pesae siyaa||je moNapa yaM vahie, po lale samayaM sayAyare // 3 // samaannayarammi saM jame, saMsaddhe samaNe prive|| je AvakahA samAhie, davie kAlamakAsi pNmie||4|| artha-have madane anAve jekAMza kartavya te dekhADe. jeyAvikejeko aNAyageke anAyaka eTale nAyaka rahita kiMtu svameva nAyaka cakravAdika siyAke hoya tathA jevi yake jeko anero pesagake karma karano pesaeke karmakara hoya paraMtu je ke je moNapayaM ke mauna pada ebuMje cAritra tene viSe navahieke upasthita eTale sAvadhAna thayo tepaNa golake lagAne aNa karato thako etAvatA animAna bAMjhIne sarva kriyA paraspara vaM dana prativaMdanAdika kare. jo cakravarti cAritra Adare to paNa pUrva dikSita potAnA karmakaranA karma karane vAMde paraMtu garva nakareM; sajA pAme nahIM. erIte sayAke0 sadAya samayaM ke samanAvane Ayareke Adare. saMyamane viSe sAvadhAna thAya // 3 // have kyA rahyo thako lakA tathA mada nakare? te dekhADe. samake sAmAyakAdika annayarammisaMjame
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 121 0 ke0 ne saMyamane viSe eTale sAmAyaka bedopasthApanIyAdika saMyamane viSe pravarttato thako saMke0 samyakprakAre suMdeke0 zuddha samaNeke0 zramaNa je tapasvIte lakA tathA madane parityAge samacitta thako parivae ke0 pravrajyA pAle. te keTalo kAla sudhI pAle ? te ka a. jeprAvake jyAMlage tenI kahAke0 kathA rahe tyAMlage pAle eTale jAvajIva lage ma raNa sIma samAhieke0 samAdhivaMta athavA zrAtmajJAnasahita athavA ruDA adhyavasA ye karI yukta davieke te mukti gamana yogya athavA rAgadveSarahita evo thako je kAla makAsike kAla kare te paMmieke paMmita kahevAya // 4 // 0 0 0 . s' // dIpikA- jeyAvitti / yazvApi nAyakonAyakarahitaH svayaM prabhuzcakravartyAdiH syAt yazcApi preSyasyApi preSyaH karmakarasyApi karmakaraH syAt evaMbhUtaH san muneridaM maunaM padaM sthA naM maunapadaM saMyamamupasthitayA zritonolagate / korthaH / cakravartyapi preSyaM sAdhuM vaMdamAnona late preSyapi prabhuH sAdhumitaraM vA utkarSarahitonamanna lagate / evamanena prakAreNa sama tAM caret sAdhuH // 3 // (sameti) samomadhyasthaH saMyamasthAnAnAM SaTsthAnapatitatvAdanyata rasmin saMyamasthAne sAmAyika vedopasthApanIyAdau vA saMyame saMzuddhe nirmale saMguko vA madarahitaH zramaNaH parivrajet udyamavAn bhavet / kiyaMtaM kAlaM yAvatkathA yAvannAma dhatte tAvat / kiMnUtaH sAdhuH samAhitaH sunadhyAnaH paMDitoyAvatkAlamakArSIt mRtyukAlaM yAva dityarthaH / nAmavArtA mRtasyApi bhavet tatavaktaM yAvatkAlamakArSIditi // 4 // // TIkA - madAnAve ca yadvidheyaM taddarzayitumAha (jeyAvItyAdi) pazcA'pi kazcidAstAM tAvat / anyona vidyate nAyako'syetyanAyakaH svayaM prabhuzcakravatrtyAdiH syAt navet yazcA 'pi preSyasyApi preSyaH tasyaiva rAjJaH karmakarasyApi karmakaroyaevaMnU to maunIMM padyate gamyate mohoyena tatpadaM saMyamastaM upasAmIpyena sthitaH upasthitaH samAzritaH so'pya lamAnacatkarSamakurvan vA sarvAH kriyAH parasparatovaMdanaprativaMdanAdikA vidhatte / da muktaM navati / cakravartinA'pimauna padamupasthitena pUrvamAtmapreSyamapi vaMdamAnena lakA na vidheyA itareNa cotkarSaityevaM samatAM samajAvaM sadA nikuzcaret saMyamAdyuktonavediti // 3 // vapunarvyavasthitena takAmadau na vidheyAviti darzayitumAha (sameityAdi) (sametti) samajAvopetaH sAmAyikAdau saMyame saMyamasthAne vA SaTsthAnapatitatvAt saMyamasthAnA nAmanyatarasmin saMyamasthAne bedopasthAnIyAdau vA / tadeva vizinaSTi / samyak zur3e sa myak zuddhovA zramaNastapasvI latAmadaparityAgena samAnamanAvA parivrajet saMyamodyuktona vet syAt / kiyaMtaM kAlaM yAvat kathA devadattoyajJadattaiti kathAM yAvat / samyagAhitAtmA jJAnAdau yena sasamAhitaH samAdhinA vA zonanAdhyavasAyena yukto vyanUtorAgadveSAdirahi 16 For Private Personal Use Only
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ 122 tIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. tomuktigamanayogyatayA vA navyaH / saevaMnUtaH kAlamakArSIt paMDitaH savivekAsa viveka kalitaH / etamuktaM navati / devadattaiti kathA mRtasyA'pi navatyatoyAvanmRtyukAlaM tA vanajAmadaparityAgopetena saMyamAnuSThAne pravartitavyamiti syAt // 4 // dUraM aNupassiyA muNI, tItaM dhammamaNAgayaM tdaa||puddhe parusediM mAdaNe, avihama samayaMmi riiy|| pAgaMtare samayAdiyA saye ti||5||pm samatte sayA jae,samatAdhammamadAhare mnnii||s dame na sayA alUsae, No kuse po mANi mAhaNe // 6 // artha-have zAnuM avalaMbana karIne saMyama pAle te kaheje. dUraMke je kAraNe dUra varte mATe te dUra zabde moda kahiye; tene aNupassiyAkeNDAlocIne eTale samyadharma vinA modana thAya evaM vimAzIne te muNIke cAritri atItaMdhammaM ke atIta dharma eTa le pAbale kAle jIvana aneka prakAre uMca nIca gatine viSe je bhramaNa kayuM terUpa dharma tahA ke0 tathA aNAgayaM ke anAgata eTale Agamika kAle jIvanI gatirUpadharmanuM svarUpa jANIne lakA tathA mada kare nahIM. tathA parase hiMke0 kaThaNa vacana athavA dama kazAdika teNe puche ke pharazyo thako mAhaNe ke brahmacaryano pAlanAra cAritri te thapi ke0 kiMbahunA hama ke sarvathApi mAsyo thako paNa rakaMdakamuninA ziSyanI pere samayaMmi ke siddhAMtanA mArgeja rIyati ke cAle eTale tenA napara kaSAya nakare a thavA pAtAMtare (samayAhiyAsaeti) ke samatAye karI sahita thako vicare // 5 // valI upadezAMtara kahele. paramasamatte ke te prajJAye karI pUrNa tatvano jANa sayA ke sarva kAla kaSAyAdikane jae ke jIpe. athavA prazna pUbdhA thakAM pratyuttara devAne sa marthahoya. samatA ke samanAve dhammaM ke ahiMsAdi lakSaNa je dharma te udAhare ke lokapratye kahe evo muNI ke cAritri suhamena ke sUkSma saMyamane viSe sayAtha sUsae ke sarva kAla avirAdhaka tathA te cAritriyAne koie haNyo thako paNa goku se ke krodha nakare ane koie pUjyo thako NomANi ke mAna nakare evo mAha Ne ke sAdhu jANavo // 6 // // dIpikA-(dUramiti) dUraM modamanudRzya paryAlocya muniratItamanAgataM ca dharma jI vAnAM svanAvaM vicArya laz2AmAnau na kaayauN| tathA sTaSTaH paruSaiH kaThinadaMDAdinirvacanairvA mAhanomuniH (avihamatti ) api hanyamAnaH skaMdakaziSyavatsamaye saMyame rIyate gaha ti / pAThAMtare vA ( samayAhiyAsaye ) / samatayAsahate ityarthaH // 5 // (prmsmttetti)|
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAjarakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 123 prajJAsamAptaH pttuprjnyH| athavA praznasamarthaH prazne kate tauttaradAnasamarthaH sadAjayetkaSAyA dikaM tathA samatayA dharmamudAharet kthyenmuniH| sUmaM stokamapi yatsaMyamarutyaM tasyA' nUSako'virAdhakono krudhyet hanyamAnaM pUjyamAnomAnI nopi mAhanoyatiH // 6 // / // TIkA-kimAlaMvyaitavidheyamityucyate / (dUramityAdi ) dUravartitvAt daromodasta manu pazcAt tadRSTvA / yadi vA dUramiti dIrghakAlamanudRzya paryAlocya muniH kAlatrayavettA dUrameva darzayati atItaM dharma svanAvaM jIvAnAmuccAvacagatisthAnalakSaNaM tathA anAgataM ca dharma svanAvaM paryAlocya lakjAmadau na vidheyau| tathA sTaSTaH paruSairdaDakazAdinirvAgnirvA (mA haNetti) muniH (avihamatti) api mAryamANaH skaMdakaziSyagaNavatsamaye saMyame rIyate ta uktamArgeNa galatItyarthaH / pAnAMtaraM vA (samayAhiyAsayatti)samatayAsahataiti // 5 // puna rapyupadezAMtaramAha (paramasamattaityAdi) prajhAyAM samAptaHprajhAsamAptaH pttuprjnyH| pAThAMtaraM vA (paramasamatthe) praznaviSaye pratyuttaradAnasamarthaH sadA sarvakAlaM jayeyaM kaSAyAdikamiti zeSaH / tathA samayA samatA tayA dharmamahiMsAdilakSaNamudAharet kathayet muniryatiH sU me saMyame yatkartavyaM tasyAnUSako'virAdhakastathA na hanyamAnovA pUjyamAnovA krudhye nA'pi mAnI garvitaH syAt mAhaNo yatiriti // 6 // baDhujaNaNamaNami saMvumo, sabahiM gare aNissie // haraeva sayA aNAvile, dhamma paapurkaasikaasvN||||bhve pANA puDho siyA patteyaM samayanavediyA // je moNapadaM gvastei, viratiM taba akAsi pNmie||6|| - artha-badujaNa ke0 ghaNAlokane maNaMmi ke0 namADe eTale jene sarva loka pota potAno karIne prasaMze temATe jebadujaNanamana tene dharma kahie te dharmane viSe saMvumoke0 saMvRta eTale samAdhivaMta evo bato gareke nara eTale manuSya te satvahiM ke sarva a rtha eTale bAhya ane anyaMtara dhana dhAnya putra kalatrAdike karI,aNissiekeNanizrita e Tale apratibaMdha bato dharma prakAze. haraevake03hanI pere jema ihaje, te sayAke sarva kAla svaca nirmala pANIyeMja nayo thako rahe. aNAvile ke0 aneka jalacara jIva nA molavA thakI paNa doholuM nathAya. tema cAritrina rAgoSarahita bato dhammaMpAu rakAsi ke0 dharma pragaTa kare. tedharma kAsavaM ke0 zrItIrthakarasaMbaMdhI eTale zrIvardhamAna svA minirdeza jANavo. // 7 // have jevo dharma prakAze tevo kahele athavA upadezAMtare kahele. * bahavepANA ke0 ghaNAprANI eTale anaMtAjIva te puDhosiyAke0 pRthakTathak juMdA judA
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ 124 tIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. sUkSma bAdara paryApta aparyApta naraka tiryaMca manuSyAdika nede kararI saMsAramAMhe yAzrita je, tene patteyaM ke pratyeke pratyeke samaya ke0 samatA eTale sarakhApaNe samIhiyA ke dekhavA. kemake sarva jIva sukhanA anilASI, paNa phuHkhanA deSIne; temATe potAnA sarakhA jANI dharma prakAze tathA jemoNapadaMnavahite ke je maunapada eTale saMyamane vi Se upasthita eTale sAvadhAna evo sAdhu , take te jIvaghAtane viSe trividha trividha prakAre jeNe viratiM akAsi ke virati kIdhI je; paMmieke te paMmita jANavo. // 7 // dIpikA-( bahujaneti ) bahujanairnamyate stUyate iti bahujananamanodharmaH / kathaM rAja gRhapure zreNikarAjhaH sadasi kadAcidevaM vicAraH kriyate / kiMdhArmikAjanAbahavaH kiM vA 'dhArmikAH / tadA lokairuktaM adhArmikAbahavaH / anayamaMtriNA tu kathitaM dhArmikA bahavaH / sanAloke ta6co'manyamAne anayena parIkSArtha zvetalamaprAsAda iyaM kAritaM / nagare ca udghoSaNA kAritA / yaH kazcikSArmikaH sabaliM gRhItvA dhavalaprAsAde sametu adhArmikastukale tadA sarvopi lokodhavalaprAsAdameva prAptaH kamaprAsAde tu zrAvaka yN| tadda STvArAjhA dRSTaM kathametAvaMtolokAdhArmikAeva / tadA svasvadharmaprazaMsApUrvakaM vayaM dhArmikA iti sarvajanairuktaM / kasmaprAsAde zrAvakakSyaM dRSTvA rAjJA dRSTaM kathaM yuvAmadhArmikau / tadA tAnyAmuktamasmAnirmadyanivRttiniyamanaMgaH sahanirmitaH / namavratasya kiM jIvitaM / ytH| varamaggiMmipAveso, varaM visudeNa kammuNA maraNaM // mAgahiyanvayanaMgo, mAjIyaM khalitha sIlassa // 1 // iti / tathA paramArthataH sAdhavaeva dhArmikAH / asmAnistu / avApya mA nuSaM janma, labdhvA jainaM ca zAsanaM // kRtA nivRttirmadyasya, samyak sApi na paalitaa||1|| anena vratanaMgena manyamAnAadhArmikaM // adhamAdhamamAtmAnaM,kRmaM prAsAdamAzritAH // 2 // tadevaM sarvepi prAyaH skhaM dhArmikaM mnyNtiti| bahujananamanodharmastasmin saMvRtaH samAhito naraH sarvArthairbAhyAnyaMtarairdhanadhAnyakalatramamatAdiniranizrito'pratibadaH san dharma prakAzi tavAn ityuttareNa sNbNdhH| yathA nhadojalAzaya vizeSo'nAvilonirmalaH syAt tathA'ka khuSacittodharma kAzyapaM jinapraNItaM prArakArSIt prakaTaM kRtavAn / bAMdasavAdA vartamA naatiitprtyynirdeshH| evaM vidhodharma prakAzayediti / evaMguNazca sAdhuH syAttataH sAdhoreva dharmadezanAyAmadhikArona gRhiNaiti // 7 // ( bahavaiti ) bahavaH prANinaH pRthivyAdayaH pRthak saMsAraM zritAsteSAM samatAM sukhapriyatvaM tulyamavekSya dRSTvA yomaunapadaM saMyamamupa sthitayAzritaH sAdhustatra prANisamUhopaghAte viratimakArSIt kuryAdA pNdditH|| 7 // // TIkA-apica ( bahujanamaNamityAdi) bahUn janAna AtmAnaMprati nAmayati pravhIkaroti tairvA namyate stUyate bahujananamanodharmaH saeva badunirjanairAtmIyAtmIyAza
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 125 yena yathA'pyupagamaprazaMsayA stuuyteprshsyte| kathamatra kathAnakaM / rAjagRhe nagare zreNiko mahArAjaH kadAcidasau caturvidhabudhyupetena putreNa anayakumAreNa sArdhamAsthAnasthita stAnistAniH kthaaniraasaaNcke| tatra kadAcidevaMnUtA kathA'nUt / tadyathA ihaloke dhArmi kAbahavatA'dhArmikAiti / tatra samastaparSadAnihitaM / yathA'trA'dhArmikAbahavolo kAdharma tu zatAnAmapi madhye kazcidevaiko vidhatte tadAkA'nayakumAreNoktaM / yathA prA yazolokAH sarvaeva dhArmikAH / yadi na nizcayonavatAM parIkSA kriyate parSadA'pyanihitame vamastu tato'nayakumAreNa dhavaletaraprAsAda iyaM kAritaM ghoSitaM ca DiMDimena nagare yathA yaH kazcidiha dhArmikaH sasarvo'pi dhavalaprAsAdaM gRhItabaliH pravizatu itara stvitaramiti / tato'sau lokaH sarvo'pi dhavalaprAsAdameva praviSTonirgabaMzca kathaM tvaM dhArmikaztyevaM pRSTaH kazcidAcaSTe / yathA'haM karSako'nekazakunigaNomavAnyakaNairAtmAnaM prINyati khalakasamA gatadhAnyakaNanidAdAnena ca mama dhrmti|aprstvaah|ythaa'hN brAhmaNaH SaTkamA'nirata stathA baduzaucasnAnAdinirvedavihitAnuSThAnena pitRdevaaNstrpyaami|anyH kathayati yathA va NikalopajIvI nidAdAnAdipravRtto'parastvidamAha / yathA'haM kulaputrakonyAyAgataM ni gatikaM kuTuMbakaM pAlayAmyeva tAvat zvapAkopIdamAha yathA'haM kulakamAgataM dharmamanupAla yAmIti manizrayAzca bahavaH pizitanujaH prANAn dhArayaMtItyevaM sarvo'pyAtmIyamAtmI yaM vyApAramuddizya dharme niyojayati / tatrA'paramasitaprAsAdaM zrAvaka zyaM praviSTaM tacca ki madharmAcaraNaM navanayAmakArItyevaM pRSTaM sat sanmadyanivRttinaMgavyalIkamakathayat tathA sA dhavaevA'tra paramArthatodhArmikAyathA gRhItapratijhAnirvAhaNasamarthAH / asmAnistu avA pya mAnuSaM janma labdhvA jainaM ca zAsanaM // kRtvA nirti madyasya samyak sA'pi na pAlitA // 1 // anena vratanaMgena manyamAnAadhArmikaM // adhamAdhamamAtmAnaM kRmanA sAdamAzritAH // 2 // tathAhi / sar3AM guNaughajananI jananImivAryA,matyaMtagutdada yAmanuvartamAnAH // tejasvinaH sukhamasUnapi saMtyajati satyasthitivyasaninona punaH pra tijJAM // 3 // varaM praveSTuM jvalitaM dutAzanaM nacA'pi nanaM cirasaMcitavrataM // varaM hi mRtyuH suvigurucetasonacA'pi zIlasravalitasya jIvitamiti // // tadevaM sarvo'pyAtmAnaM dhArmikaM manyatAtikatvA bajananamanodharmati sthitaM / tasmiMzca saMvRtaH samAhitaH san naraH pumAn sarvArthairbAhyAnyaMtarairdhanadhAnyakalatramamatvAdiniranizrito'pratibadaH san dharma prakAzitavAnityuttareNa saha saMbaMdhaH / nidarzanamAhAnhadazva svabAMnasA nataH sadAnAvilo 'nekamatsyAdijalacarasaMkrameNA'pyanAkulo'kaluSovA dAtyAdilakSaNaM dharma prArakArSI tU prakaTaM kRtavAn / yadi vA evaM viziSTaeva kAzyapatIrthakarasaMbaMdhinaM dharma prakAzayet /
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ 126 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. bAMdasatvAt vartamAnenUtanirdezaiti // 7 // sabahujananamane dharme vyavasthitoyAdRk dharma prakAzayati tadarzayitumAha / (bahaveityAdi) ydivopdeshaaNtrmevaa'dhikRtyaah| (baha veityAdi ) bahavo'naMtAH prANAdaza vidhaprANanoktRtvAttadanedopacArAt prANinaH / ethagi ti pRthivyAdinedena sUkSmabAdaraparyAptakAparyAptanarakagatyAdinedena vA saMsAramAzritAsteSAM ca pRthagAzritAnAmapi pratyekaM samatAM duHkha deSitvaM sukhapriyatvaM ca samIdaya dRSTvA / yadi vA samatAM mAdhyasthyamu pedaya yomaunI'padamupasthitaH saMyamamAzritaH sasAdhustatrA'neka nedaninnaprANigaNe suHkha deSisukhAnilASiNi sati tapaghAte kartavye viratimakArSIt kuryAdeti pApAcInaH pApAnuSThAnAt davIyAn paMmitaiti // 7 // dhammassa ya pArae muNI,AraMnassa ya aNtehie||soyNti ya NaM mamA iNo, po lapnaMti NiyaM pariggaraM // e|| iha logauhAvadaM vika, para logeya 'haM uhaavdN||visnn dhammameva taM iti vijaM kogaarmaavse||10|| artha-valI tehija kahele. dhammassayapAraemuNI ke0 dharma zabda zruta cAritrarUpa te no pAraMgAmI eTale saMvegI ane gItArtha evo munIzvara tathA AraMnassaya ke prAraM na je sAvadyAnuSThAna tenAthI aMtaehie ke atyaMta dUra rahyo arthAt sAvadyAnuSThAnane paNa karato thako pravate te muni kahevAya. ane soyaMtiyaNaM ke e pUrve kayuM evo je dharma tenA aNa karanAra je hoya te maraNa Ave thake zoca pAme. paraMtu te kevA jANa vA? toke, mamAiNo ke mamatvanA karanAra golapnaMtiniyaM pariggaraM ke te potAnu je naSTa thayekhu suvarNAdika parigraha athavA svajana nAzIgayelo athavA maraNa pAmyo evo svajana tene na pAme. paNa te zoca karatA thakAja marIne urgatiye jAya. // e|| dhana dhAnya ane svajanAdika je parigraha be te ihalogauhAvahaMvika ke A lokane viSe duHkhay kAraNa jANI. ytH| arthAnAmarjane suHkhamArjitAnAM ca rakSaNe // Aye : khaM vyaye chaHkhaM dhigarthAn kuHkhanAjanAn // 1 // ane paralogeya'haM uhAvahaMke paraloke paNa duHkha tathA anerAM suHkhano karanAra jANIne tathA visaNadhammamevataM ke tethI parigraha je je, visaNa dharmi eTale azAzvata anityane. itiviUM ke evaM jANa to thako kogAramAvase ke0 koNa. sakarNa manuSya gahavAsane viSe vase. ytH| dArAH parinavakArAbaMdhujanA baMdhanaM viSaM viSayAH // koyaM janasya mohoye ripavasteSu suhRdAzA // // itivacanAt // 10 // // dIpikA-(dhammasseti ) dharmasya zrutacAritrarUpasya pAragomuniH AraMnasya ca aM
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bahAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 12 te paryate sthitaH syAt / ye punarevaM nasyuH te / paMvAkyAlaMkAre ( mmaainnoti)| mamedaM ahamasya svAmItyadhyavasAyinaH zocaMti / zocamAnAthapi nijaparigrahaM dhanasvajanAdi kaM naSTaM mRta vA lanaMte // e // (iheti ) iha lokaHkhAvahaM dhanasvajanAdikaM (vinatti) vidyAH jAnIhi / yataH / arthAnAmajane muHkha,marjitAnAM ca rdnne|| Aye kuHkhaM vya ye kuHkhaM dhigarthAn phuHkhanAjanAn // 1 // tathA revApayaH kisalayAniva sanakInAM viM dhyopakaMThavipinaM svakulaM ca hitvA // kiM tAmyasi vipa gatosi vazaM kariNyAH snehohi kA raNamanarthaparaMparAyAH // 2 // paraloke ca dhanAdikaM phuHkhaM tadapyaparaM suHkhaM karoti / taU pAdAnakarmopAdAnAt // tathA tanAdividhvaMsanadharmakameva vinazvarameva iti vijJAna evaM jAnana ko'gAravAsamAvaset gahavAse tiSThati / ytH| dArAH parinavakArA,baMdhujano baMdhanaM viSaM viSayAH // koyaM janasya mohoye ripavasteSu suhRdAzA iti|| 1 // 10 // // TIkA-apica / (dhmmstityaadi)| dharmasya zrutacAritranedaninnasya pAraMgabatIti pA ragaH siddhAMtapAragAmI samyaka cAritranuSThAyI veti / caaritrmdhikRtyaah| AraMjasya sAva dyAnuSThAnarUpasyAMte paryate tadanAvarUpe sthitomunivatiAye punavaM navaMti te akatadharmAH maraNe phuHkhevA samubite aAtmAnaM zocaMti / emiti vAkyAlaMkAre / yadi ceSTamaraNAdA 'varthanAze vA (mamAiNotti) mamedamahamasya svAmItyevamadhyavasAyinaH zocaMti / zocamA nAthapyete nijamAtmIyaM parisamaMtAt gRhyate yAtmasAkriyataiti / parigrahohiraNyAdiriSTa svajanAdi / naSTaM mRtaM vA nalanaMte na prApnuvaMtIti / yadivA dharmasya pAragaM munimAraMnasyAM 'te vyavasthitamenamAgatya svajanAmAtApitrAdayaH zocaMti mamatvayuktAH snehAlavaH / naca te lanaMte nijamapyAtmIyaparigrahabucyA gRhItamiti / atrAMtare nAgArjunIyA stu paThati // sokaNatayaMgvayiM ke'gihIviggheNanahiyA dhammaMmizraNuttare muNI,taMpi jinnikshmennpNddie||1|| etadevAha / (ihlogeityaadi)| ihA'sminneva loke hiramyasvaja nAdikaM phuHkhamAvahati / (vitti) vidyAH jAnIhi / tathAhi / arthAnAmarjane uHkha, marjitAnAM ca rkssnne| Aye kuHkhaM vyaye phuHkhaM, dhigartha phuHkhanAjanaM / tathAhi / revApayaH kisalayAni ca sanakInAM viMdhyopakaMThavipinaM svakulaM ca hitvA // kiM tAmyasi vipa gato si vazaM karisyAH snehonibNdhnmnrthprNpraayaaH||1||prloke ca hiramyasvajanAdimamatvA' pAditakarmajaM duHkhaM navati tadapyaparaM duHkhamAvahati tapAdAnakarmopAdAnAditi naavH|| tathaitaupArjitamapi vidhvaMsanadharma vizarArusvanAvaM gtvrmityrthH| ityevaM vijJAna jAnana kaH sako'gAravAsaM gRhavAsamAvaseta gRhavAsaM vA 'nubanIyAditi / naktaMca / dArAH pari javakArAbaMdhujano baMdhanaM viSaM vissyaaH|| ko'yaM janasya mohoye ripavasteSu suhRdaashaa||10||
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ 137 hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. mahayaM paligova jANiyA jAviya vNdnnpuuynnaaidN||suddhume salle purucare, viTha maMtA payahija saMthavaM // 21 // egecare gaNamAsaNe sayaNe ege samAdie siyA // niskU navaghANavIrie vagutte asattasaMvumo // 12 // artha-valI upadeza kahele. mahayaM ke mahA mahoTA jIvane kataratAM murlana evo guM? to ke paligova ke kardama te aMtaraMga kardama jANavo jAviya vaMdaNapUyaNAI ke tevahIM sAdhune rAjAdikanI karelI vaMdanA tathA pUjanA eTale vastrAdikanI pratilAna nA teNe karI napajI je pUjA tene karmopazamanuM kAraNa jANiyA ke0 jANIne na skarSa na karavo, je jIvane garva utpanna thAya tehija kardama sarakho jANavo kemake sudu mesanekurukSareke e garvarUpa je satya te sUkSma mATe surudhara eTale ene naharatA ghaNo urjana temATe vinamaMtA ke vijJAsa vivekI puruSate payahiU ke bAMke saMthavaM ke0 saMstava paricayAdikano tyAga kare // 11 // valI tehija kahe egecare ke cAritriekA kI ivya thakI ekalavihArI ane nAva thakI rAgadeSarahita evo bato vicare tathA eka lo bato tANa ke kAnassaga kare tathA bhAsaNeke Asanane viSe paNa rAgadeSarahita thako beze erIte sayaNeke zayanaje pATapramukha tyAM paNa ekAkIrahe te kevo thako rahe? toke samAhieke samAhita eTale je je kriyAmA pravarte tyAMtyAM siyAke rAgadeSa TAla to thako pravartamAna hoya evo nirakU ke bAhArano lenAra tathA upahANa ke tapane viSe vIrieke bala vIryano phoravanAra tathA vaigutteke vacanagupti eTale vimAzIne bolanAra tathA asatta ke mana teneviSe saMvume ke saMta eTale manane sthiratAno kara nAra evo sAdhu hoya. // 12 // // dIpikA-(mahayamiti ) mahAMta parigopaM nAvapaMko'niSvaMgastaM vipAkatojhAvA yo pi ca pravrajitasya satovaMdanA pUjanA ihA'sminoke tAM jhAtvA garvona kAryaiti / yato garvo'yaM sUkSmazalyaM vartate |suukssmtvaacururmurtumshkytovijnyaan tattAvatsaMstavaM pari cayaM saMgaM prajahyAt tyajet // 11 // (egeiti) ekorAgoSarahitaekAna vihArIvA caret sthAnaM kAyotsargAdikamekaeva kuryAt |baasne zayane vA sthitaekaeva rAga deSarahitaeva samAhito dharmAdidhyAnayuktaH syAt / tathAnihurupadhAnaM tapastatra vIryamupadhAnavIryo'nigRhitabalavI ryaH vAgguptaH adhyAtma manastena saMvRtaH syAt // 15 //
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhApurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. 12 // TIkA - punarapyupadezamadhikRtyAha ( mahayamityAdi ) mahAMtaM saMsAriNaM dustyajatvA nmahatA vA saMraMnela parigopaNaM parigopoDvyataH pAkAdinavato'niSvaMga staM jJAtvA sva rUpatastadipAkatovA parividya yA'pi ca pravrajitasya satorAjAdiniH kAyAdinivedanA vastrapAtrAdinizva pUjanA tAMca ihA'smin loke maunI vA zAsane vyavasthitena karmopa rAmajaM phalamityevaM parijJAyotsekona vidheyaH / kimiti yatogarvAtmakametatsUkSmaza vyaM varttate sUkSmatvAcca DuruvaraM duHkheno'rtuM zakyate yatovidhAn sadasadvivekajJastattAvat saMstavaM paricayamaniSvaMgaM parijahyAt parityajediti // nAgArjunIyAstu paThaMti / patimaMthamahaM viyANiyA jAviyavaMdapUyA ihaM // sudumaM sana duru-dharaM taMpi jise eela paMDie // 1 // syacA'yamarthaH / sAdhoH svAdhyAyA'dhyayanaparasyaikAMta nisTahasya yo'pi cA'yaM parairvedanApUja nAdikaH satkAraH kriyate . sAvapi sadanuSTAnasya sajatervA mahAn patimaMthe vighnayAstAM tAvacchandAdiSva niSvaMga stamityevaM parijJAya tathA sUkSmazalyaM gurudaraM vA'tastamapi jaye dapacayet paMDitaetena vakSyamANeneti // 11 // ( egecareityAdi) eko'sahAyoivyataeka navihArI jAvatorAga he parahitazcaret tathA sthAnaM kAyotsargAdikamekaeva kuryAt tathA yA sane'pi vyavasthito'pi rAgadveSarahitaeva tiSThet / evaM zayane'pyekAkyeva samAhitodha madidhyAnayuktaH syAt navet / etaDuktaM navati / sarvAsva'pyavasthAnAsanazayanarUpAsu rAga dveSavirahAt samAhitaeva syAditi / tathA nikkaNazIno nikkuH upadhAnaM tapastatra vIryaM yasya upadhAna vIryaH tapasyanigUhitabalavIrya ityarthaH / tathA vAkUguptaH suparyAlocitAnidhAyI dhyAtmaM manastena saMvRtonikurna vediti // 12 // gopide Na yAvapaMguNe dAraM sunnagharassa saMjae // pudveSa udAharevAyaM, eesa mu po saMyare taNaM // 13 // jaca camie praNAvale, samavisamAI muNI diyAsa // caragAya zvAvi neravA, aDuvA taca sarIsivA siyA || 2 || artha-valI sAdhune upadeza kahele. koi eka zayanAdika kAraNe sunnaghararasake0 zUnya ghare rahyo thako evoje saMjaeke0 sAdhu, te te gharanA dAraMke0 dvAratene gopiyAvapaMgu ke DhAMke pAnahIM, tema ughADe paNa nahIM vajI tyAM rahyo uto athavA anyatra sthA ke rahyo udAharevAryake0 koieke dharma pUDhayo thako sAvadyavacana bolenahIM. tathA esamuLe poyaretAM ke0 tyAM rahelAje tRNakacarAdika te pramArje nahIM, valI tene saMtha eTale pAthare paNa nahIM. e yAcAra jinakalpAdika pranigrahadhArI pramukha sAdhuno kobe // 13 // valI jaba mie ke0 cAritri jyAM sUrya asta yAya tyAMja rahene ghAu ke0 parisaha upasarge karI yAkula vyAkula na yAya; dona pAme na hiM, dona thako rahe. tathA samavisamAmulI hiyAsaeke0 yathAvasthita saMsAranA svarU 17 For Private Personal Use Only
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ 130 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. pano jAe evo munIzvara te sama eTale anukUla zayyAdika tathA viSama eTale pratikUla zayyAdika tene hiyAze tathA temaja te sthAnakane viSe carakake0 mAMsa masAdika sara ke0 athavA neravA ke0 bihAmaNA evA ghUka siMhAdika jIva khaDuvA ke0 x thavA tabake tyAM sunAgharane viSe sarIsivA ke0 sarIsRpa eTale sarpa, siyA ke0 hoya to te jIvonA karelA upasargane sahana kare. // 14 // s // dIpikA - ( gopIti ) / kenacitayanAdinimittena zUnyaM gRhamAzritonikustasya gRhasya dvAraM kapATAdinA na pidadhIta na sthagayet / (eyAvapaMguNetti) / nodghATayet / ke nacirmAdikaM mArgAdikaM pRSTaH san sAvadyAM vAcaM nodAharennabrUyAt / yAnigrahiko jinakalpi kAdividyAmapi na brUyAt / na samubiMdyAttRNAni kacavaraMbA pramArjanena nAvanayet nApi zayanArthI kazvidAniyAhikastRNAdikaM saMstaret tRNairapi saMstArakaM na kuryAt kiMpunaH kaMbalA dinA anyovA suSiratRNaM na saMstaret // 13 // ( jajJetti ) / yatrAstameti savitA tatra vADanA viloDanAkulastiSThati / samaviSamANi zayanAsanAdInyadhisa heta samatayA saheta / ta tra sthitasya munezvarakAdaMzamazakAdayonaizvAnarya karArahaH zivAdayo'thavA sarIsRpAH sarpA syustadA tatkRtopasargAnapi saheta // 14 // // TIkA - kiMca ( gopi hetyAdi ) / kenacitayanAdinimittena zUnyagRhamAzritonikuH tasya gRhasya dvAraM kapATA dinA nasthagayennA'pi taccAlayet / yAvat (nayAva paMguNe ti ) nodghA yet tatrastho'nyatrvA kenaciddharmAdikaM mArga vA STaSTaH san sAvadyAM vAcaM nodAharet na brUyAt / yAni yahiko jinakalpikAdirniravadyAmapi na brUyAt tathA na samucchiMdyAt / tR yAni kacavaraMca pramArjanena nA'panayeta nA'pi zayanArthI kacidA niyAhikastRNAdikaM saM staret tRNairapi saMstArakaM na kuryAt kiM punaH kaMbalAdinA'nyovA pitRNaM na saMstare diti // 13 // tathA ( jaba miyetyAdi ) / niryatraivA'stamupaiti savitA tatraiva kA yotsargAdinA tiSThatIti / yatrA'stamitastathA'nAkulaH samuvannakAdiniH parISaho pasagairakunyan samaviSamANi zayanAsanAdInyanukUla pratikUlAni muniryathAvasthita saMsA rakhanAvavettA samyagAraktadiSTatayA'dhisa heteti // 14 // tiriyA maNyAya divagA, navasaggA tividA diyAsiyA // lo mAdiyaM pi darise sunnAgAragarnu mahAmaNI // 15 // po anikaM kheU jIviyaM, noviya pUNapacae siyA // pratanuviMti nevA sunnAgAragayassa nirakuNo // 16 // " For Private Personal Use Only
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAmasaMgraha nAga usarA. 131 - artha-tathA tiriyA ke tiryaca saMbaMdhI, marpuyAya ke manuSyasaMbaMdhI ane divagA ke devatAsaMbaMdhI e tivihA ke traNa prakAranA uvasaggA ke napasargane sAdhu hiyAsi yAke sahana kare. paNa tenA karelA upasargathI vikAra pAme nahIM;lomAdiyapi ke kiM bahunA tene te jayathakI romojama paNa ehariseke0 nathAya, sunnAgAraga ke erIte je sunAgharane viSe rahe te mahAmuNI ke mahAmuni jinakalpiyAdika jANavA. // 15 // tathA nodhanikakhejajIviyaMke0 te cAritri pUrvokta napasagai pIDyo bato jIvitavyane vAMje nahIM kiMtu maraNa dhAgamine parisahane sahana kare, tathA nopiyapUyaNapaDaesiyAke0 parisaha sahana karavA thakI pUjAnA anilASI nathAya. erIte te sunnAgAragayassaniraku Noke0 gunAgAragata cAritriyAne neravA ke mahAraui napasarga te anaba kesahana ka ratAM sulana nuvaMti ke hoya. // 16 // ||diipikaa-tiriyaaiti |tirshcaaH siMhAdikatAH mAnuSAanukUlapratikUlAdivyAvyaMtarAdika tAnapasargAstrividhAstAn adhisaheta nirvikAratayA hameta / lomAdikamapi naharet nayena romojamaM nakuryAt / dhAdizabdAdRSTimukha vikArAdigrahaH / zUnyAgAragatomahAmuniH upata kSaNAtpretavanAdisthitaH // 15 // noanikaMkheti / napasargaH pIDayamAnopi sAdhu nikAM kejIvitaM / jIvitanirapekeNopasargAH soDhavyAztyarthaH / nApica pUjAprArthakaHsyAt / upa sargasahanAtpUjAmapi nasamIhate ityrthH| evaM sahyamAnAH pariSahAnairavAnayaMkarApianya stanAvaM yaMti gati / zUnyAgAragatasyanidore vamupasargAH sadanyastAH sushaanvNtti||16 // TIkA-sAMprata trividhopasargAdhisahanamadhikRtyAda / (tiriyAityAdi ) tairazvAH siMhavyAghrAdikatAstathA mAnuSAanukUlapratikUlAH satkArapuraskAradamakazAtADanAdija nitaaH| tathA (divagAiti) vyaMtarAdinA haasyprdessaadijnitaaH| evaM trividhAna'pyupasargAnas dhisaheta nopasagairvikAraM gacchet / tadeva darzayati / lomAdikamapi na harSat nayena romo jamamapi na kuryAt / yadivA evamupasargAstrividhAyapi (ahiyAsiyatti ) adhisoDhA navaMti / yadi romojamAdikamapi na kuryAt / AdigrahaNAt dRSTimukha vikaaraadiprigrhH| zUnyAgAragataH zUnyagRhavyavasthitasya copalakSaNArthatvAt pitRvanAdisthitovA mahAmu nirjinakalpikAdi riti // 15 // kiMca / ( NoanikakheityAdi ) / satai ravairupasargaru dIrNestotudyamAno'pijIvitaM nA'nikAMdeta jIvitanirapedeNopasargaH soDhavyatinAvaH / nacopasargasahana vAreNa pUjAprArthakaH prakarSA'nilASI syAt navet / evaMca jIvi tapUjAnirapedeNA'sakat samyak sahyamAnAnairavAnayAnakAH zivAHpizAcAdayo'jyastanAvaM
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ 132 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. svAtmanAM upasAmIpyena yaMti garchati / tatsahanAcca nikoH zUnyAgAragatasya nIrAjita vArasyeva zItoSNAdijanitA upasargAH susahAeva navaMtIti nAvaH // 16 // vaNIyatarassa tAiNo, jayamANassavi vikkamAsaNaM // sAmAiyamAhu tassa jaM, jo pramANa nae daMsa // 17 // nasiNodaga tattanoilo dhammaviyarasa muNissa hImato || saMsaggiprasAdurAidi, samAdI na tadAgayassavi // 18 // 0 artha- valI bIjo upadeza kahe. navaNIyatarassa ke upanItatara eTale jeNe potAnA zrAtmAne jJAna, darzana khane cAritrane viSe pahocADayobe tathA tAiyoke0 trAi eTale jeno zrAtmA dhanyane upakArI hoya tene trAi kahie. tathA vivikkake0 vivikta A sake 0 prAzana eTale strI tathA pazu paMmake karerI vivarjita evA nayamANassake0 upAzrayano se vanAra sAmAiyamAhutassajaMke 0 tene sAmAyaka cAritra jANavo. joke0 jecAritri ppA ke0 potAnAthAtmAne parisaha upasarga upanA thakA naesaeke0 nayane dekhADe nahIM, eTale upasarga utpanna thayAthI bIhe nahIM. // 17 // valI usiyodagatattake0 uma na daka tathA taptodakano joiloke0 jogavanAra eTale uma thakAM zItala nakare, kiMtu mo daka bAMja pAnakare; tathAdhammaviyarasa ke zruta yane cAritra dharmane viSe sthita mu sake0 munirAja eTale tatvano jAe hImatoke lAvaMta eTale yasaMyame prava thako latA pAme. evA sAduke 0 sAdhune paNa rAihiMke rAjAdikane saMsaggikhake0 saMsa samAhina ke samAdhija thAya, taha gayassavike0 tathA gatasya yathokta anuSThA nA karanAra evA sAdhu paNa rAjAdikanA saMsarge karI svAdhyAya dhyAnathakI cUke. // 18 // 0 // dIpikA - navaNIyeti / upanIto'tizayena jJAnAdau prApitayAtmAyena sanapanItata rastasya / tAyinaH parAtmopakAriNastrAyiNovA samyakpAlakasya viviktaM strIpazupaMDakavi varjitamAsanaM vasatyAdi najamAnasya sevamAnasya sAmAyikA dicAritramAhuH / sarva jJA yate yasmAttataH sAdhunA nizcalAtmanA jAvyaM / tathA yayAtmAnaM nayena darzayet parISado pasargajIrurna syAt tasya sAmAyikamAduriti // 17 // ( usilotti ) munerumodakata nojinaH tridaMDo-tomodakanojinaH athavA naSmaM sat na zItIkuryAditi taptagrahaNaM ta yA dharme sthitasya - hImataH yasaMyame lagAvatorAjAdiniH saha saMsargaH saMbaMdho'sAdhurana rthakaraH / tathAgatasya yathoktAnuSThAyinopi rAjAdisaMsargavazAdasamAdhireva nakadAcitsvA dhyAyAdikaM syAdityarthaH // 18 // For Private Personal Use Only
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 133 - // TIkA-punarapyupadezAMtaramAha ( uvaNAyetyAdi ) upasAmIpyena nItaH prApitojhA nAdA'vAtmA yena satathA atizayenopanItanapanItatarastasya tathA tAyinaH parAtmopakA riNatrAyiNovA samyakpAlakasya tathA najamAnasya sevamAnasya viviktaM strIpazupaMDakavi varjitamAsyate sthIyate yasminniti tadAsanaM vasatyAdi tasyaivaM tasya muneH sAmAyika samanAvarUpaM sAmAyikAdicAritramAduH srvjnyaaH| yadyasmAt tatazcAritriNA prAgvyavasthita khanAvena nAvyaM yazcAtmAnaM nayena pariSahopasargajanitena darzayet tanIruna navet ta sya sAmAyikamAduriti saMbaMdhanIyaM // 17 // kiMca (nasiNodagetyAdi ) munerumodaka taptanojinaH tridaMDoktomodakanojinaH / yadivA nammaM sannazItIkuryAditi taptagrahaNaM / tathA zrutacAritrAkhye dharme sthitasya (hImatotti ) hIrasaMyama prati lagA tato'saM yamajugupsAvataztyarthaH / tasyaivaMjUtasya munerAjAdiniH sAI yaH saMsargaH saMbaMdho'sA'va sAdhuranodayahetutvAttathAgatasyApi yathoktAnuSThAyino'pi rAjAdisaMsagevazAdasamAdhirevA 'padhyAnameva syAt na kadAcit svAdhyAyAdikaM navediti // 17 // adigaraNakaDassa niskuNo, vayamANassa pasaladAruNaM // ahe pari dAyatI badu, adigaraNaM nakareja paMmie // 15 // sInadaga paDigaMbi No, apaDipmassa lavAvasappiNo // sAmAzya sAdu tassa jaM, jo gi himattasaNaM na muMjatI // 20 // artha-have upadeza AzrI kahe. ahigaraNa ke adhikaraNa te kalaha teno kaDassa ke0 karanAra evo nirakuNo ke cAritri valI pasanadAruNaM ke pragaTadAruNa eTale jovane nayatuM kAraNa vayamANassa ke evI nApAno bolanAra evA cAritriyAno ghaNo evo je aTheke artha je moha tenuM kAraNa je saMyama te parihAyatA ke hINo thAya. eTale bahuke0 ghaNAkAle upArjita je puSkaratapa saMyama teno paNa kalaha karatAM paropaghAtIyA vacana bolatAM daya thAya. evaM jANIne guMkare ? te kahele. paMmieke je paM mitavivekI hoyate yahigaraNake adhikaraNa je krodha te svalpapaNa nakarejake nakare,eTale paMmita alpakrodha paNa kare nahIM. // 15 // je cAritri sIudagaM ke zItodaka eTale sacetapANI tene paDigaMliyo ke TAlanAra tathA apaDiesassa ke apratijJa eTale niyASu sarvathApi nakare. tathA lavAvasappiNo ke lava eTale karma tethakI zaMkAto rahe. eTale karmabaMdhanuM kAraNa evaM je anuSThAna hoya te nakare. sAmAzyasAdutassajaMke te sAdhune sAmAyaka eTale samatA laNavaMta kahie. valI joke je sAdhu gihimattasaNaM
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ 134 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. ke0 gRhasthasaMbaMdhI je nAjana kAMsyapAtrAdika tene viSe najatI ke0 nojana na kare tene sAmAyakavaMta jANavo. // 20 // - // dIpikA-(ahigaraNeti ) / adhikaraNaM kalahastatkarasya nidordAruNaM vAcaM prasahya pragaTamevavadato'rthomodaH saMyamovA badu parihIyate nazaM vinazyatItyarthaH / bahukAlArjita mapi mahatpuNyaM kalahaM kurvatastatkAlaM dIyate / ytH| jaM aGiyaM samIravannaehiM tava niyama baMjamaiehiM // mAdutayaMkalahaMtA, baDDeahasAgapattehiM // 1 // tasmAdadhikaraNaM nakuryAtpaM mitaH // 1e // (sIdageti ) / zItodakamaprAsukajalaM tatprati jugupsakasya parihAriNo na vidyate pratijJA nidAnaM yasya sathapratijJastasyA'nidAnasya lavaM karma tasmAdavasarpiNoni vartamAnasya sAdhoH sAmAyikAdisaMyamamAduH sarvajJAH / yazca sAdhuhamAtra gRhasthanAja nena luMkte tasya sAmAyikamiti // 20 // // TIkA-parihAryadoSapradarzanenA'dhunopadezAnidhitsayAha / ( ahigaraNetyAdi ) / adhikaraNaM kalahastatkaroti tahIlazcetyadhikaraNakarastasyaivaMnUtasya nidostathA'dhikaraNa karI dAruNAM vA nayAnakAM vA prasahyapragaTameva vAcaM bruvataH satoDaimokSastatkAraNa nUtovA saMyamaH sabadu parihIyate dhvaMsamupayAti / idamuktaM navati / bahunA kAlena yada rjitaM vipraruSTena tapasA mahatpuNyaM tatkalahaM kurvataH paropaghAtinI ca vAcaM bruvatastatva Nameva dhvaMsamupayAti / tathAhi / aDiyaMsamIravannaehiM tavaniyamabaMnamazehiM / mAdu takalahaMtAbaDeaha sAgapattehiM // 1 // ityevaM matvA manAgapyadhikaraNaM na kuryAt 5 mitaH sadasadikoti // 15 // tathA (siidgetyaadi)| zItodakamaprAsukodakaM tatpra ti jugupsakasyA'prAsukodakaparihAriNaH sAdhorna vidyate pratijJA nidAnarUpA yasya sopa tijho'nidAnaztyarthaH / lavaM karma tasmAt (avasarpiNoti ) / avasarpiNaH yadanuSThA naM karma baMdhopAdAnanataM tatparihAriNaityarthaH / tasyaivaMjatasya sAdhoryasmAta yatsAmA yikaM samanAvaladANamAduH sarvajJAH / yazca sAdhuH gRhamAtre gRhasthanAjane kAMsyapAtrAdau na cukte tasyaca sAmAyikamAduriti saMbaMdhanIyamiti // 20 // Naya saMkhayamAdu jIviyaM, tahaviya bAlajaNo pagata // bAle pApodi miLatI, iti saMkhAya muNI Na mhtii||2||bNdenn pAle zmA payA, ba humAyA modeNa pAnDA // viyaDeNa paliMti mAdaNe, sInaeha vayasA diyaase||1||
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bahAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 135 ~~ artha-valI prakArAMtare kahe. yAdujIviyaMke jIvitavya ghAyuSya kAla paryAyeM ka rItrUToDatAM NayasaMkhayake vadhArI nazakAya, erIte paMmito kahele. tahaviyake 0 topaNa bAlajaNoke0 bAla ajJAnI jana pagapnazke pApa karato dhaSTapaNuM kare evo bAleke0 bAla te pApehimitIke pApakarmekarI narAya, saMsAramA kuHkha pAme. itisaMkhAyake0e Q jANIne muNI ke sAdhujele, te maUtIke mada nakare eTale pApe karI dhITho na thAya. // 21 // valInapadeza kahe. baMde ke0 potapotAne aniprAyeMkarI imApayA ke0 e prajA eTale lokajetepAlekeNtevI tevI narakAdika gatine viSe paryaTana kare,te kevIrIte? toke, eka dazanI potAnA aniprAyeM karI gRhaneviSe grasta batAM ajAdikanA vadhane paNa dharmanuM kAraNa kahele, anya valI dhanadhAnyAdika parigraha pRthvIkAyano AraMna ene paNa dharma kaheje, ityAdika prakAre e prajAloka je je te mugdhajanaraMjananimitte bahumAyA ke kapa Ta pradhAna aneka prakAranI kapaTakriyA kare, paraMtu zrIvItarAgano mArga samyak prakAre najA Ne. tenuM kAraNa kahele, kemake e loka jene, te moheNake thajhAne karI pAmaDAke thA vasthA. vivekarahita , mATe khoTA sAcAnI vyaktine jANatA nathI,evaM jANIne mAhaNe ke sAdhu te viyaDeNa ke vikaTeNa eTale pragaTa mAyArahita nirmAya karme karI patiMti ke moda tathA saMyamane viSe pravarta, eTale zuna dhyAne karIyukta hoya, sIgAha ke zIta umma eTale anukUla ane pratikUla napasarga te vayasA ke vacane,kAyAye ane mane e tri karaNa gudekarI ahiyAsae eTale parIsaha yAve thake dInapaNuM AronahIM. // 22 // // dIpikA-nayeti / jIvitaM truTitaM sat (nasaMkhayatti) nasaMskartuM zakyamityAdustavidaH tathApi bAlo'jho janaH pragallate pApaM kuryAt / bAlaH pApaiH karmanirmIyate mriyate vA ti saMkhyAya jJAtvA munina mAdyati ahaM sadanuSTAnaiti madaM nakuryAt // 1 // (baMdeNeti) zmAH prajAH ayaMlokaH baMdena svAniprAyeNa pralIyate zojananAvaH syAt / yathA bAgAdi vadhepi kecidharma vadaMti kuTuMbamuddizya dhanAdiparigrahaM kurvati kecinmAyayA mugdhajanaM pra tArayati tathA bahumAyA prajA mohena prAvRtA bADAditAca evaMjhAtvA (mAhaNetti) sAdhuH vikaTena prakaTena nirmAyena karmaNA saMyame pralIyate zunanAvaH syAt / tathA zItaM umaMca vAcA kAyena manasA vA'dhisahate // 22 // // TIkA-kiMca ( nayasaMkhayamityAdi ) naca naiva jIvitamAyuSkaM kAlaparyAyeNa truTi taM sat punaH ( saMkhayamiti ) saMskaH taMtuvatsaMdhAtuM zakyate ityevamAdustadidastathA'pye vamapi vyavasthite bAlo'jho janaH pragallate pApaM kurvan dhRSTonavati asadanuSThAnarato'pi
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ 136 vitIye sUtrakRtAge prathama zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. na lataiti / sacaivaMnUtovAlastarasadanuSThAnApAditaiH pApaiH karmanirbhIyate tadyuktaztyevaM pa rividyate niyate vA meyena dhAnyAdinA prasthakavadityevaM saMkhyAya jJAtvA muniryathAvasthi tapadArthAnAM vettA na mAdyatIti teSvasadanuSThAneSvahaM zonanaH kartetyevaM pragalnamAnomadaM na karoti // 21 // upadezAMtaramAha (baMdeNetyAdi ) baMdo'niprAyastena tena svakIyA niprAyeNa kugatigamanaikahetunA imAH prajAayaM lokastAsu gatiSu pralIyate / tathAhi bAgAdivadhamapi svAniprAyagrahayastAdharmasAdhanamityevaM prglnmaanaaviddhti|anyetu saMghA dikamuddizya dAsIdAsadhanadhAnyAdiparigrahaM kurvati tathA'nye mAyApradhAnaiH kukkuTairasaka tprekSamANazrotrasparzanAdinirmugdhajanaM pratArayati / tathAhi / kukkaTasAdhyolokona kukuTa taH pravartate kiMcit / tasmAlokasyA'rthe pitaramapi sakukkuTaM kuryAt tatheyaM prajA bahu mAyA kapaTapradhAnA kimiti yatomoho'jJAnaM tena prAvRtA''bAditA sadasadivekavikale tyarthaH / tadevamavagamya ( mAhaNetti ) sAdhurvikaTena prakaTenA'mAyena karmaNA mode saMyame vA prakarSeNa lIyate pratIyate zonananAvayuktonavatIti nAvaH / tathA zItaMca namaMca zIto maH zItomovA anukUlapratikUlaparIpadAstAna vAcA kAyena manasA ca karaNatrayeNA'pi samyagadhisahetaiti // 22 // kujae aparAjiejaho, akohi kusalahiM dIvayaM // kaDameva gadAya No kaliM, no tiyaMno cevadAvaraM ||23||evNlogNmi tANA, buie je dhamme aNuttare ||tN giNha diyaMti uttama, kaDamiva sesavahAya pNmie||2|| artha-valI upadezAMtara kahele. kujae ke kutsita eTale mATo evo jeno jaya tene ku jaya kahie. e jugAra kahevAya je; kemake emAM ghaNo jaya thAya topaNa niMdA karavA yo gya mATe kuMjayaDe,te kevo? toke aparAjiekeNtabdha lapaNe khelato apara eTaleM ya nya kopathI jItyo jAya nahIM. evo jugArI jahA ke jema arakehiMke ada eTale pAzA teNekarI kusalehiM ke0 kuzala nipuNa evIrIte dIvayaM ke khelato to te kaDa mevasahAya ke cotaro dAva grahaNa karIne khelatAM jIte to te cotaro dAvaja grahaNa kare, paNa pokalIke ekanodAva grahaNa kare nahIM. temaja NotiyaMketraNano dAvagrahaNa nakare ane nocevadAvaraM ke beno dAva paNa grahaNa nakare. // 23 // have edRSTAMta sAdhu sAthe melave je, jema jugArane viSe jaya pAmavAno anilASI eka cokAno dAvaja gra haNa karI bIjA dAvano tyAga kare. evaMtogami ke erIte e manuSyalokamAMhe tAra NA ke bakAyano rahapAla cAritriya buzejedhamme ke ahiMsAle pradhAna jemAM, evo dharma je zrIvItarAge kahyo, aNuMtare ke evo anya dharma jagatamAhe koI nathI.
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 137 take te dharmane aho ziSya? tuM niHsaMdeha thakne hiyaMtike ekAMta hitakArI jANIne gi ehake0 Adara. e uttamake0 sarvottama mArga le. te tUM grahaNa kara. konI pere toke, kaDa meva ke0 te jugAriye grahaNa karelA cokAnA dAvanI pere. sesavahAya ke zeSa ekAdi kano dAva bAMkI dodho. tema paMmie ke paMmita je je, te zeSa anerAje gRhastha, kuliM gI,ivyaliMgI evA dharma bAMjhIne eka sarvajJopadiSTa dharmane grahaNa kare. // 24 // // dIpikA-( kujaetti ) / kujayoyUtakAroyathA adaiH pAzairdIvyan kImana kuzalo nAparAjitaHsyAt / anyena na jIyataityarthaH / kaDamevatti / sadyUtakAraH kamacatuSkameva gRhItvAkaikaM no gAhAti / natraitaM trikaM nAparaMdikaMvA gRhAti kiMtucatuSkameva jAti // 23 // dASTI tikmaah| (evmiti)| evaM lokesmin tAyinA sarvajhenokto'nu taranatkRSToyoyaM dharmastaM hitamuttamaM tvaM gRhANa) dRSTAMta nigmnmaah| yathA dyUtakAraH zeSaM ekakAdi apahAya tyaktA kRtaM kRtayugaM catuSkameva lAti tathA paMmitaH sAdhurapi gRhasthaH kuprAvacanikapArzvasthAdinAvaM tyaktvA sarvottamaM dharma gRNhIyAdityarthaH // 24 // // TokA-apica ( kujaetyAdi ) / kutsitojayo'syeti kujayodyUtakAraH mahato 'pi dyUtajayasya saninaditatvAdanarthahetutvAca kutsitatvamiti / tameva vizinaSTi / apa rAjitodIvyana kuzalatvAda'nyena na jIyate / adairvA pAzakairdIvyan kIDaMstatpAtaH kuzalonipuNaH yathA aso dyUtakAro'daiH pAzakaiH kapardakairvA ramamANaH (kaDamevatti) catuSkameva gRhItvA tatnabdhajayatvAt tenaiva dIvyati / tatosau tannabdhajayaHsanna kalime kakaM nA'pi traitaM trikaM ca nApi vAparaM kiM gRhAtIti // 23 // dArTItikamAha / ( evamityAdi ) yathA dyUtakAraH prAptajayatvAt sarvottamaM dIvyaMzcatuSkameva gRAhAtyevama smiloke manuSyaloke tAyinA trAyiNA vA sarvajhenokto'yaM dharmaH dAtyAdilakSaNaH zru tacAritrAkhyovA nA'syottaro'dhiko'stItyanuttarastamekAMtahitamapi kRtvA sarvottamaMca gR hANa visrotasikArahitaH svIkuru / punarapi nigamanArthatameva dRSTAMtaM darzayati / yathA ka zcit dyUtakAraH kRtaM kRtayugaM catuSkamityarthaH / zeSamekakAdyapahAya tyaktA dIvyan gRNahA ti evaM paMDito'pi sAdhurapi zeSaM gRhasthakuprAvacanikapAvasthA dinAvamapahAya saMpUrNa ma hAMtaM sarvottamaM dharma gRNhIyAditi nAvaH // 24 // uttaramaNuyANa AdiyA, gAmadhammA me aNussuyaM ||jNsii viratA samunyiA kAsavassa aNudhammacAriNo // 25 // je eyaM caraMti AdiyaM, nAeNaM mahayA madesiyA // te nakSyi te samuDiyA, annonnaM sAraMti dhamma // 26 //
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ 138 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. 0 artha- valI anya upadeza kahe e. maNuyANa ke 0 manuSyane uttarake0 jIpatAM prati i yAhiyA ke0 kA. evA zuM ? toke, gAmadhammA ke0 grAmadharma te zabdAdika viSaya thavA maithuna sevana ityAdikane grAma dharma kahie. iti ke0 erIte meke meM assuyaM ke0 zrIvIranagavaMta pAzethI sAMnabyuM be, eTale zrIsudharmasvAmI zrIjaMbusvAmi pratye kahe a : grAmadharma je zabdAdika viSaya be te manuSyane ghaNA durjaya zrIvItarAge kahyA be, evaM meM nagavaMta pAthI sAMjakyuM be. terIte DhuM tujane kaTuMkuM to have e grAmadharma yAzrI. jaMsI ke0 je viratA ke0 viratine viSe samuThiyA ke0 sAvadhAna thayA te puruSa kAsava isa ke0 kAzyapa gotrI eTale zrIkRSanadeva svAmi athavA zrImahAvIrasvAmi emanA dha mma ke0 dharmanA pracAriNoke anucArI jANavA. // 25 // valI kahe be. jeke0 je puruSa evaM ke0 e pUrvokta grAmadharmane viSe viratilakSaNa evo je dharma tene caraMti ke0 yA te dharma koNe yAhiyaMke0 kahyo ? toke, mahayA ke mahoTA mahesiyA ke0 ma hArupI evA nAeNa ke0 jJAtaputre koDe. teke0 te evA dharmanA karanAra saMyama pA lavAne uhiya ke uThayA, sAvadhAna yayA, tathA samuhiyA ke samyak prakAreM kumArga dezAne parityAge karI ghaNA sAvadhAna batA pravartte. te annonnaMsAraMti dhamma ke0 paraspara mahoma dharmakI magatA prANIne valI dharmaneviSe sAraMti eTale sthApe ityarthaH // 26 // U 0 0 || dIpikA - ( uttareti ) / manujAnAM narANAM grAmadharmAH zabdAdiviSayA uttarADurjaya tvAtpradhAnAjinairAkhyAtAH / mayaitadanupazcAta mAkarSitaM / yataH zrIkRSanasvAminA svaputrA nuddizya proktaM tatpAzcAtyagAdharaiH ziSyebhyaH kathitaM tatomayA zrutamiti / yasminniti paMcamya rthe saptamI / ye yo viSaye jyoviratAH samubitAnadyatAH kAzyapasya zrIkRSanasya zrI vIrasya vA saMbaMdhI yodharmastadanucAriNojinoktadharmakAriNaH syuH // 25 // ( jeeyamiti ) / ye evaMvi dhAH pUrvoktAste dharmaviSayatyAgarUpaM caraMti kurveti iti mahatA maharSiNA jJAtena zrIvIreNA khyAtaM / tavocitAH samyaGmArgenyaH samucitAzca kumatinyastaevA'nyonyaM parasparaM dha todharmamAzritya dharmatocazyaMtaM vA sArayaMti dharme pravartayaMtItyarthaH // 26 // // TIkA - punarapyupadezAMtaramAha / ( uttaretyAdi ) / uttarAH pradhAnAH durjayatvAt / keSAmupadezAtvAnmanuSyANAmanyathA sarveSAmeveti / ke te grAmadharmAH zabdAdiviSayAmai thunarUpAveti / evaM grAmadharmAcattaratvena sarvarAkhyAtAH / mayaitadanupazcAnutaM / etaJca sarvameva prAguktaM / yacca vakSyamANaM tannAneyenA''ditIrthakatA putrAnuddizyA'nihitaM sat pAzcAtyagaNadharAH sudharmasvAmipranRtayaH svaziSyenyaH pratipAdayaMtyatomayaitadanuzrutamityana I For Private Personal Use Only
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bahAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 13e vayaM / yasminniti karmaNi vyablope paMcamI saptamIveti / yAn grAmadharmAnAzritya ye vi ratAH / paMcamyarthe vA saptamI / yenyovA viratAH samyaksaMyamarUpeNohitAH samuhitAste kAzyasyarSanasvAminovardhamAnasvAminovA saMbaMdhI yodharmastadanucAriNastIrthakarapraNItadha mAnuSThAyinonavaMtIsyarthaH // 25 // kiMca (jeeityaadi)| ye manuSyAenaM prAguktaM dharma grAma dharmaviratilakSaNaM kurvati carati / pArakhyAtaM jhAtena jJAtaputreNa (mahayeti ) mahAviSayasya jhAnasyA'nanyanUtatvAt mahAna tena tathA'nukUlapratikUlopasargasahiSNutvAnmaharSiNA zrI mardhamAnasvAminA pArakhyAtaM dharma ye carati teeva saMyamobAne kutIrthikaparihAreNoni tAstathA nindavAdiparihAreNa / taeva samyaktvamArgadezanA'parityAgenobitAH samucitA iti nA'nye kuprAvAcanikAjamAlipranRtayazcetinAvaH / taeva ca yathoktadharmAnuSThAyino 'nyo'nyaM parasparaM dharmatodharmamAzritya dharmatovAnazyaMta sArayaMti codayaMti punarapi sada pravartayaMtIti // 26 // mApeda purA paNAmae, anikaMkhe gvahiM dhuNittae // je dUmaNate hiMgoNayA, te jANaMti samAdimAhiyaM ||27||nnokaahie ho U saMjae, pAsaNie gaya saMpasArae // naccA dhamma aNuttaraM kaya kirie Na yAvi mAmae // 20 // artha-have jerIte dharmasthApe te rIta kahele. paNAmaeke praNAma eTale sarva jIvane na mADe. evA praNAma te zabdAdika viSayarUpa purA ke pUrvalA nogavyA noga tene mApeha ke na ciMtave. kemake tenuM ciMtava, paNa mahA anarthanuM kAraNa. to e zabdAdika viSaya ne sevavAnuM guMkahe ? tathA anikaMkhe ke dhAgamika kAle napajanAra je viSaya tene pa Na na vAMDe, tenI anilASA na kare, tathA tene dUra karavA vAMDe. toyAtmAne je uvahiMke0 upadhi eTale mAyA athavA aSTaprakAre karma tene dhuNittae ke0 potAthakI dUra kare. ta thA je dUmaNatehiM ke0 uSTa mananA karanAra evAje zabdAdika viSaya tene viSe goNyAke0 namyA nathI. athavA uSTa dharmanA karanAra evA je kutIrthika tenAM kahelA je anuSThAna te nA karanAra thayA nathI eTale tene vazIgata thayA nathI. te jANaMti samAhimAhiyaM ke te puruSa rAga, Sa, parityAgarUpa je samAdhi tapa dharmadhyAna tene yAhiyaM eTale AtmAne viSe vyavasthita jANe. e thakI je anya je tene viSe samAdhi jANe nahIM, evaM jANIne viSayane me // 27 // valI upadezAMtara kahele. saMjae ke cAritri je je, te NokAhie hoU ke gocarIne viSe kathAno karanAra na hoya eTale vikathA na kare. athavA viruda rUpa paizunya vArtA eTale strIyAdikanIkathA tepaNa na kare. tathA pAsagieNyake prazna nakare
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ 140 tiIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. athavA anerAyeM pUbyAthakI niminAdika kahe nahIM tathA saMpasArae ke arthakAmAdika kathAno vistAra nakare, kemake dhammaMke e zrIvItarAga devano je dharma tene attaraM ke sarvo tama nacA ke0 jANIne vikathAdi na kare eTale samyak dharma jANavAyU~ ehija phalane,je vikathAdikano tyAga karavo bhane samyak prakAre kriyA karavI te nAva dekhADele. kayake0 kIdhI ruDIpare anyAsIne saMyamAnuSThAnarUpa kirie ke kriyA jeNe evo bato uttama sAdhu te NayAvimAmae ke dehAdikane viSe paNa mamatva na kare // 27 // // dIpikA-(mApeheti ) / praNAmayaMti prApayaMti murgatiM praNAmakAH zabdAdiviSayA stAn mApredasva mAsmara / tathA upadhiM mAyAM dhUnayitumapanayanAyAnikAMdet ciMtayet mAyAtyAgAya yatetetyarthaH / ye narAmanonirviSayainanatA na tatparAH syuste jAnaMti samA dhiM dharmadhyAnaM sAhitaM AsamaMtAt hitaM // 2 // (nokAhieti) saMyataH sAdhuH kAthikaH kathAkathakogocarAdau na navet / prAznikaH praznanimittakathakazca nanavet / naca saMprasArako meghavRSTyarthakAMDAdisUcakakathAvistArako navet / kiMrutvA'nuttamutkRSTaM dharma jJAtvA kRtA anyastA kriyA saMyamAnuSTAnarUpA yena sarutakriyomAmakona syAt mamedaM vastu a hamasya svAmIti mAmakaH parigRhI nasyA dityarthaH // 27 // // TIkA-kiMca (mApehetyAdi ) urgatiM saMsAraM vA praNAmayaMti pravhIkurvati prANi nAM praNAmakAH zabdAdayoviSayAstAn purA pUrva nuktAn mA prekSsva maasmr| teSAM smaraNama pi yasmAnmahate'narthAya / anAgatAMzca nodIdeta nA''kAMdediti / tathA'nikAMdeta tha nilaSedanArataM ciMtayedanurUpamanuSThAnaM kuryAt / kimarthamiti darzayati / upadhIyate Dhaukyate 'rgatiM pratyAtmA yenA'sAvupadhirmAyA aSTaprakAraM vA karma tananAyA'panayanAyAs nikAMdediti saMbaMdhaH / uSTadharma pratyupanatAH kumArgAnuSThAyinastIthikAH yadivA (dUmapatti) uSTamanaHkAriNaupatApakAriNovA zabdAdayoviSayAsteSu ye mahAsatvAH na natAna pravhInUtAstadAcArAnuSThAyinona navaMti teca sanmArgAnuSThAyinojAnaMti vidaMti sa mAdhi rAgaSaparityAgarUpaM dharmadhyAnaMca bAhitamAtmani vyavasthitaM AsamaMtAdita vA taeva jAnaMti nA'nyatinAvaH // 27 // tathA (pokAhieityAdi) saMyataH pravrAjitaH kathayA carati kAthikogocarAdau na navet / yadivA viruvA paizUnyApAdanI rUyAdikAM vA na kuryAt / tathA praznena rAjAdikiMvattarUpeNa darpaNAdipraznanimittarUpeNa vA caratIti prAznikona navet nA'pica saMprasArakodevadRSTayarthakAMDA disUcakakathAvistArakonavedi ti / kiMkRtveti darzayati / jJAtvA'vabukSya nAsyottarovidyataztyanuttarastaMzrutacAritrA raNyaM dharma samyagavagamya tasya hi dharmasyaitadeva phalaM yata vikathAnimittaparihAreNa sa
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 141 myakakriyAvAn syAditi / tadarzayati / katA svanyastA kriyA saMyamAnuSThAnarUpA yena saru tkriystthaanshc| nacA'pi mAmakomameda mahamasya svAmItyevaM parigrahAyahI nvediti||2|| bannaM ca pasaMsa pokare, naya nakosa pagAsa mAdaNe // tesiM suvive gamAhie,paNa yAjahiM sujosiaMdhuyaM // 25 // aNi sahie susaMvujhe, dhammahI vahANa vIrie // vihareja samAhi iMdie, AttahiaM khu uhaNa lapna // 30 // artha-tathA cAritri hoyate bannaM ke0 mAyA ane pasaMsa ke lona te pokare ke. nakare, tathA ukkosa ke0 utkarSa eTale mAna tathA pagAsa ke0 prakAza eTale krodha tepaNa mAhaNe ke sAdhu te naya ke nakare, tesiM ke0 te krodhAdikano suvivega ke pa rityAga Ahie ke mahAMta puruSe kahyo tehija dharmaneviSe praNayA ke sAvadhAna thayA evA jehiM ke je mahAsatvavaMta puruSa teNe dhuyaM ke saMyamAnuSThAna sujosiyaM ke sevyuM te sAdhu jANavA // 25 // aNihe ke0 sneharahita tathA sahie ke0 jhAna, darzana ane cAritre karI saMyukta ane susaMvume ke0 susaMvata eTale saMvaresahita pravartato tathA dhammahI ke dharmano arthi tathA uvahANa ke0 upadhAna eTale tapavizeSa teneviSe vIrie ke balavIryano phoravanAra saMyama pAlato samAhiiMdie ke samAhita iMDieTale iMDi u vaza karI jeNe, evo to viharejA ke0 vicare kemake saMsAramAhe jamatA khuke nizce Attahiryake0 Atmahita je je, te uhegalapta ke0 kuHkhekarI janyamAna thAyaDe // 30 // // dIpikA-(bannaMti) mAyAM na kuryAt / prazasyate sarvairiMjiyairiti prazasyolonastaMca utka rSamAna prakArAMkrodhaMca mAhanaH sAdhuna kuryAditi sarvatra saMbaMdhaH / teSAM kaSAyANAM yairmahA tmanirvivekaH parityAgavAhitojanitastaeva dharmaprati praNatAH prahInatAH / athavA teSAM sa tpuruSANAM suvivekamAhitaH prathitaH / yaiH satpuruSairjuSTaM se vitaM / dhUyate kSipyate karma yena ta tdhUtaM saMyamAnuSThAnaM (athavA yaiH sujosiaMti)suSTha pitaM dhUtaM karmeti ||e // (aNihaH asnihomamatvarahitaH parISadopasa garna nihanyataityanihovA / apahetipAtu anagho niravadyaH sahitohitayuktaH svahitovA susaMtodharmArthI / upadhAnaM tapastasya vIryavAn sa mAhiteMDiyaH saMyateMDiyovirahet / kutaevaM yataAtmahita duHkhena jIvairlanyate / yato dazadRSTAMtairmAnuSyAdikaM ulanamiti // 30 // ||ttiikaa-kiNc (unnamityAdi) (unnati) mAyA tasyAH svAbhiprAyaprasAdanarUpatvAt tAM na kuryAt / cazabdanattarApekSyA samuccayArthaH / tathA prazasyate sarvairapyavigAnenAyita
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ 142 tIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. iti prazasyolonastaM ca nakuryAt / tathA jAtyAdinirmadasthAnalaghuprakRtiM puruSamutka rSayatItyutkarSakomAnastamapi na kuryAditi saMbaMdhaH / tathA'tarvyavasthito'pi mukhadRSTi naMgavikAraiH prakAzI navatIti prakAzaH krodhastaM ca (mAhaNetti) sAdhuna kuryAt / teSAM ka pAyANAM yairmahAtmanirvivekaH parityAgavAhito janitastaeva dharma prati praNatAiti / ya divA teSAmeva satpuruSANAM suSTu vivekaH parijJAnarUpayA hitaH prathitaH prasidiM gatasta evaca dharma prati prnntaaH| yairmahAsatvaiH suSTu juSTaM se vitaM |dhuuyte'ssttprkaarN karma yena tabUtaM saM yamAnuSTAnaM / yadivA yaiH sadanuSThAyiniH (sujosiaMti) suSTu diptaM dhUnanArhatvAt dhUtaM karmeti // 25 // apica (aNiheityAdi ) snihyataiti snihaH / nasnihaH asnihaH sarva tra mamatvarahitaztyarthaH / yadivA parISadopasagairnihanyatetinihaH naniho 'nihalapa sagairaparAjitaztyarthaH / pAThAMtaraMvA / (apaheti) nA'syA'ghamastItyanaghoniravadyAnu STAyItyarthaH / saha hitena vartatati sahitaH sahitoyuktovA jJAnAdiniH svahitayA tmahitovA sadanuSThAnapravRtteH / tAmeva darzayati / suSTu saMvRtaiMDiyanoiMDiyairvistrota sikArahitaityarthaH / tathA dharmaH zrutacAritrAkhyastenA'rthaH prayojanaM saevA'rthastasyaiva sani raya'mANatvAt dharmArthaH sayasyA'stIti sadharmArthI / tathopadhAnaM tapastatra vIryavAn sae vanUto viharet saMyamAnuSThAnaM kuryAt / samAhiteMziyaH saMyatezyiH / kutaevaM / yatayA tmahitaM duHkhenA'sumatA saMsAre paryaTatA yastadharmAnuSTAnena lanyate avApyataiti / ta thAhi / napunaridamatiulana,magAdhasaMsArajaladhivinraSTaM / mAnuSyaM khadyotakataDillatAvi lasitapratimaM // 1 // tathAhi / yugasa milA didRSTAMtanItyA manuSyanavaeva tAvat urlana statrA'pyAryakSetrAdikaM purApamityatayAtmahitaM kuHkhenA'vApyataiti maMtavyaM / thapica / na teSu jaMgamatvaM, tasmin paMceMziyatvamutkRSTaM // tasmAdapi mAnuSyaM mAnuSyepyAyadezazca / / deze kulaM pradhAnaM, kule pradhAne ca jAtirutkRSTA // jAtau rUpasamRddhI rUpe ca balaM viziSTa tamaM // // navati bale cAyuSkaM prakRSTamAyuSkato'pi vijJAnaM / vijJAne samyaktvaM samyaktve zIlasaMprAptiriti // 3 // etatpUrvazcA'yaM, samAsatomodasAdhanopAyaH / tatraca bahu saMprA taM, navaniralpaM ca saMprApyaM // 4 // tatkurutodyamamadhunA maktamArge samAdhimAdhAya // tyaktvA saMgamanArya, kArya santiH sadA zreyati // 5 // 30 // padi NUNa purA aNussutaM, ajyA taM taha No samudhyiM // pA gaMtaraM ajvA avitahaNo aNudhmuiNiNA sAmAz AditaM, nAeNaM jgsvdNsinnaa||3||evN mattA mahaMtaraM,dhammamiNaM sadiyA baDhU jnnaa|| guruNo baMdANuvattagA,virayA tinna mdoghmaahitNtibemi||32
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 143 -- artha-have e jIva kyAe je nathI pAmyo te dekhADele. je zrIvItarAge saMyamAnuSThAna kaDaM. te purAke pUrve e jIve guNavaNussutaMNahike nivethakIsAMnayaM paNa nathI avAke athavA taMke0 te dharma kadApi taha ke tathA gosamuhiyaM ke ruDIrIte pAThyuM paNa nathI muNi NA ke maharSiyeM zAtaputre sAmAzyA ke sAmAyikAdika ghaNAM ur3ana De, erIte yA hitaM ke kahyAM te nAeNaM ke jJAtaputra je zrImahAvIra jagasavvadaMsiNA ke jagata mAM sarvadarzI teNe kayuM // 31 // evo jANI je karavU te kahele. evaMmattAmahaMtaraM ke ema pUrvokta prakAre yAtmahita urjana jANIne tathA dhammamiNaM ke dharmano e mahAMta aAMtaro eTale dharmanuM vizeSa jANIne sahiyA ke jhAna, darzana ane cAritra sahita ba du ke0 ghaNA evA halavA kArma jaNA ke loka te guruNo baMdANuvattagA ke gurune baMde pravartatA eTale gurUpadiSTa yathokta saMyamane pAlatA virayA ke pApathakI virata te mahogha ke mahoTo jeno pravAha , evA saMsArasamui thakI tina ke0 tasyA. erIte AhitaM ke zrItIrthakara gaNadhare kaDaM tibemi eTale pUrvavat // 32 // iti zrIvetAli yAdhyayanasya vitIyodezakaH samAptaH // // diipikaa-(phinnuunneti)| yanmuninA nAtena zrIvIreNa jagataH sarvanAvadarzinA sarva jhena sAmAyikAdi vAhitamAkhyAtaM tannUnaM nizcitaM purApUrva jIrvairnahi anuzrutaM zravaNa pathamAgataM / athavA zrutamapi nasamubitaM yathAvannAnuSThitaM // 31 // (evamiti ) evamAtma hitaM phulanaM matvA (mahaMtaraMti) mAnuSyAdikamavaraM jJAtvA enaM jaina dharmaca sva hitAbahavojanA laghukarmANogurolaMdAnuvartakAstaktamArgAnuSThAyinoviratAH pApenyaityAkhyAtaM tIrthaka ni| itizabdaH samuccayArthaH / bravImItipUrvavat // 32 // itizrIsUtrahatAMgadIpikAyAM ditIyAdhyayanasya ditIyodezakaH samAptaH // // TIkA-etacca prANinina kadAcidavAptapUrvamityetadarzayitumAha // (nnhinnuunnetyaadi)| yadetanmuninA jagataH sarvanAvadarzinA jhAtaputrIyeNa sAmAyikAdyAhitamAkhyAtaM tannUnaM nizcitaM / nahi naiva purApUrva jaMtuniranuzrutaM zravaNapathamAyAtaM / athavAzrutamapi tatsAmA yikAdi yathAvasthitaM tathA nA'nuSThitaM / pAThAMtaraMvA / (avitahatti) / avitathaM yathAvannA'nuSThitamataH kAraNAdasumatAmAtmahitaM suurjanamiti // 31 // punarapyupade zAMtaramadhikRtyAha / (evNmttaaityaadi)| evamuktarItyA''tmahitaM sukhanaM matvA jhA tvA dharmANAM ca mahadaMtaraM dharmavizeSa karmaNovA vivaraM jJAtvA / yadivA ( mahaM taraMti) manuSyAryakSetrAdikamavasaraM sadanuSThAnasya jJAtvA enaM jaina dharma zrutacAritrAtmakaM sa ha hitena vartatati sahitAjJAnAdiyuktAbahavojanAlaghukarmANaH samAzritAH saMtoyu
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. rorAcAryAdestIrthakarasya vA baMdAnuvarttakAstaTuktamArgAnuSThAyinoviratAH pApenyaH karmayaH saMtastI mahaughamapAraM saMsArasAgaramevamAkhyAtaM mayA javatAmaparaizva tIrthaka niranyeSAM / i tizabdaH parisamAtyarthe / bravImIti puurvvt|| 3 ||vaitaaliiysy dvitIyodezakaH smaaptH||2|| // atha vaitAlIyAdhyayanasya tRtIyodezakasya prAraMbhaH // 144 saMvumakammassa nirakuNo, jaM DukaM puDhaM bohie // taM saMjamantra cikAI, maraNaM deva vayaMti paMmiyA // 1 // je vinnavaNA josiyA, saMtinahiM samaM vihAdiyA // tamhA nati pAsadA, pradarakukAmAirogavaM // 2 // 0 0 0 artha- have trIjo uddezo prAraMniyevaiyeH bIjA uddezAmAM cAritra pAla kahyuM te cAri tra pAlatAM kadAcit parisaha yAveto sahana karavA evo nAva kahebe, saMvuma ke0 saMva syAle kammarasa ke0 mithyAtvAdika karma jeNe evA niskulo ke0 sAdhune jaMDurakaM ke0 je duHkha bhogavatAM dohilAM athavA tenAM kAraNa je aSTa prakAranA karma bohie ke0 jJAnapaNe puDhaM ke0 bAMdhyAMbe, nikAcita karavAle take te saMjama ke sattara prakAra nA saMyame karI ciI ke do ko khuTebe ; jema talAvanuM pANI sUryanA kiraNe karI sarvadA chaNe kuNe khUTebe, tema cAritriyAnAM karma te tapa ne saMyame karI khUTebe, maraNaM devamiyA ke0 tathA saMvRti yAtmA te paMmita maraNa eTale janma, jarA, maraNa zokAdika bAMkI vayaMti ke mode pohoce. athavA erIte vayaMti paMmiyA ke0 je paMti vivekI sarvajJa bete kahele. // 1 // have je virati ruDA anuSThAnanA karanArale, te te hija nave mode jAya. te yAzrI kahele. je ke0 je mahAsatvavaMta puruSa vinnavAke0 je kAmArtha puruSe vinaMtI karAya te kAraNamATe vinavaNA zabde strI kahie, tene jo siyAke 0 naseve tathA ruDe yAcAre karI saMtinnehiM ke0 saMtIrNa zabde saMsAra thakI mUkAlA sa viviyA ke sarakhA hyA tamhA ke0 tekAraNe urhati ke 0 cacuM evaM je moha tene pAsa hA ke0 joyuM valI jeNe darakUkAmAirogavaM ke0 kAmanoga je be tene roganIpare dIvA // 2 // 0 // dIpikA - ukta dvitIyodezakaH sAMprataM tRtIyaH samAramyate tasyAyamadhikAraH / pUrvaM vi ratAityuktaM teSAM ca kadAcit parISadAyapi udIryeran te samyak soDhavyAityanena saMbaMdhenA yAtasyAsyoddezakasyedamAdisUtraM // ( saMvuDeti ) saMvRtaM niruddhaM karma yena tasya saMvRtakarmaNaH sAdhoHkhaM yat spRSTaM badhaM tadabodhinA yajJAnenopacitaM sannasaMyamato'pacIyate dIyate / te saMvRtAtmAnomaraNaM upalakSaNAddhAtizokAdikaM ca hitvA tyaktvA mokSaM vrajaMti paMDitAH // 1 // ( jevati ) / kAmArthinirvijJApyaMte prArthyataiti vijJApanA striyastAni For Private Personal Use Only
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha jAga dusarA. 1. 48 juSTAsevitAste saMtI rairmuktaH samaM vyAkhyAtAH / dhatIrNApi te saMsAraM tIrlAiva syu rityarthaH // tasmAdUrdhvamokSaM yUyaMpazyata ye ca kAmAn rogavat rogatulyAn zrAturdRSTa vaMtastepi tIrNasamAityapi pazyata / yataH puSphaphalANaM ca rasaM surAimaMsassa mahili yA ca // jAto je virayA, te DukkarakAraevaMde // 2 // // TIkA - naktodvitIyodezaka: sAMprataM tRtIyaH samArajyate // yasya cA'yamanisaMbaM dhaH / ihAnaMtarodezakAMte viratAityuktaM teSAMca kadAcitparISadAH samudIryerannatastatsa hanaM vidheyamityudezArthAdhikAro'pi niryukkikAreNA'nihitaH / yathA'jJAnopacitasya ka lo'pacayojavatIti saca parIpa hasahanAdevetyataH parISadAH soDhavyAityanena saM baMdhenA''yAtasyA'syodezakasyA'disUtraM / ( saMtumakammassetyAdi) / saMvRtAni rukSa ni karmAnuSThAnAni samyagupayogarUpANi vA mithyAdarzanAviratipramAdakaSAyayogarUpA Ni vA yasya nihoH sAdhoH satathA tasya yat duHkhamasadedyaM tadapAdAnanataM vA'STapra kAraM karma / (Tamiti) ba6sTaSTanikA citamityarthaH / taccA'trAbodhinA yajJAnenopacitaMH sat saMyamatomonoktAt saptadazarUpAdanupAnAdapacIyate pratikSaNaM kayamupayAti / etaDuktaM navati / yathA taTAkodarasaMsthitamudakaM nirudvApara praveza dvAraM sadAdityakarasaMpa tU pratyahamapacayate / evaM saMvRtAzrava dvArasya nikoriMDiyayogakaSAyaM prati saMjInata yA saMvRtAtmanaH sataH saMyamAnuSThAnena cA'nekanavAjJAnopacitaM karma kIyate / ye ca saM vRtAtmAnaH sadanuSThAyinazca te hitvA tyaktvA maraNaM maraNasvanAvamupalakSaNatvAt jAti jarAmaraNazokAdikaM tyaktA mokSaM vrajaMti paMDitAH sadasadvivekinaH / yadi vA paMDitAH sarva jhAevaM vadati yat prAguktamiti // 1 // ye'pica tenaivaM navena ca mokamApnuvaMti tAna dhikRtyAha / (ye vinnavaNetyAdi) ye mahAsatvAH kAmArthinirvijJApyaMte yAstadarthinyo vA kAminaM vijJApayaMti tAvijJApanAH striyastA nirajuSTAya sevitAH dayaM vA vyavasAya lakSaNamatItAste saMtIrNairmuktaiH samaM vyAkhyAtAH / pratIyapi saMtoyataste niSkiMcana tayA zabdAdiSu viSayeSvapratibaddhAH saMsArodanvatastaTopAMtavartinojavaMti / ( tasmAdUrdhvami ti ) mokSaM yoSitparityAgAdUrdhvaM yadbhavati tatpazyata yUyaM / yeca kAmAn rogava vyAdhi kalpAn dRSTavaMtaste saMtIrNasamAvyAkhyAtAH / tathAcoktaM / puSpaphalApaMcarasaM, surAimaMsassamada niyANaMca // jANaMtAje vizyA, teDukkarakAraevaMde // 1 // tRtIyapAdasya pAThAMtaraM vA / uTTaMtiriyaM hetahA. Urdhvamiti saudharmAdiSu tiriyamiti tiryakloke kha dhaiti navanapatyAdI kAmAstAna rogavadAturye te tIrNakalpAvyAkhyAtAiti // 2 // 10
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ 146 tiIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. aggaM vaNiehiM AdiyaM dhAraMti rANiyA zda ||evN paramA mahatvayA, a skAyAna sraainoynnaa||3|| je ika sAyANagA narA, anovavannA kAme hiM muniyA // kivaNeNasamaM pagapniyA, na vijANaMti samAhimAditaM // 4 // artha-valI upadeza yAzrI kaheje.jema vaNiehiM ke vaNike aggaMke agra eTale pradhAna evAM ratnavastrAnaraNAdika dezAMtara thakI, bAhiyaMke yANyA tene iha ke AmanuSyalokamAMhe rANiyA ke rAjA athavA mohoTA vyavahAravaMtapuruSaje hoya teja dhAraMti ke dhAraNa karene eTale paherele evaM ke eprakAre paramA ke pradhAna ratnatulya evAje mahatvayA ke pAMca mahAvrata te sarAznoyaNA ke bahArAtrInojana viramaNa sahita vrata ne arakA yAna ke AcArya prANyA tene sAdhuja dhAraNakare ane sArIrIte pAle ||3||je ke je iha ke0 thAjagatane viSe sAyANugA ke sukhazilIyA traNa gAraveMkarI anovavannA ke adhyupapanna eTale sahita tathA kAmehiMmukhiyA ke kAmanogane viSe mUrbita te kivaNe esamaM ke 0 kRpaNa eTale dIna, kAyara sarakhA pagapniyA ke dhIThA eTale alpadoSe amAro nirmala saMyama zI rIte malina thaze? evIrIte dhRSTapaNukaranAra je hoya te samAhimAhitaM ke zrIvItarAgano kahyo evo je samAdhino mArga tene navijApaMti ke0 najANe // 4 // // dIpikA-(aggamiti) ayaM pradhAnaM ratnAnaraNAdikaM vaNignirdezAMtarAdAhitaM DhakitaM rAjAnastattulyAiha manuSyaloke dhArayati bicati / evaM ratnatulyAni paramANi pradhAnAni ma hAvratAni paMcasarAtrinojanAni trirAtrinojanaviramaNaSaSThAni AkhyAtAnyAcAri ti tAni mahAsatvAH sAdhavodhArayaMti nAnye iti tAtparyArthaH // 3 // (jezheti ) / ye iha manuSyaloke sAtAnugAH sukhazIlAnarAzadirasasAtAgauraveSvadhyupapannAgRhA stathA kA meSu inAmadaneSu mAtAH satRmAH saMtaHkRpaNena dInena iMghiyaparAjitena samAsta kAmA sevane pragalnitAvRSTatAM gatAH kimanenA'samyak pratyupevaNAdistokadoSeNAsmacAritravirA dhanA nAvinItyevaM pramAdavaMtodRSTAH zanaiH samastamapi saMmalinayaMti / evaMjUtAste samA dhidharmadhyAnAdikamAkhyAtaM kathitamapi najAnaMti // 4 // // TIkA-punarapyupadezAMtaramadhikRtyAha / (aggaMvetyAdi ) ayaM vayaM pradhAnaM ratnavastrA jaraNAdikaM / tadyathA vaNignirdezAMtarAdAhitaM DhaukitaM rAjAnastatkalpAIzvarAdayaH ihA 'sminmanuSyaloke dhArayaMti binati evametAnyapi mahAvratAni ratnakalpAni AcarAkhyA tAni yojitAni sarAtrinojanaviramaNaSaSTAni sAdhavo bicati / tuzabdaH pUrvaratnenyo mahAvrataratnAnAM vizeSApAdakaiti / idamuktaM navati / yathA pradhAnaratnAnAM rAjAnaeva
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 147 nAjanaM evaM mahAvrataratnAnAmapi mahAsatvAeva sAdhavonAjanaM nAnye iti // 3 // kiMca (jezhetyAdi) ye narAlaghuprakRtayazhA'smin manuSyaloke sAtaM sukhamanugavaMtIti sA tAnugAH sukhazIlAaihikAmumikA'pAyanIravaH samRdirasasAtAgauraveSvadhyupapannAga daaH| tathA kAmeSu ibAmadanarUpeSu muurbitaaHkaamotktttRpmaaH| kRpaNodInovarAkakaiMDiyaH parAjitastena samAsta itkAmAsevane pragahinatAvRSTatAM gatAH / yadivA kimanena stokena doSeNA'samyakpratyupekSaNAdirUpeNA'smatsaMyamasya virAdhanaM naviSyatyevaM pramAdavaMtaH kartavyeSvavasIdaMtaH samastamapi saMyamaM paTavanmaNikuhimavanA malinIkurvati / evaMnUtAzva te samAdhidharmadhyAnAdikamAkhyAtaM kathitamapi na jAnaMtIti // 4 // vAheNa jahA va vicae,abale ho gavaM pcoie| se aMtaso appathAmae nAzvada abale visiiyti||5||evN kAmesaNaM vika aGasue payade U saMyavaM // kAmI kAmeNa kAmae, lazvAvi alakaNhaI // 6 // artha-valI upadezAMtara kaheje. jahAva ke jema vAheNake vyAdha eTale AheDI te mRgAdika pazune vicaeke0 trAzadeto bato te gavaMke mRgAdika abale hozke 0 balarahita thAya. kyAe jazzanahIM. athavA vAheNake gADAno vAhaka eTale sAMdhaDI teNe jema viSama mAgene viSe gavaMke0 baladane pacozteke parANe preraNA karIkheDyo to balarahi ta thAyaH panI se ke0 te baladane aMtaso ke0 maraNAMta sudhI jo kaSTa thApe to paNa appathAmae ke alpa sAmarthyapaNAne lIdhe nAzvatazke cAlI nazake. abalevisIya ti ke nirbanapaNAthI tehija kAdavamAM viSama mArge khUto rahe // 5 // have e dRSTAMta puru Sa sAthe melave evaM ke e pUrvokta nyAye kAma ke zabdAdika viSaya tenI esaeM ke gaveSaNA eTale prArthanA teneviSe vika ke nipuNa bAsakta to te puruSa sidAya paraMtu kAmanogane bAMkI narake: kAmanogarUpa kardamane viSa khuto evo bato aGasueke Aja athavA kAle saMthavaM ke0 e kAmanogano saMbaMdha payahejakela bAMdoza. ema ciMtave; paNa nirbala baladanI pareM bAMjhI nazake emajANI saMvega ANIne kAmI ke kAmi puru Se kAmeNa ke kAmanoga vAMbavA nahI valI kAmaela devAvi ke0 te kAmanogane sAdhA thakA paNa alakAha ke aNalAdhA eTale aNapAmyA sarakhA kare. koieka nimi te bujyo bato jaMbusvAmi tathA verasvAminI pere nisTahIthAya. // 6 // // dIpikA-(vAheNeti ) / vyAdhena lubdhakena ythaa(gvNti)| mRgAdipazuH vikRtovi vidhaprakAreNadataH pImitaH pracoditaH zramaM prApitaH sannabalogaMtumasamarthaH / athavA yA
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ 147 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. hayatItivAdaH zAkaTikastenA'vahana gauH pratodAdinA dataH preritopi abaloviSamapaNe gaMtamasamarthaH syAta sacAMtazomaraNAMtamapi yAvata alpasthAmA'lpasAmononAraM vodeM zaknoti evaMnatazcatatraiva paMkAdau viSIdati // 5 // dATItikamAha / ( evamiti ) / evaM pUrvoktadRSTAMtena kAmAnAM zabdAdInAM yA gaveSaNA prArthanA tasyAM vijJAna nipuNaH kAmaprArtha nAsakto'dya zvovA saMstavaM kAmasaMbaMdhaM prajahyAt / navA balovardazva viSamamArgakAmAn tya tumanaM / kiMca navaihikAmuSmikApAyanIruH kAmInUtvA prAptAnapi kAmAn kAmayetA'ni laSeta vairasvAmI jaMbUsvAminAmAdivat tathADhunakakumAravat kutazcinnimittAt / sutu gAzyaM suvAzyaM muneJciaMsAmasuMdari // aNupAlithadIharAzyaM usumite mApamAyaha / ityAdi pratibujholabdhAnapi kAmAn labdhasamAna manyamAnonisTahAsyAt // 6 // // TIkA-punarapyupadezAMtaramadhikalyAha (vAheNetyAdi) vyAdhena lubdhakena (jahAvatti) yathA (gavatti) mRgAdi. pazurvividhamanekaprakAreNa kUTapAzAdinA kRtaH paravazIkRtaH zramaM vA grAhitaH praNodito'pyabalojavati jAtazramatvAt gaMtumasamarthaH / yadivA vAhaya tIti vAhaH zAkaTikastena yathAvadavahan gaurvi vidhaM pratodAdinA dataH pracodito'pya baloviSamapadAdau gaMtumasamarthonavati / sacAM'tazomaraNAMtamapi yAvadalpasAmarthyA nA'tIva voDhuM zaknoti / evaMnUtazcA'balonAraM voDhumasamarthastatraiva paMkAdau viSIdatIti // 5 // dASrTItikamAha (evamityAdi) evamanaMtaroktayA nItyA kAmAnAM zabdAdInAM vi payANAM yA gaveSaNA prArthanA tasyAM kartavyAyAM vijJAna nipuNaH kAmaprArthanAsaktaH zabdA dipaMke manaH sacaivaMnato'dya zvovA saMstavaM paricayaM kAmasaMbaMdha prajahyAt / kiletyevama dhyavasAyyeva srvdaa'vtisstthte|nc tAn kAmAn abalobalIvardavat viSamaM mArga tyaktumalaM / kiMca nacaihikAmuSmikApAyadarzitayA kAmInUtvopapannAna'pi kAmAn zabdAdiviSayAn vaira svAmijaMbUnAmAdivA kAmayetAnilaSediti / tathA kunakakumAravat kutazcinnimi nAt ! suSTugAzya mityAdinA pratibadolabdhAnapyaprAptAnapi kAmAn labdhasamAn manya mAnomahAsatvatayA tannisTahonavediti // 6 // mApana asAdhutA nave, accedI aNusAsa appagaM // ahiyaMca asAdu soyatI, saMthaNatI paridevatI bhu||7||jiiviymev pAsadA, taruNe eva vAsasayasa tutttttii||ttrvaasey bupnada, gidhanarA kAmesu mubiyA // 7 // artha-have zAvAste kAmanogano tyAga karavo te kahele. mApana ke rakhe, pa bI maraNakAle navAMtarane viSe e kAmanoganI sevAye karI asAdhutAnave ke0 asAdhu
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 14e paNAthakI urgati gamanarUpa thAya. evaM jANI potAno prAtmA viSayanA saMga thakI a vehI ke dUra kare tathA aNusAsathappagaM ke0 potAnA yAtmAne zIkhave ke, re jIva a sAdhu karmane pramANe tuM murgatiyeM gayo thako suHkhI thaIza tathA ahiyaMcake atyaMta tha sAdu ke asAdhu karmane pramANe soyatI ke zocakarIza saMthaNatI ke0 he jIva tuja ne paramAdhArmiyeM pIDayo thako gADhA bAkarA zabda karIza, tathA paridevazbadu ke0 ghaNA vilApa karIza. he mAya ? hu~ marubu, yA vakhata mane rAkhanAra koI nathI ityAdika aneka AkraMda karIza evaM kahIne yAtmAne zIkhAmaNa yApe. // 7 // valI ihake A saM sAramAhe dhanadhAnyAdika padArtha to dUrarahyA, paNa jIviyameva ke ekaluM jIvitavya paNuja pAsaha ke dekho teevaM to asAzvatuM ne ke, daNekaNe vinAzazIla. kozka to taruNaeva ke taruNa paNeja vinAzapAme vAsasatassatutI ke cAlatA samayamA ghaNuto zo va rSanuM AyuSya, tepaNa AheDe beTeje jemATe te AyuSya sAgaropamanI apekSAyeto meSo nmeSa prAyeM ittaravAseya ke 0 itvara eTale alpa varSa sarakhaM thAya. evaM jANIne re jIva buUha ke bujo ke, evIrItano zrAyuSyano narozo batA paNa gidhanarAkAmesumukhiyAke / ekeka purupa gRbatA kAmanogane viSe mUrcita rahene ? tenarakAdika pIDAne pAme // 7 // // dIpikA-(mApajeti pazcAnmaraNakAle navAMtarevA mAnuSaMgAdasAdhutA kugatirUpA mAnavet mAprApnuyAdityatoviSayenyayAtmAnamatyehi tyAjaya / tathA AtmAnamanuzAstiM kuru / yathA jIva asAdhuragunakarmakArI adhikaM urgatau gataH zocati / saca paramAdhArmikaiH kadarthyamAnastiyatu tudAdivedanAgrastaH stanatyAnaMdati paridevate vilapati badapi ityA tmAnuzAsanaMkuru // 7 // (iheti ) iha saMsAre prAstAMtAvadanyat / jIvitamAyurevA'ni tyaM pazyata pratidaNamAvIcImaraNasannAvAt / tathA sarvAyuHkSyAtaruNaeva truTayati cyava te / athavA sAMprataM subahapyAyurvarSazataM tacca sAgaropamApekSyA katipayameSonmeSaprAyatvA t itvaravAsakalpaM stokavAsatuvyamiti budhyadhvaM / evaMnatepyAyuSi gRvAnarAH kAme mUrjitAyA saktAnarakAdipIDAM lanaMtaiti zeSaH // 7 // // TIkA-kimiti kAmaparityAgovidheyaityAzaMkyAha / (mApabetyAdi ) mApazcAnmaraNa kAle navAMtarevA kAmAnuSaMgAdasAdhutA kugatigamanAdikarUpA navet prApnuyAditi / ato viSayAsaMgAdAtmAnamatyehi tyAjaya / tathAtmAnaM cA'nuzAdhyAtmano'nuzAstiM kuru / yathA hejIva yohyasAdhurasAdhukarmakArI hiMsAnRtasteyAdI pravRttaH san urgatopatito'dhika matyarthamevaM zocati saca paramAdhArmikaiH kadaryamAnastiryaTu vA hudhAdivedanAgrasto
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ 150 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. 'tyartha stanati sazabdaM niHzvasiti / tathA paridevate vilapa'tyAkaMdati / bvditi| hAmAtamriyatazati trAtA naivA'sti sAMprataM kazcit kiMzaraNaM mesyAdityAha / puSkatacari tasya pApasyetyevamAdIni phuHkhAnya'sAdhukAriNaH prApnuvaMtItyatoviSayAnuSaMgona vidheya tyevamAtmano'nuzAsanaM kurviti saMbaMdhanIyaM // 7 // kiMca (ihajIviyamevetyAdi) / ihA'smi n saMsAre pAstAM tAvadanyajIvitameva sakalasukhAspadamanityatA'ghrAtaM yaaviicimrnnen| pratidaNaM vizarArusvanAvaM tathA sarvAyuHdayaeva vA taruNaeva yuvaiva varSazatAyurapyupakrama todhyavasAnanimittAdirUpAdAyuSatruTyati prajyavate / yadivA sAMprataM subavhapyAyurvarSazataM taca tadaMte truTayati / tacca sAgaropamApekSyA katipaya nimeSaprAyatvAt itvaraM vAsakalpaM vartate stokanivAsakalpamityevaM budhyadhvaM yUyaM / tathaivaMjUte'pyAyuSi narAH puruSAlaghu prakRtayaH kAmeSu zabdAdiSu vipayeSu gRkSAadhyupapannAmUrbitAstatraivA'saktacetasonarakAdi yAtanAM sthAnamApnuvaMtIti zeSaH // 7 // je iha AraMnanissayA, AttadaMmA egNtluusgaa||gNtaa te pAvalogayaM, cirarAyaM AsuriyaM disN||e||nny saMkhaya mAdu jIvitaM, tadaviya bAla jaNo pagapnaI // paJcuppanneNa kAriyaM, kodahuM paralokamAgate // 1 // artha-jeha ke je yA manuSya lokamAMhe mahAmohAkulita puruSa AraMna ke A raMna hiMsAdika sAvadyAnuSThAnane viSe nissiyA ke nizrita eTale Asaktale, te puruSa AttadaMmA ke AtmAne daMmanAra tathA egaMtanUsagA ke ekaMta jIvanA prANane sUsanA ra athavA sad anuSThAnanenusanAra, gaMtAte pAvalogayaM ke0 evA puruSa pApaloka eTale je gatimAM pApakarmanA karanAra jAya, te gatimAM jaze kiMbahunA cirarAyaM asuriyaM disaM ke cirakAla sudhI narakAdikanA muHkha pAmase. yadyapi te ahAna kaSTane pranAve kadAcit devagati pAme topaNa asurigati eTale kilbiSIyAdikanI gati pAme // // valI kahe eNa yasaMkhayamAhujIvitaM ke sarvajhe ema kaDaM ke, truTayuM AyuSya saMdhAya nahI tahaviya ke topaNa bAlajayo ke bAla ajJAnI loka te nirvivekI paNe pagapnaI ke0 pRSTapaNuM ka rele, te kahele, koi eka paMmite dharmane viSe presobato te naravivekI puruSa ema kaleke pacuppanneNakAriyaM ke amArA pratyutpanna je vartamAna sukha tenI sAtheja amAro kArya meM, koNajANe paraloka kiMvA nayI kodau~ paralogamAgate ke paralokane koNa dekhI yAvyoDe, je dekhIne paralokathI Avyo hoya te amone kaheto mAnya karIye ityAdi ka pRSTapaNAnI vAto kare. // 10 // // diipikaa-jeshheti| ye kecana iha loke pAraMnaniHzritAdhAraMnasaMbavAvAtmAnaM daMDayaM
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 151 tItyAtmadaMDakAH / tathA ekAMtena khUSakAjaMtUnAM hiMsakAste pApalokaM narakAdigati gaMtA royAsyati cirarAtraM pranUtakAlaM tannivAsinonavaMti / tathA bAlatapazcaraNAdinA yadya pi devatvaprAptistathApyAsurIdizaM yAMti kidibaSikAdevA'dhamAH syurityarthaH // 7 // (na yeti / nacanaiva saMskRtamAyusyuTitamAyurna saMskartuM saMdhAtuM zakyamevamAduH sarvajJAH / tathApica evaM satyapi bAlajanomUkhalokaH sAvadyaM kRtyaM kurvan pragallate'sadanuSThAnenApi nalaka te / evaM pApakarmANi kurvan pareNa preritovakti / pratyutpannena vartamAnakAlenAsmAkaM kArya va tItAnAgatayorvinaSTA'nutpannatvAdasatvaM tasmAdiha lokaeva vidyate naparaloke / yataH / e tAvAneva lokoyaM yAvAniMDiyagocaraH / navakapadaM pazya yakSadaMtyabahuzrutAiti // 17 // // TIkA-apica (jezhetyAdi) ye kecana mahAmohAkulitacetasAhA'sminmanuSya loke AraMne hiMsAdike sAvadyAnuSThAnarUpe nizcayena zritAH saMbahAadhyupapannAste AtmAnaM daMDayaMtItyAtmadaMDakAstathaikAMtenaiva jaMtUnAM khUSakAhiMsakAH sadanuSThAnasya vA dhvaM sakAste evaMnatAgaMtAroyAsyaMti pApaM lokaM pApakarmakAriNAM yolokonarakAdizcira rAtramiti pranataM kAlaM tannivAsinonavaMti / tathA bAlatapazcaraNAdinA yadyapi tathAvi dhadevatvApattistathA'pyAsurANAmiyamAsurI tAM dizaM yAMti / apare preSyAH kidibaSikA devA'dhamAnavaMtItyarthaH // e // kiMca (eNyasaMkhayetyAdi) nacanaiva truTitaM jIvitamAyuH saMskatte saMdhAtuM zakyate evamAduH sarvajJAH / tathAhi damakaliyaM karittAvacaMti durAiyadi vasAya thAnasaMcenaMtA gayAya puNonANaniyattaMti / tathA'pyevamapi vyavasthite jIvAnAmAyu vi bAlajano'nyolokonirvivekatayA asadanuSThAne pravRttiM kurvan pragalnate dhRSTatAM yA tyasadanuSThAne nA'pi laGataztyarthaH / sacA'nyojanaH pApAni karmANi kurvan pareNa co ditodhRSTatayA alIkapAMDityAnimAnenedamuttaramAha / pratyutpannena vartamAnakAlanAvinA paramArthato'tItAnAgatayorvinaSTAnutpannatvenA'vidyamAnatvAt kArya prayojanaM prekSApUrva kArinistadeva prayojanasAdhakatvAdADIyate / evaMca satIha lokaeva vidyate naparaloka ti darzayati / kaH paralokaM darzayati kaM paralokaM kodRSTehAyAtastathAcocuH / piba khAdaca sAdhu zonane yadatItaM varagAtri tanna te| nahi nIrugataM nivartate samudayamAtramidaM klevrN| tathA etAvAneva purussoyaavaaniddiygocrH|| nakapadaM pazya yadaMtyabahuzrutAiti // 10 // adarakuva darakuvAdiyaM,sahadasu adrkudNsnnaa||hNdi du suniruddha dasaNe,mohaNijeNa kaDeNa kmmunnaa||22|| urakI mode puNopuNo, nividesi logapUyaNaM // evaM sahite diyAsae, Ayatula pA NehiM saMjae // 12 //
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ 252 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. artha-have evaM dhRSTapaNuM kare tene upadeza kahele, aho adarakuva ke aMdha sarakhA puruSo darakuva ke traNavanano dekhanAra evo sarvajhaje zrIvItarAgadeva teno zrAhiyaMke kahelo je zrIsiddhAMta tene sadahasu ke0 saIhe, tuM kevo ? toke, adarakudaMsaNA ke aMdha jJAnadRSTIrahita evAje , temanA darzanane viSe pravartanahArane mATe tane bolAviye baiye ke aho ? adarakudaMsaNA tuM zrIvItarAga paramAtmAnonApyuMje sikSAMta tenAnapara zra bhAkarIne haMdi ke tene gRhaNakara ane AlokanA sukhaTAlIne paraloka upara koNa narozo rAkhe, paralokato nathI ityAdikaje tuM bole, te tAhAraM bola ayogyaje; kemake vartamA nakAla TAlIne atIta anAgata nahI mAnIza to pitAmahAdika putrapautrAdika epaNa na thI, ema paNa kahevUpaDaze paraMtu evIrItanA tAhArA bolavA thakI ema jANIye baiye je su ke suSTa paNe tuM nirudaMsaNe ke niru darzane, eTale sarvadA zAnadRSTIrahitabo, moha NikaNakaDeNa kammuNAke mohanIyakarmakarIathavA jJAnAvaraNAdika karmekarI tAharo darza na ruMdhANuLe temATe tuM jainamArga saIhato nathI, mATe e tAro mata mUkIne sUtranA satyamA genI sardahaNA kara // 11 // valI upadeza kahele evA vacanano bolanAra urakIke kuHkhIbato mohepuNopuNo ke valI valI moha pAme eTale valI teneja samAcare je thakI saMsAra mAMhe anaMto kAla paribhramaNa kare. evaM jANI moha mUkIne je saMyamane vipe pravate te uttama puruSa jANavo, nivideUsilogapUyaNaM ke te AtmazlAghA stuti lokapUjA tathA vastrAdika lAnanA utkarSane na vAM, eTale e sarvano tyAgakare. evaM ke0 te ema karato sahitehiM ke jhAnAdika sahita ko saMjae ke saMyatI pANehiM ke0 sarva prANImAtra ne AyatulaMke0 potAnA AtmA tulyakarI pAsaeke dekhe, e rIte dayA pAle // 1 // dIpikA-evaM nAstikenoktesatyuttaramAha / (adarakaveti ) pazyatItipazyaH napazyo 'pazyadhista daMdhavat heaMdhatulya paryana sarvejhena thArakhyAtaM sarvajJAgamaM zrasva prmaanniikuru| tathA'pazyakasyAsarvasyA'nyupagataM darzanaM yena sopazyakadarzanastasyAmaMtraNaM he'pazyakadarza na pratyakSasyaikasya pramANasyAMgIkAre vyavahAralopaH syAt tasmAdAgamaM pramANamiti / ka smAdevamupadizyataityAha / (haMdItyAdi) haMdievaMgahANa / duzabdovAkyAlaMkAre / mo hanIyena svarUtena karmaNA suSTu nirukSmAta darzanaM samyagavabodhoyasya sasuniru drshnH| e vaMvidhaH prANI sarvoktaM mArga nazradadhate tasmAdevaM bahUpadizyateiti // 11 // (uravIti ) kukhIprANI punaH punarmohaMyAti duHkhena vivekavikalonavati / nivivekIca punaHkhI syAt tasmAnmohaM parityajya lokamAtmazlAghAM pUjanaM ca nirvidyeta jugupseta / pariharedityarthaH / evamuktanItyA sahahitena vartataiti sahitojJAnAdiyuktovA saMyataH sAdhuH paraiHprANinirA
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 153 ramatulAmAtmatulyatvaM pazyan yathA'tmanoHkhamapriyaM sukhaMca priyaM evaM sarvapi prANinaI zAeveti jJAtvA sarvAn prANinaH pAlayedityarthaH // 12 // TIkA-(adarakuvetyAdi ) / pazyatIti pazyonapazyo'pazyoM'dhastena tulyaM kAryAkAryA vivecitvAdapazyavattasyA''maMtraNaM he'pazyavadaMdhasadRza pratyadasyaivaikasyA'nyupagamena kAryA kAryAnanika pazyena sarvajhena vyAhRtamuktaM sarvajJAgamaM zravasva pramANIkuru pratyadasyaivai kasyA'jyupagamena samastavyavahAra vilopena haMta hatosi pitRnibaMdhanasyA'pi vyavahArasyA 'siriti / tathA'pazyakasyA'pi sarvajJasyA'nyupagamaM darzanaM yenAsA'vapazyakadarzanastasyA' maMtraNaM vA he'pazyakadarzana svato'rvAkUdI navAMstathAvidhadarzanapramANazca san kAryAkA ryavivecitayAM'dhavadanaviSyat yadisarvajJAnyupagamaM nA'kariSyat yadivA'dadovA 'nipuNo vA yAdRzastAdRzovA'cakudarzanamasyA'sAvacaTudarzanaH kevaladarzanaH sarvejhastasmAdyadavApya te hitaM tat zramasva / idamuktaM navati / anipuNena nipuNena vA sarvadarzanoktaM hitaM zradhAtavyaM / yadi vA he adRSTa hearvAkdarzana dRSTA'tItA'nAgatavyavahitasUkSmapadArthada zinA yadhyAtdatamanihitamAgamaM taMzravasva / devadRSTadarzana adadadarzana itivA asarvajJo ktazAsanAnuyAyin tamAtmIyamAgrahaM parityajya sarvajJoktemArge zramAnaM kurviti tAtparyA thaH / kimiti sarvajJokta mArge zradhAnamasumAnakaroti / yenaivamupadizyate tannimittamA ha / haMdItyevaM gRhANa / duzabdovAkyAlaMkAre / suSTu atizayena nirukSmAvRtaM darzanaM samya k avabodharUpaM yasya sH| kenetyAha / mohayatIti mohanIyaM mithyAdarzanAdijhAnAvaraNI yAdikaM vA tena kRtena karmaNA nirudarzanaH prANI sarvokta mArga nazraddadhate 'tastanmA HzramAnaM prati codyate iti // 11 // punarapyupadezAMtaramAha / (kuHkhItyAdi) duHkhama sAtavedanIyamudayena yatprAptaM tatkAraNaM vA duHkhayatIti phuHkhaM tadasyA'stIti HkhI sana prANI paunaHpunyena mohaM yAti sadasadivekavikalonavati / idamuktaMnavati / asAto dayAt duHkhamanujavannA"mUDhastatkaroti yena punaH punaH sukhI saMsArasAgaramanaMtamasyeti ta devaMnUtaM mohaM parityajya samyagubAneno'bAya nirvidyeta jugupseta pariharedAtma zlAghAM stutirUpAM tathA pUjanaM vastrAdilAnarUpaM pariharet / evamanaMtaroktarItyA parivarta mAnaH sahahitena vartataiti sahitojhAnAdiyuktovA saMyataH pravAjito'paraprANiniH su khArthinirAtmatulAmAtmatulyatAM duHkhApriyatvasukhapriyatvarUpAmadhikaM pazyet AtmatulyA na sarvAnapi prANinaH pAlayediti // 15 // 20
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ 254 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tiIyAdhyayanaM. gAraM pia Avase nare, aNupurva pANehiM sNje||smtaa sababa subate, devANaM gale salogayaM // 13 // soccA nagavANusAsaNaM sacce tabakarejuvakamaM ||svn viNIyamabare, niku visudhmaahre||14 __ artha-valI upadezAMtara kahele. gAraMpiyAvasenare ke gRhavAsane viSe vasato e vo manuSya tepaNa aNuputvaM ke anukrame dharma sAnalI, zrAvakanA vratAdikane aMgIkAra karI, pANehiM ke jIvone viSe saMjae ke samyakprakAre yatna karato, samatAsabasundha te ke sarvatra samatA pariNAme vartato evIrIte gRhastha dharmane pAlato thako paNa devA paMga salogayaMke devalokamAM jAya. to panI yatidharma pAlanArano kevojaguM // 13 // . valI kahele soccAnagavANusAsaNaM ke pate zrIvItarAganI AjhApUrvaka dharma sAMjalIne saceta bakare kuvakamaMke 0 tenAM bAgamane viSe jema kaDaM. tema satya saMyamane viSe upakrama e Talendyama kare, sababaviNIyamabareke sarvatra mahararahita evo thako niraku ke sAdhute uMDa ke mAdhukarI vRttiyeM visukSmAhare ke0 guru eTale betAlIza doSa rahita evo AhAra lIye. // 14 // // dIpikA-kiMca / (gAraMpIti ) agAraM gRhamapyAvasana gRhasthopi narayAnupUrvyA cAritrapratipattyAdirUpayA prANiSu jIveSu saMyatohiMsAnivRttaH / yataH sarvatra samatA zrUya te| yato gahasyeca samataiva jinamate'nidhIyate tAM kurvan gRhasthopi devAnAM lokaM gat kiMpunaryatiriti // 13 // ( soceti ) jagavadanuzAsanaM jinAgamaM zrutvA takte satye saMyama upakrama udyama kuryAt / kiMnUtaH sarvatra upanItamatsaro'raktadiSTaH ( caMti ) dayaM zu 6 doSarahitamAharez2AhIyAt // 14 // // // // // // ||ttiikaa-kiNc (gaarNpiyityaadi)| agAramapi gRhamapyAvasana gRhavAsamapi kurvan naro manuSyaH(AnupUrvamiti)thAnupA zravaNadharmapratipattyAdiladANayA prANiSu yathAzaktyA sa myak yataH sNytstupmrdaanivRttH| kimiti / yataH samatA samanAvaH / AtmaparatulyatA sarvatra yato gRhasthe ca yadicaikeMDiyAdau zrUyate'nidhIyate AIte pravacane tAM ca kurvan sagRhastho'pi suvrataHsan devAnAM puraMdarAdInAM lokaM sthAnaM gat kiM punaryomahAsatvata yA paMcamahAvratadhArI yatiriti // 13 // apica / ( socAityAdi ) / jJAnezvaryA digu samanvitasya jagavataH sarvajJasya zAsanamAjhAmAgamaM zrutvA'dhigamya tatra tasminnA game taktevA saMyame sanayohite satye laghukarmA taupakramaM tatprApyupAyaM kuryAt / kiM jUtaH sarvatrA'panItomatsaroyena satathA'sauraktadiSTaH trivastUpadhizarIranipipAsaH / ta thA (saMbaMti) jaidayaM zuI vicatvAriMzadoSarahitamAhAraM gRhIyAdanyavaharedeti // 14 //
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 155 savaM naccA adihie,dhammahI nvdaannviirie|| gutte jutte sadAjaye Aya pare paramAyatastei // 15 // vittaM pasavoya nAIna, taM bAle saraNaM tima nna // ete mama tesuuv| aheM, notANaM saraNaM nvijii||16|| artha-valI upadeza kahele te sAdhu sabake sarva heya upAdeyavastune nacAke jANIne sarva jhokta saMvararUpa mArgane ahihieke adhitiSThet eTale dhAzraye valI dhammahIke0 dharmArthI thako navahANa ke0 upadhAna eTale tapaneviSe vIrieke vIrya phorave eTale temA balavaMta thAya paNa temAM vIrya gopave nahIM valI guttejutte ke mana vacana dhane kAya guptie gupta ane gunayoge yukta thavAno sadA ke sarvakAla bAyapare ke0 potAne viSa dhane parane viSe jayeke0 yatna kare paramAyatahite ke0 te sAdhuparamAyataje moda teno arthI jANavo // 15 // vittaM ke dhanakanakAdika tathA pasavo ke pazu catuSpadAdika dhane nAI ke jhAtite svajana mAtApitAdika take tenu bAle saraNaMtimannaI ke je bAla ajJAnI hoya te saraNakarImAne kevIrIte toke etemamatesuvIahaM ke e jevittAdika te mAhArA hUM enI rakSA karanAra paNa notANaM saraNaMnavir3AI ke0 ema na jANe je e dhanAdika je je, te rogAdika upane thake athavA urgatimAM paDatAM thakA mane trANazaraNa na vidyate eTale nathI. thavAnA // 16 // ||diipikaa-(sccmiti) satyamArgamimaM jJAtvA'dhitiSThedAzrayet / dharmArthInapadhAnaM tapasta tra vIryavAn manovAkAyaguptojhAnAdi niyuktaH sadA yateta aAtmani parasmiMzca / kiMnUtaH paramanakRSTayAyatodI?modastenArthikastadanilASI // 15 // (vittamiti ) vittaM dha naM pazavasturagAdayaH jhAtayaH svajanAmAtrAdayaH tadetadbAlomUvaH zaraNamiti manyate / kathamityAha / ete vittAdayomama madIyAahaM teSu vittAdiSu rakSAkaragena pravarte evaM bAlomanyate natvevaM veti yattiAdikaM trANaM nasyAdurgatIpatatonApirogAdau zaraNaM vidya te| rikSAsahAvataralA, rogajarAnaMgaraM yasarIraM // doehaMpigamaesIlA, pAkiccirahojA saMbaMdhAiti // 16 // // TIkA-kiMca ( sacaNaJcetyAdi ) sarvametadeyamupAdeyaM ca jJAtvA sarvajJoktaM sarvasaMva rarUpamadhitiSThet Azrayet / dharmeNArthodharmaeva vA'rthaH paramArthatA'nyasyA'nartharUpatvAt dharmArthaH savidyate yasyA'sau dhamArthI dharmaprayojanavAn / upadhAnaM tapastatravIrya yasya sa tathA anigahitabalavIryaityarthaH / tathA manovAkAyaguptaH suprnnihityogshtyrthH| tathA yuktojJAnAdiniH sadA sarvakAlaM yatetA''tmani parasmiMzca / kiMviziSTaH san atabAha |p
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ 156 vitIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. ramanatkaSTabAyatodIrghaH sarvakAlanavanAta mokSastenA'rthikastadanilASI pUrvoktavizeSaNadi ziSTonavediti // 15 // punarapyupadezAMtaramAha ( vittamityAdi) vittaM dhanadhAnya hiraNyA di / pazavaH karituragagomahiSyAdayojhAtayaH svajanAmAtApitRputrakalatrAdayaH tadetadittA dikaM bAlo'H zaraNaM manyate / tadeva dazaryati / mamaite vittapazujAtayaH parijoge upayo dayaMte / teSu cA'rjanapAlanasaMrakSaNAdinA zeSopaDva nirAkaraNena parihAreNA'haMnavAmItye vaM bAlomanyate / na punarjAnIte yadartha dhanamikhaMti taharIramazAzvatamiti / apica / ri kI sahAvataralA, rogajarAnaMguraM hayazarIraM // tathA mAtApitRsahastrANi putradArazatAni c| pratijanmani vartate kasya mAtA pitApi vA // 1 // etadevAha / nonaiva vittAdikaM saMsAre ka thamapi trANaM nvti|nrkaadau patatonApi rAgAdino'padrutasya kvaciharaNaM vidyataiti // 16 // apnAgamitaMmi vA uhe, ahavA nakkamite nvNtie|| egassa gatI ya AgatI, viumaMtA saraNaM Na mnnii|| 17 // save sayakammaka ppiyA, aviyatteNa heNa pANiNo // hiMmaMti nayAnalA saDhA, jAI jarA maraNehiM niDutA // 17 // artha-valI upadeza kahI dekhADele. anAgamitamivAuhe ke pUrvopArjita asAtA vedanIya karmanA udaya thakI phuHkha prApta thayAM utAM te puHkha ekaloja jIva anunave. paNa jhAti, svajana athavA ivya te ukhaH thakI mUkAvI zakatA nathI ahavAke0 athavA nakka mitenavaMtie ke0 maraNa Ave bate paNa ekaloja phuHkha jogave tathA navAMtarane viSepaNa ekaloja phuHkha jogave tathA egassagatIya AgatI ke gati Agati paNa ekalAneja hoya, paraMtu te varakhate dhanAdika je je te koi saraNa na thAya vimaMtA ke vivekI paMmita ja na evI rIte jANatA thakA saraNaM mannaI ke konuM saraNa karI mAne nhii|| 17 // save ke saMsAramAMhe sarva jIva saya ke potAnA karelA kamma ke karme karI kappiyA ke ekeDiyAdikanI avasthAye kalpyA batAM aviyatteNake avyakta saMjJAye uheNa ke0 aspaSTa zirazUlAdika duHkhe karI kuHkhIyA batAM evA pANiNo ke prANI te hiMmaMti ke caturgatikarUpa saMsAra mAMhe arahaTTa ghaTIne nyAye paricamaNa karele, te ja yonIne viSe nayAulA ke nayAkula bihItA thakA tathA saDhA ke zaTha eTale ajJAnI batA jAI jarAmaraNe hiM ke0 valI valI jAi eTale jAti ane jarA tathA maraNe karI nihutA ke pIDyA thakA rahe. // 17 // // dIpikA-(apnAgamitamiveti) anyAgate prApte phuHkhe'thavA upakramakAraNairupakrAMte kI
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 187 Ne yudhi javAMte vA sati ekAkyeva duHkhamanubhavatItizeSaH // yataH sayAssa vimaga, rogAdi kilisa igo // sayaloviyaserogaM, naviraMcaineva nAsera iti // tathAcAha / ( ekassatti) ekasyaiva prANinAnavAMtare gatirAgatizca syAt tatovidhAn tAvadIpadapiM za raNaM na manyate / yataH ekasya janmamaraNe gatayazca zunAzunAnavAvarte // tasmAdAkA lika hi tamekenaivAtmanaH kAryamiti // 17 // (savetti) sarve prANinaH svakena svakRtena karmaNA kalpitAe keMDriyA dinedena vyavasthitAH / tathA ekeMdiyAdinaveSu vyavyaktena duHkhena nanayalakSaNA 6 kenApi duHkhena samanvitAH prANinonayAkulAH zatakarmakAritvAt zaThA hiMDaMti paryaTa ti tAsutAsu yoniSu / kiMnUtAH prANinaH jAtijarAmaraNairaniDutAH pIDitAH // 18 // // TIkA - etadevAha / ( nAgamitaMmItyAdi ) / pUrvopAttA'sAta vedanIyodaye nAte duHkhe satyekAkyeva duHkhamanubhavati na jJAtivargeNa vittena vA kiMcikriyate / tathAca / sayaNassa vimagaurogA nihato ki jissaiihego || sayaNoviyaserogaM naviraMca inevanAsei // 1 // thavopakramakAraNairupatrAMte svAyuSi sthitiyeNa vA navAMtare navAM tike vA maraNe samupasthite sati ekasyaivA'sumatogatirAgatizca navati / vidhAn vive kI yathAvasthitasaMsArasvanAvasya vettA ISadapi tAvat zaraNaM na manyate kutaH sarvAtmanA trA miti / tathAhi / ekasya janmamaraNe gatayazca gunagunAnavAvarte / tasmAdAkAlika hi tamekenaivAtmanaH kArya // 1 // ekko karei kammaM phalamavi tassiM kkasamapuhavai / ekko jAya marai ya paraloyaM ekkAi // 1 // 17 // anyacca / ( sarvvasayaityAdi ) / sarvepi saMsA rodara vivaravartinaH prANinaH saMsAre paryaTaMtaH svakRtena jJAnAvaraNIyAdinA karmaNA kalpi tAH sUkSmabAdaraparyApta kaikeM diyA dinedena vyvsthitaaH| tathA tenaiva karmaNai keMDriyAdyavasthAyAma vyaktenA'parisphuTena ziraHzUlAdyana citasvanAveno'palakSaNatvAt pravyaktena ca duHkhenA'sAtA vedanIyasvanAvena samanvitAH prANinaH paryaTaMtyaraghaTTaghaTInyAyena tAvatsveva yoniSu nayAkulAH karmakAritvAt zAca maMti jAti jarAmaraNaira niDutAgarbhAdhAnAdi nirduHkhaiH pIDitAiti 18 imeva khAM viyANiyA, posalanaM bodiMca yAditaM // evaM sa die dipAsae, dijiNe iNameva sagA // 1 // anaviMsa purA vibhiskuvo, esAvi navaMti subatA // eyAI guNAI prA dute, kAsavarasapradhammacAriNo // 20 // artha - imeva ke0 ehija yArya kSetra sukumAla janma jinadharma pratipattirUpa evo khaviyAliyA ke0 Na eTale avasara jANI yathocita dharma karavo losulanaMbohiMca For Private Personal Use Only
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. ke0 bodhabIja pAmavuM sulana nathI, e rIte yAhitaM ke0 kayuMbe. evaM jAlI dharma karavA thakI pharI pharI bodhi lenabe evaM ke0 erIte jJAna darzanekarI sahieke0 sahita sAdhu jANe tathA udaya yAvyA parisahane hiyAsae ke yahiyAze. e vacana yAhi jise ke0 zrI AdinAtha bhagavAne prakAzyo tathA ilamevasesagA ke0 erIteja zeSa bI jA tIrthakara paNa prakAzebe // 19 // naviMsupurA viniskuvo ke have sarvajJa potA nA ziSyane bolAvI kahebe ke, aho ni ? eTale yati pUrve je tIrthakara yayA, ta yA sAvinavaMti ke0 prAgamika kAle je thaze te kevA thaze to ke suvatA ke0 suvrata eTaje pradhAna vratadhArI tethe eyAiMgulAI bAhuteke0 e sarva guNa je pAula kahyA te thavA khAgala kadeze te kahyAle paraMtu te tIrthakarane mate neda nathI kAsavassa ke 0 kAzya pa te zrIAdIzvara tathA vardhamAna svAmI tenA aNudhammacAriNo ke0 dharmanA anucAri jeema ke jJAna, darzana khane cAritra ehija mokSamArga be. // 50 // || dIpikA - ( i miti) imaM pratyakSaM kSaNamavasaraM vijJAya jJAtvA tathA bodhiM nosulanAmi tyAkhyAtAM jJAtvA taDucitaM vidheyaM / IdRzomAnuSyArya dezadharmasAmayyAzravasaraH punaH sulanona syAditi nAvaH / tadevamutkarSato pArtha pulaparAvarta kAlena punaH sudurjanA bodhirityevaM jJAnAdi sahito'dhipazyet bodhertanatvaM paryAlocayet / pAThAMtaraMvA (hiyAsaetti) parISahAnu dIn samyak pazyet / evaM jinaH zrIrUpanoSTApade svasutAnuddizyAha kathitavAn / tathA zeSApi jinAevamevoktavaMtaiti // 19 // ( navimiti ) he nikSavaH sAdhavaH sarva jJAH svaziSyAnAmaMtrayati / purA ye anUvan vyatikrAMtAjinAH (esatti) yAgamiSyAzca ye naviSyati jinAste sarvepi suvratAH suvratatvenaiva sarve jinatvaM prAptA ityarthaH / te sarve jinAe tAn guNAnAduruktavaMtaH / nakazcitsarvajJAnAM matanedaiti nAvaH / yeca kAzyapasya RSanasvA minaH zrIvIrasvA sarvepyanucIrNadharmacAriNaH / etena samyagdarzanajJAnacAritrAtmaka eva mokSamArgaityAveditam // 20 // s // TIkA - kiMca (imeityAdi) / idamaH pratyAsannavAcitvAt imaM ivya kSetrakAlanA valakSaNaM daNamavasaraM jJAtvA taDucitaM vidheyaM / tathAhi / ivyaM jaMgamatva paMceMyitva suku lotpattimanuSyala / tramadhyArya dezArdhaSaDUiMzatijanapadalakSaNaM / kAlo'pyavasarpiNI caturdhAkarAdidharmapratipatniyogyalakSaNaH / nAvazva dharmazravaNatantra - dAnacAritrAcaraNakarmayo pazamAhitaviratipratipattyutsAhalacaNaH / tadevaMvidhaM kRNamavasaraM parijJAya tathA bodhiM ca samyagdarzanAvAptilakSaNAM nosulanAmityevamAkhyAtAmavagamya tadavAptau tadanurUpameva kuryA For Private Personal Use Only
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 15e ditizeSaH / arutadharmANAM ca punardulanA bodhiH / tathAhi / laniyaMca bohiM akareMto a pAgayaMcapabaMto / annaM dAiMbohiM lapnisikayareMNa molaNaM // 1 // tadevamutkRSTatopAIpuna laparAvateMpramANakAlena punaH suulenA bodhirityevaM sahitojhAnAdiniradhipazyet / bodhisu urjanatvaM paryAlocayet / pAThAMtaraMvA / (ahiyAsaetti) parISahAnudIrNAn samyagadhisa het| etaccAha jinorAgadeSajetA nAneyo'STapadasthAna sutAnudizya / tathA'nyepi idameva zeSa kAjinAthanihitavaMtaiti // 1 // / etdaah| (anaviMsuztyAdi) heninavaH sAdhavaH sarva jhAH svaziSyAnevamAmaMtrayati / ye'nUvana atikrAMtAjinAH sarvajJAH (bAesAvitti) AgamiSyAzca naviSyati / tAna vizinaSTi / suvratAH zonanavratAH / anenedamuktaM navati / teSAmapi jinatvaM suvratatvAdevA''yAtamiti tesarve'pyetAna'naMtaroditAna guNAnAduranihi tavaMtaH / nA'tra sarvajJAnAM kazcinmatanedaztyuktaM navati / teca kAzyapasya SanasvAmino varSamAnasvAmino vA sarve'pyanucIrNadharmacAriNaiti / anena ca samyagdarzanazAnacAritrA tmakaekaeva modamArgaztyAveditaM navatIti // 20 // tivideNavi pANa mAhaNe, Ayadite aNiyANa sNvume||evN siddhA aNaM taso, saMpaje annaagyaavre||21|| evaM se nadAdu aNuttara nANI a guttaradasI aNuttaranANadaMsaNadhare // aradA nAyaputte nagavaM vesAlie vi yaahiettibemi||22|| iti zrIveyAliyaM vitIyamadhyayanaM sammattaM // artha-have te guNa kahe. tiviheNavi ke mana, vacana ane kAyAyeM karaNa karAva e ane anumodane karI pANamAhaNe ke jIvanA prANa haNe nahIM. e prathama mahAvra ta ema upalakSaNa thakI zeSa mahAvrata paNa jANavA. teNekarI Ayahite ke AtmAne hetu tathA aNiyANake niyANA rahita saMvumeke iMzyone saMvaravekarI saMvRtithakA evaM ke evA AcAre pravartatA sihAyatasoke Agala anaMtAjIva sidi pAmyA vattI saM pazjeke sAMprata eTale vartamAna kAle siha thAyale. ane aNAgayAvareke avara Agami kakAle, aneka siha thaze. // 1 // evaMke 0 erIte seke zrIyAdIzvara nagavAne udAhuke potAnA putra AzrI uddezIne modamArgano udezo kahyo te nagavaMta kevA je? toke aNutta ranANIke nirupamajhAna ane aNuttaradaMsIke nirupama darzana eTale samyaka jJAna darzananA dharanAra be. tathA aNuttaranANadaMsaNadharake kathaMcit jJAna darzananA thAdhAra je erIte ara hAnAyaputteke arihaMta jJAtaputra zrIvardhamAna svAmI nagavaM ke jagavaMta teNe vesAlievi ke vizAlAnagarIne viSe e mArga amone cAhieke kahyo tibemikeN erIte paMcama gaNa dhara zrIsudharmasvAmI jaMbupranRti potAnA ziSyone kahele ke aho ziSyo? jema zrIvarDa
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ 160 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. mAna svAmI pAthI me sAMbhavyaM ve, terIte tamone kahuM // 22 // iti zrIsUtrakRtaM prathama skaMdhe zrI dvitIyavetAlIyAdhyayanaM samAptaM // || dIpikA - (tiviti) trividhena manovAkkAyaiH kRtakAritAnumatinirvA prANino mAhanyAt / idamAdyatrataM / upalakSaNAdanyAnyapi vratAni yAni / tathA yAtmahito'ni dAno nidAnarahitaH saMvRtaevaMbhUtaH sidhyatItyAha / evaMbhUtAyanaMtazaH siddhAH saMprati va rtamAnakAlepi siddhimanayoge sidhyaMti / apare anAgate kAle setsyaMti / nAnyomuktimA ityarthaH // 21 // ( evamiti ) evamudezakatrayoktanItyA zrIrUpanasvAmI svasutAnu dizya udAhRtavAn kathitavAn / dhanuttaramutkRSTaM jJAnaM tadasyAstItyanuttarajJAnI / evamanu taradarzI / anaMtajJAnadarzanaityarthaH / bauddha mata nirAsAya jJAnAdhAraMjIvaM darzayati / anutta jJAnadarzanaiti / kathaMcinnijJAnadarzanAdhAraityarthaH / gran sureMzadipUjyojJA taputrovardhamAnasvAmI kUpanasvAmIvA nagavAna vizAlAnagaryAmAkhyAtavAn zrIvIraH / RSa svAmI vizAla kulodravatvAt vaizAlikaH // yaktaM vizAlAjananIyasya, vizA lakulamevavA // vizAlaM vacanaM vAsyAttena vaizAliko jinaH " itibravImIti pUrvavat // // 22 // iti dvitIyAdhyayanaM samAptaM // // TIkA - tadanihitAMzva guNAnuddezatagrAha / ( ti vihetyAdi ) / trividhena manasA vAcA kAyena yadivA kRtakAritAnumatinirvA prANinodaza vidhaprANanAjomA hanyAditi / pra yamamida mahAvrataM / prasya copalakSaNAryatvAt evaM zeSAeyapi iSTavyAni / tathA''tmanehita yAtmahitaH / tathAnA'sya svargAvAhayAdilacaNa nidAnamastItya nidAnaH / tatheMDriyanoiMDiyairma novAkkAyairvA saMvRtatriguptiguptaityarthaH / evaMbhUtazcAvazyaM siddhimavApnotItyetaddarzayati / evamanaMtaroktamArgAnuSThAnenAnaMtAH siddhAzeSakarmakayanAjaH saMvRttAviziSTasthAnanA'jo vA / tathA saMprati vartamAne kAle siddhigamanayogye sitdhyaMtya'parevA'nAgate kAle eta mArgAnuSThAnieva setsyati / nA'paraH siddhimAge'stIti nAvArthaH // 21 // etacca sudharma svAmI jaMbU svAmipranR tinyaH svaziSyenyaH pratipAdayatItyAha / ( evaMsetyAdi ) / evamuddeza katrayA nihitanItyA saSanasvAmI svaputrAnuddizyodAhRtavAn pratipAditavAn / nA'syotta raM pradhAnamastItyanuttaraM / tacca tajjJAnaMca anuttarajJAnaM tadasyA'stItyanuttarajJAnI tathA'nutta radarzI / sAmAnyavizeSaparichedakAvabodhasva nAvaiti boimatanirAsa dvAreNa jJAnAdhAraM jIvaM darzayitumAha / (anuttarajJAnadarzanadharaiti ) / kathaMcitrinnajJAnadarzanAdhAraityarthaH / ya haina sureMzadipUjA hAta putrova ImAnasvAmI kRSanasvAmI vA nagavAnaizvaryAdiguNayu vAlyAMnagI varddhamAno'smAkamAkhyAtavAn kaSanasvAmI vA / vizAla kulo " For Private Personal Use Only
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 161 tvAdezAlikaH / tathAcoktaM / vizAlA jananI yasya vizAla kulameva vaa| vizAlaM vacanaM cA 'sya tena vaizAlikojinaH / evamaso jinayAkhyAtaiti / itizabdaH parisamAtyovravImI tiuktArtho'nayA pUrvavaditi // 2 // samAptaMca ditIyaM vaitAlIyamadhyayanaM // grNthaay||16|| have bIjo adhyayana kahyA anaMtara trIjo adhyayana prAraMniye baiMe. eno e saMbaMdha ke, pAbaleM adhyayane svasamaya parasamayanI prarUpaNA kahI mATe parasamayanA doSa bane svasamaya nA guNa jANIne svasamayane viSe pravartavo; tene viSe pravarttatAM thakAM je anukUla ane prati kUla upasarga napaje te sahana karavA e adhikAre Avyo je adhyayana teprAraMniyeM baiyeM. sUraM mama appANaM, jAvajeyaM napassatI ||jurshtN daDhadhammANaM, sisapAlova mhaarhN|||| payAtA sarA raNasIse, saMgAmaMmi vahite // mAyA puttaM nayANA, jeeNa pari vije||2|| artha-koieka bAla manuSya saMgrAmane viSe appANaMke0 potAne sUraMmalazke zUravIra ka rI mAne je AjagatamAhe mAhArA samAna sunaTa koi nathI. paraMtu jAvajeyaM ke jyAM sudhI tesaMgrAmane viSe potAne jIpanAra ko napassatIke 0 na dekhe tyAMsudhI jANavU. ko nIpare ? sisupAlovake jema zizupAlarAjA potAnIaAtmAne zUravIra mAnato hato paraMtu saMgrAmane viSe daDhadhammANaM ke dRDhadharmI tathA mahArahaM ke mahArathI evA nArAyaNane jujhaMtaM ke jhuMjato dekhI, dona pAmI, mada bAMjhIne nirmada thayo. // 1 ||saaNprt sAmA nyapade dRSTAMta kahele. koieka potAneviSe sUrA ke zUravIrapaNuM mAnatA raNa ke saM grAmane sIse ke0 mastake agresara paNe payAtAke0 yAvyAH evA saMgAmaMminavahitake te saMgrAmaneviSa upasthita eTale prApta thaye thake tyAM paradalane sunaTe sarvajanane vyAkula citta kasyA le. te saMgrAma evo varne ke, jyAM mAyAputtanayANA ke mAtA putrane na jANe; eTale mAtAne keDe rahyo bAlaka paDato jANe nahIM evA saMgrAmane viSe jee e ke je Agale jIpaNahAra puruSo teNe parivijae ke zastrAdike karI bedyo thako, hata prahata kIdhI bato, kAyarapaNe naMga pAme. // 2 // // dIpikA-nuktaM ditIyamadhyayanaM / tatra svasamaye bodhovidheyaityuktaM / tatra pratibuddha sya kadAciupasargAH syusteca nadIH samyaksoDhavyAityarthaH / atha tRtIyAdhyayanamAra jyate / tatra catvAranaddezakAsteSu prathamoddezakasyedamAdisUtraM / (sUraMmapatti ) kazciddhA laH saMgrAme AtmAnaM zUraM sunaTaM manyate zUrohamiti garjati / yAvatAraM puraHsthitamudyatA siM npshyti|dRssttaaNtmaah / yudhyamAnaM dRDhaH samarthodharma svanAvoyasyasa tathAtaM / mahAna ratho 'syeti mahAratho'tranArAyaNastaM dRSTvA yathA zizupAlomAiIsutaH samarthopi donaMgatastaM dRSTAM 21
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ 162 vitIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. toyathA vasudevasvasA mAr3I damaghoSAya dattA / tayoH putraH zizupAlaH sayauvanamadagarvitobalavAn caturnujazca taM tAdRzaM dRSTvA mAtA naimittikaM paprata / tenoktaM ayaM tava putrourjayaH samare / yaM dRSTvAsya svAnAvikaM nujAyugalaM nAvi tasmAdasya mRtiH / evamasya kiyAna kA lotikrAMtaH sakadAcilamena dRSTastadA tasya nujAyugalameva jAtaM / tadA taviditvA mAr3I nAmnyA tanmAtrA kamapitRSvastrA kalmAya niveditaM / tvaM matputropari kRpAM kuryAH kmenoktN| ahaM tvatsutasyAparAdhazataM sahiSye tdaadeshaat| zizupAlastu kasmaM tRNamiva manyate / ya sanyavAMsi vakti / badanaparAdhAna karoti |apraadhshte pUrNe mAtrAdiniryimANopi nati SThati tadA kamazcakreNa tauttamAMgaM cinnedeti // 1 // sAMprata janapratItaM dRSTAMtamAha / ( payA yaati)| prakarSeNa pAtaH pAdapAtoyeSAMte prapAtAraNa zirasi prayAtAH prakarSaNa prAptAvA zUrAH sunaTaMmanyAstataHsaMgrAme upasthite prApte sati sarvasyAkulInUtatvAnmAtA putraM na jAnA ti / evaM vidhe raNe jetA kuMtAdiniH parividataH pari samaMtAdividhaM datohatabinnovA ya thA kazcidalpasatvonaMgaM yAti dainyaM lanataztyarthaH // 2 // // TIkA-naktaM vitIyamadhyayanamadhunA tRtIyamAranyate / asycaa'ymnisNbNdhH| ihA'naM tarAdhyayane svsmyprsmyprruupnnaa'nihitaa| tathA parasamayadoSAna svasamayaguNAMzca pa rijhAya svasamaye bodho vidheyaityetacA'nihitaM / tasyaca pratibuddhasya samyagubAneno jitasya sataH kadAcidanukUlapratikUlopasargAH prAnaveyustecodIrNAH samyak soDhavyAztyeta danenA'dhyayanena pratipAdyate / tato'nena saMbaMdhenA'yAtasyA'syA'dhyayanasya catvAryanuyoga dArANi navaMti / tatropakramAMtargatIrthAdhikArobdhA / adhyayanArthAdhikAranadezArthAdhikA razca / tatrA'dhyayanArthAdhikAraH saMbuddhassuvasaggAztyAdinA prathamAdhyayane pratipAditaH / uddezA'dhikAraM tUttaratra svayameva niyuktikAraH pratipAdayiSyatIti / nAma niSpannaMtu ni depamadhikRtya niyuktikadAha / ( navasaggamityAdi ) uvasaggaMmiyabakaM dave ceyaNamaceyaNaM chavihaM / AgaMtugoyapInA, karoyajosonavasaggo // 1 // nAmasthApanAt ivyakSetrakAla jAvanedAt upasargAH SoDhA / tatra nAmasthApane kummatvAdanAdRtya ivyopasarga darzayati / ivya 'vya viSaye upasago baMdhA / yatastahavyamupasargakartR cetanAcetananedAt vividhaM / ta tra tiryaGmanuSyAdayaH svAvayavAnighAtena yaupasargayaMti sasacittavyopasargaH saevakASThAdi netaraH tattvanedaparyAyaiArakhyAtaH / tatropasarganapatApaH zarIrapIDanotpAdanamityAdi pryaayaaH|nedaashc tiryaGmanuSyopasargAdayaH nAmAdayazca / tatra vyAkhyAMtu niyuktikadeva gAthA pazcAna darzayati / aparasmAdivyAderAgabatItyAgaMtukoyo'sAvupasargonavati / saca de dasya saMyamamya vA pImAkArIti // 1 // kSetropasargAnAha / khettamityAdinA / khenaM badugdhapayaM
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 163 kaaloegNnduusmaadou| nAvekammada,so uvihoughuvakkami // 2 // yasmin detre bahUnyo ghataH sAmAnyena padAni krUracorAdyupasargasthAnAni navaMti tatdetraM bavhoghapadaM / pAgaMtaraMvA bavhoghanayaM bahUnyoghatonayasthAnAni yatra tattathA / taca lADhAdi viSayAdikaM detra miti / kAnastvekAMtaHSamAdiH / AdigrahaNAt yoyasmin detre purakhotpAdakogrISmA diH sagRhyataiti / karmaNAM jJAnAvaraNAdInAmanyudayonAvopasargaiti / saca upasargaH sarvo'pi sAmAnyena audhikopakramikanedAt dhA / tatraughiko'gunakarmaprakRtijanita nAvopasargonavati / aupakramikastu daMDakazazastrAdinA'sAtavedanIyodayApAdakaiti / // 5 // tatraughikopakramikayorupasargayoropakamikamadhikRtyAda / ( navakkaminaityAdi ) / navakkami saMyama vigdhakaretavakkamepagayaM / dave canaviho devamaNuyatiriyAyasaMvetto // // 3 // napakramaNamupakramaH / krmnnaamnudypraaptaanaamudypraapnnmityrthH| etacca yadra vyopayogAt yena vA ivyeNA'sAtavedanIyAdyazunaM karmodIryate / yadayAccAlpasatvasya saMyamavighAtonavati / atopakramikanapasargaH saMyamavighAtakArIti / ihaca yatInAM modaM prati pravRttAnAM saMyamomovAMgaM vartate tasya yovighnahetuH saevA'trA'dhikriyataiti darza yati / tatrAdhikApakramikayoropakamike prakRtaM prastAvastenAtrAdhikAratiyAvat / saca ivye ivya viSayathityamAnazcaturvidhonavati / tadyathA / daivikomAnuSastairazcadhAtmasaMvedana zveti // 3 // sAMpratameteSAmeva nedmaah| ekekoyetyaadi| ekke koyacanaviho, yahavihovAvi solasavihovA ghaDaNajayaNAyatesiM, elovodaya ahiyaaro||4|| ekaiko divyAdizcaturvidhazca turnedH| tatra divyastAvat hAsyAt pradeSAt vimarzAt pRthagvimAtrAtazceti / mAnuSAyapi hAsyataH pradepAdimarzAt kuzInapratisevanAtazca / tairazvAyapi caturvidhAH / tadyathA / na yAtpradeSAdAdArAdapatyasaMrakSaNAcca / AtmAsaMvedanAapi caturvidhAH / tadyathA / ghaTTa nAtolezanAto'guvyAdyavayavasaMzleSarUpAyAstaMnanAtaH prapAtAcceti / yadivA vAtapitta zleSmasaMnipAtajanitazcaturthe ti / saeva divyAdizcaturvidho'nukUlapratikUlanedAt aSTadhA navati / saeva divyAdiH pratyekaM yazcaturdhA prAradarzitaH sacaturNA catuSkAnAM melApakAt SoDazanedonavati / teSAM copasargANAM yathA ghaTanAsaMbaMdhaprAptiH prAptAnAMcA'dhisahanaM pra tiyAtanA navati / tathA'taka Imadhyayanena vadayate ityayamatrArthAdhikAraitinAvaH // 4 // uddezArthAdhikAramadhikRtyA'ha |(pddhmNmiityaadi ) paDhamaMmiyapaDilomA DhuMtIaNulomagAya vitiyaMmitiieattavisIdaNaMyaparavAdirayaNaMca // 5 // prathame naddezake pratilomAH pratikUlA napasargAH pratipAyaMtati tathA vitIye jhAtikatAH svajanApAditAanulomAanukU lAiti / tathA tRtIye adhyAtmaviSIdanaM paravA divacanaM cetyayamarthAdhikAraiti / henasa rise hiMahenaehiM samayapaDiehiMNinaNehiM / zIlavalitaparamavanAkayAcanami uddeze
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ 164 tRtIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. // 6 // ( he naityAdi) caturthIdezake ayamarthAdhikAraH / tadyathA / hetusadRzairhetvA jAsairanyatairthikaiyudrahitAH pratAritAstepAM zIlaskhalitAnAM vyAmohitAnAM prajJApa nA yathAva sthitArthaprarUpaNA svasamayapratItairnipuNanaNitaituniH kRteti // sAMprataM sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / (sUraMmamaityAdi) / kazcinnaghuprakRtiH saMgrAme samupasthite zUramAtmAnaM manyate / nistoyAMbudazvAtmazlA ghApravaNovAgniAvasphUrjan garjati / tadyathA / namatkalpaH parAnIke kazcit sunaTo 'stItyevaM tAvarjati yAvat puro'vasthitaM prodyatAsiM jetAraM na pshyti| tathA coktaM / tAvajajaH prasutadAnagaMDaH karotyakAlAMbudagajitAni / yAvanna siMhasya guhAsthalISu sAMgU lavisphoTaravaM zRNoti // 1 // na dRSTAMtamaMtareNa prAyolokasyA'rthAvagamonavatItyatastada vagataye dRSTAMtamAha / yathA mAhIsutaH zizupAlovAsudevadarzanAtprAk AtmazlAghApra dhAnaM garjitavAn pazcAJca yudhyamAnaM zastrANi vyApArayaMtaM dRDhaH samaryodharmaH svanAvaH saM grAmAnaMgarUpo yasya satathA taM mahAn ratho'syeti mahArathaH saca prakramAdatranArAya pastaM yudhyamAnaM dRSTvA prAggarjanApradhAnopi donaM gtH| evamuttaratra dASTautike'pi yojanI yamiti / nAvArthastu kathAnakAda'vaseyaH / taJcadaM / vasudevasusAesunadamaghosaNarAhiveNamu bIe / jAUcanatanujavalakalikalahapattaho // 1 // dahaNatajaNaNI, canapnuyaputtamapnaya maagch||jyhrisvimhymuhii punazromattiyaMsahasAzaNemittikaeNamuNikaNasAhiyaMtI ihruhiyyaae||jhestughnputtomhaabloungaausmre||3|| eyassayajaMdaNahoisAnAviyaM nuyAjuyalaM // hohItattoviyanayaMsutassateNa nisaMdeho // // nAvinayaveviraMgI puttaMdaMsejA vakAhassa |taavcciytsstthiyNpyshvrnuyaajuglN // 5 // tokAhassapinabApunaMpADepAya pIDhaMmi // avarAhakhAmaNabaMsovisayaMsekhamissAmi // 5 // sisuvAlovidujuvaNamaeNa nArA yaNaMasapnehiM // vayaNe hiMnaNaisovidukhamazkhamAesamabovi // 7 // avarAhasaepusmevAri tonncijaahe| kAheNata ninnaMcakke zUnattamaMgaMse // 7 // sAMprataM sarvajanapratItaM vArtamA nikaM dRSTAMtamAha / ( payAyAityAdi ) yathA vAgnirvisphUrjataH prakarSeNa vikaTapAdapAtaM raNazirasi saMgrAmamUrdhanyagrAnIke yaataagtaaH| kete zUrAH zUraMmanyAH sunaTAH / tataH saMgrAme samupasthite patatparAnIkasunaTamuktahetisaMghAte sati tatraca sarvasyA''kulInUtatvAt mA tAputraM na jAnAti kaTItotrazyaMtaM stanaMdhayamapi na samyak prati jAgartItyevaM mAtAputrIye saMgrAme parAnIkasunaTena jetrA ca zaktyAdiniH parisamaMtAt vividhamanekaprakAraM itohata binnovA yathA kazcidalpasakhonaMgamupayAti dInonavatIti yAvaditi // 2 //
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. evaM devi puDhe, jiskA yariyA kovie // sUraM matippANaM, jAnUhaM nase // 3 // jayA hemaMtamAsaMmi, sItaM phusai savagaM, pAThAMtaraM savAyAM // taba maMdA visIyaMti, raUdIpAvi khattiyA // 4 // artha- have e dRSTAMta sAdhu sAthe melave be. evaM ke0 ema pUrvokta sunaTanI pere zIzu pAlavat sehe vike0 navadIkSita ziSya paNa puTTheke0 parisahane praNa pharaiyo thako ema kahe, dIpAvAmAMguM dullenale ? eTale dIkSAno mArga sulanaja be evo te nirakAyari yA ko vikenikAcaryAne viSe kovida, eTale ajANa, anerA zrAcArane viSe ni puNa thako navadIkSita. te sUraMmA tippANaM ke0 vacana mAtre kararI potAne viSe zUra pAna mAnanAra te jAvake 0 jyAMlage lUhaMke0 saMyamane nasevara ke0 seve nahIM tyAMlage evaM kahe ke, e saMyamamAMzuM duSkarapaNuM be ? paraMtu jevAre saMyama yAdare tevAre pa risano dAve ke sidAya. // 3 // have saMyamanuM duSkarapaNuM dekhADebe. jayA ho tyAM ekadAkAne hemaMtamAsaMmi ke0 hemaMta RtunA pauSa ne mAgha mAsamAM sa varga ke sarvAge pAThAMtare savAya ke0 vAyarAsahita sItaMphusati ke0 zIta pharase taba ho tevAre maMdAvike maMdabuddhi jArI kArmajIva kAyara thako, cAritrane viSe sIyaMtike 0 sivAya eTaje dIna paNuM pAme. konI pere? toke, raUhINAvi khattiyA ke0 jema rAjya hIna chatrI sidAya tenI pare te sAdhu paNa jAlI jevo. // 4 // "6 59 0 165 || dIpikA - dASTautikamAha / ( evamiti ) / evaM pUrvoktaprakAreNa yathA zUraMmanyojetA raM vAsudevamanyaMvA yudhyamAnaM dRSTvA jaMgaM yAti / evaM ziSyako'ninava pravrajitaH parISa hairasTa TaH pravrajyAyAM kiMDuSkaramiti garjana nikAcaryAyAM nikATane kovidonipuNaH / upalakSa lAdanyasminnapi sAdhvAcAre'nipuNaH samprAtmAnaM tAvat zizupAlavat zUraM manyate / yAva tAramiva rUM saMyamaM nasevate nanajate / saMyamaprAptauhi bahavogurukarmANo'lpasatvAnaMgamu payatIti // 3 // saMyamasya rUtvamAha / ( jayetti) yadA hemaMtamAse zItakAle zItaM spRzati sa vagatatra zIte maMdAviSIdati dInAH syuH / rAjyahInA rAjyacyutAya yaatriyaaraajaanH||4|| // TIkA - dASTatikamAha / ( evaMse devItyAdi ) / evamiti prakrAMtaparAmarzArthaH / ya thA'sau zUraMmanyanaSTa siMhanAdapUrvaka saMgrAma zirasyupasthitaH pazcAtAraM vAsudevama nyaM vA yudhyamAnaM dRSTvA dainyamupayAti / evaM ziSyako'ninavapravrajitaH parIpatairaspRSTobuptaH kiM pravrajyAyAM puSkaramityevaM garjan nidAcaryAyAM nikATane kovido'nipuNaH / upala kArthatvAdanyatrA'pi sAdhvAcAre'jinavapravrajitatvAdapravINaH sa evaMbhUtazrAtmAnaM For Private Personal Use Only
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ 166 dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. tAvavizupAlavat zUraM manyate yAvatAramiva rUkSaM saMyamaM karma saMzleSakAraNara nAvAt nasevate nanajataiti / tatprAptI tu bahavo gurukarmANo'lpasatvAnaMgamupayAMti // 3 // saMyamasya rUkSatvapratipAdanAyAha / (jayA hemaMteityAdi) / yadA kadAcit hemaMta mAse pauSAdI zItaM sahimakaNavAtaM spRzati jagati tatra tasminnasahye zItasparze la gatisati eke maMdAjaDAgurukarmANo viSIdati dainyanAvamupayAMti rAjyahI nArAjyacyu tAH yathA datriyArAjAnazveti // 4 // pache gimdAdi tAMbeNaM, miNe suSpivAsie // taca maMdA visiyaM ti, mA pramodae jar3hA // 8 // sadAdattesalA DurakA, jAyalA DupponiyA || kammattA nagA ceva, iccAdaM supuDho jaNA // 6 // 0 artha- dave naSNaparisaha kahele. gimhAhi ke0 grISmakAle jyeSThAdika mAsano upa nyo tAveNaM ke0 uSNa pratApa, tethe karI puTThe ke0 pharazyo eTale vyApyo bato, vimale ke0 vimana eTale grAmaNa maNo thayo thako sappivAsie ke atyaMta tRSAye kara parAnava pAmyo tevAre taba maMdAvisIyaMtike tyAM paNa maMda bApaDo kAyara sidAya, jaMga pAme. jahA ke0 jema mAtra ppodae ke0 mAnuM alpodakamAM eTale pANInA viyogathI sidAya tema satvarahita cAritriyo saMyama thakI bhraSTa thAya. jema mAlAM jIvitavya tha kI STathAya tenI pereM jAlI jevuM // 5 // have yAcanA parisaha kahele. sadAdattesa erstar ke sarvakAla zinimAtra paNa sAdhune dIdho ne epaNiya jevo e mahADu. kha . khabe jAyalA ke0 yAcanA eTane mAgavuM te duppagoliyA ke apAra durjanale. temAM je kAya ra hoya te sidAya have pAune arthe yAkroza parisaha kahe. puDhojaNA ke0 pAmara lo ka hoya te sAdhune ccAhaMsa ke0 ema kaheke, kammattA ke0 e bApaDA pUrva prAcarita karme karI yA thakA pUrvakRta karmanAM phala anunavele athavA e bApaDA malama lina za rIraHkhAdika vedanAye grasita darir3I karasAdika kArya karavA asamartha mATe udvega pA myAyakA yati thAle e putra kalatrAdike karI mUkAyalA, nagAceva ke0 daurbhAgI tha kA parivAra bAMkI pravarjyA khAdarI raheve // 6 // 0 m y // dIpikA - ( puTTheti ) / grISme'nitApastena spRSTovyApta. san vimanA vimanaskaH su Tu zratizayena pipAsAM tRSAM prAptaH syAt / tatropapahe maMdAviSIdati / yathA matsyA poda viSati // 5 // ( sadeti ) sadAsarvakAlaM daMtazodhanAdyapi dattameSaNIyado parahitaM noktavyamiti datteSaNADuHkhaM / tathA iyaM yAcJA duHkhena prANodyate parISadorje For Private Personal Use Only
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnApurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 167 zatinAvaH / misAi muhalAvarama, vAyAgholezkaMThamaUMmi / kahakahakarezahiyayaM, dehi tti paraM navaMtassa // // gatinaMzomukhe dainyaM gAtrasvedovivarNatA |mrnne yAni cinhAni tAni cinhAni yAcake // 1 // evaM yAJApariSadaM parityajya mahApuruSasevitaH paMthAH zra yaNIyaH / aakroshprisshmaah| kammattatti / pRthakjanAevamAhuH sAmAnya lokAznamuktavaM taH / yathA ete yatayaH karmaniH kRSyAdinirArtAstatkartumasamarthAH saMtoyatitvaM pratipannA purnagAH putradArAdinAtyaktAnirgatikAH saMtaH pravrajyAmAzritAiti // 6 // // TIkA-numaparISahamadhikatyAha / ( puDeityAdi ) / grISme jyeSASADhAravye ani tApastena sTaSTaluptovyAptaH san vimanAvimanaskaH suSTuvA atizayena pAtuminA pipA sA tAM prAptonitarAM tRDaninUtobAduvyena dainyamupayAtIti darzayati / tatra tasminnu maparISadodaye maMdAjamAghazaktA viSIdaMti parAnaMgamupayAMti / dRSTAMtamAha / yathA ma tsyAyalpodake viSIdaMti / gamanAnAvAnmaraNamupayAMtyevaM satvAnAvAtsaMyamAt ca zyaMtaiti / idamuktaM navati / yathA matsyAyalpatvAudakasya grISmAnitApena taptAtha vasIdaMtyevamalpasatvAzcAritrapratipattAvapi jalamalakleda ktinagAtrAbahirumAnitaptAH zIta lAn jalAzrayAna jalAdhAragRhacaMdanAdInuSmapratikArahetUnanusmaraMtayAkulitacetasaH saM yamAnuSThAnaM prati viSIdaMti // 5 // sAMprataM yAnAparISahamadhikRtyAha (sadAdatte tyAdi ) yatInAM sadA sarvadA daMtazodhanAdyapi pareNa dattameSaNIyamutpAdAdyaSaNAdoSarahi tamupanoktavyamityataH dhAdivedanArtAnAM yAvajIvaM paradattapaNAmuHkhaM navati / api ceyaM yAJAparISaholpasatvaiIHkhena praNodyate tyjyte| tathAcoktaM / minAzmuhalAvama, vA yAgholezkaMThamabhUmi / kahakahakahe hiyayaM dehittiparaMnaNaMtassa // 1 // gatinaMzomukhe dainyaM gAtrasvedovivarNatA / maraNe yAni cinhAni tAni cinhAni yAcake ityAdi / evaM ustyajaM yAnAparISahaM parityajya gatAnimAnAmahAsatvAjhAnAdyanivRdhye mahApuruSase vitaM paMthAna manuvrajaMtIti zlokapazcAInA'krozaparISahaM darzayati / pRthakjanAH prAkRtapuruSAyanAye kalpAztyevamAdurityevamuktavaMtaH / tadyathA / ye ete yatayaH jalAviladehAluMcitazira saH dudhAdivedanAgrastAste etaiH pUrvAcaritaiH karmanirArtAH pUrvasvarutakarmaNaH phalamanunavaM ti / yadivA karmaniH kRpyAdi nirAstitkartumasamarthAnahinAH saMtoyatayaH saMvRttAitita thaite kurnagAH sarveNaiva putradArAdinA parityaktA nirgatikAH saMtaHpravrajyAmanyapagatAiti // 6 // ete sadde acAyaMtA, gAmesu garesu vA // tatra maMdA visIyaMti, saMgAmaMmiva niiruyaa||7|| appege kudhiyaM nirakuM, supI saMti luuse|| taba maMdA visIyaMti, te pughAva pANiNo // 7 //
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ 267 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe stRtIyAdhyayanaM. artha-etesadde ke0 evA pUrvokta thAkroza saMbaMdhi je zabda tene sahana karavAne acA yaMtA ke0 asamartha gAmesu ke grAmane viSe, vAke athavA garesu ke0 nagarane viSe tabake tyAM evA yAkroza napane thake maMdAvisIyaMtike temaMda ajJAnI cAritrisIdA ya, konI pare sidAyale te kahe. saMgAmaMmivanIruyAke jema bokaNa manuSya saMgrAmane viSe zastra dekhI sidAine jAgI jAya, tenI pere te maMda cAritriyo cAritrayI naMgapAmele. // 7 // have vadha parisaha kahe. appa ke0 api saMnAvanAye ege ke eka ko eka lU saka zvAnAdika te khudhiyaM nirakaM ke nidAye namato nakhyo evoje sAdhu tene dekhI suNI ke0 te zvAnAdika maMsaMtike maMkha mAre. lUsae kevalure taba ke tyAM zvAnAdike khA dho bato maMdAvisIyaMti ke0 ajJAnI sidAya eTale dIna thAya. konI pare, toke jema tena ke anine puchAva ke sparza karI pANiNo ke prANI eTale jIva potAnuM zarIra saMkoceM tema maMda cAritri paNa potAnuM gAtra saMkoceH // // // dIpikA-(ete'ti ) etAn pUrvoktAnAkozazabdAn soDhumazaknuvaMtogrAmanagarAdau sthi tAH / tatrAkoze maMdA viSIdaMti dainyanajate saMyamAnazyaMti yathA nIravaH kAtarAH saMgrAme Su najyaMte // 7 // vadhaparISahamAha (appegati) apiHsaMnAvane / ekaH kazcit zvAdilRSakaH krUronadakaH (khudhiyamiti) ludhitaM nidAmaTataM nihu~ dazati nkssyti| tatra gvAdinadaNe maMdAviSIdaMti / yathA tejasAminAsTaSTAdahyamAnAH prANinovedanArtAH sIdaMti // 7 // // TIkA-(eesaiityAdi ) etAn pUrvoktAnAkrozarUpAna tathA cauracArikAdi rUpAna zabdAn soDhumazanuvaMtogrAmanagarAdau tadaMtarAle vA vyavasthitAH / tatra tasmin Akroze sati maMdAgrajJAnalaghuprakatayoviSIdaMti vimanaskAnavaMti saMyamAcazyati / tathA nIravaH saMgrAme raNazirasi cakrakuMtA'sizaktinArAcAkule raTatpaTahazaMkhaphaTanarInAda gaMnIre samAkulAH saMtaH pauruSaM parityajyA'yazaHpaTahamaMgIkRtya najyaMte / evamAkozAdi zabdAkarNanAda'lpasatvAH saMyame viSIdaMti // 7 // vdhpriisshmdhikRtyaah| ( appege tyaadi)| apiH saMnAvane / ekaH kazcitvAdiH suSayatItiluSakaH prkRtyaivkruuronkkH| khudhiyaMti / hudhitaM bunuditaM nidAmaTataM nihu~ dazati nadayati dazanairaMgAvayavaM vikhaM pati / tatra tasmin zvAdinadaNe sati maMdAazAalpasatvatayA viSIdaMti dainyaM najaM te / yathA tejasA'gninA sTaSTAdahyamAnAH prANinojaMtavovedanArtAH saMtoviSIdaMti gAtraM saMkocayaMtyArtadhyAnopahatAnavaMti / evaM sAdhurapi krUrasatvairaniputaH saMyamA dzya taiti uHsahatvAdrAmakaMTakAnAM // 7 //
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 16e appege paDinAsaMti, paDipaMthiyamAgatA // paDiyAragatA ete, je ete eva jiivinno|||| appege va jujaMti, nagiNA piMmo lagAhamA // muMmAkaMmUviNagA, ullA asamAhitA // 10 // artha-valI grAmINa lokanuM vacana parisaha kahe. appege ke0 api saMnAvanAyeM. koI eka dharmanA ajANa paDipaMthiyamAgatA ke sAdhunA deSI, sAdhunI sAthe zatrunAve pohoMtA thakA paDinAsaMti ke evaM kaThora vacana sAdhuprateM nAse eTale bole. mu bole? to ke, paDiyAragatAete ke e bApaDA pADalA navanA karelA karmanAM phala nogave. je ete ke je e yati te evajIviNo ke ema AjIvikAyeM jIveDe. eTale paragharanI nidA mAgele, tathA aMtaprAMta AhAranA lenArA le. eNe pUrvale nave kAMza dInathI, kAMza sAdhu nathI, tethI mastaka muMma thai bInatsarUpe sarva noga thakI vaMcyA evA e bApa DA urakhI thakA, jIve be. // e // tathA valI ehija parisaha kaheje. appegevaga~jati ke api saMnAvanAyeM, eka ko anArya evAM vacanabole ke, nagiNA ke e nAgA sa rvakAla piMmolagAhamA ke0 parapiMmanA usIyAlA adhama ugaMbAnA sthAnaka muMmA ke muMmitakeza, kaMke0 khAjIye karI emanA zarIra viNagAke viNAle. aMgajenA evA pAmara tathA unnA ke mela prasveda thakI kharaDyA asamAhiyA ke sarvakAla asa mAdhiyA eTale azonanika dekhanArAne asamAdhinA npjaavnaarle.|| 10 // // dIpikA-Akrozameva punarAha / (appegati ) apyeke prAtipaMthikatAM sAdhavide SitAM prAptAH pratinAte / yathA pratIkArapUrvakarmAnunavastamekegatAH prAptAH svarutakarmano ginoyaete evaM jIvinaH paragRhANyaTataH aMtaprAMtanojinokhaMcita zirasaH sarvanogaM ciM tAkhaM jIvaMtIti // e // kiMca ( appegeti ) apyeke anAryAvAcaM yuMjaMti nApate / yathA ete jinakalpikAdayonagnAH piMmolagAH parapiMmprArthakAadhamAmuMDAluMcitakezAH kaMDUH kharjastayA vinaSTAMgA apratikarmatayA kacit rogasaMnave sanatkumAravadinaSTAMgAnajato jallomataH prasvedoyeSAMte ujanAH asamAhitAazojanAH // 10 // // TIkA-punarapi tAnadhikalyAha / (appegeityaadi)| apiH saMnAvane / eke kecanA 'puSTadharmANaH apuNyakarmANaH pratinAti Dhavate / pratipaMthAH pratikUlatvaM tena caraMti prA tipaMthikAH sAdhu videSiNastanAvamAgatAH kathaMcitpratipathevA dRSTAdhanAetadbruvate / saMbhAvyate etadevaM vidhAnAM tadyathApratIkAraH pUrvAcaritasya karmaNo'nunavastameke gatAH prAptAH svakatakarmaphalanoginoyaete yatayaevaM jIvaMti paragRhANyaTaMto'taprAMtanojino
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ 170 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. dattAdAnA luMcita zirasaH sarvanAgavaMcitADuHkhitaM jIvaMtIti // e // kiMca ( appege tyAdi) pyeke kecana kusRtiprasRtAyanAryAvAcaM yuMjaMti nAte / tadyathaite jinaka pikAdayonAstathA ( piMmolagatti ) parApaMmaprArthakAtryadhamAH malA vilatvAt jugupsitAmuM mAluMcita zirasastathA kvacitkaMkRta katai rekhA nirvA vinaSTAMgA vikRtazarIrAprapratikarmaza ratayA vA kacinogasaMjave sanatkumAravadvinaSTAMgastathojatojallaH zuSkaprasvedoyeSAMte naU nAstathA samAhitAya zojanA bInatsA'STAvA prANinAmasamAdhimutpAdayatIti // 10 // evaM vippaDavanne, appAna jAlayA // tamana te tamaM jaMti, maMdA moha pADA // 11 // puThoya daMsa masaehiM, taNa phAsa mavAiyA // na me dive pare loe, jai paraM maraNaMsiyA // 12 // 0 artha- have je sAdhune evAM durvacana bole, tene vipAka dekhADe be evaM ke0 epUrvajI te vippaDane ke koI eka puNya rahita jIva, vipratipanna eTale sAdhu mArganA de SI appAnyajANayA ke pote ajANa batAM tu zabdayakIyanya vivekI puruSanAM vaca na mAnatAM evA jIva tamatamaMjaMti ke0 aMdhakAra gati thakI pharI khAkarI aM dhakAra gatiyeM jAya. te maMdA ke0 prajJAnI kevAle. toke, moheA ke0 miyyAtva darzane karI pAuDA ke0 DhAkyA prAvasthA kumArgane sevebe // 11 // have daMsamasakAdika parisaha kahe be. siMdhu tAmralipta koMkaNAdika dezane viSe prAyeM daMsa mazakAdika adhika hoya. te dezAne viSe koivAra sAdhu gayo thako, daMsamasaehiM ke0 daMsa mazakAdika puchoya ke0 pharaze tethI daMsamazakAdike pIDAyo tathA vyakaMcana jAvaLe, mATe taNa ke0 tRSNAdikane viSe saMthA kare, tethe te tRNAdikanA phAsa ke sparza mavAzyA ke0 sahana kara vAne zaktivaMta bato, koi eka kAyara ema ciMtana kare ke evaM puSkara anuSThAna paralo kariye. ane namedi hepareloe ke0 te paralokato me dItuM nathI. ja ke0 jemADe paraMmaraNaM ke0 evA klezathI maraNa to pratyakSa dekhAyabe je avazya maraNa pAmI mATe evA klezathI sayuM // 12 // s // dIpikA - evaM jAte ye teSAM vipAkamAha / (evamiti) evaM pUrvoktanItyA eke ke cit prati pannAH sAdhumArga deSizrAtmanA svayamajJAH / tuzabdAdanyeSAM vacanamakurvANAste'jJAnAttamo yaaNti| yadhastamAM gatiM gavaM ti / maMdAmohena mithyAtvena prAvRtAcyA cvAditAH sAdhu deSiNaH kumA gaMgAH syuH / yathA / ekaM hi cakuramalaM sahajo viveka, sta 6Ggireva saha saMvasatiirdvatIyaM // eta yaM vi na yasya satatvatoMdhastasyApamArgacalane khalu kopraadhH|| 11 // daMzamazakaparI pahAnAha / For Private Personal Use Only *
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 11 ( putti ) kvacitsiMdhutAmraliptakoMkaNAdiSu bahavodaMzamazakAH syustatraparyaTana sAdhustaiH sTaSTonaditastathA niSkiMcanatvAttaNeSu zayAnasteSAM sparza soDhumazaknuvan vArtaH san evaM kadAciciMtayet / yathA paralokArthamidaM puSkaramanuSThAnaM kriyate nacAsau mayA paralokaH pra tyahaNa dRSTonApyanumAnAdinA / yadi paramanena kvezena maraNaM syAnnAnyatphalaM kiMciditi 12 // TIkA-sAMpratametanASakANAM vipAkadarzanAyAha / (evamityAdi) / evamanaMtarotarI tyA eke apuNyakarmANovipratipannAH sAdhusanmAgeSiNAtmanA svayamajhAH / tuzabdA danyeSAM ca vivekinAM vacanamakurvANAH saMtaste tamaso'jJAnarUpAutkRSTaM tamoyAMti ga ti yadivA adhastAdapyadhastanIM gatiM gati / yatomaMdAjJAnAvaraNIyenA'vaSTabdhAsta thA mohena mithyAdarzanarUpeNa prAvRtAyAvAditAH saMtaHpiMgaprAyAH sAdhuvizeSatayA kumA gaMgAnavaMti / tathAcoktaM / ekaM hi caTuramalaM sahajoviveka,sta nireva saha saMvasatiktiI yaM / etaddayaM nuvi na yasya satatvato'dhastasyA'pamArgacalane khalu koparAdha H // 1 // 11 // daMzamazakaparISahamadhikatyAha / (puchoyetyAdi) kvacitsiMdhutAmraliptakoMkaNAdike deze a dhikaadNshmshkaanvNti| tatraca kadAcitsAdhuH paryaTaMstaisTaSTazca naditastathAniSkicana tvAt tRNeSu zayAnastatsparza soDhamazaknuvan yAtaH sana evaM kadAciciMtayet / tdythaa| paralokArthametaduSkaramanuSThAnaM kriyamANaM ghaTeta nacA'sau mayA paralokaH pratyadeNopalabdho 'pratyaktvAt nA'pyanumAnAdinopalanyataiti / atoyadi paraM mamAnena klezAnitApena maraNaM syAnnA'nyatphalaM kiMcaneti // 12 // saMtattA kesaloeNaM, baMnacera parAzyA / taba maMdA visIyaMti, mabA vitAva keyaNe // 13 // AyadaMmasamAyAre, mibAsaMgyi nAvaNA // darisappanasamAvannA, keza lUsaMti naariyaa||14|| artha-tathA valI saMtattA kesaloeNaM ke kezanA loce saMtApyA tathA banacera parAzyA ke brahmacarya thakI nAgA eTale locanI pIDA napanI thakI tathA kAmavikAra nA dIpavA thakI taba ke tyAM maMdA ke0 maMda ajJAnI bApaDA visIyaMti ke sadAya. saMyama thakI bhraSTa thAya. te konI pare? toke, jema keyaNe ke ketana eTale matsa baMdha na tene viSe vihAva ke praveza karavA thakI mahA ke mArbu jIvitavya thakI cUkele. tenI pere te bApaDA saMyama thakI cUke. // 13 // AyadaMmasamAyAre ke0 yAtmA je thakI daMmAya evo jeno AcAra eTale anuSThAna. tathA minnAsaMThiyanAvaNA ke mithyAdarzana saMsthita eTale mithyAdarzane nAvita jenuM citta , tathA harisappanasamAva
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ 172 dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. nA ke0 rAgadeSe vyAkula evA kei ke0 koieka yanAriyA ke0 anArya puruSo te cA trivaMta sAdhune krIDAyeM karI jUsaMti ke0 lUMze kadarthanA kare // 14 // || dIpikA - ( saMtAiti ) / kezAnAM locane saMtaptAH pIDitAstathA brahmacaryeNa parA jitAnagnAH saMtastatra kezaloce brahmacarye maMdAviSIdati saMyamAdazyaMte / yathA ma tasyAH ketane matsyabaMdhane praviSThAviSIdati jIvitAzyaMti // 13 // ( yAyadaMDe ti ) / yAtmA daMDavate durgato pAtyate yena sa yAtmadaMDa: samAcAronuSThAnaM yeSAM te AtmadaMma samAcArAH / mithyAsaMsthitAviparItatayA svIkRtA jAvanA cittavRttiyaiste mithyAsaMsthitanA vanAmithyAtvopahatadRSTayaityarthaH / harSadveSamApannArAga deSAkulA evaM vidhAyanAryAH ke cit sAdhuM jUSayaMti kadarthayaMti daMDAdinirvAgnirvA // 14 // // TIkA - pica ( saMtattAityAdi ) / samaMtAt taptAH saMtaptAH kezAnAM locanatpATa naM tena / tathAhi / sarudhirakezotpATane hi mahatI pIDopapadyate tayA cA'lpasatvAH visrotasikAM najaMte / tathA brahmacaryaM vastinirodhastenaca parAjitAH parAnanAH saMtastatra tasmin kezotpATane'tidurjaya kAmor3e ke vA sati maMdAjamA laghuprakRtayo viSIdati saMya mAnuSThAnaM prati zItalInavaMti sarvathA saMyamAdazyaMti / tathA matsyAH ketane matsya baMdhane praviSTA nirgatikAH saMtojIvitAdvazyaMti / evaM tepi varAkAH sarva kaSTakAmaparAji tAH saMyamajIvitAt ghrazyaMti // 13 // kiMca ( zrAyadaMDetyApi ) / zrAtmA daMDayate khaM yate hitAt nazyate yena sa yAtmamaH samAcAro'nuSThAnaM yeSAmanAryAyAM te / tathA miyyA viparItA saMsthitA svAnugrahArUDhA nAvanAMtaHkaraNavRttiryeSAM te miyyAsaMsthita nAvanAmithyAtvopahatadRSTayaityarthaH / harSazva pradeSazca harSapradeSaM tadApannArAga dveSasamA kulAiti yAvat / taevaMbhUtAzranAryAH sAdhuM sadAcAraM krImayA pradeSaNaM vA krUrakarmakA ritvAt paryati kadarthayaMti damAdinirvA'gnivaite // 14 // pege paliyaMtesiM, cAro coroti savayaM // baMdhaMti nirakuyaM bAlA kasAyavayaNediya // 15 // tacca dameNa saMvIte, mahilA aphaleNa vA // nAtI saratI bAle, icIvA kudhagAmiNI // 16 // ete noka siNA phAsA, pharusA Dussa diyaasyaa|| dabI vA sarasaMvittA kIvA vasagayA gatibemi // 17 // iti tRtIya 'dhyayanasya prathamoddezosa0 artha- balI yapi saMbhAvanAyeM egepaliyaM ke0 ko eka anArya, dezaparyaMta vicaratA For Private Personal Use Only
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 173 0 sAdhu tesiMke0 te sAdhune ema kaheke, cArocorotisuvaryake e herule corane, nikSaNa zIta ema kahIte suvrataje aNagAra tene baMdhaMtiniskayaMke rAzI pramukhe karI, sAdhune bAMdhe evA bAlAke bAla ajJAnI tathA kasAyavayaNe hiyake kaSAyanA vacane karI ninarsanA kare. // 15 // tabake tyAM anArya puruSe sAdhune daMmeNake daMme karI tathA muhiNAke mu TiyeM karI avAke athavA phalevAke phale karI saMvIteke haNyo bato kAMika pari gata sAdhu nAtiNaMsaratI bAle ke evA duHkhone te bAla thajhAnI aNa saheto tha ko jJAtI gotrIne saMjAre ke, mAhAro saMbaMdhi gotrI jo koi aMhiyAM hota to e mane evI kadarthanA nakarata; evI ciMtavanA kare izivAkugAmiNI ke0 jema strI rIzANI thakI, potAnA gharamAMthI nikalI; rastAmAM tene cora lokoe grahaNa karI batI potAnA saMbaMdhinu smaraNa kare, pazcAttApa kare, tenIpere jANI levI. // 16 // have upasaMhAra karato kahele. ete ke e je pUrve daMsamakAdikanA parisaha kahyA te noke / zrIsudha mesvAmI jaMbUpramukha ziSyone bolAvI kahe ke, noziSyo kasiNAphAsA keNje parisaha kahyA te saMpUrNapratye pharaze pharusA usa hiyAlayA ke je kaThora ahiyAsatA urjana evA parisahane aNasahetA evA je kivAke0 klIva asamartha avasAke0 paravaze eTale karmanA vaze paDyA thakA gayAgihaM ke valI gRhavAze gayA. konIpare ? toke, hanivAsarasaMvittA ke jema hastI saMgrAmane mAtheM, mastake zarajAle vIMdhyo thako tyAMthI nAzI pAlo phare tema kAyara sAdhu cAritra thakI pADo phare tibemino artha pUrvavat jANavo. // 17 // iti tRtIyA'dhyayanasya prathamodezakaH samAptaH // // dIpikA-(appegatti ) eke pUrvoktavizeSaNAanAryAH paryaMtadeze vartamAnaM sAdhaM se vrataM ( cArocoritti ) caroyaM coroyamiti kRtvA badhnati nijhukaM nidaNazIlaM bAlAtha jJAstathA kaSAyavacanaiH krodhavacanairnirnasayaMti // 15 // (tati ) tatro'nAryadeze 'nArdaDena muSTinA phalena mAtuliMgAdinA khar3A dinAvA saMvItaH kazcidapariNataH sAdhurjA tInAM smrti| yadyatra mama kazcitsaMbaMdhI syAttadA nAhamIdRzIM kadarthanAM prApnuyAmIti / yathA strIkumA satI svagRhAjamanazIlA nirAzrayA mAMsapezIva sarvasTahaNIyA taskarAdiniranidra tAsatI jAtapazcAttApA jJAtInAM smaratyevaM sAdhurapi // 16 // (eteti)| noti zi pyAmaMtraNaM / ete daMzamazakAdayaH parISahAH sTazyaMte anunayaMte sparzAH paruSAH karinA khenAdhisahyate 'radhisahyAhastinazva zarairbANaiH saMvAtAvyAptAnajyaMtaiti zeSaH / evaM klIbAghasamarthAavazAHparavazAHkarmAyattAH pazcAtsvagRhaM gatA bravImIti pUrvavat // 17 // itiupasargaparijJAkhye tRtIyAdhyayane prathamoddezakaH samAptaH //
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ 174 vitIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. // TIkA-etadeva darzayitumAha / ( appe geityAdi ) / apiHsaMnAvane / eke anAryA yaatmdmsmaacaaraamithyaatvophtbujhyoraagssprigtaaH| sAdhu (paliyaMtesiMti ) nAryadezaparyaMte vartamAnaM (cArotti ) cAroyaM cauroyaM stena ityevaM matvA suvrataM kadarthayati / tathAhi / badhnati rajvAdinA saMyamayaMti niDhukaM nIkSaNazIlaM bAlAyajhAH sadasadive kavikalAstathA kaSAyavacanaizca krodhapradhAnakaTukavacanairnirksayaMtIti // 15 // apica ( tanadaMDeNetyAdi ) / tatra tasminnanAryadezaparyate vartamAnaH sAdhuranArdai Dena yaSTinA muSTi nA vA saMvItaH prahato'thavA phalena vA mAtuliMgAdinA khar3AdinA vA sasAdhurevaM taiH kada rthyamAnaH kazcidapariNatobAlo'jhojhAtInAM svajanAnAM smarati / tdythaa| yadyatra mama kazcit saMbaMdhI syAt nA'hamevaMnatAM kadarthanAmavApnuyAmiti / dRSTAMtamAha / yathA strIkA satI svagRhAt gamanazIlA nirAzrayA mAMsapezIva sarvasTahaNIyA taskarAdiniranidrutA satI jAtapazcAttApA jJAtInAM smaratyevamasAvapIti // 16 // napasaMhArArthamAha / ( ete noityAdi ) / noti ziSyAmaMtraNaM / yaetayAditaH pranati dezamazakAdayaH pIDotpAdaka tvena parIpahAevopasargAyanihitAH kRtsnAH saMpUrNAbAhulyena sTazyate sparza ziyeNA'nu nUyaMtaiti sparzAH / kathaMbhUtAH paruSAH paruSairanAyaiH kRtatvAt piiddaakaarinnH|tecaa'lps vaiIHkhenA'dhisAte tAMzcA'sahamAnAlaghuprakRtayaH kecana zlAghAmaMgIkRtya hastinazva raNazirasi zarajAlasaMvItAH zarazatAkulAnaMgamupayAMtyevaM klIvAasamarthAyavazAH paravazAH karmAyattAgurukarmANaH punarapi gRhameva gatAH / pAThAMtaraM vA (tivasaGketti ) tI trairupasagairanitAH zAH zAnuSThAnAH saMyamaM parityajya gRhaM gatAiti / bravImIti pUrvava t / upasargaparijhAyAH prathamodezakazati // 17 // // atha ditIyodezakasya prAraMnaH pahelA uddezAmA pratikUla upasarganA kAraNa kahyA. have bIjA uddezAmAM anukUla upasarganA kAraNa kahele . adime suhamA saMgA, nirakuNaM je uruttarA // jaba ege visIyaM ti, pacayaMtija vittae // 1 // appege nAyana dissa, royaMti parivAriyA // posaNe tAya puchosi,kassa tAyajahAsi Ne // 2 // artha-ahakeNtha have ime ke e suhamAke sUkSma,eTale cittane vikAra upajAvanAra evA aMtaraMga pratikUla upasarganA kAraNa paNa bAdara eTale pragaTa dekhAya nahI tevA zarIrane vikAra karanAra upasarga na jANavA evA saMgAke mAtApitAdikano saMbaMdha, te saMbaMdhI jeke je ni
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 175 0 0 sku ke cAritriyAne duruttarAke dudhanIya upasargave teja upasarga kahele. jaba ke0je upasa fara ke ege koI eka kAyara cAritri, sIyaMtike0 sadAya eciyaMtija vittaeke0 te potAnA yAtmAye saMyamano nirvAha karI zake nahIM // 1 // api saMbhAvanAe, egeke0 ko eka nAya dissa ke jJAtilA sAdhune dekhIne sAdhune parivAriyA ke0 vITIne ropaMti ke0 rudana kare eTale vilApa kare ne ema kaheke khamhe tAruM bAlapaNa thakI pAlaNa poSaNa karayuM, te mhe tArA tAya ke0 tAta eTale pitA baiyeM mATe evaM jAeyuje mA rI vRddhAvasthAmAM ; tupaNa mAruM poSaNa karIza puchosi ke0 temATe heputra tuM yamAsaM posake poSaNa kara, tathA te sAdhunA putrAdika hoya te ema kaheke kassatAyajahA siro ke ho tAta hopitA tame zramane zAkAraNe moTho ? // 2 // 0 || dIpikA-atha dvitIyArabhyate / pUrvaM pratikUlA upasargAnaktAH ihA'nukUlAna cyaMte / yathA (himeti ) atha ime vakSyamANAH sUkSyAyAMtara vikAriNaH saMgAmAtApi trAdayonikUNAM ye duruttarADurladhyAH / yatra yeSu upasargeSu ekeAlpasatvAviSIdati saMyame maM dAH syuH / nazaknuvaMti yApayituM saMyame yAtmAnaM pravartayitumiti // 1 // (appegaiti) ya piH saMbhAvane / eke jJAtayaH svajanAH pravrajaMtaM pravrajitaM vA dRSTvA parivArya viSTajya yAzritya ruti vadati caivaM tvamasmAniH poSito bAlyAdAracyAvR 5 masmAkaM bAlakonaviSyasIti ka tvA tato'smAn tvaM tAtaputra poSaya pAlaya kasya kRte kena kAraNenAsmAn vyajasi // 2 // // TIkA - naktaH prathamodezakaH / sAMprataM dvitIyaH samArajyate / yasya cAyamanisaMbaM dhaH / ihopasargaparijJAdhyayane upasargAH pratipAditAstecAnukUlAH pratikUlAzva / tatra prathamodezake pratikUlAH pratipAditAihatvanukUlAH pratipAdyaMtaityanena saMbaMdhenAyA astra syAdisUtraM / (himeityAdi) / zrathetyAnaMtarye / pratikUlopasargAnaMtarama nukUlAH pratipAdyaMta ityAnaMtaryArthaH / ime tvanaMtara mevA nidhIyamAnAH pratyAsannavA citvAdi damadhiyaM / teca sUkSmAH prAyazveto vikArakAritvenAMtarAna pratikUlopasargAzva bAhu yena zarIravikArakAritvena prakaTatayA bAdarAiti / saMgAmAtApitrAdisaMbaMdhAH / yaete ni krUNAM sAdhUnAmapiDuruttarADu ghyADuratikramaNIyA iti / prAyojIvitavighnakarairapi pra tikUlopasargairudIrNairmAdhyasthyamavalaMbayituM mahApuruSaiH zakyametetvanukUlopasargAstAnapyu pAyena dharmAcyA vayaM tyato'maruttarAiti / yatra yevUpasargeSu satsveke alpasatvAH sadanuSThAnaM prati viSIdati zItalavihAritvaM najaMte sarvathA vA saMyamaM tyajati naivA tmAnaM saMyamAnuSThAnena yApayituM vartayituM tasmin vA vyavasthApayituM zaknuvaMti samarthAnavaM tIti // 1 // tAneva sUkSmasaMgAna darzayitumAha / (appegeityAdi) yapiH saMjAvane / eke For Private Personal Use Only
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ 176 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. tathAvidhAjJAtayaH svajanAmAtApitrAdayaH pravrajaMtaM pravrajitaM vA dRSTvopalabhya parivArya veSTa yitvA rudaMti rudaMtovA vadaMti ca dInaM / yathA bAlyAt pranRti tvamasmAbhiH poSitovRddhA nAM pAlako viSyatIti kRtvA tatodhunAno'smAna pitvaM tAta putra poSaya pAlaya kasya ka te kena kAraNena kasyavA balena tAtAsmAn tyajasi nAsmAkaM navaMtamaMtareNa kazcitrAtA vidyataiti // 2 // rAta ke piyA te yena tAta, sasA te khuDiyA imA // nAyarote sagA tA ta, soyarA kiM jahAsi ai // 3 // mAyaraM piyaraM posa, evaM logo vissati // evaM khu loiyaM tAya, je pAlaMti ya mAyaraM // 4 // artha - piyA ho tAta tAharo je pitAne te theTa eTaje mokaro arthAta vRddha tathA sasA ke0 behena te khuDiyA ke0 nhAnI, imAke0 e pratyakSa dekhAya, tathA nAyarotesagAtAta ke0 hetAta tAharA sagAnA te eka mAtAnA jayA evA soyarA ke sahodara eka udaranA upajyA, snehanA pAtra, tene kiMjadAsi ke0 kemAMmI te kAraNa mATe tu zramane kAM bAMbe // 3 // tathA mAyaraM ke0 mAtA nepiyaraM ke0 pitA tene posa ke0 poSaNa kara evaM logona vissati ke0 erIte para lokanI siddhi thaze. evaMkhuloiyaM tAya ke0 tathA detAta yAlokane viSe paNa nizcaya kI vo cAra ke je pAlati ya mAyaraM ke0 je saMsAramAMhe potAnA mAtApitAnuM pAla poSakare, teja zreSTha manuSya kahevAyave yatoguruvoyatra pUjyaMtiiti vacanAt // 4 // 0 " // dIpikA - piyeti / hetAta putra te tava pitA sthaviraH svasAnaginI tava kullikA laghvI ime prAtarastava nijAstAta sodarAH svakAH sahodarAH kimasmAna tyajasi // 3 // mAyara miti / mAtaraM pitaraM puSAla poSaya evaMkRte taveha lokaH paralokazca naviSyati / idameva laukikaM lokasaMmataM yat vRddhayormAtRpitroH paripAlanaM / yataH / guravoyatra pUjyaMte yatra dhAnyaM susaM skRtaM // daMtakala hoyatra tatra zaka vasAmyahamiti // 4 // // TIkA - kiMca ( piyetyAdi ) hetAtaputra pitA te tava sthavirovRdaH zatAtI taH svatAca jaginI tava kullikA ladhvI prAptayauvanA imA purovarttinI pratyadeti tathA prAtaraste tava svakAnijAstAta sodarAekodarAH kimityasmAn parityajasIti // 3 // ta thA ( mAyara mityAdi) mAtaraM jananIM tathA pitaraM janayitAraM puSANa binRhi / evaM ca kRte taveda lokaH paralokazca naviSyati / tAtedamevalaukikaM lokAcIrNamayameva laukikaH paM For Private Personal Use Only
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 177 thA yajta vRkSyormAtApitroH pratipAlanamiti / tathAcoktaM / guravoyatra pUjyaMte yatra dhAnyaM susaMskRtaM // adaMtakalahoyatra tatra zakravasAmyahamiti // 4 // uttarA madarullAvA, puttA te tAta khddddyaa|| nAriyA te vA tAta, mA sA annaM jaNaM gme||7|| ehitAya gharaM jAmo, mAya kamma sahAvayaM // bitiyaM pitAya pAsAmo, jAsa tAva sayaM gidN||6|| artha-erIte uttara ke pradhAna tathA uttarottara madurunnAvA ke madhura jeno AlApa be eTale narama vacananA bolanArA evA puttAtetAtakhuDayA ke ahotAta tamA rA putra nhAnAle, tathA nAriyAteNavAtAta ke tamArI nAryA te navIna paraNelIle ne laghuvayavAlI, mATe mAke rakhe sAke 0 te annaMjaeMgame ke anyajana pAse jaze to ApaNA kulane te kalaMka lagADaze. // 5 // mATe ehitAyagharaMjAmo ke aho tAta tame AvI gharamA raho ane tyAM rahyA thakA mAyakammaM ke kAMipaNa kArya karazomAM navA kArya napane thake amhe tamone sahAvayaM ke sahAi yazguM, temATe ekavAra gRhakA yathI tame nAgAlo paraMtu bitiyaMpi ke bIjI vakhata tAyake detAta athavA he putra pA sAmo ke tame juna ke ame zaravAi batA jozye je tamAro guM bigADa thAyale, jAsutA vasayaMgihaMke temATe cAlo potAne ghera jazye, eTabuMdhamAruM vacana mAnyakaro. // 6 // // dIpikA-( uttarAIti ) nattarAH pradhAnAuttarottarajAtAvA / madhuronApAmadhuravaca nAste tAta putrAlaghavaH / tathA nAryA tava navA navayauvanA navoDhA vA sA tvayA tyaktA sa tI nAnyaM gajenmArgagAminI mAsyAt // 5 // (ehati) ehi aAganna tAta gRhaM yAmaH / mAtvaM kimapi karma kRthaaH| apitu karmaNyupasthite te vayaM sahAyakAnaviSyAmaH / ekavAraM tAvanahakameninagrastvaM punarapi ditIyavAraM pazyAmozyAmoyadasmAniH sahAyarnavato naviSyatItyatoyAmastAvatsvakaM nijaM gRhaM // 6 // // TIkA-apica / ( uttaretyAdi ) nuttarAH pradhAnAnattarottarajAtAvA madhuromanoina nApAlApoyeSAMte tathA vidhAH putrAste tava tAtaputra hunakAlaghavaH / tathA nApatnI te navA pratyagrayauvanA atinavoDhA vA mAsau tvayA parityaktA satyanyaM janaMga punmArgayAyinI syAdayaM ca mahAjanApavAdati // 5 // apica / (ehItyAdi) jAnImovayaM yathA tvaM karmanIrustathApyehi Agala gRhaM yaamogbaamH| mAtvaM kimapi sAMprataM karmakathAH a pitu tava karmaNyupasthite vayaM sahAyakAnaviSyAmaH sAhAyyaM kariSyAmaH / ekavAraM tAva grahakarmaninagnastvaM tAta punarapi vitIyavAraM pazyAmozyAmoyadasmAniH sahAyairnava tonaviSyatItyatoyAmogabAmastAvat svakaM gRhaM kurve tadasma 6canamiti // 6 //
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ 17 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. gaMtuM tAya puNo gace, eya teNAsamaNosiyA // kAmagaM pari kammaM, konate vArena marihati // 7 // jaM kiMci prAgaM tAta, taMpi savaM samIkataM // dirasaM vavahArAi, taMpi dAdAsu te vayaM // 8 // 0 artha - gaMtuMtAya ke0 temATe graho tAta ekavAra ghera jaine loga ke0 valI pharI yAvIne yati thAjo eyatelAsamosiyA ke0 eTaluM kIdhA thakI zramaNapaNu na thAya; jo tame kAmagaM ke0 gRha vyApAranI ibArahita parikammaM ke0 potAnuM mana mAnyu anuSThAna karazo, to tamane kolatevArenamarihati ke0 koNa vAravAne samartha ve thavA kAmagaM ke vRddhAvasthAyeM viSayAnilApa nivartte thake parikammaM ke0 saMyamanuSTha nane viSe parAkrama karajo, kemake tevakhata dharma karavAne yogya be : tevAre kotevArena marihati tamone koi paNa vAravAne samartha yaze nahI // 7 // jaMkiM citrAgaMtAta ke0 valI hotAta jekAM tamArA upara kA eTale jeNuhatuM taM pisake tepaNa yame sarva devuM sa mIki ke samuMkI, eTale mAganArAunuM sarva leNuM cukAvI dIdhuM ne, tathA hirannaMvavahA rAi ke 0 0 je vyavahArane kArye athavA anya koI nogopabhogane arthe suvarNa rUpAdika khapamA lAgaze taMpi ke0 tepaNa sarva me tevayaM ke0 temone dAhAsuke0 prApIguM // 8 // 0 0 || dIpikA - ( gaMtumiti ) tAta gatvA gRhaM svajanavarga dRSTvA punargatAsi naca tenaitAvatA gRhagamanamAtreNa vazramaNona viSyasi / kAmakaM gRhavyApArevArahitaM parAkramaMta svAni pretAnuSThAnaM kurvANaM kovArayitumarhati / ekavAraM gRhamAgatya punaryathocitaM kuryAiti nAvaH / athavA kAmakaM vRddhAvasthAyAM madanevArahitaM parAkramataM saMyame pravartamAnaM tvAM kovArayi tumarhati // // ( kiMciditi) yatkicittava RNamAsIttadasmA nirvibhajya samIkRtaM samanA re vyavasthApitaM / yacca hiraNyaM ivyaM vyavahArAdAvupayujyate tadapi vayaM tava dAsyAmaH // // // TIkA - kiMca | ( gaMtumityAdi ) / tAta putra gatvA gRhaM svajanavarga dRSTvA punarAgaMtA si naca tenaitAvatA gRhagamanamAtreNa tvazramaNonaviSyasi / ( kAmagaMti ) niyaMta gRhavyApArevArahitaM parAkramaMtaM svAnipretAnuSThAnaM kurvANaM kastvAM navaMtaM vArayituM niSedha yitumarhati yogyojavati / yadivA ( kAmagaMti ) vAI kAvasthAyAM madaneA kAmarahi taM parAkramaM taM saMyamAnuSThAnaM prati kastvAmavasaraprApte karmaNi pravRttaM dhArayitumarhatIti // // 7 // anyacca (jaM kiciityAdi) / tAta putra yatkimapi navadIyamRgajAtamAsIttatsarvamasmA niH samyagvinajya samIkRtaM samanAgena vyavasthApitaM / yadicotkaTaM sat samIkRtaM sudeyatvena vyavasthApitaM yacca hiraNyaM ivyajAtaM vyavahArAdAvupayujyate / vyAdizabdAt yenavA prakAreNa tavopayogaM yAsyati tadapi vayaM dAsyAmonirdhanohamiti mAkRthAnayamiti // 8 // For Private Personal Use Only
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 17e icceva NaM susedaMti, kAluNIyasamudhyiA // vibo nAyasaMgahiM, tato gAraM pdaav||||jhaa rukaM vaNe jAyaM, mAlayA paDi baMdhaI // eva paDibaMdhati, pAta asamAviNA // 10 // artha-zcevake0 erIte vacanekarI, zaMiti vAkyAlaMkAre. te sarva putrAdika suke0 ruDIrI te sehaMti ke zIkha ve kAluNIya ke karuNAkAre evAvacane samujhyiA ke pote te pu trAdika dInapaNAne nAve pohoMcyA utAM, ema pUrvokta rIte kahe, tethI te nAyasaMgehiM ke te jhAti gotrIje putrAdika tenA saMge karI, vibo ke bAMdhyoDato tatoke tevA re te alpa satvavaMta kAyara sAdhu, temanA vacane mohita thayo bato AgAraMpahAva ke yAgAra jaNI dhyAve, eTane gharavAsa mAMjhIne saMyamane bAMme // // palI jahA ke jema vaNejAyaM ke vanane viSe natpanna thayuM evaMje rurakaM ke vRda te mAluyA ke0 velaDI teNekarI paDibaMdhaI ke baMdhAya, eTale velaDIye karI vITAya, eva ke0 ema, pati vAkyAlaMkAre. yAta ke jAti svajanAdika je je te sAdhune asamAhiNA ke asa mAdhiyekarI paDibaMdhaMti ke0 bAMdhIlIye saMyamathakI bhraSTa kare ityarthaH // 10 // // dIpikA-(icce veti ) paMvAkyAlaMkAre / ityevaM pUrvoktanItyA svajanAH karuNAmutpA dayaMtIti kAruNikAH samupasthitAH prAptAstaM sAdhu (susehaMtti) suSTu zikSyaMti vyugrAha yaMti / sacA'pariNatadharmA'lpasatvogurukarmA jAtisaMgairvibomohitastato'gAraMgRhaM (pa dhAvaitti ) pravrajyAM tyaktA gRhe yAtItyarthaH // // (jaheti ) yathA vane jAtaM vRdaM mAlu yAvallI prabadhnAti veSTayati / evaM jJAtayastaM sAdhumasamAdhinA pratibadhnati / tatkurvati yenAsyA'samAdhirutpadyate / yamuktaM / amitto mittaveseNa kaMThe ghettaNa roy| mAmittAso gaIjAI. dovigannAsuggaiM iti // 10 // ||ttokaa-npsNhaaraarthmaah (inevnnmityaadi)| nnmitivaakyaalNkaare|ityev pUrvoktayAnI tyA mAtApitrAdayaH kAruNikaiconiH karuNAmutpAdayaMtaH svayaMvA dainyamupasthitAstaM pravraji taM pravrajaMtaM vA // (susedaMtitti) suSTu zidayaMti vyudAhayaMti / sacApariNatadharmA'lpasatvo gurukarmA jhAtisaMgairvibomAtA pitRputrakalatrAdimohitastatogAraM gRhaM prati dhAvati pratra jyAM parityajya gRhapAzamanubadhnAtIti // // kiMcAnyat / ( jhaarurkmityaadi)| yathA vRdaM vane aTavyAM jAtamutpannaM mAluyAvannI pratibadhnAti veSTayatyeva / emitivAkyA laMkAre / jhAtayaH svajanAstaM yatiM asamAdhinA pratibadhnati te tatkuvaiti yenAsyAsamA dhirutpadyataiti / tathA coktaM / amitto mittaveseNa, kaMThe ghettaNa roy| mAmittAsogaI jAI, dovigahAsu uggiN|| 10 //
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ 270 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. vibo nAtisaMgadi, dahIvAvi nvgghe|| pito parisappaMti, suyagova aduure||11|| etesaM gA maNUsANaM, pAtAlAva a taarimaa||kiivaa jaba ya kissaMti, nAyasaMgahi mbiyaa||17|| artha-pabIte nAtisaMgehiM ke jhAti gotrInI saMgate karI vibo ke vividha prakA re baMdhANo thako paravaza thayo, eTale temanA anukUla vacane karI manane viSe kRti napa jI teNe karI baMdhAgo hanIvAvinavaggahe ke jema navA grahaNa karelA hastine, jo sTUkhaMmAdikano AhAra karAviye to navA paMdhane karI baMdhAya athavA madhura vacane ka rInapacAriye tevAre te baMdhanano aMgIkAra kare tema aMhI paNa e dRSTAMte te jhAti gotri je putrAdikaDe te suyagova ke navaprasUta gAyanIpere jema tegAya potAnA bAlaka thakI tha dUrae ke 0 dUra najAya, tema te pitoparisappaMti ke putrAdika tesAdhune vyAmohamAM pADavAne artha panavADe lAgyAja pharatA rahe // 11 // have saMgano doSa kaheDe, etesaMgA ke0 e pUrvokta mAtApitAputrAdikano je saMgama ne te maNUsANaM ke manuSyane pAtAlAva ke pAtAla samunI pere atArimA ke taratAM ustara jANavo jabaya ke je saMgamane viSe manuSya kIvA ke klIba asamartha batA kissaMti ke kveza pAmeje, te kevADhatA klezapAmele, toke nAyasaMge hiMmukhiyA ke zAti svajAnane saMge ga6 mUlita batAM saMsAra mAMhe kleza pAmeje. // 12 // // dIpikA-(vibadati ) / jhAtisaMgabizevizepeNa badaH / teca jhAtayastasminnava sare tasya sarvamanukUlamanutiSThati / yathA hastI navagrahe dhRtyutpAdanArtha ikukhaMDAdiniru pacaryate tathA'sAvapyupacaryate / yathA'ninavaprasUtA gornijavatsasyAdUragA samIpavarti nIsatI pRSThataH parisarpati evaM svajanAtha pi tanmArgAnugAH syuH // 11 // ( eteti ) ete pUrvoktAH saMgAH pitrAdisaMbaMdhAmanuSyANAM pAtAlAH samujhAva dhAtA rimA'starAH saMti kiibaabsmrthaaH| yatra yeSu saMgeSu kvizyaMti kvezamanunavaMti jhAtisaMgairjitAH // 12 // // TIkA-thapica / (vibahaityAdi) vividhaM baha: paravazIlataH vibojhAtisaMgairmA tApitrA disaMbaMdhaisteca tasya tasminnavasare sarvamanukUlamanutiSThaMtovRtimutpAdayaMti / hastIyA ki navagRhe thaninavagrahaNe dhRtyutpAdanArtha miluzakalAdi nirUpacaryate / evamasAvapi sarvA nukUlairupAyairupacaryate / dRSTAMtAMtaramAha / yathA'ninavaprasUtA gonijastanadhayasyAdUragA sa mIpavartinI satI pRSThataH parisapatyevaM tepi nijAutpravrajitaM punarjAtamiva manyamAnAH pRSTha tonusarpati tnmaargaanuyaayinonvNtiityrthH||11|| saMgadoSadarzanAyAha / (etesaMgAityAdi)
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 11 ete pUrvoktAH sajyaMtaiti saMgAH mAtRpitrAdisaMbaMdhAH karmopAdAnahetavaH mnussyaannaaN| pAtAlA zva samuzvApratiSThitanamitalavAt te (atArimatti) mustarAevametepi saMgAyalpasa tvairchaHkhenAtilaMdhyate / tatraca yeSu saMgeSu klIbAasamarthAH klizyaMti klezamanunavaMti saM sArAMtarvartinonavaMtItyarthaH / kiMnUtAH jhAtisaMgaiH putrAdisaMbaMdhaimUrjitAgRhAadhyupapannAH saMtona paryAlocayaMtyAtmAnaM saMsArAMtarvartinameva klizyaMti // 12 // taM ca niskU parinnAya, save saMgA mhaasvaa|| jIviyaM nAva kaMkhi jA, soccA dhammamaNuttaraM // 13 // ahime saMti AvaTTA, kAsa veNaM pavezyA // budhA jaDa vasappaMti, sIyaMti abudA jahiM // 14 // thartha-taMcake 0 temATe nirakUke 0 je sAdhu hoya te jJAtI svajanAdikanA samAgamane pari nAya ke parijhAyeM karI saMsAranuM kAraNa jANIne pratyAkhyAna parijhAyeM parihare ke make, e sanvesaMgA ke samasta samAgamo je je te mahAsavA ke0 mahAzrava mahoTA karmo nA sthAnako jANavA. te kAraNa mATe jIviyaMnAvakaMkhijA ke anukUla napasargadhAve thake paNa, asaMyame jIvitavya vAMche nahI, eTale gRhasthAvAsanI vAMDA sAdhu kare nahI; guM karIne to ke aNuttaraM ke anuttara eTale pradhAna evo dhammaM ke0 zrIjinadharma tene socA ke0 sAMjalIne asaMyama vAM nahI // 13 // ahake atha eTale have athavA pAgaMtare yaho iti vismayeM imeke0 e pratyada samasta jana prasiha saMti ke0 le evA zrAvaTTA ke thAvarta eTale jema nadIne viSe pANInA zrAvarta hoya, tema yahIM natkRSTa mohanIyanA udaya thakI utpanna thayAM je viSayAnilAparUpa yAvarta, te jIvane saMsAra mAMhe buDavAnA sthAnaka jANavA. e kAsaveNaM ke kAzyapagotrI zrIvardhamAna svAmI te Ne pavezyA ke praveditA eTale kahyA je jaba ke je thakI bukSA ke paMmita tatvanA jANa te thavasapaMti ke 0 dUra thAya De; thane abuhA ke thabuddha eTale ghajJAnI loka te jahiM ke je thAvartane viSa sIyaMti ke sadAya bhramamA paDIne buddele.|| 14 // // dIpikA-(taMceti ) taMca nikuIparijhayA prakhyAnaparijhayA pariharet / yataH sarve saMgAmahAzravAH karmabaMdhahetavastato'saMyamajIvitaM nAvakAMdeta nAnilaSet zrutvA dharma manuttaraM pradhAnaM // 13 // (thahimeiti ) / atha ime yAvartAmohapAzAH saMti kAzyapena zrIvIreNa praveditAH kathitAH / yatra yeSu saMgeSu satsu budhAstatvajJAyapasarpati tadUragA minaH syuH / thabudhAyajJAstu tatra sIdati thAsaktAH syuH // 14 // - TIkA-apica / (tNcetyaadi)|tNc jhAtisaMgaM saMsAraikahetuM niduIparijhayA pratyAkhyAna
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ 22 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. parijhayA pariharet / kimiti yataH sarvepi kecana saMgAste mahAzravAmahAMti karmaNayA zrava dhArANi vartate / tatonukUlairupasargarupasthitairasaMyamajIvitaM gRhAvAsapAzaM nAni kAMdeta nAnilaSet / pratikUlaizcopasargaH sanirjIvitAnilASI nanavedasamaMjasakAritvena na vajIvitaM nAnikAMdet / kiMThatvA zrutvA nizamyAvagamya / kaM dharma zrutacAritrAravyaM / nAsyo ttarostItyanuttaraM pradhAnaM maunIimityarthaH // 13 // anyacca / (ahimetyaadi)| atyadhikA rAMtaradarzanArthaH / pAThAMtaraM vA ahoti taca vismaye / ime itipratyakSAsannAH sarvajanavidi tatvAt saMti vidyate vadayamANAyAvartayaMti prANinaM nAmayaMtItyAvartAstatra ivyAvartA nadyAde vAvartAstUtkaTamohodayApAdita viSayAnilASasaMpAdakasaMpatprArthanAvizeSAetecAva taH kAzyapena zrImanmahAvIravaImAnasvAminA'nutpanna divyajJAnenAveditAH kathitAH pratipAditAH / yatra yeSu satsu buhAthavagatatattvAthAvartavipAkavedinastecyovasarpate / prama tatayA tadUragAminonavaMtyayabujhAstu nirvivekatayA yehyavasIdaMtyAsaktiM kurvatIti // 14 // rAyANo rAyamacAya, mAdaNA ajjva khttiyaa||nimNtiyNti no gehiM, niskUNaM sAda jIviNaM // 15 // dabarasa rahajANehiM, vi dAragamaNediyA ||muNjnoge ime sagghe, maharisI pUjayAmu taM // 26 // thartha-have te thAvarta kahe. rAyANorAya ke rAjAnA rAjA je cakravarti pramukha tathA rAjAnA macAya ke amAtya maMtrIzvarapramukha tathA mAhaNA ke brAhmaNa te purohita pramukha athavA khattiyA ke chatrIte ikSvAkukulapramukha vaMzane viSe utpanna thayalA evA puruSo te niskUNaMjIviNaM ke sAdhune yAcAre pravartatA evA sAdu ke sAdhunane noge hiM ke noge karI nimaMtiyaMti ke brahmadatte jema citra sAdhune nimaMtraNa kasyuM tenI pere nimaM traNa kare // 15 // have jerIte noge karI nimaMtre te dekhADele. habassake hastI ghoDA raha ke ratha yAnake pAlakhI pramukha, eTale karI nimaMtraNa kare nolave vihAragamaNehiya ke0 udyAnAdikane viSe krIDAdika hetuye gamana karavAne artha, tathA anya iMDiyone anukUla evA viSayasukhane arthe nimaMtraNa kare dhane kaheke ime ke0 zrA pratyakSa sampe ke zlAghanIya noge ke0 noga te tame cuMjake nogavo; maharisI ke aho maharSi eTale prakAre karIne pUjayAmutaM ke0 ameM tamone pUjIye baiye // 16 // __ // dIpikA-(rAyANoti ) / rAjAnorAjAmAtyAmaMtriNobrAhmaNAH athavA itriyAH zeSanRtyAH / ete sarvepi niDhukaM sAdhujIvinaM sAdhvAcAreNa jIvanazIlaM sAdhuM nogainimaMtrayaM ti nogAMzvAMgIkArayati / yathA brahmadattacakriNA citrasAdhurnogaunamaMtritaiti // 15 // tathA
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga DusarA. 183 (Tarana) | hastyazvarathayAnaistathA vihAragamanaiH krIDAdigamanaiH sAdhuM nimaMtrayaMtIti / ya thA / tvaM va nogAn imAn zlAdhyAn he maharSe vayaM tvAM pUjayAmaH satkArayAmaH // 16 // // TIkA - tAnevAvartAn darzayitumAha / ( rAyAgoityAdi) / rAjAnazcakravartyAdayo rAjAmAtyAzca maMtrI purohitapranRtayastathA brAhmaNAzrathavA triyAidavAkuvaMzapranRtayaH / ete sarvepi jogeH zabdAdiviSayainimaMtrayaMti jogopanogaM pratyanyupagamaM kArayaMti ke nikku i ( sAdhujIvamiti / sAdhvAcAreNa jIvituM zIlamasyeti sAdhujIvinamiti / yathA bra hmadattacakravartinA nAnAvidhairbhogaizvitrasAdhurupa nimaMtritaityevamanyepi kenacitsaMbaMdhena vya vasthitAyauvanarUpAdiguNopetaM sAdhuM viSayodezenopanimaMtrayeyuriti // 15 // etadeva da tumAha / (ussarahetyAdi ) / hastyazvarathayAnaistathAvihAragamanaiH viharaNaM krIDanaM vihArastena gamanAnyudyAnAdau krIDayA gamanAnItyarthaH / cazabdAdanyaiveM DyiAnukUjairviSayairupa nimaMtrayeraMstadyathA cuMvi jogAn zabdAdiviSayAnimAnasmAnikitAn pratyAsannAn zlAghyAna prazastAn naniMdyAna maharSesAdho vayaM viSayopakaraNaDhaukanena tvAM navaMta pUja yAmaH satkArayAmaiti // 16 // vacagaMdhamalaMkAra, vInasayaNAyi // muMjAI mAI jogAI, 0 so pUjayAmutaM // 17 // jo tume niyamo cinno, niskunAva mi suvayA ||gaarmaa vasaMtassa, savo saMvijjae tadA // 18 // artha-valI va ke0 vastra jInA vinA cIna aMkAdika ghane gaMdha ke0 gaMdha te kapUrAdika tathA alaMkAraM ke0 prAnUpaNa te keyUrAdika tathA bIna ke strI te navayau vana ne sAya ke0 zayana te paryakatUlikAdika guMjAImAIjogAI ke0 ityA dika e pratyakSa joga jogavo; yAvaso ke0 aho yAyuSman sAdhu pUjayAmutaM ke0 eTa le prakAre karI yame tamane pUjIye baiye // 17 // jotume niyamocinnoM ke ghaho sAdhu jo tame pUrva mahAvratAdikarUpa niyama yAcakhobe, nirakunAmi ke0 te nikune nAve saMyamane pravasare zrAcakhobe, suvayA ke0 he suvrati pragAramAvasaMtassa ke0 te yAgAra gRhasthAvAse vasatA paNa sadyo saMvietahA ke0 saghalo temajabe sukRta athavA duSka ta je karavAM teno nAza nathI // 18 // // dIpikA - (vaLeti), vastrANi gaMdhAH sugaMdhacUrNAni vastragaMdhaM alaMkAraM keyUrAdyAbharaNaM ta yA striyaH zayanAni pakAdIni imAnnogAMstvaM caMdava / tryAyuSman tvAM eniH pUjayAmaH // 17 // ( jotumeti) yastvayApUrvI ninAve niyamomahAvratarUpavarNo'nuSThitaH khagAraM gRhaM yAvasatastava sarvopi vidyate nahi sukRtasyA'nucIrNasya nAzostItyarthaH // 18 // For Private Personal Use Only
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ 174 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. // TIkA-kiMcAnyat / vastragaMdhelyAdi / vastraM cInAMzukAdi gaMdhAH kASThapuTapATakAdayaH vastrA Ni ca gaMdhAzca vastragaMdhamiti samAdAra 66H / tathA alaMkAraM kaTakakeyUrAdikaM tathA stri yaH pratyagrovanAH zayanAni ca paryakatUlIpravarapaTopadhAnayuktAni imAn nogAnizyi manonukUtAnasmAniDhauMkitAna muMva tapanogena saphalIkuru heyAyuSman navaMtaM pUjayAma satkArayAmaiti // 17 // apica (jotumeityAdi) yastvayA pUrva nikunAve pravrajyAva sare niyamomahAvratAdirUpazcIrNonuSThitaH iMDiyanoiMzyopazamagatena hesuvrata sasAMprata mapyagAraM gRhamAvasatogRhasthanAvaM samyaganupAlayatonavatastayaiva vidyataiti / nahi su kRtasyAnucIgasya nAzostIti nAvaH // 17 // ciraM dUiGamANassa, dosodANiM kuto tava // icceva NaM nimaMte ti, nIvAreNava sUyaraM // 25 // cozyA nirakacariyA, acayaMtA javittae // tava maMdA visIyaMti, nakANaMsiva jubbalA // 20 // artha-ciraMdUraGamANassa ke0 ghaNo kAla saMyamAnuSThAne karI vicaratA tamane doso dANiMkutotava ke hamaNA doSanI prApti kyAthI thaze eTalA divasa sudhI ghaNA vrata pAlyAM zcevaNaM ke 0 ityAdika noga yogya padArthoye karI nimaMteti ke0 te sAdhune ni maMtraNa kare te upara dRSTAMta kahe nIvAreNavasUyaraM ke jema nIvAra eTale vrIhinA kaNa teNe karI sUyarane kUTabaMdhamAM pADe tema cAritriyAne saMyama thakI bhraSTa karI saMsArarUpa pAsa baMdhanamAM nAkhe // 1 // coyAke0 saMyamane viSe vAraMvAra presyA batAM paNa niskUke cAritri yA cariyAe ke sAdhunI samAcArIne viSe acayaMtA ke asamartha javittae ke0 saMyama rUpa nArano nirvAha karavAne azakta batA taba ke0 te mukti paMthane viSe maMdA ke ko ieka maMda ajJAnI kAyara cAritri hoyate visIyaMti ke sIdAya eTale sItala vihA rI thAya. te napara dRSTAMta kahele. najANaMsIva ke jema mArgane vipe naMce sthAnake A ve thake jubbalA ke urbala bala diyA gAmalAne nAre pIDayA yakA sIdAya gAbaDanAvI nIce paDe, tema sAdhu maMda cAritri mahAvratano nAra nArakhI saMsAramAMhe paDe // 20 // // dIpikA-(ciramiti ) ciraM bahukAla ( dRzakamANasseti ) saMyama kriyayA viharata stavedAnI kutodoSonevAstItyarthaH / ityevaM pUrvoktaprakAreNa jJAtayaH sAdhuM nimaMtrayaMti / yathA nIvAreNa vrIhi vizeSeNa sUkaraM varAhaM kUTe pAtayaMti evaM sAdhumapi // 15 // ( co zyAti) nilusamAcaryayA sAdhusamAcaryayA preritAH saMyamAnuSThAnenAtmAnaM yApayituM
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 175 vartayitumazaklavaMtastatra saMyame maMdAviSIdaMti zItalavihAriNaH syuH / yathA nadyAne prasthalanamau nadiptamahAnArAbalIva atibalAH sIdati grIvAM pAtayitvA tiSTaM tyevaM sAdhavopi // 20 // // TokA-kiMca (ciramityAdi ) / ciraM pranUtakAlaM saMyamAnuSThAnena (uUmANassatti) viharataH sataidAnIM sAMprataM doSaH kutastava naivAstoti jAvaH / ityevaM hastyazvarathAdi nirvastragaMdhAlaMkArAdinizca nAnAvidhairupanogopakaraNaiH karaNanetaiH / nnmitivaakyaalNkaare| te nihu~ sAdhujIvinaM nimaMtrayaMti jogabuddhi kArayati / dRSTAMtaM pradarzayati / yathA nIvAre / vrIhi vizeSakapadAnena sUkaraM varAhaM kUTake pravezayaMtyevaM tamapi sAdhumapi // 15 // anaMtaropanyastavArtopasaMhArArthamAha / ( coditaaityaadi)| nirNAM sAdhUnAmudyuktavi hAriNAM caryA daza vidhacakravAlasAmAcArI zvAmityAdikA tayA noditA praritA / yadi vAnikkucarya yA karaNanUtayA sIdaMtazvoditAstatkaraNaM pratyAcAryA dikaiH paunaHpunyena preritAsta codanAmazaknuvaMtaH saMyamAnuSThAnenAtmAnaM yApayituM vartayitumasamarthAH saMtastatra tasmin saMyame mokagamanaheto navakoTizatAvAptemaMdAjaDAviSIdaMti zItalavihAriNonavaM ti tamevAciMtyaciMtAmaNikalpaM mahApuruSAnucIrNa saMyamaM parityajati / dRSTAMtamAha / U vayAnamudyAnaM |maargsyonntonaagnddhkmityrthH| tasmin udyAnazirasi nadiptamahAnarA nahAlotirbalAyathAvasIdati grIvAM pAtayitvA tiSThati nodiptanaranirvAhakAnavaMtItyevaM tepinAvamaMdAnadiptapaMcamahAvratanAraM voDhumasamarthAH pUrvoktanavAvaHparAnamAviSIdaMti 20 acayaMtAvalUdeNa, vahANeNa tjiyaa|| taba maMdA visIyaMti, na jANaMsi jaraggavA // 22 // evaM nimaMtie lakhu, muchiyA gidha biisu|| asovavannA kAmahi, cojaMtA gayAgi tibemi||3|| iti navasaggaparinnAe bitindeso sammatto // 2 // artha-erIte acayaMtAvalaheNa ke saMyamane nirvAha karavA azakta, tathA uvahA geNa ke0 bAhyAnyaMtara tape karIne takiyA ke0 pIDayA batA taba ke0 te saMyamane viSe, maMdA ke0 koieka maMda ajJAnI visIyaMtike sIdAya: konIpere toke najANaMsi ke0 jema nadyAna eTale narvasthAnanamine mastake Ave tevAre jaggavA ke garaDho maukaro vRSana sIdAya, ane nAranI pIDAyeM pIDayo thako to taruNa balada paNa sIdAya to jara java eTale mokaro balada sIdAya temAM kevujsuNH||21|| evaM nimaMtiela ke e pUrvI ktarIte kAmanogAdike karI nimaMtraNa leine te kAmanogane viSe mukhiyAke mUrjita batA
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ 176 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. tathA gijIsa ke strIne viSe gama eTale atyaMta thAsakta batA tathA azovavannA kAmehiM ke kAmanogane viSe adhyupapanna eTale teneviSe rAgI hoya tene vivekI puruSe cojaMtA ke coyaNA karI bati te coyaNA sahana karI zake nahI, evA maMda cAritriyA, te saMyama bamIne gayAgihaM ke nAgA thakA, pharI gharavAsa aMgIkAra kare. tibemino artha pUrvavat // 22 // itizrI navasaggaparinnAe bitinadezaH samAptaH // dIpikA-(aceti ) rukeNa saMyamenAtmAnaM yApayitumazakavaMtaupadhAnena tarji tAH pIDitAH saMtastatra saMyame maMdAviSIdaMti sthalanUmau yathA jarajavAjIrNabalIvardAH / ta ruNasyApi tatrasIdanaM saMnavati kiMpunarjIrNasyeti jIrNa grahaNaM / tathA samarthAnAM vive kinAmapi saMyame sIdanaM saMjAvyate kiMpunarmadAnAmiti // 21 // ( evamiti ) evaM pUrvo taM nimaMtraNaM nogaMprati prArthanaM labdhvA prApya teSu mUrbitAthAsaktAH strISu gRhAdattopayogA ramaNIrAgamohitAstathA kAmeSu inAmadaneSu adhyupapannAH kAmAnugatacittAH saMyamaM prati preraNAM soDhumasamarthAH pravrajyAM tyaktvA gRhaMgatA gRhasthInUtAiti / bravImItipUrvavat // 2 // iti napasargaparijhAravye tRtIyAdhyayane ditIyodezakaH samAptaH // TIkA-kiMca / ( acayaMtAityAdi ) rUdeNa saMyamenAtmAnaM yApayitumazanuvaMtaH stathopadhAnenAnazanAdinA sabAhyAnyaMtareNa tapasA tarjitAbAdhitAH saMtastatra saMyame maM dAviSIdaMtyudyAna zirasyulukamastake jIrNodhurbalogoriva yUnopi hi tatrAvasIdanaM saMnA vyate kiMpunarjarajavasyeti jIrNagrahaNaM / evamAvartamaMtareNApi kRtisaMhananopetasya vi vekinopyavasIdanaM saMbhAvyate kiMpunarAvartarupabritAnAM maMdAnAmiti // 21 // sarvopa saMhAramAha / (evamityAdi ) / evaM pUrvoktayA nItyA viSayopanogopakaraNaM dAnapUrvakaM ni maMtraNaM viSayopanogaMprati prArthanaM labdhvA prApya teSu viSayopakaraNeSu hastyazvarathAdiSu mArjitAatyaMtAsaktAstathA strISu gAdattAvadhAnAramaNIrAgamohitAstathA kAmeSu ilA madanarUpeSvaM'dhyupapannAH kAmagatacittAH saMyame'vasIdaMto'pareNodyukta vihAriNonodyamAnAH saMyama prati protsahyamAnAnodanaM soDhumazaknuvaMtaH saMtogurukarmANaH pravrajyAM parityajyAlpa satvA gRhaM gatAgRhasthInUtAH // itiparisamAptau / bravImIti pUrvavat // 25 // have trIjA adhyayanano trIjo uddezo prAraMniye baiyeM. jahA saMgAmakAlaMmi, pito nIru veha // valayaM gadaNaM NU maM, kojANa parAjayaM // 1 // mattANaM mudattassa, mudatto ho tAriso // parAjiyA vasappAmo, iti nIru navedaI // 2 //
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 177 artha-jahAsaMgAmakAlami ke jema saMgrAmano kAla yAve bate, nIrU ke koieka bIkaNo puruSa pitoke pADo vehaIke jUe, eTale bIkaNa manuSya saMgrAmane kAle pratha mathIja pratikAra kAraNa 'rga prabanna sthAnaka nAsavAne artha jUe; te sthAnaka devADe; valayaM ke valayAkAre nadaka rahita evI gote urgama hoya athavA jemA pesatAM,tathA nIkala tAM gahaNaMke0 gahana hoya, eTale vRkSa karI vyApta hoya ane NUmaM ke prAnna evA je gi ri guphAdika tenuM avalokana nAsavAne artha kare tenuM kAraNa manamAM AvIrIte ciMtave je, kojANazparAjayaM ke koNa jANe evA saMgrAmane viSe kono jaya parAjaya thaze, kAryasidi daivAyattane, thoDA hoya te ghaNAne paNa jItIzakele // 1 // muduttANaM mudutta sta ke muhUrta jovAmAM koieka muhUrta mudunohoitAriso ke apara anya muhUrta kAla vizeSa lakSaNa tevu hoya tyAM evo prastAva aAveke parAjiyAke jyAM jIvane jaya paNuM thAya athavA parAjaya paNuM paNa thAya tevAre nAsIjazne e sthAnako mane bupIrevAne kAma zrAvaze itike evA svarUpe avasappAmoke parAjayane avasare kadAcit saMgrAma thakI nAsIne pAbA yAvaq paDe tevAre zI gati thAya, temATe nIrU ke bIkaNa sunaTa te nAsavAnuM sthAnaka navehatI ke prathamayIja manamA ciMtavI rAkhe. // // // dIpikA-atha tRtIyodezakaH prAranyate / pUrvoddezakayoranukUlapratikUlopasargAvaktA staizcAdhyAtmaviSAdaH syAditi / atrocyate / (jati) yathA saMgrAmakAle kazcinIruH parAnI kayujhAvasare pRSThataH predate nAzasthAnaM vA''lokate / valayaM yatrodakaM valayAkAreNa sthitaM na dakarahitA vA gartA gahanaM dhavA divadAvRtaM sthAnaM NUmaM prabannagiriguhAdikamityA disthAnaM nAzatorAlokate / yataH kojAnAti parAjayaM kasya jayaH parAjayovA jAvIti kovetti daivAyattAH kArya sikSyaH // 1 // kiNc| (muhurteti ) muhUrtAnAmekasya vA muhUrtasyA'paro muhartaH kAlavizeSastAdRzonavati / yatra jayaH parAjayovAsyAt / evaM sati parAjitAvaya mavasAmaiti nIrurupedate zaraNamapIti // 2 // // TIkA-napasargaparijhAyAM uktoditIyoddezakaH sAMprataM tRtIyaH samAracyate / asyacA yamanisaMbaMdhaH / ihAnaMtarodezakAcyAmupasargAyanukUlapratikUlanedenAnihitAstaizcAdhyAtmavi SIdanaM navatIti tadanena pratipAdyataityanena saMbaMdhenAyAtasyAsyoddezakasyAdisUtraM (jahe tyAdi) dRSTAMtena hi maMdamatInAMsukhenaivArthAvagatirnavatItyatayAdAveva dRSTAMtamAha / yathA kazcinnIrakatakaraNaH saMgrAmakAle parAnIkayuvAvasare samupasthitaH pRSThataH predate dAve vApatpratIkArahetunUtaM urgAdikaM sthaanmvlokyti| tadeva darzayati / valayamiti / yatrodakaM valayAkAreNa vyavasthitamudakarahitAvA gartA khanirgamapravezA tathA gahanaM dhavA didaiH
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ 180 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutakaMdhe tRtIyAdhyayanaM. kaTi saMsthAnIyaM (NUmaMti) prabannaM giriguhAdikaM kimityasAvevamavalokayati / yataevaM manya te / tatraivaMbhUte tumule saMgrAme sunaTasaMkule kojAnAti kasyAtra parAjayonaviSyatIti yato daivAyattAH kAryasiddhayastokairapi bahavojIyaMtaiti // 1 // kiMca ( muhuttANamityAdi ) mu dUrttAnAmekasya vA muhUrtasyAparomuhUrta: kAla vizeSalakSaNova sarastAdRgnavati yatrajayaH pa rAjayovA saMbhAvyate tatraivaM vyavasthite parAjitAvayamapasarpAmonazyAmaityetadapi saMbhAvya smadvidhAnAmiti nIruH STaSTatayApatpratIkArAyai zaraNamupekSate // 2 // evaM tu samAege, abalaM naccAraNa agaM // prAgayaM jayaM di ssa, pravikappaMti maMsuyaM // 3 // kojAi vizvAtaM, tIna udagA navA // coiUMtA pavarakAmo, so pratipakamiyaM // 4 // 0 - have pUrvoktadRSTAMta, kAyara sAdhu sAthe melavielaie evaMtu ke0 erIte samalAe ge ke0 ko eka zrama pravarjita alpa satvanA dhaNI te ghappagaM ke0 potAne viSe balaM ke0 prabalapa eTale saMyamarUpa nAra vahevAne jAva jIvasudhI potAne viSe sa ma panacA ke0 jAtIne lAgayaMnayaM ke0 anAgata eTale yAgamika kAlano na disake dekhIne, eTale yAgata vRddhAvasthAyeM tathA glAnAvasthAyeM tathA Durnine vi mane guM trANa zaraNa thaze avikappaM timaM suyaMke0 evI kalpanA karIne TherAvakare ke mane vyA karNa, jyotiSa, vaidyakAdika trANa zaraNa yaze mATe tevA zAstro naNe // 3 // kojAlaike0 koNa jANe vivA ke mujane kevA kAraNa thakI saMyamano vraMsa thaze. bI ke strIcakI se udagAva kiMvA udaka eTale sacittapANInA parinoga yakIyaze, kemake karmanI vi citra frame kappiyaMke0 prakalpita pUrvopArjita ivya nathI je te samaya ma ne kAma yAve; to tevakhate coitAke0 koiyeM amane pUThyA thakAM pavarakAmo ke0 vyAdi kahi rIte citavana karI jyotiSAdikane viSe yatna kare // 4 // m // dIpikA - zloka yena dRSTAMtaM pradarzaye dASTatikamAha / ( evamiti ) evaM pUrvoktaha STAMtena zramaNA ke alpasatvAyAtmAnamabalaM saMyamanAravahanAkramaM jJAtvA'nAgatameva jayaM dRSTvA idaMvyAkaraNaM gaNitaM jyotiSkaM vaidyakaM maMtrAdikaM vA zrutamadhItaM mama trANAya syAdi ti vikalpate manyate // 3 // ( kojAlaiti ) kojAnAti vyApAtaM saMyamAzaM / ke na parAjitasya mama saMyamAbhraMzaH syAditi / kiMstrItaH kiMvA nadakAt snAnAdyarthamudakasevanA nijASAt ityevaM te varAkAmanyate nano 'smAkaM kiMcitprakalpitaM pUrvopArjitaM ivyama sti yattasyAM duHkhAvasthAyAM kArya mameti / yatazvodyamAnAH pareNa STavyamAnAvayaM hastizi For Private Personal Use Only
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. nae dAdhanurvedAdikaM kuTila viTalAdikaM vA pravakSyAmaH kathayiSyAmaityevaM hInasatvAH saMpradhArya vyAkaraNAdinazitAdau pravartate tathApi teSAM maMdanAgyAnAmanimatArthAnasidhyati / yataH upazamaphalAdidyAbIjAtphalaM dhana milatAM navati viphaloyadyAyAsastadatra kimanutaM / na niyataphalAH kartu vAH phalAMtaramIzate janayati khalu bIherbIjaM na jAtu yavAMkuraM // 4 // // TIkA-iti zloka yena dRSTAMta pradarya dAtikamAha / ( evamityAdi) evamiti yathA saMgrAmaM praveSTumituH pRSThatovalokayati kimatra mama parAnanasya valayAdikaM zaraNaM trA NAya syAditi / evameva zramaNAH pravrajitAeke kecanA'dRDhamatayo 'lpasatvAdhAtmAnaM abalaM yAvaGIvaM saMyamanAravahanA'damaM jJAtvA dhanAgatameva jayaM dRSTvotpredaya / tdythaa| niSkiMcanohaM kiMmama tavAvasthAyAM glAnAvasthAyAM surnide vA trANAya syAdityevamA jIvikAnayamutprekSya vikalpayaMti parikalpayaMti manyate idaM vyAkaraNaM gaNita jotiSka vaidyakaM horAzAstraM maMtrAdikaM vA zrutamadhItaM mamA'vamAdo trANAya syAditi // 3 // eta caite vikalpayaMtItyAha / (kojANaityAdi ) alpasatvAH prANinovicitrAca karmaNAM ga tirbadani pramAdasthAnAni vidyate ataH kojAnAti kaH paribinatti vyApAtaM saMyamajI vitAt cazyaMtaM kena parAjitasya mama saMyamAbhraMzaH syaaditi| kiM strItaH strIpariSadAto dakAt snAnAdyarthamudakAsevanAnilASAdityevaM tevarAkAH prakalpayaMti / nano'smAkaM kiMca na prakalpitaM pUrvopArjitavyajAtamasti / yattasyAmavasthAyAmupayoge sametya yAsyatya tathodyamAnAH pareNa TabyamAnAhasti zikSA dhanurvedAdikaM kuTilaviTalAdikaM vA pravadayAmaH kathayiSyAmaH prayodayAmaityevaM te hInasatvAH saMpradhArya vyAkaraNAdau zrute prayataMtati, naca tathApi maMdanAgyAnAmanipretArthAvAptinavatIti / tathAcoktaM / npshmphlaadidyaa| bIjAtphalaM dhanamitA navati viphaloyadyAyAsastadatra kimanutaM // naniyataphalAH ka tu vAH phalAMtaramIzate janayati khalu boherbIjaM na jAtu yavAMkuraM // 4 // zveva paDileti, valayA paDilediNo // vitigina samAva nA, paMthANaMca akoviyA // 5 // jena saMgAmakAlaMmi, nAyA sUrapuraM gamA ||nno te pighmuvethiti, kiMparaM maraNaMsiyA // 6 // artha-have upasaMhAra karato kahe. zceva ke0 e jema pUrvai kahyA evA paDilehaM ti ke kAyara sunaTa, jema bIka pAmatA thakA valayApaDilehiNoke valayAdika sthA nakanA jonArA thAya, tema pramAdi cAritriyA maMda nAgyane lIdhe, thalpa satvanA dhaNI AjIvikAnA na thakI aneka kuzAstra zIkhe; te kevA de toke, vitigisamAvannAke0
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 vitIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. cittanA asthirapaNAne pohotA thakA, manamA vicAra kare ke, guMjANIyeM, ame jAva jIva sudhI saMyama pAlI zakaguM: kiMvA nahI pAlI zaka: konIpere toke paMthANaMcake jema mArgane viSe akoviyAke anipuNa evApuruSo mArga dekhI saMdehamAM paDe, ke guMjANIya emArga amuka sthAnake jaze kiMvA nahI jAyaH // 5 // have mAhApuruSanI sthiti kaheje. je ke je mahAsatvavaMta mohoTA puruSa nAtA ke jJAta lokomAhe prasiha ane sUrapura gamA ke zUravIra puruSomA agresara, eTale AgevAna erIte prasiddha thayelA te saMgA makAlaMmi ke saMgrAmakAlane avasare, NotepimuvehiMti ke pAvU na juve, eTale nA sI javAnuM sthAnaka jUe nahI; kiMparaMmaraNaMsiyAke te ema jANe je thApaNane maraNa to sAzvatane eTale kyArepaNa maravU to yAvazya nAsI jazyuM to, amAro yaza jato reze; te kAraNa mATe yA saMgrAmanevipe ame maraNa pAmIjhuM paNa thamAro yaza akhaMmita rAkhIguM // 6 // // dIpikA-(icceveti ) ityevaM pUrva prakAreNa yathA nIravaH saMgrAme prAptAvalayAdi sthAnasamupekSiNaH syustathA pravrajitAyapiyAjIvikAnayAdhyAkaraNagaNitAdikaM jI vanopAyatvena pratyupedaMte parikalpayaMti / kiMtatAH / vicikitsA cittavilutiH kime naM saMyamaM vayaM samarthAnata netyevaMrUpA / yamuktaM / luskamaNuehamattiyayaM, kAlAzkaM tasoyaNaM virasaM // nUmIsayaNaM lona, asiNANaM baMnaceraMca // 1 // tAM samApannAH praaptaaH| yathA paM thAnaM pratyakovidAanipuNAH kimayaM paMthA iSTa dezaM yAsyati naveti kRtacittasaMdehAH syuH / tathA te saMyamanAravahane saMdehaM prAptAH / yathAnimittAdikaM jIvikArtha parikalpayaMti // 5 // (jenasaMgeti ) ye punrmdaastvaaH| turvishessnne| saMgrAmakAle jJAtAH prasikSAH zUrA NAM puraMgamAH purogAminaH sunaTAyavartinaste pRSThaM napredaMte nAzasthAnaM navilokayati kiM svevaM manyate yadatrAsmAkaM kimaparaM maraNameva syAt navatu maraNaM yshomaayaatu| yauktaM / vi zarAruniravinazvaramaticapalaiH sthAsnuvAMDatAM vizadaM // prANairyadizUrANAM, navati yazaH kiM na paryAptamiti // 6 // // TIkA-upasaMhArArthamAha / (zcevamityAdi) / ityevamiti pUrvaprakAMtaparAmarzArthaH / yathA nIravaH saMgrAme pravivikSvovalayAdikaM pratyupekSiANonavaMtItyevaM tepi pravrajitA maMdanAgyatayA alpasatvAdhAjIvikAnayAdhyAkaraNAdikaM jIvanopAyatvena pratyapedaMte parikalpayaMti / kiMjatAH vicikitsA cittavilutiH kimenaM saMyamanAramudiptamaMta netuM vayaM samarthAH utanetItyevaM nuutaaH| tathAcoktaM / lurakamaNuehamaNiyayaM, kAlAzkaM tanoyaNaM vi rasaM / nUmIsayaNaMlo asiNANaM baMnaceraMca ||1||taaN samApannAH smaagtaaH| yathA paMthAnaM pra tyakovidAdhanipuNAH kimayaM paMthA vivaditaM nUnAgaM yAsyatyuta netItyevaM kRtacittavipluta
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 1 grenavaMti tathA tepi saMyamanAravahanaprati vicikitsAM samApannAnimittagaNitAdikaM jIvikArtha pratyupedaMtaiti // 5 // sAMprataM mahApuruSaceSTite dRSTAMtamAha / (jenasaMgAmetyA di)| ye punarmahAsatvAH / tu shbdovishessnnaarthH| saMgrAmakAle parAnIkayuvAvasare jJAtA roloka viditaaH| kathaM zUrapuraMgamAH zUrANAmagragAminoyujhAvasare sainyAyaskaMdhavartinati evaMnUtAH saMgrAmaM pravizaMtona TaSTamutpredaMte nArgAdikamApatrANAya paryAtocayaMti / tecA naMgarutabujhyopitvevaM manyate / kima'paramatrAsmAkaM naviSyati yadi paraM maraNaM syAtaca zAzva te yazaHpravAhamilatAmasmAkaM stokaM vartataiti / tathAcoktaM / vizarArunira' vinazvara, mati capalaiH sthAsnu vAMbatAM vizadaM // prANairya dizUrANA, navati yazaH kiM na paryAptaM // 1 // 6 // evaM samuchie niskU, vosikA gArabaMdhaNaM // AraMnaM tiriyaMkaTu AttatAe prive||7|| tamage parinAsaMti, nirakayaM sAhajI viNaM // je evaM parinAsaMti,aMtae te samAhie // 7 // artha-evaM ke0 erIte nirakU ke sAdhu saMyamane viSeSa samuhie ke0 sAvadhAna thayo bato, tathA agArabaMdhaNaM ke gRhasthAvAsamuM baMdhana tene vosijA ke bAMkIne, tathA prAraMnaM ke pAraMna je sAvadyAnuSTAna tene tiriyaM kaTuke0 tirbo karIne eTale, AraMnane dUra ka rIne yAttattAe parivaeke eka mokne viSe sAvadhAna thAya, saMyamAnuSThAnane viSe prvH||7|| adhyAtmAviSIdanArthAdhikArogataHke 0 e yAtmA thakIje vivAda te kahyo. have bIjo tha dhikAra paravAdinA vacana zrAzrI kahe. ege ke eka koi parane upakAra rahi ta evA darzanane grahaNa karanArA gosAlIka matanA anusArI tathA digaMbarA dika evA anya tIthikanA sAdhu taM ke te pUrvokta sAhujIvaNaM ke sAdhu eTale rUDI zrA jIvaNaM eTale bAjIvikAye pravartanAra arthAt parane upakAra karanAra, rUDA AcAre prava rtamAna evA nirakUyaM ke sAdhune parinAsaMti ke evIrIte kahe. itikorthaH tenI niMdA kare, to je ke0 je dharmanA ajANa evaM ke0 ema pUrva karvA, tema parinAsaMti ke sAdhu nA yAcAranI niMdA kare te ke0 tevA anyatIrthika sAdhu samAhie ke0 samAdhi eTa le samyak anuSThAna thakI athavA modayakI aMtae ke vegalA jANavA. // 7 // // dIpikA-dArTItikamAha / (evamiti ) evaM nirrapi mahAsatvaH samyaksaMyame nahi taH kaSAyAdivairivarga jetuM prvRttH| yataH / kohaMmANaM ca mAyaM ca,lohaM pNciNdivaanniy| UyaM cevamappANaM,sabamappe jiejiyA kiMkRtvA samubitaH agArabaMdhanaM gRhapAzaM vyutsRjya tyakA bAraMnaM tiryakRtvA nirAkRtya yAtmatvAya zeSakarmarahitatvAya parivrajet saMyame prava
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. tata iti // 7 // zradhyAtmaviSIdanAdhikArogataH atha paravAdivacanAdhikAramAha / ( va iti) ke paravAdinaH sAdhu nikkuM sAdhu zobhanaM jIvituM zIlamasya satathA taM evaM pari nAte / ye te puSTadharmAgogozAlaka matAnugatAH AjIvikA digaMbarAvA ye te evaM vakSyamA parinAte sAdhuniMdati te aMtake paryaMte samAdhemA dAhyAiti zeSaH // 8 // // TIkA - tadevaM sunadRSTAMta pradazya dAtikamAha / ( evamityAdi ) yathA sunaTAjJA taronAmataH kulataH zauryataH zikSAtazca tathA sannibadhaparikarAH karagRhItahetayaH pratina samitine dinona pRSThatovalokayaMti / evaM nikkurapi sAdhurapi mahAsatvaH paralokaprati sparddhana miDiyakaSAyAdikamarivarga jetuM samyak saMyamobAne nobitaH samucitaH / tathA coktaM / kohaM mANaM ca mAyaMca lohaM paMceMdiyANiya / kayaM cevamappANaM savamappe jie ji yaM // kiM kRtvA samucita iti darzayati / vyutsRjya tyaktA agArabaMdhanaM gRhapAzaM tathA yAraM sAvadhAnuSThAnarUpaM tiryakkRtvA'pahastayitvAtmanojAvayAtmatvamazeSakarma kalaMkarahita tvaM tasmai zrAtmatvAya / yadivA zrAtmA mohaH saMyamovA tanAvastasmai tadarthaM parisamaMtAdvajet saMyamAnuSThAna kriyAyAM dattAvadhAnobhavedityarthaH // 7 // niryukta yadanihitamadhyAtmaviSI danaM tatamidAnIM paravAdivacanaM dvitIyamarthAdhikAramadhikRtyAha / ( tamegeityAdi ) tamiti / sAdhuke ye parasparopakArarahitaM darzanamApannAzrayaH zalAkAkalpAste ca gozAlaka matAnusAritrya jIvikA digaMbarAvA taevaM vakSyamANaM parisamaMtAnApate / taM nikukaM sA dhvAcAraM sAdhu zobhanaM paropakArapUrvakaM jIvituM zIlamasya sasAdhujIvinamiti / ye te 'puSTa dharmA evaM vakSyamANaM paribhASate sAdhvAcAraniMdAM vidadhati taevaM nUtAyaMta ke paryaMte dUre samAdhe mahAkhyAtsamyak dhyAnAtsadanuSThAnAt vA vartataiti // 8 // saMbadha sama kappAnu, anna mannesu muniyA || piMmvAyaM gilAsa ssa, jaM sAreha dalADhya // e // evaM tupne sarAgavA, anna manna vasA // na sappada sapnAvA, saMsArassa apAragA // 10 // artha- have te gosAlakAdika matAnusArI je kahe te dekhADebe. saMbandhasamakappAna ke0 nizcayathakI grahastha samAna tamAro kalpa eTale yAcArale; arthAt tame mohe karI arrat namanne ke0 jema grahastha granyonya paraspara mAhomAMhe mAtApitAdikanI sAra saMbhAla kare tema tame paNa mAhomAMhe yAcAryAdika upara mukhiyA ke murchita yelA bo te kevIrIte muhito te dekhADe ne piMmavAyaM gilANassa ke0 piMma eTale nikSA te gilANa eTale rogIne arthe jaMke0 jemATe sAreha ke0 gaveSo bo dalAhaya ke0 nikSA yANI yApoTo. ca zabda thakI gurvAdikano vaiyAvacca karobo temATe tame gRhastha For Private Personal Use Only
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 13 sarakhA ho // e // evaM ke0 e kAraNamATe tuptake tume sarAgabA ke gRhasthanI pere sarAga paNe vo khannamanna ke0 mAhomAMhe maNuvasA ke0 vazagAmI sAdhu koinA yA dhIna na thAya te kAraNamATe tame sappaha ke0 sarpaya eTane ruDomArga tenA satAvA 0 sabhAvane naha ke0 naSTa kIdho eTale sanmArgane nRSTa kIdho tethI tame saMsArarasaya pAragA ke0 saMsAranA pAraMgAmI nahIM evA doSa anya tIrthina bole // 10 // // dIpikA - yatparijApate tadAha / ( saMbadeti ) saMba-dhAgRhasthAstaistulyaH samaH kalpo vyavahAroyeSAM te tathA gRhasthAnuSThAnatulyAH / yathA gRhasthAH parasparamupakAre pravartate / mA putre putra mAtari evaM yUyamapyanyonyamupakAre mUrtitAH / kathamityAha piMDapAta naidayaM glA nasya rogiNaH sAdhoryasmAt ( sArehatti ) anveSayate tathA (dalAdatti) glAnAyadadadhvaM / candAdAcAryAdivaiyAvRttyai pravartadhvaM tatogRhastha tuyyA ityarthaH || || (evamiti) evaM yUyaM sa rAgaH svanAvastatra sthitAgranyonyaM vazamupAgatAH parasparAyattAH / yatayastu niHsaMgAH kasya cidAyattAnasyuH / tato gRhasyAnAmayaM nyAyaiti / tathA naSTasatpathasadbhAvAH gatasanmArgapa ramArthA evaMbhUtAyUyaM saMsArasya / apAragAH na pAragAminaH // 10 // // TIkA - yatte prajApate tadarzayitumAha / ( saMbadhetyAdi ) samekInAvena parasparopaka ryopakAritayAca bAH putrakalatrAdisnehapAzaiH saMba-gRhasthAstaiH samastulyaH kalpovyava hAronuSThAnaM yeSAMte saMba-samakalpA gRhasthAnuSThAnatulyAnuSThAnAityarthaH / tathAhi / ya yA gRhasthAnAmayaM nyAyoyaDutaparasmai parasparopakAre mAtA putre putropi mAtrAdAvityevaMbhU bitAyabhyupapannA evaM navaM topyanyonyaM parasparataH ziSyAcAryAdyupakAra kriyAkalpanayo mUrjitAH / tathAhi / gRhasthAnAmayaM nyAyo yahutaparasmai dAnAdinopakAraiti natu yatI / kathamanyonyaM mUrjitAiti darzayati / piMDapAtaM naidayaM glAnasyA'parasya rogiNaH sAdho yadyasmAt (sArehatti) anveSayate / tathA (dalAhayatti) glAnayoyagyamAhAramanviSya taDupa kArAyai dadadhvaM / cazabdAdAcAryAdeH vaiyAvRttyakaraNAdyupakAreNa vartadhvaM tato gRhasthasamaka pAiti // e // sAMpratamupasaMhAravyAjena doSadarzanAyAha / ( evamityAdi ) evaM parasparo pakArAdinA yUyaM gRhasthAzva sarAgasthAH saharAgeNa vartataiti sarAgaH svanAvastasmin ti tIti te tathA anyonyaM parasparatovazamupAgatAH parasparAyattAH / yattayohi niHsaMgatayA nakasyacidAyattA navaMti / yatogRhasthAnAmayaMnyAya iti / tathA naSTo'pagataH satpathaH sabhA vaH sanmArgaH paramArthoyenyaste tathA / evaMbhUtAzca yUyaM saMsArasya ca durgatijramaNalakSaNa syAspAragA tIragAminaiti // 10 // For Private Personal Use Only
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ e ditIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. aha te parinAsejA, nirakU mokavisArae // evaM tupne panAsaM tA, uparakaM ceva sevada // 11 // tumne muMjaha pAesu, gilANo a nihaDaMmiyA // taMca bInadagaM noccA,tamudissAdijaMkaDaM // 12 // artha-have te anya tIrthaune sAdhu uttara thApe aha ke0 atha evaM kahyA naMtara teke0 te asAdhu pratye parinAsejA ke sAdhu evIrIte bole paraMtu te bolanAra nirakU ke sAdhu kevAle to ke morakavisArae ke modamArganA vizArada eTale jANa te ya sAdhu pratye kahe ke evaMke ema pUrvokta nyAyeM tuneke aho tume panAsaMtAkeema bo latA thakA uparakaMceva ke nice thakI be padane sevaha ke sevo bo eTale rAgaSarUpa banne pakne sevoDo kAraNa ke ekato pote anAcArI bo sadoSa padIDo mATe ane bI jA nirdoSI sAdhunA niMdakaDo mATe behu padanA sevanArabo athavA bIja udaka nadezi kAdika jogavatAM gRhastha samAnabo ane liMga grahaNa kayuM mATe yati samAna dekhavA mAtrabo ema banne padane sevoDo // 11 // have AjIvikAdika paratIthikono AcAra kahI dekhADele. tupne ke0 tame ema kahoDo ke ame niHkaMcana baiye ane tame je muMjaha ke nogavoDo tepaNa pAesu ke0 kAMzAdika dhAtunA je gRhasthanA pAtra tene viSejojana karoDo temATe tame saparigrahIlo tathA AhArAdikanI mULa karoDo mATe niHparigrahi zIrIte thazo valI gilANo ke gilAnane artha nidA aTanane viSe asamartha batAM anihaDaM miyAke gRhasthane hAthe ANI devADoDo taMcake tehija doSa dekhADele bInada gaMke je gRhasthe bIja ane udakanuM mardana karIne tamuhissAdijaMkaDaM ke 0 te glAnane artha uddezIne je thAhAra nIpajAvyo tene noccAke0 nogavavA thakI tamane doSa laage||12 / // dIpikA-athAtrapUrvapake doSamAha / (yhteiti)| atha tAn paravAdinaevamupasthi tAn nihuH parinASeta brUyAt / kiMnUtonikuH modvishaardH| evaM yUyaM pranASamANAmuSpadaM uSTaM padaM sevadhvaM / yadivA vipadaM rAgadeSAtmakaM padayaM sevadhvaM / tathAhi / sadoSepi sva mate rAgaH / nidoSepyasmanmate dessH| athavA bIjodakodiSTAdinojitvAgrahasthAyUrya yatiliMgAMgIkArAca pravajitAitipakSkSyaM // 11 // paramatInAmasadAcAraM darzayati / (tu pleti) heparamatinoyUyaM pAtreSu kAMsyapAvyAdigRhasthanAjaneSu cuMgdhvaM nojanaM kurudhvN| tataH kathaM nissprigrhaaH|tthaa glAnasya nidATanaM kartumasamarthasya yadaparairgRhasthairanyAhRtaM kAryate javaniH yaterAnayanAdhikArAnAvAt / tadRSTaM navatAM yacca gRhasthairbIjodakAdyupamardaina niSpA ditamAhAraM nuktvA glAnamuddizyoddezakAdiyatkRtaM yatriSpAditaM tadavazyaM yuSmatparinogAya
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. zaraNya sametavatiSThate / tadevaM gRhasthagRhe tanAjaneSu guMjAnAglAnasya ca gRhasyaiH kArayaM to yUyaM pravazyaM bIjodakAdinojina nadezakAdikatanojinazceti // 12 // // TIkA - yaM tAvatpUrvapadasya ca dUSaNAyAha / ( hateparinA seketyAdi) / yathA naMtara tAnevaM pratikUlatvenopasthitAn nikkuH paribhASeta brUyAt / kiMnUto mokSa vizArado mokSamArgasya samyakjJAnadarzanacAritrarUpasya prarUpakaH / evamanaMtaroktaM yUyaM prabhASamANAH saMtaH iSTaH poSpado'satpratijJAcyupagamastameva sevadhvaM yUyaM yadivA rAgadeSAtmakaM pakSa 6yaM sevadhvaM yUyaM / tathAhi / sadoSasyApyAtmIyapakSasya samarthanAAgo niSkalaM kasyApyasmada nyupagamasya dUSaNAdveSo'thaivaM pakSa iyaM sevadhvaM yUyaM / tadyathA / vadayamAnItyA bIjodako ddiSTakatano jitvA gRhasthAH yatirliMgAcyupagamAtkila pratrajitAzvetyevaM pakSa 6 yAsevanaM javatA miti / yadivA svato'sadanuSThAnamaparaMca sadanuSThAyinAM niMdana mitibhAvaH // 11 // yAjIvikA dInAM paratIrthikAnAM digaMbarANAM vA sadAcAra nirUpaNAyAha / (tune nuMja hetyAdi ) kila vaya maparigrahatayA niSkiMcanAevamanyupagamaM kRtvA yUyaM muMgdhvaM pAtreSu kAMsyapAtryAdiSu gRhastha nAjaneSu tatparijogAcca tatparigraho'vazyaM nAvI / tathA'hArAdiSu mU kurudhvamityataH kathaM niSparigrahAcyupagamojavatAmakalaMkaiti / anyacca glAnasya nihATanaM kartumasamartha sya yadaparairgRhasthairanyAhRtaM kAryate / navaniryatorAnayanAdhikArAnAvA gRhasthAnayane ca yodo pasanAvaH sanavatAmavazyaMbhAvIti / tameva darzayati / yacca gRhasthairbIjodakAdyupamardenA pAditamAhAraM mukkA taM glAnamuddizyoddezakAdi yatkRtaM yanniSpAditaM tadavazyaM parijogA yAvatiSThate / tadevaM gRhasthagRhe tabhAjanAdiSu guMjAnAstathA glAnasya ca gRhasthaireva vai yAvRttyaMkArayaMto yUyamavazyaM bIjodakAdino jina uddezikA dikatanojinazceti // 12 // littA tivA nitAveNaM, nasacyA asamAdiyA // nAtikaMmaiyaM se yaM yassAvaratI // 13 // tatte aNusiddhAte paDine jAyA || eesa lie magge, samirakA vartI kitI // 14 // artha-tivAnitAveNa ke0 tume va kAya jIvanI virAdhanA tathA sAdhunI niMdArUpa tIvra tApe eTale saMtApe karI jittA ke lipto tathA uzayA ke0 viveka rahita bovalI samAhiyA eTale sunadhyAna rahito mATe jema nAtikaMkUzyaM seyaM ke0 kaMphU eTale khujalI tenetyaMta kharAvI zreyakArI nayI kiMtu ruyassa ke guMbaDAne kharayuM thakuM varatI ke0 aparAdhiyeM ghaNA doSanI vRddhi kare tema tamane sAdhu sAthe deva paM karavuM zreya nayI // 13 // apanei ke0 je kharAne khoTuM TherAvanuM dhane khoTAne For Private Personal Use Only
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ 26 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. khalaM terAvaq evI jenI pratijJA nathI te apratijha rAgadeSa rahita tathA jANayA ke - jANate eve saMyata tatve sahita tene heyopAdeya paramArtha jANyAvinA tatteNa aNusi chAte ke paramArtha karIne te asAdhu ema tenA mArgane doSa dekhADavAnuM tamane koNe zivavyu gaesaNIyaemaggeke mATe aho tumAro upamArga te nizcaya malato nathI je kAraNe gilAnane azanAdika Ape te gRhastha samAna jANavA evo tame kahobo paraMtu e thasamirakAvatI ke0 aNamAlocyAnA bolanAranu katI ke je kartavya anuSThAna te paNa aNayAlocyoja dekhAyale. // 14 // dIpikA-(litteti) tIvratApena sAdhuniMdArUpeNa liptAvyAptAH(nanayeti)nirvivekAnaddeza kAdinojitvAt asamAhitAH gunAdhyavasAyarahitAH / dRSTAMtamAha / yathA'ruSovaNasyAti kaMmUyitaM nazreyaH kiMtu aparAdhyati doSaMkaroti evaM yUyamapi nirvivekAHvayaM kila niSkiMca nAiti rutvA kAMsya pAtrAdikaM parihatyaitadanAvAdavazyamazujhAhAraparinogakAriNaH niSkiM canatvAtpAtrAdiparihArona zreyo vraNasyAtikaMmUyitamiva // 13 // (tatteNeti) te gozAlama tAnusAriNayAjIvikAdayodigaMbarAvA tatvenA'nuzAsitAH zidAMyA hitAH kena apratiina idaMmayA samarthanIyamiti pratijhA sA nAsti yasyA'sAvapratijJorAgoSarahitaH sAdhustena jA natAjhAnavatA / kathamanuziSTAztyAha / (Naeseti) / yonavaniraMgIkRtaH saniyatona yukti momArgaH / yAca sAdhuniMdA vAk sA samIdayoktA aacaarykthitaa| tathAkatiH kriyA pyavicAraramyaiva // 14 // // TIkA-kiMcAnyat (littAityAdi) yUyaM SaTjIvanikAyavirAdhanayoddiSTanojitvenA nigRhItamithyAdRSTitayA ca sAdhuparinASaNena ca tIvronitApaH karmabaMdharUpastenopaliptAH saMveSTitAstathA (nasayatti) sadivekazUnyAnidApAtrAdityAgAtparagRhanojitayodezakAdi nojitvAt / tathA asamAhitAH gunAdhyavasAyarahitAH satsAdhuprapitvAt / sAMprataM ha STAMtAreNa punarapi tadoSAnidhitsayAha / yathA'ruSotraNasyAtikaMyitaM navilekhanaM nazre yonazojanaM navati / apitvaparAdhyati tatkaMmayanaM vraNasya doSamAvahati / evaM navaMtopi sadivekarahitAH vayaM kila niSkiMcanAztyevaM niSparigrahatayA SaTajIvanikAyarahaNanUtaM nidApAtrAdikamapi saMyamopakaraNaM prihtvNtH| tadanAvAcAvazyaM nAvI aguvAhArapari jogaztyevaM ivyadevakAlanAvAnaperaNena nAtikaMDUyitaM zreyonavatIti naavH||13|| api ca / (tatteNetyAdi) tatvena paramArthena maunIjJAniprAyeNa yathAvasthitArthaprarUpaNayA te go zAlakamatAnusAriNabAjIvikAdayaH koTikAanuzAsitAstadanyupagamadoSadarzanAreNa zikSAMyA hitAH / kenApratijhena / nAsya mayedamasadapi samarthanIyamityevaM pratijhA vidyate
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 17 ityapratijJorAgadveSarahitaH sAdhustena jAnatA heyopAdeyapadArthaparicheda kenetyarthaH / kathamanu zAsitAityAha / yoyaM navanirabhyupagatomArgo yathA yatInAM niSkiMcanatayopakaraNAnA vAt parasparata kAryopakArakAnAvaityeSa niyato nizcitona yuktisaMgato'to yeyaM vAgU yathA ye piMpAtaM glAnasthAnIya dadati te gRhasthakalpA ityeSA asamIyA nihitA aparyA locyoktA tathA kRtaM karaNamapi navadIyamasamIhitameva yathA vA paryAlocitakaraNatA na vati vadanuSThAnasya tathA nAtikaMmUyitaM zreyaityanena prAgvezataH pratipAditaM punarapi saha TAMtaM tadeva pratipAdayaMti // 14 // erisA jAvaI esA, aggaveNuvaka risitA // gidilo aniDa seyaM, muMjIna ena niskaraNo // 15 // dhammapannavaNA jAsA, sAraMnA visodiyA || ena eyAhiM divIhiM, puvamAsiM pggppiss|| 126 // artha - erisAjAvaIesA ke0 jo eTale AmaMtraNe karIne tamArI evI vANIje glAnane hAranAvI natrApavo te ghaggaveNuva karisitA ke0 vaMzanA ammI sarakhI tyaMta sukSma eTale koi paNa yuktine khame nahI evI tamArI vANI kehI te kahebe gihi hiseyaM ke0 tame kayuM je gRhasthanAM kholo khAhAra zreya jI ke0 te atraat paraMtu nirakaNo keNyatino pAlo prahAra yatine jevo ayogya eta mAruM vacana rUDuM nathI me ema kahiyeMbaiye ke gRhasthano khAeyo khAhAra sadoSa ne ya tino Ayo prahAra nirdoSale // 15 // valI sAdhu tene kahebe ke dhammapannavaNAjAsA ke0 je tamArI dharma prajJAptA eTale dharmadezanA je yatine dAnano devo nathI sAraMjANa visodiyA ke kemake dAna je bete te sAraMna je gRhastha tenI vizuddhina karanAra jANavo kAraNa ke yatito potAnA anuSThAne zuddhi pAmeDhe yatine dAna devAno adhikAra nathI eyA hiMdIhiM ke0 ema tamArI dRSTImAM je yAveLe paraMtu e prakAre puvamA siM ke0 je pUrve tIrthakara yayA tethe upagga pitryaM ke0 nathI prakalpyo eTale jerIte tame dharma kahoge terItano dharma sarva kahyo nathI // 16 // 0 || dIpikA - ( eriseti) idRzI epA vAk sAdhunA glAnasyAnIya na deyamiti eSA vAk veNuvat vaMzavat nikariSitA durbalA yathA vaMzAyaM durbalaM syAttathA durbaletyarthaH / tAmeva vAcaM darzayati / gRhiNAdanyAhRtaM tadyathA noktuM zreyonatu nikkUNAM / gRhasthAcyAhRtaM jIvo pamardahetutaM sAdhUnAmakalpamiti // 15 // ( dhammapannavaNeti ) yA dharmasya prajJApanA dezanA yatInAM dAnAdinA upakartavyamityevaMbhUtA sAraMnANAM gRhasthAnAM vizodhikA vizuddhikAri eNI / yatayaH svasvAnuSThAnenaiva zudhyati natu teSAM dAnAdhikAraH / etaddUSayati / natuetAni For Private Personal Use Only
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 ditIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. dRSTIniyuSmanmatAnugatAniH pUrvamAdau sarvajJaiH prakalpitaM prarUpitamAsIt na hi sarvakA evaMdhi dhamasAraM bruvate / yagRhasthAnavaiyAvRttyaM kArya natUpayuktena saMyateneti / glAnopakA ronavanirapyanumatogRhasthapreraNAdanumodanAca // 16 // // TIkA-yathA pratijJAtamAha / (erisetyAdi) yeyamIhadA vAk yatinA glAnasyAnI ya nadeya mityeSA agre veNuva 6zavatkarSitA tanvI yuktyamatvAt ubaletyarthaH / tAmeva vA caM darzayati / gRhiNAM gRhasthAnAM yadanyAhRtaM tadyateoktuM zreyaH zreyaskaraM natu nitUNAM saMbaMdhIti / agre tanutvaM cAsyA vAcaevaM iSTavyaM / yathA gRhasthAcyAhRtaM jIvopamardaina nava ti yatInAMtUjamAdi doSarahitamiti // 15 // kiMca / (dhammapAvaNetyAdi ) dharmasya pra jhApanA dezanA yathA yatInAM dAnAdinopakartavyamityevaMnUtA yA sA sAraMjANAM gRhasthA nAM vizodhikAyatayastvanuSThAnenaiva vizudhyaMti / natu teSAM dAnAdhikArostItyetat dUSa yituM prakramate / natu naivaitAniryathAgRhasthenaiva piMmadAnAdinA yatelAnAdyavasthAyAmu pakartavyaM / natu yatinireva parasparamityevaMjUtAniyuSmadIyAnirdRSTinidharmaprajJApanAdi niH pUrvamAdau sarvajJaiH prakalpitaM prarUpitaM prakhyApitamAsIditi / yato nahi sarvajJAevaM nUtaM pariphadaguprAyamartha prarUpayaMti yathA asaMyataireSaNAdyanupayuktaiglAnAde vaiyAvRttyaM vidhe yaM natUpayuktena saMyateneti / apica navanirapi glAnopakAro'nyupagataeva / gRhasthapreraNA danumodanAca tatonavaMtastatkAriNastatpraveSiNazcetyApanna miti // 16 // sabAdi aNujuttIdiM, acayaMtAjavittae // tato vAyaM NirAki cA, te nujjIvi pgnie||17|| rAgadosAninUyappA, mibatne Na anikutA // Anassa saraNaM jaMti, TaMkaNAiva pavayaM // 17 // artha-sabAhiM ke0 te gosAlAdika matAnusArI anya samasta aNujuttIhiM ke tha nuyukti eTale hetu dRSTAMte karI acayaMtAjavittae ke potAne pade potAno pada sthApana karavAne asamartha batA tato ke0 te mATe vAyaMgirAkiccAke vAda mUkIne tenujo ke0 te pharI pharI vipagaplie ke vizeSa pRSTapaNu kare eTale ema kaheke amAre jema paraM parAgata teja zreSThale anyathI amAre kAMza kAma nathI ityAdika kahIne dhRSTa paSu aMgI kAra kare paNa yukti pUrvaka jainamatAnusArIne uttara prApI zake nahI // 17 // te rAgado sa ke0 rAga ane Se aniyappAke parAnavyA thakA sArI yuktiye karI pratyuttara yA pavAne asamartha evA mihattaNa ke0 miyyAdRSTiyeM karIne anitA ke vyAptatA yA vastasaraNaMjaMti ke 0 te anArya aneka pAkosa eTale asabhya vacane daMga muSTyAdika haNa
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 1e vAno je vyApAra tenuM zaraNa grahaNa kare TaMkaNAzva pavvayaM ke jema TaMkaNa eTale mlehAdika loko je te zastrAdike karI yuddha karavAne asamartha batA parvatano saraNa grahaNa kare tema pUrvokta kutIthikopaNa yuktipUrvaka uttara devAne asamartha batA ko dhano saraNa aMgIkAra kare. // 17 // // dIpikA-(sohiMti ) tegozAlamatIyAdigaMbarAvA sarvAniranugatayuktiniH svapa daM yApayitumazaknuvaMtasthApayitustatovAdaM nirAkRtya te tIthikA nUyopi pragaljitAM ga tAH vAdaparityAgepi svadharmasthApanaM nAmuMcanniti // 17 // (rAgeti ) rAgadeSAninUtA smAno mithyAtvenA'nitAvyAptAvAdaM kartumasamarthAAkrozena zaraNaM yAMti asanyavacanA ni daMmAdihananavyApAraMvA svIkurvatItyarthaH / yathA TaMkaNAmlecavizeSAH parairanitAH parva taM zaraNaMyAMti // 17 // // TIkA-apica ( savAhItyAdi ) te gozAlakamatAnusAriNodigaMbarAvA sarvAni rAnugatAniyuktiniH sarvaireva hetu dRSTAMtaiH pramANanUtairazaknuvaMtaH svapade yAtmAnaM yApayi tuM saMsthApayituM tatastasmAdyuktiniH pratipAdayituM sAmarthyAnAvAdAdaM nirAkRtya samyaghe tudRSTAMtovAdojalpastaM parityajya te tIthikAnUyaH punarapi vAdaparityAge satyapi pra gallitA sRSTatAM gatAzdamUcuH / tadyathA / purANaM mAnavodharmaH saMgoveda cikitsitaM / azAsijJAnicatvAri na haMtavyAni hetuniH // 1 // anyacca kimanyayA bahiraMgayA yuktyA 'numAnAdikayA 'tra dharmaparikSaNe vidheye kartavyamastiyAtaH pratyadaeva bahujanmasaM matatvena rAjAdyAzrayaNAcAyamevAsmadanipretodharmaH zreyAnnAparaityevaM vivadaMte te SAmidamuttaraM / nahyatra jJAnAdisArara hitena badunApi prayojanamastIti / yuktaM ca / eraMmakaha rAsI jahAyagosIsa caMdanapalassa / mollena hoU sariso kiMtiyametto gaNito // 1 // tahavigaNaNAtirego jahArAsI sonacaMdanasaribo // tahaniviNANamaho jaNo vimo ne visaMvayati // // ekosacaskugoNavimUDhApamANaM jegaNayAti // saMsAragamAgavila NinaNassayabaMdhamorakassa // 3 // ityAdi // 17 // apica (rAyadossAityAdi ) rAgazca prItilakSaNodeSazca taviparItalakSaNastAnyAmaninUtayAtmAyeSAM paratIthikAnAM te / tathA mithyAtvena viparyastAvabodhenAtatvA'dhyavasAyarUpeNAnidrutAvyAptAH sadruyuktini diM kartumasamarthAH krodhAnugAAkrozAnasanyavacanarUpAMstathA daMmamuSTyAdinizca ha nanavyApAra yAMtyA'yaMte / asminnevArthe pratipAdya dRSTAMtamAha / yathA TaMkaNAmlenDavi zeSArjayAyadA pareNa balinA svAnIkAdinAniyaMte tadA te nAnAvidhairapyAyudhairyo masamarthAH saMtaH parvataM zaraNamAzrayaMtyevaM tepi kutIthikAvAdaparAjitAH krodhAdyupahata
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ 200 dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. zAdikaM zaraNamAzrayaMte / naca te idamAkalayya pratyAkroSTavyAH / tadyathA / ya kosaha mAraNa dhammajaMsA savAla sunnaaeN| lAnaMmannaidhIro jaduttarANaM khanAvaM mi // 18 // bahuguNappagappAI, kukAcyattasamA die || jeNateovirujekA, teNa taMtaM samAyare // 185 // imaM ca dhamma mAdAya, kAsaveNa pavezyaM // kukA niskU gilANassa, gilAe samAhie // 20 // saMkhAya pesalaM dhammaM, didhi maM parini // navasagge niyAmittA, grAmokAe parivaekA sittibemi // 21 // iti tatIya prayAssa taIna naddeso sammatto. 0 artha- paraMtu je sAdhuLe te temanI sAthe yAkrozAdika kare nahI kiMtu jyAM bahuguNa ke0 ghaNAne eTale pratijJA hetu dRSTAMta upanaya naigama naya ityAdika ppagappAI ke0 prakalpaye evA madhyasthapaNAnA kAraNane kuddhA ke kare valI je thakItta ke0 yA tmA samAhie ke samAdhivaMta rahe evA anuSThAna kare jelatteo virujhekA ke0 je nuSThAnakasyAthI athavA je vacana bolyA thakI anya puruSa virodha napAme tevuM kArya kare terA ke0 temATe taMtaM ke0 te te vidhi samAyare ke0 samAcare // 1 // erIte paramata ni rAkaraNa karI upasaMhAre svamata sthApana karatAM kahele imaMke0 e pUrvokta vacanarUpa dhamma mAdAya ke0 dharma grahaNa karIne te dharma kAsaveNa pavezyaMke0 kAzyapa eTale zrImAhAvIra deve pravedyo ca zabda thakI anya matinu nirAkaraNa karIne pravedyo eTale kahyo te kevIrIte to ke niskUke0 sAdhu je be te gilAlassa ke0 gilAnanI kukAke0 vaiyAvacca kare yi lAe samAhie ke paraMtu gilAna paNe kare jema potAne tathA gilAnane samAdhi utpanna yAya tevIrIte vaiyAvacca kare // 20 // saMkhAya pesalaMdhammaM ke0 te pesala eTale mano hara evA sarvajJa praNIta zruta cAritrarUpa dharmane samyak prakAre jANIne dihimaM ke0 dRSTI maMtAcA tatvano jaae| parinidhumeke0 parinivRtta eTale krodhanA upazama thakI zItajanUta thalo evo sAdhu tene navasaggeke0 upasarga udaya yAvyA batA niyAmittAke 0 tene saha karIne morakA ke0 mokSa prAtisudhI parivaekAsi ke0 suddho saMyama pAlato tha ko pravartte. tibemino artha pUrvavat jAvo. // 21 // iti zrI dvitIyasUtrakRtAMge prathamazru taskaMdhe tRtIyAdhyayane upasarga parijJAnAma stRtIyodezakaH samAptaH // || dIpikA - ( bahuguNeti ) / bahavoguNAH svapada sitdhyAdayaH prakalpate prADurnavaMti ye Su tAni bahuguNaprakalpAni pratijJAhetudRSTAMtopanayanigamanAdIni madhye svavacanAni vA'nu SThAnAni sAdhurvAdakA kuryAt / kIdRzaH sAdhuH zrAtmasamAdhikazcittasvAsthyavAn / tatta For Private Personal Use Only
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 01 skuryAtsAdhuryena kRtenAnyastIthikonavirudhyeta navirodhaM gajet / tena tattadavirudaM samAcaret // 1 // (imamiti) imaM vayamANaM dharmamAdAya kAzyapena zrIvIreNa praveditaM prarUpitaM kuryAni kuH sAdhuglAnasya vaiyAvRttyAdikaM aglAnatayA yathAzakti samAhitaH samAdhiprAptaH / ya thA glAnasya samAdhirutpadyate svasya vA yogAnaviSIdaMti tathA vaiyAvRttyAdikaM vidheyami ti // 20 // ( saMkhAeti ) / pezala zreSThaM sarvazoditaM dharma saMkhyAya jhAtvA dRSTimAna darza nopetaH parinirvatorAgadeSatyAgAhItalanapasargAnanukUlapratikUlAn niyamya niyaMtrya yA modAya sarvakarmadayAya parivrajetsaMyamodyatonavet sasAdhuripti / bravImIti pUrvavat // 21 // iti tRtIyAdhyayane tRtIyodezakaH samAptaH // // TIkA-kiMcAnyat / (bhugunnetyaadi)| bahavoguNAH svapadasidiparapadadoSonA vanAdayomAdhyasthyAdayovA prakalpate prA'navaMtyAtmani yeSvanuSThAneSu tAni bahuguNapraka pAni pratijJAhetudRSTAMtopanayanigamanAdIni mAdhyasthyavacanaprakArANi vA anuSThAnAni sAdhurvAdakAle anyadA vA kuryAt vidadhyAt saeva viziSyate / aAtmanaH samAdhizcitta svAsthyaM yasya snvtyaatmsmaadhikH| etamuktaM navati / yena yenopanyastena hetudRSTAMtAdi nA yAtmasamAdhiH svapadasivilakSaNomAdhyasthavacanAdinA vA parAnupaghAtalANaH sa mutpadyate tat tat kuryAditi / tathA yenAnuSThitena vA nASitena vA anyatIthikodharma zravaNAdau vAnyaH pravRttona virudhyeta navirodhaM gabet tena parAvirodhakAraNena tattadaviru ghamanuSThAnaM vAcanaM vA samAcaret kuryAditi // 1 // tadevaM paramataM nirAkalyopasaMhArA reNa svamatasthApanAyAha / (imNcetyaadi)| imamiti vadayamANaM pUrvoktamUlottaraguNarUpaM cAritrAkhyaM vA urgatidhAraNA-dharmamAdAyopAdAya AcAryopadezena gRhItvA / kiMjUtamiti / tameva vizinaSTi / kAzyapena zrImanmahAvIravaImAnasvAminotpannadivyajJAnena sadevama nujAyAM parSadi prakarSeNa yathAvasthitArtha nirUpaNAreNa veditaM praveditaM / cazabdAtparamataM ca nirAkRtya niruNazIlonikuglInasyApaToraparasya nido yAvRttyAdikaM kuryAt / kathaM kuryAdetadeva vishinsstti| svatopyaglAnatayA yathAzakti samAhitaH samAdhiprAptaiti / idamuktaM navati / yathA yathAtmanaH samAdhirutpadyate tathA piMmapAtAdikaM vidheyamiti // 20 // ki rutvaitavidheyamitidarzayitumAha / ( sNkhaayetyaadi)| saMkhyAya jhAtvA kaM dharma sarvajhapraNI taM zrutacAritrAkhyanedaninnapezalamiti / suzliSTaM prANinAma hiMsAdipravRttyA priitikaarnnN| kiMjUtamiti / darzanaM dRSTiH samutapadArthagataM samyagdarzanamityarthaH / sA vidyate yasyA'sau ha STimAn yathA vyavasthitapadArthaparijedavAnityarthaH / tathA parinirvRtorAga kSeSavirahAbAMtIjUta stadevaM dharma pezalaM parisaMkhyAya dRSTimAnU parinirvRtaupasargAnanukUlapratikUlAniyamya saM
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ 202 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. yamya soDhA nopasa gairupasargito'samaMjasaM vidadhyAdityevamAmodAyAzeSakarmakSyaprAptiM yA vatparisamaMtAt vrajetsaMyamAnuSThAnoyuktonavet parivrajediti / parisamAptyarthe / bravImIti pUrvavat // 21 // upasargaparijhAyAstRtIyodezakaH samAptaH // 3 // atha tRtIyAdhyayane caturthIdezakasya prAraMnaH AhaM sumahApurisA, puddhiM tattatavodhaNA // udayeNa sidhimAva nnA, taba mNdovsiiyti|||| anaMjiyA namI videhI, rAmagatte ya muNjiaa|| bADhue udagaM noccA, tahA tArAgaNerisI // 2 // artha-bAhaM sumahA purisAke have te paramArthanA ajANa ema kaheleke mahA puruSa pradhAna puruSa tArAgaNaSi pramukha teNe evIrIte yAhaM eTale kaDaM guMkajhuMce toke puviMta tattake pUrva kAlane viSe tapazyAnA karanAra tavodhaNAke taparUpa dhananA dhaNI evA aneka RSIzvara te nadayeNake udaka eTale zItala pANIno parinoga karatA thakA sidhimAva nA ke0 sidhine pAmyA terItanuM anya tIrthanuM vacana sAMjalIne tamaMdovasIyati ke maMda ajJAnI bApaDA taba eTale tehija zItalodakane viSe rAce; paNa prAzuka nadakano joga nakare, erIte saMyamAnuSThAnane viSe sIdAya. // 1 // have koka kutIrtha hoyate sA dhune vipratAravAne arthe bhAvIrIte kaheke anuMjiyA ke prazanAdikane aNa nogavato evo namIvidehI ke namIrAjA videha dezamAM natpanna thayelo hato, te mukti pohoto; tathA anya tIrthaja kahele ke rAmagutteya muMjiyA ke rAmagupta rAjaRSIzvara thAhA ra jogavato thako mukti pohoto, tathA bAdue ke bAduka RSIzvara tahA ke temaja tArAgaNerisI ke tArAgaNanAmA RSIzvara e baMne nadagaMnoccA ke zItala pANInA parijoga thakI sidhine pAmyA // 5 // // dIpikA-sAMprataM caturthayAranyate / saca sAdhunA zIlarakSaNAya yatnovidhIyataztya thavAn tasya cedamAdimaM sUtraM / (AhaMsuiti) kecidavijJAtatatvAzrAduruktavaMtaH / yathA ma hApuruSAvalkalacIritArAgaNarSipramukhAH pUrva pUrvakAle taptamanuSThitaM tapaeva dhanaM yeSAMte taptatapodhanAH paMcAgnyA disAdhakAstaevaMnUtAnadakena svacittodakaparinogeNa upalada pAtkaMdamUlAdinojinaH sidhimApannAH sidiM gtaaH| tatraivaMjUtArthAkarNane maMdomU:s vasIdati saMyame sIdati zItodakAdiparinoge pravartate / tatraivaM veti teSAM tApasAnAM kutazcikAtismaraNAdipratyayAdAvitasvasamyagdarzanAnAM saMyamapratipattyA'gatajJAnAvaraNA
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga isarA. 203 dikarmaNAM jaratAdInAmiva muktiH saMjAtA na tu zItodakaparinogAditi // 1 // ( zra jiti) ke citkutIrthikA athavA svavaryAevaM zItalavihAriNa evamAduH / namI rAjA videhapuravAsinolokA vaidehAsteyasya saMti sa vaidehI prazanAdikamanuktvA siddhiM gataH / rAmaguptazca rAjarSirAhArAdikaMnuktvaiva guMjAnaeva siddhiM gataH / tathA bAhukaH zItoda kAdiparinogaM kRtvA tathA tArAgaNanAmA muniH zItodakAdiparijogAtsidaH // 2 // ||ttiikaa-nktstRtiiyodeshkH sAMprataM caturthaH samArajyate / yasyacAya mnisNbNdhH| ihAnaMtaro deza ke anukUla pratikUlopasargAH pratipAditAstaizca kadAcitsAdhuH zIlAt pracyAvyeta tasya ca zIlasya nitasya prajJApanAnena pratipAdyate iti / anena saMbaMdhenAyAtasyAsyodezakasyAdimaM sU (suityAdi) / ke cana praviditaparamArthAcA duruktvNtH| kiMtadityAha / yathA mahApuru SAH pradhAnapuruSA valkalacI ritArAgaNarSipranRtayaH / pUrvaM pUrvasmin kAle taptamanuSThitaM tapaeva dha naM yeSAM te taptatapodhanAH paMcAgnyAditapovizeSeNa niSTaptadehAstaevaMbhUtAH zItodakaparino gena upalakSaNArthatvAt kaMdamUlaphalAyupanogena ca siddhimApannAH siddhiM gatAstatraivaMbhUtA samAne tadartha sadbhAvAvezAt maMdojhosnAnAdityAjitaH prAzukodakaparinogananaH saMya mAnuSThAne praviSIdati / yadi vA tatraiva zItodakaparinoge viSIdati jagati nimajatIti yAvat / na tvasau varAkaevamavadhArayati yathA teSAM tApasAdivratAnuSThAyinAM kutazvi jAtismaraNAdipratyayAdAvirbhUtasamyagdarzanAnAM maunIMnAva saMyamapratipattyA zrapagatajJA nAvAdikarmaNAM ratAdInAmiva mokSAvAptirna tu zItodakaparinogAditi // 1 // kiMcA nyat / (anuMjiyAlamityAdi) keca na kutIrthikAH sAdhupratAraNArthamevamUcuH / yadivA svavayaH zItala vihAriNaeta 6kSyamANamuktavaMtastadyathA nimIrAjA videhonAma janapa dastatra vA vaidehastannivAsinolokAste'sya saMtIti vaidehI / saevaMbhUto nimIrAjA yaza nAdikamanuktvA siddhimupagatastathA rAmaguptazca rAjarSirAhArAdikaM nuktvaiva nuMjAnaeva si di prAptaiti / tathA bAhukaH zItodakAdiparinogaM kRtvA tathA nArAyaNonAmamaharSiH pariNatodakAdiparinogAtsi iti // 2 // prAsile devale ceva, dIvAyaNa madArisI, pArAsare dagaM jo cA, bIyANi dariyANiyA // 3 // ete putraM mahApurisA, prAditA iha saMmatA // jaccA bInaMdagaM siddhA, iti meyamaNasyaM // 4 // artha- valI prAsile ke0 yAsila tathA devane ke0 devala ceva ke0 emaja dIvAya mArisI ke pAyana mahARSIzvara khane pArAsare ke0 pArAzara e sarva kRSI va 0 For Private Personal Use Only
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ 204 dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. 0 doccA ke0 zItalapANIne jogavI tathA bIyANi ke0 bIjakAya hariyANiya ke harikAyanA parinoga kI siddha yayA // 3 // ete ke0 e nemIrAja kRSI pramukha puDhaM mahApurA ke pUrvakAlane viSe mAhA puruSa (khAhitA ke 0 ) kahyA be te ihake0 trAlokane viSe saMmatA ke prasiddha te kutIrthika athavA sAtAzIna svayUthika ema kahe ke e sarva bIda ke bIja sacetapANIne noccA ke0 jogavIne siddhA ke0 si6 thayA itike 0 ema meyaM ke0 e me mahAbhAratAdika tathA purANomAMcI assuyaM ke0 sAMnAyuMbe. mATe me paNa evIja rIte mukti sAdhanuM // 4 // || dIpikA - (sijeti ) / silonAma maharSistathA devalodvaipAyanaH parAzarA rakhpaityAdayaH zItodakabIja haritAdinojinaH siddhAH // 3 // ( etaiti ) ete pUrvoktAma hApuruSAna myAdayaH pUrvakAne tretA dvApArAdau vyAkhyAtAH prasiddhAH ihApyArdatamate RSi nApitAdau kecana saMmatA ityevaM kutIrthikAH procuH / ete sarvepi bIjodakAdijogA si iti mayA nArAdau purANe zrutaM // 4 // | TIkA - khapica / ( sineityAdi) / silonAma maharSirdevalo dvaipAyanazca tathA parAza rAkhyaityevamAdayaH zItodakabIja haritAdiparinogAdeva siddha iti zrUyate // 3 // etadeva darza yitumAha / ( eteityAdi) ete pUrvoktAnamyAdayomaharSayaH pUrvamiti pUrvasminkAle tretA parAdau mahApuruSAiti pradhAnapuruSAyAsamaMtAt khyAtAH prakhyAtArAjarSitvenaprasi dvimupagatAihApyA hitapravacane rUpinApitAdau kecana saMmatAnyanipretAityevaM kutIrtha kAH svayUthyAvA procuH / tadyathA / ete sarvepi bIjodakAdikaM nuktvA siitye tanmayA bhAratAdau purANe zrutaM // 4 // maMdA visIcyaMti, vAdacinnAva gahanA // pito parisapaMti pivasappIca saMname // 5 // iha megena nAsaMti, sAtaM sAteNa vi UtI // je tacAritryaM maggaM, paramaM ca samAhie // 6 // artha - ho tyAM kuzAstra je bhAratapurANAdika tene sAMnalave karI tathA parisaha upane ke maMdAvisIti ke0 koika maMda jJAnI cAritra thakI sIdAya konIpere toke vA cinAva gahanA ke0 jema nAra thakI jAgA evA je gardana te mArgamAMja nAra nAkhIdei ne nAsIjAya athavA vidvatoparisappaMti ke0 STaSTa sarpa eTale nagna gati puruSa saMname ke0 saMcamI paNe yagnyAdika upava upane thake pihasappiya ke0 nAzIjanAra manuSya For Private Personal Use Only
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 25 nI panavADe doDato jAya paraMtu agragAmi nathAya ghagnImAMheja vinAza pAme tema je zItala vihArI le tepaNa muktinA agragAmI nathAya anaMtokAla saMsAramAMheja name // 5 // ihake e modamArga vicAravAne prastAve egena ke koka zAkyAdika athavA svatIrtha loca pramukha kaTe pIDyA thakA ema kaheke sAtaMke0 te je muktinA sukha le te sAteNake sukhe karIja vitI ke thAya paraMtu duHkha thakI sukha na thAya. yathA zAlibIjAbAlyAMkuro, jAyatenayavAMkura itivacanAt mATe locAdika kaSTa thakI mukti zIrIte thaze evIrIte bolIne jeke je koka zAkyAdika tala ke tyAM modavicAraNAne prastAva pAriya ke zrItIrthakara deva teno prarupyo evo je maggaM ke modamArga tene mUkI Apele, te paramaMcasamAhiyaM ke0 parama samAdhino kAraNa je jhAna darzana ane cAritrarUpale tene tyAgIne ghaNo saMsAramAhe paribhramaNa karele. tehija dekhADe // 6 // // dIpikA-(tabeti ) tatra kumatazravaNopasarge maMdAviSIdaMti saMyame sIdaMti / ya thA vAhena nAreNa binnAsyuTitArAsanAH sIdaMti / korthaH / yathA rAsanAnArapImitA mArgaeva nipataMti evaM te saMyamanAraM tyaktvA zItala vihAriNaH syuH / yathA pIThasarpiNo jagnagamanatayA agnyA dinaye nadnrAMtanayanAH pazcAnna parisarpati nAyagAminonavaMti apitu tatraivAgnyA disaMnrame vinazyati / evaM tepi zItalavihAriNona mogAminaH syuH thapitu tatraiva saMsAre anaMtakAlaM tiSThati // 5 // (iheti ) iha modavicAre eke zA kyAdayaH svatIrthyAvA locaadipiimitaaH| tuzabdovizeSaNe / nAte / tathAhi / sAtaM sukhaM sAtena sukhena vidyate syAt / yatanaktaM / sarvANi satvAni sukhe ratAni, sarvANi duH khAca samujhijati // jIveSu tasmAtsukhameva dadyAt sukhapradAnAnanate sukhAni // 1 // ityAtmasukhAnmuktisukhaM syAt natu locAdiHkhAt / yauktaM / maNuNaM noaNaM nuccA, maNu NaM sayaNAsaNaM // maNuSaMsi agAraMsi, maSuNaM kAyae muNI // 1 // tathA / mRhI zayyA prAtarubAya sevyA, nuktaM madhye pAnakaM vA'parAehe // dAkhaMmaM zarkarAM cArdharAtre modazcAM te zAkyaputreNa dRSTaiti / atomanojhAhArAdezcittasvAsthyaM tataH samAdhiH saeva muktiri ti / tataH sukhena sukhAvAptina tu locAdiktezeneti evaMye nAte tathA Arya jainezmA gai paramaMca samAdhijJAnadarzanacAritrAtmakaM yetyajati te sadA nave vrAmyaMtIti // 6 // ||ttiikaa-etupsNhaar dhAreNa pariharannAhA (tatretyAdi) tatra tasmin kuzrutyupasadiye maMdAyajhAnAnAvidhopasAdhyaM sidhigamanamavadhArya viSIdaMti saMyamAnuSThAnena punareta 6daMtya jhaaH| tdythaa| yeSAM sidigamanamanat teSAM kutazcinnimittAt jAtajAtismaraNAdipratyayAnA mavAptasamyakjhAnacAritrANAmeva valkalacIripranRtInAmiva sidigamanamanUt / na punaH ka
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ 206 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. dAcidapi sarvaviratipariNAmanAvaliMgamaMtareNa zItodakabIjAdyupanogena jIvopamarda prAye karmo'vApyate / viSIdane dRSTAMtamAha / vahanaM vAhonAro 6hanaM tena vinnAH karSi tAstruTitArAsanAiva viSIdati / yathA rAsanAgamanapathaeva prozitanArAnipataMti e vaM te projya saMyamanAraM zItalavihAriNonavaMti / dRSTAMtAMtaramAha / yathA STaSTasarpiNonagna gatayo'gnyAdisaM me satyuddhAMtanayanAH samAkulAH pranaSTajanasya pRSThataH pazcAtparisarpa ti nAgragAminojavaMtyapi tu tatraivAgnyAdisaMjrame vinazyatyevaM tepi zItalavihAriNo mokSaM pratipravRttAzrapi tu na mokSagatayonavatyapi tu tasminneva saMsAre anaMtamapi kAlaM yAvadAsataiti // 5 // matAMtaraM nirAkartuM pUrvapayitumAha / ( ihamegeityAdi ) / iheti mokSagamana prastAve ke zAkyAdayaH svayUyyAvA locAdinopataptAH / tuzabdaH pUrvasmAt zI todakAparijogA zeSamAha / nAyaMte bruvate / manyaMte ca iti kvcitpaatthH| kiMta dityAha / sAta sukhaM sAtena sukhenaiva vidyate navatIti / tathAca vaktAronavaMti / sarvANi satvAni sukhe ratAni sarvANi HkhAcca samuddijaMti / tasmAtsukhArthI sukhameva dadyAt sukhapradAtA jana sukhAni // 1 // yuktirapyevameva sthitA / yataH kAraNAnurUpaM kAryamutpadyate / tadyathA / zA nibIjAccAlyaMkurojAyate na yavAMkuraityeva prItyAtmasukhAnmuktisukhamupajAyate na tulo cAdirUpAt duHkhAditi / tathAhyAgame 'pyevameva vyavasthitaM // maNumaM noyaNaM noccA ma sypaas| mAMti gAraMsi maNuM kAyae mulI // 1 // tathA mRdI zayyAprAtaruvAya peyA, muktaM madhye pAnakaM cAparA ehe / iAdAkhaMDa zarkarA cArdharAtre mokSazcAMte zAkya putreNa dRSTaH // 1 // ityato manojJAhAravihArAde zvittasvAsthyaM tataH samAdhirutpadyate samAdhezca muktyavAptira taH sthitametatsuravenaiva sukhAcAptirna punaH kadAcanApi locAdinA kAyaklezena sukhAvAptiri ti sthitaM / ityevaM vyAmUDhamatayoye kecana zAkyAdayastatra tasminmokSamArga prastAve sa mupasthite dhArAkAtaH sarvadeyadharmenyaityAryomArgo jaineM izAsanapratipAdito mokSamArga staM ye pariharati / tathA ca / paramaM ca samAdhijJAnadarzanacAritrAtmakaM ye vyajati te'jJAH saMsA tavartinaH sadA navaMti / tathAhi / yattairanihitaM kAraNAnurUpaM kAryamiti tannAyamekAM toyataH zRMgAvarojAyate gomayA dRzviko golomA vilomA diyo dUrveti / yadapi manojJA hArAdikamupanyastaM sukhakAraNatvena tadapi viSUcikAdisaMnavA nicArIti / picedaM vai payikaM sukhaM duHkhaprakAra hetutvAt sukhAnAsatayA sukhameva na navati / tamuktaM / duHkhAtma keSu viSayeSu sukhAnimAnaH saukhyAtmakeSu niyamAdiSu duHkhabuddhiH / utkIrNavarNavada paMktiri vAnyarUpA sArUpyameti viparItagatiprayogAt // 1 // iti / kutastatparamAnaMdarUpamasyAtyaMtikai kAMtikasya mokSasukhasya kAraNaM navati / yadapi locanUzayana nihATanaparaparinavakkuptipAsA daMzamazakAdikaM duHkhakAraNatvena navatopanyastaM tadapyalpasatvAnAmaparamArthadRzAM mahApu For Private Personal Use Only
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 207 ruSANAM tu svArthAnyupagamapravRttAnAM paramArthaciMtakAnAM mahAsatvatayA sarvamevaitatsukhAyaive ti / tathAcoktaM / tasaMthAranivimo bimunivaro nttttraagmymoho|| jaMpAvaI muttisuhaM katto tNckkvttttiivi||1|| tathA |dusskRtsNkhyyaa camahatAM hAMtaM padaM vairiNaHkAyasyAzucitA virA gapadavI saMvegaheturjarA // sarvatyAgamahotsavAya maraNaM jAtiH suhRtprItaye saMpabhiH paripUritaM jagadidaM sthAnaM vipatteH kutaiti // 1 // apicaikAMtena sukhenaiva sukhe'nyupagamyamAne vicitrasaM sArAnAvaH syAttathA svargasthAnAM nityasukhinAM punarapi sukhAnunataistatraivotpattiH syAttathA nArakANAM ca punaIHkhAnunavAttatraivotpattena nAnAgatyA vicitratA saMsArasya syAnnacaitat dRSTamiSTaM ceti // 6 // mA evaM avamannaMtA, appeNaM luMpadA bddhuN|| etassa amorakAe, ayahAriva jUraha // 7 // pANAvAte vahatA, musAvAde asaM jatA // adinnAdANe vaTutA, meDhuNoya pariggahe // // artha-mA ke0 aho darzanI, tame eyaM ke sukha thakI sukha thAya evAM vacane karI avamantratA ke zrIjineMnA mArgane avahilatA thakA appaNaM ke alpa viSayane a rtha bahu~ ke0 ghaNA evAMje modanA sukha tene lupahA ke gamAvoDo; etassa ke evA asatya padane amorakAe ke na mUkave karIne ayahAriva ke lohavAhakanI pere jUra ha ke pUrazo; jema kozka be jaNa hatA teNe lohano nAra napADyo hato, panI mArga jatA suvarNa dAtuM tevAre ekajaNe lohanAM nArane nAkhI dezne amulaka suvarNa va stu grahaNa karI atyaMta dhanavaMta thayo, ane bIjAyeM lohano nAra nArakhI dIdho nahI, te palI pharavA lAgo, tema tame paNa pharazo. e kathA savistara zrIrAyaprazni sUtramAMne tyAM thakI jo levii|| 7 // pANAzvAtevaDhetA ke0 prANAtipAtane viSe vartatA musAvAde ke mRSAvAdane viSe varttatA adinnAdANekeN adattAdAna tathA mehuNeke0 maithuna ca ke0 valIpariggaheke0 parigraha eTalAne viSe vaTuMtAke varttatA thakA tame asaMjatAkeNyasaMya tibo alpa viSayasukhamAM paDyA thakA ghaNuM evaM je moda sukha teno vinAzakaroDo. // 7 // // dIpikA-(mAeti ) enaM jainamArga avamanyamAnAH pariharaMto 'lpena sukhena mA baDaM modasukhaM khupatha vidhvaMsatha / tathA etasyAsatpakasyAmodeparityAge ayohArIva (karahatti) yAtmAnaM kdrthyte| yathA'yasolohasyAhartA 'pAMtarAle rUpyAdilAnepi dUramAnItamiti lohaM nositavAn pazcAdalAne jUritavAn pazcAttApaM kRtavAn evaM yU
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ 207 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. yamapi // 7 // (pANAveti ) yUyaM prANAtipAte mRSAvAde saMyatAH saMtovartamAnAHtathA 'dattAdAne maithune parigrahe vartamAnAyalpena sukhena bahu hArayatha // 7 // // TIkA-atovyapadizyate / (mAeyamityAdi ) enamArya mArga jaineMpravacanaM samya ka jJAnadarzanacAritramokSamArgapratipAdakaM sukhaM sukhenaiva vidyate ityAdimohena mohi tAavamanyamAnAH pariharaMto'lpena vaiSayikeNa sukhena mAbadu paramArthasukhaM modAravyaM lupatha vidhvaMsa tha tathAhi / manojhA'hArA dinA kAmo kastaukAca cittAsvAsthyaM na punaH samAdhiriti / api caitasyAsatpadAnyupagamasyAmoke parityAge sati / (Ayo hArivajUrahatti) yAtmAnaM yUyaM kadarthatha / yathaiva kevalaM yathAvA'yaso lohasyAhartA tha pAMtarAle rUpyAdilAne satyapi dUramAnitamiti kRtvA nositavAn / pazcAt svAvasthA nAvAptAvalpalAne sati jUritavAna pazcAttApaM kRtavAn evaM navaMtopi jUrayiSyatIti // // punarapi sAtena sAtamityevaM vAdinAM zAkyAnAM doSodinAvayiSayAha / (pANAvAyetyA di) prANAtipAte mRSAvAdAdattAdAnamaithunaparigraheSu vartamAnAyasaMyatAyUyaM vartamAna suravaiSiNolpena vaiSayikasukhAnAsena paramArthikamekAMtAtyaMtikaM bahu modasukhaM vilupatheti / kimiti / yataH pacanapAcanAdiSu kriyAsu vartamAnAH sAvadyAnuSThAnAraMjatayA prANAtipA tamAcaratha / tathA yeSAM jIvAnAM zarIropanogonavaniH kriyate tAni zarIrANi tatsvAmi niradattAnItyadattAdAnAcaraNaM / tathA gomahiSyajoSTAdiparigrahAttanmaithunAnumodanAdabramhe ti / tathA pravrajitAdayamityevamubAya gRhasthAcaraNAnuSThAnAnmRSAvAdastathA dhanadhAnyadi padacatuSpadAdiparigrahAtparigrahati // 7 // evamege na pAsabA, pannavaMti aNAriyA ||shciivsNgyaa bAlA, jinnsaasnnprmmuhaa|||| jahA gaM pilAgaM vA, paripIleja mudattagaM // evaM vinavaNibIsu, doso taba kanasiA // 10 // thartha-valI paramatano nASA doSa kahI dekhADele. eva ke erIte egena ke koieka paratIrthika athavA svatIrthika pAsabAke pAsabAdika te kevAle toke yaNAriyAke0 anA rya karmanA karanAra yaNAcAri valI zanIvasaMgayA ke strIne vase paDyA eTale strIno parisaha jItavAne asamartha tathA bAlA ke ajJAnI valI jiNasAsaNa parammuhA ke jinamArga thakI uparAMThA te pannavaMti ke ema kahe ke // // jahA ke jema gaMmaMke gUbahUM pilAgaMvA ke pAkuM thakuM tene pari ke tyAMja pIleja ke pIlIne temAthI pa ru athavA rudhIra kADhI nAkhavA thakI muhuttagaMke 0 muhUrttamAtramA sukha thAya paraMtu pIDA kAMDa
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 0e paNa na thAya evaM ke0 erIte aMhI paNa vinavaNijIsu ke0 prArthanA karatI evI strInI sAthe saMbaMdha karavAthI dosotabakasiyA ke tyAMpaNa kyA thakIdoSa zrAvaze apituM kAMja doSanathI. // 10 // // dIpikA-evaM pUrvokta prakAreNa eke baukSavizeSAH zaivavizeSAvA pArzvasthAH svayUthyA vA'vasannakuzIlAdayo'nAryAH strIvasaMgatAH prajhApayaMti vdNti| yatasteSAM vacanaM / priyAdarzana mevAstu, kimanyaidarzanAMtaraiH // prApyate yena nirvANaM, sarAgeNApi cetasA iti / te kiMnUtAH jinazAsanaparAGmukhAH // 5 // (jahetti) te evamAhuH / yathA gaMDaM piTakaM pIDopazamArtha - paripIDaya rudhirAdikaM nirmAlya muhUrtamAnaM sukhinaH syunaca dopeNAnuSajyaMte / evaM vijJA panAsu prArthanIyAsu strISu doSaH kutaHsyAt / tatrakorthaH / gaMDaparipIDanatuvye strIsaMbaMdhe ka doSaH syAt / tatra doSoyadi kAcitpImA navenna ceha sAkApyastIti // 10 // // TIkA-sAMprataM matAMtaradUSaNAya pUrvapadAyitumAha / (evamegeityAdi ) tuzabdaH pUrva smAvizeSaNArthaH / evamiti vadayamANayA nItyA yadi vA prAktanaeva zlokotrApi saMbadhanI yaH / evamiti / prANAtipAtAdiSu vartamAnAekaityAdibocavizeSAnIlapaTAdayonAtha vAdikamaMmalapraviSTAvA zaivavizeSAH sadanuSThAnAt pArthe tiSThatIti pArzvasthAH svayUthyAvA pAvasthAvasannakuzIlAdayaH strIparISahaparAjitAstaevaM prajJApayaMti prarUpayaMti / anA yAH anaarykrmkaaritvaat| tathAhi / te vadaMti / priyAdarzanamevAstu kimanyairdarzanAMtaraiH / prA pyate yena nirvANaM sarAgeNApi cetsaa| kimityevaM teniddhtiityaah|striivshNgtaaH yatoyuvatI nAmAjJAyAM vartate bAlAajJArAgadveSopahatacetasaiti / rAgadeSa jitojinAsteSAM zAsana mAjhA kaSAyamohopazamahetujUtA tatparAGmukhAH saMsAraniSvaMgiNojainamArgaviSiNaeta vakSyamANamUcuriti // 7 // yadUcustadAha (jahAgaMDamityAdi) yathetyudAharaNopanyAsArthaH / yathA yena prakAreNa kazcit gaMmo puruSogaMDaM samucitaM piTakaM vA tajAtIyakameva tadA katopa zamanArtha paripIDya pUyarudhirAdikaM nirmAlya muhUrtamAnaM sukhitonavati na ca doSaNAnuSa jyate / evamatrApi strIvijJApanAyAM yuvatiprArthanAyAM ramaNIsaMbaMdhe gaMmaparipImanakalpe doSa statra kutaH syAt / na hyetAvatA kvedApagamamAtreNa doSonavediti / syAttatra doSoyadi kAci tpIDA navet // 10 // jahA maMdhAdae nAma,thimizra muMjatI dgN|| evaM vinnavaNibIsu, doso taba kanasiyA // 11 // jadA vihaMgamA piMgA,thimizra nuM jatI dgN|| evaM vinavaNijIsu, doso taba ksiaa||1|| e 27.
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 tIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. vamege na pAsabA, mibadichI aNAriA // anovavannA kAme di, pUyaNA zva taruNae // 13 // artha-valI dRSTAMta kahe jahAkeNjema maMdAdananAmake0 meSo eve nAme janAvara te thi mitaM ke jerIte pANI molAya nahI erIte cuMjatIdagaM ke nadakanuM pAna kareM, paraMtu pANIne paNa bAdhA nathAya ane potAne paNa bAdhA nakare evaMke0 erIte vinnavaNijIsu ke0 prArthanA karatI strI sAthe saMbaMdha karavA thakI dosotanakasiyA ke tyAMpaNa doSa kyA thakI thAya apitu naja thAya. // 11 // jahA ke jema vihaMgamApiMgA ke kapiMjala evenAme paMkhaNI AkAze uDatI thakIja thimiaMjuMjatIdagaM ke nirmalapANInuM pAnakare evaM ke0 erIte vinavaNibIsu ke aMhIpaNa ga tara karaNa pUrvaka putrAdikane arthe rAga deSa rahita prArthatI evI strInI sAthe saMga karatA thakAM doSa kyAthakI thAya // 1 // have sUtra kartA te vAdIunA doSa pragaTa karato kahele. evamegeupAsabAke te pUrvokta guMbaDAdika nA dRSTAMte karI maithunane nirdoSa mAnatA evA ko eka paratIrthika tathA svayUthika pAsabAdi ka jeNe strI parisaha jityo nathI, te sithala vihArI kevA be, to ke minnadihI aNA riyA ke mithyAdRSTI anArya karmanA karanAra anAcArI azovavannAkAme hiMke0 kAmano gane viSe gRma batA pravarne konIpere toke pUyaNAzvake putanA eTale mAkaNanIpere jema mAkaNa nhAnA bAlakane dekhI gRha thAya athavA putanA eTale gAmarInIpere jema gAmarI potAnA taruNae ke taruNa bAlakane viSe gR6 thAya; eTale samasta jIvomAMhe saMtA nane viSe gAmarIno sneha thAkaro dIpeDe te mATe e dRSTAMta kayuM tema pUrvokta anAcA rI pAsabAdika paNa kAmanoganeviSe gRha thAya. // 13 // // dIpikA-(jati ) yathA maMdhAdanomeSaH stimitaM anAloDyAyatanadakaM cuMkta piba tyAtmAnaM prINayati nacAnyopaghAtaM kuryAt evaM strIsaMbaMdhe na kAcidanyasya pImA A tmanazca prINanamiti kutastatra doSaH // 11 // yathA piMgAH kapiMjalAvihaMgamAH pariNayA kAzaeva vartamAnAH stimitaM ninRtamudakaM pibaMti evamatrApi putrAdyartha strIsaMbaMdhaM kurvato' raktadiSTasya pakSiNazva kutodossH| yamuktaM // dharmArtha putrakAmasya svdaaressvdhikaarinnH|| RtukAla vidhAnena doSastatra na vidyataiti // 12 // athaivaM vadatAM pareSAM dossmaah| evaM pa roktaiH pUrvadRSTAMtamaithunaM nirdoSamitimanyamAnAeke zAkyAdayaH svayUthyAvA pArzvasthAdaya stathA mithyAdRSTayo'nAryAdharmaviruvanASiNo'dhyupapannAgRkSAH kAmeSu vA / yathA pUtanA zAkinI taruNake bAle bAsaktA yadi vA pUtanA gamurikA svApatye AsaktA / kathAcAtra kenApi sarvapazUnAmapatyAni nirudake kUpe'patyasnehaparIkSArtha diptAni / tatra cAnyAmAta
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 11 raH svApatyazabdAkarNane'sminnapi kUpataTasthAeva rudaMti naranI tvathapatyAtisnehAMdhA apAyamanapekSya tatraivAtmAnaM diptavatItyatonyapazunyogamurikA svApatye jurAmAsaktA evaM tepi kAmAsaktAH // 13 // // TIkA-dRSTAMtena darzayati / (jahetyAdi ) yathetyayamudAharaNopanyAsArthaH / maMdhAda naiti meSaH / nAmazabdaH saMbhAvanAyAM / yathA meSastimitamanAloDayannudakaM pibatyAtmAnaMtI Nyati nacatathAnyeSAM kiMcanopaghAtaM vidhtte|evmtraapi strIsaMbaMdhe na kAcidanyasya pIDA thA tmanazca prIpanamataH kutastatra doSaHsyAditi // 11 // asminnevAnupaghAtArtha dRSTAMtabadutvakhyA panArtha dRssttaaNtaaNtrmaah| (jahAvihaMgamAztyAdi) yathA yena prakAreNa vihAyasA gahatIti vi haMgamA pahiNI (piMgeti)kapiMjalAsAkAzaeva vartamAnA stimitaM nijatamudakamA pibatyevama trApi darnapradAnapUrvikayA kriyayA yaraktAdiSTasya putrAdyartha strIsaMbaMdhaM kurvatopi kapiMjalA yAzva na tasya doSaiti / sAMpratameteSAM gaMDapIDanatulyaM strIparinogaM manyamAnAnAM tathaima kodakapAnasadRzaM parapIDA'nutpAdakatvena parAtmanozca sukhotpAdakatvena kila maithunaM jAya taztyadhyavasAyinAM tathA kapiMjalodakapAnaM yathA tamAgodakAsaMsparzena kila navatyeva maraktaSTitayA darnAdyuttAraNAt strIgAvasparzena putrArtha na kAmArtha / RtukAlAnigAmita yA zAstroktavidhAnena maithunepi na dossaanussNgH|| tthaacocuste| dharmArtha putrakAmasya svadAre vadhikAriNaH / RtukAle vidhAnena doSastatra na vidyate iti / evamudAsInatvena vyava sthitAnAM dRSTAMtenaiva niyuktikAro gAthAtrayeNottaradAnAyAha / (jahaNAmeztyAdi) jahaNA mamaMgalagge NasiraM kassazmaNusso // aUparAdutto kiM nAmatato ye penaa|| 53 // jahaNA visagaMDasaM, kotIghettUNanAmatuhiko // ameNaadIsaMto, kiM nAma tato navamare jA // 5 // jaha nAma sirigharAna, korayaroNAmaghettUNaM / abeUparAdutto kiMNAmata to na ghepejaa||5||ythaa nAmakazcinmaMgalANakasyacihi razvitvAparAGmukha stiSThet / ki metAvatodAsInanAvAvalaMbanena na gRhyeta naapraadhiinvet|tthaa yathA kazciviSagaMDUSaM gRhI tvA pItvAnAmatUlIMnA najedanyena vAsaMdRzyamAnosau kiM nAma tatosAvanyAdarzanAt natrI yetAtathA yathA kazcitIgahAnAMmAgArAtnAni mahA_Ni gRhItvA parAGmukha stiSThet kime tAvatAsau na gRhyateti / atra ca yathA kazcit zatayA ajhatayA vA zirajede viSagaMDraparatnApa hArAravye satyapi doSatraye maadhysthymvlNbet| na ca tasya tadavalaMbanepi nirdoSateti / evama trApyavazyaMnA virAgakAryamaithune sarvadoSAsyade saMsAravarSa ke kutonirdoSateti / tathA coktaM / prANinAM bAdhakaM caitabAstrairgItaM maharSi niH // nalikAtaptakaNakapravezajhA tatastathA // 1 // mUlaM caitadadharmasya nvnaavprvrdhn|tsmaadissaannvtyaajymidN pApamanichatetiniyuktigAthA
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ 212 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. tAtparyArthaH // 12 // sAMprataM sUtrakAraupahAravyAjena gaMmapImanAdidRSTAMta vAdinAM do poAivaviSayAha / ( eva meityAdi) / evamiti gaMDapImanAdidRSTAMtabalena nirdoSaM maithuna miti manyamAnA ke strIparISadaparAjitAH sadanuSThAnAtpArzve tiSThatIti pAirvasthAnAtha vAdikamaMDalacAriNaH / tuzabdAt svayUpyAvA tathA viparItA tatvAgrAhiNI dRSTirdarzanaM yeSAM te tathA khArAddUre yAtAgatAH sarvadeyadharmenya ityAryAH nAryA anAryAH / dharmaviru dhAnuSThAnA taevaM vidhAprabhyupapannAgRdhnavazvA madanarUpeSu kAmeSu kAmairvA karaNanUtaiH sAvadyAnuSThAne Sviti / yatra laukikaM dRSTAMtamAt / yathAvA pUtanA DAkinI taruNa ke stanaMdhaye'dhyupannA / evaM tepyanA ryAH kaamessviti| yadi vA (pUyatti) garikA yAtmIye'patye'bhyupapannA evaM tepIti / kathA na kaMcartra / yathA kila sarvapazUnAmapatyAni nirudake kUpe'patya snehaparIkSArthI diptAni tatra cAparAmAtaraH svakIyastanaMdhayazabdAkarNanepi kUpataTasthArUdatyastiSThati / naracItvapatyAti nAMdhA pAyamanapekSya tatraivAtmAnaM ciptavatItyato'parapazunyaH svApatye'bhyupapanneti // prAgayamapassaMtA, paJcappannagavesagA // te pacA paritappaMti, khINe AnaMmi jovnne|| 14 // jehiM kAle parikkataM, napacApa ritappae // te dhIrA baMdhammukkA, nAva kaMkhaMti jIvicyaM // 15 // artha - have te kAma gunA doSa kahebe te kAma joga thakI je nivRtyA nathI tene ghAgaya ke0 prAgAmika kAle narakAdika duHkha utpanna yAya evaM apassaMtA ke0 0 dekhatA thA ne pappannagavesagAke pratyutpanna je vartamAna viSaya sukha tene gaveSatA eneja ruDukarI mAnatA thakA rahene tepAke tepaTI khIyAuM mijovo ke0 jevAre yA yuSya hI thAya, ghane yauvana jatuM rahe tevAre paritapyaMti ke pazcAttApa kare; aneka he me evA anAcAra zAvAste kasyA ? // 14 // jehiM ke0 je mahApuruSe kAle ke 0 kAla prastAve dharmaviSe parikkataM ke0 parAkrama karUM. napaccAparitappae ke0 te mahApuruSa pI vRddhAvasthAyeM tathA maraNAvasare pazcAttApakare nahIM; te dhIrAbaMdhaNummukkA ke0 te dhairya vaMta puruSa baMdhaNa thakI mUkANA nAvakakhaMtijIvitryaM ke0 yasaMyame jIvitavyanI yAkAM karatA nathI athavA jIvitavya maraNane viSe nisSTahi thakA vartebe // 15 // || dIpikA - teSAM doSamAha ( lAgayamityAdi ) / anAgataM narakAdiduHkhamapazyataH pratyutpannaM vartamAnameva viSayasukhAnAsamanveSayaMtaH pazyaMtaH pazcAtko svAyuSi yauvane vA gate paritapyati pazcAttApaM kurveti / yaDuktaM / hataM muSTinirAkAzaM tuSANAM kaMDanaM kRtaM / yanmayA prApya mAnuSyaM sadarthe nAdaraH kRtaH // 1 // tathA / vihavAvalevana miehiM / jAi T For Private Personal Use Only
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 13 kIratijovaNamaeNa // vayapariNAmesariyA / tAhi apakhuDukkaM ti iti // 1 // (jehiM ityAdi) yairAtmahitaiH kAle'vasare parAkrAMtaM saMyamodyamaH kRtaste pazcAnna paritapyate / e kavacanaMsUtre bAMdasatvAt / te vIrAstapazcaraNodyatAbaMdhanAtkarmaNona muktAasaMyamajIvitaM nAvakAMdatine bati / jivite maraNe vA nisTahAH syurityarthaH // 15 // ||ttiikaa-evN tepi kaamaanissvNginnaaNdossmaavisskurvnnaah|(ynnaagymityaadi)anaagtmessy kAmAnivRttAnAM narakAdiyAtanAsthAneSu mahat phuHkhamapazyaMto'paryAlocayaMtastathA pratyutpannaM vartamAnameva vaiSayikaM sukhAnAsamanveSayaMtomRgayamANAnAnAvidhairupAyairnogAnprArthayaMtaste pa zcAt hIro svAyuSi jAtasaMvegAyauvane vA apagate paritapyaMte zocayaMte pazcAttApaM vidadhati / uktaM cAhataM muSTinirAkAzaM tuSANAM manaMkatA yanmayA prApya mAnuSyaM sdrthenaadrHkRtH||1|| tathA vidvaavlevnmiehiN| jaaiNkiirNtijovnnmee||vyprinnaame sariyAItAhiyapakhu DukkaMti // 1 // 1 // yetUttamasatvatayA anAgatameva tapazcaraNAdAvudyamaM vidadhati na te pazcA bocaMtIti tadarzayitumAha / ( jehiMkAle ityAdi ) yairAtmahitakartaniH kAle dharmArjanA vasare parAkrAMtamizyikaSAyaparAjayAdyudyamovihitona te pazcAnmaraNakAle vRkSAvasthAyAM vA paritapyaMte na zokAkulAnavaMti / ekavacananirdezastu sautravAdasatvAditi / dharmArjanakAla stu vivekinAM prAyazaH sarvaeva tasmAtsaeva pradhAna puruSArthaH pradhAnaeva ca prAyazaH kriyamA poghaTAM prAMcati / tatazcAyaM bAlyAtpranatyakRtaviSayAsaMgatayAkRtatapaHzcaraNAste dhIrAH karmavidAraNasahimavobaMdhanena snehAtmakena karmaNA cotprAbavyena muktAnAvakAdaMti asaMyamajIvitaM yadi vA jIvite maraNe vAnisTahAH saMyamodyamamatayonavaMtIti // 15 // jahA naI veyaraNI, uttarA iha saMmatA // evaM logaMsi nArI, uttarA amaImayA // 16 // jehiM nArINasaMjogA, payaNA picha toktaa|| sabameyaMnirAkiccA, tehiyA susamAhie // 17 // artha-jahAnaIveyaraNI ke jema nadI vetaraNI jete uttarAzhasaMmatA ke sarvana dIyomA taravI urlana evAta loka prasiddha evaMlogaMsinArI ke0 erIte lokamAMhe strIje tepaNa uttarAyamaImayA ke amativaMta niravivekI puruSane apAra ustara unaghanIya jANavI // 16 // evaM jANIne je hitakArI vAta te kahe jehiM ke je puruSe nArINasaMjogA ke strI saMbaMdhI saMyoganA je vipAka tene kaDavA jANIne strI nA saMyoga bAMjhIdIdhA valI pUyaNApitokatA ke testrInA saMyogane arthe je potAnA zarIranI pUjA vinUSAte paNa jeNe uparAMtI kIdhI eTale mUkIdIdhI, sabameyaMnirAkiccA
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. ke te puruSe esarva strIsaMgAdika tathA ThudhA tRSAdika anukUla pratikUla upasarganA gaNa eTale samUha tene nirAkarIne je mahApuruSa saMse vita mArge pravarne tehiyAsusamA hie ke tepuruSa saMvararUpa samAdhine viSe sthita jANavA. // 17 // // dIpikA-yathA vaitaraNI nadI sarvanadInAM madhye ustarA urlaghyA iha loke sammatA / evaM loke nAryo'matimatA nirvivekena nareNa ustraaH| yamuktaM ! sanmArge tAvadAste pranavati puruSastAvadeveMjhyiANAM jahAM tAvavidhate vinayamapi samAlaMbate tAvadeva / cApAdepamu tAH zravaNapathajuSonIlapakSmANaete yAvanIlAvatInAM na hadi dhRtimuSo dRSTibANAH pataMti iti // 16 // yairuttamairnArINAM saMyogAstatsaMyogArthameva vastrAlaMkArAdinirAtmanaHpUjanAH kAmavinUSAH pRSThataH kRtAstyaktAste mahApuruSAH sarvametatstrIprasaMgAdikaM nirAkRtya susa mAdhinA cittasvAsthyena sthitAH // 17 // // TIkA-anyacca (jahAztyAdi) ythetyudaahrnnopnyaasaarthH| yathA vaitaraNI nadInAM ma dhye'tyaMtavegavAhitvAt viSamataTatvAcca ustarA ulaghyA evamasminnapi loke nAryo'mati matA nirvivekena hInasatvena duHkhenottIryate / tthaahi| tAhAvanAvaiH kRtavidyAnapi svIku vaiti| tathAcoktaM / sanmArge tAvadAste pranavati puruSastAvadeveMziyANAM, lajAM tAvavidhatte vi nayamapi samAlaMbate tAvadeva // cApAdepamuktAH zravaNapathajuSonIlapakSmANaete yAvannI lAvatInAM na yadi dhRtimuSo dRSTibANAH pataMti / tadevaM vaitaraNInadIvat ustarAnAryonavaMtIti // 16 // apica / (jehItyAdi / yairuttamasatvaiH strIsaMgavipAkavediniH paryaMtakaTavonArI saMyogAH parityaktAstathA tatsaMgArthameva vastrAlaMkAramAlyAdi nirAtmanaH pUjanAkAmavinUSA pRSThataH kRtA parityaktetyarthaH / sarvametatstrIprasaMgAdikaM kutpipAsAdipratikUlopasargakadaMbakaM ca nirAkRtya ye mahApuruSase vitapaMthAnaM prati pravRttAste susamAdhinA svastha cittavRttirUpeNa vyavasthitAnopasagairanukUlapratikUlarUpaiH pradojyaMte / anyetu viSayAniSvaMgiNaH rUyAdipa rISahaparAjitAaMgAroparipatitamInavAgAminA dahyamAnAthasamAdhinA tiSThaMtIti // 1 // ete nagdhaM tarissaMti, samudaM vavadAriNo // jaba pANA visannA si, kicaMtI sayakammaNA ||17||tNc nirakU parimAya, sabate samite care // musAvAyaM ca vajijA, dinnAdANaM ca vosire||1|| artha-eteke 0 e pUrvokta parisahanA jIpaNadAra te ugdhaMke ughasaMsArane tarissaMtike tara se samudaMvavahAriNoke samuzvata; eTale jema vyavahAriyA samuzne nAva vaDe tarele tenIpare jANIle jabake je saMsAra samuDne viSe pANAvike0 prANI eTale jIva te sannAsike
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 15 khutA thakA sayakammaNAke potAnA karelA pApakarme karI asAtAvedanIyarUpe kicaMtI ke pIDAyaDe // 17 // have upadeza kahele taMcanirakU ke te pUrvokta cAritripa rimAyake0 heya upAdeya svarUpa jANIne subate ke jalA vratano pAlaka samitecare ke pAMca samite samito evo thako vicare ane musAvAyaMca vaGijA ke mRSAvAdane varje tathA dinnAdANaMcavosire ke adattAdAna eTale corI thakI vosire eTale corInuM tyAgakareM, ema anukrame maithuna tathA parigrahane paNa bAMke. // 1 // // dIpikA-etestrIparISahajetAra saMsAraM tariSyati / yathA vyavahAriNaH sAMyA trikAH samuI taraMti / yatra navaughe prANinoviSayasaMgoSamAH saMtaH kRtyaMte pIDayaMte sva karmaNA // 17 // tadetatprAguktaM nidaH parijhAyajJAtvA suvrataH zonanavratayuktaH samitaH paMcasamitinizcaret saMyamAnuSThAnaM kuryAt tathAmRSAvAdaM vajeyeMdadattAdAnaMca vyutsRjo t tyajet / AdizabdAnmaithunaparigrahAdica tyajeta // 15 // // TIkA-syAdiparISahaparAjayasya phalaM darzayitumAha |(eteityaadi) yaete anaMtaroktA anukUlapratikUlopasargajetAraete sarve ughaMsaMsAraM ustrmpitrissyti| vyaughadRSTAMtamAha / samuiMlavaNasAgaramiva vyavahAriNaHsAMyAtrikAyAnapAtreNa taraMtyevaM navodhamapi saMsArasaMyama yAnapAtreNa ytystrissyti|tthaa tiistrNticeti|nvaughmev vizinaSTiAnavaughe saMsArasAga reprANAHprANinaHstrIviSayasaMgAviSamAHsaMtaHkatyaMte pIyaMte svarUtenAnuSThitena pApena karmaNA asa vedanIyodayarUpeNeti // 1 // sAMpratamupasaMhAravyAjenopadezAMtaravidhitsayAha / ( taMca nirkushtyaadi)| tadetadyathA prAguktaM / yathA vaitaraNInadIvat ustarAnAryoyaiH parityaktA ste samAdhisthAH saMsAraM taraMti strIsaMginazca saMsArAMtargatAH svarUtakarmaNA kRtyaMtaiti / tadetatsarva nidaNazIlonituH parijJAya heyopAdeyatayA budhvA zonanAni vratAnyasya suvrataH paMcaniH samitiniH samitaityanenottaraguNAvedanaM kRtamityevaMnUtazcaret saMyamAnuSThAnaM vida dhyAt tathA mRSAvAdamasadbhUtArthanASaNaM vizeSeNa varjayettathA adattAdAnaM ca vyutsRjedaMtazo dhanamAtramapyadattaM na gAhIyAt / zrAdigrahaNAnmaithunAdeH parigrahati / taccamaithunAdikaM yAvajIvamAtmahitaM manyamAnaH pariharet // 15 // naDmahe tiriyaM vA,je keI tasa yAvarA ||svn viratiM kujjA, saM ti nivANamAdiyaM ||20||imN ca dhammamAdAya,kAsaveNa ppvedit| kukkA niskU gilANassa, agilAe samAhie ||22||sNkhaay
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ 216 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. pesalaM dhammaM dimiM prinivvujhe|| navasagge hiyAsittA, Amo kAe parivaekA sitibemi // 22 // iti zrIvasaggaparinnA e tazyaM apnayaNaM sammattaM // artha-have bIjA sarvavata dayAnI vADa rUpa tekAraNe ahiMsAne vizeSa dIpAve. uDU ke uco ahe ke adho eTale nIco tiriyaM ke tInoM vA ke athavA eTale sarva lokamAMhe devathI prANAtipAta kahyu have ivyaprANAtipAta kahe. jekeItasathAvarA ke e sarva lokamAMhe jekAMi trasa ane sthAvara jIva sababaviratiMkur3A ke teneviSe sarva prakAre eTale karaNa karAvaNa ane anumatiyeMkarI sarvatrakAleM viratipaNuM kare eTale sarva jIvonI dayAnuM pAlavaM tene saMtinivANa mAhiyaM ke0 te zAMti eTale karma dAhanI napa zama karanAra kahiye tathA eneja niravANa eTale modapadamAMpaNAhitaMeTale khyuje||20|| have adhyayanano artha napasaMharato kahe. imaMca dhammamAdAya ke ema zruta cAritra rUpa dharmane grahaNa karIne te dharma kAsavegappaveditaM ke zrImahAvIra svAmiye prakAiyo te mArga yAdarIne nirakU ke0 sAdhu te gilANassa ke gilAnane viSe vaiyAvaccane kulA ke kare te kevo thako vaiyAvaJca kare to ke agilAe samAhie ke agilANapaNe yAtmAne samAdhimAna thako je sAdhu vaiyAvacca karele tene dhanya evI samAdhi dhAraNa karato thako vaiyAvRta kare // 21 // saMkhAyake0 samyak prakAre jANIne eTale jAtisma raNAdike athavA anyapAse thI sonalIne pesalaM ke rUDo evo dhamma ke kevalInuM nA Syoje dharma tene dihima ke0 samyakadRSTI jIva parinitume ke kaSAyane napazamAvI zIta lInUta thako gvasaggehiyA sittA ke anukUla pratikUla upasargane ahivAsIne dhAmo rakAe ke jyAMsudhI mode jAya tyAMsudhI parivaejAsike sudho saMyama pAle tibemino artha pUrvavat jANavo // 22 // e upasarga parijhAnAme trIjAdhyayana, artha samApta thayuM // // dIpikA-UrdhvamadhaH ye kecit trasAH sthAvarAH prANinasteSu sarvatra kAle'vasthAsu ca viratiM kuryAt yasmAtAMtinirvANaM karma dAhopazamaH zAMtistadrUpaM nirvANaM mopadaM yA khyAtaM kathitaM yatoviratermodonavatIti // 20 // imaM cAritrarUpaM dharmamAdAya gRhItvA kAzyapena zrIvIreNa praveditamAkhyAtaM glAnasya sAdhovaiyAvRttaM kuryAt nituH| kathaM |aglaan tayA yathAzakti samAhitaH samAdhi prAptaH yathAglAnasya samAdhirutpadyateH svasyaca yogAna viSIdaMti yathA vaiyAvRttyAdikaM vidheyamiti // 21 // pezalaM modapradaM dharma saMkhyAya jJAtvA dRSTimAn samyagdarzanI parinirvRtaH zAMtaH upasargAnanukUlapratikUlAn niyamya niyaMtrya
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhApurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 217 yAmodaya mokSArthaM parivrajet saMyamecarediti bravImIti pUrvavat // 22 // ititRtIyA dhyayane caturtha dezakaH samAptaH // 4 // // TIkA - parivratAnAma hiMsAyAvRttikalpatvAt tatprAdhAnyakhyApanArthamAha ( uDUmahe ityAdi) Urdhvamadhastiryak cetyanena kSetra prANAtipAtogRhItaH / tatraca ye kecana saMtIta trasAdvitricatuH paMceMdiyAH paryAptAparyAptakane ninnAstathA tiSThatIti sthAvarAH pRthivyaptejo vAyuvanaspatayaH sUkSmabAdaraparyAptakAparyAptakaneda ninnA ityanena ca vyaprANAtipAto gRhI tH| sarvatra kAle sarvAsvavasthA svityanenApi kAlanAva neda ninnaH prANAtipAta upAttoiSTavyaH / tadevaM caturdazasvapi jIvasthAneSu kRtakAritAnumati nirmanovAkkAyaiH prANAtipAta viratiM kuryAdityanena pAdonenApi zloka 6yena prANAtipAta viratyAdayomUlaguNAH khyApitAH / sAMpratameteSAM sarveSAmeva mUlottaraguNAnAM phaloddezenAha / zAMtiriti karmadAhopazamasta devaca nirvANaM mokSapadaM yadAkhyAtaM pratipAditaM sarva dvApagamarUpaM tadasyAvazyaM caraka raNAnuSThAyinaH sAdhornavatIti // 20 // samastAdhyayanArthopasaMhArArthamAha / (imaMcadhamma mityAdi ) imamiti pUrvoktaM mUlottaraguNarUpaM zrutacAritrAkhyaM vA durgatidhAraNAt dharmamA dAyAcAryopadezena gRhItvA (kiMnUtamiti ) / tadeva vizinaSTi / kAzyapena zrImanmahAvIrava mAsvAminA samutpannadivyajJAnena navyasatvA'nyu- haraNAnilASiNA praveditamAkhyA taM samadhigamya nikkuH sAdhuH parISahopasargeratArjitoglAnasyAparasya sAdheArvaiyAvRttyaM kuryA t / kathamiti / svato'glAnatayA yathAzakti samAhitaiti samAdhiM prAptaH / idamuktaM navati / kRtakRtyo hamiti manyamAnovaiyAvRttyAdikaM kuryAditi // 21 // anyacca ( saMkhAyaiti ) saMkhyAyeti samyak jJAtvA svasaMmatyA anyatovA zrutvA (pezanaMti) mokSagamanaM pratyanukUlaM kiMta 6 zrutacAritrAkhyaM dRSTimAn samyakdarzanI parinirvRtaiti / kaSAyopazamAhItI nUtaH parinirvRtakalpovA upasargAnanukUla pratikUlAn samyag niyamyA tisahyAmokSAya moyAvat parisamaMtAt vrajet saMyamAnuSThAnena gacchediti / itizabdaH samAyarthe / bravImIti pUrvavat / na carcApi tathaiveti // 22 // upasargaparijJAyAH samAptazcaturyodezakastatparisamAptau ca tR tIyAdhyayanamiti / graMthAgraM // 775 // prathama skaMdha viSe coyuM adhyayana prAraMniyeM baiyeM. trIjA pradhyayanane viSe je upasarga kA te mAMhe anukUla upasarga sahana karavA durjanale ema kayuM hatuM, temA strInA karelA anukUla upasarga sahana karavAne parthe cothuM adhyayana kahiyeM DhaiyeM. je mAyaraMca piyaraMca, vippajadAya puvasaMjogaM // ege sahite ca rissAmi, cyArata meduSo vivittesu // 1 // sudumeNaM taM parikkamma 28 For Private Personal Use Only
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. 110 -madhyayanamupadizyataityanena saMbaMdhenAyAtasyAdhyayanasyopakramAdIni catvAryanuyoga dvArANi navaMti / tatropakramAMtargatorthAdhikAro dvedhA / adhyayanArthAdhikAra na dezArthAdhikArazca / tatrA dhyayanArthAdhikAraH prAgvat niryuktikatA ( thI doSavivAlA) cevetyanena svayameva pratipAditaH / uddezArthAdhikAraM tUttaraniryuktirudeva nnnissyti| sAMprataM nidepaH sacaughanAmasUtrAlApakanedA faar | atarra nidepe'dhyayanaM nAmaniSpanne strIparijJeti nAma / tatra nAmasthApane ku vAdanAdRtya strIzabdasya ivyAdinidepArthamAha / ( davA ninAvetyAdi ) | davA jilA ciMdhe, devenAverikevo / hilAve tahasiddhI, jAve veyaMmivanatto // 56 // tatra vyastrI dedhA / zrAgamatonokhAgamatazca / zrAgamataH strIpadArthajJastatra cAnupayukto nupayogo'vyamiti kRtvA noyAgamatojJazarIranavyazarIravyatiriktA tridhA / eka vikA aarsgust nimukhanAmagotrAveti / cinhyate jJAyate'neneticihnaM stananepathyAdikaM cihnamA treNa strI cihnastrI apagatastrI vedavadmasthaH kevalIvA anyovA strIveSadhArI yaH kazci diti / vedastrI puruSAnilASarUpaH strIvedodayaH / abhilASanAvau tu niryuktika deva gAthApa zrArddhenAha / zranijApyate itya nilASaH strIliMgA nidhAnaH zabdaH / tadyathA / zAlA mAlA siddhi riti / nAvastrI tuddedhA / yAgamatonoyAgamatazca / yAgamataH strIpadArthajJastatra copayukta upayogonAvaiti kRtvA nokhAgamatastu nAvaviSaye nidepe vedestrI vedarUpe vastunyupayuktA taDupayogAnanyatvAnAvastrI navati / yathA'gnAvupayuktomANavakognireva navatyevamatrA pi / yadivA trivedanivartakAnyudayaprAptAni yAni karmANi teSUpayukteti tAnyanunavaMtI strIti / etAvAneva striyonidepaiti / parijJA nidepastu zastraparijJAvad iSTavyaH / sAM prataM strIvipanUtaM puruSanidepArthamAha / (nAmaMgvaNAityAdi) / NAmaMtavAda vie khette kAya paNa ekaM / noge guNeya nAve, dasaeepurisa siskevA // 57 // nAmeti saMjJA tanmAtre puruSonAmapuruSaH / yathAghaTaH paTaiti yasya vA puruSaiti nAmeti / sthApanApuruSaH kASThA dinivartito jina pratimAdikaH / ivyapuruSozarIranavyazarIravyatiriktono yAgamataeka viko vAyuko nimukhanAmagotrazceti / vya pradhAnovA mammaNava ligAdiriti / yoyasmin surASTrAdau kSetre navaH sadetra puruSoyathA saurASTrakaiti / yasyaca yat kSetramAzritya puMstvaM navatIti / yoyAvaMtaM kAlaM puruSavedavedyAni karmANi vedayate sakAlapuruSaiti / yathA purise purisetti kAla ke ciraM hoI | go. jahaneNaM egaMsamayaM chakko se paMjojammikAle puri sona vai / jahAko egaMmiparakepurisoegaM minapuMsagotti / prajanyate'patyaM yena tatprajananaM ziznaM liMgaM tatpradhAnaH puruSaH parapuruSakAryarahitatvAt prajanana puruSaH / karmAnuSThAnaM tatpradhAnaH puruSaH karma puruSaH karmakarAdikastathA jogapradhAnaH puruSonogapuruSazcakravartyAdistathA guNAvyAyAma vikramadhairya satvAdikAstatpradhAnaH puruSo guNa puruSaH / nAva puruSastu puMvedodaye vartamAnastadedyA For Private Personal Use Only
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ 220 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. ni karmANyanuvannityete dazapuruSa nide pAnavaMti / sAMprataM prAguni gita muddezArthAdhikAramadhi kRtyAha (paDhameityAdi) paDhame saMghava saMlavamAi hikhana pAuhotisIjassa | bitieihaivakha liyarasapravAkammabaMdhoyaM // 58 // prathame uddeza ke adhyayanArthAdhikAraH / raH / tadyathA / strIbhiH sArdhaM saMstavena paricayena yathA saMtApena ninnakathAdyAlApenAdigrahaNAdaM gapratyaMga nirIkSaNA dinA kAmotkacakAriNona vedalpasatvasya zIlasya cAritrasya skhalanAtuzabdAttatparityAgoveti / dvitIye tvayamarthAdhikArastadyathA / zIlaskhalitasya sAdhorihaivAsminneva janmani svapakSapa rapakatA tiraskArAdikA vimaMbanA tatpratyayazca karmabaMdhastatazca saMsArasAgaraparyaTanamiti / kiM strIniH kazcit zIlAt pracyAvyAtmavazaH kRtoyenaivamucyate kRtaiti darzayitumA ha | (sUrAmoityAdi) sUrAmomannaMtA, kativaviyAhiMnava hippa hANAhiM // gahiyA jaya povakUlavAlAdiNobahave // 5e // bahavaH puruSAyanaya pradyotakUlavAlAdayaH zUrA vayamityevaM manyamAnAH / mo itinipAtovAkyAlaMkArArthaH / kRtrimAniH sanAvarahitAniH strInistayopadharmAyA tatpradhAnAniH kRtakapaTazatA nirgRhItvA zrAtmavazatAM nItAH kecana rAjyAdapare zIjAt pracyAvyehaiva vimaMbanAM prApitAH // ajayakumArAdikathAnakAnica mUlA dAvazyakAdavagaMtavyAni / kathAnakatrayopanyAsastu yathAkramaM martyabuddhivikramAtyaMta buddhi vikramatapasvitvakhyApanArthaiti / yataevaM tatoyatkartavyaM tadAha / tamhANanavIsaMjogaM to liccameva // paDhamuddeseja liyA, jedosAtegAMteAM // 60 // ( tamhAityAdi) / yasmA t striyaH sugatimArgArga lAmAyA pradhAnAvaMcanA nipuNAstasmAdetadavagamya naiva vinovi zvAsastAsAM vivekinA nityaM sadA gaMtavyoyAtavyaH kartavyaityarthaH / ye doSAH prathamo zake yasyopalakSaNArthatvAt dvitIyeca tAn gaNayatA paryAlocayatA tAsAM mUrtimatkapa rAzinUtAnAmAtmahita miThatA navizvasanIyamiti / yapica / susamavAvasamatA, kI raMtIppasattiyApurisA / dIsaMtIsUravAdI pArIvasagANatesUrA ||6 1 // ( susamavetyAdi) parA nIka vijayAda suSThu samarthAzrapi saMtaH puruSAH strInirAtmavazIkRtAtrya samarthAcUpamAtra nIravaH kriyatelpasAtvikAH strINAmapi pAdapatanAdicATukarona niHsArAH kriyate ta yAdRzyaM pratyadeopalabhyate / zUramAtmAnaM vadituM zIlaM yeSAM te zUravAdinopi nArIvaza gAH saMtodInatAM gatAH / evaMnUtAzca nate zUrAiti / tasmAt sthitametada vizvAsyAH striya ti / uktaMca | kovIsasekatA siM, kativayanariyANaDucciyahaNe / khaparata viratte, dhira vIhiyayA // 1 // yamaM navaMtipura saMpA se vikamAlI / yannaMca tAsiMhiya e, jaMcamaM taM kariMtipuNo // 2 // koeyAgAdii, vettalayAgummagu vila hiyayA // nAvaMna sAtapannaMtINaM // 3 // mahinAyarattamettA, catukhaMmaMcasakkarAceva / sApu virattamittAliMbaMkUre visesetti // 4 // mahilA dinakarejavamA riktavasaMta vijavamapussaM / tu For Private Personal Use Only
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 11 jIvAvijAahavaraNaraM vaMcayAvejA // // NavirarakatesukayaM, NaviNehaMNaviyadANasa mmANaM // ekulaMNapuccayaMtrAyataMca zIlamahiliyA // 6 // mAvIsaMnahatANaM mahi lAhiyayANakavaDa nariyANaM // simehaniyAeM aliyavayaNapaNarayANaM // 7 // mAre jiyaMtaMpidumayaMpi aNumarazkAznattAraM // visaharagazvaJcariyaM vaMkavivaMkaMmahelANaM // 7 // gaMgAevAluyaMsAgarejalaMhimavayaparimANaM / jANaMti buddhimaMtAmahilAhiyayaMNajAti // e|| rovAvaMtiruvaMtiya aliyaMjapaMtipattiyAvaMti // kavaDeNayakhaMtivisaMmaraMtiNayajatisa nAvaM // 10 // ciNtiNtikuumsNthsNtvshnaasiiymN||thaaddhvikunnshymN mAiNaggUNiya misAro // 11 // asayAraMnANatahAsavesiMlogagarahaNijANaM // parakhogavairiyANaMkAraNayaM caivazlI // 12 // ahavAkojuvaINaM jANazcariyaMsahAvakumilANaM // dosANathAgaroci ya jaNesarIrevasaikAsA // 13 // mUlacariyANaM havanaNarayassavattiNI // vivulA mo rakassamahAvigdhaMvaLeyavAsayAnArI // 14 // dhasmAtevarapurisAjecciyamonUgaNiyayajuva I // pavazyAkayaniyamAsivamayalamattaraMpattA // 15 // adhunA yAdRdaH zUronavati tAidaM darzayitumAha / dhammamijodaDhamaisosUrosattiyavIroya // dudhammaNirutsAhopuri sosUrosubaliuvi // 62 // (dhammamityAdi) / dharme zrutacAritrAkhye dRDhA nizcalA mati yasya satathA evaMnUtaH saiMDiyanoiMDiyA rijayAtUrastathA sAtvikomahAsatvopeto'sA veva vIraH svakarmadAruNasamartho'sAveveti / kimiti yatonaiva dharmanirutsAhaH sadanuSThAnani rudyamaH satpuruSAcIrNamArgaparicaSTaH puruSaH suSTu balavAnapi zUronavatIti / etAneva doSAn puruSasaMbaMdhena strINAmapi darzayitumAha / etecevayadosA purIsasamAevijJaniyANaMpi // ta mhANaappamA-virAgamaggaMmitAsiMtu ||6||(etecevetyaadi)| ye prAkUzIlapradhvaMsAdayaH strI paricayAdinyaH puruSANAmanihitAetaeva nyUnAdhikAH puruSeNa saha yaH samAyaH saMbaMdhasta smin strINAmapi yasmAdoSAnavaMti tasmAttAsAmapi virAgamArge pravRttAnAM puruSaparicayA diparihAralakSaNo'pramAdaeva zreyAniti / evaM yamuktaM strIparijheti tatpuruSottamadharmaprati pAdanArthamanyathA puruSaparijhetyapi vaktavyeti / sAMprataM sUtrAnugame skhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / (jemaayrNcetyaadi)| asya cA'yamanaMtarasUtreNa saha saMbaM dhH| tadyathA / anaMtarasUtrenihitamAmodAya parivrajedityetaccA'zeSAniSvaMgavarjitasya navatItyato'nena tadaniSvaMgavarjanamanidhIyate / yaH kazcittamasatvomAtaraM pitaraM jananI janayitArametadgrahaNAdanyadapi nAtRputrAdikaM pUrvasaMyogaM tathA zvazrUzvazurAdikaM pazcAtsaM yogaM ca viprahAya tyaktvA / cakArIsamuccayAe~ / ekomAtApitrAdyaniSvaMgavarjitaH ka SAyarahitovA tathA sahitojhAnadarzanacAritraiH svasmai vA hitaH svahitaH paramArthAnuSThA navidhAyI cariSyAmi saMyamaM kariSyAmItyevaM kRtapratijJaH / tA meva pratijJAM sarvapradhAna
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ 222 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. nUtAM lezatodarzayati / bhAratamuparataM maithunaM kAmAnilASoyasyAsAvAratamaithunastadevaMcU tovivikteSu strIpazupaMmakavarjiteSu sthAneSu cariSyAmItyevaM samyagubAnenobAya viharatI ti / kvacitpATho (vivittesitti) viviktaM strIpaMDakAdirahitaM sthAnaM saMyamAnuparodhye pituM zIlamasya tatheti // 1 // tasyaivaM kRtapratijJasya sAdhoryannavatyavivekistrIjanAtta darzayitumAha / (sudumeNetyAdi) / taM mahApuruSaM sAdhu sUkSmeNA'parakAryavyapadezanUte na bannapadeneti udmanA kapaTajAlena parAkramya tatsamIpamAgatya yadivA parAkamyeti zIla skhalanayogyatApattyA abhinaya kAH striyaH kUlavAlakAdInAmiva mAgadhagaNikAdyAnAnA vidhakapaTazatakaraNadadA vividhabiDokavatyonAvamaMdAH kAmo kavidhAyitayA sadasadi vekavikalAH samIpamAgatya zIlAt dhvaMsayaMti / etamuktaM navati cAtRputravyapadezena sAdhusa mIpamAgatya saMyamAd zayaMti / tathAcoktaM / piyaputtenAi kiDagANanUcakimagAyasaya kiddgaay||etejovnn kimagA panapazma hiliyANaM / yadivA unnapadeneti guptAni mAnena / tadyathA / kAle prasuptasya janArdanasya meghAMdhakArAsu ca shrvriissu||mithyaa na jASA mi vizAlanetre te pratyayAye prathamAreSu ityAdi // tAH strIyo mAyApradhAnAH pratAraNo pAyamapi jAnaMtyutpannapratinatayA vidaMti / pAThAMtaraM vA jJAtavatyaH yathAzliSyaMte viveki nopi sAdhavaeke tathAvidhakarmodayAt tAsu saMgaM upayAMti // 2 // pAse nisaM NisIyaMti, anikaNaM posava parihiMti // kAyaM ade vi daMsaMti, bADhUnachakarakamaNubaje // 3 // sayaNAsaNehiM jogehiM, bina egatA nnimNtNti||eyaannicev sejANe, pAsANi viruuvruuvaanni||4|| artha-have je upAye karI te strI sAdhune vipratAre te upAya kahele. te strI pAseke0 sAdhunI pAse nisaM ke TukaDI eTale najIka zrAvI NisIyaMti ke bezIne anirakaNaM ke vAraMvAra posa ke jerIte kAmavikAra poSAya terIte vabaMparihiMti ke vastra pahere kAryabahe ke nIcaluM zarIra je jaMghAdika te vidaMsaMti ke dekhADe bAhUna ke0 baM ne bAhu uMcI upADIne karakaM ke kAMkha dekhADatI tI aNubaje ke sAdhune sanmukha jAya athavA sAdhune sanmukha najara rAkhe // 3 // valI bi egatA ke0 ko eka strI ekadA prastAve jogehiM ke sAdhune levA yogya evA sayapAsaNehiM ke saya nAzana eTale pATa pATalAdike karI niyaMjana velAye snehanA vacane karI NimaMtaMtike0 nimaMtraNA kare tevAre virUvarUvANi eyANi ke0 virUparUpa evA e pUrvokta nAnApra kAranA je pATa pATalAdika tene pAsANike0 e mujhane baMdhananA karanArAje erIte sekela te sAdhu jANe ke0 jANIne tyAM bese nahI. ceva zabda pada puurnnaarth.|| 4 //
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 223 // dIpikA-nRzaM sasnehaM niSIdaMti tiSThatistriyaH pumAtyatipoSaM manoharavastraM parida dhati anIdaNaM niraMtaraM tathAdhaHkAyaM kAdikaM darzayati bADhUna ukRtya karvIkRtya kadA mAdAnuvrajet anukUlaM gabbet // 3 // zayanAsanogyoMgayogyaiH striyaekadA ni vyaMjanakAlAdau nimaMtrayaMti prArthayati sAdhuM / sasAdhustAni zayanAsanAni pAzarUpANi jAnIyAt baMdhanarUpANi avagata virUparUpANi tAni nAnAvidhAni // 4 // // TIkA-tAneva sUkSmapratAraNopAyAn darzayitumAha / (pAsenisamityAdi) pArzva samIpe nazamatyarthamuraHpIDamatisnehamAviSkurvatyoniSIdaMti vibhaMjamApAdayitumupavizaM tIti / tathA kAmaM pusmAtIti poSaM kAmotkAcakAri shojnmityrthH| taccatama straM tadanIdaNamanavarataM tena zithilAdivyapadezena paridadhati svAnilASamAvedayaMtyaH sA dhupratAraNArtha paridhAnaM zithilIkRtya punarnibanatIti / tathA'dhaHkAyamUrvAdikamanaMgoddIpa nAya darzayaMti prakaTayaMti tathA bAhumukRtya kadAmAdA'nukUlaM sAdhvanimukhaM vrajet ga leta / saMnAvanAyAM ling| saMbhAvyate etadanaMgapratyaMgasaMdarzakatvaM strINAmiti // 3 // apica / ( sayaNAsaNeityAdi ) zayyate'sminniti zayanaM paryakAdi tathA''syate'sminnityAsanamA saMdakAdItyevamAdinA yogyenopanogArheNa kAlocitena striyoyoSitaekadeti vivikta dezakAlAdau nimaMtrayaMtyanyupagamaM grAhayaMti / idamuktaM navati / zayanAsanAdyupanogaMprati sAdhuM prArthayati / etAneva zayanAsananimaMtraNarUpAn sasAdhurviditavedyaH paramArthadarzI jA nIyAdavabudhyeta strIsaMbaMdhikAriNaH pAzayaMti badhnaMtIti pAzAstAnvirUparUpAn nAnAprakA rAniti / idamuktaM navati / striyohyaasnngaaminyonvNti| tathAcoktaM / aMvaM vA nitvaM vAyazA saguNena baaruhaaivllii| evaM bItovijaM yAsannaM tamivati / / tadevaMnUtAH striyojJAtvAna tAniH sArdhaM sAdhuH saMgaM kuryAdyatastaupacArAdikaHsaMgouSparihAryonavati / tamuktAjanasi ghettuMje, pucitaM AmiseNa giehAhiyAmisapAsanibadhokA diikddNbkjNvaa|| 2 // 4 // notAsa caraku saMdhejA, noviya sAhasaM samanijANe // NosahiyaMpi vi harejA, evamappAsu raskina ho // 5 // AmaMtiya ussaviya niku A yasA nimaMtaMti // etANi ceva sejANe, sadANi virUvarUvANi // 6 // artha-no tAsucaskusaMdhejA ke testrInI dRSTI sAtheM sAdhu potAnI dRSTI melave na hI, tathA noviyasAhasaM ke maithunAdika akAryanuM karavU kare nahI, ane samanijANe ke te strInu kahelu je viSayanI prArthanArUpa vacana tene anumode nahI. posahiyaM pivi harejA ke valI te strInIsAthe grAmAdikane viSe vicare nahI, eva ke0 erIte rahetA
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ 224 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturyAdhyayanaM. 0 thakA appA ke0 potAnA yAtmAnu rarikarDa ke raNa su ke0 rumIrIte hoi ke0 thA ya // 5 // strI svanAve kArya karavAne sAvadhAna hoyale, temATe niraku ke 0 sAdhune yA maMti ke maMtrI ne kahe ke huM amuka vakhate dyAvIza, ema saMketa kahIne vassa vir ho vizvAsa upajAve khAyasA ke pote potAnA yAtmAne maithuna sevavAne ekadA prastAve nimaMrtati ke0 sAdhune nimaMtraNa kare, athavA sAdhune nivAravA jaNI te strI ema kaheke vyAyasA ke0 mAhArA nartAranA prAdezayI huM tamArA pAze yAvI buM, evI te potAne vaza karavAnA vacana kahe etA licake0 e pUrvokta vacanane karI aMhIMca padapU raNArtha eva ke0 ema se ke0 te sAdhu jANe ke 0 i parijJAyekarI strInuM svarUpa jevuMbe tevuM jANe suMjANe toke sadANi virUvarUvANi ke0 viSaya saMbadhiyA nAnAprakAranA hAvanAvAdikarUpa je strInA zabda tene sAdhu baMdha pAsanA kAraNa jANe. // 6 // // dIpikA - no tAsu strISu cakkuH saMdadhyAt saMdhayet / svadRSTiH strIdRSTau na nivezayedityarthaH // yatiH kArye ISadava yA nirIkSeta / yaktaM / kAryepISanmatimAnnirIkSate yoSidaMgama sthirayA // snigdhayAdRzAvajJayAhya kupitopi kupitaiveti // tathA nopi ca sAhasamakArya karaNaM tatprArtha nayA samanujAnIyAtpratipadyeta strIbhiH sArdhaM grAmAdau na viharenna gcchet| yapizabdAttAniH sahai kAsane na tiSThet // yak / mAtrA svasrA DuhitrA vA na viviktAsano bhvet|| balavAniMdiyagrAmaH paMmitopyatra muhyatIti / evamAtmA surakSitobhavati // 5 // tAH striyaH sAdhumAmaMtraya saM hi grAhayitvA (ussaviyatti) saMsthApya uccAvacairvizvAsajanakai rAjApairvine pAtayitvA nikuM khAtmano nimaMtrayaMti zrAtmanogena sAdhumanyupagamaM kArayati saca nikkuretA virUparUpA n nAnAvidhAn zabdAdiviSayAn parijJayA jAnIyAt pratyAkhyAnaparijJayA pariharet // 6 // Y // TIkA - kiMca | ( potAsu ityAdi) nonaiva tAsu zayanAsanopamaMtraNapAzAvapA zikAsu strISu cakurnetraM saMdadhyAtsaMghayedvA na taddRSTau svadRSTiM nivezayet / satica prayoja ISadavayA nirIkSeta / tathAcoktaM / kAryepISanmatimAnnirIkSate yoSidaMgama sthirayA / snigdhayA dRzA'vaiyA kupitopi kupitazva // 1 // tathA nApica sAhasamakAryakara NaM tatprArthanayA samanujAnIyAtpratipadyeta / tathA sati sAhasametatsaMgrAmAvataraNavadya narakapAtAdivipAkave dinopi sAdhoryo pidAsaMjanamiti / tathA naiva strIbhiH sArdhaM grAmAdau viharet gacchet / apizabdAnna tAniH sArdhaM viviktAsanonavedya tomahApApasthAnametadyatInAM yat strIniH saha sAMgatyamiti // tathAcoktaM / mAtrA svasrA duhitrA vA naviviktAsano navet // balavAniMdiyagrAmaH paMmitopyatramuhyati // 1 // evamanena strIsaMgavarjanenAtmA sa For Private Personal Use Only
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 125 mastApAyasthAnenyorahitonavati / yataH sarvApAyAnAM strIsaMbaMdhaH kAraNamataH svahitArthI tatsaMgaM dUrataH pariharediti // 5 // kathaM caitAH pAzAzva pAzikAztyAha (AmaMtiye tyAdi) striyohi svanAvenavAkartavyapravaNAH sAdhumAmaMtrya yathAhamamukasyAM velAyAM nava daMtikamAgamiSyAmItyevaM saMketaM grAhitvA tathA ( ustaviyatti ) saMsthApyoccAvacairvi aMnajanakairAlApairvizraM pAtayitvA punarakAryakaraNAyAtmanA nimaMtrayaMtyAtmanopanogena sAdhumanyupagamaM kArayati / yadivA sAdhornayApaharaNArtha tAeva yoSitaH procustadyathA na rimAmaMtryApTabyAhamihAyAtA tathA saMsthApya nojanapadadhAvanazayanAdikayA kriyayo parya tatastavAMtikamAgatetyatonavatA sarvA mannatajanitAmAzaMkAM parityajya nirnayena nAvyamityevamAdikairvaconirvidhanamutpAdya nikumAtmanA nimaMtrayaMte / yuSmadIya midaM zarIrakaM yAdRdasya chodIyasogarAyasovA kAryasya damaM tatraiva nimajatAmityevamupapra lonayaMti / saca niguravagataparamArthaetAneva virUparUpAnnAnAprakArAna zabdAdIn viSa yAn tatsvarUpanirUpaNatojhaparijhayA jAnIyAdyathaite strIsaMsargApAditAH zabdAdayo viSa yAtigamanaikahetavaH sanmArgArgalArUpAztyevamavabudhyeta / yathA pratyAkhyAnaparijhayA ca tadipAkAgamena pariharediti // 6 // maNabaMdhaNehiM Negehi,kaluNa vinniiymvgsittaannN||addu maMjulAI nAsaM ti, ANavayaMti ninnkdaahiN||| sIdaM jahA ca kuNimeNaM, niprayamegaca raMti pAseNaM // evaM niyAna baMdhaMti saMvumaM egtiymnngaarN||7|| artha-(maNabaMdhaNe hiMka)manane baMdhana kare evA aNegehiMke aneka prapaMcakaratI kajaNa ke je thakI puruSane dayA napaje tevA karuNAnA vacane viNIya ke vinaya pUrvaka navagasittANaM ke sAdhunI pAze zrAvIne aZ ke athavA niraMtara maMjulAI ke madhura sneha sahita manohara vacana nAsaMti ke bole tathA ninnakahAhiM ke ni nakathA eTale rahasyavArtA je maithuna saMbaMdhi bAnA vacana teNe karI bANavayaMti ke se vakanI pere sAdhune te strI potAnI AjJA karAve, athavA ninnakahAhiM ke0 maithuna saMbaM dhiyA vacanekarI te strI ANavayaMti ke sAdhunuM citta maithuna sevavA naNI pravata tema maithuna sevavAnI AjhA ApI posAnI AjhAyeM sAdhune pravAve // 7 // have dRSTAMte karI dekhADe. jahAcake jema sIhaMkuNimeNaMke siMhane mAMse karI lonavIne nilayaM ke nirna ya karI ne egacaraMti ke0 ekalo thako vicare tema karI panI tene pAseNaM ke aneka baMdhane bAMdhIne kadArthayeM evaM ke 0 ema biyAna ke strIpaNa saMvujha ke jeNe mana vacana
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ 26 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. ane kAyAne saMvakhyAne evA egatiyaM aNagAraMke0 koieka suvratI aNagArane sneharUpa baMdhanekarI baMdhaMtike bAMdhe dharma thakI pADe to bIjA sAmAnya sAdhunuM kevuja guM. // // // dIpikA-mano badhyate yaistAni manobaMdhanAni maMjulAlApasnigdhAvalokanAMgata kaTanAdIni tairanekaiH karuNAlApavinayapUrvakaM (navagasittANaMti ) upasaMzliSya samI pamAgatyAthavA tadanaMtaraM maMjulAni pezalAni nAte / tathA ninnakathAjIrahasyAlApai maithunasaMbarvaconiH sAdhozcittamakAryakaraNaMprati jhApayaMti pravartayaMti // 7 // yathA siMhaM (kuNimeNaM) mAMsenopalocya nirnayamakacaraM pAzena yaMtreNa banaMti evaM striyopyekaM kaMcanA'nagAraM sAdhu saMvRtamapi badhnati svavarza kuvaiti // 7 // // TIkA-anyacca / (maNabaMdhaNehiztyAdi) manobadhyate yaistAni manobaMdhanAni maM julAlApasnigdhAvalokanAMgapratyaMgaprakaTanAdIni / tathAcoktaM / NAhapiyakaM tasAmiya datiyajiyA tumaM mhpiutti| jIejIyAmiyahaM pahavasitaMmezarIrassa // 1 // ityA diniranekaiH prapaMcaiH karuNAlApavinayapUrvakaM (navagasittANaMti) napasaMzliSya samIpamA gatyA'tha tadanaMtaraM maMjulAni pezalAni vidhanajanakAni kAmotkAcakAni vA nAte / tauktaM / mitamadura riniya jaMpunnaehiIsIkamaraka hsiehiN| savigArehivarAgaMhiyayaM pihiyaM mayabIe ||1||tthaa ninnakathAnIrahasyAlApaimaithunasaMbarvaconiH sAdhozcittamAdAya tamakA ryakaraNaM pratyAjJApayaMti pravartayaMti svavazaM vA jJAtvA karmakaravadAjJAM kArayaMtIti // 7 // apica / (sIjahetyAdi) yatheti dRSTAMtopadarzanArthe / yathA baMdhanavidhijJAH siMhaM pizi tAdinAmiSeNopapralocya nirnayaM gatanIkaM nirnayatvAdevaikacaraM pAzena galayaMtrAdinA banaM ti bavAca baduprakAraM kadarthayaMtyevaM striyonAnAvidhairupAyaiH pezalanASaNAdiniH (egatiyaM ti ) kaMcana tathA vidhamanagAraM sAdhu saMtRtamapi manovAkAyaguptamapi banati svavazaM kurva tIti / saMvatagrahaNaM ca strINAM sAmopadarzanArtha / tathAhi / saMvRtopi tAnirbadhyate kiM punaraparo'saMtRtaiti // // aha taba puNo NamayaMtI radakArova Nemi aNupubI // bache mieva pAse NaM phaMdaMte vi Namuccae tAhe // // aha se NuttappaI pahA noccA pAyasaMca visammisaM // evaM vivegamAdAya, saMvAso navikappae davie // 10 // artha-atha ke have sAdhune potAne vaza karIne panI taba ke tyAMte strI potAnA kAryaneviSe te sAdhune puNoke valI emayaMtI ke namADe eTale sevakanI pere kArya ka
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha badAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 27 rAve rahakArova ke jema rathakAra sUtradhAra aNupuboke anukrame aimike0 pADAno bAhe ralo pradeza namADe tema sAdhune te strI potAnA kArya karavAne viSe namADe pravartIve, tevAre te sAdhu, bajhe mievapAseNaMke mRganI pere strIrUpa pAse karIbaMdhANo thako jema mRga pAse karI baMdhANo hoya te phaMdaMtevike0 phaMdANothako araho paraho hAleM cAle paNa tAheke te pAsa thakI Namuccaeke mUkAya nahI tema sAdhu paNa strIrUpIthA pAsa thakI mUkAya nhii||nnaa atha ke have strIrUpIA pAsamAM paDyA palI, seke0 te sAdhu guttappa ke pazcAttApa kare par3A ke panI saMyama bAMjhIne gRhavAsa Adare, tevAre jUre jema visammisaM ke0 viSami zrita evo pAyasaM ke0 dUdha tene noccA ke jamIne panI pazcAttApa kare ke e anname sA vAste bAsevyo ema ciMtave cake tenI pere te sAdhu paNa pazcAtApa kare evaMke evo vi vega mAdAyake0 viveka grahaNa karIne davie ke mukti gamana yogya evA sAdhune saMyamanI SaNI evIje strI tenI sAthe saMvAso navikappaeke saMvAsa saMsarga karavo nakalpe. // 10 // // dIpikA-atha punastatra svAtmani avastuni namayaMti AsaktaM kurvati / yathA ratha kArovardhakirnemicakradhArAkASThaM AnupUrvyA namayati evaM striyopi sAdhuM namayaMti svavazaM kurvati / saca sAdhurmaMgavat pAzena bomodArtha spaMdamAnopi calamAnopi pAzAnnamucya te // e // atha sasAdhuH pAzavamRgazvA'nutapyate pazcAttApaM karoti / yataH / mayA pari janasyArtha kRtaM karma sudAruNaM ||ekaakii tena dohaM gatAste phalanAginaiti / yathA kazcita pamizraM pAyasaM nukkA'nutapyate evaM pUrvoktaprakAreNa vipAkaM svAnuSThAnasyAdAya prApya tAniH saha saMvAsonakalpate ivyamuktiyogye sAdhau // 10 // // TokA-kiMca / (ahatabetyAdi ) atheti svavazIkaraNAdanaMtaraM punastatra svAnipre te vastuni namayaMti pravhaM kurvati / yathA rathakArovArdhakirnemikASTaM cakravAhyacamirUpamA nupA namayatyevaM tAapi sAdhu svakAryAnukUlye pravartayaMti / saca sAdhurmagavat pAzena bajhomodArtha spaMdamAnopi tataH pAzAnamucyataiti // e // kiMca / (ahaseityAdi) a thAsau sAdhuH strIpAzAvabamomRgavat kUTake patitaH san kuTuMbakate aharnizaM klizyamAnaHpa zvAdanutapyate / tathAhi / gRhAMtargatAnAmetadavazyaM saMnAvyate / tadyathA / kodhAyakosa mavittu kohovaNAhiM kAhovijanavitta konagghAma tapahiya upariNIya nakovakumAra napaDi yato jIvarakhaDappaDehi parabaMdha pavedanAra / tathA yat / mayA parijanasyArtha, kRtaM karma su dAruNaM // ekAkI tena dohaM gatAste phalanAginaH // 1 // ityevaM bahuprakAraM mahAmohA tmake kuTuMbakUTake patitAanutapyate / amumevArtha dRSTAMtena spaSTayati / yathA kazciviSa
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ 227 vitIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. mizra nojanaM nuktA pazcAttatra katAvegAkulito'nutapyate / tadyathA / kimetanmayA pApena sAMpratekSiNA sukharasikatayA vipAkakaTukamevaMnUtaM nojanamAsvAditamiti / evamasAvapi putrapautrahitajAmAtRsvasUtrAtRvyanAgineyAdInAM jojanaparidhAnapariNayanAsakArajAtamR takarmata kSyAdhicikitsAciMtAkulopagatasvazarIrakartavyaH pranaSTaihikAmuSmikAnuSThAno'harni zaM takSyApAravyAkulitamatiH paritapyate / tadevamanaMtaroktayA nItyA vipAkaM svAnuSThA nasyAdAya prApya / vivekamiti vA kvacitpAtastavipAkaM vivekaM cAdAya gRhItvA strIni cAritraparipaMthinIniH sAdha saMvAsovasatirekatra nakalpate na nudyate kasminvyanUte mu ktigamanayogye rAgadeSarahite vA sAdhau / yatastAniH sAdha saMvAsovazyaM vivekinAmapi sadanuSTAnavighAtakArIti // 10 // tamdAna vajae bI, visalitaMca kaMTagaM nacA // nae kulANi vasavattI AghAte Na sevi nniggNthe||11|| je evaM OM aNugidhA annayarA duti kusIlANaM // sutavassievi se nisku, novihare saha nnmitiisu||2|| artha-je kAraNa mATe strInA samAgama thakI kaDavA vipAka prApta thAya tamhA ke tekAraNe zbIke 0 strIne vaUeke varje. tu zabda thakI strInI sAthe bAlApa saMlApa paNa kare nahiM, jema visanitaMca ke viSekarI lipta eTale viSekarI kharaDyo evo kaMTagaMke0 kAMTo nacAke 0 jANIne tene dUra thakI TAliye, tema sAdhu hoyate strIne viSe karI khaDyA kAMTA nI pere dura thakI TAle tathA nae ke ekalo thako kulANi ke0 te gRhasthane kuleja, vasavattI ke0 teno vazavI thako je sAdhu bAghAte ke0 dharmakathA kahe sevi ke te vyaliMgI sAdhu paNa paNiggaMthe ke niryatha nahI niSikSAcaraNa sevnaadityrthH|| 11 // je eyaM ke je cAritriyA e strI saMbaMdhiyA ke niMdanika tene viSe aNugikSA ke ga6 eTale mUryA thakA hoya te annayarAduti kusIlANaM ke anya pAsanA nasannA kuzIliyA pramukha je strInI pAze kathAnA karanAra hoya temAMhelA kuzIliyA jANavA te kAraNe sutavassievi ke rUDo tapasvI je hoya senika ke te sAdhu noviharesahaNa miDIsu ke strIsahita vicare nahI, tathA strIno samAgama bAlApa saMlApAdika paNa kare nahI. ahI NaM vAkyAlaMkAre. strIne aMgArA sarakhI jANI dUra bAMjhI yApe. // 12 // ||diipikaa-tsmaat striyo vrjyet| tuzabdAdAlApAdina kuryAt / viSe liptaM kaMTakamiva jJAtvA / viSadigdhakaMTakaH zarIremagnaH sannanartha karoti striyastu smaraNAdapi / ytH| viSasya viSayANAM ca duurmtyNtmNtrN|| upacuktaM viSaM haMti viSayAH smaraNAdapIti / tathA (ue)
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 22 eko'sahAyaH kulAni gRhasthagRhANi gatvA strINAM vazavartI yodharmamAkhyAti nAsau niyaM yoniSadAcaraNAt // 11 // ye yatayaetat pUrvoktaM taM garhya strIsaMbaMdhAdikaM ekAki strIdharmakathanAdikaM vA anugRhAH pratyAsaktAste kuzIlAdInAM pArzvasthAdInAmanyata mAH syuH / tatastu tapasvyApi tapaH kRzadehopi strIniH saha naviharennagacchennApi tiSThet / tRtIyArthe saptamI / NaM vAkyAlaMkAre // 12 // // TIkA - strI saMbaMdha doSAnupadaryopasaMharannAha / ( tamhAityAdi) / yasmAdvipAkakaTuH strIniH saha saMparkastasmAtkAraNAt striyovarjayet / tuzabdAttadAlApamapi na kuryAt / kiM tadityAha / viSopaliptaM kaMTakamiva jJAtvA'vagamya striyaM varjayediti / yapica / viSadigdha kaMTakaH zarIrAvayave namaH sannanarthamApAdayet striyastu smaraNAdapi / taTuktaM / viSasya viSayANAM ca dUramatyaMtamaMtaraM / upayuktaM viSaM haMti, viSayAH smaraNAdapi // 1 // tathA vari visakha maM visaya suTukka suvisirAmaraMti // visayAmi sapuNaghAdiyA paraNarae hiMpaDaM ti // 1 // tathaujaeko'sahAyaH san kulAni gRhasthAnAM gRhANi gatvA strINAM vazavartI tannirdiSTavelA gamanena tadAnukUlyaM najamAnodharmamAkhyAti yosAvapi naniyaiyonasamyak pravrajitoni vidhAcaraNa sevanAdavazyaM tatrApAyasaMnavAditi / yadA punaH kAcitkutazcinnimittAdAgaMtuma samarthA vRddhA vA javettadA parisahAya sAdhvanAve ekAkyapyapi gatvA'parastrIvRMda madhyagatAyAH puruSasamanvitAyAtrA strIniMdA viSaya jugupsApradhAnaM vairAgyajananaM vidhinA dharma kathayedapIti // 11 // anvayavyatirekAcyA muktorthaH sugamonavatItyaniprAyavAnAha / (jeeyaMuMTa mi tyAdi ) ye maMdamatayaH pazcAtkRtasadanuSThAnAH sAMprateciNaetadanaMtaroktaM naMbaM tijugupsanIyaM tatra strIsaMbaMdhAdikaM ekA kistrIdharmakathanAdikaM vA iSTavyaM / tadanu tatprati ye gR abhyupapannamUrjitAste hi kuzInAnAM pArzvasyAvasannakuzIla saMsaktaya thA baMdarUpANAmanyatarA javaMti yadivA kA thika pazyaka saMprasAraka mArmakarUpANAM vA kuzIlAnAmanyatarAjavaMti tanma dhyavartinastepi kuzIjAnavaMtItyarthaH / yataevamataH sutapasvyapi vikRSTataponiSTapta deho pi nikkuH sAdhurAtmahita miThana strIniH samAdhiparipaMthinIniH saha na viharennakka cijannApi saMtiSThet / tRtIyArthe saptamI / samitivAkyAnaM kAre / jvalitAMgArapuMja vaddUrataH striyovarjayeditibhAvaH // 12 pravidhayarAdi suhArdi, ghAtIr3hi va dAsIr3hi / mahatIdi vA kumArI hiM, saMthavaM sena kukA pagAre // 13 // praDa pAiAMca sudIpaMvA appiyaMda chuegatA hoMti // givasattA kAmedi; rakaNaposaNe maNussosi // 14 // artha- have kadAcit putrI pramukhano saMsarga yai jAya, to te paNa sAdhuyeM TAlavo te zrAzrayI For Private Personal Use Only
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ 230 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. kadene va ke0 yapi saMbhAvanAye dhUyarAhimuhAM ke0 dhUmrATale beTI sA sAdhu vicareM nahIM, tathA suhA eTale vadu sAye ghane dhAtIhiM ke dhAva, te mAtA sa mAnabe te sAdhe paNa, aDuva 60 athavA dAsIhiM ke0 dAsI sAye, tathA mahatI hi ke0 mhoTI strI sAthe, vA ke0 athavA kumArIhiM ke0 kumArikA je nhAnI strI, tenI sAdhe paNa saMthavaM ke0 saMstava paricaya se ke0 te sAdhunakuMDA ke nakare tene gA re ke0 pagAra jAvo // 13 // have e pUrvokta strIunA samAgama thakI je doSa upa je te kahe. atha ke have kadApi egatA ke0 ekadA prastAve ekAMte strInI sAthe sAdhu no saMsarga tene lAI ke0 jJAti gotri vA ke0 athavA suhINaM ke0 suhat eTale mi 7 saMbaMdhi varga hoMti ke0 tyAM hoya te dahu ke dekhe tevAre teune appiyaM ke0 prI ti eTale dveSa upaje bane te jANeke giddhAsattA kAmehiM ke0 jUvo e puruSa evA gR 5 kamajogane viSeyAsakta dekhAyane ema ciMtavI sakrodha vacana bole ke maNussosike / aretuM no puruSa ke zuM je tuM ghaMhIM ghaNo ghaNo bezebe, raskA posaNe ke0 rAkhave po ve khAdara karebe, teno zuM kAraNabe, evA kaThora vacana te bole. // 14 // 0 m || dIpikA - DuhitRnirapi putrInirapi sArdhaM na virahet snuSAH sutanAryAstA nirdhAtryAsta nyadAyinyastA nirathavA dAsInirmahatI niH prauDhAniH kumArI nirjadhvInirvA sAthai saMsta vaM paricayaM na kuryAdanagAraH // 13 // atha ekadA strIbhiH saha saMgataM sAdhuM dRSTvA yoSi jJAtInAM suhRdAM vA'priyaM cittAzaMkA navati / evaMca te mAnuveran / yathA satvAH prANi naH kAmairgRzaH / evaMvidhopyayaM zramaNaH strIsaktacetAH strIniH sArdhaM tiSThati / takte / maM zirovadanametadaniSTagaMdha, nidAzanena naraNaM vahatodarasya / gAtraM malena malinaM gatasarva zonaM, citraM tathApi manaso madanesti vAMbeti // pratistrIsaMgaM dRSTvA tava jJAtayaH kruddhAH sAdhuM bruvaMti rakSaNaM vA poSaNaM vA samAhAra de raNapoSaNaM tatra tvamAdaraM kuru / yatastva masyAmanuSyasi / yadivA vayaM raNe poSaNe pravannAstvameva manuSyosi tvayaiva sArdhamiya mekAkinyArnazaM tyaktagehavyApArA tiSThatIti // 14 // // TIkA - katamAniH punaH strIniH sArdhaM na vihartavyamityetadAzaMkyAha / (yavidhUya rAhI tyAdi ) vyapizabdaH pratyekamabhisaMbadhyate / ( dhUyarAditti ) DuhitRnirapi sArdhaM na vihare tathA snuSAH sutanAryAstAnirapi sArdhaM na viviktAsanAdau sthAtavyaM / tathA dhAtryaH paMca prakArAH stanyadAyinyojananIkalpAstAnizca sAkaM na stheyaM / athavA satAM tAvadaparayoSi toyApyetAdAsyoghaTayoSitaH sarvApasadAstA nirapi saha saMparka pariharet / tathA mahatI niH kumArI nirvAzabdAllaghvInizca sArdhaM saMstavaM paricayaM pratyAsattirUpaM so'nagArona ku For Private Personal Use Only
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdA'rakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 231 yAMditi / yadyapi tasyAnagArasya tasyAM ihitari snuSAdau vA nacittAnyathAtvamutpadyate tathA pi ca tatra viviktAsanAdAvaparasya zaMkotpadyate atastakAnirAsArtha strIsaMparkaH pariharta vyati // 13 // aparasya zaMkA yathotpadyate tathA darzayitumAha / (akuNAINamityAdiH) viviktayoSitA sArdhamanagAramathaikadA dRSTvA yoSijAtInAM suhRdAM vA apriyaM cittaHkhA sikA navatyevaM ca te samAzaMkeran yathA satvAH prANinazbAmadanakAmairgAadhyupapa nAstathA vaMnatoppayaM zramaNaH strIvadanAvalokanAsaktacetAH parityakta nijavyApAro'nayA sArdha nihIka stiSThati / tamuktaM / muMmaM zirovadanametadaniSTagaMdhi, nidATanena naraNaM vaha todarasya // gAtraM malena malinaM gatasarvazonaM citraM tathApi manaso madanesti vAMjA // 1 // tathAtikrodhAdhmAtamAnasAcaiva mUcuryathA rakSaNaM poSaNaM ceti vigRhya samAhAra stasmin rakSaNapoSaNe sadAdaraM kuru / yatastvamasyAH manuSyosi manuSyovatase / yadi vA paraM vayamasyAraNapoSaNavyApTatAstvameva manuSyovartase / yatastvayaiva sArdhamiyamekA kinyaharnizaM parityaktanijavyApArA tiSThatIti // 14 // samaNaMpi dAdAsINaM, tabavi tAvaege kuppaMti // anoyaNehiM pahiM zvIdosaM saMkiNo hoti // 15 // kuvaMti saMthavaM tAdi, papnA samAhi jo gehiM // tamhA samaNA Nasameti, AyahiyAe samisejAna // 16 // artha-samaNaMpi daudAsINaM ke tapasvI, udAsIna madhyastha, rAga deSa rahita evosA dhu paNa strI sAthe AlApa karato thako dekhIne tAva ke tevAre tabavi ke tyAM pa Na ege ke0 koieka kuppaMti ke krodha kare avA ke0 athavA noyaNehiM ke ane ka prakAranA nojana te gajehiM ke sAdhune artha thApyA dekhIne ema jANe je e yati thA hArano gR6 sadaiva ahIM AveDe, bodosaM saMkiNohoMti ke0 tevAre tene strInA doSa nI zaMkA manamAMhe napaje, ane ema jANe ke e strIpaNa nalI nathI // 15 // temATe je papnA samAhi jogehiM ke prakarSe karI dharmarUpa samAdhi je mana vacana kAyAnA gu jayogarUpa vyApAra,tethakI bhraSTa thayA hoya. kuvaMti saMthavaMtAhike tevA ivyaliMgI strInI sAthe saMstava paricaya kare tamhA ke0 temATe evaM jANIne samaNA ke0 sAdhu esameMti ke strInI sAthe najAya, AyahiyAe ke AtmAnA hitane artha samisejA ke strIje sthAnake rahetI hoya te sthAnake sAdhu niSitA azanAdika paricaya kare nhii.||16|| // dIpikA-zramaNamudAsInamapi rAgadeSarahitamapi dRSTvA tatrApi madhyasthe rahasyastrI jalpanarUtadoSAdeke kupyaMti zramaNaM madhyasthamapi striyA sahakAMte jalpaM dRSTvA eke kupyaM
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ 232 hitoya sUtrakRtAge prathamazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. ti kiM punaH kRtavikAraM / tathA strIdoSAzaMkinazca te nvNti| te cAmI dossaaH| nojanebaduvidhai yastaH sAdhvarthamupakalpitairiyamenamupacarati athavA nojanArthamupaviSTeSvapi zvazurAdiSu sAdhvAgamane sA vadhUH samAkulA satyanyasmin dAtavye'nyaddadAti / ythaa| kayAci 6dhvA grAmamadhyaprArabdhanaTaprekSaNagatacittayA patizvagurayornojanArthamupaviSTayostaMDulAiti ka vA rAikAH saMskRtya dattAH / tatazcAsau zvazureNopaladitA patyA krudhna tAmitA 'nyaga tacittetyAzaMkayA gahAnirghATiteti // 15 // tAniH strIniH saha saMstavaM paricayaM kurvati / kiMjUtAH / pracaSTAH sacalitAH samAdhiyogenyodharmadhyAnavyApArenyaH pracyutAH tasmAt zra maNA ( NasameM titti ) nagati / satyaH zojanAanukUlatvAniSadyAzva niSadyAH strIka tA mAyA athavA strIvasatIH AtmahitAya svahitaM mnymaanaaH|| 16 // // TIkA-(kiMcAnyat / samarUpItyAdi) zrAmyatItizramaNaH sAdhuH / apizabdoninnaka mH| tamudAsInamapi rAgadeSavirahAnmadhyasthamapi dRssttvaa|shrmnngrhnnN tapaHkhinnadehopalahaNA rtha / tatraivaMnatepi viSayaveSiNyapi sAdhau tAvadeke kecana rahasyastrIjalpanakRtadoSatvAtku pyaMti / yadivA (pAThAMtaraM) "samaNaM daNudAsINaM" zramaNaM pravrajaMtaM udAsInaM parityakta nijavyApAra striyA saha jalpaMtaM dRSTropalanya tatrApyeke kecana tAvat kupyaM ti kiMpunaH kRtavi kAramitinAvaH / athavA strIdoSAzaMkinazcate nvNti| te cAmI striidossaaH| nojanairnAnAvidhai rAhArairvyastaiH sAdhvarthamupakalpitairetadarthameva saMskRtairiyamenamupacarati tenAyamaharnizami haagbtiiti|ydivaa nojanaiHzvarAdInAM nyastairardhadattaiH saniHsAvadhUH sAdhyAgamanena samA kulInatA satyanyasmin dAtavye'nyaddadyAttataste strIdoSAzaMkinonaveyuryatheyaM zIlAune naiva sahAstaiti / nidarzanamatra yathA kayAcidhvA grAmamadhyaprArabdhanaTapreNaikagataci tayA patizvagurayo!janArthamupaviSTayostaMDulAiti kRtvA rAikAH saMskRtya dattAstatoso zvagureNopaladitA nijapatinA kuna tAmitA anyapuruSagatacittetyAzaMkya svagRhAnni rghATiteti // 15 // kiMcAnyat / (kurvatItyAdi) tAniH strIniH sanmArgArgalAniH saha saMstavaM tahagamanAlApadAnasaMprekSaNAdirUpaM paricayaM tathAvidhamohodayAtkurvati vidadha ti| kiNntaaH|prkrssnn bhraSTAH svalitAH smaadhiyogenyH|smaadhirdhrmdhyaanN tadartha tatpradhA nAvA yogAmanovAkkAyavyApArAstenyaH pracyutAH zItalavihAriNaiti / yasmAt strIsaM stavAtsamAdhiyogaparitraMzonavati tasmAtkAraNAnamaNAH sattAdhavona (sameMti) na gaI ti / sabonanAH sukhotpAdakatayA'nukUlatvAnniSadyAzva nipadyAstrIniH kRtA mAyA yadi vA strIvasatIriti yAtmahitAya svahitaM mnymaanaaH| etaca strIsaMbadhapariharaNaM tAsAmapya hikAmuSmikApAyaparihArAktimiti / kvacitpazcAImevaM pamyate // tatprAsamaNAna jahA
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha jAga dusarA. 233 hi hitA sannijAna // zrayamasyArthaH / yasmAtstrI saMbaMdhonarthAya navati tasmAt zrama sAdho / tuzabdo vizeSaNArthaH / vizeSeNa saniSadyA strIvasatIstatkRtopacArarUpA vA mA zrAtmahitA to hAhi parityajeti // 16 // bahave gihAI vahu, missInAvaM patruyA (pAThAMtare paNatA ) yaege // dhuva mameva pavayaMti vAyAvIriyaM kusIlAeM // 17 // sa ravati parisAe, yaha rahassaMmi DukkarDa kareMti // jAtiyAM tadAviyA, mAille mahAsadeti // 18 // 0 - bahave ke ghaNA manuSya gihAraMpravahaTTu ke0 ghara bAMmI saMyama yAdarIne valI mohanIya karmanA udaya thakI ajJAnapaNe, missInAvaM ke mizranAve pahuyAcake0 pahotA evA ege ke0 koieka manuSya te gRhastha para nahI ane yatipaNa nahIM eTale vyaliMgI yAya. evA batAM paNa dhuvamaggameva ke0 moha mArgaja eTale amAro mo no mArga satyabe ema pavayaMti ke madhyama mArgane zreSTha kahI bole ekAraNe aho ku sInAeM ke0 te kusIjIyAnA vAyAke vacananuM bolavA mAtra, je vIriyaMke bala vIryale te juvo ke be // 17 // erIte parisAe ke0 parakhadA madhye te kuzIliyA potAnI yA tmAne suddhaM ke0 zuddha nirdoSa svati ke0 boje yaha ke0 yatha have parakhadA mAMhethI pI, rahasaMmi ke0 ekAMta bAMno Dukkarma kareMti ke duSkRta eTaje anAcAra kare. erI te mUrkha potAno anAcAra gopave, topA jAtiyAMtahAviyA ke0 tenA aMga ceSTAnA jAe hoya tejANe, tathA sarvajJa to jANejane ke e sAdhu mAile ke0 iSTa mAyAvI, tathA mahAsadeyaMti ke mahAdhUrta mRSAvAdI e. erIte to bIjA jANe kiMvA najANe paraMtu sarvajJato jAaijabe // 18 // 0 s || dIpikA - bahavaH kecana gRhAsyapahatya parityajya mizrInAvaM gRhasyatulyatvaM praNatAH prAptA evaMbhUtAste dhruvamArga mokSamArgameva pravadaMti yathAyamevAsmadIyomArgaH zreyAna yanenaiva pravrajyAnirvAhaH syAditi / tadetatkuzInAnAM vAcA kRtavIrye nAnuSThAnakRtaM / vAGmAtreNaiva te pratrajitAnatu sadanuSThAnataityarthaH // 17 // sakuzIlovAGmAtreNa pari padi zuddhamAtmAnaM rauti jApate / yatha rahasyekAMte duSkRtaM pApaM karoti tacca tasya pApa manyaH kopi na vetti tathApi tathArUpamanuSThAnaM vidaMtItitathA vidonipuNA iMgitAkAra jJAH sarvajJAvA jAnaMtyeva yatoyaM mAyAvI mahAzavazceti // 18 // // TIkA - kiM kecanAnyupagamyApi pravrajyAyAM strIsaMbaMdhaM kuryuryenaivamucyate umityAha / (ba 30 For Private Personal Use Only
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ 234 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. havetyAdi) bahavaH kecana gRhAsyapahRtya parityajya punastathAvidhamohodayAnmizrI nAvai ti / ivyaliMgamAtrasabhAvAnAvatastu gRhasthasamakalpA ityevaMbhUtA mizrI nAvaM prastutAH sama nuprAptAna gRhasthA ekAMtatonApi pratrajitAsta devaMbhUtAyapi saMtodhuvomodaH saMyamovA tanmA meva pravadati / tathAhi / te vaktAronavaMti yathA'yamevAsmadArabdhomadhyamaH paMthAH zreyA ntathAhyanena pravRttAnAM pravrajyA nirvahaNaM navatIti tadetatkuzIlAnAM vAcA kRtaM vIrya nAnuSThA nataM / tathAhi / te ivyaliMgadhAriNovAGmAtreNaiva vayaM pravrajitAiti bruvate natu teSAM sAta gaurava viSayasukhapratibandhAnAM zItalavihAriNAM sadanuSThAnakRtaM vIryamastIti // 17 // pica (ravatItyAdi) sakuzIlovAGmAtreNAviSkRtavIryaH parSadi vyavasthito dharmadeza nAvasare satyAtmAnaM zuddhamapagatadoSamAtmAnamAtmIyAnuSThAnaM vA rauti nASate / yathA'naM taraM rahasyekAMte duSkRtaM pApaM tatkAraNaM vA sadanuSThAnaM karoti vidadhAti tacca tasyAsadanu SThAnaM gopAyatopi jAnaMti vidaMti / ke / tathArUpamanuSThAnaM vidaMtIti tathA vida iMgitAkAra kuzalA nipuNAsta diityarthaH / yadivA sarvajJAH / etaduktaMnavati / yadyapyaparaH kazvidakarta vyaM teSAM na vetti tathApi sarvajJAvidaMti tatparijJAnenaiva kiMna paryAptaM yadivA mAyAvI mahA zatazvAyamityevaM tathAvidastidvidojAnaMti / tathAhi / prabannakAryakArI na mAM kazvijJAnA tyevaM rAgAMdhomanyate yathaca taM tadvido vadaMti / tathAcoktaM / nayanopaMno ki, eyapi i ghayaM cateA // kihasakkAvaMce vaya tANU dUya kallAeNo // 1 // 18 // sayaM kkaDaM ca na vadati; yAi hovi pakacati vAle // veyANavI mA kA sI, coijjato gilAi se juko // 17 // usiyAvi icipose supurisA veiyakhedannA || palAsamannitAvege, nArINaM vasaM navakasaMti // 20 // artha- sapaMDukkaDaMca ke0 je ivyaliMgI hoya, te potAno karelo anAcAra tene cazabda thakI prAcAryAdike pugyo thako, navadati ke0 nakahe; eTale potAno nAcAra prakAze nahI, tathA khAihovi ke0 yAdiSTa eTale coyaNA ko bato, eTale he vaha khAja pI ema na karavuM erIte presyo yako, paNa bAle ke0 te bAla prajJAnI paka ti ke potAnA yAtmAne zlAghanIya mAnato thako ema kaheke, yAja paDhI tame ka hoTho tema karIza, tathA veya ke0 puruSavedano udaya tethI yoje aNuvI ke0 maithuna seMvavAno nilAba te mAkAsI ke0 makarIza, erIte cokatoke0 prekho thako gilAi ke0 gilAnapaNu pAme. ema seke0 te ivyaliMgI sAdhu ko ke0 valI valI sAMna yuM yuM kare // 19 // usiyAvi ke aneka prakAranA kAmanogane viSe uSita For Private Personal Use Only
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha badAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 235 eTale nuktanogI thaine purisAkete manuSya ijiposesuke0 strIne poSavAne viSe pravarte tathA ijiveyakhedannA ke strIveda kharAbaDe, eTale strI saMsAra bhramaNa- kAraNa, ema jANatA batA paNa palAsamannitAvege ke prazAsamanvita eTale buddhimaMta evA koieka puruSa mo hane udaye karI nArIvasaM ke tehija strIne vazavartiyeM rahe ane uvakasaMti ke te strI je kAM kahe te kiMkaranI pere kare ityarthaH // 20 // // dIpikA-svayaMkRtaM pApaM pareNa dRSTopi navadati yadahametatpApakArIti pareNAdiSTa zvoditopi bAlo'jJaH prakalate AtmAnaMzlAghamAno'kAryamapalapati / tathA vedaH puMvedodaya stasyAnuvIcirAnukUlyaM maithunAnilASaM mAkArSIriti yaH punazcodyamAnoglAyati glAniM yAti anAkaNitaM karoti mamevisovA sakhedaM nASate / yathA / saMnAvyamAnapApazcedapApenA pi kiM mayA / nRjamuhijate loko,nirviSAdapi sarpataiti // 15 // strIpoSakAye anuSThAna vizeSAsteSu narSitAvyavasthitAH puruSA nuktnoginityrthH| tathA strIvede khedajhAH strIvedo mAyAbadulapati nipuNAapi prajJAbuddhirautpattyAdikA tayA samanvitAyuktAapi eke nA rINAM vazamAyattatAM mapakarSati vrajati striivshvrtinonvNtiityrthH| natu evaM jAnaMti / ytH| etAhasaMtica rudaMtica kArya hetorvizvAsayaMti ca naraM naca vizvasaMti // tasmAnnareNa kula zIlasamanvitena nAryaH smazAnaghaTikAiva varjanIyAH // 1 // strIsvanAvastathA / ythaa| e koyuvA gRhAnirgatya pATaliputraM prasthitastadaMtare'nyataragrAmavartinyA kayAcinnAryA'ni hitastvamevaM gunarutiH ka yAsi tenApi ca yathAsthitamuktaM / tayoktaM paThitvA calamAnotrA gH| tenAMgIkatyAye gataM |adhiity ca ttraayaatH| tayA ca snAnanojanAdiniH satyApito hAvanAvazca hRtacittastA haste gaehAti tatastayA mahatA zabdena phUlatya janAgamanAvasare ta nmastake vArighaTaH prdiptH| tatolokasya tayoktaM zrayaM gale lagnena jalena vyAkulomRtazva / tatomayodakena siktaiti / gate loke sA dRSTavatI tvayA kAmazAstraM paThatA strIsvanAvAnAM kiM jJAtamiti evaM strIcaritaM purvijJeyaM / yataH / hRdyanyAcyanyat, karmaNyanyat puro thapa Te'nyat // anyattava mama cAnyat strINAM sarva kimapyanyaditi // 20 // // TIkA-kiMcAnyat (syNkddNcetyaadi)| svayamAtmanA prabannaM yaduSkRtaM kRtaM tadapa reNAcAryA dinA dRSTona vadati na kathayati yathAhamasyA'kAryasya kArIti / saca prabannapA pomAyAvI svayamavadan yadApareNAdiSTazcoditopi san bAlojhorAgoSakalitovA prakabate yAtmAnaM zlAghamAno'kAryamapalapati vadatica yathAhamevaMnatamakArya kathaM kariSye ityevaM dhaayaatprkbte| tathA vedaH puMvedodayastasyAnuvIcyA'nukUlyaM maithunAnilASaM
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ 236 vitIyesUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. tanmAkArSI rityevaM nUyaH punazcodyamAnosau glAyati glAnimapayAtyakarNazrutaM vidhatte marmavi chovA sakhedamiva nASate / tathA coktaM / saMnAvyamAnapApoha,mapApenApi ki mayA // nirvi pasyApi sarpasya nazamuhijate janaiti // 1e // thapica / (usiyAvItyAdi ) striyaM po SayaMtIti strIpoSakAanuSThAna vizeSAsteSUSitAyapi vyavasthitAyapi puruSAmanuSyAnukta noginopItyarthaH tathA strIvedazAH strIvedomAyApradhAna ityevaM nipuNAapi tathA prajhayA autpattikyA dibudhyA samanvitAyuktAapyeke mahAmohAMdhacetasonArINAM samyakstrI NAM saMsArAvataraNavIthInAM vazaM tadAyattatAmupasAmIpyena kaSaMti vrajati / yadyattAH svapnAya mAnAyapi kAryamakArya vA bruvate tattatkurvate napunaretajAnaMti yathaitAevaMntAnavaMtIti / tadyathA / etAhasaMti ca rudaMti ca kAryaheto,vizvAsayaMti ca naraM naca vizvasaMti // tasmA nareNa kulazIlasamanvitena, nAryaH zmazAnaghaTikAiva varjanIyAH // 1 // tathA / samuha vIcIva calasvanAvAH, saMdhyAtarekheva muhUrtarAgAH // striyaH kRtArthAH puruSaM nirarthakaM, ni pIDitAlatakavattyajati // // atraca strIsvanAvaparijhAne kathAnakamidaM / tadyathaikoyuvA svagRhAnirgatya vaizikaM kAmazAstramadhyetuM paattliputrprsthitH| tadaMtarAle'nyataragrAmavartinya kayA yoSitA'nihitastadyathA sukumArapANipAdazojanAkatistvaM ka prasthitosi tenApi ya thAsthitameva tasyAH kathitaM / tayAcoktaM / vaizikaM paThitvA mama madhye nAgaMtavyaM tenApi tathai vaanyupgt| yadhItya cAsau madhyenAyAtastayA ca snAnanojanAdinA samyagupacaritovividha hAvanAvazcApahatahRdayaH saMstAM hastena gaehAti tatastayA mahatA zabdena phUkatyajanAgamanA vasare mastake vArivardhanikA prdiptaa| tatolokasya samAkule evamAcaSTe / yathAyaM gale lagneno dakena manAk mRtaH / tatomayodakena siktaiti / gateca loke kiM tvayA vaizikazAstropa dezena strIsvanAvAnAM kiM parijhAtamityevaM strIcaritraM purvijJeyamiti nAtrAsthA kartavyeti / tathA coktaM / hRdyanyAcyanyatkarmaNyanyatpurothaTaSThenyat // anyattava mama cAnyat strINAM sarva kimapyanyat // 20 // avi havapAdadAe, ajjvA vadhamaMsanakaMte // avi teyasAnitAva pAni nabiya khArasiMcaNAI ca // // akaramaNAsa daM,kaMgjedaNaM titirakaMtI // va pAvasaMtattA, nayabiMti puNona kAditi // 22 // artha-have ihaloke paNa strIne saMbaMdhe je vipAka thAya te dekhADe api evI saMnA vanA je je kuzIliyA puruSa hoya te habapAdabedAeke 0 hastapAdAdikanuM veda pAme, thavA kenyathavA vajhamaMsake0 carma ane mAMsa, nakaM te ke0 upaDavU pAme api evI saMnAvanA
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 237 je teyasAke agnIno tApa pAme eTale rAjapuruSa rIzANA thakA anitAvaNAnike0 para strI gamana karanAra puruSanA agnI sahita tenA zarIranA naDadhuzrA kare nabiya ke0 vAMzalA sAthe tenA zarIra trAbIne tevAra par3I khAra siMcaNAiMca ke jhAranuM sIcaq kare, eTale luNadepa pAme // 21 // 45 ke athavA karamaNAsannedaM ke kAna thane nAzi kAnuM bedana pAme. kaMcanedaNaM titirakaMtI ke0 kaMtanu ledana potAnA karmanA udaye sahana kare erIte itra ke aMhI manuSya lokane vipe paNa pAvasaMtattA ke pApe karI saMtapta evI viTaMbanA pAme, tathApi nayabitike0 emanakahe je puNoke0 have valI hu~ e vo anAcAra nakAhiMtike0 nahI karUM ema vicArI virati paNu aMgIkAra kare nhii||22|| // dIpikA-strIsaMbaMdhe rAgiNAM hastapAdaledAdyapi atha vardhamAMsotkartanamapi tejasA ninA'nitApanAni strIsaMbaMdhinirnarta puruSainaMTitrakAeyapi kriyate / pAdArikAstathA zasvaizvi tvA dArodakasecanAni prApyate // 21 // karNanAsikAdamapi kaMtadanaM ca titidaMte sahaMte / iti evaM prakAreNAtraiva manuSyajanmani pApasaMtaptAmahAvedanAmanunavaMti naca bruva te evaM punane kariSyAmaiti // 25 // // TIkA-sAMpratamiha lokaeva strIsaMbaMdhavipAkaM darzayitumAha / (yavihavetyAdi ) strI saMparkohi saMsargiNAM hastapAdabbedanAya navati / apiH saMnAvane / saMbhAvyataetanmohAturA NAM saMbaMdhAstapAdabedAdikaM athavA vardhamAMsotkartanamapi tejasAgninA'nitApanAni strI saMbaMdhiniruttejitairAjapuruSaiTitrakANyapi kriyate pAdArikAstathA vAsyAdinA tadAyitvA dArodakasecanAni ca prApayaMtIti // 1 // apica / (akarotyAdi) atha karNanAsikA cedaM tathA kaMThavedanaM ca titidaMte svakRtadoSAtsahaMte ityevaM bahuvidhAM viDaMbanAmasminneva mAnuSe ca janmani pApena pApakarmaNA saMtaptAnarakAtiriktAM vedanAmanunavaMtIti / naca punare tadevaMnatamanuSThAnaM nakariSyAmaiti bruvataityavadhArayaMtIti yAvat / tadevamaihikAmuSmikA muHkhavijhabanAyapyaMgIkurvati na punastadakaraNatayA nivRttiM pratipadyataiti nAvaH // 22 // sutameta mevamegesiM,icIvedetid sykaayN|| evaM pitA vadittANaM ajjvA kammaNA ava kareMti // 23 // annaM maNeNa ciMteti, vA yA annaMca kammaNA annaM // tamhA sadahiMjirakU, bahamAyAna iti paccA // 24 // artha-zrIsudharmasvAmI kahele ke evaMke0 e je pUrve strInA saMbaMdhanuM phala kayuM. te, nagavaMta
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ 237 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe caturyAdhyayanaM. pAzeyI sutameke0 meMsAMnavyuMne. etamevake evIrIte egesiMke0 koiekane kaDavAvipAka hoya nivedetiduke0 strIveda thakI duiti nizcaHkhaja pAme. suyarakAyaMke 0 e nakhaM kahyu evaMpi ke erIte lokaparaMparAye paNa sAMnavyaM je, strInA saMbaMdha thakI kaDavA vipAka pAmiyeM; ema sAMjalIne tAke 0 te akAryano karanAra vadittAzaMke0 ema kahe je have hu~ e akArya nahI karUM.avAke athApi eTale topaNa kammaNAke0 mAtA karmane karave karI avakareMtike 0 tehija akAryanuM AcaraNa kare // 23 // have strInapara virakta thavAne a thai strInA doSa kahe. annamaNeNaciMteti ke strI jeje te mane karI anya ciMtave ane vAyAannaMca ke vacane karI anya bole kammaNAyannaM ke valI kAyAye karI anya kare tamhA ke0 temATe sahahiMniskU ke strInA vacana mAyAsahita hoya tene paramA rthano jANa sAdhu sarda he nahI. bahumAyA zani ke0 atyaMta mAyAsahita evI strIne paccA ke jANIne sAdhu je hoya te strIno vizvAsa kare nahI. // 24 // // dIpikA-zrutametajuroH sakAzAt yatpUrvamuktaM evamekeSAM tvAkhyAtaM navati / yata striyo niMdyAiti / tathAstriyaM vedayati jhApayatistrIvedovai zikAdikaM strIsvanAvaprakAzakaM zAstra miti / tamuktaM / uAi hRdayaM yathaiva vadanaM yadarpaNAMtargataM, nAvaH parvatargamArgaviSamaH strINAM na vijJAyate // cittaM puSkarapatratoyacapalaM naikatra saMtiSThate nAryonAma viSAMkurai riva latAdoSaiH samaM vardhitAH // 1 // tathA nanaaMgulisopuriso sylNmijiivlogNmi| kAmaM taeNanAriMjeNa napattA duHkhAI ityAdi / kiMca / thakAryamahaM na kariSyAmItyevaM vAcA uktvApi (avatti ) athApi tathA karmaNA kriyayA'pakurvati virUpamAcaraMti stri yH|| 23 // striyomanasA'nyat ciMtayaMti vAcAnyanAte karmaNA kriyayA'nyat kurvati / tasmAttAsAM nihuH sAdhu zradadhIta tatkRtamAyayA AtmAnaM napratArayet / yatobahumAyAH striyaiti jJAtvA / atra dttaaveshikdRssttaaNtH| yathA dattakonAmakazcidyuvA ekayA gaNikayA bahu prakAraiH pratAryamANopi tAM neSTavAn tatastayoktaM kiMmayA dona gyakalaMkitayA jIvaMtyA pra yojanaM / ahaM tvayA tyaktA'gniM vizAmi tatodattakovadat mAyayA idamapyasti vaizike ta dAsI pUrva suraMgAmukhe kASThanAraM saMmIlya taM prajvAlya tatrAnupravizya suraMgayA gRhmaagtaa| dattakopi idamapyasti vaizike ityevaM vilapannapi vAtikaizcitAyAM pradiptastathApi nAsau tAsu pakSAnaM kRtavAn evamanyenApi strISu na zramAtavyaM // 24 // // TIkA-kiMcAnyat / (sutametamityAdi ) zrutamupalabdhaM gurvAdeH sakAzAnokatovA etaditi ytpuurvmaarkhyaatN| tadyathA / urvijJeyaM strINAM cittaM dAruNaH strIsaMbaMdhavipAkastathA calasvanAvAH striyokuSparicArAyadIrghaprediyaH prakRtyA laghvyA navaMtyAtmagarvitAzcetyeva
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 23e. mekeSAM svArakhyAtaM navati lokazrutiparaMparayA ciraMtanAkhyAsu vA parijhAtaM nayati / tathAstri yaM yathAvasthitasvanAvatastatsaMbaMdhavipAkatazca vedayati jhApayatIti strIvedovaizikAdika strIsvanAvAvi vakaM zAstramiti / tamuktaM / uAi hRdayaM yathaiva vadanaM yadarpaNAMtargataM, nA vaH parvatamArga'rgaviSamaH strINAM na vijJAyate // cittaM puSkarapatratoyataralaM naikatra saMtiSTha te, nAryonAma viSAMkurairiva latAdoSaiH samaM vardhitAH // 1 // thapica / suhavijayAsusuru vipiyAsusuphulapasarAsu // aDaIsu mahiliyAsu ya,vIsaMnonevakAyavo // 1 // nasena aMgulIsopurisosayala mi jIvaloyammi / kAmetaeNanArI, jeNanapattAi suHkhaaii|| 2 // ahaeyANaMpagaI, svsskreNtivemnnaass| tassaNakareMtiNavaraM, jassaalaMcevakAmehiM // 3 // kiMca kAryamahaM na kariSyAmItyevamuktvApi vAcA (avatti) tathApi karmaNApi kriya yA'pakurvatIti virUpamAcaraMti / yadi vA'grataH pratipAdyapi zAsturevApakurvatIti // 23 // sUtrakAraeva tatsvajAvAviSkaraNAyAha / (yamaNeNetyAdi) pAtAlodaragaMjIreNa manasA nyacitayaMti tathAzrutamAtrapezalayA vipAkadAruNayA vAcA anyanApate / tathAkarmaNAnuSThA nenAnyanniSpAdayaMti yataevaM bahumAyAH striyati / evaM jJAtvA tasmAttAsAM nitaH sAdhana zradadhIta tatkRtayA mAyayAtmAnaM na pratArayet dattAvaizikavat / atra caitatkathAnakaM / dattA vaizikaekayA gaNikayA taistaiH prakAraiH pratAryamANopi tAM neSTavAn tatastayoktaM kiM mayA dau nAgyakalaMkAMkitayA jIvaMtyA prayojanamahaMtvatparityaktA'gniM vizAmi tatosAvavocata mAya yA idamapyasti vaizike tadA'sau pUrva suraMgAmukhe kASThasamudayaM kRtvA taM prajvAvya tatrAnupravizya suraMgayA ghmaagtaa| dattakopi idamapi cAsti vaizike ityevamasau vilapannapi vAtikaizcitA yAM pradiptastathApi nAsau tAsu zradhAnaM kRtavAnevamanyenApi nazradhAtavya miti // 25 // juvatI samaNaM bUyA, vicittalaMkAravabagANi parihittA // viratA carissa daMrukaM,dhammamAika Ne nyNtaaro||3|| aGasAviyA pavAeNaM,ahamaMsi sAdammiNIya smnnaannN||jtukuNne jadA nvakoI,saMvAse viuvi siiejaae|| artha-vicittalaMkAra vajagANi parihittAke vicitra prakAranA yAnapaNa bane vastra pe herI vijUSAvaMta zarIra karI, juvatI ke koika nava yauvanA strI anirAma mAyAkarIsa maNaM ke sAdhupratye bUyA ke bole ke he sAdhu DhuM viratA ke gharanA pAza thakI vira kta thacaM, mAhAro nAra mAhArI sAthe nalo nathI, athavA e nAra mane rucatonathI athavA e nAre,mane mUkI dIdhIne, tekAraNe carissahaM rurakaM ke duM saMyama AcarIza, temATe nayaMtAro ke aho jaya thakI rAkhanAra dhammamAirakaNe ke tame amane dharma kho,||25|| aU pavAepake athavA anya pravAde sAviyAke DhuM tamArI zrAvikA evaM
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ 240 hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. bala pArsama teNe karI te strI sAdhune samIpa Ave ahamaMsisAhammiNIya samayANaM ke DhuMzramaNa mAhAtmAnI sAmiNI, evA prapaMca karI sAdhune dharmathakI bhraSTa kare tenA upara dRSTAMta kahele. jahA ke jema jatukuMne ke lAkhano ghaDo te navajoi ke agnI samIpe galIne pANI rUpa thAya, tema vimuvike0 paMmita hoya tepaNa saMvAseke strIne saMvAse saMsarge karI sIejAke sIdAya sItala vihArI thAya to anya jananeM kevuja guM? // 26 // // dIpikA-yuvatirmAyayA zramaNaM brUyAvicitravastrANi paridhAyAlaMkRtazarIretyarthaH / thahaM gRhapAzAkSiratA mahyaM pati rocate parityaktAhaM ca tena tatazcariSyAmi rUdaM sNym| me ma mahenayatrAtardharmamAkhyAhi // 25 // dhanena pravAvena balena athavA strI sAdhusamIpamAgace t ahaM zrAvikA ahaMzramaNAnAM sarmiNI evaM mAyayA samIpamAgatya kUlavAlakamiva sAdhu dharmAcazayati / yauktaM / tajjJAnaM taca vijJAnaM tattapaH saca saMyamaH // sarvamekapade vraSTaM sarvathA kimapi striyaH // 1 // yathA jatukuMnojyotiHsamIpe upajyotirvI vilIyate e vaM yoSitAM saMvAse vijJAnapi viSIdeta zItalavihArI navet // 26 // // TIkA-kiMcAnyat / ( juvaItyAdi ) yuvatiraninavayauvanA strI vicitravastrAlaMkAravi nUSitazarIrA mAyayA zramaNaM brUyAt / tdythaa| viratAhaM gRhapAzAnamamAnukUlonA mAM cAso narocate parityaktA cAhaM tenetyatazcariSyAmi dharmamAcadANeti / asmAkaM henayatrAta ryathAhamevaM muHkhAnAM nAjanaM nanavAmi tathAdharmamAvedayeti // 25 // kiMcAnyat / (zra sAvieityAdi) athavA'nena pravAdena vyAjena sAdhvaMtikaM yoSikupasarpata / yathAhaM zrAvike ti kRtvA yuSmAkaM zramaNAnAM sAdharmiNItyevaM prapaMcena nedIyasI nUtvA kUlavAlukamiva sAdhu dharmAvaMzayati / etayuktaM navati yoSitsAnnidhyaM brahmacAriNAM mahate'narthAya / tathA coktaM / tajjJAnaM taca vijJAnaM, tattapaH saca sNymH|| sarvamekapade vraSTaM sarvathAkimapi striyH||1|| asminnevArthe dRSTAMtamAha / yathA jAtuSaH kuMnojyotiSogneH samIpe vyavasthitanapajyo tirvartI vilIyate ivatyevaM yoSitAM saMvAse sAnnidhye vidhAnapyAstAMtAvaditaroyopi vidi tavedyosAvapi dharmAnuSThAnaM prati viSIdeta zItalavihArI navediti // 26 // jatukuMne jo gvagaDhe, Asa jitatte NAsamavayAi // evibiyAdi a eNagArA, saMvAseNa pAsamuvayaMti // 20 // kuvaMti pAvagaM kamma, pujavege vamAdiMsu // nodaM karemi pAvaMti, aMke sAiNI mamesatti // 27 // artha-jatukuMnekeNjema lAkhano ghaDo joikeNyagni uvagUDhekeNyAliMgyo bato thAsuke0
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 0 241 zIghratiseke0 tenA tApekarI pAsamuvayA tike0 vinAza pAme, eTale lAkha badhI galI jAya. e keDiyA hiMstrIne saMvAsela ke0 saMvAse karIne prAgArAke 0 sAdhu paNa te lAkha nIpere pAsa muvatike0 saMyama thakI vinAza pAme // 27 // kuvaMtipAvagaMkammaM ke0 koieka sAdhu anAcArI mohanA udaya thakI bhraSTa thako maithunasevAdirUpa pApakarma kare, tene puchA ve vamAhiM ke koI eka yAcAryAdike puDhayo thako ema kahe, je nohaMkare mipAvaM ti ke huM evaM pApa karma nakaruM ke sAilI mamesatti ke0 e strIto mAre dIkarI sa mAnave, ejevAre nhAnI hatI tevAre mAhare khole sayana karatI, te dhanyAse hamalA paNa mAhArA kholAmAM barobe, sayana karebe, paraMtu huM prANAMte paNa vratanaMga karU~ nahI. // 28 // || dIpikA- yathA jatuH kuMnojyotipA'gninopagUDhovyAptathA anitaptonA zamupayAti evaM strIbhiH sArdhaM saMvasanenA'nagArAnAzamupayati saMyamAnaiyaMti // 27 // strIvAsaktAH pApaM karma kurveti caSTAH saMyamAdeke yAcAryAdinA codyamAnAevamAdurvadaya mANamuktavaMtaH / nAhamevaMbhUta kulaprasUtaH pApamakArya kariSyAmi mamaiSA duhitRtulyA pUrvamaMke zAyinI yAsIt tadeSA pUrvAnyAsAnmayi evamAracayati / napunarahaM prANAMtepi vratanaMgaM vidhAsya iti // 28 // m // TIkA - evaM tAvatstrIsAnnidhye doSAn pradarzya tatsaMsparzajaM doSaM darzayitumAha / (ja kuMnetyAdi ) yathA jAtuSaH kuMnojyotiSAgninopagUDhaH samAliMgitonitaptominA nimu khyena saMtApitaH kSipraM nAzamupaiti vInUya vinazyatyevaM strIniH sArdhaM saMvasanena parijo nAgAnAmupayAMta sarvathA jAtuSakuMnavat vratakAThinyaM parityajya saMyamazarIrAvazyaM ti // 27 // prapica / (kuntItyAdi) tAsu saMsArAniSvaMgieNISva nisaktA avadhIritai hikAmuSmi kApAyAH pApaM karma maithunAsevanAdikaM kurveti vidadhati / paribhraSTAH sadanuSThAnAde ke ke canotkaTa mohAcAryAdinA codyamAnAevamAdu vekssymaannmuktvNtH| tadyathA / nAhamevaMbhUta kulaprasUtaH etadakAryaM pApopAdAnanUtaM kariSyAmi mamaiSA DuhitRkalpA pUrvamaMkeza yinI dhyAsIt tadeSA pUrvA yAsenaiva mayyevamAcarati napunarahaM viditasaMsArasvanAvaH prANAtyayepi vratanaMgaM vidhAsyaiti. bAlassa maMdayaM bIyaM, jaMca karUM vajAI bhujjo // DuguNaM kare ise pAvaM, pUyaNakAmo visannesI // 2 // saMloka pikamaNagAraM, AyayaM nimaMtaNeNAhaM // vaDhaMca tAya pAyaMvA, annaM pANagaM pariggade // 30 // pIvAramevaM bujhekA, poice pragAramArga tuM // badhe visayapAsahi, mohamAvaipuNo maMdittibemi // 32 // iti ca parinnA paDhamo uddeso sammatto // 32 For Private Personal Use Only
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ 242 tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. thartha-bAlassa ke ajJAnInI ebIjI maMdayaM ke0 mUrkhatA jANavI; kemake ekato akArya karavA thakI cothA vratano naMga thAyaDe ne bIyaM ke bIjo jaMcakaDaM ke je anAcAra kIdho tene avajANaI ke ulavave karI mRSAvAda bole tethakI bIjAvratano naMga thAya, temATe nuko ke0 valI vattI seke0 te puruSa uguNaMkareIpAvaM ke bamaj pApa kare, te sAvAste kare, tenuM kAraNa kahe. pUyaNakAmo pUjA satkArano ani lASI asaMyamanuM visannesi ke0 gaveSaNahAra thako manamA ema jANe je mAhAro lokomA avarNavAda thaze temATe anAcArane bInA rAkhe // 27 // saMlokaNiUmaNa gAraM ke0 saMlokanIya eTale suMdarAkAra evA sAdhune dekhIne, dhAyagayaM ke yAtmagata jANI koieka strI nimaMtaNeNa ke nimaMtraNA pUrvaka AhaMsu ke ema kahe ke tAya ke aho bakAyanA rahapAla vaDhaMca ke vastra valI pAyaM ke pAtra vA ke0 athavA annapANagaM ke anna pANI je kAMi Apane khapa hoya te paDiggahe ke0 amAre ghera AvIne lejo // 30 // je uttama sAdhu hoya te e pUrvokta AmaMtraNane NIvAramevaM buye ke brIhInA kaNa samAna jANIne pozleSagAramAgaMtuM ke evA gherane viSejavU Ava vAMDe nahI. jo kadApi koieka sAdhu tevA ghare jAya to te bahevisa yapA sehiM ke viSayarUpa pAze karI baMdhANo bato puNo ke0 valI valI mohamAva jAI ke0 mohane Avarne paDe eTale mohane vaza thako cittanuM yAkula vyAkulapaNuM pA me: maMda ke te mUrkha sneharUpa pAsa roDavAne asamartha hoya mATe duHkhI thAya. tibe mino artha pUrvavata jANavo. // 31 // iti caturthAdhyayane prathamoddezakaH samAptaH dIpikA-bAlasyA'jJasya vitIyaM maMdatvaM / prathamamaitvamekaM tAvadakAryakaraNena turyavra tavilopoktiIyaM tadapalapanena mRSAvAdaH / tadevAha / yatkRtamakAryamapajAnIte apalapa ti saevaMnatodiguNaM pApaM karoti / kimarthamapalapatItyAha / pUjanakAmukaH satkArA jilA SI mAme loke'varNavAdaH syAdityakArya prahAdayati / viSamo'saMyamastameSituM zIlamasya svissmess|| // 25 // saMlokanIyaM rUpavaMtamanagAramAtmagatamAtmaiM kAzcana svairiNyo nimaMtraNapUrvamAduruktavatyaH / tathAhi / dezayina sAdho vastraM pAtraM cAnnApAnAdikaM vA ya tava vilokyate tattvasmajahamAgatya pratigRhANa lAhi // 30 // vastrAdidAnaM nIvAratulyaM bu dhyeta jAnIyAt / yathAnIvAreNa ca vIhiNA mRgAdivazamAnIyate evaMsAdhurapyAmaMtraNena vazamAnIyate atastaM nedagAraM gRhaM gaMtuM bakSazca viSayadAmanirviSayapAzairmohaM cittAku latvamApadyate maMdomUDhaiti / bravImIti pUrvavat // 31 // iti caturyAdhyayane prathamodezakaH // // TIkA-kiMca (bAlasyetyAdi) / bAlasyAjJasya rAgoSAkulitasyAparamArthadRzae
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 243 tadvitIyaM mAMdyaM / ajhatvamekaM tAvadakAryakaraNena caturthavratanaMgovitIyaM tadapalapanena mRSAvA dH| tadeva darzayati / yatkRtamasadAcaraNaM nUyaH punarapareNa codyamAno'pajAnIte'palapati nai tanmayAkatamiti saevaMnUto'sadanuSThAnena tadapalapanena ca diguNaM pApaM karoti / kimartha mapalapatItyAha / pUjanaM satkArapuraskArastatkAmastadanilASI mAmeloke avarNavAdaH syAdityakArya prahAdayati / viSamo'saMyamastameSituM zIlamasyeti viSameSI // e // kiM cAnyat ( saMlokaNikamityAdi ) saMlokanIyaM saMdarzanIyamAkatimaMtaM kaMcanAnagAraM sAdhu mAtmani gtmaatmgtmaatmjnymityrthH| tadevaMnUtaM kAzcana svairieyonimaMtraNena nimaMtraNapu rHsrmaahuruktvtyH| tdythaa| deza yin sAdho vastraM pAtramanyA pAnAdikaM yena kenacinnavataH prayojanaM tadahaM navate sarva dadAmIti mazahamAgatya pratigRhANa tvamiti // 30 // upasaM hArArthamAha ( NIvAramityAdi ) etadyoSitAM vastrAdikamAmaMtraNaM nIvArakalpaM budhyeta jA nIyAt / yathAhi nIvAreNa kenacinakSya vizeSeNa sUkarAdivazamAnIyate evamasAvapi tenA maMtraNena vazamAnIyate atastaM ne dagAraM gRhaM gNtuN|ydi vA gRhamevAvartIgRhAvagrahaM ca mastaM nebet nAnilaSet / kimiti / yatobasovazIkatoviSayAeva zabdAdayaH pAzArakubaMdha nAni taiH paravazIkRtaH snehapAzAnapatroTayitumasamarthaH sanmohaM cittavyAkulatvamAga bati kiMkartavyamUDhonavati paunaHpunyena maMdo'jhojaDaiti / iti parisamAptau / bravImIti pU rvavat // 31 // itistrIparijJAyAM prathamodazakaH smaaptH|| have cothA adhyayanano bIjo uddezo prAraMniye baiyeM pahelA uddezAmAMstrInA paricaya thakI cAritrano vinAza thAyale ema kardA. have bIjA uddezAmA je sAdhu zIla thakI paDe tene je viTaMbanA thAya te kaheDe. naesayA garajA, nogakAmI puNovirajAnoge samaNANa suNeda, jaha muMjati nirakuNo ege|||| ada taM tu nedaMmAvanna, mubitaM niskUkA mamativaha // paliniMdiyANaM to panA, pAcaTumuddhi pdaannti||2|| thartha-(uesayAke0)cAritri ekAkI rAga deSarahita hoya te sAdhu strIne viSe sadA kAla(garajAke)narAce, (jogakAmIpuNoke0) kadApi karmodaya thakInogAnilASI thA ya: to valI virajAke virace kemake gRhasthane paNa je jogaLe,te viTaMbanAprAyaje, tethI te paNa virace to, sAdhune joganI viTaMbanAnuM kevujA tekAraNa mATe (nogesamaNANa suNehake0)sAdhunA noga kevA viTaMbanA prAyaDe te sAMnalo(jahake0)jema (mujatiniskuNo egeke)dharmanA jANa evA kozka sAdhu jogave te pAgala kahele. ||1||(thhke)hve(tN ke)te sAdhu(tuke0)vizeSekarI strInA paricaya thakI(nedaMke0)zIlanA vinAzane(bAvannaMke0)
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ 244 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. pAmyo bato(munitaMke0)strIne viSe mUrjita evo(niskU ke0)yati tathA (kAmamativaTake) kAmanoga napare mati anilASay pravartAva jemane evA sAdhune te strI ema kaheke(pa liniMdiyAzaMke0) meM mAhArA kulazIlanI maryAdA atikamIne mAhAro yAtmA tujane dIdhoDe ityAdika vacana kahIne te yatine potAne vaza kare (pannAke0) tevArapanI ko ieka prakAre te strIne rIzANI jANIne te bApaDo te strIne page potAnuM mastaka lagADe tevAre te puruSane evo vaza thayo dekhIne te strI (pAkuTuMdike0) potAno paga u~co u pADIne mAbA page karI te ivyaliMgI yatinA mastakane viSe (pahaNaMtike0) prahAra kare topaNa je kAma noganeviSe gR6 hoya te mUrkha strIyakI virace nahi. // 2 // // dIpikA-yatha kSitIyadhAranyate / tasyedamAdisUtraM // (ueti ) ujaekorAgoSara hitaH sadAstrISu na rAgaM kuryAt yadyapi karmodayAnogAnilASI navettathApi punastAnyovira Uota / korthH| karmodayAt pravRttamapi cittaM jhAnAMkuzena nivrtyet| tathAzramaNAnAM nogAitI yavimaMbanaiveti zRNuta yuuyN| yamuktaM muMDaM ziraityAdi pUrvavat / tathAterapyuktaM // kRzaH kANaH khaMjaH zravaNarahitaH puncha vikalaH kudhAdAmojIrNaH pitrkkpaalaarditgtH|| vraNaiH pUyakti naiH kamikulazatairAvilatanuH zunImanveti zvA hatamapi ca hatyeva madanaityAdi / yathA adharmANonidavopyeke logAna muMjate tathAgre vakSyatIti // 1 // atha taM sAdhu nedaM zIla nedaM cAritraskhalanamApannaM prAptaM strImUrjitaM / turvizeSaNe / punaH kiMnUtaM / kAmeSu bAmada neSu matirbuddhivartate yasya sa kAmamativartastamevaMvidhaM nihu~ parinidya mayA kulazIlamaryA dAmatikramya tavAtmA arpitasvaMtu akiMcitkaraityAdivacanAnyuccArya yAH pAdaMcaraNamu vRtya narvIkRtya sAdhomUrdhni prati prahAraM dadati evaM viDaMbayaMti // 2 // // TIkA-naktaHprathamohazakaH sAMprataM vitIyaH samAranyate / yasya caaymnisNbNdhH| zahA naMtarodezake strIsaMstavAcAritraskhalanamuktaM svalitazIlasya yA avasthA ihaiva prAunavati tatkRtakarmabaMdhazca tadiha pratipAdyate ityanena saMbadhenAyAtasyodezakasyAdisUtraM (uesa yAityAdi) asya cAnaMtaraparaMparasUtrasaMbaMdhovaktavyaH sacAyaM saMbaMdhoviSayapAzairmohamA gati yato'tajaekorAgaSaviyutaH strISu rAgaM na kuryAt / paraMparasUtrasaMbadhastu saMlo kanIyamanagAraM dRSTvA ca yadi kAcidyoSit sAdhumazanAdinA nIvArakalpena pratArayettatraujaH sanna rateti / tatraujoDavyataH paramANu vatastu rAgaveSaviyutaH / strISu rAgAdihaiva vakSya mANanItyA nAnAvidhAvijhabanAnavaMti tatkRtazca karmabaMdhastakipAkAcAmutra narakAdau tIvrAvedanAnavaMti / yato'taetanmatvA nAvojaH san sadA sarvakAlaM vA'narthakhaniSu strISu na rajeta / tathA yadyapi mohodayAt nogAnilASI navettathApyaihikAmuSmikApAyAn
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 245 parigaNayya punastAnyo viraketa / etaDuktaM navati / karmodayAtpravRttamapi cittaM deyopAdeyaparyA locanayA jJAnAMkuzena nivartayediti / tathA zrAmyaMti tapasA khidyatIti zramaNAsteSAmapi joga ityetata yUyaM / etaDuktaM navati / gRhasthAnAmapi jogA viDaMbanAprAyAyatInAMtu jogA ityetadeva viDaMbanAprAyaM kiMpunastatkRtAvasthAH / tathAcoktaM / muMruM ziraityAdi pUrvavat / yathA yathA ca nogAneke'pRSThadharmANoni voyatayo viDaMbanAprAyAn guMjate tathoddeza kasUtreNaiva vakSyamANenottaratra mahatA prabaMdhana darzayiSyAmi / zranyairapyuktaM / kRzaH kA yaH khaMjaH zravaNarahitaH pucavikalaH, kudhAdAmojIrNaH piTharakakapAlArditagalaH // vraNaiH pUya kvinnaiH kRmikulazatairAvijatanuH gunImanveti zvA hatamapi ca daMtyeva madanaH ityAdi // 1 // joginAM viDaMbanAM darzayitumAha / (yahetyAdi) prathetyAnaMtaryArthaH / tuzabdo vizeSa pArthaH strIsaMstavAdanaMtaraM nikuM sAdhu nedaM zIlanedaM cAritraskhananamApannaM prAptaM saMtaM strI mUrjitaM gR-madhyupapannaM / tameva vizinaSTi / kAmeSvinvAmadanarUpeSu materbudermanasovA va naM pravRttiryasyAsau kAmamativartaH kAmAnilASuka ityarthaH / tamevaMbhUtaM parinidya madacyu pagataH zvetakulapratipannoma 6zakaityevaM parijJAya yadivA parinidya parisAryAtmasAtkRtaM coccAryeti / tadyathA / mayA tava luMcitazirasojalla malAvijatayA durgaMdhasya jugupsanIya kAvo bastisthAnasya kulazIlamaryAdAlAdharmAdInparityajyAtmAdattastvaM punarakiMci skaraityAdi naNitvA prakupitAyAstasyAsau viSaya mUrtitastatpratyApanArtha pAdayornipa titaH / tathAcokta / vyAnnikesarabRhavirasazca siMhA, nAgAzca dAnamadarA jikarauH kapolaiH // medhAvinazca puruSAH samareca zUrAH strIsannidhau paramakA puruSAnavaMti // 1 // tato viSayeSve kAMte na mUrtitaiti parijJAnAtpazcAtpAdaM nijavAmacaraNamuddhRtyotdipya mUrdhni zirasi praghnaMti tADayaMtyevaM vimaMbanAM prApayaMtIti // 2 // jar3a ke siyA mae nisku, govihare sadA miThIe ke sAeNavida jaM cissaM nannaca mae carikkAsi // 3 // prahaNaM sadoI navalako, to pesaMti tahAnUpahiM // lAnacedaM padehiM, vagguphalAI cyAdarAditti // 4 // artha- valI koika strI evI mAyA kare ke (jaike 0 ) jo tame ( ke siyA ke 0 ) kesavaMtI evI kare (maeke 0 ) mAhArA sahita vihAra karatAthakA zaMkA pAmatAho to ( niskU ke 0 ) ho sAdhu tame (po vihare saha mibIe ke 0 ) kezavAlI strInI sAthe vihAra karazo nahIM (ke sAvike 0 ) kezane paNa huM (luMcissuMke 0 ) loca karIne dUra karIza. vyapi zabda thakI anya this tame kazI te sarva duM karIza paNa ( nannaDama ecarekAsi ke0 ) mAhArA vinA tame anya sthAnake vicarazo nahIM eTalI vInatI karuMkuM te mAnya karo. DuM paNa tamA For Private Personal Use Only
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ 246 . vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. rA thAdeze pravartiza ityAdika vacane karI vizvAsa upajAvIne te strI je kare te kahele // 3 // (aha ke ) atha eTale have paM vAkyAlaMkAre evA vacane karI (sAke0 ) te sAdhu (hoInavalako ke0 ) strIne vaza thAya ema te strI potAne vaza thayo jApIne (to ke0 ) tevArapaDI tene (pesaMtitahAnaehiM ke0) tathA nUta eTale tevAja aneka karmakaranA kArya karavA mokale eTale dAsanI pere kArya karavAnI yAjJA thApe te kArya kayA te dekhADe (alAunledaM ke0) tuMbaDuM bedavAne arthe zastro (pehAhi ke0) joie te lAvo ke je zastre karI tuMbipAtrAdika samAriyeM tathA (vagguphalAiMthAharAhitti ke0) ruDA nAliyarAdikanA phala laz yAvo // 4 // // dIpikA-kezAvidyate yasyAH sA ke shikaa| pNvaakyaalNkaare| heniko yadi mayA.striyA kezikayA saha tvaM novihareH / yadi mayA saha nogAn cuMjAnovrIDAM vahasi tadA kezA napyahaMciSyAmyapaneSyAmi / vAstAMtAvanUSaNAdikamityaperarthaH / asyopaladaNAdanyadapi puSkaraM videzagamanAdi sarvamahaM kariSyAmi tvaM punarmayA rahitonAnyatra careH // 3 // vAkyAlaMkAre / atha sasAdhurAkAreMgitaistayA upAlabdhaH svavazaiti jJAtastadA taM tathA jUtairdAsavyApAraiH preSayati niyojayati / tathAhi / alAbu tuMba niyate yena tadalAbuledaM pi ppalakAdizastraM predasva nirUpaya yena zastraNa pAtrAdermukhaM kriyate / tathA valgUni zonanAni nAlikerAdIni tvaM bAhara thAnaya / athavA dezanAdirUpayA yAni lanyate tAni vApha lAni vastvAhArAdIni tAnyAnaya // 4 // // TIkA-anyaJca (jaityAdi) kezAvidyateyasyAH sA ke zikA / NamitivAkyAlaM kaare| henido yAdamayA striyA nAyayA kezavatyA saha noviharestvaM sakezayA striyA no gAn cuMjAnotrIDAM yadi vahasi tataH kezAnapyastvatsaMgamAkAMkSiNI suMciSyAmyapane SyAmi / vAstAM taavdlNkaaraadikmitypishbdaarthH| asya copaladANArthatvAdanyadapi duSka raM videzagamanAdikaM tatsarvamahaM kariSye tvaM punarna mayA rahitonAnyatra creH| idamuktaM navati mayA rahitena javatA daNamapi nasthAtavyametAvadevAhaM navaMtaM prArthayAmi ahamapiyanavA nAdizati tatsarva vidhAsyati // 3 // ityevamatipezalairvidhanajananairApAtanakai rAlApairvizrenayitvA yatkurvati tadarzayitumAha / (ahaNamityAdi) atyAnaMtayAM thaH / Namiti vAkyAlaMkAre / vizranAlApAnaMtaraM yadAsau sAdhurmadanuraktaztyevamupalabdhonava tyAkArairiMgitaizceSTayA vA mazagaztyevaM parijhAtonavati tAniH kapaTanATakanA yikAniH strInistatastadaniprAyaparijJAnAuttarakAlaM tathAnUtaiH karmakaravyApArairapazabdaiH
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 247 preparyaMta niyojayaMti / yadivA tathAbhUtairiti jiMgasthayogyairvyApAraiH preSayaMti tAnevadarza pitumAha / ( lAvatti ) alAbu tuMbaM vidyate yena tadalAbucchedaM pippalakAdi zastraM ( pehA hitti ) presva nirUpaya lajasveti yena pippalakAdinA labdhena pAtrAdermurkhAdi kriyatai ti / tathA vaglUni zojanAni phalAni nArIkerAdIni alAbukA nivA tvamAharAnayeti / yadivA vAkphalAnica dharmakathArUpAyAvyAkaraNAdivyAkhyAnarUpAyAvA vAcoyAni pha lAni vastrAdilAnarUpANi tAnyAhareti // 4 // dArUNi sAga pAgAe, pajjona vA navissatI rAna // pAtANiya me rayA vehi, ehi tAme pi madde // 5 // vaccApiya me paDile hodeM, annaM pAca yAdarAditti | gaMdhaMca raharaNaM ca kAsavarga me samAjApAdi // 6 // artha - (dAruNisAga pAgAeke0) dAruNa eTale kASTha zAkapatra eTaje vahulAdika rAMdha vAne kharce lAvo (vA0 ) athavA (pajona ke 0 ) pradyota eTale ghajavAluM (rAjake 0 ) rAtrI neviSe (na vistIke 0 ) thAya te vAste tailAdika lAvo. tathA (pAtA liya merayA hike 0 ) mAhArA pAtrAne raMgI khApo ke jeNe karI huM sukhe nikSA mAMgI zrAhArAdika lAvuM yatha vA mAhArA paga raMgavAne arthe raMga lai khAvo tathA (ehitAme pichamadeke 0 ) yahIM ghAvo mAhArA aMgaHkhe mATe mAhArI pIThe marddana karo ema kahe // 5 // (vANiyamepa Dile hiM0) mAhArA vastra pratilekho eTale jUna junA thayAve, mATe bIjA navA prANI thApo, tathA malIna yayAle tene dhovarAvo tathA (annaMpAca bAharA hi ttike 0 ) anna pA NI khANI yApo tathA (gaMdhaMca ke0) sugaMdha karpUrAdika lai khAvo, athavA graMtha te hira syAdika lAvo tathA (harapaMca ke0) rajoharaNa sAro khAlI Apo tathA (kAsavagaMmesa majAlA hi0) loca karAvI zakuM tema nathI temATe mastaka na karAvavA eTale vR keza utAkhAne nAvIne taDI lAvo eTalA upakaraNa veSadhArInA kahyA // 6 // || dIpikA - dArUNi kASTAni zAkaMca pAkAyAnaya / rAtrau rajanyAM pradyotonavi SyatIti rAtrAvati vanAdau gatvA' naya / tathA pAtrANi bhAjanAni me raMjaya lepaya yenAhaM sukhaM nihAM mArgaye / athavA pAdau raMjaya laktakAdinA / ehi zrAgaccha sAdho tAvanmema ma pRSTha mardaya vizramaNAM kuru bAdhate mamAMgamiti // 5 // vastrANi me jIrNAni vartate tastAni pratyupekSasva anyAni nirUpaya annapAnAdikaM cAhAramAnaya gaMdhaM vAsAdikaM graM vA hiraNyAdikaM zonanaM rajoharaNaMca / yahaM locaM kArayitumasamarthA tataH kAzyapaM nA pitaM anujAnIhi yenAhaM ziromuMDayAmi // 6 // For Private Personal Use Only
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ 247 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. TIkA-apica ( dArUNItyAdi ) yathA dArUNi kASThAni zAkaM pakkavastulAdikaM trapa zAkaM ttpaakaarth| kvacidannapAkAyeti pAThastatrAnnamodakAdikamiti / rAtrau rajanyAM pradyoto vA naviSyatIti kRtvA atoaTavItastamAhareti / tathA pAtrANi pataRhAdIni raMjaya lepaya yena sukhenaiva nidATanamahaM karomi / yadivA pAdAvalaktakAdinA raMjayeti / tathA pa rityajyAparaM karma tAvadehyAga me mama pRSThamutprAbalyena mardaya bAdhate mamAMgamupavi STAyAataH saMhAraya punaraparaM kAryazeSa kariSyasIti // 5 // kiMca ( vanANiyameztyAdi) vastrANica aMbarANi me mama jIrNAni vartate'taH pratyupedasvAnyAni nirUpaya / ya divA malinAni rajakasya samarpaya madhiMvA mUSikAdinayAtpratyupedasveti / tathA annapA nAdikamAharAnayeti tathA gaM, koSThapuTAdikathiM vA hiraNyaM tathA zonanaM rajoharaeM tathA locaM kArayitumahamazaktetyataH kAzyayaM nApitaM mahiromuMmanAya zramaNAnujAnIhi yenAhaM vRhatkezAnapanayAmIti // 6 // a' aMjaNiM alaMkAraM,kukkayayaMme payabAdi // locaMca loiku sumaMca, veNupalAsiyaMca guliyaMca ||7||kuii tagaraMca agalaM, saM piThaM samma nsirennN| tellaM mudaniMjAe, veNuphalAiM snnidhaanaae|||| artha-(ake0)athavA have prakArAMtareM gRhasthanA upakaraNa kahIdekhADe (aMjaNiMke0) kAjalanu nAjana lAvo tathA (alaMkAraMke0) ghareNAnuM nAjana lAvo tathA (kukkayayaMke) khuMkhaNo ANI Apo tathA(payavAhike)ghughurA viNA (meke0) mujane lAvIpApojema DhaM sarva bAnaraNa peherIne tamane vinoda napajAvU tathA (loiMcalocakusumaMcake) lor3a ane loDnA phala tathA (veNupalAsiyaMcake0) vaMzanI lAkaDI ANI Apo jene vAma hAthe grahaNakarI mAbAhAthe vINA vajADiye tathA (guliyaMcake0) auSadhaguTikA eTale auSadhanI golI lAvI Apo jeNekarI DhuM sadA yauvanAnirAma thakI rddhuN||7|| kuThaMagaraM tagaraMcake) kuSTa te puTAdika tathA agara ane tagara rUDAvAsa sugaMdha ivya (saMpisa mmasireNaMke) esarvavastu usiraje vAlo te sahita pIselI evI suMgadha lAvo(tenaM muhaniMjAeke0) tathA auSadhAdike saMskAyu evaM taila mukhanA anyaMgane arthe lazyA vo je thakI mAhAro mukha sateja dekhAya tathA (veNuphalAiM sannidhAnAeke0) vAsanA kaMmIyA peTI pramukha vastrAlaMkArAdika rAkhavAne arthe laz yAvo. // 7 // ||diipikaa-ath aMjanikAM kaGalAdhAranUtA nalikAM alaMkAra keyUrAdikaM ca me prayanca dehi (kukkayayaM) khukhaMNakaM prayacayenAhaM vINAvinodena tvAM raMjayAmi lodhaM lodhaMkusumaM sugaMdhaM tathA ( veNupalAsiyatti ) vaMzAtmikA tvakkASTikA sA daMtairvINAva jhAdyate tathauSadhaguTikA
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ithae tAdRzIM dehi yenAhama vinaSTayauvanA navAmIti // 7 // kuSThamutpalaM tagaramagaraMca sugaMdhi vyamuzIreNa vIraNamUlena saMpiSTaM sugaMdhi syAdyatastattathA kuru / tailaM mukhamAzritya (ni siMjaetti) anyaMgAya Dhokaya mukhAnyaMgArtha tailaM tathA vidhamAnayetyarthaH / veNuphalAni vaMza kAryANi karaMmakAdIni sannidhAnaM vastrAdervyavasthApanaM tadarthamAnaya // 7 // // TIkA-kicAnyata / (aaMjaNImityAdi) athazabdo 'dhikArAMtarapradarzanArthaH / prarva liMgasthopakaraNAnyadhikatyAnihitamadhunA gRhasthopakaraNAnyadhikatyAnidhIyate / tadyathA (aMjaNImiti ) aMjaNikAM kAlAdhAranUtAM nalikAM mama prayalasvetyuttaratra kriyaa| tathA kaTakakeyUrAdikamalaMkAraM vA tathA ( kukkuTayaMti ) khuMkhuNakaM me mama prayana yenAhaM sarvAlaM kAravinUSitA vINAvinodena navaMtaM vinodayAmi / tathA lodhaM ca lodhrakusumaM ca / tathA (veNuphalAsiyaMti) vaMzAtmikA lakSNatvak kAThikA sA daMtairvAmahastena pragRhya dakSiNahaste navINAvAdyate / tathoSadhaguTikAM tathAnUsAmAnaya yenAhama vinaSTayauvanA navAmIti // 7 // tathA (kuhamityAdi) kuSThamutpala kuSThaM tathA'garuM tagaraMca ete api gaMdhikAvye / etatkuSThA dikamuzIreNa vIraNImUna saMpiSTaM sugaMdhi javati yatastattathA kuru, tathA tailaM lodhakuMkumA dinA saMskRtaM mukhamAzritya (niliMjaetti) anyaMgAya Dhokayasva / etamuktaM navati |mukhaanyN gArtha tathAvidhaM saMskRtaM tailamupAhareti yena kAtyupetaM me mukhaM jAyate (veNuphalAiMti) veSu kAryANi karaMDakapeTikAdIni sannidhiH sannidhAnaM vastrAdervyavasthAnaM tadarthamAnayeti // 7 // naMdIcumagAI pAdarAdi,uttovANadaMca jANAdiM // sabaMca sUbavejAe ANIlaMca vabayaM rayAvedi // 5 // suphaNiMca sAga pAgAe, A malagAiMdagAharaNaMca // tilagakaraNimaMjasalAgaM, priMsu mevi daNayaM vijANehiM // 20 // artha-(naMdIcalagAhiM pAharAhiMke) vyasaMyoge nIpajAvyaM evaM naMdIcI te uSTha raMgavA ne arthe koka prakAre lAvo (utta ke0) AtApa tathA vRSTI rAkhavA naNI batra lAvo tathA (uvANahaMcajANAhiMke) napAnaha je mojaDI pramukha te paga rAkhavAne artha samyaka prakAre lAvo (sabaMcasuvabejAeke0) dAtrAdika zastra nItAzAka patrAdika davAne artha lAvo (ANIlaMcavajayaMrayAvehike0) nIlA vastra raMgAvI Apo lAlavastra raMgAvI Apo erIte vacana kahe // 5 // (suphapiMcasAgapAgAe ke)ruDI hAMmalI patrazAka annAdika pakAvavAne artha lAvo tathA (AmalagAIke) pittopazamAvavAne arthe athavA snAna karavAne arthe malA lAvo ( dagAharaNaMca ke0) paae| rAkhavAne arthe ghaDo ghaDUlo
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ 250 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. ityAdika lAvo (tilagakaraNaM ke0) jeNekarI gorocananuM tilaka kariye tevI zali lAvo tathA (aMjaNa ke0) jeNekarI AMkha aAMjIyeM evI (salAgaM ke) zilAkA lAvo (ghisumeviDUyaNaM vijANe hiM ke0 ) unhAlo je grISmakAla vizeSa te divaze vAyu DholavAne arthe vIjaNo lAvo // 10 // dIpikA-naMdIcUrNa uSThamraNacUrNa prAhAra prakarSaNAnaya Atapasya vRSTeriNAya batramupA nahI ca mmaanujaaniihi|tthaa zastraM dAtrAdikaM sUpaledAyapatrazAkandanArtha dehi tathA nIlaM va straM raMjaya / upalakSaNAktAdikaM ca kaary||e|sussttu phamyate kvAthyate takrAdikaM yatra sA supha Ni sthAkhyA dinAjanaM tat shaakpaakaarthmaany| AmalakAni pittopazamAya nahANArtha snA nArthavA udakAharaNaM ca jalAharaNapAtraM / upalakSaNAghRtAdipAtramAnaya / sarva gRhopaska ramAnaya / tathAhi / tilakaM kriyate yayA sA tilakakaraNI aMjanazalAkA yayA tilakaH kriyate tAmAnaya tathA grISme namatApe mama vidhUnakaM vyajanakaM vijAnIhi // 10 // ||ttiikaa-kiNc| (naMdIcumagAIityAdi) naMdIculagAiti vyasaMyoganiSpAditoSThamrahaNa cuurnnonidhiiyte| tamevaMjUtaM cUrNa prakarSeNa yena kenacitprakarSeNAharAnayeti tathA''tapasya vRSTe vasaMrakSaNAya batraM tathopAnahau ca mamAnujAnIhi |nme zarIramenirvinAvartate ttoddsveti| tathA zastra dAtrAdikaM sUpandanAya patrazAkaledanArtha Dhokayasva / tathA vastramaMbaraM paridhAnArtha gulikAdinA raMjaya yathA nIlamIpannIla sAmastyena vA nItaM navatyupaladaNArthatvAtaM yathA navatIti // e|| tathA / (suphaNiMcetyAdi ) suSThu sukhena vA phaNyate kvAthyate takAdi kaM yatra tatsuphaNi sthAlIpiTharAdikaM nAjanamanidhIyate tabAkapAkArthamAnaya / tathA thA malakAni dhAtrIphalAni snAnArtha pittopazamanAyAnyavahArArtha vA tathaudakamAzyite ye na taudakAharaNaM kuTavardhanikAdi / asya copaladaNArthatvAddhRtatailAdyAharaNaM sa vaivA gRho skaraM Dhaukasveti / tilakaH kriyate yayA sA tilakakarNI daMtamayI suvarNAtmikA kA za lAkA yayA gorocanAdiyuktayA tilakaH kriyataiti / yadivA gorocanayA tilakaH kriyate sAca tilakakarNItyucyate / tilakAH kriyate piNyaMte vA yatra sA tilakakarNItyucyate / tathAMjanaM sauvIrakAdi / zalAkA aNoraMjanArtha zalAkA aMjanazalAkA taamaahreti| tathA grISme namAnitApe sati me mama vidhUnakaM vyajanakaM vijAnIhi // 10 // saMmAsagaMca phaNihaMca, sIhali pAsagaMca ANAdi ||dsgNc payajA di, daMtaparakAlaNaM pavesAhi // 11 // pUyaphalaM taMbolayaM, sUI suttagaMca jaannaadi|| kosaMyamocamedAe, suppuskalagaMca khAragAlaNaMca // 12 //
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 251 artha - ( saMmAsakaM ke0 ) cIpI jeNekarI nAzikAnA nImAjA sUcIe kADhIe tene saMmAka kahie valI (phaNihaMca ke0) kAMsakI jeNekarI mAthAnA vAla samArie te tathA (sIha lipAsa gaMcaprANAhi ke0 ) veNI bAMdhavAne kharthe unanI kAMkazI e vastu khAlI po (dacake0) yAdarzakaM khAsamaMtAt dRzyate zrAtmA yasmin sa yAdarzaH jeNe karI mukha varNAdika rUpa zarIra dekhAya tene khArIzo kahie te (payavAhike0) khANI po (daMtaparakAla pavesAhike 0 ) daMtapracAlana karavAne arthe dAMta mAhArA samIpe lA vo // 11 // (pUyaphalaMke0) puMgaphalate sopArI (taMboja ke 0) nAgaravelInA pAnanA bIr3A pramukha tathA ( sUIsuttagaMcajAlA hike0 ) sUtra zIvavAne artha sUI e vastu lAi zrAvo (kosaM 0 ) ghaTAdika nAjana (mocame hAe ke 0 ) mocaprasravaNaMtena mehasecana eTale laghunIti karavA nimitta rAtrIne samaye mane bAhera nikalatA bIka lAgene temATe te nAjana khANI po (suppuke0) taMDulAdika dhAna sodhavAne arthe supaDuM lAvo (rakanagaMca ke 0 ) dhAna khAMma vAne arthe khalo lai zrAvo valI (khAragAla paMcake 0 ) jemAM nAkhIne sAjI pramukha khAra gAlIyeM te pAtra jAvo athavA lavaNAdika khAra lAvo // 12 // || dIpikA - saMDA sikaM nAsikAkezotpATanaM phaNihaM kezasamAracanAya kaMkatakaM sIha liyA sakaM vINA saMyamanArthamUrNAmayaM kaMkaNaM cAnaya zrAdarzakaM darpaNa prayana daMtapradAlanaM daMtakASThaM madaMti ke pravezaya // 11 // pUgaphalaM tAMbUlaM sUcIsUtraM ca jAnIhi dehi / kozaM ghaTAdinAja naM mocamehAyAnaya / mocaH prasravaNaM tenamehaH secanaM tadartha nAjanamAnaya / tathA zUrpa taMDulA dizodhanaM nadUkhalaM kArasya sarjikAdergalanakaM cAnayeti // 12 // 1 // TIkA - evaM ( saMmAsagaMcetyAdi ) saMDAsikaM nAsikA kezotpATanaM phaNihaM kezasaM mAnArtha kaMkatakaM tathA (sIdanipAsagaMti) vINAsaMyamanArthamUlamaye kaMkaNaM cAnaya DhauM kayeti / evamA samaMtAdRzyate zrAtmA yasmin saprAdarzaH saevaJcAdarzakastaM prayaca dadasve ti / tathA datAH prAtyaMte apagatamalAH kriyate yena tatapradAlanaM daMtakASThaM tanmadaMtike praveza // 11 // (pUyaphalaM cetyAdi ) pUgaphalaM pratItaM tAMbUlaM nAgavallIdalaM tathA sU cIM ca sUtraM ca sUcyarthaM vA sUtraM jAnIhi dadasveti tathA kozamiti vArakA dinAjanaM tanmo cahA samAdara / tatra mocaH prasravaNaM kAyiketyarthaH / tena mehaH secanaM tadarthaM nAjanaM Dhau / etaDuktaM navati / bahirgamanaM kartumahamasamarthA rAtrau yAdato mama yathArAtrau ba hirgamanaM na bhavati tathA kuru / etaccAnyasyApyadhamatamakartavyasyopalakSaNaM iSTavyaM / ta yA zUrpa taMDulAdizodhanaM tathodUkhalaM tathA kiMcana chArasya sarjikAdegalanakamityevamA dikamupakaraNaM sarvamapyAnayeti // 12 // For Private Personal Use Only
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ 252 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. caMdAlagaMca karagaMca, vaccagharaMca yAnuso khaNAI || sarapAyaM ca jAyAe, gorahagaMca sAmaNe rAe // 13 // ghaDigaMca samimmiyaMca, celagolaM ku mAranUyA // vAsaM samaniyAvAM, Avasaca jANa nataMca // 14 // artha - (caMdAz2agaMca ke0 ) devapUjAne kharthe caMgerI pramukha nAjana tathA ( karagaMca ke 0 ) and madirAnuM nAjana te khANI yApo tathA ( vaccagharaMca grAusokhalA hike0) yaho yA yuSman saMcArukhaNa eTale puriSa viSTA gharamAM napaDe mATe gharane nalIyA saMcAro tathA kU ikhAvo valI (sarapAyaMca jAyAe ke0) zarapAta eTale dhanuSya bANa putra ramADavAne ya as yAvo ( gorahargacasAmorAe ke0) gorahagaM eTale traNa varSano baladIva zramaNanA putra ramata karavAsAruM lai prAvo // 13 // (ghaDigaMca samimiyaMcake 0 ) ghaDigaM eTale kulhADI sAmima eTaje vAjiMtra vizeSa tesahita tathA (celagolaMke 0 ) goladar3I (kumAranUyA ho) kumarakrIDArthe lai yAvo je daDIyeM karI mAhArA bAlaka ramata kare ( vAsasama niyAvannaM ke0) tathA zramaNa varSAkAla dhAvyo te kAraNe (zrAvasahaMca ke 0 ) varSAkAlamAM nivAsa karavA yogya ghara karAvI yApo ke je thakI nijIyeM nahIM tathA (jAlananaMcake 0 ) varSAkAla yogya eTale varSAkAlamAM beThA khAiye mATe tAMDalAdika lai zrAvoH // 14 // 1 || dIpikA - caMdAlakaM devatArcanAdyarthaM tAmramayaM bhAjanaM etacca mathurAyAM caMdAlagamityu cyate / karakojalAdhAromadyanAjanaM vA khAnaya / tathA varcogRhaM purISotsargasthAnaM vAyu Sman khana saMskuru / zarapAtaM bAla depasthAnaM dhanustakAtAya matputrAya rAya Dhaukaya / gora hagaM trivarSa balIvarde vA'naya zramaNasyApatyaM zrAmaNistasmai zrAmaNaye gaMtryAdikate naviSyatIti // 13 // ghaTikAM mRnmaya kullaDikAM samiMDikAM paTahAdivAditreNa saha golaM kaMDakaM kumAranUtAya kulakarUpAya matputrAya krIDArtha dehi / he zramaNa varSe prAvRTkAloyama nyApannaH samApannaH / prAptastatazcAvasathaM gRhaM varSAkAlayogyaM naktaM ca taMDulAdikaM ca jAnI hi niSpAdaya / yena sukhena varSAkAlotivAhyate / yaTukkaM / mAsairaSTanirahnA ca pUrveNa va yasA'yuSA // tatkartavyaM manuSyeNa yasyAMte sukhamedhate // 14 // ||ttiikaa - kiMcAnyat / (caMdAlagaMcetyAdi) caMdAlaka miti devatArca nikAdyartha tAmramayaM jAjanaM / etacca mathurAyAM caMdAlakatvena pratItamiti / tathA karakojalAdhAromadirAnAjanaM vA tadAna yeti kriyA / tathA varco gRhaM purISotsargasthAnaM tadA 'yuSman madarthaM khana saMskuru / tathA zarAi pavaH pAtyaMte dvipyaMte yena tabarapAtaM dhanustakAtAya maraputrAya kRte Dhaukaya / tathA ( gora For Private Personal Use Only
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 253 hagaMti ) tryahAyaNaM balIvarda ca Dhaukayeti (sAmorAetti) zramaNasyApatyaM zrAmaNistasmai zrAma liputrAya tvatputrAya maMtryAdikRte bhaviSyatIti // 13 // tathA (ghaTigaMcetyAdi ) ghaTikAM mR nmaya kuDikAM DiMDimena paTahakAdivAditravizeSeNa saha tathA ( celagolaMti ) vastrAtma kaM kaMDakaM kumAranUtAya kulla kanUtAya rAjakumArarUpAya vA matputrAya krIDanArthamupAnayeti / tathA varSamiti prAvRTkAloyamacyA pannonimukhaM samApanno'tayAvasathaM gRhaM prAvRTkAla nivAsayogyaM tathA naktaMca taMDulAdikaM tatkAlayogyaM jAnIhi nirUpaya niSpAdaya / yena su khenaivA'nAgata parikalpitAvasathAdinA prAvRTkAlotivAhyateiti / taDuktaM / mAsairaSTani rahnA ca, pUrveNa vayasA''yuSA // tatkartavyaM manuSyeNa, yasyAMte sukhamedhate // 14 // AsaMdiyaMca navasuttaM, pAThalAI saMkamadhAe // Du puttadohalAe, prANappA davaMti dAsAvA // 18 // jAe phale samuppanne, geehasuvANaM davA jahAdi // ahaM puttaposiyo ege, nAravadA davaMti mahAvA // 16 // artha - (AsaMdiyaMcake0) bezavAnimitte mAMcI prANI yApo paNa te kevI lAvo ke je ( navasutke0) navAsUtre valI hoya athavA carma thakI valI hoya tevI lai khAvo (pAna lAI saMkamA ke0) varasAdamAM cAlatAM page kAdava nalAge tenA arthe kASTanI pAvaDI mAhArA sAruM prANI yApo (khaDake 0 ) athavA (puttado hala hA eke 0 ) garna syeM putranA moholA saMpAdavAne kharthe vastunAvo ema (prANappA havaM tidAsAvA ke 0 ) yAjJA pejavaMtidAsAiva eTale strI jebe te puruSane potAnI yAjJAmAM pravattavei sneha pAze baMdhANA evA viSayArthI puruSa strInA dAsa thAya // 15 // ( jAephaje samuppanne ke 0 ) have jAta eTale gRhavAsane viSe putrarUpa phUla utpanna yayA batA je viTaMbanA thAya te kahebe, (ge eha suvANaM yahavAja hA hike 0 ) koka strI hA kArye vyAkula thaI thakI puruSa pratye kahe ke e bAlaka tame saMjAlo thavA eno tyAga karo (haMke 0 ) huM enI veTha karI zakatI nathI meM navamAza yudhI udare dho ne tame mAtra paNa putrane kholAmAM detA nathI; ema kodhanA vacana bole tevAre (eke0) ko eka puruSa AkrozatAMye (puttaposiloke0) strIno vazavArtte thako putrano po kathA ( nAravahA vaMti naTTAvAke0) jema uMTano nAravAhaka jeTalo nAra naMTa upara nAkhe teTalo nAra khAraDato thakopADe tema te puruSa paNa strInIpAzenaM tulya' jAegavA // 16 // dIpikA-yAsaMdikAM maMcikAM / kiMnUtAM / navaM sUtraM valkalAdi yasyAM sA navasUtrA tAM (pA lAI ) maiM kAna kASThapADukAvA saMkramaNArtha paryaTanArtha athavA putre marnasthite doha dostadartha strINAM puruSAprAjJApanIyAH syuH / yathA dAsAyAjJApyaMte janaistathA strI For Private Personal Use Only
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ 254 . tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. niH puruSAH karmakarAzvAdizyate // 15 // jAtaH putraH saeva phalaM gRhasthAnAM tasmin putre samutpanne tauddezena yAvijhabanAstAyAha / amuM dArakaM gRhANa tvaM rame ahaMtu vyApA ravatI athavA enaM jahAhi parityaja nAhamasya vArtAmapi pahAmi / kupitA punaH sAbU te mayAyaM navamAsAnudareNoDhastvaMtu utsaMgepi nadhatsi evamuktonarastamuktaM sarva kurute / yataH / dadAti prArthitaH prANAn, mAtaraM haMti tatkate // kiM na dadyAkiM na kuryAtstrInira nyarthitonaraH // 1 // dadAti zaucapAnIyaM pAdau prakSAlayatyapi // zleSmANamapi gRhAti strINAM vazagatonaraH // 2 // atha putrapoSiNaste narAeke nAravahAH syuH / yathAtu na STAnAraM vahaMti tattulyAH // 16 // // TIkA-evaMca (pAnanAti) mauje kASThapAke vA saMkramaNArtha paryaTanArtha nirUpaya yatonAhaM nirAvaraNapAdA nUmaupadamapi dAtuM samartheti / athavA putre garnasthe dauhRdaH putra dauhRdaH aMtarvatnIphalAdAvanilASavizeSastasmai tatsaMpAdanArtha strINAM puruSAH svavazIkatA dAsAzva krayakItAzvAjhApyAbAjJApanIyAnavaMti / yathA dAsAyalahitogyatvAdAjhA pyaMte evaM tepi varAkAH snehapAzAvapAzitAviSayArthinaH strIniH saMsArAvataraNavIthIni rAdizyaMtaiti // 15 // anyacca / ( jAephaleityAdi ) jAtaH putraH saeva phalaM gRhasthA nAM / tathAhi / puruSANAM kAmanogaH phalaM / teSAmapi phalaM pradhAnakArya putrajanmeti / ta' ktaM / idaM tatsnehasarvasvaM, samamADhyadariyoH // acaMdanamanauzIraM, hRdayasyAnulepanaM // 1 // yatnajapaniketyuktaM, bAlenAvyaktanASiNA // hitvA saukhyaM ca yogaM ca tanme manasi vartate // 2 // yathA loke putrasukhaM nAma ditIyaM sukhamAtmanaztyAdi / tadevaM putraH puruSANAM paramAyudayakAraNaM tasmin samutpanne jAte taddezena yA viDaMbanAH puruSANAM nvNti|th muM dArakaM gRhANa tvamahaMtu karmAsaktA na me grahaNAvasarosti / athacainaM jahAhi parityaja nA hamasya vArtAmapi nAmyevaM kupitAsatI brUte mayAyaM navamAsAnudarepoDhastvaM punarutsaMge nApyudahana stokamapikAlamuhijasati / dAsadRSTAMtastvAdezadAnenaiva sAmyaM jajate nAdeza niSpAdanenaiva / tathAhi / dAsonayAdannAdezaM vidhatte satu strIvazago'nugrahaM manyamAnomu ditazca tathAdezaM vidhatte / yadeva rocate mAM, tadeva kurute priyA / itivetti na jAnAti ta priyaM yatkarotyasau // 1 // dadAti prArthitaH prANAn mAtaraM haMti tatkRte // kiM nadadyA kiM na kuryAtstrIniranyarthito naraH // 2 // dadAti zaucapAnIyaM, pAdau prahAlayatyapi // zleSmANamapi gRhAti strINAM vazagato naraH // 3 // tadevaM putranimittamanyA yatkicinni mittamuddizya daasmivaadishNti| atha tepi putrAn poSituM zItaM yeSAMte putrapoSiNaupalada
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha badAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 255 'NArthatvAdhAsya sarvAdezakAriNaeke kecana mohodaye vartamAnAH strINAM nidezavartino'paha stitaihAkAmuSmikApAyAnaSTrAiva paravazAnAravAhAnavaMtIti // 16 // rAnavi navyA saMtA, dAragaMca saMvaMtidhAIvA // suhirAmaNA vite saMtA vabadhovA havaMti haMsAvA // 17 // evaM baduhiM kae puvaM, nogabAe jeni yAvannA // dAse mizva pesevA // pasunateva se Na vA kesh||17|| artha-(rAjavi nahiyAsaMtA ke0) rAtrane viSe paNa niAmAMthI naThIne bAlaka raDato hoya tene rAkhe bAlakane ramADe konIpere to ke ( dAragaMcasaMvaMtidhAzvAke 0 ) rudaMta dArakaM dhAtrIvat saMthApayaMti eTale dhAtrInI pere rAkhe jema dhAtrI bAlakane ruDIrIte pAle tema te puruSa paNa bAlakane pAle (suhirAmaNAvitesaMtAke) kadApi te puruSa suhirAma eTale ghaNo lajAvaMta hoya topaNa strIne vacane nirjaGa thAya (vajadhovA havaMti haMsAvA ke.) haMsa eTale dhobInI pere strInA tathA bAlakanA vastra dhove tathA bIjApaNa jekAMza kArya kahe te sarva dAsanI pere kare // 17 // (evaMke0) e pUrvokta prakAre strInuM kiMkarapaNuM (puvaMke0) pUrve atIta kAlane viSe (bahu hiMke)ghaNA puruSoe (kaeke) kayaM bane vartamA na kAle paNa strInuM dAsatvapaNuM ghaNA puruSo kare tathA Agamika kAle paNa karaze (nogabAejeniyAvannA ke0) jogane artha je animukha eTale saMmukha thayA tenA e ha vAla thAya evA rAgAMdha puruSaje strIne vaza varne thayAte (dAseke0)dAsa samAna tathA (mi zva ke0) pAzamAM paDelA mRga samAna tathA (pesevAke)vecAto lIdhelo cAkara te samAna tathA ( pasunatevaseNavAkeza ke0) tiryaMca samAna paNa na kahevAya kiMbahunA te kosa rIkhAna kahevAya evo koi padArtha nathI ke jenI upamA evA adhamane thApIne tenI tulyanA karI batAvIe. te puruSa sakriyA thakIrahita mATe sAdhupaNa nahI bane tAMbulAdika parijoga thakI rahita mATe gRhastha paNa na kahevAya mATe nanaya caSTa jaannvaa.|| 17 // // dIpikA-rAtrAvapyeke narAThavAya dhAtrIvattaM rudaMtaM dArakaM bAlaM saMsthApayati |sussttrnhii lajA tasyAM mano yeSAMte sunhImanasolajAvaMtopi saMtolajAM tyaktA strIvazagAhInaka mANyapi kurvati / tAnyevAha / vastradhAvakAvastraprahAlakAH syuH / yathA haMsArajakAzva / yasyopaladANAdanyadapi jalavahanAdi kurvati // 17 // evaM pUrvoktaM baduninaraiHpUrvakataM kRtapUrva nogataye narAanyApanAvyavasthitAH sAvadyakAryeSu sktaaH| tathA yorAgAMdhaH sadAsazva mRgazca mUlhInakarmaNyapi preSyate yojyate pagunUtaHsa na kazcit / na dIditaH sakriyA rahitatvAt / nApigRhasthaH tAMbUlA dinogarahitatvAt ato'sau nakazcit // 1 //
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ 256 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. // TIkA-kiMcAnyat (rAuviztyAdi) rAtrAvapyubitAH saMtorudaMtaM dArakaM dhAtrIvat saM sthApayaMtyanekaprakArairunApaiH / tadyathA / sAminasaNIgarassa yaNakatarassaya habakappa giri paTTaNasIhapurassa canAyassa jinnassaya kubipurassayakasmakuUyAyAmuhasoriyapurassa ya ityevamAdinirasaMbaIH krIDanakalApaiH strIcittAnuvartinaH puruSAstat kuvai ti yenopahA syatAM sarvasya brajati / suSTunhIkA tasyAM manataH karaNaM yeSAMte sunhImanasolahAlavo pite saMtovihAya lar3AM strIvacanAtsarvajaghanyAnyapi karmANi kurvate / tAnyeva sUtrAvayavena darzayati / vastradhAvakAvastraprahAlakAhaMsAzva rajakAzva navaMti / asya copalakSaNArthatvAda nyadapyudakavahanAdikaM kurvati // 17 // kimetatkecana kurvatIti yenaivamanidhIyate bADhaM ku rvatItyAha / (evaM baduztyAdi) evamiti pUrvoktaM strINAmAdezakAraNaM putrapoSaNavastradhA vanAdikaM tabaduniH saMsArAniSvaMginiH pUrva kRtaM kRtapUrva / tathApare kurva ti kariSyati ca ye nogakate kAmanogArthamaihikAmuSmikApAyamaparyA locyAnimukhyena nogAnukUlyenApannAvya vasthitAH sAvadyAnuSThAneSu pratipannAiti yAvat / tathA yorAgAMdhaH strIvazIkataH sadAsavadazaM kitAnistAniHpratyaparepi karmaNiniyojyate / tathA vAgurApatitaH paravazomRgazva dhAryate nA tmavazonojanAdi kriyApi kartu lanate / tathA preSyazva karmakarazva kItazva varcaH zodhanAdA vapi niyojyte| tathA kartavyAkartavyavivekarahitatayA hitAhitaprAptiparihArazUnyatvAt pazu nUtazva / yathAhi pazurAhAranayamaithunaparigrahAnijhaevaM kevalamasAvapi sadanuSThAnarahitatvA tpguklpH| yadivA sa strIvazagodAsamRgapreSyapazunyopyadhamatvAnna kazcit / etamuktaM navati sarvAdhamatvAttasya tattulyaM nAstyeva yenAsAvupamIyate / athavA na sakazcidityunayanraSTatvA t / tathAhi na tAvatpravrajitosau sadanuSThAnarahitatvAnnApigRhasthastAMbUlAdiparinogarahi ttvaanocikaamaatrdhaaritvaacc|ydivaa aihikAmuSmikAnuSThAyinAM madhye na kazciditi // 1 // evaM khu tAsu vinnappaM, saMthavaM saMvAsaMca vddaa|| tajAtimA ime kAmAvajakarAya evmskaae||2|| evaM nayaM paseyAya, i se appagaM niraM nittaa||nnoti gopasU, nikuNo sayaM pANiNA NilajejA // 20 // artha-have upadeza kahele (evaMkhuttAsuvinnappaMke) ema je pUrvokta strIno vinavyo mAyAnuM kAraNa jANIne (saMthavaMke0) tathA tenuM saMstava (saMvAsaMcake0) tenuM saMvAsa eTale nenuM va zakuM tene uttamapuruSa (vaDoz2Ake) varje tyAga kare (tajAtiprAimekAmA ke) ta jAti eTale te strInA saMga thakI che natpatti jenI evA e pratyada kAmanoga te (var3a karAyaevamarakAe ke ) avadyakarAevamAkhyAtaM eTale pApakarma kArI urgatinA dAtAra
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 257 le ema zrItIrthakara gaNadhare kahyaM // 15 // ( evaMnayaM ke ) ema strInA saMvAsa thakI ghaNA nayanA kAraNa utpanna thAyaje mATe (seyAyaseke0) te zreyakArI kalyANakArI na thI (za ke0) e hetu jANIne ( appagaM ke0 ) potAnA AtmAne (nilaMnittAke) strInA saMga thakI niraMdhIne eTale nivArIne saMmArgane viSe sthApana karIne (niskUke0) cAritri je hoya te (goliyopana ke) strIdhane pazu eTale tiryacano sahavAsa kare nahI (gosayaMpANipANilijejAke0) tathA potAnA hAthathIsparza maatrpnnnkre||20|| // dIpikA-khurvAkyAlaMkAre / etatpUrvoktaM tAsu strISu viSaye yavijJaptamuktaM tattathA strI niHsAdha saMstavaM paricayaM vAsaMca ekatra nivAsaMca tyajet / ytH| tAnyaH strIcyojAtiru tpattiryeSAMte tajAtikAzme kaamaaH| punaH kiMntAH |yvdyN pApaM tasya kArakAstaevamAkhyA taastiirthkniH||1|| evaM pUrvoktaprakAreNa nayahetutvAnnayaM strIsaMbaMdharUpaM nazreyase iti he toH sanikurAtmAnaM nirudhya na striyaM nApi paguMlIyeta saMzrayeta strIpazunyAM saMvAsaM tyaje t| tathA svahastenavA aMgasya (naNinikojati) jAtena saMbaMdhaM na kuryAt / yato hastakarma gApi cAritraM zabalInavati // 20 // // TIkA-sAMpratamupasaMhAra vAreNa strIsaMgaparihAramAha / ( evaMkhuityAdi) etatpUrvektaM / khushbdovaakyaalNkaare| tAsu yat sthita tAsAM vA strINAM saMbaMdhi yavijJaptamuktaM / tdythaa|ydi sakezayA mayA saha na ramase tatohaM kezAnapyapanayAmItyevamAdikaM tathA strIniH sArdha saM stavaM paricayaM tatsaMvAsaM ca strIniH sahaikatra nivAsaM cAtmahitamanuvartamAnaH sarvApAyanIru styajejahyAt / yatastAnyojAtirutpattiryeSAM te kAmAstajAtikAramaNIsaMparkobAstathA 'vayaM pApaM vajtraM vA gurutvAdadhaH pAtakatvena pApameva tatkaraNazIlA'vadyakarAvajakarAvetyeva mAkhyAtAstIrthakaragaNadharAdiniH pratipAditAiti // 15 // sarvopasaMhArArthamAha / (evaM nayamityAdi ) evamanaMtaranItyA nayahetutvAt strInirvijJaptaM tathA saMstavastatsaMvAsazca na yamityataH strIniH sAdha saMparkona zreyase sadanuSThAnahetutvAttasyetyevaM parijJAya sanirava gatakAmanogavipAkaAtmAnaM strosaMparkAniraMdhya sanmArgepyavasthApya yatkuryAttadarzayati / nastriyaM narakavIthIprAyAM nApi paguM lIyetAzrayeta strIpazunyAM saha saMvAsaM parityajet strIpa gupaMmakavarjitAzayyetivacanAttathAsvakIyena pANinA hastenAvAcyasya (napilijejati) nasaMbAdhanaM kuryAt / yatastadapi hastasaMbAdhanaM cAritraM zabalIkaroti / yadivA strIpazvAdikaM svena pANinA nasTazediti // 20 // suvicalese mehAvI, parakiriaMca vajae naannii||mnnsaa vayasA kAeNa sabaphAsasade anngaare||21||shcev mAdu se vIre, dhuarae dhuamode se
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ 257.hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. niskuu||tmdaa asanavisudhe suvimukke,AmokAe parivaekA si(pAgaM - - taraM vihare aamuskaae)ttibemi||shshaaiti zrIzcI parinnA caturthAdhyayanaM samattaM artha-(suvisubaleseke0) zukSa nirmala lezyAvaMta cittano vyApArale jeno evo (mehAvI ke0)paMmita te (parakiriyaMcake0) paranI karelI striyAdikasaMbaMdhInI kriyA athavA nogane va thai parane hAthe potAne viSe sparzAdika je kriyA karAvavI tene (vaenANIke0)jJAnavaMta puruSa mane vacane ane kAyAye karavU karAvaq ne anumodaq ema trividhe varje arthAt kAma no gane TAle tathA(savaphAsasahe aNagAreke0)anya sarva zItAdika parisaha je kahyAne tene te aNagAra spazrye thako sahe eTale sahana kare // 21 // (zcevamAdu sevIreke0) ema e pUrvokta samasta upadeza zrI mAhAvIra deve zrAdu eTale kahyo te zrImAhAvIra paramezvara kevAle to ke (dhuyarae dhuamoheke0) pApa raja rahita tathA moharahita be (tamhAke)temATe(sejiraka ke) te sAdhu samyakdarzana cAritre karI yukta thako muktine sAdhe (asaba visukSesuke0) adhyavasAya nirmala thako (vimukke AmorakAe parivaejAsike0) vimukta AmodAya pa rivrajet saMyamAnuSThAne iti evo nitu strIsaMgAdika kleza thakI vimukta thayo thako jyAMsu dhI mode jAya tyAMsudhI sUdho saMyama pAleM. tibeminu artha pUrvavat jaannvo|| 22 // e strI parijJA nAme cothA adhyayanano artha samApta thayo. // ___ // dIpikA-suvizudA lezyA manovRttiryasya suviguilezyomedhAvI maryAdAvAn para sya rUyAdeH saMbaMdhinI kriyAM jJAnI vivekavAn varjayet manasA vAcA kAyena sarvasparza saho'nagAraH zItobhadaMzamazakAdisahanarutyaH syAt // 21 // ityevaM pUrvoktaM tatsarva na gavAn vIrodhutaM diptaM rajaH strIsaMbaMdhaLataM karma yena sa dhutarajAH dhutamohabAha uktavA na tasmAtsanikuradhyAtmavizudonirmalacittaH suvimuktaH strIsaMbadhena rahitadhAmodAya sarvakarmakSyaM yAvat viharetsaMyamodyatonavediti / bravImIti pUrvavat // 22 // iti sUtrakatA gadIpikAyAM caturyAdhyayanaM samAptaM // // TIkA-api ca / suvisudeityAdi )suSTu vizeSeNa zubhAstrIsaMparkaparisaMhArarUpatayA niSkalaMkA lezyAM'taHkaraNavRttiryasya sa tathA saevaMnUtomedhAvI maryAdAvartI parasmai rUyAdi padArthA kriyA para kriyA tAM ca jnyaan| viditvedyovrjyetprihret| etamuktaM nvti| viSayo panogopAdhinA nAnyasya kimapi kuryAnnApyAtmanaH striyA pAdadhAvanAdikamapi kaaryet| etacca parakriyAvajanaM manasA vaca sA kAyena varjayettathA hyaudA|rakakAmanogArtha manasAna gahati nA nyaM gamayati gahaMtamaparaM nAnujAnIte evaM vAcA kAyenaca sarvepyaudArike nava nedAevaM divyepi
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. zla nava nedAstatazvASTAdazabheda ninnamapi brahma binuyAt / yathAca strIsparzaparISadaH soDhavya evaM sa napi zItotmadaMzamazakatRNAdisparzAnapi saheta / evaMca sarvasparzasaho'nagAraH sAdhurnavatI ti // 21 // evamAheti darzayati / (icevamAdurityAdi) ityevaM yatpUrvamuktaM tatsarvaM savIrojaga vAnutpannadivyajJAnaH parahitaikaratayAha uktavAn / yataevamatodhUtamapanItaM rajaH strIsaMparkA dikRtaM karma yena sadhUtarajAH / tathA dhUtomohorAga dveSarUpoyena satathA / pAThAMtaraM vA dhUto'pa nItorAgamArgo rAgapaMthA yasmin strIsaMstavAdiparihArAttattathA tatsarvaM bhagavAn vIraevAda / ya taevaM tasmAtsa nikuradhyAtma vizuddhaH suvidyu AMtaHkaraNaH suSThu rAga dveSAtmakena strI saMparkeNa mu ktaH sannAmokSAyAzeSakarmakSayaM yAvatparisamaMtAtsaMyame'nuSThAne vraje betsaMyamodyogavAn nave diti / iti parisamAptyarthe / bravImIti pUrvavat // 22 // iti caturtha strI parijJAdhyayanaM parisamAptaM have naravitti nAmA pAMcamuM adhyayana zrIjaMbUsvAmI pUbebe ghane zrIsudharma svAmI jaMbU pratyeka ke pUrve cothA adhyayanamA anAcArI kahyA tevA anAcArI je hoya te narakagati prApta yAya mATe narayavinatti nAmA pAMcamuM adhyayana kahe. pucissadaM kevaliyaM mahosiM, kaI jitAvA paragA puravA // a jAna meM muNi bUhi jANaM, kahiM nu bAlA narayaM narbiti // 1 // evaM mae puDhe mahANubhAve, imobbavI kAsave prapanne // pave dassaM damaDuggaM, AdIpiyaM ekkaDiyaM puravA // 2 // artha- (puccissaMMke va niyaMmadesiMke 0 ) sudharmasvAmI kahe je tame mane pUDhoTo ke naraka hard tathA jIva ke karme kararI narake jAya tathA tyAM keva vedanAle tema meM paga (puravA ke 0 ) pUrva kevalI maharSi zrI mAhAvIra devane puDhadhuM hatuM ke he bhagavan ( ghanitAvA ke0 ) tApasahita (ragAke0 ) narakanA jaya je tIvra duHkha rUpale te ( kahaMke 0 ) kevAle (zra jAmeke) ajANatA evA mujane ( mulike0) he muni tame (jAbrUhike 0 ) kevala jJAne karI jAtA thA kaho ke (ka hiMnu bAlAnarayaM nabiMti ke 0) kevIrIte bAla eTale jJAnI jI va narakamAM jai upaje // 1 // ( evaM mae puTThe ke 0 ) ema meM vinaya sahita pugdhuM batAM (mahANubhAve ho) mahoTo nunAva eTale mAhAtmya jeno (yAsupane ke0) prAprajJa eTale sarvatra sadA upayoga thakI kevala jJAnavaMta evA (kAsave ke 0 ) kAzyapa zrImahAvIra deva teNe (i moaav) ema yuM te pramANe huM tamane kahIza (paveda issaMhama DuggaMke 0 ) pravedi taM duHkhamevArtha eTane DuHkhanu kAraNale mATe durgamasthAnaka narakAvAsA kahyAne (yAdIi sasiya )dI nikaMDuru tino purastAt eTale atyaMta dIna puruSe jenoyAzrayakaralo m' For Private Personal Use Only
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ 260 ktiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. be evA puruta eTale pApaphalasahita te narakAvAsAne purastAt eTale pAgala kaheze te tame ekAgracitte sanilo // 2 // // dIpikA-atha paMcamAdhyayanamAranyate / tatra upasarganIroH strIvazagasya narakapAtaH syAttatra ca yAdRzyovedanAH syustAyatrocyate iti / prathamodezakasyAdisUtramidaM / (pukhi sseti ) jaMbUsvAminA sudharmasvAmI pRSTaH kiMjUtAnarakAztyAdipTaSTaH sudharmasvAmyAha / ya detanavatA'haMTaSTastadetatkevalinaH zrIvIramaharSeH purastAtpUrva dRSTavAnahaM kathamanitApAnvi tAnarakAH / hemune etadajAnato me tvaM jAnan brUhi / kathaM kenaprakAreNa nuvitarke bAlAya jJAnarakamupayAMti // 1 // evaM mayA dRSTomahAnunAvazdaM prshnottrmbrviit| kAzyapovIrayAgu prajhonagavAn idamAhAyathAhaM pravedayiSyAmi kathayiSyAmi tvaM shRnnu|phuHkhnrkHkhN arthataH paramArthato ugaviSamaM |punH kiNnt| bAsamaMtAdInamAdInaM tahiMdyate yasya sayAdIniko'tyaM tahInatvAzrayastaM puSkRtaM pApaM vidyate yatra sa puSkatikastaM purastAdagrataH kathayiSye // 2 // ||ttiikaa-uktN caturthAdhyayanaM sAMprata pNcmmaarnyte| asya caaymnisNbNdhH|haadyaadhyyne svsmyprsmyprruuNpnnaanihitaa|tdnNtrN svasamaye bodhovidheyaztyetadvitIye'dhyayane 'ni hitaM / saMbujhena cAnukUlapratikUlAupasargAH samyaksoDhavyAztyetattRtIye'dhyayane pratipAdi tN| tathA saMbuddhenaiva strIparISadazca samyageva soDhavyaztyetaccaturthe'dhyayane pratipAditaM / sAMprata mupasarganIroH strIvazagasyAvazyaM narakapAtonavati / tatra ca yAdRdAvedanAH prApurnavaM ti tAthanenAdhyayanena pratipAdyate / tadanena saMbaMdhenAyAtasyAsyAdhyayanasya catvAryanuyoga vArANi upakramAdIni vaktavyAni / tatropakramAMtargato'rthAdhikArovedhA / adhyayanArthAdhi kArauddezArthAdhikArazca / tatrAdhyayanArthAdhikAroniyuktikAreNa praagevaanihitH| tdythaa| u pasarganIruNo (thIvasassanaraesu hojAuvavAu)ityanena uddezArthAdhikArastu niyuktikatAnA nihito'dhyynaarthaadhikaaraaNtrgtiti|saaNprtN nidepaH sctrividhH| ughaniSpannonAmaniSpa nHsuutraalaapknisspnnshceti|ttraughnisspnne nidepe'dhyayanaM nAmaniSpane tu narakavinaktiriti vipadaM nAma / tatra narakapadanikSepArtha niyuktikdaah| Nirae baka davaM, girayA ihameva je nave agunA // khettaM giragAso kaalonniresucevhii||6||naavennniryjiivaa kammudaH ceva girayapAu~gA / sokagaNirayaHkhaM, tavacaraNehozjayavaM // 65 // NirayebakkamityA digAthA kSayaM / tatra narakazabdasya nAmasthApanA vyakSetrakAlanAvanedAt poDhA nidepaH / tatra nAmasthApane husne / vyanarakayAgamatonoyAgamatazca / bAgamatojhAtA tatra cA nupayuktaH / novAgamatastu jJazarIranavyazarIravyatiriktazhaiva manuSyanave tiryagnave ye kecanA 'gunakAritvAdazunAH satvAH kAlakasaukarikAdayati / yadivA yAni kAni cidAnAni
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhA'rakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 261 sthAnAni cArakAdIni yAzca narakapratirUpAvedanAstAH srvaashvynrkaashtynidhiiyte| yadivA karmavyanokarmavyanedAd ivyanarakovedhA / tatra narakavedyAni yAni bAni karmA Ni tAni caikanavikasya badAyuSkasyAnimukhanAmagotrasya cAzritya ivyanarakonavati / nokarmavyanarakastvidaiva ye'gunArUparasagaMdhavarNazabdasparzAiti / vanarakastu narakAvakAza kAlamahAkAlauravamahArauravapratiSThAnA'nidhAnA dinarakANAM caturazItiladasaMkhyAnAM vi ziSTonUnAgaH / kAlanarakastu yatra yAvatIsthitiriti / nAvanarakastu ye jIvAnarakAyuSka manunavaMti tathA narakaprAyogyaH karmodayaiti / etauktaM navati / narakAMtarvartinojIvAstathA narakAyuSkodayApAditA'sAtAvedanIyAdikarmodayAcaitaddhitayamapi nAvanarakaztyanidhIya te / tadevaM zrutvA'vagamya tIvramasahyaM narakakukhaM kakacapATanakuMjIpAkAdikaM paramAdhArmi kApAditaM parasparodIraNArutaM svAnAvikaM ca tapazcaraNe saMyamAnuSThAne narakapAtaparipaMthini svargApavargAgamanaikahetorvA'tmahitamilatA prayatitavyaM parityaktAnyakartavyena yatnovidheya iti / sAMprataM vinaktipadanidepArthamAha / NAmaMThavaNAdavie, khette kAle taheva nAveya / e sou vinattIe Nirakevojavihoho // 1 // (nAmaMtavaNetyAdi ) vinaktenAmasthApanA vya kSetrakAlanAvanedAt SoDhA nidepastatra nAma vinaktiryasya kasya citsacittAde vyasya vina ktiriti nAma kriyate / tadyathA / svAdayoSTau vinaktayastibAdayazca / sthApanAvinaktistu ya tra tAevaM prAtipadikAkSAtorvA pareNa sthApyaMte pustakapatrakAdinyastAvA / ivyavinaktirjI vAjIvanedAda vidhA / tathApi jIva vinaktiH sAMsAriketaranedAdvidhA / tatrApyasAMsArikajI vavinaktivyakAlanedAt dedhaa| tatravyatastItIrthasikSA dinedArapaMcadazadhA / kAlatastu tatprathamasamayasimA dinedAdanekadhA / sAMsArikajIva vinktirNddiyjaatinvnedaatridhaa|ttre yivinaktirekeMkhyi vikaleMkhyipaMceMDiyanedArapaMcadhA / jAtivinaktiH pRthivyaptejovAyuva naspatitrasanedAt SoDhA / navavinakti rakatiryaGmanuSyAmaranedAcaturdhA / ajIvavya vinaktistu rUpyarUpizavyanedAdavidhA / tatra rUpivya vinaktizcaturdhA / tadyathA / skaMdhAH skaMdhadezAH skaMdhapradezAH paramANupujalAzca / arUpizavyavina ktirdazadhA / tadyathA / dharmA stikAyodharmAstikAyasya dezodharmAstikAyasya pradezaH / evamadharmAkAzayorapi pratyeka trinedatA iSTavyA / akSAsamayazca dazamaiti / detravinaktizcaturdhA / tadyathA / sthAnaM dizaM ivyaM svAmitvaM cAzritya / tatra sthAnAzrayaNAdhistirya gvinAgavyavasthitolo kovaizAkhasthAnasthapuruSazva kaTisthakarayugmaiti iSTavyaH / tatrApyadholokavinatIratnapra nAdyAH sapta narakaSTathivyastatrApi sImaMtakAdinarakeMkAvalikapraviSTapuSpAvakIrNakara tatryastracaturastrAdinarakasvarUpanirUpaNaM / tiryagloka vinaktistu jaMbUdIpa,lavaNasamu, dhAtakIkhaMDa,kAlodasamutyAdidiguNadiguNavakSyA dIpasAgarasvayaMnUramaNaparyatasvarUpani
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ 262 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. rUpaNaM / UrdhvalokavinaktiH saudharmAdyAnaparyuparivyavasthitA bAdazadevalokAH navagraiveya kAni paMcamahAvimAnAni / tatrApi vimAnekAvalipraviSTapuSpAvakIrNakavRttavyastracatu rastrAdivimAnasvarUpanirUpaNamiti / digAzrayaNena tu pUrvasyAM dizi vyavasthitaM detrame vamaparAsvapIti / vyAzrayaNAbAliketrAdikaM gRhyate / svAmyAzrayaNAcca devadattasya kSetraM yajJadattasya veti / yadivA detravinaktirAryA'nAryadevadAdavidhA / tatrApyAryakSetramardhaSa DizaM tijanapadopana ditaM rAjagRhamagadhAdikaM gRhyate / rAyagihamagahacaMpA, aMgAtahatA matittivaMgAya // kaMcaNapuraMkaliMgA, vArANasIceva kAsIya // 1 // sAkeyakosalAgaya, puraMcakurusauriyaMkusuhAya // kaMpillaM paMcAlA, ahibattAjaMgalAceva // 2 // vAravazyasurakSA mihilavidehAyavanakosaMbI // naMdipuraMsaM dizA, nadalipuramevamalayAya // 3 // varADava bavaraNA, thabAtahamittiyAvazdazaNA // suttImaIyacedI, vIyanayaM siMdhusauvIrA ||4||mduraa yasUrasegA, pAvAnaMgIyamAsapuribA // sAvitrIyakulANA, komIva risaMcalADhAya // 5 // seyaviyA viyaNAyari, keyayayayaMcayAriyanaNiyaM // januppa ttijiNANaM, cakkIrAmaki ehANaM // // 6 // anAryakSetraM dharmasaMjhAra hitmnekdhaa| tamuktaM / sagajavaNasabarababbara, kA yamuruMmo ugoNapakkaNayA / arakAgaraNaromasa pArasakhasakhA siyAceva // 1 // uvilaya lavosavAkkasa, ninaMdapuliMdakoMcanamararUyA // kauMcAyacINacaMcuya, mAlaMda milaakulrkaay|| // 2 // kekaya kirAyahayamuha, kharamuhataha turagameDhagamuhAya // // hayakaramAgayakallA, a meyaSaNAriyAbahave // 3 // pAvAyacaMmadaMmA, aNAriyANigghiNANiraNukaMpA // dhammotti arakarA. jesugaNakatisuviNovi // // kAlavinaktistu atItA'nAgatavartamAnakAlane dAtridhA / yadi caikAMtasuSamAdikakameNA'vasarpiNyutsarpiNyupaladitaM bAdazAraM kAlacakraMtha thavA / samayAvaliyamuhuttA,divasamahorattaparakamAsAya // saMvabarayugapaliyA, sAgaranassa ppipariyaTretyevamAdikAkAlavinaktiriti / nAva vinaktistu jiivaajiivjedaadvidhaa| tatra jIva nAvavinaktiraudayikopazamika,dAyika, dAyopazamika, pAraNAmika, sAnnipAtika, nedA t SaTprakArA / tatraudayikogatikaSAyaliMgamithyAdarzanA'jhAnA'saMyatAsi lezyAzcatuzcatu strayekaikaikaikaSaDnedakrameNaikaviMzatinedaninnaH / tathaupazamikaH samyaktvacAritranedAd vivi dhaH / dAyikaH samyaktvacAritrajJAnadarzanadAnalAnanogopanogavIryanedAnnavadhA / dAyopa zamikastu jJAnAzAnadarzanadAnAdilabdhayazcatustritripaMcanedAH / tathA samyaktvacAritrasaMya mAsaMyamanedakameNASTAdazadheti / pAriNAmikojIvanavyAnavyatvAdirUpaH sAnnipAtika stu dikAdinedAt SaviMzatinedaH / saMnavItu padizatividhoyameva gatinedArapaMcadheti / a jIvanAvavinaktistu mUrtAnAM varNagaMdharasasparzasaMsthAnapariNAmaH / amUrtAnAM gatisthityava gAhavartanAdikati / sAMprataM samastapadApekSyA narakavinaktiriti / narakANAM vinAgovina
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 263 "ktistAmAt // puDhavIphAsaMghamA,puvakkamaNirayaNavAlavahaNaMca // tisuvedetitANAaSu nAgaMceva sesAsu // 67 // (puddhviiphaasmityaadi)| ethivyAH zItomarUpAyAstItravedano tpAdakaH sparzaH saMparkaH prathivIsaMsparzastamanunavaMti / tameva vishinsstti|anyen devAdinA na pakramitumupazamayituM yonazakyate sonyAnupakramastamaparA cikitsyamityarthaH / tamevaMnUtamapa rA'sAdhyaM pRthivIsparza nArakAH samanunavati / upalaNArthatvAcAsya rUpagaMdhasparzazabdAna pyekAMtenAgunAnnirupamAnanunavaMti / tathA narakapAlaiH paMcadazaprakAraiH paramAdhArmikaiH ka tamujarA'sikuMtakakacakuMnIpAkAdikaM vadhamanunavaMtyAdyAsu tisRSu ratna,zarkarA,vAlukAkhyA su pRthivISu svakRtakarmaphalanujonArakAatrANAyazaraNAH pranUtakAlaM yAvadanunavaMti / zeSAsu catasRSu pathivISu paMkadhUmatamomahAtamaHpranArakhyAsu paramAdhArmikanarakapAlAnAve pi svataeva tatkRtavedanAyAH sakAzAdyastIvrataro'nunAvovipAkovedanAsamudghAtastamanu navaMti / pasparodIritapuHkhAzca navaMtIti / sAMprataM paramAdhArmikAnAmAdyAsu tisRSu dRthivI pu vedanotpAdakAna svanAmagrAhaM darzayitumAha / aMbeaMbarisIceva, sAmeyasabaleviya // ro devaruddakAleya, mahAkAlettibAvare // // asipattedha'kunevAluveyaraNIviya // khara ssaremahAghAse, evaMpasarasAhiyA // 6e // gAthA yaMprakaTArtha / evaM te cAMbAztyAdayaH para mAdhArmikAyAdRdAM vedanAM parasparodIraNaHkhaM cotpAdayaMti / tAM darzayitumAha / dhAti yahAtiya, haNaMtiviMdhatitahaNisuMnaMti / muMcaMtiaMbaratale; aMvAravalutabagarazyA // 7 // (dhAtItyAdi) / tatrAMbAnidhAnAH paramAdhArmikAH svanavanAnnarakAvAsaM gatvA krIDayA nA rakAn atrANAn sArameyAniva zUlAdiprahAraistudaMto (dhAtetti) prerayati / sthAnAt sthAnAMtaraM prApayaMtItyarthaH / tathA (pahA. titti ) svecayetazcetazcA'nAthaM camayaMti tathAMDa baratale pratipya punarnipataMtaM mujarAdinA naMti tathA zUlAdinA vidhyaMti tathA (nisuMnaMtitti) kakATikAyAM gRhItvA nUmo pAtayaMti adhomukhaM athotkRipyAM'baratale muMcaMtItyevamAdika yA viDaMbanayA tatra narakapTathivISu nArakAn kadarthayati / kiMcAnyat / uhayahayeyatahiyaM, pissannekappaNIhikappaMti // vikulagavaulagabinne aMbarasItabaNeraie // 71 // (uhae tyaadi)| upa sAmIpyena mujarAdinA hatAnapahatAH punarapyupahatAeva khar3AdinA hatA upahatahatAstAnnArakAna tasyAM narakaprathivyAM niHsaMjhakAn naSTasaMjJAna mUrbitAnsataH ka paNIniH kalpayaMti vidaMtItazcetazca pATayaMti / tathA dilacaTutakabinnAniti ma dhyapATitAn khaMDazazninnAMzca nArakAMstatra narakaSTathivyAmaMbarSinAmAnosurAH kurvatIti / tathA / sADaNapADaNatomaNa, baMdhaNarakunayappahAre hiM // somANeratiyANaM, pavattayaMtIya punnANaM // 72 // ( sAdhanetyAdi ) / tathA apuNyAnAM tIvrA'sAtodaye vartamAnAnAM nAra kANAM zyAmAkhyAH paramAdhArmikAetaccaitacca pravartayaMti / tdythaa| sAtanamaMgopAMgAnAM
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ 264 tiIya sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe paMcamAMdhyayanaM. bedana tathA pAtanaM niSkuTAdadhovacanamA pradepastathApratodanaM vyathanaM tathA sUcyAdinA nAsikAdau vedhastathA rajjvAdinA krUrakarmakAriNaM badhnati / tathA tAgvilatAprahAraistA DayaMtyevaM mukhotpAdanaM dAruNaM zAtanapAtanavedhanabaMdhanAdikaM baduvidhaM pravartayaMti vyApA rayaMtIti / apica / aMtagayaphiphisANiya, hiyayaM kAlejaphupphu secakke / savalANerati yANaM, kaThetitahiMdhapunnANaM // 73 // (aNtgyetyaadi)| tathA savalAkhyAnarakapAlA stathAvidhakarmodayasamutpannakrImApariNAmAthapuNyanAjAM nArakANAM yatkurvati tadarzaya ti / tadyathA / aMtragatAni yAni phiphisAni aMtrAMtarvartIni mAMsavizeSarUpANi hRdayaM ti pATayaMti tathA tajataM (kaaleuuNti)| hRdayAMtaveti mAMsakhamaM / tathA ( phupphuse tti) udarAMtavartInyaMtravizeSarUpANi tathA valkalAn vardhAnA'karSayaMti / nAnAvidhairupAyerazara NAnAM nArakANAM tIvAM vedanAmutpAdayaMtIti / apica / asisattikoMtatomara, sUlatisU susUviyagAsu // poetiruddakammAu, garagapAlAtahiMrodA // 4 // (asisattItyA di)| tathA anvarthAnidhAnArauAkhyAnarakapAlAraukarmANonAnAvidheSvasizaktyA diSu praharaNeSu nArakAnagunakarmodayavartinaH protayaMtIti / tthaa| naMtiaMgamaMgANi, karUbAdasirANikaracaraNA / kappeM tikappaNI hiM, nvruddaapaavkmmryaa||7|| (naMtItyA di) tathopAkhyAH paramAdhArmikANAmaMgapratyaMgAni zirobAdarukAdIni tathA karacaraNAMzca naMti moTayaMti pApakarmANaH kalpanIniH kalpayaMti paattyNti| tatrAstyeva phuHkhotpAdanaM ya te na kurvatIti |ypic| mIrAsusuMThaesuya, kaMDUsuyapayaNaesuyapayaMti / kuMnIsuyalohiyasuya, eyNtikaalaannnertie|| 76 // (mIrAsuztyAdi ) tathA kAlAkhyAnarakapAlAH surAmIrAsu dIrghacuTanISu tathA guMThakeSu tathA kaMukeSu pracaMDakeSu tIvratApeSu nArakAn pacaMti tathA kuMjISTikAkRtiSu tathA vannISvAyasakavaniSu nArakAn vyavasthApya jIvanmatsyAniva pa caMti / apica / kappaMtikAgiNImaM, sagANinIdaMtisIdapuvANi // khAvaMtiyANaraie, maha kAlApAcakaMmarae // 77 // ( kappaMtItyAdi ) mahAkAlAkhyAnarakapAlAH pApakarmanira tAnArakAnnAnAvidhairupAyaiH kadarthayati / tadyathA / kAkiNImAMsakAni zladaNamAMsavaM DAni kalpayaMti nArakAn kurvati tathA (sIhapuDhANitti ) / dRSTIvardhAstAMvidaMti / ta thA ye prAk mAMsAzinonArakAAsan tAn svamAMsAni khAdayaMtIti / thapica / hapAeka rU, bAdusirApAyaaMgamaMgANi // biMdaMtipagANaMtU asiNeraie nirayapAlA // 70 // (ha betyAdi) asinAmAnonarakapAlAazunakarmodayavartinonArakAnevaM kadarthayati / tadya thA / hastapAdorubAduziraHpArthAdInyaMgapratyaMgAni biMdaMti prakAmamatyartha khamayaMti / tuza bdo'paraHkhotpAdanavizeSaNArthaiti / tthaa|klohnnskrcrnn dasaNaNa phuggakarubAda eM // yaNajeyaNasADaNa, asipattadhaNUhipADaMti // 7 // // (kmohityaadi)| asi
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 165 pradhAnAH patradhanurnAmAnonarakapAlAyasipatravana bInatsaM kRtvA tatra bAyArthinaH samA gatAn nArakAn varAkAn asyAdiniH pATayaMti tathA koSThanAsikAkaracaraNadarzana stanasphigUrubADhUnAM bedananedanazAtanAdIni vikurvitavAtAhatacalitatarupAtitAsipa prAdinA kurvatIti / tamuktaM / binnapAdanujaskaMdhA, khinnakarNISThanAsikAH // ninnatAlu ziromeDhAninnAdihadayodarAH // 1 // kiMcAnyat kuMnIsucapatraNesuya, lohiyasuyakuMDalo hi kuMnI // kuMnIyaNarayapAlA haNaMtipADaMtiNaraesu // 70 // (kuMnIsuztyAdi) kuM ninAmAnonarakapAlAnArakAnnarakeSu vyavasthitAn nighnati tathA paacyNti| keti da rzayati / kuMnISTikAlatiSu tathA pacaneSu kaDinakALa tiSu tathA lauhIvAyasanA janavizeSeSu pAcayaMti / tathA / taDavaDassanaUMti, naUNekalaMbuvAlagApahe / vAlUgANe razyA lokhaMtIaMbaratatami // 79 // (taDavaDetyAdi) vAlukAkhyAH paramAdhArmikAnA rakAnatrANAMstaptavAlukAnRtanAjane caNakAniva (tamataDitti) sphuTataH (nakrAMti) naUMti pa caMti / ketyAha / kadaMbapuSpArutivAlukAkadaMbavAlukA tasyAH pRSThamuparitalaM tasmin pAta yitvA'barataleca lolayaMtIti / kiMcAnyat / pUyaruhirakesahivAhiNIkalakaleMtajalaso yA // veyaraNiNirayapAlANeraiekapavAhaMti // 2 // (puuyruhiretyaadi)| vaitaraNInA mAnonarakapAlAvaitaraNI nadI vikuvaiti / sAca pUyarudhirakezAsthivAhinImahAnayAnakA kalakalAyamAnajalAzritA tasyAMca dAromajalAyAmatIva bInatsadarzanAyAM nArakAn pravA hayaMtIti // tathA / kappeM tikarakaraehiM, tabiMtiparopparaMsuehiMti // siMvalitamAruhaMtI, kharakharAtabaNeraie // 73 // (kapyetItyAdi) / kharakharAkhyAstu paramAdhArmikAnara kAnevaM kadarthayati / tadyathA / kakacapAtamadhyaM madhyena staMnamiva tAn pAtAnusAreNa kalpa yaMti pATayaMti / tathA parazunizca tAneva nArakAn parasparamanyonyaM tadayaMti sarvazodehAva yavApanayanena tanUna kArayati / tathA zAlmalI vajamayanISaNakaMTakAkulA kharakharairAraTaM tonArakAnArohayaMti punarArUDhAnAkarSayaMtIti // apica / nIeyapalAyaMte samaMtatotabate NiruMnaMti // esuNojahApasuvahe, mhghosaatbnnerie|| 7 // (nIeityAdi) / mahAgho pAnidhAnAnavanapatyasurAdhama vizeSAH paramAdhArmikAvyAdhAiva parapIDotpAdanenaivA'tu laM harSamuhaMtokrImayA nAnAvirupAyai rakAn kadarthayaMti tAMzca nItAna prapalA yamAnAna maMgAniva samaMtataH sAmastyena tatraiva pIDotpAdanasthAne niruMnaMti pratibadhnaM ti pazun bastAdikAn / yathA pazuvadhe samupasthite nazyatasta dhakAH pratibajratye vaM tatra narakAvAse nArakA niti / gatonAma niSpanno'dhunA sUtrAnugame'svalitAdigu NopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / (puhissahamityAdi ) jaMbUsvAminA sudharmasvAmI pRssttH| ta dyathA / jagavana kiMnUtAnArakAH kairvA karmanirasumatAM teSUtpAdaH kIdRzyovA tatratyAveda
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ 266 vitIya sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. nAityevaM pRSTaH sudharmasvAmyAha / yadetajagavatA'haM dRSTastadetatkevalinamatItAnAgatavarta mAnasUkSmavyavahitapadArthavedinaM maharSimugratapazcaraNakAriNamanukUlapratikUlopasargasahimma zrImanmahAvIravardhamAnasvAminaM purastAtpUrva dRSTavAnasmi / yathA kathaM kiMjUtAvanitApA nvitAnarakAnarakAvAsAnavaMtItyetadajAnatome mama hemune jAnan pUrvameva kevalaM jJA nenA'vagabana brUhi kathaya / kathaMtu kena prakAreNa kimnusstthaayinH| nuriti vit|| bAlAtha jhAhitAhitaprAptivivekara hitAsteSu narakeSUpasAmIpyena tadyogyakarmopAdAnatayA yAMti gati // 1 // kiMnUtAzca tatra gatAnAM vedanAH prApuSyaMtItyetaccAha / (pRSTavAniti ) (ta thA evaMmaityAdi) evamanaMtaroktaM mayA vineyenopagamya dRSTomahAzcatustriMzada tizayarUpo 'nunAvomAhAtmyaM yasya sa tathA praznottarakAlaM cedaM vkssymaannN|moti vaakyaalNkaare| keva / lAlokena parijJAya matprazna nirvacanamabravIuktavAn / kosau / kAzyapovIrovardhamAnasvAmI AzuprajJaH sarvatra sadopayogAt sacaivaM mayA dRSTonagavAnidamAha / ythaa| yadetajavatA eSTasta dahaM pravedayiSyAmi kathayiSyAmyagratodattAvadhAnaH zuNviti / tadevAha / sukha miti nara kaM muHkhahetutvAt asdnusstthaan| yadivA narakAvAsaeva uHkhayatItiHkhaM / athavA asAtA vedanIyodayAt tIvrapIDAtmakaM mukhamityetaccArthataH paramArthatovicAryamANaM uge gaha naM viSamaM purvijJeyaM asarvajhena tatpratipAdakapramANAnAvAditya nipraayH| yadivA (ahama puggaMti )phuHkhamevArthoyasmina sa khanimittovA kuSprayojanovA khaarthonrkH|sc ugoM viSamouruttaratvAt taM pratipAda yiSye / punarapi tameva vizinaSTi / AsamaMtAdInamAdInaM tavidyate yasminsabAdIniko'tyaMtadInasattvAzrayastaduHSkRtamasadanuSThAnaM pApaM vA tatpha saMvA asAtAvedanIyodayarUpaM tavidyate yasminsa kuSkRtikastaM purastAdagrataH pratipA dayiSye / pAThAMtaraM vA (ukka Diti) puSkRtaM vidyate yeSAM te puSkRtinonArakAsteSAM saMbaMdhi) caritaM purastAtpUrvasmin janmani narakagatigamanayogyaM yatkRtaM prtipaadyissytiti|| 5 // je ke bAlA iha jIviyatrI, pAvAI kammAI karaMti rudA ||te ghora rUve tamisaMdhayAre, tibAnitAve narae paDaMti // 3 // tivaM tase pA NiNo thAvareyA, je hiMsati AyasudaM paDuccA // je lUsae ho adattahArI, Na sirakatI seyaviyassa kiMci // 4 // artha-(jekezvAlAke0) je kozka mahAraMjIyA bAla eTale ajJAnI (ihajIviyahI ke0) AsaMsArane viSe asaMyame jIvitavyanA arthI evA jIva (pAvAiMkammAzkaratiruddA ke0) raur3a eTale prANIne nayanA upajAvanAra evA aneka pApakarmakare (teghorarUvetamisaM dhayAre ke0) tevA puruSa tIvrapApodayane lIdhe ghorarUpa eTale atyaMta bIhAmaNe rUpe ta
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 26 'misaMdhayAre eTale mahAdhaMdhakAra sahita jyAM bAMkhe karI kAja dekhAya nahI mAtra avadhijJAne karI thor3e thor3eM ghukanI pere dekhe thane (tibAnitAvenaraepaDaMtike0) jyAM kheranA aMgArAthI anaMtagaNo tApa evA narakaneviSe paDe // 3 // (tivaMtaseke0) je puruSa tIvrapaNe karI beMDIyAdika trasa (pANiNoke0) jIva thane (thAvareyAke) ethavIkAyAdika sthAvara jIva tene (je hiMsatiyAyasuhaMpaDucake0) yehinastithAtmasukhaMpratItya eTale je puruSa sadAkAla svAtmasukhano artha jANI karIne haNe tathA (jesUsaehozke)je prANIunu upamaIna kara nAra hoya tathA (adattahArIke0) paravyApahAraka eTale thadattadAnano lenAra hoya tathA (NasirakatIseyaviyassakiMcike0) nazikSyatesevanIyasya kiMcit eTale sevavA yogya evA je vrata paJcakhANAdika De te nakare arthAt thavirati batoja rahe paraMtu kAkamAMsAdi kanI paNa virati karI zake nahI. // 4 // dIpikA-ye kecidAlAthajJAjIvitArthinaH saMyamajIvitArthana pApAni karmANi rau jAH kurvati te narake pacaMti / yauktamAgame / kehamanaMtejIvAnerazyatAekAmmaMpakaratI ti / kiMnUte narake / ghorarUpe yatinayAnake tathA (tamisaMdhayAretti) bahulasamoMdhakAre ya trAtmApi nopalanyate kevalamava dhinApi maMdamaMdamulakAzvAndi pazyati / tathA cAgamaH / kAhaleseNaMnaMteNeraikaehassaMnerazcaMpANihAainahiNA sabAtAsamannAsamaniloemA NIkevazyaMkhenaM jANapAsa ittiriyamevakhettaM jANapAsa ityAdi / punaH kiMnUte na rake / tIbrokuHsahaH khAdirAMgAramahArAzitApAdanaMtaguNAnitApaH saMtApoyasmin sa tIvrAnitApastasmin // 3 // tIvra nirdayoyastrasAn dIDiyAdIna sthAvarAMzca pRthvIkAyAdI na hinasti haMti yAtmasukhaM pratItya svazarIrasukharute yaH prANinAM sUSakanapamardakArI adattahArI yadattagrAhI sana zikSte nAnyasati (seya vidhastatti) sevanIyasya saMyamasya kiMcit mAMsAderapi nivartataityarthaH // 4 // // TIkA-yathApratijJAtamAha / (jekeityAdi) ye kecana mahAraMparigrahapaMceMjhyivadha pizitanaNAdike sAvadyAnuSThAne pravRttAbAlAghajJArAgaSotkaTAstiryagmanuSyAihAsmi nsaMsAre'saMyamajIvitArthinaH pApopAdAnanUtAni karmAsyanuSThAnAni rauzaH prANinAM jayotpAdakatvena nayAnaka hiMsAnRtAdIni karmANi kurvati taevaMnUtAstIvrapApodaya vartinoghorarUpe'tyaMtanayAnake (tamisaMdhayAretti ) badulatamoMdhakAre yatrAtmApi nopa lanyate cakuSA kevalamavadhinApi maMdamaMdamulUkAzvAhni pazyati / tathAcAgamaH / kaNha leseNaMnaMteNeraiekAhazlessaMNerazcaMpAraNayAenahiNAsava samaMtAsamaniloemANekeva
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ 26 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. iyaMkhetaMjAlAI kevaiyaMkhetaMpAsa goyamANobahuyayaraM khenaMjAlailo bahuyayattaraMpAsa ittariyamevakhettaM jANa ittariyamevapAsaiityAdi / tathA tIvroDuHsahaH khadirAMgAra mahArA zitApAdanaMtaguNo'nitApaH saMtApoyasmin satIvrAnitApastasmin evaMnUte narake bahuveda dsparityaktaviSayA niSvaMgAH svakRtakarmaguravaH pataMti tatra ca nAnArUpA vedanAH samanunavaM ti / tathAcoktaM / akhaMDiya visaya suho, paDaiyavijJAya sivi sihA vihe | saMsArodahiva layaM, sumiDuH khAgare nirae // 1 // pAyakkatorabajamuha, kuharuva niyaMru diragaMDU se karakha cuka hA virikkaM vivadeha de // 2 // jaMtaMtara nikaMtu, basaMtasaMsadana riyadizi vivare // ma tumphiDDiyasa mulaM tasIsa hisaMthAe // 3 // sukkakkaMda kaDADu, kkadaMtakkayakayaMta kammaMte // mU lavinittu khittu, 6 deha NittaM tapajhAre // 4 // badhayAraDuggaM baMdhaNAyAraDu-dara kilese // ninnakaracaraNasaMkara, ruhitva sADuggamappavate // 5 // gi6muhaddinarika, tabaMdhalo mukaMvirakabaMdhe // daDagahiyatattasaMDA, sayaggavisumuskumiyajIho // 6 // nirakaMku saggakar3iya, kaMTayarurakaggajakarasarIre // nimisaMtaraMpi Dallaha, surakevarake DuHkhami // 7 // inIsa milie, paDaM tije vivihasattavahinirayA // savanahAyanarA, jayaMmikayapAvasaM ghAyA // // ityAdi // 3 // kiMcAnyat / ( tivaMta setyAdi ) / tathA tIvramati niranukaM paM rauipariNAmatayA hiMsAyAM pravRttaH / trasyaMtI titrasA dIM diyAda yastAMstathA sthAvarAMzca pRthivIkAyAdIna yaH kazcinmahAmohodayavartI hinasti vyApAdayati / yAtmasukhaMpratItya svazarIrasukharute nAnAvidhairupAyairyaH prANinAM nUSaka upamardakArI navati tathA pradatta mapahartuM zIlamasyA'sAvadattahArI paravyApahArakastathA na zikSate nAnyasati / nAdatte ( se vitti ) sevanIyasyAtma hitaiSiNA sadanuSThAne yasya saMyamasya kiMciditi / etaDu taM navati / pApodayAdiratipariNAmaM kAkamAMsAderapi manAgapi navidhatte iti // 4 // pAni pANe bahutivAtI, nighate ghAtamuveti bAle // pido pisaM gachati aMtakAle, pradosiraM kaTTa navei DuggaM // 5 // hA hiM dahaniMdaNaM dadeti, sadde supitA paradammiyA // te nAragAna nayannisannA, kaMkhati kannAmadisaM vayAmo // 6 // artha - ( pAga pri0) prAgalnika eTale dhRSTapaNe pApaneviSe nizaMkato ( pANebaduti vAtI ke 0 ) bahuna prANAnatipAtI ghaNAprAlIjano vyatipAtI vinAzaka eTale jIvaghAta ka, dhRSTapaNe bolanAra zAstramAMhe je hiMsAte hiMsA nahIM evA vacanano bolanAra (nite ho) nivRtta eTale krodha thakI upazamyo nathI, evo bato (bAleke 0) bAla eTale jJA For Private Personal Use Only
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. zahae nI (ghAta ke0 ) narakne (upaitike0) pAme (aMtakAleke0) aMtakAle eTale maraNakA le (ahosiraMkaTu ke. ) nIcaM mastaka karI (NihoNisaM ke0) adhogatiyeM aMdhakArane viSe (galatike0) jAya (uggaMke0) urga viSama sthAnake danadanAdika phuHkhane (nave ke)paame||5|| have te nArakI paryApta nAve pohotA thakA paramAdhArmikanA zabda sAnale te kahele (haNake0) mujarAdike karI haNo (biMdahake0) khaGgAdikekarI ledo (niMdaNaMke0) zUlAdike karI nedo (dahetike) anIye karI bAlo ityAdika karaNane kuHkhakArI evA (parahammiyANaM ke0) paramAdhArmikanA (saddeke0) zabdane (surNitAke0 ) sAMjalIne (te nAragA ke0) te nArakI (jayaninnasannAke0) nayekarIne nAza pAmyADe saMjhA eTale manavyApAra jenA tathA gAtra paNa nAgA evA batAM (kaMrakaMtike0 ) evI vAMbanA kareke (kannAmadisaMvayAmo ke0) kAMdizaMvrajAmaH eTale ame kayI dizAye nAzI jazye ke jyAM gayA thakA amane naya TalI jAya. // 6 // // dIpikA-prAgalyaM dhASTaya vidyate yasya sa prAgalnI bahUnAM prANinAmatipAtI hiMsa kaH sarpa hiMsAdivat anivRttaH kadAcidapyanupazAMtaH san ghAtaM narakamupaiti bAlaHsa thaM takAlenyaka nIcaiH (nisaMti) aMdhakAraMgati svapApenAdhaHziraHkatvA urga viSamaM pIDAsthA namupaiti // 5 // hataMmujarAdinA, ninnakhar3AdinA ninaM zUlAdinA dagdhaM vandinA / paMvA kyAlaMkAre / tadevaMnUtAn paramAdhArmikANAM zabdAn zaevaMti zrutvA vA te nArakAnayena ninnA naSTA saMjJA yeSAM te tathA kAMdizaM brajema iti kAMdaMti // 6 // // TIkA-tathA (paagnipaanneityaadi)| prAgalbhyaM dhyASTaya tadidyate yasya saprAgalnI bahUnAM prANinAM prANAnatIva pAtayituM zIlamasya snvtytipaatii| etauktaM navati / tha tipAtyapi prANinaH prANAnatidhASTo vadati / yathA vedAnihitA hiMsA'hiMsaiva nvti|t thA rAjhAmayaM dharmoyata AkheTakena vinoda kriyA / ydivaa| namAMsanaNe doSo,na madye na ca methune / pravRttireSA nUtAnAM, nivRttistumahAphalAityAdi / tadevaM krUrasiMharUlasarpavat prakRtyai prANAtipAtAnuSThAyI anivRtaH kadAcidapyanupazAMtaH krodhAminA dahyamAnoyadivA lubdhakamatsyA divadhakajIvikAprasaktaH sarvadA pariNAmapariNato'nupAMtohanyate prANinaH svakRtakarmavipAkena yasmin saghAtonarakastamupasAmIpyenaiti / yAti kobAlo'jJo rAga podayavartI soMtakAle maraNakAle (nihoti ) nyagadhastAt (NisaMti) yadhoMdhakAraM galatI tyarthaH / yathA tena puzcaritenAdhaH ziraHkRtvA Urga vaSamaM yAtanAsthAnamupaiti avAzirA na rake patatItyarthaH // 5 // sAMprataM punarapi narakAMtarvartinonArakA yadanujavaMti tadarzayitumA
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ 20 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. h| (hnnviNdhetyaadi)| tiryaGmanuSyanavAtsatvAnarakeSUtpannAaMtarmuhUrtena ninAMDaja' sanninAni zarIrAvyutpAdayaMti / paryAptinAvamAgatAzcAtinayAnakAn zabdAn paramAdhArmi kajanitAn zaevaMti / tdythaa| hataM mujarAdinA niMdita khajAdinA ninnaM mUlAdinA dagdhaM mu murAdinA |nnmitivaakyaalNkaare| tadevaMnUtAn karNAsukhAna zabdAn nairavAna zrutvA tetu nA rakAnayoddhAMtalocanAnayena nItyA ninnA naSTA saMjJA'taHkaraNatiryeSAMte tathA naSTasaMjJAzca kAMdizaM vrajAmaH kutra gatAnAmasmAkamevaMnUtasyAsya mahAghorAravadAruNasya suravasya trANaM syAdityetatkAMdatIti // 6 // iMgAlarAsiM jaliyaM sajoti, tatovamaM nuumimnnukmNtaa||temuu mANA kaluNaM thAMti, arahassarA taba cirahitIyA ||7||j te suyA veyaraNIniuggA, jisi jahA khurazva tirksoyaa|| taraM ti te veyaraNInijaggAM, nasucojhyAsatti suhmmmaannaa|||| artha-ema ciMtavI nayanAMta batA nAzatA thakAM je pAme te kahele. (iMgAlarAsiMja liyaMsajoti ke0) khadirAMgAra eTale khayaranA aMgArAnA puMja jvAlA karAla jyoti sa hita evIje nUmi (tatovamaM ke0) tenI napamA jene (namimakkamaMtA ke0) evI nami ne atikramatA (temasamANA ke0) tenArakI atyaMta dAUtA balatA thakA (kalueMtha paMti ke0) kalunamahAzabdAstanaMti karuNa eTale ghaNA dInasvare yAkaMda kare paraMtu te nArakI kevAle toke (aharahassarA ke0) jeno svara pragaTa jANyAmAM thAve nahI eTale jevA guMgAnA zabda tevA zabde bole valI kevADe toke (tacirahItIyA ke0) tyAM gha pokAla revAnI sthiti jenI eTale natrUSTa tetrIza sAgaropamanI sthiti bane jaghanya daza hajAra varSanI sthiti jANavI. // 7 // guru ziSya pratye kahe ke (jaztesuyAke) jete sanilIne guM zAMjalIne.(veyaraNIniggAke) vetaraNI nAmanI nadI ghaNI urga eTa le viSama kevI viSama toke (NisijahAkhurazvaM tirakasoyA ke0) kura eTale burI nI pere tINa srota eTale pANInuM pUra jene viSe evI (veyaraNIniDaggAM ke0) te vetaraNI nadI mAhA viSama temAM (teke) te nArakI narakanI nUminA tApe tapyA batA pANInA arthi tarasyA thakA (taraMti ke0) tare paNa kevA batA tare toke tyAM javAne aNa batA (nusucozyAke0) bANanA coyA eTale preyA tathA (satisuhammamA NA ke0) zakti nAle karI haNAtA thakA te nadIne ukhe pIDayA batA balAtkAre te vetara pInadI agAdha mATe taravAne asamartha batA paNa tare tevAre ghaNAja kuHkhI thAya paDI tara vAne naukAnI vAMnA kare tevAre pharIatyaMta duHkhI thAya te AgalI gAthAyeM khele.||7||
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha badAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 21 -- // dIpikA-aMgArarAziM jvalitaM saha jyotiSA vahninA vartata iti sajyotin misteno pamA yasyAM sA tapamA tAmaMgAratulyAM nUmimAkramaMtaste nArakAdahyamAnAH karuNaM dInaM stanaMtyAkaMdaMti / tatra bAdarAgneranAvAttapamA nUmimityuktaM / etadapi digdrshnaarthmuktN|thny thA nArake cirasthitikAlasthitayaH / tathAhi / utkRSTatastrayastriMzatsAgaropamANi jaghanya tastu dazavarSasahasrANi tiSThati // 7 // sudharmasvAmI jaMbUsvAminamAda / yadi te tvayA zru tA vaitaraNI nAma dArobharudhirAkArajalavAhinI nadI anirgA vissmaa|ythaa nizitastI daNaH kuraH syAdevaM tIdaNAni srotAMsi pravAhAyasyAH sA tiidnnsrotaaH| tathA te nArakA tApataptAjalaM pAtumiDavo vaitaraNImatimurgA taraMti / kiMnUtAH / iSuNA zareNa pratodene va preritAH zaktiniH zastra vishessairhnymaanaaH| tRtIyArthe sptmii||7|| // TIkA-teca nayokSAMtAdinu naSTAyadanunavaMti tadarzayitumAha / (iMgAletyAdi) thaM gArarAziM khadirAMgArapuMjaM jvalitaM jvAlAkulaM tathA saha jyotiSodyotena vartataiti sajyo timistenopamAyasyAH sA taupamA tAmaMgArasanninAM nUmimAkramaMtaste nArakAdaMdahyamA nAH karuNaM dInaM stanaMtyAkaMdaMti / tatra bAdarAgneranAvAttaupamA nUmimityuktaM / etadapi digdarzanArthamuktamanyathA nArakatApasyehatyAgninA nopamA ghaTate / teca nArakAmahAnagaradA hAdhikena tApena dahyamAnAMbarahasvarAyaprakaTasvarAmahAzabdAH saMtastatra tasminnarakAvA se ciraM pranUta kAlaM sthitiravasthAnaM yeSAM te / tathA hyutkRSTatastrayastriMzatsAgaropamA Ni jaghanyatodazavarSasahasrANi tiSThaMtIti // 7 // (jshtesuyaaityaadi)| sudharmasvAmI jaMbUsvAminaM prtiidmaah| yathA jagavatedamAkhyAtaM yadite tvayA zrutA zravaNapathamupAga tA vaitaraNI nAma dAromarudhirAkArajalavAhinI nadIyAnimukhyena urgAnirgAvotpA dikA / tathA nizitoyathA kurastIdaNAni zarIrAvayavAnAM kartakAni srotAMsi yasyAH saa| tathA teca nArakAstaptAMgArasanninA nUmiM vihAyodakaM pipAsavo'nitaptAH saMtastApApa nodAyA'niviSikSvovA tAM vaitaraNImaniDA~ trNti|kthNnuutaaH|issunnaa zareNa pratodeneva co ditAH preritAH zaktinizca hanyamAnAstAmeva nImAM vaitaraNI taraMti |tRtiiyaarthe sptmii|||| kIlehiM vinaMti asADhukammA, nAvaM navite sa' viSparNA // annetu sUlAdi tisUliyAhiM, dIhAhiM vibhrUNa ahe karaMti // // kesiMca baMdhittu gale silAna, udagaM si bolaMti mahAlayaMsi ||k laMbuyAvAluya mummureya, lolaMti paccaMti ataba anne // 10 // artha-(asAhukammAke) paDIte asAdhukarmA pApakAraka evA nArakI te nAvamAhelAje
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ 272 vitIya sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. lokhamanA ( kolehike ) khIlA teNekarI ( vinaMtike 0 ) vIMdhAya ( nAvaMcaviteke0)nAvAyeM caDhayA (sAviSparNAke0) smRtiviprahINA smRtihIna eTale vivekarahita thAya tathA (annetuke0 ) anya valI paramAdhArmika loka te nArakInane nAzI jatA dekhIne (sUlAhitisUliyA hiMdIhAhike0) trizUlasahita evI dIrgha eTale lAMbI zUlIyeM (vikU ahekaraMtike0) vIMdhI karIne nIcA dharatine viSe nAkhe ||e| (kesiMca baMdhittugalesilA ke) keTalAka nArakIne paramAdhArmika loka temanA galAmA atyaMta vajanadAra zilA bAMdhIne (mahAlayasi ke0) mAhA agAdha naMmA evA (nadagaMsibolaMti ke) pANImA bole pharI temAhethI kADhIne par3hI (kalaMbuyAvAluyamummureyake0) kalaMbU phUla zarakhI ve sUne viSa tathA mummureya eTale anIne viSe (lolaMti ke0) bAghA pAnA ghAle atyaMta taptaretI mAMhe caNAnI pere zeke (tanapane ke ) tyAM valI anya paramAdhArmiko (paJcaM tithake) te nArakIne mAMsanI pezInI pere pacAve tuhaMpiyAi mAMsA ityaadi.||10|| // dIpikA-tAn nArakAna vaitaraNIjalataptAna lohakIlAkulA nAvamAgacaMtaH pUrvArUr3hA asAdhukarmANaH paramAdhArmikAH kIleSu kaMteSu vidhyaMti teca vidhyamAnAvaitaraNIjalena na TasaMjJAH smRtivihINAgatakartavyavivekAH syuH| anye punarnarakapAlAnArakaiH krIDaMtastA na trizUlikAniH zUlAnirdIrghA nirvidhvA adhonUmau jAlayaMti ||e keSAM cinArakANAMgale te paramAdhArmikAH zilA badhvA mahati jale bolaMti maUyaMti tataH samArUSya punarvaitara pInadyAH kalaMbukAvAlukAyAM murmurAgnau lolayaMti anyeca nArakAn tatra nArakAvAse caSTakakSiptamAMsavat pacaMti // 10 // // TIkA-kiMca (kIlehItyAdi ) tAMzca nArakAnatyaMtadAromena durgadhena vaitaraNIjale nAnitaptAnAyasakIlAkulA nAvamupagataH pUrvArUDhAyasAdhukarmANaH paramAdhArmikAH kIleSu kaMTheSu vidhyaMtIti / teca vidhyamAnAH kalakalAyamAnena sarvastrotonuyAyinA vaitara pIjalena naSTasaMjJAapi sutarAM smRtyA viprahINAapagatakartavyavivekAnavaMti / anye pu nanarakapAlAnArakaiH krIDaMtastAnnaSTAMstriyUlikAnirdIrghikAjirAyatAnirvidhvA adhonUmau kurvatIti // 5 // apica (kesiMcaityAdi ) keSAM cinnArakANAM paramAdhArmikAma hatI zilAM gale banA mahatyudake (bola titti) nimajayaMti / punastataH samAruSya vai taraNInadyAkalaMbukAvAlukAyAM murmurAgnau ca lolayaMti atitaptavAlukAyAM caNakA niva samaMtatopolayaMti / tathAnye tatra narakAvAse svakarmapAzAvapAzitAnnArakAna suMdake protakamAMsapezIvat pacaMti jarjayaMtIti // 10 //
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. prasUriyaM nAma mahAbhitAvaM, aMdhatamaM DuppataraM mataM // nahuM tiriyaM disAsu, samAdina jaba gIkriyAI // 11 // jaM sI guhAe jalati, vijAnu ma luttapaso // sayA ya kanU puNa ghammANaM, gADhovaNIyaM pratiDurakadhammaM // 12 // 0 artha-) prasUriyaM nAmake0) nayI jyAM sUrya tene sUrya sthAnaka kahie eTale kuMnIne, yAkAre mAhAaMdhakArarUpa narakAvAsa, tathA jyAM (mahAnitAvaM ke 0 ) mAhA atyaMta tApale ( aMdhatamaM ke 0 ) atyaMta aMdhakArabe, evA ( DuppataraM mahaMtake0 ) mahoTA vizAla stara sthAnakane pApanA udayathI te nArakI pAmebe. (jaba ke0 ) je narakAvAsamAM sarvakAla ( he tiriyaM disAsu ke0 ) caMcuM nIcuM ne tirchu eTale sarva dizAune viSe ( agalI jiyA ke 0 ) prajvalita agnIne ( samAhita ke0 ) sthApyo be arthAt jyAM sadA kAla mI balyAM karele evA kaSTa mAMhe nArakIne pADe // 11 // ( jaMsIguhAe jala ti0) je narakAvAsane viSe naMTane vyAkAreM guphAle te guphA mAMhe praveza karatoja ya nInA vyAvartamAM paDe evo ( vijAna ke0 ) ajANa bApaDo potAnA karmane nathI jANato tathA (lupamo ke 0 ) luptaprajJo eTale jenI prajJA lopAi gaibe, evo bato te nAra kI tyAM(majhaike0) dAU baje (sAyakalupaM ke 0 ) sarvakAla karuNaprAya dayAma evaM (puNa ghammA ke 0 ) pUrNa tApanuM sthAnaka tyAM (gADhovIyaMke0) vyAkarA pApakarme karI DhoyuM ( tiDurakadhammaMke0 ) jyAM atyaMta duHkharUpa nuMja dharma eTale svanAvaleevaM sthAnaka nArakI pAme. 273 // dIpikA - (sUryeti) navidyate sUryoyasmin so'sUryonarakoMdhakAramayastaM mahAni tApaM aMdhatamasaM prataraM mahAMtaM narakaM pApodayAd vrajaMti / tatra ca narake urdhvamadha stiryakrU ca sarvadi samAhitovyavasthApito'gniH prajvalatIti // 11 // ( jaMsIti ) yasmin na ke prANaguhAyAmiva jvalane'mau'tivRttaH prAptavedanAnugataH svakRtaM pApamajAnan luptaprajJo gataprajJAviveko dahyate / tathA sadA karuNaM punardAnaM dharmasthAnamApatsthAnaM gADhamatyarthamu panIrta duSkRtena pratiDuHkharUpodharmasvanAvoyasmin tattathA evaMvidhaM sthAnaM te vrajaMti naya tra duHkhavizrAmaH / yataH / vinimIlaNametaM nabisuhaMDarakameva badhaM // niraeneraiyA paM, honisaMpadyamANAM // 12 // // TIkA - tathA ( sUriyamityAdi ) / na vidyate sUryoyasmin so'sUryonarakobaha aikAraH kuMjI pAkakRtiH sarvaeva vA narakAvAso'sUryovyapadizyate / tamevaMbhUtaM mahA 35 For Private Personal Use Only
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. nitApamaMdhatamasaM duSprataraM puruttaraM mahAMtaM vizAlaM narakaM mahApApodayAti / tatra ca narake karvamadhastiryak sarvataH samAhitaH samyagAhitovyavasthApitognirjAjvalatIti / pacyate ca / (samUsijanagaNIkiyAMi) yatra narake samyagUvaizritaH samudrito'gniHprajvalati taM tathAjUtaM narakaM varAkAvrajati. // 11 // kiMcAnyat (jaMsiguhAeityAdi) yasminnarake 'tigato'sumAn guhAyAmityuSTikAkatau narake pravezitojvalane'gnAvativRttIvedanAni nUtatvAtsvarutaM kuzcaritamajAnana luptaprajho'pagatAvadhivivekodaMdahyate / tathA sadA sarvakAlaM punaH karuNaprAyaM kRtsnaM vA dharmasthAnamulasthAnaM tApasthAnamityarthaH / (gADhaMti ) atyarthamu panItaM Dhau kitaM puSkatakarmakAriNAM yat sthAnaM tatte vrajati / punarapi tadeva vizinaSTi / a tiHkharUpodharmaH svajAvoyasminniti / idamuktaM navati / adinimeSamAtramapi kA nata sya phuHkhasya vizrAmaiti / tamuktaM / ali NimIlaNamettaM pani suhaM urakameva paDibaI // Nirae airazyANaM, ahoNisaM paJcamANANaM // 1 // 15 // cattAri agaNina samAranittA,jehiM kUrakammA nitaviti baal|| te taba citi nitappamANA, mabAvajIvaMtuvajotipattA // 13 // saM tavaNaM nAma mahAditAvaM, te nArayA jaba asaadukmmaa|| dabedi pAediya baMdhiLaNaM, phalagaMvatabaMti kuhADadabA // 24 // artha-( cattAriagaNi samAranittA ke) cAradize cAra agnI samAraMnIne eTale prajvalita karIne (jehiM ke0) je narakAvAsane viSe (kUrakammA ke0) krUrakarmanA kara nAra evA paramAdhArmiko te (anitaviMtibAlake0) ajJAnI evA bApaDA nArakIne tapAve (tetabacitinitappamANAke) tenArakI tyAM pUrvokta rIte tApa sahana karatA kadarthatA atyaMta duHkha bhogavatA batAM ghaNA kAla sudhI rahe konIre toke (manAvajIvaMtuvajoti pattA ke0) jema jIvatA matsya agnI pAse mUkyA batA atyaMta tApanu phuHkha pAme paNa paravaza paNAne lIdhe tyAMthI nAsI zake nahI, temate nArakI paNa jANI levA. // 13 // (saMtabarNanAma ke0) tyAM te narakamAMhe nArakIne trAbavA chedavAnuM je sthAnaka te kevule toke (mahAnitApaM ke0) sarvane mahA suHkhakAraNa (jaba ke0) jyAM (asAdukammA ke0) asAdhukarmi evA paramAdhArmiko (kuhADahabA ke0) hAthamAM kuhADo lazne (tenArayA ke0) te nArakInane pakaDIne (habehi pAehiyabaMdhi kaNaMke0 ) tenA hAtha tathA paga bAMdhI(phalagaMvatabaMti ke0)kASTanI pere trA lede. // 14 // ||diipikaa-(cttaaritti) catasRSvapi dinu caturognIn samAranya prajvAvya yatra narake krUraka
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. jya mINonarakapAlAstaMbAlaM mUrkha anitApayati naTitravat pacaMti tenArakAstatrAnitapya mAnAH kadaryamAnAstiSThati / yathA matsyAjIvaMtojyotiHprAptA agnigatAH pIDayaMte tathA piiddymaanaaH|| 13 // (saMtabaNamiti ) nAmeti saMnAvanAyAM / saMtakSaNaM bedanaM mahAni tApaM mahAkuHkhotpAdakaM / tataste yatra narakAvAse asAdhukarmANaH krUrakarmANonarakapAlAH kuThArahastAn hastaiH pAdaizca badhvA phalaka miva kASThavaMmamiva tadaNuvaMti biNdNti.|| 14 // // TIkA-apica / ( cattA riztyAdi) catasRSvapi dila caturognIna samAranya prajvA lya yasminnarakAvAse krUrakarmANonarakapAlApAnimukhyenAtyartha tApayaMti naTitravatpa caMti bAlamajJa nArakaMpUrvakatahuzcaritaM / tetu nArakajIvAevamanitapyamAnAH kadarthyamAnAH svakarmanigaDitAstatraiva pranUtaM kAlaM mahAkuHkhAkule narake tiSThati / dRSTAMtamAha / yathAjI vaMtomatsyAmInAnapajyotiragneH samIpe prAptAH paravazatvAdanyatra gaMtumasamarthAsta traiva tiSThaMtyevaM nArakAapi / matsyAnAM tApAsahimutvAdagnAvatyaMtaM phuHkhamutpadyataityatastadraha miti // 13 // kiMcAnyat (saMtabamityAdi) samekInAvena takaNaM saMtakSaNaM / nAmaza bdaH saMjAvanAyAM / yadetatsaMtakSaNaM tatsarveSAM prANinAM mahAnitApaM mahAkuHkhotpAdakamitye vaM saMbhAvyate / yadevaM tataH kiMcityAha / te nArakAnarakapAlAyatra narakAvAse vanavanAdA gatAasAdhukarmANaH krUrakarmANoniranukaMpAH kuThArahastAH parazupANayastAnnArakAnatrANAn hastaiH pAdaizca badhvAsaMyamya phalakamiva kASThazakalamivatadaNuvaMti tanUkurva tibiMdaMtItyarthaH14 ruhire paNo vacca samussiaMge, ninnattamaMge privttyNtaa|| payaMti NaM Nerazae phurate, sajIvamaleva ayokavalle ||15||nocev te taba masInavaMti, pmingtiitibniveynnaae||tmaannunaagNannuvedyN tA, ukaMti uskI ida ukkaDeNaM // 16 // artha-(ruhireke0 ) te paramAdhArmiko te nArakIjIvonuja rakta, kADhIne kaDAhamA nAkhI (puNoke) pharI teja lohImA te nArakI ne pacAve te nArakI kevAne toke (va cake0) sugaMdha vastu teNekarI (samussike0 ) kharaDyA (aMgeke) aMga jemanA evA te nArakIne kevIrote pacAve toke (ninuttamaMgeke0) prathama temanuM uttamAMga nedIne par3hI (pa rivattayaMtA ke0) parivartayaMtA eTale samu hoya tene naparAMta hoya kare ane uparotuM tene samu kare arthAt nuttaTAvI palaTAvIne pacAve. (payaMtigaraiephurate ke0) tyAM pacatA thakA te nArakI tApe karI vijvala batA AghA pAnA nathalatA hAlatA thakA dhUje, Ta lavale, konIpere toke (sajIvamanvaayokavalne ke0) jema jIvatA matsa tapta lokhaM
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ 26 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. manI kaDAhamA nArakhyA thakA atyaMta Talavale, tenI pere te nArakI paNa vedanA sahana karatA thakA ttlvle.|| 15 // (nocevatetajamasInavaMti ke0 ) paNa te nArakI tyAM pacA vyA thakA balIne jasma nathAya, ( NamitItivaniveyaNAe ke0 ) maraNa pAme nahI zarIra bAMke nahI. atyaMta naya vedanAye paNa potAnA katakarma (tamAnAgaM ke0 ) te karmano anunAga je vipAka tene (aNuvedayaMtA ke0) anuvedatA eTale jogavatA thakA (arakaMtiurakoihaukkaDeNaM ke0) sItomavedanA dahana hanana bedana jeda tADana tanAdika tathA tANa trizUlAropaNa kuMjIpAka sAlamlI vRdA dike karI napa jAvelA je phuHkha, te ukhekarI ukhIthakA potAnA karelA ukatane yoge tyAM jIvatA tha kAja rahe paNa AyuSya pUraNa kasyA vinA maraNa pAmeja nahI. // 16 // // dIpikA-(ruhiretti ) te narakapAlAstAnnarakAna svarudhire taptakavalyAM pradipte punaH pacaMti / varcaHpradhAnAni samubritAni aMtrANyaMgAni vA yeSAMte tathA tAn / ninnaM cUrNitamu ttamAMgaM ziroyeSAMte tathA tAn / ke pcNtiityaah| parivartayaMtauttAnAnadhomukhAMzca kurvtH| vAkyAlaMkAre / tAn sphurataztazcetazca vivhalAn sajIvamatsyA niva lohakavalyAM pacaMti // 15 // (goceveti) te ca nArakAevaM vandinApacyamAnAyapi namaSInavaMti najasma sAtUnavaMti narakAnunAvAt / tathA tIvravedanayA nAparamamipradiptamatsyAdikamapyasti ya nmIyate upamIyate / athavA tIvAnivedanayApi ananunUtasvakarmatvAnnaniyaMte taM danane danAdikamanunAgaM karmavipAkamanuvedayaMto'nunavaMtastiSThaMti / tathA kRtena suSkatena :khi nokukhayaMti pIDayaMti. // 16 // // TIkA-apica (ruhirepuNoityAdi) te paramAdhArmikAstAnnArakAnsvakIye rudhire taptakavalyA prakSipta punaH pacaMti / varcaHpradhAnAni samuhitAnyaMtrANyaMgAni vA yeSAMte tathA tAna jinnaMcUrNitamuttamAMgaM ziroyeSAM te tathA tAniti / kathaM pacaMtItyAha / parivarta yaMtamattAnAnavAGmukhAn vA kurvataH / miti vAkyAlaMkAre / tAn / sphurataztazcetazca vi vhalamAtmAnaM nikSipaMtaH sajIvamatsyAnivAyasakavalyAmiti // 15 // tathA ( poceve tyAdi) teca nArakAevaM bahuzaH pacyamAnAapi nonaiva tatra narake pAkevA narakAnunAve vA sati maSInavaMti naiva nsmsaajvNti| tathA tattIvAnivedanayA nAparamagnipradiptamatsyA dikamapyasti yanmIyate upamIyate ananyasadRzIM tIvAM vedanAM vAcAmagocarAmanunavaMtI tyarthaH / yadivA tIvAnivedanayApyananunUtasvarutakarmatvAnnaniyaMtaiti pranatamapi kAlaM yAva tattAdRzaM zItomavedanAjanitaM tathAdahanabedanabedanatatrizUlAropaNakuMjIpAkazAlmalyA rohaNAdikaM paramAdhArmikajanitaM parasparodIraNaniSpAditaM cAnunAgaM karmaNAM vipAkamanuvedayaM
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 177 taH samanuvedayaMtaH samanunavaMtastiSThati / tathA svakatena hiMsAdinA'STAdazapApasthAnarUpeNa satatodIrNaHkhena puHkhinoHkhayaMti pIDayaMte nAdinimeSamapikAlaM Hkhena muhyaMtaiti // 16 tehiMcate lolaNasaMpagADhe, gADhaM sutattaM agaNiM vayaMti // na tana sAyaM ladatInigge, araziyAnitAvA tahavI taviti // 17 // se succaI nagaravadeva sadde,udovaNIyANi payANi tb|| nadimaka mmApanadimakammA, puNopuNo te saradaM udeti // 17 // artha-( tehiMca ke0) te narakAvAsane viSe (teke0) te nArakIne (lolaNasaMpagADhe ke)yAlolave eTale AdhA pAnA karave karI atyaMta vyApta zItAta batAevA nArakI sukhane arthe (gADhaMsutattaMagaNivayaMtike)atyaMtatapta agnIne viSe jAya,paraMtu(natabasAyaMlahatIni ugge ke0) tyAM viSama agnIsthAnane viSe paNa zAtAna pAme (arazitAnitAvA taha vItaviMtike0) niraMtara jyAM Akaro tApane evA narakane viSe paramAdhArmika tene tapAve, tela taptakarI tene kaSTa Ape,ema aneka prakAre paramAdhArmika devo nArakIjIvone vedanA karele. // 17 // (sesuccaInagaravahevasadeke) tenarakamAMhe nArakInA bAkaMda zabda nagaranA vadhajevA saMnalAya jema koieka nagarano nAza kare tevAre mAhA kolAhala zabda thA ya evo AkraMda zabda hAmAta, hAtAta, duM anAtha tAhAre saraNAgata, mujanerAkha, ityAdi zabda sAMjalIye (uhovaNIyANipayANitabake) ukhopanItA nipadAnitatranarakezabdaH eTa le tyAM narakane viSe karuNA pralApa sahita evA pUrvokta padonA dayAmaNA zabda bole (nadi makammApanadimakammA ke0) jene kaTuka vipAkarUpa karma vartamAnakAle udaya thayAne evA nArakIne mohanIya karmanA udayavAlA evA paramAdhArmika devo (puNopuNoteke) te punaHpunaHpUrvoktarIte (saradaMSuhetike0) utsAha sahita nArakInane eTalA Hkha kre.||17|| // dIpikA-( tehiMceti) tatra narake nArakANAM lolanenetaHparatogholanena saMpragADhe vyApte zItArtAnArakAgADhamatyartha sutaptamagniMvrajati / tatrApyanisthAne'nirge sAta sukhaM na lanaMte / arahitoniraMtaro'nitApoyeSAMte'rahitAnitApAstathApi tAnnarakapA lAstApayaMti taptatailAdinA dahaMtIti // 17 // (sezati) se atha teSAM nArakANAM jayAna kaH zabdonagaravadhazva zrUyate / yathA nagarasaMbadhI mahAnAkaMdaH syAttAdRzoHkhenopanItAnAmu cAritAnAM padAnAM hAmAtaH hAtAtaztyAdInAM tatra zabdaH zrUyate / nadIrNamudayaprApta ka ma yeSAMte tathA teSAmudIrNakarmANonarakapAlAmithyAtvahAsyaratyAdInAmudaye vartamAnAH punaHpunaste sarahaMsotsAhaM nArakAn phuHkhayaMti // 17 //
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ 208 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. // TIkA - kiMcAnyat / ( tehicetyAdi ) tasmiMzca mahAyAtanAsthAnanarake / tameva vi zinaSTi / nArakANAM lolane samyak pragADhovyAptonRtaH satathA tasminnara ke zItArtA: saMto gADhamatyartha tamagna vrajaMti / tatrApyagnisthAne' niDurge dahyamAnAH sAtaM sukhaM manAga pi nalacaMte / kharahitoniraMtaro'nitApodAhoyeSAMte kharahitAnitApAstathApi tAnnAra kAstenarakapAlAstAparyatItyarthaH / taptataijAgninA dahaMtIti // 17 // yapica (sesuI tyAdi ) zabdo'thazabdArthe / yathAnaMtaraM teSAM nArakANAM narakapAlairauraiH kadarthyamAnAnA nayAnako hAhAravapracuraprAkraMdanazabdonagaravadhazva zrUyate samAkarNyate duHkhena pImayo nItAccaritAni karuNApradhAnAni yAni padAni hAmAtastAta kaSTamanAthohaM zaraNAgata stava trAyasva mAmityevamAdInAM padAnAM tatra narake zabdaH zrUyate / nadImudayaprAptaM kaTuvi pAkaM karma yeSAM tathodIrNakarmANonarakapAlA mithyAtva hAsya ratyAdInAmudaye vartamAnAH punaH punarbahuzaste ( sarahaM titti) saranasaM sotsAhaM nArakAn khayaMtyatastadasahyaM nAnAvidhairupA yaiH khamasAta vedanIyamutpAdayaMtIti // 18 // pANediNaM pAvavina jayaMti, taM se pavaskAmi jadA tahe // daM moheM tacA sarayaMti bAlA, savehiM hi purA karahiM // 1 // te hamma mANA parage paDaMti, punne puruvassa mahAnitAve // te taca citi ruvanakI, tuhaMti kammovagayA kimIhiM // 20 // artha- vAkyAlaMkAre (pANehipAvavijayaMti ke 0 ) te pApiSTa paramAdhArmiko nAra kI prANInA iMDI vimukta kare upAMga vegalAkare ( taMsepavarakA mijahAta heAM ke0 ) te nA rakIne eTalA duHkha sAvAste kare tenA kAraNa tamane yathA tathya kahuMTuM ( tA ke 0 ) tyAM (mehiM ke0 ) duHkha vizeSa eTale pAulA navanA karelA karma tene ( sarayaMti ho ) saMjArIne tenarakapAla puruSo tene kaheke pare bApaDA teM pUrvajavane viSe mAMsana kSaNa, madyapAna, jIvaghAta, mRSAvAda, corI, parastrIgamana, karakhAne, te sAMprata tAhAre uda yAvyA, tene yoge tuM duHkha jogaveDhe, mATe grAma sAvAste khAraDeDe. erIte ( bAlA ke 0 ) te paramAdhArmika puruSo (savehiM ke0) sarvathA prakAre ( daMgehi ke0 ) te nArakIne duHkharUpa damekarI (purAkae hiMke 0 ) pUrvakRta karmanA udaya thakI pIDA kare. // 1 // (tehamma mAlA ra pati ke 0 ) te nArakI haNAyA thakA pAMcaze yojana uMcA nabalIne narakane ekade se paDe te naraka kevAle toke ( punneruvassa mahAnitAve ke0 ) iSTarUpa mAhAtApe karI pUrNabe, nAnA prakAranA duHkha tathA mala sahitaLe, (teta citirUvanarakI ke0 ) For Private Personal Use Only
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 27 nArakIcI vastunA khAhArI batA ghalokAla sudhI rahe (tuti kammovagayA kimI hiM ke0 ) karmane vasa paDyA evA nArakIne paramAdhArmika vikUrvine pIDe // 20 // || dIpikA - (pANe hi miti) gaM vAkyAlaMkAre / te pApAnarakapAlAH prANaiH zarIreMDiyA di nirviyojayaMti yenaivaM duHkhaM te lanaMte taduHkhakAraNaM ne navatAM yAthAtathyena satyatayA prava dayAmi teSAM daMmairnarakavizeSaistatra bAlAnarakapAlAH pUrvakRtaM smArayati / pUrvanave tvaM mAM sAni khAdasi pibasimadyaM gavasi paradArAn / sAMprataM vipAkaprAptena karmaNA kimevamA dasItyevaM purAkRtaiH sarvairda meIHkha vizeSaistAdRzameva duHkhamutpAdayaMti // 17 // ( teiti ) nArakA hanyamAnAnaSTAH saMto'nyasmin ghoratare narake pataMti / kiMnUte pUrNe nRte / rUpaM vi mAMsAdimalaM tasyanRte mahAnitApe'tisaMtApopete tatra narake rUpasyAzucyAderna di stiSThati / tathA kRmi nirnarakapAlakRtaiH parasparakRtaizva tudyaMte vyayyaMte / tathA cAgamaH / bIsattamAsu puDhavIsuneraiyA pahUmahaMtAI johi kuMthuruvAraM vinavittA mamamassa kArya samaca raMgemANA 2 prakAyamANA 2 citi // 20 // 1 // TIkA - tathA ( pAhila mityAdi ) samiti vAkyAlaMkAre / prANaiH zarIreMDriyA dina ste pApAH pApakarmaNonarakapAlAviyojayaMti zarIrAvayavAnAM pATanAdiniH prakArairvika rtanAda vayavAn vizleSayaMti | kimarthamevaM kurvatItyAha / tadduHkhakAraNaM neyuSmAkaM pravakSyAmi yAthAtathyenAvitathaM pratipAdayAmIti / daMDayaMti pIDAmutpAdayaMtIti daMmADuHkhavizeSA stairnArikANAmApAditairbAlA nirvivekAnarakapAlAH pUrvakRtaM smArayati / tadyathA / tadA ruSTastvaM khAdasi samutkRtya prANinAM mAMsaM tathA pibasi taM tasaM madyaM ca gacchasi paradA rAna sAMprataM tadvipAkApAditena karmaNA 'nitapyamAnaH kimevaM rAraTIpItyevaM sarvaiH purA kRtairda DairduHkhAvazeSaiH smarayaMtastAdRk nUtameva duHkha vizeSamutpAdayaMtonarakapAlAH pImayaM tIti // 17 // kiMca ( tehammamANAityAdi ) te varAkAnArakA hanyamAnAstodyamA nAnarakapAle jyonaSTe'nyasmin ghoratare narakaikadeze pataMti gati / kiMnUte narake pUrNe ad |STaM rUpaM yasya rUpaM viSThAsRgmAMsAdikaM manaM tasya nRte tathA mahAnitApite saMtA popete te nArakAH svakarmAvibAstatraivaMnUte narake rUpana diyo'mucyA dinakAH pranU taM kAlaM yAvatiSThati / tathA kRminirnarakapAlApAditaiH parasparakRtaizva svakarmopagatAH svakarma Dho kitAstu vyayaM iti / tathAcAgamaH / bahIsattamAsuNaM puDhavIsu neraiyAhUpamahaM tAI lohikuMthuruvAI vinavittayannamannassakAryasamacavaraMge mAlAmAlA aNukAyamAe aNukAyamANA citi // 20 // For Private Personal Use Only
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskadhe paMcamAMdhyayananaM. " sayA kasiNaM puNadhammANaM, gADhovaNIyaM prtiddurkdhmmN|| dUsu parikaSpa vihatu dehaM vede sIsaM se jitAvayaMti // 22 // viMdati vA lassa khareNa nakka, udvevi vidati vevi kanne // jinaM viNikkassa vidanimittaM, tikAhiM sUlAi jitAvayaMti // 22 // artha - (sayAka siNaM puNadhammavANaM ke0) sarvadAkAle te naraka paripUrNa dharma eTale chA tApanuM sthAnaka tyAM (gADhovaNIyaM ke0 ) karmane nadayeM DhoyA evA nArakI (pratiraka maM ke 0 ) atyaMta duHkhano dharma eTale khanAvaLe jyAM (aMdUsuparakappa vihattudehaM ke0 ) te sthAna nArakIno zarIra nivaDabaMdhamAMde pradepIne ( veheNasI saMse ke0 ) mastake bika tene ( nitAvayaMti ke 0 ) tapAve sarva zarIra carmanI pere vistArIne khInAyeM karI u kheDe. // 21 // te paramAdhArmika (bAlassa ke0 ) te ajJAnI nArakIunA (khurela ke0 ) kura eTale burI karIne (nakkaM ke0) nAsikAne ( jiMdaMtike0) bede tathA ( uThe viditi ve vikane ke0) uSTha bede tathA bane kAna paNa bede tathA madyamAMsAdi mRSAbo javaM ityAdi pApa temane saMjArI yApIne (jinaM viNikkastavihanimittaM ke0 ) te nArakI nI eka vi pramANa jIna bAhera kADhIne (tirakA hiMsUlAi nitAvayaMti ke 0 ) tIkSNa sU liyeM karI saMtApe, vede erIte te nArakIne pIDe vedanA Ape // 22 // 180 // dIpikA - ( sayeti ) sadA kRtsnaM saMpUrNa gharmasyAtapasya sthAnamulasthAnaM navati gADhairdRDhaiH karmanirupanItaM DhaukitaM pratiDuHkhameva dharmaH svanAvoyasyatat evaMvidhe sthAne sthi tojaMtuH aMDuSu nigaDeSu dehaM vihatya prakSipya tathA zirazva (se) tasya vedhane nArakasya raMdhrotpAdane nAtAparyaMti kIlakaizva sarvAyaMgAni vizvA carmavat kIlayaMti // 21 // (vidatIti ) daM narakapAlAH bAlasyAjJasya kurapreNa nAsikAM vidatIti / tathA uSThau karNauca dAvapi i teti tathA jivhAM vitastimAtrAM bahirniSkAzya tIkSNazUlA niranitApayaMti apanayati // // TIkA - kiMcAnyat (sayAka siNamityAdi) sadA sarvakAlaM kRtsnaM saMpUrNa / punastatra narake dharmapradhAnaM pradhAnaM sthitisthAnaM nArakANAM navati / tatra hi pralayAtiriktAgnivA tAdInAmayaM tomarUpatvAttacca dRDhairnidhattanikA citAvasthaiH karmanirnArikANAmupanItaM Dhauki taM punarapi vizinaSTi / pratIva duHkhamasAtAvedanIyaM dharmaH svanAvoyasya tattathA tasmiMzcaivaMvidhe sthAne sthito'mAna aMDuSu nigaDeSu dehaM vihatya pradipya ca yathA zirazca (se) tasya nAraka sya vedhena raMdhrotpAdanenAnitAparyaMtIti // 21 // yapica (biMdaMtibAlassetyAdi) te paramA dhArmikAH pUrva'zvaritAni smarayitvA bAlasyAjJasya nirvivekasya prAyazaH sarvadA vedanAsa For Private Personal Use Only
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 21 murAtopagatasya kurapreNa nAsikA liMdaMti tathauSThAvapi cAvapi kau~ vidati tathA madya mAMsarasA'nilipsomRSAnASiNojivhAM vitastimAtrAmAdipya tIdaNAniH zUlAnirani tApayaMtyapanayaMti // 22 // te tippamANA talasaMpumaMba, rAiMdiyaM tava tharAMti baalaa||glNti te soNipUyamaMsaM, pajozyA khArapayiMgA ||23||jshte sutA lo ditapUapAI, bAlAgaNI teaguNA prennN|| kuMnI mahaMtAhiyapora sIyA, samUsitA lodiyapUyapuramA // 24 // artha-(te ke0 ) tenArakI kAna hoTha pramukha aMgopAMganA bedana thakI (tippamANA ke0) lohijaratA thakA (talasaMpurmava ke0) sukA tADadanA pAna jema pavane uDatA zabda kare, tenIpere ( rAiMdiyaMtabathatibAlAke0) te bAla ajJAnI niravivekI evA nA rakI bApaDA rAtra divaza tyAM AkraMda zabda kare ( galaMtitesoNiyapUyamaMsaM ke0 ) tyAMte nArakInA aMgopAMga dyA paDI tenA zarIramAMthI lohI paru tathA mAMsAdika jare (pa joiyA ke0 ) tevAre tene zekakarI anIya prajvAlIne (khArapakSiyaMgA ke0 ) lavaNA dika khAre aMgopAMga kharaDyA batA rudhira paru ane mAMsa eTalAvAnA rAtra divasa te manA zarIramAMthI galatA thakA rhe||3||vlii zrIsudharmasvAmI zrIjaMbUsvAmI pratye kahe ke, (jazte ke ( yadi teM zrImahAvIra nASita (lohitapUchapAI ke0) rudhira ane pa runI pAtrI eTale rudhira ane pAkIrudhira te paru e baMne jyAM paceDe evo sthAnaka kuM jI nAjana vizeSa te (sutA ke ) te sAMjalI te kevI toke (bAlAgaNa ke) navI agnInA ( tetha ke0 ) teja karatA paNa (guNApareNaM ke0) guNe karI adhikale eTale tha tyaMta basatIne (kuMjImahaMtAhiyaporasIyA ke0) evI puruSa pramANa thakI adhika mo TI kuMnI nAjana vizeSa te kevI toke ( samUsitA ke0) naMTane AkAre uMcI ane (lohiyapUyapusmA ke0 ) rudhira ane para eNe karI paripUrNa nretiile.|| 24 // // dIpikA- (teiti ) te nArakAH zoNitaM tipyamAnAH sravatoyatra rAtriMdinaM gamayaMti tatra pradeze tAlasaMpuTAzva pavanapreritaguSkapatrasaMcayAzva sadA visvaraM stanaMti kaMdati / vandinA pradyotitAjvAlitAH hAreNapradigdhAMgAH zoNitaM pUyaM mAMsaM vA'harni zaM galati. // 23 // (jaIti ) sudharmasvAmI jaMbUsvAminaM vakti / yadi te tvayA zrutA lo hitaM rudhiraM pUyaM pakkarudhiraM te 3 api paktuM zIlamasyAH sA lohitapUyapAcinI kunI / punaH kiMnUtA / bAlaH pratyagrognistasyatejonitApaH saeva guNoyasyAH sA bAlAnitejonitApa
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ 22 hitAye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. guNA pareNApareNa prakarSeNa / tathA punaH kiMjUtA mahatI bRhattarA (ahiyaporisIyeti ) puruSapramANA'dhikasamuhitA uSTrikAkRtiH Urdhva vyavasthitA lohitapUrNA // 24 // // TIkA-tathA / (tetippamANetyAdi) te binnanAsikoSThajivhAH saMtaH zoNitaM tipya mAnAH ratoyatra yasmin pradeze rAtriMdinaM gamayati / tatra bAlAajJAstAlasaMpuTAzva pavane ritazuSkatAlapatrasaMcayAzva sadA stanaMti dIrgha visvaramAkadaMtastiSThati tathA pradyoti tAvanhinA jvalitAstathA hAreNa pradigdhAMgAH zoNitaM pUyaM mAMsaM cAharnizaM galaMtIti. // 23 // kiMca / (jaztesutAityAdi) punarapi sudharmasvAmI jaMbUsvAminamuddizya nagava canamAviSkaroti / yadite tvayA zrutA aakrnnitaa|lohitN rudhiraM pUyaM rudhirameva pakkaM te de api paktuM zIlaM yasyAM sA lohitapUyapAcinI kuNnii| tAmeva vishinsstti| bAlo'ninava pratyayonistena tejonitApaH saeva guNoyasyAH sA bAlAnitejoguNA pareNa prakarSeNa tapte tyarthaH / punarapi tasyAeva vizeSaNaM mahatI vRhattarA (ahiyaporusoyaMti) puruSapramANAdhi kA samudritoSTikAkatirUvaM vyavasthitA lohitena pUyena ca pUrNA saivaMnUtA kuMnI samaMta to'gninA prajvalitA'tIva bInatsadarzaneti. // 24 // parikappa tAsu payayaMti vAle, assare te kaluNaM rasaMte // taNhA zyA te tana taMbatattaM, paGiGamANAtaraM rasaMti // 25 // appeNa appaM ida vaMcazttA, navAhame pavasate sahasse // cihati tanA bar3hakarakammA, jadA kaDaM kamma tadAsi naare||26|| samakiNittA kalusaM aNajA, ihiM kaMtehi ya viparNA // te unigaMdhe kasiNeyaphAse,kammovagAkuNi me AvasaMtittibemi // 20 // iti niryvinttiepddhmonttesosmtto|| artha-have tyAM kuMnImAMhe nArakIne guM kare te kaheje. (parikappatAsuke0) te paramAdhArmika kuMjImAMhe ghAlIne (adRssaretakallurasaMte ke0) yArta zabda karatA tathA karuNa pralA pa karatA evA te bApaDA (bAleke0) ajJAna nArakIne (payayaMtike 0) prakarSe karI pacAve (tAhAzyAtetanataMbatattaMke0) tRSAye pIDayA thakA pANI mAge tevAre tene trAMbu ukAlIne teno rasa (pakiGamANake0 ) pAvarAve tevAre te (ataraMrasaMtike 0) ghaNAmAM ghaNe dInasva re karuNAkArI vilApa kare // 25 // (appepaapaMhavaMcazttA ke0) jeNe iha eTale AM manuSya navamAM alpasukhane arthe paropaghAti paNuM zrAdarIne potAnA AtmAyeM karI potAnA AtmAneja vaMcyo (navAhame putvasatesahasse ke0 ) tathA pUrva janme adhama evA lubdhakAdikanA zatasahasra nava nogavI ghaNA karmopArjIne (cititabAbahukUrakammAke0)
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAdhanapatasiMgha bar3hApurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 283 atyaMta krUra pApakarmanA dhaNI duHkhavedanA jogavavAne ghalokAla sudhI tyAM narakane viSe rahe (jahA karDakammata hA sinAre ke 0 ) yathAkatA nikarmANi jevAM adhyavasAyekarI jevAnA ve karma kIdhAM hoya tevAja narakamAM paNa sinAra zabde duHkha upaje jema mAMsa na kSaNa karanArane tenAja zarIramAMthI mAMsakApI yagnIvarI karI khavarAve, madyapAnIne tapta kathIrano rasa pIvarAve, matsaghAtakIne bede, nede, asatya jASaNa karanAranI jivhA bede, paradhanApahArInA aMgopAMga bede, laMpaTanA vRpaNa bede, sAlmalI vRkSanuM yA liMgana karAve ityAdika jeNe jevA karma upAya hoya tene te sarakhAja duHkha paramAdhArmiko upajAve. // 26 // (samati NittAkalusaMgakA ke0 ) te pApI anArya mAtA pitA ne striyAdi kane ghaNA kaluSa eTale pApakarma upArjana karIne patI ( ihehikaMte hiya vippahUNA ke0 ) iSTaje mAtApitA tathA kAMtA eTale striyAdika te thakI viSpahUNA eTale rahita arthAt ekAkI batA (nigaMdhekasiyaphAse ke 0 ) te durnigaMdha duHkhe karI nasyo tathA na sparzavAna evA narakane viSe (kammovagAkuNi meAvasaMtike0) karmopagatA zunaka ne lI kuNi eTaje mAMsa pesI rudhira paru AMtaramA phephasuM ityAdika kasmale kara samAkula evA naraka sthAnamAM ghaNokAla avazya paNe rahIne pUrvokta duHkha sahana kare. tibemino artha pUrvavat jAvo // 27 // iti naraka vinaktiyanAma prathamodezaka nuM rthasamAptaH // dIpikA - (parikappeti) kuMbhISu tAn zrArtasvarAn karuNaM dInaM rasaMtaH prakSipya prapa caMti te tRSArtAH salilaM prArthayaMtastaptaM trapu pAyyaMte / pAyyamAnAzcartitaraM rasaMti rAraTaMti // 25 // ( AppeNeti ) iha naranave zrAtmanaivAtmAnaM vaMcayitvA navAnAmadhamAnavAdhamA adhamanavAmatsyavadhalubdha kAdInAM navAstAn pUrvajanmani zatasahasrazaH samanunUya krUraka maste narake bahupratakAlaM tiSThati yathA yena prakAreNa yAdRzAdhyavasAyena pUrvanave ka tAni karmANi tathA se tasya nArakasya nArAvedanAH syuH // 26 // (samati litteti ) nAryAH pApakarmakAriNaH kaluSaM pApaM samaya kharjayitvA te nArakADuranigaMdhinarake vasaM ti / kiMnUtAH / iSTaiH kAMtaiH zabdAdiviSayairvihInAH / narake kiMnUte / kasne saMpUrNe'sparze'tyaM tAsparze karmopagatA karmabandhAH kulime rudhirAdyAkule yAsamaMtAtkRSTatastrayastri zatsAgarANi vasaMtIti / bravImIti pUrvavat // 27 // itipaMcamAdhyayanasya prathamodezakaH // TIkA - tAsu ca yakriyate taddarzayitumAha / ( parikappetyAdi ) tAsu pratyagninA dI tAsu lohitapUyazarIrAvavayava kilbiSapUrNAsu durgadhAsu ca bAlAnnArakAMstrANarahitAnAta svarAn karuNaM dInaM rasaMtaH prakSipya prapacati teca nArakAstathA kadarthyamAnAvirasamAkaM daMtastRSArtAH salilaM prArthayatomayaM te pratIva priyamAsIdityevaM smarayitvA taptaM yatrapu For Private Personal Use Only
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. pAgyamAnAthArtataraM rasaMti rAraTaMtIti. // 25 // naddezakArthopasaMhArArthamAha / (yappeNetyAdi) hAsminmanuSyanave yAtmanA paravaMcanapravRttena svataeva paramArthatayAtmA naM vaMcayitvA'lpena stokena paropaghAtasukhenAtmAnaM vaMcayitvA bahuzonavAnAM madhye adhamAnAM madhye adhamAnavAdhamAmatsyabaMdhalubdhakAdInAM navAstAnpUrvajanmasu zatasaha strazaH samanunaya teSu naveSu viSayonmukhatayA sukataparAGmukhatvena vA 'vApya mahAghorA tidAruNaM narakavAsaM tatra tasminmanuSyAH krUrakarmANaH parasparatoHkhamudIrayaMtaH pranUtaM kA laM yAvattiSThati / atrakAraNamAha / yathA pUrvajanmasu yAdRgnUtenAdhyavasAyena jaghanyajagha nyatarAdinA kRtAni karmANi tathA tenaiva prakAreNa (se) tasya nArakarjato rAvedanAH prA unavaMti svataH paratananayatoveti / tathAhi / mAMsAdAH svamAMsAnyevAgninA pratApya na daMte tathA mAMsarasapAyinonijapUyarudhirANi taptatrapUNIva pAyaMte tathA matsyaghAtakalu bdhakAdayastathaiva vidyate niyaMte yAvanmAryateti / tathA'nRtanASiNAM tatsmArayitvA jivhAzcejiyate / tathA pUrvajanmani parakIya vyApahAriNAmaMgopAMgAnyapabdiyaMte tathA pA radArikANAM vRSaNajedaH zAlmalyupagUhanAdica taiH kAryate / evaM mahAparigrahAraMnavatAko dhamAnamAyAloninAM ca janmAMtarasvarUtakrodhAdiSkRtasmAraNena tAdRgvidhameva phuHkhamu tpAdyataiti kRtvA suSyUcyate tathAvidhaM karma tAdRgvidhanUtaeva teSAM tatkarmavipAkAdito nAraiti // 26 // kiMcAnyat (samaNiUNinnuztyAdi ) anAryAanAryakarmakAritvA hiMsAnatasteyAdinirAzravAraiH kaluSaM pApaM samAgunakarmopacayaM kRtvA te krUrakarmA No'ranigaMdhe narake zrAvasaMtIti saTaMkaH / kiMnUtAH / iSTaiH zabdAdinirviSayaiH kamanIyaiH kAMtairvi vidhaM prakarSeNa hInAvipramuktAnarake vasaMti / yadivA yadartha kaluSaM samAjayaMti tairmAtAputrakalatrAdiniH kAMtaizca viSayairvipramuktAekAkinaste uranigaMdhena kuthitakaleva rAtizAyini narake kRtsne saMpUrNa'tyaMtAzunasparza ekAMtojanIye zunakApagatAH (ku Nimetti ) mAMsapezIrudhiraprayAMtraphiphisakalmaSAkule sarvAmedhyAdhame bInattsadarzane hAhAra vAdena kaSTaM mAtAvadityAdi zabdAvadhIritadigaMtarAle paramAdhame narakAvAse AsamaMtA tkRSTatastrayastriMzatsAgaropamANi yAvadyasyAMvA narakapTathivyAM yAvadAyustAva saMti tisstthti| iti parisamAptyarthe / bravImItipUrvavat. // 27 // iti naraka vinakteH prathamoddezakaH samAptaH dave pAMmAdhyayananAMbIjo uddezo prAraMniyeM baiye ene viSe paNa eja narakanA nAva kahele. ahAvaraM sAsayaukadhamma, taM ne pavaskAmi jahAtadeNaM // bAlA jahA ukkaDakammakArI, vedaMti kammAI purekadAI // 1 // dabedi
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. nya pAedi ya baMdhiLaNaM, nadaraM vikattaMti khuraasiehiN|| gieraMtu bAlassa vidattu dekheM, vaI thiraM pighto nadharaMti // 2 // artha-(ahake) atha eTale have (avaraMke0) apara eTale bIjA (sAsayarakadhamma ke0 ) zAzvatachuHkhano dharma eTale svanAvaDe jene viSe evA narakanA phuHkha jyAM sudhI jI ve tyAMsudhI te nArakI jemanogave (taMneke0) tema tamane (jahAtaheNaM ke0 ) yathA tathya (pavarakAmi ke0 ) kahIyeM; eTale jerIte zrIvIraparamezvaranA mukhathI sAMjavyu terIte ta mone kahIj (ukkaDakammakArI ke0) ukata karmanA karanAra evA (bAlA ke0) a jhAnI nirvivekIjIva te (jahA ke0 ) jerIte ( purekaDAIkammAiM ke0 ) potAnA pUrvaka takarmane (vedaMti ke0 ) vede jogave ve terIte kahIMguM // 1 // tyAM paramAdhArmika deva (ha behipAehiyabaMdhikaNaM ke0 ) te nArakInA hAtha paga bAMdhIne (khurAsiehiM ke0 ) bure ka rI tathA khaje karI (udaravikattaMti ke0 ) peTane kApe te kevIrIte kApe toke (giNhaM tubAlassavihattadehaMke0) bAla nArakIne grahaNakarI eTale pakaDIne tenA zarIrane lAkaDA dike haNIne khaMmo khaMma kare (vaiMthiraMpitonacaraMti ke0 ) pAgalA nAganuM sabala ca mai te putra pradeze kADhe ane putanuM carma te Agala kADhe tathA mAvA pAzAnuM carma jamaNe pAse kADhe ane jamaNI bAjunuM carma mAbI bAMjue kADhe erIte cAmaDI ukheDI nAkhe // 2 // // dIpikA-atha ditIyasyAdisUtramidaM / (yahAvara miti) athAparamanya dayAmi / za zvabhavatIti zAzvataM yAvadAyustaca taduHkhaMca tadeva dharmaH svanAvoyasmin satathA evaMnUtaM narakaM tathyena satyatayA (ne)navatAM kathayAmi / bAlAnirvivekAmuSkRtakarmakAriNaH purAka tAni pApAni karmANi vedayaMti tathA vadiSyAmi // 1 // (habehiMti ) paramAdhArmikA stAnnArakAn hastapAdebu bar3A udaraM kuraprAsinirAyudhavizeSarvikartayaMti vidArayaMti tathA bAlasya lakuTAdinirvi vidhaM hataM dehaM gRhItvA vardhe carmazakalaM sthiraM balavat pRSThataH pRSTha deze natdharaMti veSTayaMti, // 2 // // TIkA-nuktaH prathamodezakaH sAMprataM vitIyaH samAranyate / asya caaymnisNbNdhH| hAnaMtaroddezake yaiH karmanirjatavonarakeSUtpadyate yAdRgavasthAzca navaMtyevaM tatpratipAdita mihApi viziSTataraM tadeva pratipAdyate ityanena saMbaMdhenAyAtasyAsyodezakasya sUtrAnugame' svalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM (ahAvara mityAdi) athetyAnaMtarye / aparami tyuktAdanyadayAmItyuttareNa sNbNdhH| zazvabhavatIti zAzvataM yAvadAyustacca taphuHkhaM ca zAzva taM duHkhaM tatdharmaH svanAvoyasmin yasya vA narakasya satathA tamevaMcUtaM nityaHvasvanAva
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ 206 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. machinimeSamapi kAlama vidyamAnaM sukhajezaM yAthAtathyena yathAvyavasthitaM tathaiva kathayA mi / nAtropacArArthavAdovA vidyataityarthaH / bAlAH paramArthamajAnAnAviSayasukha lipsavaH sAMprateNiH karmavipAkamanavedayamANAyathA yena prakAreNa duSTaM kRtaM duSkRtaM tadeva ka manuSThAnaM navA DuSkRtena karmajJAnAvaraNAdikaM taduSkRtakarma tatkartuM zIlaM yeSAMte duSkRta karmakAriNastaevaMbhUtAH purAkRtAni janmAMtarArjitAni karmANi yathAvedayaMti tathA katha yiSyAmIti // 1 // yathApratijJAtamAha / ( havehI tyAdi ) paramAdhArmikAstathAvidhaka modayAt kImAyamAnAstAnnArakAn hasteSu pAdeSu badhvodaraM kuraprAsinirnAnAvidhairAyudha vizeSairvikartayaMti vidArayati / tathA parasya bAlasyevAkiMcitkaratvAddAlasya lakuTAdini vividhaM dataM pIDitaM dehaM gRhItvA vardha carmazakalaM sthiraM balavatSTaSTataH pRSTideze naraMti vikartayatyevagrataH pArzvatazceti // 2 // bAr3ha pakaSpaMti samUlato se, yUlaM viyAsaM mudde prADadaMti // radaMsija ttaM sarayaMti bAlaM, Arussa vinaMti tudeA piThe // 3 // prayaMva tattaM ja liyaM sajoi, taUvamaM bhUmi maNukarmatA // te majhamANA kakhuNaM thAM ti, nasucoiyA tattajugesu juttA // 4 // artha - te paramAdhArmiko (bAhUpakappaM tisamUla tose ke 0 ) traNa narakapRthvIne viSe nArakonA dhastana ne cAranarakaSTRthvImAM mUlathI khAraMnIne banne bAhu kApe, tathA (thUlaM ke0) mohoTo jo hano golo tapAvI (muke0) te nArakInuM mukha (viyAsaMke 0 ) vikAzIne eTale mukha naghADIne mAM (khADasaMtike nAkhe tathA (rahaMsijuttaMsarayaMtibAlake 0 ) lokhaMmanA rathamAM jo tarI pUrvanA karelA karma saMjajAvIne te nArakIne kheDe halAve tathA ( grArusta vizaMti tupa ke ) yatyaMta roza karIne te nArakInA pugnAnAgane yAre karI bIMdhe // 3 // (prayaMvatattaMjaliyaMsajoike 0 ) jema lokhaMmano golo tapta agnIyeM sahita jAjvalyamA na hoya athavA nAma kathIra hoya ( takavamaMnU mimaNuka maMtA ke0 ) tenIle upamAM je ne eTale tenA sarakhI tapta evIje bhUmi, tene yatikramatA eTale bajatI pRthavIpara cAlatA (temajhamANAke 0 ) te nArakI balatA thakA ( kanuthatike0 ) karuNa eTale dayAmA zabda kare arthAt hemAta detAta ityAdika vilApa kare ( usucoiyA ke 0 ) tathA yArekarI coyA eTale prekhA thakA ( tattajugesujuttAke0 ) tapta evA ghUMsare jotathA thakA jema galiyA balada cAlatAM prAraDe tema te nArakI khAraDyAM kareH // 4 // // dIpikA - ( bAhUti) (se) tasya nArakasya tisRSu narakaSTathivISu paramAdhArmikAtrapa s For Private Personal Use Only
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 27 ranArakAzcAdhastanacatasRSu dRthivISu mUlatAranya bADhUna prakartayati bidati / tathA mukhe vikAzaM kRtvA sthUlaM bahanohagolAdikaM pradipaMtazrAdahaMti / tathA rahasi ekAMte yuktaM sva rutakarmAnurUpavedanAM kurvatobAlamaDU smArayati janmAMtarakarma / pAruSya ca roSaM kRtvA pRSThe pratodena vidhyati // 3 // (ayamiti ) tathA ayogolavajjvalitAM jyotitAM ta upamAM vA nUmimanukramaMtogajaMtaste dahyamAnAH karuNaM dInaM stanaMti AkraMdaMti tapteSu yuge Su yuktAgaliSAzva iSuNA pratodAdinA vidhyamAnAH stanaMti // 4 // // TIkA-apica / (bAdapakaptItyAdi) (se)tasya nArakasya tisaSu nArakaprathivISu paramAdhArmikAaparanArakAzcAdhastanacatasRSu cAparanArakAeva mUlatayAranya bADhUn praka tayaMti biMdaMti tathA mukhe vikAzaM kRtvA sthUlaM bRhattaptAyogolAdikaM pradipaMtAsamaMtAha haMti / tathA rahasyekAMtinaM yuktamupapannaM yuktiyuktaM svarUtavedanAnurUpaMtatkatajanmAMtarAnuSThAnaM te bAlamajJaM nArakaM smaaryNti| tadyathA / taptatrapupAnAvasare madyapastvamAsIstathA svamAMsana pAvasare pizitAzI tvamasItyevaM duHkhAnurUpamanuSThAnaM smArayaMtaH kadarthayaMti tathA ni kAraNamevArUSya kopaM kRtvA pratodAdinA pRSThadeze taM nArakaM paravazaM vidhyaMtIti // 3 // tathA (ayaMvetyAdi ) taptAyogolakasanninAM jvalitajyotitAM tadevaMrUpAM tapamA vA nUmimanukAmaMtastAM jvalitAM nUmiM gabaMtaste dahyamAnAH karuNaM dInaM visvaraM stanati rA raTaMti tathA tapteSu yugeSu yuktAgalibalIvazveSuNA pratodAdinA vidhyamAnAH stnNtiiti| bAlAbalAnamimaNukamaMtA, pavijalaM lohapahaM ca tattaM // jaMsI nagge si pavaGamANA, peseva daMgediM purAkaraMti // 5 // te saMpagA DhaM si pavaGamANA. silAdi hammati nipaatinniihiN|| saMtAvaNI nAma cirahitIyA. saMtappatI jaba asaadukmmaa||6|| artha-(bAlake0) ajJAnI nirvivekI (abalAke0) bala rahita evA nArakI tene umma lohanA) jevI (nUmi ke0) pRthavIyeM balAtkAra (aNukkamaMtAke0) atikramAve eTale ca lAve tevAre te bApaDA virasa zabda kare te nUmi kevIne toke (paviUlaM lohapahaMcatattaM ke0) prajvalita eTale jyAM nama loha samAna rudhira ane parunokardama evIne (jasIni ugge sipavaGamANAke0) tathA je viSama sthAnake kuMjIpAka zAlmalI vRda pramukha viSama sthAnaka (pesevake0) tyAM cAlatA karmakaranI pere athavA galiyAbaladanIpere(daMhiMke0) damAdike tADanA karIne (purAkaraMtike0)AgalakarI calAve paNa te nArakI potAnI zvAyeM Agala javAne athavA potAne gamete sthAnake rahIjavA paNu pAme nhii.|| 5 // (teke0) te
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ zanta ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. nArakIne ( saMpagADhaMsi ke0 ) atyaMta vedanAkrAMta evaM naraka athavA tevo mArga tene visse| (pavaGamANA ke0 ) calAvatA thakA ( silAhi hammatinipAtiNIhiM ke0 ) sAhamu si lAyeMkarI haNIne nIco pADI nAkhe,paraMtu te Agala ja zake nahI (saMtAvaNI nAmacira hitIyAke0) tathA saMtApanI nAme kuMnI tyAM zAzvati temAMhe gayo bato ( saMtappatIja u asAhukammA ke 0 ) jyAM mAtA karmano karanAra bApaDo ghaNu saMtApa sahana kare // 6 // __ // dIpikA-(bAleti ) bAlAajJAH prajvalitalohapathamiva te aakNdNti| tathA yasminnanirge viSame kuMnIzAlmalyAdiprapadyamAnAnasamyagupagar3hati tataste kupitAnarakapA lAH preSyAniva karmakarAniva daMDaihatvA puratogrataH kurvati // 5 // (teiti) te nArakAH saMpra gADhamasahyaM narakaM prapadyamAnAanimukhapAtinIniH zilAnirasurairhanyate / saMtApanI kuMnI sAca cirasthitikA tajataHprANI vedanAgrastathAste yatra saMtapyate'tyarthamasAdhukarmA // 6 // // TIkA-anyacca (bAlAbalAityAdi ) vAlAnirvivekinaH prajvalitalohapathamiva taptAM nuvaM (pavijataMti) rudhirapUyAdinA piDilAM balAdanibaMto'nukramyamANA virasamAsaraM ti| tathA yasminnaniGagai kuMnIzAlmalyAdau prpdymaanaanrkpaalcoditaansmygglNti| ta taste kuMpitAH paramAdhArmikAH preSyAniva karmakarAniva balIvardavA daMmairhatvA pratodena na pratudya puratoyataH kurvati nate svecayA gaMtuM sthAtuM vA lanaMtaiti // 5 // kiMca (tesaMpagA DhamityAdi) te nArakAH saMpragADhamiti bahuvedanAtvena sahyaM narakaM mArga vA prapadyamAnA gaMtuM sthAtuM vA tatrA'zaknuvaMto'nimukhapAtinIniH shilaanirsurairdnyte|tthaasNtaapytiiti saMtApanI kuMnI sAca cirasthitikA / tato'sumAna pranataM kAlaM yAvadativedanAgrastathAste yatraca saMtapyate pIDyate'tyarthamasAdhukarmA janmAMtarakatAyunAnuSThAnaiti // 6 // kaMdUsu parikappa payaMti bAlA,tatovi daDDA puNa tthppyNti||te nakA ehiM pakhaGamANA, avarehiM khaUMti saNapphaehiM // 7 // samU siyaM nAma vidhamahANaM, jaM soyatattA kaluNaM thnnNti|| adesiraM kahu vigattikaNaM, ayaMva sabahiM samosaveti // 7 // artha-valI narakanA puHkha kahe. (bAlA ke0) te bAla nArakIne paramAdhArmika lo ko (kaMdusu ke0) kaMdU nAmA nAjana vizeSa tene viSe (parikappa ke0) prahapIne (pa yatike0) pacave (tatovidaDrApuNanappayaMtike) tevAre te nArakI dAUtA thakA balatA caNAnI pere uMcA ubale (tenar3akAe hiMparakhaUmANAke0) tyAMAkAzamAM valI tene zeNa kAkAdika padI toDatA thakA khAtA thakA (avarehiM ke0 ) tyAM thakI bIjA sthA
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 28 nakI dizA tarapha nAse ( sAphaehiM ke0 ) tyAM vajI anya siMha vyAghrAdika tene ( khaUMti ke 0 ) khAe // 7 // nAma zabda saMbhAvanAyeM ( samUsiyaM ke0 ) uMca ci tAne yAkAre evaM ( vidhUmANaM ke0 ) agnInuM sthAnakaDe ( jaM ke0 ) te sthAnaka pAmine ( soyatattA ke 0 ) zoke tapta thakA ( karuthati ke0 ) dInasvare karIne yAda kare tathA paramAdhAmI te nArakInuM ( he siraMka ke0 ) mastaka nIcuM karIne (vittika va 0 ) zarIra vikUrvi bedIne lohanI pere ( sabehiM ke0 ) zastra je murAdika teNekarI ( samosaveMti ke0 ) khaM khaM eTale Tukar3A TukaDA kare // 8 // || dIpikA - ( kaMdUsuiti) taM bAlaM kaMdUsu kuMnISu prakSipyAsurAH pacati / tataH pAka sthAnAtte dahyamAnAca ekAiva nRjyamAnAutpataMti urdhvamuccanaMti / teca ( uDDhakAe hiM ti) DolaiH kAkairvai kriyaiH prakhAdyamAnAnakSyamANAnazyaMtonaSTAH saMto'paraiH ( sappha ehiMti ) sanakhapadaiH siMhavyAghrAdinirnadayaMte // 7 // ( samUsiyamiti ) samyagu bitaM citikAkRti vidhUmasyAgneH sthAnaM vidhvaMsasthAnaM yat prApya zokataptAH karuNaM dInaM stanaM tyAdati / nAmeti saMbhAvanAyAM / saMbhAvyaMte tatraitAvedanAiti / tathA adhaH ziromastakaM kRtvA dehaM vittvA ( samosaveMtitti ) khaMDazaH khaMmayaMtyasurAH // 8 // // TIkA - ( tathA kaMdUsuparakappaityAdi) taM bAlaM varAkaM nArakaM kaMdUSu prakSipya naraka pAlAH pacati / tataH pAkasthAnAt te dahyamAnAzcaNakAzva nRjyamAnArkadhvaM pataMtyutpatati teca UrdhvamutpatitAH (DhakAetti) zeNaiH kAkerve kriyaiH prakhAdyamAnAnadyamANAzranya tonaSTAH saMto'paraiH ( saphae hiMti ) siMhavyAghrAdiniH khAdyaMte nakSyaM iti // 7 // kiMca (samUsiyanAmetyAdi) samyaguJjitaM citikAkati / nAmazabdaH saMbhAvanAyAM / saMbhAvya vyate evaMvidhAni narakeSu yAtanAsthAnAni / vidhUmasyAgneH sthAnaM vidhUmasthAnaM / yatprApya zoka vitaptAH karuNaM dInaM stanaMtyA kaMdatIti / tathA yadhaH ziraH kRtvA dehaMca vikartyAyova vedanAdiniH ( samosaveMtitti ) khaMmazaH khamayaMtIti // 8 // 1 samUsiyA taca visUliyaMgA, parakIdi khaUMti madehi // saM jIvaNI nAma cidvitIyA, jaMsIpayA hammai pAvaceyA // e // tirakAhiM sUlAdi jitAvayaMti, vasogayaM soyarayaM va ladhuM // te sU vikaNaM yAMti, egaMtaDukaM ina gilANA // 10 // artha - ( taba ke0 ) tyAM narakane viSe ( samUsiyA ke0 ) uMcA yAMnAdikane viSe ( visU yiMgA ke0 ) nIce mastake bAMdhIne jema khATakI bAlInuM carma ukheDe tema paramA 37 For Private Personal Use Only
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ 20 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. dhArmiko te nArakInana carma nakheDI nAkhe par3I te nArakInA carma rahita evA aMgane (pa. rakIhiMkhaUMti amuhehiM ke0 ) vaja samAna cAMca jemanI evA kAka samalI gRha padI tene khAya, erIte narakapAle bedana nedana mUrbita kasyAM thakA paNa te nArakI maraNa pAme nahI tenuM kAraNa kahe (saMjIvaNI nAmacirahitIyA ke0) saMjIvanI nAme evI sAvati kuMnI (jaMsIpayA ke0) jehane viSe pohotA thakAM prANI (hammapAvace yA ke0 ) pApasa hita evA paramAdhArmikaloka tene haNe bede nede paraMtu teNe karI te mare nahI kiMtu pArAnI pere tenuM zarIra pharI malI jAya // // (tirakA hiMsalAhi ke0) tepara mAdhArmika puruSo tIkSaNa vavavat sUliye karIne nArakInA zarIrane (anitAvayaMti ke0 ) anitApayaMti eTale pIDe jema (lahuM ke0 ) lubdhaka evA je kutarAdika tene ( vasogayaM ke0) vasopagataM eTale vaze paDayA evAM (soyarayaMva ke ) svApada mRgAdika pazu te jema maraNAMta kadarthanA pAme tema (te ke0 ) te nArakIjIvo paNa (sUla vikSA ke0) saliyeM viMdhyA thakA (kaluNaMthaNaMti ke0 ) dInasvare araDATa kare ekato anyaMtara zokAdika bane bIjo bAhira hananAdike karI (gilANAke) gilAna batA ema (uha uke0) banne prakAre ( egaMtaurakaM ke0 ) ekAMta duHkha nogave paraMtu maraNa pAme nh||1|| ||diipikaa-(smuusivaaiti) tatra narake staMnAdau navaMbAhavo'dhaHzirasaH zvapAkairajavalaM bitAH ( visUNiaMgatti ) utkRttAMgAdhapanItatvacolomukhaiH pakSinirvajacaMcuniH kAka gRdhrAdiniyaMte / evaMte paramAdhArmikakRtaiH parasparakRtaiH svAnAvikairvA vaizvinaninnA api na mriyate / atojhAyate saMjIvanI narakanUmiryasyAM khaMmazaccinnopi na mriyate svAyu Si stiiti| sarve prajAHprANinoyasminnarake pApacetasohanyate mujarAdiniH / narakAnunAvA camumUrSavopi nniyNte||||(tirkaahiNti) tIdaNAniHzUlAnistApayati / kamivA vazamupaga/ taM sUkarAdikaM labdhvA yathA kdrthyNti| te nArakAHzUlavikSAapi naniyaMte pAradavanmitaMti tataH karuNaM stanaMti dInamAkaMdaMti unayatoMtarbahizca glAnAekAMtaHkhamanunavaMti // 1 // // TIkA-apica (samUsiyAityAdi) tatra narake staMnAdau dhvaM bAhavo'dhaHzirasovA zvapAkaibastavanaM bitAH saMtaH (visUNiyaMgatti) natkRttAMgAyapagatatvacaH pakSinirayomuvai vaijacaMcuniH kAkagRdhrAdinirnayaMte / tadevaM te nArakAnarakapAlApAditaiH parasparakataiH svAnA vikairvA binnAninnAH kathitAmUrbitAH saMtovedanAsamundvAte gatAapi saMtona niyaMte atovyapadizyate saMjIvanIvat saMjIvanI jIvitadAtrI nrknuumiH| tatra gataH khaMma zazcinnopi namriyate svAyuSi satIti / sAca cirasthitikotkRSTatastrayastriMzat yAva tsAgaropamANi / yasyAM ca prAptAH prajAyaMtaiti prajAH prANinaH pApacetasohanyate mujarA
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH zara rAdinirnarakAnunAvAcca mumUrSavopyatyaMtapiSTAyapi na mriyate 'pitu paardvnmilNtiiti|||| thapica (tirakAhIyAdi) pUrvapuSkRtakAriNaM tIdaNAnirayomayIniH zUlAniranakapA lAnArakamanitApayaMti / kimiva / vazamupagataM zvApadamiva / kAlapTaSThasUkarAdikaM svA taMtryeNa labdhvA kadarthayaMti te nArakAH zUlAdinirvivApi naniyaMte kevalaM karuNaM dInaM stanaMti / naca teSAM kazcitrANAyAlaM / tathaikAMtenonayatoMtarbahizca glAnAapagatapramodAH sadA duHkhamanunavaMtIti // 10 // sayA jalaM nAma nihaM mahaMtaM, jaMsI jalaMto agaNI ako // citi bajhA baDhukarakammA, arahassarA ke cirntiiiyaa|| // 11 // ciyA mahatIna samAranittA,priMti te taM kaluNaM rsNt|| AvadRttI taba asAhukammA, sappI jahA paDiyaM joimase // 2 // artha-(sayAjalaMnAma ke0 ) sarva kAla niraMtara jalatuM balataM eve nAme (nihaMke) jyAM prANIne haNI te (mahaMtaM ke0) mohoTuM sthAnaka ( jaMsIjalaMtoSagaNI akaTho ke0.) je sthAnake kASTa rahita agni prajvalene tyAM (bAbadukUrakammA ke0) ghaNA kUrakarme bAMdhyA thakA ghaNA kAlasudhI (citikeM0) rahe kevA thakA tiSTe tokeM (araha starAkeza ke0) mohoTA bIhAmaNA AkraMda svara karatA thakA tathA (cirahitIyAke) ghaNAkAla nI sthitI jemanI evA thakA rahe // 11 // (ciyAmahaMtIna ke0) te para mAdhArmika tyAM narakane viSe mohoTI agnInI citA (samAranittA ke0) samAraMnIne temAM aneka kASTa pradepIne ( vinaMtitetaMkanuparasaMtake0) temAMhe nArakInenArakhe te tyAM dA jatA thakA karuNa svare AkraMda karatA ( tabake0 ) tyAM te citAmAMhe gayAthakA (asAduka mmAke)asAdhukarmanA karanAra evA nArakI(zrAvatIke) Avarne,vilaya thai jAya konI pere toke ( jahAke ) jema ( sapi ke0 ) ghRta te (joimake0) jyotije agnI temAM he (paDiyaMke) paDyo thako vilaya thai jAya tenIpere vilayathAya paraMtu ghRtato agnImAhe sarvathA balI jAya paNa nArakI jIva te agnImAM maraNa pAmenahI // 12 // // dIpikA-(sayeti) sadA jvaladdIpyamAnaM sthAnaM / kiMnUtaM / nihanyate prANinoyasmi n nihamAghAtasthAnaM mahadistIrNamasti / yasmin sthAne'kASTho nivasannAste / tatra bahuta rakarmANaH kecicirasthitikAarahassarAbRhadAkraMdazabdAstiSThati // 11 // (ciye ti ) mahatIzcitAH samArajya narakapAlAste taM nArakaM karuNaM dInaM rasamAkadaMtaM tatra
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ zaeza vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. dipaMti / sa asAdhukarmA tasyAM citAyAmAvartate vilIyate / yathA sarpighRtaM jyotirmadhye - agnimadhye patitaM vilIyate tathApi naniyate navasvanAvatvAt // 12 // // TIkA-tathA (sayAjalamityAdi) sadA sarvakAlaM jvaladdedIpyamAnamumarUpatvAt sthAnamasti / nihanyate prANinaH karmavazagAyasmin tannihamAghAtasthAnaM tacca mahA vistI eM yatrAkASTho'gnijvalannAste tatraivaM nUte sthAne navAMtare badukrUrakarmANastavipAkApAdi tena pApena bAstiSThaMtIti / kinUtAH / arahasvarAbahadAkraMdazabdAzvirasthitikAH pranata kAlasthitayaztyarthaH // 11 // tathA ( ciyAmahaMtIna ityAdi ) mahatIzcitAH samAranya narakapAlAstaM nArakaM virasaM karuNaM dInamArasaMtaM tatra dipaMti / sacAsAdhukarmA tasyAM citAyAM gataH sannAvartate viliiyte| yathA sarpitaM jyotirmadhye patitaM vInavatyevamasAva pi vilIyate naca tathApi navAnunAvAtprANairvimucyate // 12 // sadA kasiNaM puNa dhammagaNaM, gADhovaNIyaM azchukadhammaMDhane hiM pAediya baMdhikaNaM, sattava mehiM smaarnNti||13|| ti bAlassa vadeNa puchI, sIsaMpi nidaMti anavaNehiAte ninnade dA phalagaMva tabA, tattAhiM ArAdiM NiyojayaMti // 14 // artha-have valI uHkhano bIjo prakAra kahe. (sadAkasiNaMpuNaghammatAeM ke0) tyAM sarvakAla saMpUrNa dharma eTale nAma thAtAparnu sthAnaka je sthAnake (gADhopanItaMke0) te nA rakIne nivaDakarme ANI DhokyA thakA (azrakadhamma ke0 ) jyAM atyaMta duHkharUpa dharma no svanAva evA sthAnake (habehipAediyabaMdhitaNaMke ) narakapAla te nArakInA hAtha ane paga bAMdhIne ( sattuvake0 ) zatrunI pere (DaMbhehike0) damekarI (samAranaMtike0 ) saM mAraMne tADanA kare // 13 // (naMtibAlassavaheNapuhi ke0 ) te paramAdhArmiko daMmA dike karI bAla ajha evA nArakInI pIsane nAMje tathA (aghaNehiMke0) loDhAnA ghaNe karIne (sIsaMpiniMdaMtike ) mastakane paNa nedI nAkhe, cUrNa karInAkhe valI api zabda thakI bIjA paNa aMgopAMga ejarIte mujare karI nedI nAkhe ( teninnadehAke) te nAra kI cUrNa thayAthI ninnadeha batA ( phalaMgavatabAke0) pATIyAnI pere banne pAse karavate karI dyA thakA (tattAhiyArAhiMke) tapta thAre karI khosatA thakA tapta kathIrAdikanA mArgane viSe (niyojayaMti ke0 ) te nArakIne pravAve itinAva eTAne tapta kathIranA rasa, pAna karAvavAne viSe niyoje eTale pravartIve // 14 // // dIpikA-(sadeti) sadA kRtsnaM saMpUrNa dharmasthAnaM gAIlaiH karmanirupanItaM prApita
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e3 atiHukhameva dharmaH svanAvoyasmin tattathA / evaM vidhe sthAne nArakaM hastaiH pAdairbadhvA ta tra pradipaMti divAca zatrumiva daMjhaiH samAranaMte tAmayaMti // 13 // (naMtitti ) bA lasya nArakasya vyathena lakuTAdiprahAreNa pRSThaM naMti ayodhanairlohadhanaiH zIrSa niMdaMti cUrNayaMti / apizabdAdanyAnyapyaMgAni cUrNayaMti / te ninnadehAnArakAH phalakamivonA nyAM pArthAcyA kakacAdinAvataSTAdhiAratAstaptAnirArAniH pIDayamAnAstaptatrapupAnAdi ke karmaNi niyojyaMte vyApAryate // 14 // ||ttiikaa-athaaympronrkyaatnaaprkaarstmaah / (sayAkaliNamityAdi) sadA sa vakAlaM kRtsnaM saMpUrNa punaraparaM dharmasthAnamupmasthAnaM dRr3hanidhattanikAcikAvasthaiH karmaniru panItaM DhaukitamatIva duHkharUpodharmaH svanAvoyasmiMstadatiHvadharma tadevaMnUte yAtanAsthA ne tamatrANaM nArakaM hasteSu pAdeSu ca bar3A tatra pradipaMti / tathA tadavasthameva zatrumiva daMDaiH samAranaMte tADayaMti // 13 // kiMca / (naMjaMtibAlassetyAdi ) bAlasya varAkasya nArakasya vyathayatIti vyatholakuTAdiprahArastena pRSThaM naMjayaMti moTayaMti tathA ziropya yomayena ghanena niMdaMti cUrNayaMtyapizabdAdanyAnyapyaMgopAMgAni drughaNaghAtaizcarNayaMti / te nAra kAninnadehAzcUrNitAMgopAMgAH phalakamivonAnyAM pArthAnyAM krakacAdinA avataSTAstanUrutAH saMtastaptAnirArAniH pratudyamAnAstaptatrapupAnAdike karmaNi viniyojyaMte vyApAryataiti // 14 animuMjiyA rudda asADhukammA,sucoiyA dacivahaM vahaMti ||e gaM puruhittu jve tatovA, Arussa vinaMti kakANa so // 15 // bAlA balAnUmimaNukamaMtA, pavikalaM kaMTailaM mahaMtaM // viba .itappediM vivAmacitte, samIriyA kohabaliM kariMti // 16 // artha-(anijhuMjiyA rudda asAdukammAke0) raui evA asAdhu karmi eTale anya nAra kIne haNavAdika kArye pApanA karanAra athavA pUrva navanA karelA evA roi a sAdhu karma tene preratA thakA eTale pUrvakata duSkatane smaraNa karAvIne ( sucojhyA ha jivahaMvadaMti ke ) sarAnighAta eTale bANAdike karI jema hastine calAviyeM vAhiyeM tema te paradhArmiko mAhAvatanI pere te nArakIcane vAhe athavA uMTanI pere vAhe eTale calAve ( egaMDuruhituvetatovA ke ) tenA napara eka be athavA traNarUpe thArUDha tha ne duHkha Ape (thArussavisaMtikakApasoke0) krodhekarIne kakANa eTale tenA marma sthAnakane bArAdikekarI viNdhe||15|| (bAlAke0) ajJa evA nArakIne (balAke) balA kAre karI (pavikalaM ke0) rakta ane paru tadrUpa ro kardameM karI viSama tathA
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ e4 hitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe paMcamAMdhyayanaM. ( kaMTalaM ke0 ) kAMTAvAlI evI (mahaMta ke) mahoTI (nUmi ke0) nUmikAnI ve khune viSe (aNukkamaMtA ke0 ) atikramAve te jema jema thAkarA calAve tema tema : kha pAme tathA (vivasmacitte ke0 ) mUti evA nArakInane (vibadhatapahiMke0 ) ane ka narakapAlo trA karI bAMdhIne (samIriyAke0) tenA pUrvakata pApakarma prakAzIne (koha baliMkaraMti ke0) koTa eTale nagaranI balibAkula jema dazodize saikaDAkhama thara vi kharI jAya tema paradhArmiko te nArakInA khaMmo khaMma karI vikherI nAkhe. // 16 // // dIpikA-(anicuMjiyAiti ) raukarmaNi aparAnnArakAna hananavyApAre'niyujya vyApArya asAdhukarmaNapucoditAna zarAnighAtapreritAn hastivahaM vAhayaMti nrkpaalaaH| yathA hastI vAhyate samAruhya evaM tAn vAhayaMti / tasya nArakasyoparyekaM ho trIna vA sa mAropya tatastaM vAhayaMti / atinArAropaNenAvahaMtamAruSya roSaMrutvA pratodAdinA vidhyaM ti / setasya nArakasya (kakANanatti) marmaNi vidhyaMti vidNti||15||(baalaaiti) bAlAH pa ravazAmahatI rudhirAdipravibilA kaMTakAkulA namimanukAmaMtomaMdagatayobalAtpreryate / tathA nyAn tarpakAkArAn viSaNa cittAna mUrbitAn vividhamanekadhAbajJAnarakapAlAH pApena samI ritAH preritAstAna kuTTayitvA baliM kurvati khaMDazaH viSvA itazcetazcadipaMti // 16 // // TIka-(animuMjiyAityAdi) roikarmaNyaparanArakahananAdike'niyujya vyApArya yadi vA janmAMtarakRtaM rauI satvopaghAtakAryamaniyujya smArayitvA asAdhUnyazonanAni janmAMtara kRtAni karmANyanuSThAnAni yeSAMte tathA tAniSucoditAna zarAnighAtapreritAn hastiva haM vAhayaMti nrkpaalaaH| yathA hastI vAhyate samAruhyevaM tamapi vAhayaMti / yadivA hastI mahAtaM nAraM vahatyevaMtamapi nArakaM vAhayaMtyupalahaNArthatvAdasyoSTavahaM vAdayaMtItyAdyapyAyo jyaM kthN| vAhayaMtIti darzayati / tasya nArakasyoparyekaM. dautrIna vA samAruhya samAropya tatastaM vAhayaMti / atinArAropaNenAvahaMtamAruSya krodhaM kRtvA pratodAdinA vidhyaMti tudaM ti / setasya nArakasya ( kAkapatti ) marmANi vidhyatItyarthaH // 15 // apica (bAlA balAityAdi ) bAlAzva bAlAH parataMtrAH pihilA rudhirAdinA tathA kaMTakAkulA nUmima nukAmaMtomaMdagatayobalAtpreryate / tathAnyAn viSamacittAn mUrbitAMstarpakAkArAnvi vidhamanekadhA bahAnarakapAlAH samIritAH pApena karmaNA coditAstAnnArakAn kuTTa yitvA khaMmazaH kRtvA (baliMkariti ) nagarabalivaditazcetazca dipaMtItyarthaH / yadivA ko ThabaliM kurvatIti // 16 // vetAlie nAma madAnitAve, egAyate pvymNtlike||hmmti tabA baDhukUrakammA, paraM sahassANa muddhuttgaannN||2||sNbaadiyaa
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. zya ukkaDiNo thaeMti, adoya rAna pritppmaannaa|| egaMtakUme narae mahaMte, kUmeNa tavA visame datAna // 1 // artha-ahIM nAma zabda saMnAvanAne artha jANavo (veyAlie ke) vikUryo evo (mahAnitApe ke0) mAhA uHkhanu kAraNa (egAyate ke0) ghaNo lAMbo evo (pavayake0) parvata narakamAMhe (aMtaride ke0) AkAza paryaMta naMcovikurve niSpAde (tabAke.) tyAM te parvata uparathI (batUkurakammA ke0) atyaMta pApakarmanA karanAra evA ghaNA nArakI paDatAM tha kAM aMdhakArarUpe dRSTIyeM kAMza paNa dekhe nahI paraMtu hasta sparza mAtre thAya ane caDatA thakAM to paramAdhArmika tene (hammaMti ke0) haNe pIDA Ape tyAM (paraMsahassANamuduttagANaMke0) hajAra thakI ghaNA mUhurta adhika eTale napaladANathI ghaNA kAla sudhI evaM duHkha pAme // 17 // (ukkaDiNo ke0) te nArakI mAhA pApa karmanA karanAra te ( saMbA hiyA ke0 ) saMbAdhitA eTaleM atyaMta pIDayA thakA (thati ke) AkraMda kareM (a hoyarAjaparitappamANA ke0 ) ahorAtra paritaptamAna thakA karuNa AkraMda kare ( egaMtakU meM naraemahaMte ke0) ekAMta eTale nizcayarUpa kUTa eTale duHkhotpatinuM sthAna jyAMle evaM mahaMta eTale vistIrNa narakane viSe (kUmeNa tabA visamehatA ke0) tyAM viSama kUTa pAsAdika galayaMtrAdike karI haNAtA thakA AkaMda kare // 17 // // dIpikA-(veyAlieti ) nAmeti saMnAvane / saMbhAvyate yannarakeSu / yathAMtaride mahA nitApe mahApuHkhe ekazilAghaTitodIrghaH (veyAlieti) vaikrayaH paramAdhArmikaniSpAdi taH parvatastatra hastasparzikayA samAruhaMtonArakAbaTukrUrakarmANohanyate pIDayaMte sahastra saMkhyAnAM muhUrtAnAM paraM prakRSTaM kAlaM pranUtaM kAlaM hanyateityarthaH // 17 // (saMvAhiyAti) duSkRta vidyate yeSAMte puSkRtinaH saMbAdhitAH pImitAthahani rAtrau ca paritapyamAnAekA tena kUTAni duHkhotpattisthAnAni yasmina tathA tasmin evaM vidhe mahati narake kUTena galayaMtrapAzAdinA tatra viSame hatAH sunizcitaM stanaMti // 17 // // TIkA-(kiMca / veyAlie ityAdi) nAmazabdaH saMnAvanAyAM / saMbhAvyate etannarakeSu yathAMtaride mahAnitApe mahAkuHkhaikakAryeeka zilAghaTitodIrghaH (veyAlieti ) vaiki yaH paramAdhArmika niSpAditaH parvatastatra tamorUpatvAnnArakANAmatohastasparzikatayA sa mAruhaMtonArakADhanyaMte pIDayaMte bahUni krUrANi janmAMtaropAttAni karmANi yeSAM te ta thA sahasrasaMravyAnAM muhUrtAnAM paraM prakRSTaM kAlaM sahasrazabdasyopalaNArthatvA tpranUtaM kA laM. hanyaMtaiti yAvat // 17 // tathA / (saMbAhiyAityAdi) samekInAvena bAdhitAH
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ zae vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. pImitAiSkRtaM pApaM vidyate yeSAMte puSkatinomahApApAH / ahoyahani tathA rAtrIca paritapyamAnAyatikuHkhena pIDyamAnAH saMtaH karuNaM dInaM stanaMtyAkradaMti / tathaikAMtena kU TAni phuHkhotpattisthAnAni yasmin tathA tasminnevaM nUte narake mahati vistIrNe patitAH prANinastenaca kUTena galayaMtrapAzAdinA pASANasamUhaladona vA tatra tasminviSame ha tAH / tuzabdasyAvadhAraNArthatvAt stanaMtyeva kevalamiti // 17 // naMti NaM puvamarIsarosaM, samuggare te musale gahetuM ||te ninnade dArudiraM vamaMtA, namugA dharaNitale paDaMti // 15 // aNAsi yA nAma mahAsiyAlA, pAganiNo taba sayA sakovA ||khuuNti tabA baDhukUrakammA, adUrae saMkaliyAdi bhaa|| 20 // artha-(putvamarIsarosaMteke) pUrva janmanA vairI, sarakhA teparamAdhArmika rosa sa hita kopAyamAna thakA (samuggaremusalegahetuM ke) mujara sahita musala grahaNa karIne te nArakInA mastakAdikane (naMjaMtiNaM ke0 ) nAMgI nAkhe tevAre (teninnadehAru hiraMvamaMtA ke0) tenArakI bApaDA ninnadehI thakA lohivamatA batA prAbalye karI (umukha gA ke0) adho mukha karI (dharaNitalepaDaMti ) dharaNItalane viSe paDe. // 1 // tyAM (aNA siyAke0)carakhyA ahIM nAma zabda saMbhAvanAyeDe (mahAke0) ane mahoTA zarIranA pramANa vAlA (pAganiNo ke0 ) pragallita eTale uSTa (sayAsakovAke0) sadAkAla krodha sa hita evA (siyAlA ke) sIyAliyA jIvane (tabake0) te narakane viSe paramAdhArmiko vikUrve te (tabAke ) tyAM nArakImA (adUraesaMkaliyAhibajhA ke 0 ) TukaDA zAMkale karI bAMdhyA thakA evAje (bahukUrakammA ke) mAhA pApI atyaMta kUra karmanA karanA ra nArakI tene (khaUMti ke ) khaMma khaMma karI jahaNa kare. // 20 // // dIpikA-(naMtIti ) paM vAkyAlaMkAre / pUrvamarayojanmAMtaravairiNazva paramAdhArmi kAnArakAvA anyeSAmaMgAni saroSaM samujarANi musalAni gRhItvA naMjaMti te nArakAni nadehArudhiraM vamaMto'dhomukhAdharaNitale pataMti // 15 // mahAMtaH zRgAlAnarakapAlaviku vitaadhnaashinobuditaaH| nAmeti sNnaavne| saMjAvyate ettttr| pragahinatAdRSTAro pAyatra sadA sakopAH saMnavaMti / tatra taiH sugAlAdinirbadarakarmANaH zaMkhalAdiniloM hanigaDai babAadUragAH parasyarasamIpaeva vartinaH khAdyate nadayaMte // 20 // // TIkA-thapica (naMtiNamityAdi) miti vAkyAlaMkAre / pUrvamarayazvArayoja
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e nmAMtaravairiNazva paramAdhArmikAyadivA janmAMtarApakAriNonArakAyapareSAmaMgAni saro paM sakopaM sasujarANi musalAni gRhItvA naMti gADhaprahArairAmardayaMti teca nArakAstrANa rahitAH zastraprahArairninnadehArudhiramuhaMto'dhomukhAdharaNitale pataMtIti // 15 // kiMca (aNAsiyAityAdi) mahAdehapramANAmahAMtaH zRgAlAnarakapAlavikurvitAdhana zitAbunuditAH / nAmazabdaH saMnAvanAyAM / saMnAvyataetannarakeSu / atipragalnitAthati dhRSTAraupAnirnayAstatra teSu narakeSu saMnavaMti / sadAvakopAnityakupitAstairevaMnUtaiH sR gAlAdinistatra vyavasthitAjanmAMtarakatabadurarmANaH zRMkhalAdinirbAyomayanigaDa nigaDitAghadUragAH parasparasamIpavartinonadayaMte khaMDazaH khAdyaMtaiti // 20 // sayAjalA nAma nadI nijaggA, paviUlaM lodavilIpatattA // jaMsI niggaMsi pavaGamANA, egAyatANukamaNaM karaMti // 21 // eyAI phAsAiM phasaMti bAlaM, niraMtaraM taba cirahitIyaM ||nn ha mmamANassa na hotANa, egosayaM paccaNa ho purakaM // 17 // artha-(sayAjalA nAma nadIniDuggA ke0) te narakane viSe sadAkAla pANIe narapara evI mahAviSama nadIrUpa sthAnale. aMhIM nAma zabda saMnAvanAyeM temAM (pavijAlaMloha vilIyatattA ke0) aMgrImAM galyo evo lohano golo tenA sarakheM nama pANI je pANI pItA thakA ghaNuM khAsai tathA nama lAge mATe viSama (jaMsIniggaMsi pavaGamA NA ke ) je evI viSama nadI tene vipe te nArakI presyA thakA jAtA thakA hAlatA thakA (egAya tANukamaNaM karaMti ke) ekAkI azaraNa plavana karatA paravaza paDyA thakA mukha jogave. // 21 // (eyAI ke0) e pUrvokta banne uddezAmAM je nArakInA kuHkha kahyA tene (bAlaMke0) bAla ajJAnI evA nArakInA jIvo te (phusaMtike0) pharase je sahana karele (niraMtaraM taba cirahitIyaM ke0 ) jenI niraMtara ghaNA kAla sudhI rehevAnI sthiti evA nArakI tyAM (NahammamANassa uhoztANaMke) haNAtA thakA tene koipaNa trANa saraNa eTale rAkhavAne samartha nathI (sayaMke0 ) pote (ego ke0) ekalo thakoja (paJcahozrakaM ke0 ) nAnA prakAranA potAnA upAA uHkha jogave. // 22 // // dIpikA-sadA janaM yasyAM sA sadAjalA nAma nadI anirurgA viSamA pavijAlA ru dhirAdipililA agnitaptaM sadilInaM ivInUtaM yanohaM tattathA ivInatataptalohajaletya rthaH / yasyAM nadyAM prapadyamAnAnArakAekA kano'trANAanukramaNaM gamanaM kurvati // 21 // ete pUrvoktAH sparzAmuHkhavizeSAH paramAdhArmikahatAH svAnAvikAca bAlaM nArakaM sTazati
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ zaeta vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. ukhayaMti niraMtara mavizrAmaM tatra cirasthitikaM te hanyamAnasya nArakasya nakiMcitrAlaMsyAt / yathA zIteMNa lakSmaNasya narakachuHkhamanujavatastrANodyatenApi natrANaM kasamiti ekaH svayaM pratyanunavati duHkhaM / yato mayA parijanasyArthe, kRtaM karma sudAruNaM // ekAkI tena dohaM gatAste phalanoginaiti // 22 // // TIkA-apica (sadAjaletyAdi) sadA sarvakAlaM jalamudakaM yasyAM sA tathA sadA jalAnidhAnA vA nadI saridatiurgA ativiSamA prakarSaNa vividhamatyuSNaM jhArapUyarudhirAvi sajalaM yasyAM sA (paviGaletti) rudhirAvilatvAt pihilA vistIrNagaMnIrajalA vA / athavA pradIptajalA vA / etadeva darzayati / agninA taptaM sadilInaM ivatAM gataM yanohamayasta datta ptA'titApavilInalohasadRzajaletyarthaH / yasyAM ca sadAjalAyAM anirNAyAM nadyAM prapadyamA nAH (egAyatti) ekAkino'trANAanukramaNaM tasyAM gamanaM plavanaM kurvatIti // 21 // sAM pratamuddezakArthamupasaMharan punarapi nArakANAM mukha vizeSaM darzayitumAha (eyAiMphAsA tyAdi) ete anaMtarodezaka yAzcetyatikaTavobAlamazaraNaM sTazayaMti khayaMti niraMta ramavizrAmaM (yavinimIlayamityAdipUrvavat ) tatra teSu narakeSu ciraMpranUtaM kAlaM sthitiryasya bAlasyAsau cirasthitikastaM / tthaahi| ratnaprajAyAmutkRSTA sthitiH sAgaropamaM tathA vitIyA yAM zarkarapranAyAM trINi tathA vAlukAyAM sapta paMkAyAM daza dhUmapranAyAM saptadaza tamaHpranA yAM dAviMzatirmahAtamaHpranAyAM saptamaSTathivyAM trayastriMzatsAgaropamAni nat natkRSTA sthi tiriti / tatra gatasya karmavazA'pAditolaSTasthitikasya parairhanyamAnasya svarUtakarmaphalanujo na kiMcitrANaM navati / tathAhi / kisa zIteMNa lakSmaNasya narakaHkhamanunavatastatrANodya tenApi na trANaM kRtamiti zrutiH / tadevamekosahAyoyadartha yatpApaM samarjitaM tairahita statkarmavipAkajaM duHkhamanunavati nakazciduHkhasaMvinAgaM gRehAtItyarthaH / tathAcoktaM / ma yA parijanasyArthe kRtaM karma sudAruNaM / ekAkI tena dohaM gatAste phalanoginaityAdi // 25 jaM jArisaM puvamakAsikamma,tameva Agabati sNpraae|| egaMtajarakaM nava mANittA, vedaMti purakI tamaNaMtajurakaM // 23 // etANi socA paragA Ni dhIre, nahiMsae kiMcaNa sabaloe // egaMtadichI apariggadena, buni ja loyassavasaM ng||shyaa evaM tirirake maNuyA suresuM, caturattaNaM taMta yaNuvivAgaM // sasabameyaM iti vedazttA, khejakAlaM dhuyamAyarejattibemi // 35 // iti zrInarayavinattInAma paMcamAdhyayanaMsaMmattaM //
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahAdurakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. za artha - (jaMjArisaMpuvamakA sikammaM ke 0 ) je jIve jevAnAve pADalA janmAMtare karma kI be ( tameva ke0 ) te karma tevIja vidhiyeM (saMparAe ke0 ) saMsAramAM namatA thakA cAragati viSeva (prAgatike0 ) udaya khAve ( egaMta DurakaMnavamajha littA ke 0 ) paraMtu narakamAMhe to ekAMta niHkevala duHkharUpa nava upArjIne ( vedaM tiDurakIta mAMDurakaM ke0) te nAra kI jIva duHkhI thakA anaMta duHkha vede || 23 || have upadeza svarUpa kahe. ( etAli ke0 ) e pUrvokta (paragAlisoccA ke0 ) narakanA tIvra duHkha sAMjalIne (dhIreke0) je dhairyavaMta puruSa te kareM te dekhA Debe (na hiMsaekiMcaNa savaloe ke0 ) jethakI naraka nA duHkha na jogave evA sarva caturdaza rajjvAtmaka lokane viSe jekAM trasa ne sthAva ra jIvale kone do nahIM tathA ( etadihIke0) ekAMta dRSTI eTale nizcala samyaktva dhAraka tathA (apariggadena ke0 ) parigraha rahita evo bato tu zabdathI mRSAvAdAdi kanu varjana paNa jANI jevuM tathA ( loyassa ke0 ) loka te ihAM prastAvathakI guna karmakArI levo tathA kaSAya loka jevo tenA svarUpane (bujhika ke 0 ) jANIne evA lokane ( vasaM 0 ) vazamAM (nagache ke0 ) napohoce // 24 // ( evaM tirirakemayAsu resuM ke0 ) e jemana karmine narakagati kahI tema tiryaca manuSya tathA devatAnI gati ema badhimI (caturattataM ke0 ) caturgatika saMsArane viSe anaMta ( tayavivAgaM ho) tadanurUpa vipAka eTale anaMta evo karmano je vipAka ( sasava meryaitivedaittA ho) buddhimAn sarvametaditi viditvA eTale paMmita puruSa e pUrvoka sarvane iti ema jA jete zrInagavaMte kobe terI ( kaMkhe ke 0 ) kAMdA kare eTale vAMbe suMvAMbe toke ( kAlaM ke0 ) kAla eTale jyAMsudhI maraNa prApta thAya tyAMsudhI ( dhuyaMke0 ) dhauva eTale saMyamane ( khAyare ke 0 ) khAcare etAvatA cAritravinA jIva caturgatika saMsAramAM ca mala kare te kAraNa mATe jAva jIva sudhI trividhe dayAdharma rUpa niraticAra cAritra pA lavAne vAle ne sarvathA pApano tyAga kare. tibemino artha pUrvavat jANavo. // 25 // iti zrI narakavinaktinAme pAMcamA adhyayanano artha saMpUrNa thayo / || dIpikA - yatkarma yAdRzaM pUrvajanmAMtare prakArSIt kRtaM tattAdRzameva saMparAye saMsAre anugacchati / ekAMtena duHkhameva navoyasmin saekAMtaDuHkhana vastamarjayitvA duHkhinastamanaMta DuH khaMvedayaMti // 23 // etAnnarakAn zrutvA dhIrona hiMsyAtkaMcana prANinaM sarvaloke ekAMtadRSTi nizcalasampatko parigrahaH / tuzabdAnmRSAvAdAdivarjanamapi jJeyaM / tathA lokaM zunakarma kAriNaM tadvipAkaMca muMjAnaM budhyate jAnIyAt natu tasya vazaM gavet // 24 // evamana karmakAriNAmasumatA tiryaGmanuSyAmareSvapi caturaMta caturgatikamanaMtamaparyavasAnaM tada For Private Personal Use Only
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paSThamadhyayanaM. nurUpaM vipAkaM sabuddhimAna sarvametaditi pUrvoktaM viditvA dhruvaM saMyamamAcaran kAlaM kAMke t / korthaH / caturgatikasaMsAre sukhameva kevalaM matvA saMyamAnuSThAnaratoyAvajIvaM mRtyukA laM pratIkSeta / itibravImIti pUrvavat // 25 // iti paMcamAdhyayane ditIyodezakaH // // titapogale zrIhema vimalasUriziSyaharSakulapaMmitapraNItAyAM zrIsUtrakRtAMgadIpikAyAM nara kavinatyAkhyaM paMcamAdhyayanaM samAptaM. // // // TIkA-kiMcAnyat (jaMjArisa misyAdi ) yatkarma yAdRzaM yadanunAvaM yAdRsthitikaM vA karma pUrva janmAMtare akArSIt kRtavAMstattADageva jaghanyamadhyamotkRSTasthityanunAvanedaM saMparAye tathA tainaiva prakAreNAnugavati / etamuktaM navati / tIvramaMdamadhyamairbadhAdhyavasAya sthAnairyAdRzairyavaI tattAhageva tIvramaMdamadhyameva vipAkamudayaM galatIti / ekAMtenAvazyaM su khalezarahitaM duHkhameva yasminnarakAdike nave satathA tamekAMtaHvaM navamarjayitvA narakana vopAdAnanUtAni karmANyupAdAyakAMtaHkhinastatpUrvanirdiSTaM duHkhamasAtavedanIyapratikAraM ve dayaMtyanunavaMtIti // 23 // punarapyupasaMhAravyAjenopadezamAha / (eyANisocAityAdi) etA pUrvoktAnnarakAn svAsthyA vyapadezatikatvA narakaHkha vizeSAn zrutvA nizamya dhIrbudhista yA rAjataiti dhIrobuddhimAn prAjhAetatkuryAditi drshyti|srvsminnpi trasasthAvaranedani ne loke prANigaNe nakamapi prANinaM hiMsyAnnavyApAdayet / tathaikAMtena nizcayajIvAditatveSu dRSTiH samyak darzanaM yasya sekaaNtdRssttirnissprkNpsmyktvshtyrthH| tathA na vidyate parisamaMtA sukhArtha gRhyataiti parigrahoyasya saavpyprigrhH|tushbdaadaaaatopaadaanaamaa mRSAvAdAdattA dAnamaithunavarjanamapi iSTavyaM / tathAlokamagunakarmakAriNaM tadipAkaM phalaM muMjana vA yadivA kaSAyaM lokaM tatsvarUpatobudhyeta jAnIyAnnatu tasya vazaM gaDediti // 24 // etadanaMtaroktaM kuHkha vizeSa mnytraapytidishnnaah|(evmityaadi) evamazunakarmakAriNAmasumatAM tiryaGmanuSyA mareSvapi caturaMtaM caturgatikamanaMtamaparyavasAnaM tadanurUpaM vipAkaM sa buddhimAna sarvametaditi pUrvoktayA nItyA viditvA jJAtvA dhruvaM saMyamamAcarana kAlaM mRtyukAlamAkAMdet / etamuktaM navati / caturgatikasaMsArAMtargatAnAmasumatAM kuHkhameva kevalaM yatodhruvomodaH saMyamovA tadanuSTAnaratoyAvajIvaM mRtyukAlaM pratIkSateti / iti parisamAptau |vviimiiti pUrvavat // 25 // itipaMcamaM narakavinatyadhyayanaM parisamAptaM. // atha ditIye sUtrakatAMge SaSThamadhyayanaM prAranyate |paaNcmaaN adhyayanane viSe narakanA phuHkha kahyA te zrImahAvIradeve upadezyA ve te mATe A hA adhyayanane viSe zrI mahAvIra paramAtmAnI guNo kirtanIpUrvaka stuti kareThe.
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 301 pucissa eM samaNA mAdaNAya, agAriNoyA paratibiAya // se ke gaMtahiyaM dhammamAdu, aNelisaM sAdu smikyaae||1|| kahaMca pANaM kaha daMsaNaM se, sIlaM kahaM nAyasutassa aasii||jaa pAsi NaM niraku jahAtadeNaM, adAsutaM bUdi jahANisaM taM // 2 // artha-(puhissuNaM ke0) pUrvokta narakanA sukha sAMgalIne saMsAranA nayathI bIkapAmyA unagyA evA puruSo zrIsudharma svAmine pUchele te koNa pUDe toke (samaNA ke0) sAdhu tathA (mAhagAyake) brAhmaNa tathA (agAriNoyA ke0) yAgArIte gRhastha datriyA dika tathA (paratibidhAyake0) anya tIrthakate zAkyAdika tApasa pramukha jANavA e sarva guM puDe te kahele. (sekeNegaMta ke0 ) te kayo ekAMta (hiyake ) hitano kara nAra evo (aNelisaM ke0 ) anIhazamatulaM eTale nirupama zAzvata ( sAdusa mirakayAe ke0) sAdhu samIdAye yathAsthita tatva jhAne karI jJAtaputra zrImahAvIradeve nirato (dha mmaM ke0 ) dharma (Adu ke0 ) kahone ke jeNe karI jIva sukha pAme. // 1 // (kahaMcaNA paM ke0 ) ke jJAna valI (kahaMdaMsaNaMse ke0) darzana cAritrarUpa ke tathA (sIlaMkahaM ke0 ) yama niyamarUpa zIna kebuMDe e badhuM (nAyasutassavAsIke0) zAtaputra eTale kSatri ya ziromaNI sidArtha rAjAnA putra zrImahAvIrane viSa ke hatuM te (niskU ke0) a ho nagavan (jANAsiNaM ke0) e sarva jerIte tame jANoDo (jahAtaheNaM ke0 ) yathA tathya eTale satya nirupaNa rUpa (ahAsutaM ke0) jema tame sanilyuM be (jahANisaMtaM ke0) yathAnizAMta eTale sanilIne jema hRdayane viSe dhAraNa karAM tema thamane (brUhike0) kaho. // dIpikA-atha SaSThamAranyate / pUrvAdhyayane narakavinaktiruktA zrIvIreNa / tatotra zrIvIra syaiva guNAnacyaMte tasyedamAdisUtraM (puhissuNamiti) jaMbUsvAmI sudharmANamAha / yathA ke naivaMnUtodharmanaktaztyetabahavomAM dRSTavaMtaH zramaNAH sAdhavAdayastathA brAhmaNAbrahmacaryA dhanuSThAnaratAagAriNaH kSatriyAdayoyeca zAkyAdayaH paratIthikAste sarve pi dRssttvNtH|kiNtdi tyAha / yoso imaM dharma ekAMtahitamAha naktavAn anIdRzamananyasadRzamatulya mityrthH| sAdhvI cAso samIkSA tatvaparibittizca sAdhusamIdA sAsamatA tayA uktavAn // 1 // tasya zrIvIrasya jJAnaM kinUtaM ca darzanaM zIlaMca yamaniyamarUpaM kIdRgAsIt / hesudharmasvAmina yanmayApTaSTaM tadyAthAtathyena tvaMjAnAsi / NaM vAkyAlaMkAre / yathAzrutaM zrutvA ca yathAnizaM tamavadhAritaM tathA tvaM brUhi iti pRSTaH sudharmA vIraguNAnAha // 2 //
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ 302 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSTamadhyayanaM . I // TIkA - naktaM paMcamamadhyayanaM / adhunA SaSThamAracyate / zrasya cA'yamanisaMbaMdhaH / yatrAnaMtara / dhyayane naraka vinaktiH pratipAditA / sA ca zrImanmahAvIravardhamAnasvAminA'nihitetyata stasyaivA'nena guNakIrtana dvAreNa caritaM pratipAdyate / zAsturgurutvena zAstrasya garIyastvami tirutvetyanena saMbaMdhenA''yAtasyA'syA'dhyayanasyopakramAdIni catvAryanuyoga dvArANi / tatrA'pyupakramAMtargato'ryAdhikAro mahAvIra guNagaNotkIrtanarUpaH / nideSastu dvidhA / ughaniSpa nonAma niSpannazca / tatraughaniSpane nikSepe 'dhyayanaM / nAma niSpannetu mahAvIrastavaH / tatra ma sya vIraityetasya stavasyaca pratyekaM nidepovidheyaH / tatrApi yathoddezastathA nirdeza itirutvA pUrva mahadonirUpyate / tatrA'stya'yaM mahababdobahutve / yathA mahAjanaiti stittve / yathA mahAghoSo'stItyarthaM yathA mahAnaya mitya'sti prAdhAnye yathA mahApu rupaiti / tatreha prAdhAnye vartamAnogRhItaityetanniryuktikArodarzayitumAha / pAhane mahasado dave khette ya kAlajAvetha // vIrassana sirake cakkacaM hoNAyavo // 1 // pAhennamahasaddoityAdi tatra mahAvIrastavaityatra yomahavandaH saprAdhAnye vartamAnogRhItaH / tacca nAmasthApanA ivya kSetrakAlanAvanedAt SoDhA / prAdhAnye nAmasthApane me ivyaprAdhAnyaM / izarIrajavya zarIravyatiriktaM sacitA cittamizranedAt tridhA / sacittamapi dvipadacatuSpade narahastyazvA dikamapadeSu pradhAnaM kalpavRkSAdikaM / yadi vedaiva ye pratyakSArUparasagaMdhasparzarutkRSTAH pauMma kAdayaH padArthAH / pracineSu vaiDUryAdayonAnApranAvamA yo mizreSu tIrthakarovinUSita iti / trataH pradhAnAsiddhirdharma zrayaNAnmahAvidehaM copanogAMgIkara Nena tu devakurvAdi kaM kSetraM kAlataH pradhAnaM tvekAMtasuSamAdi / yovA kAlavizeSodharmacaraNapratiyogyaiti / nAvapradhAnaMtu kSAyikonAvastIrthakarazarIrA peTyaudayikovA / tatreha hayenA'pyadhikArai ti / vIrasya ivya kSetrakAlanedAccaturdhA nideSaH / tatra zarIranavyazarIravyatirikto vya vIro vyArtha saMgrAmAdAdbhutakarmakAritayA zUroyadivA yatkiMcit vIryavad ivyaM tat i vyavIreM'tarjavati / tadyathA / tIrthakadanaMtabalavIryo lokamalokaM kaMDukavat pradetumataM / tathA maMdaraM daMDa kRtvA ratnapranAM pRthivIM utravadvinRyAt / tathA cakravartinopi balaM dosonAvatIsA / tathA viSAdinAM mohanAdisAmarthyamiti / kSetravIrasta yoyasmin detre'dbhutakarmakArI vIrovA yatra varNyate / evaM kAle'pyAyojyaM / jAvavIroyasya krodhamAnamAyAlonaiH parISa hAdinizvAtmanojetA / tathAcoktaM / kohaM mANaM ca mAyaM ca, lonaM paMceMdiyA liya // DukyaMceva appANaM sahamappe jie jiyaM // 1 // yosahassaM sahastANaM saMgAmeDuka ye jiNe eka jiUppANaM esesaparamojana // 2 // tathA / ekkoparinamalajae, viyaDaMjila ke sarIlIlAe | kaMda paDu dADho mayaNoviDArinjeNa // 3 // tadevaM vardhamAnasvAmyeva parI pahopasa~gairanukUla pratikUlairaparAjito'dbhutakarmakAritvena guNaniSpannAt nAvatomahAvIra 1
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. 303 -iti naSyate / yadivA ivyavIzevyatiriktaekana vikAdiH / kSetravIroyatra tiSThatya'sau vyA varNyate vA kAlo'pyevameva / jAvavIronoyAgamatovIranAmagotrANi karmANyanujavan sa ca vIravardhamAnasvAmyeveti // stava nidepArthamAha // irikevocacahA, caMgatunUsa hiM vasutI // nAve saMtA gulA, ekitta lAjeja hiMna liyA // 2 // ( yuilirake vo ityAdi ) stuteH stavasya nAmAdizcaturdhA nikSepaH / tatra nAmasthApane pUrvavat / ivyastavastu iza rIrajavyazarIravyatiriktoyaH kaTakakeyUrastrakcaMdanAdiniH sacittA cittavyaiH kriyataiti / nAvatastu vastutaH sadbhUtAnAM vidyamAnAnAM guNAnAM ye yatra navaMti tatkIrtanamiti // sAMprataM yAyasUtra saMsparza dvAreNa sakalAdhyayana saMbaMdhapratipAdikAM gAyAM niryuktirudAha / puvissu jaMbupAmo, U suhammA taka hesIya / evamahAppavIro, jayamAhAhu tahA jaekA hiM // 3 // jaMbUsvAmI yAryasudharmasvAminaM zrImanmahAvIravardhamAnasvAmiguNAn STaSTavAn to'sAvapi navAn sudharmasvAmyevaMguNaviziSTomahAvIraiti kathitavAn / evaM cA'sau na gavAn saMsArasya jayamaninavaM cAha / tatoyUyamapi yathA jagavAn saMsAraM jitavAn tathai yatnaM vidhatta / sAMprataM nipAnaMtaraM sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuJcArayitavyaM / taccedaM / (pucissu mityAdi) / yasya cA'naMtarasUtreNa sahAyaM saMbaMdhaH / tadyathA / tIrthakaro padiSTena mArgeNa dhruvamAcaran mRtyumupecetetyuktaM / tatra kiMnUto'sau tIrthakRt yenopa diSTo mArgaityet STaSTavaMtaH zramaNAya tayaityAdi / paraMparasUtra saMbaMdhastu buddhyeta // yaktaM / prAgityetacca yattaratra praznavacanaM vakSyate tacca buddhyatetyanena saMbaMdhenA'yAtasyA'sya sUtrasya saMhitAdikrameNa vyAkhyA pratanyate / sAcA'yamanaMtaroktAM bahuvidhAM narakaviji zrutvA saMsArAnimanasaH keneyaM pratipAditetyetat sudharmasvAminamaprAkuH STaSTavaMtaH / mitivAkyAlaMkAre / yadivA jaMbUsvAmI sudharmasvAminamevamAha / yathA kenaivaM nUtodharma saMsArottaraNe samarthaH pratipAditaityetadahavomAM pRSTavaMtaH / tadyathA / zramalA niyaM dAhmAbrahmacaryAdyanuSThAnaniratAstathA''gAriNaH kSatriyAdayoyeca zakyAdayaH para tIrthakA sarve'pi pRSTavaMtaH / kiMtaditi darzayati / sakoyo'sAvenaM dharma durgatiprasRtajaM tudhAraka mekAMta hitamA hoktavAn khanIdRzamatulamityarthaH / tathA sAdhvIcA'sau samIkSA ca sAdhusamIkSA yathAvasthitatattvaparicittistayA yadivA sAdhusamIyA samatayoktavAniti // // 1 // tathA tasyaiva jJAnAdiguNAvagataye praznamAha / ( kahaMcaNAmityAdi ) kathaM kena prakAreNa nagavAn jJAnamavAptavAn kiMnUrta vA tasya nagavatojJAnaM vizeSAvabodhakaM / kiM nUtaM ca tasya darzanaM sAmAnyArthaparivedakaM zIlaM ca yamaniyamarUpaM kIdRk jJAtAH kSatriyAste SAM putrobhagavAna vIravardhamAnasvAmI tasyA''sIdanUditi yadetanmayA pRSTaM tat nihosudha svAmin yAthAtathyena tvaM jAnISe samyagavagacchasi / ( emitivAkyAlaMkAre) tadetatsarva For Private Personal Use Only
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ 304 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSThamadhyayanaM . yathAzrutaM tvayA zrutvA ca yathAnizaMtamityavadhAritaM yathA dRSTaM tathA sarva brUhyAcakSveti // kheyanne se kusale (supanepA0 ) mahesI, paMtanANIya prAMta daMsI // jasassipo cakupaDhadviyassa, jANAdi dhammaMca dhiI pecadi // 3 // na deyaM tiriyaM disAsu, tasAya je yAvara jeha pANA // seNiccaNiccedi samika panne, dIveva dhammaM samiyaM nadAdu // 4 // artha - ema zrI sudharma svAmine puDhayA thakA sudharmasvAmi zrI mahAvIra devanA guNa ka he. (seke0) te zrI mahAvIradeva (kheyanne ke0) khedajJa eTale saMsAra jIvone karma vi pAka kI utpanna yuM je kheda eTale duHkha tene jANe jANIne upadeza vyApI tenA duHkha TAlavAne sAmarthavAna tathA ( kuMsale ke0 ) karma vidAravAne nipuNa ghane (mahesI ke0 ) mahoTA rUSIzvara sAdhu tathA (khAMtanANIya ke0 ) anaMta avinAzI jenuM jJAna pragaTa (sI0) dhanaMta avinAzI jemanuM darzana pragaTayuM be ( jasassiyo ke 0 ) yazasvI eTale jeno yaza traNa javanamAM vyApyobe ( caraku paha hiyassa ke0 ) lokane ca kunUta samAnabe kemake lokanA jAvanA je bheda te sarva paridele mATe lokane cakune sthAna varte (jAhi dhammaMca ke0 ) evA zrI mahAvIra praNIta je zruta cAritrarUpa dharma ne dharma jANo. (dhiiMca ke0 ) tathA teja saMyamane viSe dhRti eTale dhairyapaNu tepa zrI mahAvIranoja (pehi ke0 ) preyo eTale dekho eTaje zruta cAritrarUpa saMyamane viSe jehane rati dhairyabe // 3 // ( na deyaM tiriyaMdisAsu ) ke0 uMconIco khaneti eTaje caudarAja loka mAMhe pUrvAdika praDhAra ivya dizA ne bar3hAra nAvadizA madhye ( tasAyajethAvarajehapAlA ke0 ) je beMdiyAdika trasa prANI ne ekeMdI pRthavi yAdika je sthAvara prANIle ( sepicapicce hita mirakapane ke0 ) tene jagavaMta nityA nitya bhede ivya paryAya bhede samyak prakAre jANe evA zrImahAvIra vItarAga deva te o saMsAra samu mAMhe paDatA buDatA prANIne ( dIveva ke0 ) dvIpa samAna evo ( sami yaM ke0 ) samanAvi ( dhammaM ke0 ) dharma ( dAdu ke0 ) kahyo be. // 4 // // dIpikA - sanagavAn vIraH khedaM prANinAM karma vipAkajaM duHkhaM jAnAtIti khedajJaH kuza lonipuNomaharSistapazcaraNAnuSThAyI anaMtajJAnI anaMtadarzIca / vizeSagrAhakaM jJAnaM sA mAnya grAhakaM darzanaM tededyapi yasyAnaMte tasya yazasvinonagavatolokasya cakuH paye lo canamArge sthitasya navasyake va jinaityarthaH / tasya dharma saMsAratAraNasamartha dhRtiMca saMya manizcalatAM jAnISe / tataH (pehitti ) kathaya / zrathavA tathaiveti yathA dharmastathA dhRtirapI For Private Personal Use Only
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 305 kalamadhastiryakaca sarvadikta caturdazarajjvAtmake ye trasAH sthAvarAzca ye prANi nastAn nityAnityAnyAM samIkSya dAtvA prAjhonagavAna dIpazva prakAzakatvAt dharmamu dAha uktavAna samatayA / yadAgamaH / jahApumassakabaI tahAtubassakaba iti // 4 // // TIkA-sa evaM dRSTaH sudharmasvAmI zrImanmahAvIravardhamAnasvAmiguNAn kathayitumA h| (kheyannaeseityAdi ) sa nagavAna catustriMzada tizayasametaH khedaM saMsArAMtarvartinAM prANinAM karmavipAkajaM duHkhaM jAnAtIti khedajhoHkhApanodanasamarthopadezadAnAt / yadi vA detrajhoyathAvasthitAtmasvarUpaparijhAnAdAtmajJaiti / athavA detramAkArAM tajAnA tIti devjholokaaloksvruupprijhaatetyrthH| tathA nAvakuzAnaSTavidhakarmarUpAn lunA ti binatti kuzalaH prANinAM karmo bittaye nipuNaityarthaH / Azu zIghra prajJA yasyA'sAvA zuprajJaH / sarvatra sadopayogAnabadmasthazva viciMtya nAnAtIti naavH| maharSi riti kvacitpA taH / mahAMzcAsAvRSizca maharSiratyaMtogratapazcaraNAnuSThAyitvAdatulaparISadopasargasaha nAcceti / tathA anaMtamavinAzyanaMtapadArthaparivedakaM vA jhAnaM vizeSagrAhakaM yasyAsA vnNtjhaanii| evaM sAmAnyArthaparivedakatvenA'naMtadarzI / tadevaM nUtasya nagavatoyazonRsu rAsurAtizAyyatulaM vidyate yasya sayazasvI tasya lokasya catuHpathe locanamArge navasthakeva vyavasthAyAM sthitasya lokAnAM sUdAvyavahitapadArthAvi vanena cakutasya vA jAnIyava gaha / dharma saMsArodharaNasvanAvaM tatpraNItaM vA zrutacAritrAkhyaM tathA tasyaiva jagavatastathopa sargitasyA'pi niSprakaMpAM cAritrAcalanasvanAvAM kRti saMyame ratiM tatpraNItAM vA predasva sa myakuzAgrIyayA budhyA paryAlocayeti / yadivA taireva zramaNAdiniH sudharmasvAmyanihito yathA tvaM tasya nagavatoyazasvinazcatuSpathe vyavasthitasya dharma dhRti ca jaaniithe| tato'smA kaM (pehitti ) kathayeti // 3 // sAMprataM sudharmasvAmI taguNAn kathayitumAha / (uDetha heyamityAdi) madhastiyatu sarvatraiva caturdazarajjvAtmake loke ye kecana trasyaMtIti trasAstejovAyurUpA vikaleMkhyipaMceMDiyanedAt tridhA / tathA yeca sthAvarAH pRthi vyaMbuvanaspatinedAt trividhAH / ete zvAsAdayaH prANAvidyate yeSAM te prANinaityanena ca zAkyA dimatanirAsena TathivyAyeker3iyANAmapi jIvatvamAveditaM navati / sanagavAMstA na prANinaH prakarSaNa kevalajJAnitvAt jAnAtIti prajJaH saeva prAjhonityAnityAnyAMDa vyArthaparyAyArthAzrayaNAt samIkSya kevalajJAnenA'rthAn parijhAya prajJApanAyogyAnAhetyu ttareNa saMbaMdhaH / tadyathA / saprANinAM padArthAvi vanena dIpavat diipH| yadivA saMsArNava patitAnAM saupadezapradAnatAzvAsahetutvAt dIpazva dIpaH / saevaMnUtaH saMsArottAraNa samartha zrutacAritrAkhyaM samyak itaM gataM sadanuSThAnatayA rAgadeSarahitatvena samatayA vaa|
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ 306 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSThamadhyayanaM . tathAcoktaM / jahA pustakaita hAtu bassaka ityAdi samaM vA dharmamutprAbal uktavAn / prANinAmanugrahArtha na pUjAsatkArArthamiti // 4 // se savadaMsI ninUyanANI, pirAmagaMdhe dhiimaM vitappA // ttare saba jagasi viUM, gaMthA pratIte nae aNAU // 5 // sa nUipa se praNie pracArI, udaMtare dhIre prAMtacaku // prattare tappati sUrievA, vairoyaNiM devatamaM pagAse // 6 // 7 artha - (seke0 ) te jagavaMta ( saGghadaMsIke 0 ) sarvadarzi eTale lokAlokane dekhanAra ai ( ninUtanAlI ke 0 ) bAvIza parisahane jItavA thakI kevala jJAnI thayA (i rAma ) nirAmagaMdha eTale mUlottara guNa vizuddha saMyama pAlaka tathA ( dhi maMke 0 ) dhairyavaMta ( vitappA ) sthitAtmA eTale samasta karmanA daya thakI khAtma svarUpa mAMja sthita thA tathA ( aNuttaresavajagaM siviUM ke0 ) anuttara eTale pradhAna sarva ja gatamA nirupama jJAtA mATe vidvAn eTale nalI budhivaMta tathA (gaMthApratIte ke 0 ) graMtha tIta eTale nigraMtha bAhyAcyaMtara parigraha ra hitabe. (anaeke 0 ) sapta jaya rahitabe tenA nAma kahe petuM ihalokanaya bIjuM paralokajaya trIjuM yAdAna naya coyuM akasmAt jaya pAMcamuM vedanA jaya bahuM apakIrttinaya sAtamuM maraNa jaya tathA (khapAU ke0 ) cA ranakAranA yA karme kara rahitabe // 5 // ( sake0 ) te nagavaMta (nUipa se ke0 ) nUti prAjJa eTale anaMta jJAnI tathA ( a lie cArI ke0 ) pratibaddha vihArI jANavA (haMta reke0) gha eTale saMsArarUpa samuDne taranAra ( dhIreke 0 ) dhIra eTale nizcala (a tacaraku ho) anaMta jJAnarUpa cakkunA dharanAra ( aNuttaretappatisUrievA ke0 ) jaima, sUrya sarva kI adhika tape tema jagavaMta jJAne karI sarva thakI uttama pradhAnale (vaya ziMdevatamaM gAse ke 0 ) tathA vairocaneM eTale mI jema aMdhakArane dUra karI adhika prakAzakarele tema zrImahAvIra yathAvasthita padArthanA prakAzaka jANavA // 6 // 7 // dIpikA - sasarvadarzI aninUya dvAviMzatiparISahAna parAjitya jJAnaM ca kevalArakhyaM vidyate yasya sajJAnI nirgatacyA movizodhikoTirUpogaMdhoyasmAtsa nirAmagaMdhaH / mUlottara guNaviziSTacAritra ityarthaH / dhRtimAn sthairyasaMpannaH sthitAtmA nirmalAtmA anuttarana tkRSTaH sarvasmin jagati vidvAn sarvapadArthavettA graMthAdvAhyAjyaMtaraparigrahAdatI to nirgratha tyarthaH / anayaH saptanayarahitaH / navidyate caturvidhamapyAyuryasyAsAvanAyuH // 5 // nUtiza dotra vR / nUtiprajJo 'prajJo 'naMtajJAnaityarthaH / aniyatacArI udhaM saMsAraM taratIti For Private Personal Use Only
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ 307 rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. taraH / dhiyA rAjatedhIraH / anaMtatayA 'naMtatvAccakurjJAnaM yasya sa tathA / yathA sUryo'nuttaraM sarvAdhikaM tapati yathA vA vairocano'gniH saeva prajvalitatvAdiH sayathA tamopanIya prakA zayati evamasAvapi bhagavAn // 6 // // TIkA - kiMcA'nyat / ( sesavadasItyAdi ) sanagavAn sarvaM jagat carAcaraM sAmAnye na dRSTuM zIlamasya sasarvadarzI / tathA'ninUya parAjitya matyAdIni catvArya'pi jJAnA nirtate jJAnaM kevalAkhyaM tena jJAnena jJAnI / dhanaina cA'paratIrthAdhipAdhikatvamAveditaM navati / jJAnakriyAyAM mohaiti kRtvA tasya jagavato jJAnaM pradarzya kriyAM darzayitumAha / nirgato'pagatagrAmo'vizodhikoTyAkhyastathA gaMdhovizodhikoTirUpoyasmAt sanavati nirA magadhaH / mUlottaraguNanedaninnAM cAritrakriyAM kRtavAnityarthaH / tathA'sahyaparISahopasargAni Duto'pi niSprakaMpatayA cAritradhRtimAn tathA sthitovyavasthito'zeSakarma vigamAdAtmasva rUpeyAtmA yasya sa navati sthitAtmA / etacca jJAnakriyayoH phala dvAreNa vizeSaNaM / ta yA nAsyottaraM pradhAnaM sarvasminna'pi jagati vidyate satathA vidvAniti sakalapadArthAnAM ka ratalAma kanyAyena vettA / tathA bAhyagraMthAt sacittAdinedAdAMtarAcca karmarUpAdatIto'ti krAMtograMthAtItoniryathaityarthaH / tathA na vidyate saptaprakAramapi jayaM yasyA'sAvanayaH samastanayarahitaityarthaH / tathA na vidyate caturvidhamapyAyuryasya sanavatyanAyurdagdhakarmabI jatvena punarutpatterabhAvAditi // 5 // pica ( sanUipa me ityAdi ) / nUtizabdovR-dau maMgale rakSAyAM ca vartate / tatra nUtiprajJaH pravR 6prajJaH / anaMtajJAnavAnityarthaH / tathA nUti prajJojagAnUtiprajJaH / evaM sarvamaMgalanUtiprajJaiti / tathA aniyatamapratibaddha pa rigrahoyogAccarituM zIlamasyA'sAvaniyatacArI / tathaughaM saMsArasamudraM tarituM zIlamasya sa tathA dharbuddhistayA rAjataiti dhIraH parISa hopasargAdocyovA dhIraH / tathA anaMta jJeyA naMtatayA nityatayA vA cakuriva cakruH kevalaM jJAnaM yasyA'naMtasyavA lokasya pradArthaprakA zakatayA vA cakurnUtoyaH sanavatyanaMtacakuH / tathA yathA sUryo'nuttaraM sarvAdhikaM tapati na tasmAdadhikastAna kazcidasti / evamasAvapi bhagavAn jJAnena sarvottamaiti / tathA vairocano'gniH saeva prajvalitatvAt iMDoyathA'sautamo'panIya prakAzayati evamasAvapi vAnajJAnatamo'panIya yathAvasthitapadArthaprakAzanaM karoti // 6 // prattaraM dhammami jilAeM, aiyA muNI kAsava prasupanne // iM deva devANa mahANubhAve sadasyatA divi NaM visidve // 7 // se pa nnayA prakaya sAgarevA, mahodahIvAvi prAMtapAre || prAi leyA kasAI mukke (pAThAMtare niku) sakkeva devAdivaI juImaM // // For Private Personal Use Only
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ 307 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe SaSThamadhyayanaM. artha-(aNuttaraMdhammamiNaMjiNANaM ke ) je zrISanAdika pranAvavaMta tIrthakaro tat saMbaMdhI je nirupama dharma teno nAyaka eTale tene (aiyA ke0) jANe evA (muNI ke0) cAritravAna (kAsava ke ) kAzyapagotrI zrImahAvIra (Asupanne ke0 ) utA valI prAno jANa (iMdevadevANamahAnAve ke0) jema iM6 hajAro devatAno nAyaka . mahApranAvavaMta devo mAMhe pradhAna tema zrI mahAvIra kevalajJAnI (sahassaNetAdiviNaM visike ke0 ) sahasra puruSomAM devatAnA nAyaka jeiMztenI pere viziSTa mAhAnunAva jANavA // 7 // ( seke0 ) tejagavaMta ( pannayAarakaya sAgarevA ke0 ) prajJAyeM eTalebuddhi meM karIne adaya vA zabda vizeSaNane arthaDe konI pere toke jema samuje (maho dahIvAvi ke0) mahodadhI evo svayaMramaNa samuha (apaMtapAre ke0) nirmala jenu ja sa ityAdika guNe karI anaMtapAraDe tema zrIvIrapaNa (aNAzleyA ke0 ) akaluSa akaSAi thakA (niskU ke ) nidAye AjIvikA kare yadyapi niHzeSa karmakSya karI trailokyane pUjya tathApi nidAye zrAjIvele paraMtu adIpamAhAnasI pramukha labdhIne prayuMjatA nathI evA aneka guNayukta zrImahAvIradeva tathA (sakkevadevAhivaIjuImaM ke0 ) zakeM devatAnA svAmI tenI pere dIptimAn // 7 // // dIpikA-anuttaraM dharmajinAnAmRSanAdinAM sabaMdhyayaM muniH zrIvIronetA praNetA kAzya pogotreNApAzuprajJaH kevlii| netAiti tAjIlikastRn / tadyoge nalokAvyayetiSaSThIni SedhAdharmamiti karmaNiditIyA / yathA iMzodevasahasrANAM madhye mhaanunaavH| paM vAkyAlaM kaare| divi svarge viziSTorUpabalAdiniH / evaM sa nagavAna sarvenyo viziSTonetA // 7 // sanaga vAna prajhayAdayo'dIpajJAnaityarthaH / yathA mahodadhiH sAgaraH svayaMjuramaNazvAnaMtapA rovistIrNagaMjIrajalo'jhoyazcAnA vilo'kaluSajalastathA nagavAnapi akaluSopi muktaH ka , rmabaMdhAt yathA zakodevadhipatidyutimAn dIptimAn // 7 // // TIkA-kiMca (aNuttara mityAdi) / nA'syottaro'stItyanuttarastamimamanuttaraM dharma jinAnAmRSanAditIrthakatA saMbaMdhinamayaM muniH zrImAn vardhamAnArakhyaH kAzyapogotreNAzu prajJaH kevalajhAnI natpannadivyajJAnonetA praNeteti / tAjIlikastRn tadyoge nalokAvya yaniSThetyAdinA SaSTIpratiSedhAdharmamityatra karmaNiditIyaiva / yathA ceodivi svarge devasaha srANAM mahAnunAvomahApranAvavAn / emitivaakyaalNkaare| tathA netA praNAyakovi ziSTorUpabalavarNAdiniH pradhAnaevaM nagavAnapi sarvenyo'pi viziSTaH praNAyakomahAnu nAvazceti // 7 // apica (sepannayetyAdi) asau nagavAn prajJAyate'nayeti prajJA ta yA akSyona tasya jJAtavyartha budiH pratidIyate pratihanyate vA / tasya hi buddhiH valake
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 300 jhAnArakhyA sAca sAdyaparyavasAnA kAlato'vyadevanAvairapyanaMtA / sarvasAmyena dRSTAMtAnAvAde kadezena tvAha / yathA saagriti|ysy vA viziSTatvAt vishessnnmaah|mhoddhiriv svayaMnU ramaNazvA'naMtapAraH / yathA'sau vistIrNogaMnIrajalo'donyazca / evaM tasyA'pi nagavatI vistIrNA prajJA svayaMnUramaNAnaMtaguNogaMjIro 'donyazca / yathA cAsau sAgaro'nA vilo' kaluSajala evaM nagavAnapi tathAvidhakarmalezAnAvAdakaluSajhAnaiti / tathA kaSAyAvidyaM te yasyA'saukaSAyI nakaSAyI akssaayii| tathA jnyaanaavrnniiyaadikrmbNdhnaadiyuktomuktH| nivariti kacitpAtaH / tasyA'yamarthaH / satyapi niHzeSAMtarAyadaye sarvalokapUjyatveca tathApi nidAmAtrajIvitvAt nihurevA'sau nA'dIpamahAnasAdilabdhimupajIvatIti / tathA zAzva devA'dhipatidyutimAn diptimAniti // 7 // se vIrieNaM paDipunnavIrie,sudaMsaNevA nngsbse||suraalevaa simudAgare se, virAyae ggunnovvee||5|| sayaM sahassANana joyaNANaM,tikaMmage pNgvejyte||se joyaNeNavaNavatisahasse dassito desahassamegaM // 20 // artha-(sevIriepaDi punnavIrie ke0 ) te nagavaMta zrImahAvIra vIryAtarAya karmanA kSya thakI balekarI pratipUrNa vIryavAna eTale saMghayaNAdike balavAna ne (sudaMsaNevA gagasabaseThe ke0) sudarzana zabde meruparvata te jema sarva parvatamA zreSTale tema nagavaMta paNa aizvaryaguNe karI sarvamA zreSThale valI (surAlaevAsi ke0 ) devalokanA nivAsI devatAne ( seke0 ) temeruparvata (mudAkara ke0) harSano karanAra (tharogaguNovavee ke0 ) prazasta evA aneka varNAdika guNe karI (virAyaeke0) virAjamAna eTale zonene tema zrInagavAnapa e jANavA // // tameru parvata (sayaMsahassAganajoyagANaMke0) satasahastra yojana pramANa sarvAMge uMca paNe jANavo temaja (seke0) te parvatanA (tikame ke ) traNa kAma eka nUmimaya bIjo suvarNamaya trIjo vaimUryamaya ane (paMmaMgavejayaMte ke0) paMgavana te vejayaMti eTale dhvajA samAna zonene (sejoyaroNavaNavatisahasse ke0) te meru parvata NavaNavati eTale navANu hajAra yojana (dassito ke0 ) caMco jANavo ane (hesahassamegaM ke0) nIce nUmi madhye eka hajAra yojanano kaMdabe ema sarva malI eka lAkha yojana pramANa // 10 // * // dIpikA-sanagavAna vIryeNa balena pratipUrNavIryaH sudarzanomerujabUdIpamadhyagatoya thA nagAnAM parvatAnAM sarveSAM zreSThastathA jagavAna guNaiH zreSThaH / yathAca surAlayaH svargaH su
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ 110 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSThamadhyayanaM. rANAM mudAkaroharSajanako'nekairguNairvarNarasagaMdhAdinirupetovirAjate evaM nagavAnapi // // // sameojanasahastrANAM zatamuccaistvena trINi kaMDakAni yasya satrikaMDakaH / ta thAhi / naumaM jAMbUnadaM vaidUryaceti / skiNnuutH| paMDakaM vanaM vaijayaMtIkalpaM patAkAnUtaM zira si sthitaM yasya sapaMDakavaijayaMtaH sanavanavatiryojanasahasrANi jo dvitaH adhopi sahastramekamavagADhaH // 10 // // TIkA-kiMca (seviiriennmityaadi)| sa nagavAna vIryeNorasena balena pratisaMha nanAdinizca vIryAtarAyasya niHzeSataH dayAt pratipUrNavIryastathA sudarzanomerurjabudI panAninUtaH / tathA nagAnAM parvatAnAM sarveSAM zreSThaH pradhAnastathAnagavAnapi vIryeNA'nyaizca guNaiH sarvazreSThati / tathA yathA surAlayaH svargastanivAsinAM mudAkaroharSajanakaH prazasta varNarasagaMdhasparzapranAvAdinirguNairupetovirAjate zonate / evaM jagavAnapyanekaiguNairu petovirAjataiti / yadivA yathA tridazAlayomudAkaro 'nekairguNairupetovirAjataiti / evamasAvapi meruriti ||e // punarapi dRSTAMtanUtameruvarNanAyAha / (sayaMsahassANa mityAdi ) sameojanasahasrANAM zatamuccaistvena / tathA trINi kaMDAnyasyeti trikNddH| tadyathA naumaM jAMbUnadaM vaidUryamiti / punarapyasAveva vizeSyate / paMkavaijayaMtati / paMmakavanaM zirasi vyavasthita vaijayaMtIkalpaM patAkAnUtaM yasya satathA'sAvUrdhvamur3itonavanavatiryo janasahastrAsyadho'pi sahastramekamavagADhaiti. // 10 // puche ganeci nUmivahie, jaM sUriyA aNuparivaDyaMti // se demavanne baTunaMdaNeya, jaMsI ratiM vedayaMtI mhiNdaa||11|| se patra e sahamahappagAse, virAyatI kaMcaNamadhvanne // aNuttare girisu ya pavaugge, girIvare se jalieva nome // 12 // artha-te meru parvata (gane ke0 ) zrAkAze (puche ke ) pharazIne (ciha ke0) ra hyo tathA (nUmike0) nUmikAne (vahieke) avagAhI rahyo tiLa uco ane nIco emaloka vyApta (jaMsUriyAyapariyaTTayaMtike) je meru parvatane comara agIyArazene e kavIza yojanane aMtare sUrya pramukha jyotaSI devo paribhramaNa karatA thakA pradakSiNA karI rahyA tathA ( se hemavanne ke0) te meruparvata suvarNamaya ve tathA (bahuke0 ) ghaNA paraM tu aMhIM naMdanAdika cAra jANavA evA (naMdaNeyake0) rasIyAmaNA vana, jene viSe, eTale pahelI jUmikAne viSe nazAla vanaDe te upara pAMcaze yojana uMcu bIjuM naMdana vana te upara sADhI bAzaTha hajAra yojana caMcu caDatA valI trIzuM somanasa vana te
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 311 - paDhI utrIza hajAra yojana uMcu car3atA zIkhara upara cothu paMmaga vana khaMbe (jaMsIra ti vedayaMtI mahiMdA ke 0 ) je parvatane viSe maheMda paNa krIDA karavAne arthe svarga thakI yAvI ratI sukha jogave // 11 // ( sepavae ke0 ) te parvata valI kevobe toke maMdara meru sudarzana suragiri ityAdika ( saha ke0 ) zabde kara ( mahappagAse ke0 ) mohoTo prakA zavAna eTale prasiddha evo bato ( virAyatIke 0 ) zone tathA ( kaMcaNamavanne ke0 ) suvarNana pere dedIpyamAna sukumAla varaube ( aNuttare girisuyapa Dugge ke0 ) sarva parvata mAM anuttara eTale pradhAna evaMI parva eTale mekhalAyeM karI durga eTale viSama arthAt sAmAnya jIvane caDhatA viSamabe tathA ( girivareseja li evanome ke0 ) pradhAna maNI pakirI dedIpyamAna bhUmi sarakho pRthavI pradezanI pere jAvo. // 12 // // dIpikA - nanasi sSTaSTola monU miMvA avagAhya sthitaH / yaM meruM sUryAyAdityAzranu parivartayaMti pArzvatotramaMti sahemavaH / bahUni catvAri naMdanAni yasya satathA / tathAhi mau nazAlavanaM 1 tataH paMcayojanazatAnyanikramya naMdanaMvanaM 2 tato dviSaSThiyojana sahasrANi paMcazatAdhikAnyatikramya saumanasavanaM 3 tataH SaTtriMzatsahasrAyAruhya zikha re paMDakavanaM // iti merozcatvAri vanAni / tathA yasmin merau maheMAratiM vedayaMtyanuvaMti // 11 // saparvatomerumaMdaraH sudarzanaH sugirirityAdiniH zabdai mahAn prakAzaH prasiddhirya sya sazabda mahAprakAzo virAjate / kAMcanasya mRSTaH zuddhavarNoyasya satathA anuttara utka STaH / giriSu madhye parva nirmekhalA nirDaga viSamo giravaramaNi niroSadhInizva jvalitodIpya mAnava bhUmidezaM // 12 // // TIkA - tathA ( puTTheneityAdi ) / nanasi sSTaSTojamonanovyApya tiSThati / tathA nU miM cAvagAhya sthitaiti UrdhvAdhastirya kUlokasaMsparzI / yathA yaM meruM sUryAdayojyoti kAya parivarttayaMti yasya pArzvatotramaMtItyarthaH / tathA' sau hemavarNo niSTaptajAMbUna dAnastathA bahUni catvAri naMdanavanAni yasya sabadunaMdanavanaH / tathAhi / cUmau na zAlavanaM tataH paMcayojanazatAnyAruhya mekhalAyAM naMdanaM tathAdviSaSTiyojana sahasrA eyadhikAnyatikramya saumanasaM tataH SaTtriMzatsahastrAsyAruhya zikhare paMmakavana mi ti / tadevamasau catunaidanavanAdyupeto vicitrakrImAsthAnasamanvitaH / yasmin mAheMza pyAgatya tridazAlayAmaNIyataraguNena ratiM ramaNakrImAM vedayaMtyanunavaMtIti // 11 // pica ( sevaityAdi) samevakhyo'yaM parvatomaMdaromeruH suragirirityevamAdiniH za dairmahAn prakAzaH prasiddhiryasya sazabdamahAprakAzo virAjate zobhate / kAMcanasyeva mR STaH zlakSNaH ko vA varNoMyasya satathA / evaM navidyate uttaraH pradhAnoyasyA' sAva For Private Personal Use Only
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ 312 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSThamadhyayanaM. nuttarastayA giriSu madhye parvanirmekhalAdinirdaSTAparvatairvA jurgoviSamaH sAmAnyajaMtUnAM.. murArohogirivaraH parvatapradhAnaH / tathA'sau maNinirauSadhInizca dedIpyamAnatayA naumazva nUdezazva jvalitaiti // 12 // mahI mami rite NagiMde, pannAya te suriya sUcalese // evaM si rIe nasa narivanne, maNorame jAvaI accimaalii||13|| sudaMsa garaseva jaso girissa, pacuccaI mahato pavayassa // etovame samaNe nAyaputte, jAtIjaso daMsaNanANasole // 14 // artha-(mahIimamitite ke0) mahI eTale pRthavIne vacamAM Avelo je jaMbUdIpa tenA madhyanAge eTale vacamAM varte (NagiMde ke nagei eTale sarva pavatAnA iMza sara kho e meru parvata jANavo (te ke0 ) te parvata lokamAM (sUriya ke0) sUryanI pere (su ilese ke0) visuhanirmala kAMtivAna ema (pannAya ke ) prakarSe karI jANIye (evaM ke) e prakAre karI (sirIenasa ke0 ) lakSmIye sahita te merU ratna (narivanne ke0) aneka varSe karI sahita tathA (maNorame jAvaI accimAlI ke0 ) manane ramADanAra tathA jenI jyoti arcimAlI eTale sUrya tenI pere daze dizine viSe prakAza pAme // 13 // have e meru parvatanI upamA zrImahAvIra nagavaMtanI sAthe joDe. (sudaMsahassevaja sogirista ke0 ) sudarzana nAmA je giri eTale parvata tenoje yaza (pacuccaI ke )ka hiyebaie tevo (mahatopavayassake) mahoTo meruparvata jANavo (etovameke0) emerunI na pamAye ( samanAyaputte ke0) zramaNa tapazvI jhAtaputra zrImahAvIra deva jANavA (kevI rIte toke (jAtIjaso dasaNanANasIleke0) jAtiyeM karI, yaze karI, darzane karI, jhAne karI ane zIle karI samasta jeTalA dharma mArganA prakAzako temAM zrImahAvIra deva pradhAnale. // dIpikA-mahAratnapranApTathivyAmadhyadeze jaMbU dIpastanmadhye sthitonageMH prakarSe Na jJAyate sUryavat zuklezyaH suurysmtejaaH| evaM pUrvoktaprakAreNa zriyA samerunarivarNo 'nekavarNaratnopetatvAt manoramaH arcimAlI sUryazva dyotayati dizaH // 13 // etadyazaH kIrtanaM sudarzanasya giremaroH procyate mahataH parvatasya etaupamaetattulyaH zramaNojAta putraH zrIvIraH sajAtyA yazasA darzanajhAnAnyAM zIlena vA zreSThaH / arza AditvAnmatva rthIyAcapratyayena yojyN-||14|| // TIkA-kiMca (mhiiiityaadi)|mtyaaN ratnapranASTathivyAM madhyadeze jaMbUdipastasyA'pi bahumadhyadeze somanasa, vidyutprana, gaMdhamAdana mAlyavaMta, daMSTrAparvatacatuSTayopazonitaH samanU
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 313 jAge dazasahasravistIrNaH zirasi sahasramekamadhastAdapi dazasahasrANi navatiyojanAni yojanaikAdazanAgairdazaniradhikAni / vistIrNazcatvAriMzadyojanohitacUDopazonitonageMH parvatapradhAnomeruH prakarSaNa loke jJAyate sUryavannu lezyayAdityasamAnatejAH / evamanaM taroktaprakArayA shriyaa| tuzabdAviziSTatarayA samerurivarNo'nekavarNo'nekavarNaratnopazoni tatvAt / mano'ta.karaNaM ramayatIti manoramocimAlIvAdityazva svatejasA dyotayati da zadizaH prakAzayatIti // 13 // sAMprataM merudRSTAMtopadepeNa dAtikaM darzayati / ( sudaMsaNe tyAdi ) etadanaMtaroktaM yazaH kIrtanaM sudarzanasya merugiremahAparvatasya procyate |saaNprtmet deva nagavati dArTItike yojyte| eSA'naMtaroktopamA yasyasaetarupamaH / ko'sau / zrI myatIti zramaNastaponiSTaptadehozAtAH datriyAsteSAM putraH zrImanmahAvIravaImAnasvAmA tyarthaH / saca jAtyA sarvajAtinyoyazasA'zeSayazasvinyodarzanazAnAnyAM sakaladarzanazA ninyaH zIlena samastazIlavanayaH zreSThaH pradhAnaH / avaghaTanAtu jAtyAdInAM kRtavAnA matisAyane arzAditvAdacUpratyaya vidhAnena vidheyeti // 14 // girivarevA nisaho yayANaM, ruyaeva se valayAyatANaM // tanva me se jaganUzpanne, muNINa maSne tamudADhu panne // 15 // aNuttaraM dhammamuIraittA, aNutaraM jANavaraM miyAiM // susukasukaM apa gaMmsukaM, saMkhiMDaegaMtavadAtasukaM // 16 // artha-girivarevAnisahoyayANaM ke 0 ) jema lAMba paNe samasta parvatamA niSadha pa rvata zreSTha tathA (ruyaevase valayAyatANaM ke0) jema vargalAkAra samasta parvatamAhe rucaka nAmA parvata zreSThale (tanvamesejaganUpanne ke0) tenI upamAyeM zrImahAvIra devajaga tamAM nUtiprajJa eTale prajhAyeM karI zreSTha jANavA (mugINamaneke0) samasta munimAMhe (taH mudAdupanne ke0 ) tatsvarUpa jANavAne atyaMtajhAnavaMta jANavA prakarSaNajAnAtIti prajJa e nAvajANavo // 15 // te zrImahAvIra (anuttaraMdharma ke0) pradhAna evoje sarvottama dharma tene (udirayitvA ke0 ) prarupIne prakAzIne (aNuttaraMkAvaraM keM0 ) pradhAnamA pradhAna evoje zuklathyAna tene ( kiyAI ke0 ) dhyAve te jagavaMtane yoga niruMdha kAle sUkSma kA yayoga saMdhanAvasare zukta dhyAnano trIjo neda je sUkSma kriyA apratipati eve nAme te thAya tathA yoganirodha thayA palI zukvathyAnano cotho neda uparatakriyA ane anivRtti nAme dhyAve te dhyAna varNaveDe (susukkasukaMpagaMmasukaM ke0) suSTu pradhAna zuklavastunI pare zukla najvala apagaMma eTale doSa rahita arthAta mithyAtva rUpa kATa kalaMka teNe karI
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ 314 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSThamadhyayanaM. rahita evaM nirdoSa zukla dhyAna suvarNanI pere ujvala athavA gaMma zabde udakanuM pheNa tesara najvala tathA (saMkhiMDa ke0) zaMkha ane caMDmA tenIpere (egaMtavadAtasukkaM ke0) ekAMta avadAta eTale atyaMta zukla evaM zukla dhyAna, tene dhyAve // 16 // // dIpikA-yathA niSadhogirivarANAM girINAmAyatAnAM madhye dIrghatvena zreSThastathA valayAyatAnAM madhye rucakaH parvataH shresstthH| sahi rucakakSyAMtavartI mAnasottaragiririva vRttA yato'saMkhyeyayojanAni paripeNa sa nagavAn taupamojagati saMsAre natiprajJaH pranUta jhAnomunInAM madhye prajJaH / evaM ttsvruupvidndaaduruktvNtH||1||annuttrN utkRSTadharmamudI rya kathayitvA 'nuttaraM pradhAnaM dhyAnaM dhyAyati suSTu zuktavat guktaM dhyAnaM apagataM gaMDaM doSo yasmAttadapagaMDaM nirdoSa mukt| athavA apagaMDamudakaphenaM tattulyaM zaMkheM'vat ekAMtAvadAta zukladhyAnottaraneda dayaM dhyAyati / tathAhi / yoganirodhakAle sUkSmaM kAyayogaM niraMdhana gu kladhyAnasya tRtIyaM nedaM sUkSma kriyamapratipAtAkhyaM tathA nirutdhayogaM caturtha zukladhyAnanedaM vyuparatakriyamanivRtyAkhyaM dhyAnaM dhyAyatIti // 16 // // TIkA-punarapi dRSTAMta bAreNaiva jagavatovyAvarNanamAha / (girivaretyAdi ) yathA ni SadhogirivarogirINAmAyatAnAM madhye jaMbudIpe'nyeSu vA dIpeSu dairyeNa zreSThaH pradhAnaH tathA valayA''yatAnAMmadhye rucakaH parvato'nyenyovalayAya tatvena / yathA pradhAnaH sahi rucaka dIpAMtarvartI mAnuSottaraparvatazva vRttAyato'saMkhyeyayojanAni parikSepeNeti / tathA sana gavAnapi tddpmH| yathA vA''yatavRttatAnyAM zreSThazca / evaM nagavAnapi jagati saMsAre nUti prajJaH pranUtajJAtaprajhayAzreSTaityarthaH / tathA paramunInAM madhye prakarSaNa jAnAtIti prjnyH| evaM tatsvarUpavidanadAdurudAhatavaMtauktavaMtaztyarthaH // 15 // kiMcA'nyat ( attara mi tyAdi) nA'syottaraH pradhAno'nyodharmo vidyate ityanuttaraH / tamevaMnUtaM dharma ut prAbalyena' riyitvA kathayitvA prakAzyA'nuttaraM pradhAnaM dhyAnavaraM dhyAnazreSThaM dhyAyati // tathAhi / u tpannajJAnonagavAn yoganirodhakAle sUkSmaM kAyayogaM niraMdhana zukladhyAnasya tRtIyaM nedaM sUkSma kriyamapratipAtAkhyaM / tathA nirukSyogaM caturthazuklathyAnanedaM vyuparatakriyamanivRttA khyaM dhyAyati / etadeva darzayati / suSTu zuklavabuklaM dhyAnaM / tathA apagataM gaMDamapavyaM yasya tadapagatagaMmaM nirdoSArjunasuvarNavat shuklN| yadivA gaMDamudakaphenaM tattulyatiti naavH| tathA zaMkheM'vadekAMtAvadAMtaM zunaM zuklaM zuktadhyAnottaraM neda kSyaM dhyAyatIti // 16 // aNuttaraggaM paramaM madesI,asesakamma sa visodshttaa||siddhiN ga tesAzmaNaMtapatte, nANeNa soleNa ya dNsnnenn||27||rurkesu pAte
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha baDhAurakA jainAgama saMgraha nAga jasarA. 315 jaha sAmalIvA, jassi ratiM veyayaMtI suvannA ||vnnesu vANaMdaNa mAdu seThaM, nANeNa sIleNa ya nUtipanne // 17 // artha-te jagavaMta zailesI avasthAyeM guktadhyAnanA cothA jedane anaMtara (sAzke0 ) sAdi ane (aNaMtake0) anaMta evI (sidiMgate ke0) sidhigatine viSe pohoMtA te si vikevIle toke, (aNutaraggaM ke0) sarvamAM nattama tathA lokane agre vartamAna te kAraNa mATe (paramaMmahesI ke ) parama pradhAna mohoTA ruSIzvara zrImahAvIra devane je (nANe esIleNayadaMsaroNake0) jhAne karI darzanekarI cAritrazIlekarI (asesakammaMsavisohA tAke0 ) samastajJAnAvarNAdika bAvekarmane zodhI karma khapAvIne muktineviSe (patteke0)po hotA. // 17 // valI upamAyeM karI jagavaMtane stave ; (jahake0) jema (rurakesuke0) vRdo mAhe (pAteke0) prasida devakuru uttarakurune viSe vyavasthita evaM (sAmalIvAke) sAlma lI da mohoTuMDe (jassike0) jeneviSe (suvannAke ) suvarNa kumArakAdika nuvanapa ti devo prAvIne ( rativeyayaMtI ke0 ) rativedene eTale kIDA rUpa sukha nogavene tathA je ma (vaNesuvAke0) vanane viSe (paMdaNa ke0) naMdana vana (seke0) zreSTha (prAduke0) kahyu ne nattama zonAye karI sahita kayuM tema (nANeNasIleNayanUtipanne ke0) zAna thane zIla eTale cAritra teNe karI, zrI mahAvIra mahAprAjJa eTale mohoTA jANavA. // 1 // // dIpikA-anuttarAM pradhAnAM ayyAM ca sarvottamAM paramAM sidiMgatiM sAdhanaMtAM prAptoma harSiH sapazeSaM karma vizodhyApanIya kena jJAnena darzanena zIlenaca karma payitvA // // 17 // vRdeSu madhye yathA jJAtaH prasisodevakurusthitaH kuuttshaalmliitH| yasminvRde suparNAnavanapativizeSAratiM krIDAM vedayaMtIti / vaneSu madhye yathA naMdanaM vanaM zreSThamA dustathA nagavAna jJAnena zIlenaca zreSThonUtiprajJaH pramazAnaH // 17 // // TIkA-apica (thaputtaraggamityAdi) tathA'sau nagavAn zaile'zyavasthApAdita kadhyAnacaturthanedAnaMtaraM sAdyaparyavasAnAM sidi gati paMcamI prAptaH / sigitimeva vi zinaSTi / anuttarA cAsau sarvottamatvAdagyAca lokAyavyavasthitatvAdanuttarAgyA tAM paramAM pradhAnAM maharSirasAvatyaMtogratapovizeSaniSTaptadehatvAdaazeSaM karma jJAnAvaraNA dikaM vizodhyApanIya ca viziSTena jJAnena darzanena zIlenaca dAyikena sihaM gatiM prApta iti mIlanIya // 17 // punarapi dRSTAMta vAreNa jagavataH stutimAha / (rurakesuNAe tyAdi ) vRdeSu madhye yathA jJAtaH prasisodevakuruvyavasthitaH zAlmalIvadaH saca nava napatikImAsthAnaM / yatra vyavasthitAanyatazcAgatya suparNAjavanapativizeSArati ramaNa
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ 316 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paSThamadhyayanaM . krIDAM vedaryatyanuvaMti / vaneSu ca madhye yathA naMdanaM devAnAM kImAsthAnaM pradhAnaM / evaM nagavAnapi jJAnena kevalAkhyena samastapadArthAvirbhAvakena zIlena ca cAritreNa yathA khyAtena zreSThaH pradhAnonU tiprajJaH pravRjJAnonagavAniti // 18 // yaNiyaMva saddA prattare na, caMdova tArANa mahApujAve // gaMdhe suvA caMdAmAda se, evaM muNI prapaDinnamAda || 1|| jadA sayaM dahI se, nAgesa vA dharaNiMdamAse // khodae vA rasavejayaMte, tavovadANe muNivejayaMte // 20 // artha-jema ( sahANa ke0 ) zabdamAM ( yaNiyaMtra ke0 ) stanirta eTale meghanI garja nAno zabda (praNuttare ke0) pradhAna eTale ruDo kobe tathA ( caMdovatArArAmahApujAve ke0 ) jema graha nakSatra ghane tArAne viSe caMDmA mahAnubhAva kobe tathA (gaMdhesuvAcaM dAmAduroMke 0 ) je samasta gaMdhamAM gozIrSa bAvanA caMdana zreSTha kacuMbe ( evaM ke0 ) ema ( mulI ke0 ) samasta sAdhumAM ( pa DinamADuke 0 ) pratijJa eTale yAloka paralokanI prazaMsA karavAnI jene pratijJA nathI arthAt ihaloka paralokanI yAzaMsA rahita evA zrImahAvIrane mohoTA zreSTha kahyA // 17 // ( jahAsayaMnUnadahIse ke0 ) jema sa masta samuimAM svayaMnUramaNa samui zreSTha kobe ( nAgesuvAdhara dimAduse ke0 ) jema nAgakumAra devomAM dharaNeMinAmA zreSTa kobe (khoDada evArasa ve jayaMte ke 0 ) jema i rasodaka samasta rasamAM pradhAna vejayaMta eTale vakhAeyobe ( tavovahA muNivejayaM te ke0 ) tema tapa upadhAne karI tapo vizeSe karI samasta munimAM zrImahAvIra ne pradhAnavakhAlyAne // 20 // // dIpikA- yathA zabdAnAM madhye stanitaM meghagarjitamanuttaraM pradhAnaM / turvizeSaNe / yathA tArANAM madhye caMDromahAnunAvaH zreSThaH / gaMdheSu madhye yathA caMdanaM zreSThaM tajjJA yaduH / ta thA munInAM madhye jagavaMtaM zreSThamAduH / kiMnUtaM / nAsya pratijJA ihaloka paralokAzaMsinI vi dyate ityapratijJastaM // 15 // svayaMnuvaste yatrAgatya ramaMtaiti svayaMjUramaNaH sayathA nada dhInAM samuANAM madhye zreSThaH / nAgeSu navanapativizeSeSu dharaNeMM zreSThamAtuH / ( khojadae ti) ikurasazva udakaM yasya saitarasodakaH samujheyathA rasamAzritya vaijayaMtaH pradhAnaH / evaM tapadhAnena tapovizeSeNa munirbhagavAn vaijayaMtaH pradhAnaH // 20 // // TIkA - pica ( yaNiyamityAdi ) yathA zabdAnAM madhye stanitaM meghagarjitaM tadanutta raM pradhAnaM / tuzabdo vizeSaNArthaH samuJcayArtho vA / tArakANAM ca nakSatrANAM madhye yathA For Private Personal Use Only
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 317 caMzemahAnunAvaH sakalarajanivRttikAriNyA kAMtyAmanoramaH shresstthH| gaMdheSviti guNaguNi noranedAnmatubalopAtA / gaMdhavatsu madhye yathA caMdanaM gozIrSakAkhyaM malayajaM vA tajjJAH zreSThamAduH / evaM munInAM maharSINAM madhye namavaMtaM nA'sya pratijJA ihalokaparalo kAnAM zaMsinI vidyate ityapratijhastamevaMnUtaM zreSThamAduriti // 15 // apica / ( jahA sayaMnUityAdi ) svayaM navaMtIti svayaMnuvodevAste tatrA''gatya ramaMtIti svayaMnUramaNastade vamudadhInAM samujhaNAM madhye yathA svayaMnUramaNaH samuH samastadIpasAgaraparyatavartI zre SThaH pradhAnonAgeSu ca navanapativizeSeSu madhye dharaNeM nAgeM yathA zreSThamAduH / tathA (kho nadaeiti) iTurasazvodakaM yasya sarasodakaH sayathA rasamAzritya vaijayaMtaH pradhAnaH sva guNairaparasamuzaNAM patAkevopari vyavasthitaH / evaM tapaupadhAnena viziSTatapovizeSeNa manute jagatastrikAlAvasthAmiti muninagavAn vaijayaMtaH pradhAnaH samastalokasya mahA tapasA vaijayaMtIvopari vyavasthitaiti // 20 // hanIsu erAvaNamAd NAe, sIho migANaM salilANa gaMgA, pa kIsuvA gerule veNudeve, nivANavAdIpida pAyaputte // 22 // johesu pAe jaha vIsaseNe, pupphesuvA jada araviMdamAnukhittINa sejada dattavake, isINa seThe tada vacamANe // 22 // artha-hinIsaerAvaNamAdaNAeke0) jema hastine viSe iMnuvAhana airAvaNahasti pra dhAna kahyoDe. (sIhomigANaMke0) jema mRga pramukha svApada janAvaromAM siMha pradhAnakahyo (salilANagaMgAke0) jaratadevanI apekSAyeM jemapANImAM gaMgAnadinupANI nirmala kaDuMbe(pa skIguvAgeruleveNudeveke0) jema samasta padomAM garuDa mohoTo kahyo aparanAme veSudeva ejema pradhAna kahyAce (nivANavAdINihake ) tema nirvANaje moda mArga tenA sthApana kara nArA vAdIloka mAM (NAyaputte ke0) zrImahAvIra mohoTA kahyAle. // 21 // (jahake0) jema (johesu ke0 ) yo zunaTo mAM (gAeke0) jhAtavidita (vIsaseNeke0) vizvasena eTale cakravarti pradhAna kahyo ( pupphesuvAjahatharaviMdamAhu ke0) jema phUlamAM araviMda kamala mo hoTuM kaDene (khattINase jahadaMtavakke ke0) jema kSatrImA daMtavAkya eTale cakravarti pradhA na kahyo (taha ke0 ) tema (isIke) samasta RSI mAM (vaghamANe ke0 ) zrIva ImAna svAmi (seke ke ) zreSTha kahyAle. // 55 // // dIpikA-hastiSu yathA airAvata iMgajaM jJAtaM prasidaM dRSTAMtanUtamAhustajjJAH / yathA
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ 317 vitIye sUtrakRtAge prathama zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. mRgANAM zvApadAnAM madhye siMhaH prdhaanH| jaratakSetrApekSyA yathodakAnAM madhye gaMgodaka pradhAnaM yathA ca pakSiNAM madhye garuDo'paranAmA veSudevaH pradhAnastathAnirvANapathadeza kAnAM jJAtaputraH zrIvIraH pradhAnoyathAsthitamokSArthavAditvAt // 21 // yodhAnAM madhye yathA vizvA saMpUrNA senA yasya savizvasenazcakrI jJAtaH puSpeSu yathA'raviMdaM pradhAnamAhuH triyANAM madhye yathA dAMtAnapazAMtAvAkyenavA zatravoyasmAtsadAMtavAkyazcakravartI pra dhAnastathA RSINAM madhye zrIvardhamAnaH zreSThaH // 22. // // TIkA-(hanIsuztyAdi) hastiSu karivareSu madhye yathA airAvataM zakravAhanaM jJAta prasi dRSTAMtanUtaM vA pradhAnamAdustajjhAH / mRgANAM ca zvApadAnAMmadhye yathA siMhaH kesarI pradhAnastathA jaratakSetrApekSyA salilAnAM madhye yathA gaMgAsa lilaM pradhAnanAvamanunava ti / padiSu madhye yathA garutmAn veSudevA'paranAmA prAdhAnyena vyvsthitH| evaM nirvA NaM siddhidevAkhyaM karmacyutilakSaNaMvA svarUpa tastaupAyaprAptihetutovA vadituM zIlaM yeSAM te tathA teSAM madhye jJAtAH datriyAsteSAM putro'patyaM jJAtaputraH zrImanmahAvIravardhamAna svAmI sapradhAnati yathAvasthitanirvANArthavAditvAdityarthaH // 21 // thapica (johe. suztyAdi) yodheSu madhye jJAtoviditodRSTAMtanUtovA vizvA hastyazvarathapadAticaturaM gabalasametA senA yasya sa vizvasenazcakravartI yathA' saupradhAnaH puSpeSu ca madhye yathA' raviMdaM prdhaanmaaduH| tathA tAt trAyaMtati kRtriyAsteSAM madhye dAMtAupazAMtAyasya vAkyenaiva zatravaH sadAMtavAkyazcakravatI yathAsau zreSThaH / tadevaM badan dRSTAMtAna prazastAna pradA'dhunA nagavaMtaM dArTItikaM svanAmayAhamAha / tathA RSINAM madhye zrImAna vardhamAnasvAmI zreSThati // 12 // dANANa se anayappayANaM, saccesuvA apavaLaM vyNti||tves vA uttamabaMnaceraM, logattame samaNe nAyapatte // 23 // viNa se hAlavasattamAvA, sanA suhammAva sanANa se||nivaannseghaa jada savadhammA, Na NAyaputtA paramabI naannii||24|| artha-( dANANasevanayappayANaM) jema samasta dAnane viSe anayadAna zreSTha kA (saccesuvAgaNavakaMvayaMti ke ) jema satya vacanamA niravadya eTale je vacananA nacAre karI. parane pIDA utpanna nathAya te vacana zreSTha vakhANyuDe (tavesuvAuttamabaMnaceraM ke0) jema sarva tapamA navavidha brahmagupti sahita brahmacarya zreSThakahyo (loguttamesamaainAyaputte ke0) tema lokamAM uttama zramaNa tapasvI zrImahAvIra deva zreSTha varakhANyAne. // 23 //
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 31 (viIla se hAlavasattamAvA ke0 ) jema sthitimAM pradhAna lava saptama devatA eTale paMcA uttara vimAnavAsI devo kahyAne kAraNake temanuM manuSyamAM sAta lava pramANa yA karma jo zeSa rahyuM hota to mukti pAmata temATeene java saptama devo kahiyeM (sanAsu hammAvasa nAsehA ke0 ) anya sanAuMmAM jema saudharmA sanA zreSTha kahIle ( nivANa se hAjahasa dhammA ke0 ) je samasta dharmone viSe nirvANa je moha te pradhAna kahyole kemake nya darzana paNa pota potAnA dharmane viSe moda pradhAna bolele mATe. ( lAyaputtA paramanAlI ke0) tema jJAta putra zrImahAvIra thakI anya koi jJAnI nathI eTale sarva uttama jJAnavaMta zrImahAvIra deva jANavAH // 24 // 1 // dIpikA- yathA dAnAnAM madhye'nayapradAnaM zreSThaM / yataM / dIyate mriyamANasya koTiM jIvi tameva vA // dhanakoTiM na gRhIyAtsarvojIvitumicThati // 1 // tradRSTAMtaH / vasaMta pure aridamanorAjA caturvadhUyukto'nyadA gavAde krIDati tena sapatnIkena caurovadhasthAnaM nIya mAnodRSTaH patniniH pRSTaM kimanenAparAdhaM / ekena rAjanareNa tatsvarUpamuktaM / anena caurya kRtaM / tataekayA patnyA nRpapArzve pUrvadattovaromArgita ekadinaM cauromocyaiti / rAjJApi pratipannaM tatastayA snAnanojana satkArAdipUrvaka malaMkArairalaMkRtodInArasahastravyayena za dAdiviSayAn prApito dina mekaM pAlitacauraH / dvitIyadine dvitIyayA dInAralakavyayena lAlitastRtIya dine tRtIyayA dInArakoTivyayena satkAritazcaturyyAtu rAjJonumatyA mara uritinAnyatkiMciDupakataM sAnyapatnI nirha sitA nAnayA kiMciddattamiti / tatastAsAM bahUpakAraviSaye vivAde jAte rAjJA cauraeva kArya pRSToyathA tava kyA bahUpakRtamiti tenoktaM mayA maraNamahAnayanItena snAnAdisukhaM kiM cinna jJAtaM / yathe punaranayadAnAka nAtparamaM sukhamanunavAmIti sarvadAnAnAmanapadAnaM zreSThamiti sthitaM / satyeSu vAkyeSu yadanavadyaM pIDAnutpAdakaM vAkyaM tat zreSThaM / satyaM tadeva yatparapIDAnutpAdakaM / yataH / lo kepi zrUyate vAdoyathA'satyena kauzikaH // patitovadhayuktena narake tIvravedane // 1 // tathA tadeva kAkA piti paMrugaMpaMgatti vA // vAhiyaM vA hiro giti tANaM coritti nova se iti // tapaHsu yathA brahmacaryamuttamaM tathA lokottamaH zramaNojJAtaputraH zrIvIraH // 23 // sthitimatAM madhye yathA lavasaptamAH paMcAnuttara vimAnasthAdevAH sarvotkRSTa sthitayaH pradhAnAH / teSAM yadi saptalavAyAyuSkamana viSyattataH siddhigamanamanaviSya diti / yathA sanAnAM madhye saudharmA sanA zreSThA / yathA sarvadharmAnirvANazreSThAmo pradhAnAH / kuMdarzinopi svadharma nirvANa phaladamAhuH / evaM jJAtaputrAt zrIvIrAt parojJAnI nAstIti sarvecyodhikajJAna ityrthH|| 24 For Private Personal Use Only
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ 320 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSTamadhyayanaM. ||ttiikaa-tthaa (daannaannmityaadi)| tathA svaparAnagrahArthamarthine dIyatati dAna namanekadhA / teSAM madhye jIvAnAM jIvitArthinAM trANakAritvAdanayadAnaM zreSThaM / tamuktaM / dIyate mriyamANasya, koTiM jIvitameva vaa|dhnkotti nagRhIyAt, sarvojIvitumibati gopAlAMganAdInAM dRSTAMta hAreNArthobujhausukhenArohatIti / ato'jayapradAnaprAdhAnyakhyA panArtha kathAnakamidaM / vasaMtapure nagare aridamanonAma rAjA saca kadAciJcaturvadhUsameto vAtAyanasthaH krIDAyamAnastiSThati / tena kadAciccauroraktakaravIrakatamuMphamAloraktaparidha / noraktacaMdanopaliptazca prahatavadhyamiMDimorAjamArgeNa nIyamAnaH sapatnIkena dRSTodRSTvA ca tAniH dRSTaM kimanenAkArIti / tAsAmekena rAjapuruSeNA''veditaM yathA paravyApahAreNa rA javirumamiti / tataekayA rAjA vijJaptoyathA yonavatA mama prAgvaraH pratipannaH so'dhunA dIyatAM ythaa'hmsyopkromi| kiMcit rAjhApi pratipannaM tatastayA snAnAdipuraHsaramalaMkA reNA'laMkatodInArasahasravyayena paMcavidhAn zabdAdIn viSayAnekamahaHprApitaH punarmitI yayA'pitathaiva kSitIyamahodInArazatasahasravyayena laalitH| tatastRtIyayA tRtIyamahodI naarkottivyyenstkaaritH| caturthyAtu rAjAnumatyA maraNAidito 'nayapradAnena / tato' sAva'nyAnirha sitAnA'sya tvayA kiNcidttmiti| tadeva tAsAM parasparabahUpakAraviSaye vivAde rAjhA'sAveva cauraH samAsya pRSToyathAkena tava badUparutamiti tenA'pyanANi / yathA na mayA maraNamahAnayanItena kiMcit snAnAdikaM sukhaM vijJAyIti / anayapradAnAkarNanena pu narjanmAnamivAtmAnamavaimIti / ataH sarvadAnAnAmanayapradAnaM zreSThamiti sthitaM / tathA sa tyeSu ca vAkyeSu ca yadanavadyamapApaM parapIDAnutpAdakaM tatzreSThaM vdNti| napunaH parapIDotpAda kaM satyaM sanyo hitaM stymitiktvaatthaacoktN| loke'pi zrUyate vAdo, yathA satyena kauzi kH||ptitovdhyukten, narake tIvravedane / anyacca / tahevakAkANatti paMjhagamagativA / vAhiyaMvAhirogitti, teNaMcorottinovade // tapassu madhye yathaivottamaM nava vidhabrahmagupyupetaM brahmacarya pradhAnaM navati / tathA sarvalokottamarUpasaMpadA sarvAtizAyinyA hAyakajJAnadarza nAnyAM zIlena jJAtaputronagavAn zramaNaH pradhAnaiti // 23 // kiMca (viINamityAdi) sthitimatAM madhye yathA lavasattamAH paMcAnuttara vimAnavAsinodevAH sarvotkRSTasthitivarti naH pradhAnAyadi kila teSAM saptalavAyAyuSkamanaviSyattataH sidhigamanamanaviSyaditi / atolavasattamAste'nidhIyaMte / sanAnAM ca parSadAMca madhye yathAsaudharmAdhiparSaleSThA bahu niH kriiddaasthaanairupettvaattthaa| yathA sarve'pi dharmAnirvANaphalameva svadarzanaM bruvate / yataH evaM zAtaputrAt vIravardhamAnasvAminaH sarvajJAt sakAzAt paraM pradhAnaM anyavijJAnaM nAsti sarvathaiva nagavAnaparajhAniyo'dhikajhAnonavatIti naavH|| 24 //
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 31 puDhovame dhuNa vigayagedi, nasamihiM kuvati aasupnne|| tarivaM samuhaMca mahAnavoghaM, anayaMkare vIra aNaMtacarakU // 25 // koI ca mANaMca tadeva mAyaM, lonaM canacaM ashbdosaa|| eANi vaMtA aradAmaheso Na kubaI pAva Na kArave // 26 // artha-(puDhovameke0 ) jema pRthavI sakala padArthane aAdhAra nata tema zrImahAvIra sarva satvane anaya pradAne karI ruDA upadezanA dAna thakI AdhArabhUtale. (dhuNazke0) aSTaprakAranA karma khapAvyADe ( vigayagehi ke0) vigatagRdhi eTale anilASa rahita thayAve valI (nasa mihiMkuvvati ke ) saMnidha nakare eTale kAM paNa saMcaya kare nahI ta thA (Asupaneke0 ) utAvalI prajhAnA dhaNI eTale kevalI evA jagavaMta jANavA (ta risamudaMcamahAnavoghaM ke0 ) tathA samunI pere taravAne ustara evo mohoTo saMsAra sa mui tene tarIne muktiye pohotAne, valI zrImahAvIra kevAle toke, (anayaMkareke0) ana ya karanAra eTale sarva jIvanA nayanA TAlanAra tathA ( vIrake) zUravIrane (bataca skU ke 0 ) anaMta cakunA dhaNI eTale sarva svarUpa dekhe jANe. // 25 // (kohaMcamA paMcatahevamAyaM ke0) krodha valI mAna tathA mAyA temaja valI (lonaMke0) lonate paravaMcanA rUpa jANavo (canabaMke0 ) ecAra (azabadosA ke0 ) adhyAtma doSa tene saMsAra vadhAravAnA kAraNa jANIne (emANivaMtA ke ) ecAre kaSAyane bAMmIne zrIma hAvIra (arahAmahesI ke0) arahaMta thayA mahAriSI thayA te kAraNa mATe (ekucha IpAvaNakAraveza ke0) zrImahAvIra svAmi pote pApa kare nahI tathA bIjA pAse pApa karAve nahI ane pApakarmanA karanAranI anumodanA paNa kare nahI. // 26 // // dIpikA-yathA pRthvI sarva sahA tathA nagavAnapi tApamaH / vigatagRdhigatAnitA SodhunAtyapanayati karmeti |aaashuprjnyH sadAyogajhAnaH sannidhiM na karoti / vyasannidhirdhana dhAnyAdi vasannidhirmAyAkrodhAdistaM vividhamapi sannidhiM na karoti sataritvA samu imiva mahAnavaughaM saMsArapravAhaM nirvato'jayaMkaraH prANinAM viiro'nNtcturnNtjhaanH|| // 25 // krodhaM mAnaM mAyAM lonaM caturthamadhyAtmadoSAnAtmadoSarUpAn kaSAyAn etA na vAMtvA tyaktvA 'hanamaharSiH svayaM pApaM na karoti na kArayatyanyaiH // 26 // // TIkA-kiMcA'nyat (puDhovameityAdi) sahi nagavAn yathA dRthivI sakalAdhArA va tate tathA sarvasatvAnAmanayapradAnataH samupadezadAnA satvAdhAraiti / yadivA yathA ! thvI sarvasahA evaM nagavAn parISahopasargAn samyak sahataiti / tathA dhunAtyapanayatyaSTa
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ 322 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SaSThamadhyayanaM. prakAraM karmetizeSaH / tathA vigatA pratInA sabAhyAnyaMtareSu vastuSu gRdirgAdarghamanilASIya sya svigtgRdiH| tathA sannidhAnaM sannidhiH saca ivysnnidhiH|dhndhaanydipdctusspdruu ponAvasannidhistu mAyAkrodhAdayovA sAmAnyena kaSAyAstamunayarUpamapi sannidhiM na karoti nagavAMstathA''zuprajJaH sarvatra sadopayogAnnabadmasthavanmanasA paryAlocya padArthapa rivittiM vidhatte / saevaMnUtastaritvA samumiva pAraM mahAnavaughaM caturgatikaM saMsArasAgaraM baduvyasanAkulaM sarvottamaM nirvANamAsAditavAn / punarapi tameva vizinaSTi / anarya prANinAM prANarakSArUpaM svataH paratazca samupadezadAnAt karotItyanayaMkaraH / tathA'STaprakA raM karma vizeSeNerayati prerayatIti viirH| tathA'naMtamaparyavasAnaM nityaM jJeyAnaMtatvAdAnaMta cakuriva catuH kevalAnaM yasya satatheti // 25 // kiMcA'nyat (kohaMcetyAdi) nidAnobe dena hi nidAninananjedonavatIti nyAyAta saMsArasthitezca krodhAdayaH kAraNamataetAnadhyA smadoSAMzcaturo'pi krodhAdIn kaSAyAnvAMtvA parityajya asau nagavAnardastIrthakat jAtaH tathAmaharSizcaivaM paramArthatomaharSitvaM navati yadyadhyAtmadoSAna navaMti nAnyatheti / tathA na svataH pApaM sAvadyamanuSThAnaM karoti nApyanyaiH kArayatIti // 26 // kiriyAkiriyaM veNazyANuvAyaM,asmANiyANaM paDiyacca gnnN||se sabavAyaM iti veyazttA, vahie saMjamadIdarAyaM ||3||se vAri yA visarAznattaM, gvadANavaM urakakhayadhyAe // logaM vidittA AraM pAraMca, savaM panU vAriya sabavAraM // 27 // socAya dhamma arahaMta nAsiyaM,samAhitaM ahapadopasuddhaM // taM sadadANAya ja NA aNAU, iMdAvadevAdiva AgamissaMtittibemi // // iti zrI vIrabrutInAma SaSThamadhyayanaM smmttN|| artha-(kiriyAkiriyaMke) kriyAvAdInA ekazene eMzI neda,akriyAvAdInA corAzI neda (veNazyake) vinayavAdInA batrIza neda, dhane (yasmANiyake0) ajJAna vAdInA saDa sana neda e sarva malA trazene trezana thayAMte pAMkhamI darzanInA (aNuvAyaMke0) anuvAda eTale neda jANavA e cAre darzanInA (sthAnake0 ) darzana svarUpa tene (paDiyaca ke0) purgati javAnA kAraNa jANIne (seke) te zrImahAvIra deva (sabavAyaMke ) sarvavAdane (itiveyazttAke) jANIne unmArgano tyAga karIne ( saMjamesadIharAyaM ke 0 ) cAritrarUpa dharmane viSe dIrgharAtraM eTale jAvajIva sudhI (navahie ke0) upasthita eTale sAvadhAna thayA // 27 // (seke0) te jagavaMte (ilisarAina ke ) strI sahita rAtrI nojana tathA upalakSaNathI praNAtipAtAdikane paNa (vAriyA ke0) nivAsyA valI (rakarakhayA
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 323 yAe ke) karmarUpa duHkha kSya karavAne arthe ( uvahANa ke) upadhAnavaMta thayA eTa le tapazyA karI deha zoSavIne karma khapAvyA (logaMvidittA pAraMpAraMca ke0) iha loka thane paraloka e banene jANIne (savaMpanUvAriyasavavAraM ke0) sarva pApanA sthA nakane pranata paNe pote vAraMvAra nivAsyAne // 27 // have zrIsudharma svAmi potAnA ziSya pratye kahele (dhamma tharahaMta nAsiyaMke) arihaMtano nASeloje dharma te kevo to ke (samAhitaM apadopasuI ke0) samyak prakAre arthe karI pade karI guru eTale ujvala yukti sahita tene ( socAya ke0 ) sanilIne (taM ke0) te dharmane (sadahANAya ke0 ) saIhaptA eTale satya karI mAnatA thakA (jaNA ke0 ) aneka jana (aNAka ke0) karma rahita thayIne anAyuSya thayA eTale sima thayA (iMdAvadevA hiva thAgamissaMtike0) athavA Agamika kAle iMsAdika padavI pAmyA tibemino artha pUrvavat jANavo // // itizrI vIrastutinAme bahA adhyayanano artha samApta thayo. ||diipikaa-kriyaavaadinaam kiyAvAdinAM vainayikAnAmajhAnikAnAM sthAnaM padaM samyakprakA raMpratItya parividya jJAtvA sanagavAn sarvavAdaM nivedayitvA sarvakudarza ninAM svarUpaM jJAtvA dIrgha kAlaM yAvajIvaM saMyame upasthitaH // 27 // sanagavAn strInogaM maithunaM sarAtrinojanasahita vArayitvA napaladaNAdanyadapi prANAtipAtAdikaM grAhyaM / upadhAnavAn tapovizeSayukto muHkhadayArtha AraM pAraMca lokaM iha lokaM paralokaM ca viditvA jJAtvA pranurnagavAn sarva vAraM bahuzonivAritavAn / korthaH / ahiMsAdikaM svayaM vidhAya parAMzca sthApitavAn na hi svayamadharme sthitaH parAn dharma sthApayitumalaM / yauktaM stutikatA / bruvANopi nyA yyaM svavacana virudaM vyavaharan paraM nAtaM kazcidamayituMmadAMtaH svayamiti // navAnizcityaivaM manasi jagadAdhAya sakalaM svamAtmAnaM tAvadamayitumadAMtaM vyavasitaiti // 2 // zru tvA dharmamaha jASitaM samyagArakhyAtamarthapadaiyuktinirUpazuI nirmalaM taM dharma zraddadhAnAja nAstathA kurvati yathA nAyuHkarmANaH sikSAH sAyuSazca iMdyAdevAdhipAtrAgamiSyaMtI ti iti bravImIti // // iti vIrastavArakhyaM SaSThamadhyayanaM samAptaM // // TokA-kiMcA'nyat (kirieityAdi) tathA sanagavAn kriyAvAdinamakriyA dinAM vainayikA nAmajhAnikAnAMca sthAnaM pdmnyupgtmityrthH| yadivA sthIyate'sminniti sthAnaM urgati gamanAdikaM pratItya parividya smygvbudhytyrthH| eteSAM ca svarUpamuttaratra pratyakSeNa vyAkhyA syAmaH / zatastvidaM / kriyaiva paralokasAdhanAyA lamityevaM vAdituM zIlaM yeSAMte kriyAvA dinasteSAM hi dIdAtaeva kriyaaruupaayaamodshtyevmnyupgmH| thakriyAvAdinastu jJAnavAdi nasteSAM hi yathAvasthitavastuparijhAnAdeva mokssH| tathAcoktaM / paMcavizatitatvajJo,ya
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ 324 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. tratatrAzrame rtH|| zikhI muMmojaTI vApi sikSyate nAtra sNshyH||1|| tathA vinayAdeva mo. daztyevaM gozAlakamatAnusAriNovinayena caraMtIti vainAyikAvyavasthitAH / tathA'jhA namevaihikAmuSmikAyA'samityevamajhAnikAvyavasthitAztyevaM rUpaM teSAmanyupagamaM pari biya svataH samyagavagamya samyagavabodhena tathA saeva vIravardhamAnasvAmI sarvamanyamapi baudAdikaM yaM kaMcana vAdamaparAn satvAn yathAvasthitatvopadezena vedayitvA parijhApyo pasthitaH samyagunAnena saMyame vyavasthitonatu yathA anye / ta'ktaM / yathA pareSAM kathakA vidagdhAH, zAstrANi kRtvA laghutAmupetAH // ziSyairanujJAmalinopacArai,vaktRtvadoSA stvayi te na saMti 1 // dIrgharAtramiti yAvaGIvaM saMyamotthAnenobitaiti // 27 // api ca (sevArieityAdi ) sanagavAna vArayitvA pratiSidhya |kiNtdityaah / striyamiti strI parijogamaithunamityarthaH / saharAtrinakte vartataiti sarAtrinaktaM / napalakSANArthavAdasyA'nyada pi prANAtipAtaniSedhAdikaM iSTavyaM / tathA napadhAnaM tapastavidyate yasyA'sau upadhAnavAn tponissttptdehH| kimarthamiti darzayati / suHkhayatIti duHkhamaSTaprakAraM karma tasya kyo'paga mastadartha / kiMca lokaM viditvA AramihalokAkhyaM pAraM paralokArakhyaM / yadivA yAraM manuSya lokaM pAramiti narakAdikaM svarUpatastatprAptihetuM tatazca viditvA sarvametat prajunagavAn sarvavAraM baduzonivAritavAn / etayuktaM nvti| prANAtipAtaniSedhAdikaM svato'nuSThAya parAzva sthApitavAn / nahi svato'sthitaH parAMzca sthaapyitumlmityrthH| tamuktaM |bruvaanno'pi nyAyyaM, svavacanavirudaM vyavaharan, parAnnAlaM kazciddamayitumadAMtaH svayamiti // navAnni zcityaivaM manasi jagadAdhAya sakalaM svamAtmAnaM tAvadamayitumadAMtaM vyavasitaiti // tathA tibayarocananANI, suramahi sisiyava dhuuyaami||anniguuhiyvlvir savabAmesu uja mada ityAdi // 27 // sAMprataM sudharmasvAmI tIrthakaraguNAnArakhyAya sva ziSyAnAha (socA yetyAdi) zrutvA ca urgatidhAraNA dharma zrutacAritrAkhyamaha nirnASitaM samyagArakhyAtamartha padAni yuktayohetavovA tairupasUkSmavadAtaM sadyuktikaM sahetukaMvA / yadi vA'ra nidheyaiH padai zva vAcakaiH zabdaiH upa sAmIpyena zuI nirdoSaM / tamevaMnUtamaha nirnASitaM dharma zraddadhAnA stathA'nutiSThaMtojanAlokAanAyuSo'pagatAyuH karmANaH saMtaH sikSAH sAyupazcAdyA devAdhipAyAgamiSyaMtIti / itizabdaH parisamAptau / bravImItipUrvat // // iti vIra stavAravyaM SaSThamadhyayanaM parisamAptamiti // graMthasaMkhyA 300 dave sAtamuM adhyayana prAraMniyeM baiyeM bahA adhyayanane viSe zrImahAvIranuM stavana ka ratAM zrImahAvIrane suzIla kahyA, have A sAtamAM adhyayananeviSe te thakI viparIta kuzIliyA hoya je barahaTTa ghaTIkAne nyAyeM saMsAramAhe bhramaNa kare tenuM svarUpa kahe.
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 325 puDhavIya Aka agaNIya vAU,taNa ruka bIyAya tasAya paannaa|| je aMmayA jeya jarA-pANA; saMseyayA je rasayAnihANA // 1 // eyAI kAyAiM paveditAI, etesu jANe paDileha saayN|| eteNa kAeNaya AyadaMge, ete su yAvippariyAsuviMti // 2 // artha--( puDhavIyabAmagaNIyavAka ke0 ) pRthvIkAya appakAya ane vAyukAya aM hI cakAra thakI e cAre nikAya sUkSma ane bAdaranA nede karI be prakAre jANavA tathA (taNarurakabIyAya ke0 ) tRNa vRddha bIja zAlIpramukha vanaspatikAya jANavI ane (tasAyapANA ke0 ) trasate beMjhiyAdika jIva jANavA tenA aneka prakArale te kahele. (jecaMmayA ke0 ) jemA thakI upanA evA paMkhI tathA sarpa pramukha tathA (jeyajarAnapA pAke 0 ) je jarAvate gAya pramukha jIva jANavA ane ( saMseyayAke0 ) saMsvedaja eTale prasveda thakI utpanna thayalA evA juM mAkaNa pramukha jIva jANavA valI (jerasayAnihANA ke ) rasajAH te je sovIrA dikane viSa upaje tenAja varNa sarakhA je jIva hoya te jANavA. erIte jIvanA neda kahyA // 1 // (eyAiMkAyA paveditAI ke0) e pUrvokta pRthivyAdika ba jIvanI nikAya zrItIrthakara deve kahI (etesujANepaDilehasAyaM ke0 ) e ba jIvanikAyaje te sAtAsukhane jANe vAMDe eTale sarvajIva sukhAnilASIne (e teNakAeNayAyadaM ke 0 ( e Da kAyane je daMme ghAta kare dIrghakAla pIDA Ape tene je phala thAya te kahele ( etesuyA vippa riyAsuviMti ke0 ) te jIva eja na kAyane viSe vi paryAsamupayaMti eTale vinAza pAme arthAt vAraMvAra ene viSeja paribhramaNa kare // 2 // // dIpikA-sAMprataM saptamaM / pUrvasmin vIrastavena suzIlatoktA / atra taviparItAH kuzIlAH paribhASyaMte / yathA / (puDhavIti) pRthivIkAyikAdhakAyikAthamikAyA vAyavazca / cazadAtsUjhabAdaranedAH / tRNAni kuzAdIni dAyazvabAdyAH / bIjAni zA lyAdIni ete trayopi vnsptyH| trasAH prANinodIDiyAdayaH / aMmajAH padisadiyo jarAyujAgomahiSyAjAdyAH saMsvedajAyUkAmatkuNakamyAdayaH rasajAnidhAnAdadhisauvIrA diSu rUtapAtulyAH // 1 // te pUrvoktAH kAyAjIvanikAyAH praveditAH kathitAjinaH / bAMdasatvAtkvIbaliMgatA / eteSu prANiSu sAtaM sukhaM jAnIhi / sarve jIvAH sukhaiSiNati pratyupecasva pryaalocy|ythaa eniH kAyaiH pIDayamAnairAtmA daMDayate / etatpImayA''tmadaM maH syaat| tathA etAn ye pImayaMti te eteSveva pRthivyAdikAyeSu vividhaM parisamaMtAta yA zu vipramupayAMti brajati // 2 //
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ 326 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamaadhyeyanaM. // TIkA-naktaM SaSThamadhyayanaM sAMprataM saptamamAranyate / asya cA'yamanisaMbaMdhaH / ihADanaMtarAdhyayane mahAvIraguNotkIrtanataH suzIlaparinASA ktaa| tadanaMtaraM taviparyastAH kuzI lAH parijASyaMte / tadanena saMbaMdhenA''yAtasyA'dhyayanasya catvAryanuyoga dvArANi vyAvarNa nIyAni / tatrApyupakramAMtargatIrthAdhikAro'yaM // tdythaa| kuzItAH paratIrthikAH pArzva sthAdayovA svayUthyAzIlAzca gRhasthAH pari samaMtAt nASyaMte pratipAdyate tadanuSThAnata stavipAka'gatigamanAzca nirUpyaMtaiti / tathA taviparyayeNa kacitsuzIlAzceti / nike pastridhA / upanAmasUtrAsApakanedAt / tatraughaniSpannanidepe'dhyayanaM nAmaniSpanne kuzIla parinASeti / etadadhisatya niyuktikadAha / zIlecanakaM dve,paanrnnaanrnnniiynnaadiisu|| nAvena nahazInaM, anirakamAsevaNA ceva // 6 // ( zIleca nakkamityAdi ) zIle zIla viSaye nidepe kriyamANe catuSkamiti nAmAdizcaturdhA nidepaH / tatrA'pi nAmasthApa ne humme tadanAdRtya ivya miti ivyazIlaM prAvaraNAnaraNanojanAdiSu iSTavyaM / yasyA'ya marthaH / yohi phalanirapecastatsvanAvAdeva kriyAsu pravartate satahIlastatreha prAvaraNazIla ti|praavrnnpryojnaanaave'pi tAnITyAnityaprAvaraNasvanAvaprAvaraNe vA dttaavdhaanH| eva mAnaraNanojanAdiSvapi iSTavyamiti / yovA yasya ivyasya cetanAcetAnAdeH svanAvasta dvyshiilmityucyte| nAvazInaM tu vidhA ghazIlamAnIdaNyasevanAzIlamiti / tatrau'gha zItaM vyAciralyAsurAha / uhesI virati, virayAviraIyaaviratIyasInaM // dhammeNApata vAdI, apasabathahammakovAdI // 7 // (uhetyaadi)| tatraughaH sAmAnyaM / sAmAnyena sAva dyayogavirato'viratovA zIlavAna naNyate taviparyasto'zIlavAniti / dhAnIdaNasevAyAM vanavaratasevanAyAM tu zItamiti // tdythaa|dhrme dharmaviSaye prazastaM zIlaM yautA'navaratA pUrvajJAnArjanaM viziSTatapaHkaraNaM vA / zrAdigrahaNAdanavaratAnigrahaNAdikaM parigRhyate |th prazastanAvazIlaM tvadharmapravRttirbAhyA / yAMtarA tu krodhAdiSu prvRttiH| yAdigrahaNAt zeSa kaSAyAzcauryAcyAkhyAnakalahAdayaH parigRhyaMtaiti // sAMprataM kuzItaparibhASAkhyasyA'dhyayana syA'nvarthatA darzayitumAha / parinA siyAkuzIlAya,eujAvaMti aviratAke / / suttipasaMsA sukho, kuMtiguMbAyaparisudo // // (prinaasiyaaityaadi)| pari samaMtAt nASitAH prati pAditAH kuzItAH kutsitazInAH paratIrthikAH pArzvasthAdayazca / cazabdAt yAvaMtaH kecanA 'viratAyasminnityataidamadhyayanaM kuzIlaparinASetyucyate / kimiti kuzIlAkSAgRhyate ityAha / surityayaM nipAtaH prazaMsAyAM zumaviSaye vartate / tadyathA sauraajymityaadi| tathA kurityayamapi nipAtojugupsAyAmaguruviSaye vartate / kutIrtha kugrAmaityAdi / yadi kutsita zilAH kuzIlAH kathaMtarhi paratIrthikAH pArthasthAdayazca tathAvidhAnavaMtItyAha / aphA suyapaDiseviya, sAmaMjujoyazIlavAdIya / phAsuM vyNtisiitN,aphaasuyaamoacuNjNtaa||1||
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 327 (aphAsuyaztyAdi) astya'yaM shiilshbdsttsvaanaavy| tathAhi / yaH phala nirapekSaH kriyAvA jaraNAdiSu pravartate saceha vyazIlatvena prdrshitH| astyupazamapradhAne caaritre| tthaahi| tatpradhAnaH zIlavAnayaM tapasvIti / taviparyayeNa uHzIlati / saceha nAvazIlagrahaNeno pAttaiti / ihaca yatInAM dhyAnAdhyayanAdikaM muktvA dharmAdhArazarIratatpAlanAdAravyApAraM ca muktvA nA'paraH kazci vyApAro'stItyatastadAzrayaNenaiva suzIlatvaM ca ciMtyate / tatra ku tIrthakaH pArzvasthA dirvA / aprAgukaM sacittaM pratise vituM zIlamasya sanavatyaprAzukapratise vii| nAmazabdaH saMnAvanAyAM / nUyaH punardhASTolIlavaMtamAtmAnaM vadituM zIlaM yasya sa shiilvaadii| kimityevaM yataH prAgukamacetanaM zItaM vadati / idamuktaM navati / yaH prA zukamujamAdidoSarahitamAhAraM cuMkte taM zIlavaMtaM vadaMti tajjJAH / tathAhi / yatayoprAguka mujamAdidoSauSTamevA''hAramacuMjAnAH zIlavaMtonaNyaMte netaraiti sthitaM / nozabdasya nipAtatvenA'vadhAraNArthatvAditi / aprAzukanojitvena kuzIlatvaM pratipAdayituM dRSTAMta mAha / jahaNAmagoyamAcaM, DIdevagAvArijaddagAMceva // jeagnihotnavAdI, jalasoyaMjeya baMti // e2 // (jahaNAmeityAdi) yatheti dRSTAMtopadepArtha / nAmazabdovAkyAlaMkAre / gautamAiti govratikAgRhItazidaM laghukAyaM vRSanamupAdAya dhAnyAdyartha pratigrahamati / tathA (cNmiidevgaaiti)| cakradharaprAyAH / evaM vArinakAyannadAH zaivalAzinonityaM snAnapAnAdidhAvanAniratAvA / tathA ye cA'nye'gnihotravAdino'gnihotrAdeva khargagamana miti ye cAnye jalazaucamiti nAgavatAdayaste sarve'pyaprAzukAhAranojitvAt kuzI lAiti / cazabdAt ye ca svayUthyAH pArzvasthAdayanajamAdyagucamAhAraM muMjate te'pi kuzI sAiti / gatonAmaniSpannonidepaH // sAMprataM sUtrAlApakaniSpanne nidepe askhalitAdi guNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / ( puDhavIeityAdi) dRthivI ethivIkAyikAH stvaaH| cakAraH svagatanedasaMsUcanArthaH / scaa'yNdH| dRthivIkAyikAH sUkSmAbAdarAzca / te ca pratyekaM paryAptakA'paryAptanedena vidhaa|evmpkaayikaaypi| tathA'nikAyikAvAyukAyikA zva issttvyaaH| vanaspatikAyikAn nedena darzayati tRNAni kuzAdIni vRdAzcAzvabAdayobI jAni shaalyaadiini|evN vanIgulmAdayo'pi vanaspatinedAiSTavyAH trasyaMtIti trasAhIDiyA dayaH prANAHprANinoye cAMmAjAtAaMDajAH shkunisriisRpaadyH|ye ca jarAyujAjaMbAlaveSTi tAH samutpadyate teca gomhissyjaavikmnussyaadyH|tthaa saMsvedAGAtAHsaMsvedajAyUkAmatku ekamyAdayaH ye ca rasajAnidhAnAdadhisauvIrakAdiSu rUtapakSyasanninAti // 1 // nAnAnedani naMjIvasaMghAtaM pradA'dhunA tapaghAte doSaM darzayitumAha / (eyaaimityaadi)| ete ethivyA dayaH kAyAjIvanikAyAnagavabhiH praveditAH kathitAH / bAMdasatvAnapuMsakaliMgitA // ete Su ca pUrva pratipAditeSu ethivIkAyAdiSu prANiSu sAtaM sukhaM jAnIhi / etauktaM java
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ 327 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. ti / sarvepi satvAH sAtaiSiNoHkha viSazceti jJAtvA pratyupedasva kuzAgrIyayA bujhyA paryAlocayediti / yathainiH kAyaiH samArajyamANaiH pIDyamAnairAtmA daMDayate tatsamAraMnAdA tmdmonvtiityrthH| athavai'nireva kAyairya AyatadaMmAdIrghadaMmAH / etauktaM navati / e tAn kAyAna ye dIrghakAlaM damayaMti pImayaMtIti teSAM yanavati tadarzayati / te eteSveva ethi vyAdikAyeSu vividhamanekaprakAraMpari samaMtAdAgu kipramupasAmIpyena yAMti vrajati / teSve va prathivyAdikAyeSu vividhamanekaprakAraM nUyonUyaH samutpadyataityarthaH / yadivA viparyAso vyatyayaH sukhArthiniH kAyasamAraMjaH kriyate tatsamAraMjeNaca .khamevA'pyate nasukha mi ti / yadivA kutIrthikAmodArthametaiH kAryoM kriyAM kurvati tathA saMsAraeva navatIti // 2 // jAIpahaM aNuparivahamANe, tasa yAvarohiM viNighAyameti // se jAti jAti baDhukUrakamme, jaM kuvatI miti teNa bAle // 3 // ariMsaca loe avA parabA, sayaggasovA tada annahAvA // saMsAramAvanna paraMparaM te, baMdhaMti vedaMtiya unniyANi // 4 // artha-(jAipahaMdhaNuparivaTTamANeke) ekeDiyAdikathI mAmIne paMceMhiya paryaMta jIva nI jAtI tene viSe eka sthAnakathIbIje sthAnake paricamaNa karatA thakA (tasathAvare hiM viNighAyametike) trasa tathA sthAvara jIvane viSe vinighAtametya eTale utpatti anevi nAza pAme (sejAtijAti bahukUrakamme ke0) te kUra karmanA karanAra jAti jAtine viSe utpatti pAmIne (jaMkuvatI miGatiteNabAleke) te bAla ajJAnI je valI tyAM uSTa evA pApakarma kare to valI tehIja uSTa karme karI eTale cora athavA paradArA gamana ityAdika doSe valI vinAza pAme // 3 // (assiMcaloe avAparabA ke0) je karma kare te karma Ajanmane viSe athavA parajanmane viSe vipAka aApe (sayaggasovA ke0) athavA ekaja karma so sahara lAkha koma saMkhyAtA asaMkhyAtA ityAdika ghaNA navAhI paNa vipAka thApe jevA vidhiyeM karma kasyo hoya tevA vidhiye nogave (vA ke0) athavA (taha ke0 ) tathA (annahA ke ) anyavidhiye paNa nogave sirajedAdika hastapAda bedanAdika phuHkha pAme (saMsAra mAvanna paraMparaMte ke ) evIrIte te kuzIliyA arahaTTa ghaTIkAne nyAye saMsArane viSe pharIpharI nava paraMparAye paribhramaNa karatA thakA duHkha jogave tathA (baMdhaMti vedaMtiya unniyApike) ekeka vedanAdika kuHkhe pIDyA thakA te puHkhanA yogekarI valI navA navA karma bAMdhe tene pharInogave paNa nogavyA vinA lUTeja nhii.||4|| // dIpikA-jAtivadhaM janmamaraNe anuparivartamAne ekeDiyAdiSu paryaTana sasthA
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 32e vareSu samutpannobaduzovinighAtaM vinAzameti sajAtimutpattiM prApya bahurakarmA yatka ma karoti tena karmaNA mriyate hiMsyate // 3 // asmin loke'nyasmin janmani vA ka rmANi vipAkaM dadati zatAyazovA bahuSu janmasu yadyathA AcaraMti tathaivodIryate anya thAvA / evaM te kuzIlAH saMsAramApannAH paraM paraM prakaSTaM praruSTaM puHkhamanunavaMti / thArtadhyAno pahatAzcAparaM badhnati vedayaMtica urnItAni karmANi uSTaM nItAni jarnItAni suSkatAni / nahi svakatakarmaNonAzosti / yamuktaM / mAhohire visanno jIvatumaM vimaNaummaNo dI No // bahuviMtie Na phiza taM duHrakaM jaM purA raIyamiti // 4 // // TIkA-yathA cA'sAvAyatadaMDomokSArthI tAn kAyAn samAranya tadiparyAsAt saMsAramApnoti tathA darzayati / ( jAIpahamityAdi) jAtInAmekeMjhyiAdInAM paMthAjAti pathaH / yadivA jAtirutpattirvadhomaraNaM jAtizca vadhazca jAtivadhaM tadanuparivartamAnaeke jhyiAdiSu paryaTana janmajarAmaraNAni vA bahuzo'nunavaMstraseSu tejovAyuhIDiyAdiSu sthA vareSu ca pRthivyaMbuvanaspatiSu samutpannaH san kAyadaMmavipAkajena karmaNA bahuzovini ghAtaM vinAzametyavApnoti samAyatadaMDo'sumAn jAti jAtimutpattimutpattimavApya ba hUni krUrANi dAruNAnyanuSThAnAni yasya sanavati bahukUrakarmA saevaMnUtonirvivekaH sada sadivekazUnyatvAt bAlazva bAloyasyAmekeDiyAdikAyAM jAtau yatprANyupamardakAri karma ku rute satenaiva karmaNA mIyate niyate pUryate / yadivA mIhiMsAyAM mIyate hiMsyate / ya thavA bahukrUrakarmeti cauro'yaM pAradA rikaiti vA ityevaM tenaiva karmaNA mIyate pariDiya taiti ||3||k punarasau taiH karmanirmIyate iti darzayati (assiMcetyAdi) yAnyAgukA rINi karmANi tAnyasminneva jAnAti janmani vipAkaM dadati athavA parasmin janmani narakAdau tasya karmavipAkaM dadatyekasminneva janmani vipAkaM tIvaM dadati (zatAyazoveti) bahuSu janmasu yenaiva prakAreNa tadagunamAcarati tathaivodIryate / tathA (anyathAveti ) damuktaM navati / kiMcitkarma tanavataeva vipAkaM dadAti kiMcicca janmAMtare / yathA mRgA putrasya duHkha vipAkAvye vipAkazrutAMgazrutaskaMdhe kathitamiti dIrghakAlasthitikaM svaparaja nmAMtaritaM vedyate yena prakAreNa sattathaivA'nekazovA / yadivA'nyena prakAreNa sakatsaha srazovA ziravedAdikaM hastapAdanedAdikaM caa'nunytiti| tadevaM te kuzIlAAyatadaMDAzca turgatikasaMsAramApannAtharaghaTIyaMtranyAyena saMsAraM paryaTaMtaH paraM paraM prakRSTaM prakRSTaM kuHkhama nunvNti| janmAMtarakRtaM karmAnunavaMtazcaikamArtadhyAnopahatAaparaM banaMti vedayaMti ca puSTaM nItAni purnItAni puSkatAni / nahi svarUtasya karmaNovinAzo'stItinAvaH / tamuktaM / mAhohirevisanno, jIvatumaM vimaNakummaNo dIyo / Naduvitie gaphidRz, taM duHkhaM jaM purA
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ 330 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. razyaM // 1 // jai pavisasipAyAlaM, yaDa badariM guhaM samudaMvA // puvakayAna nacukkastiappANaM ghAyasejavi // 2 // je mAyaraM vA piyaraM ca dicA, samaNavae agaNiM smaarnilaa|| adAdu se loe kusIladhamme,nUtAIje hiMsati aaysaate||5|| nakAla pANa nivAtaekA, nivAvana agaNi nivAyavejA // tamdA namedAvi samika dhamma,Na paMmie agaNi samAranikA // 6 // artha-(jemAyaraMvA piyaraMcadincA ke0 ) je koI mAtA pitAdikane hitvA eTale bAMmIne ane svajana vargano tyAga karIne (samaNavaeke0) zramaNane vrate jyA arthAt ame, sAdhubaiyeM evaM jANatA batA (agaNiM samAraniGA ke0 ) naddezAdika parinoge karIba nIno samAraMna kare athavA karAve tathA anumode (ahAduseloe kusIladhammeke0) tevA pAkhaMmI lokate kuzIla dharmi jANavA ema zrItIrthakara gaNadharAdika kahe (nUtAI jehiMsati AyasAte ke0) je potAnA Atmasukhane arthe prANInI hiMsAkarene te kuzI liyA jANavA. // 5 // (ujAlapANa nivAtaekA ke ) je agni najvAle pradIpta kare te trasa ane sthAvara jIvono atipAta eTale vinAzakare ane (nivAva agaNi ni vAyaveDAke0) tema valI te agnIne pANI karI bujAvatAM thakA paNa aneka trasa bane sthAvara jIva haNAyale emaja amIne ajubAlatAM tathA ulavatAM thakAM paNa prANIno ghAta thAyale ( tamhAna ke0 ) temATe ( medhAvike0) paMmita sadasadavivekano jANa (sa mirakadhammake) hiMsAno tyAga karI tathA dayAmAM dharma ema vimAzIne (epaMmie aga pisamAranijAke0 ) paMmita thanikAyano samAraMna kare nahI // 6 // // dIpikA-ye jJAtatatvAmAtaraM pitaraM svajanavarga hitvA zramaNavate sthitAvayami tyaMgIkRtyA'gnikArya samAranaMte agnyAgAraM kuryuH pacanapAcanAdau / atha tIrthakataeva mAduH soyaM pAkhaMDilokaH kuzIlaH kutsitazIlodharmoyasya satathA yonUtAni prANi nohinasti yAtmasAte AtmasukhArtha // 5 // agnimujvAlayana sonikAyamaparAMzca pRthvyAdijIvAn sthAvaratrasAMzca nipAtayet tathA agnikArya nirvApayet tadAzritAna nyAMzca prANinonipAtayet / agnijvAlakanirvApakayoryojvAlayati samahAkarmabaMdhakaH / tathA caagmH| donatepurisA alemaplaNa sahi agaNikAyaM samAranaMti / tabaNaM ege purise agaNikAyaM nhaale| egepurise agaNikAyaM nivAve tesiM naMte purisANaM kayare pu rase mahAkammatarAe appakammatarAe vA goyamA jeNaM purise agaNikAyaM ujAleiseNaM ma
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 331 hAkammatarAe jese purise agaNikAyaM nivAveseNaM purise appakammatarAe se keNateNaM naMte evaM vuJcatti taheva goyamA tabaNaM jese purise agaNikAyaM ujAle seNaM purise bahutarAgaM puDhavikAyaM samAranati / evaM thAnakAyaM samAranati evaM vAnakAyaM vaNassatikArya appa tarAgaM agaNikAyaM samAranati tabaNaM jese purise agaNikAyaM nivAve seNaM purise appa tarAgaM puDhavikAyaM samAranati jAva appatarAgaM tasakAyaM samAranati badatarAgaM agaNi kAyaM samAranati seNaM aNaM goyamA evaM vucatti je purise agaNikArya uhAle seNaM purise mahAkammatarAe jeNaM purise agaNikAyaM nivAveza seNaM purise appakammatarAeiti / tasmAnmedhAvI paMmitodharma samIkSyA'nikAyaM nasamAranate // 6 // // TIkA-evaM tAvadoghataH kuzItAH pratipAditAH / tadadhunA pASaMDakAnadhikatyAha / (jemAyaraMvetyAdi) ye kecanA'viditaparamArthAdharmArthamuvitAmAtaraM pitaraMca tyaktvA mAtApi troIstyaja tvAt tapAdAnamanyathA nAtRputrAdikamapi tyaktveti iSTavyaM / zramaNavrate kila vayaM samupasthitAityevamanyupagamyA'gnikArya samAranaMte pacanapAcanAdiprakAreNa / kRtakAri tAnumatyodezikAdiparinogAccA'gnikAyasamAraMnaM kurya rityarthaH / atheti vaakyopnyaasaarthH| Ahuriti tIrthakajaNadharAdayaevamuktavaMtoyathA so'yaM pApaMDikolokogRhasthalokovA 'nikAyasamAraMnAt kuzIlaH kutsitazIlodharmoyasya sakuzIladharmA / ayaM kiMnUtaiti darza yati // anUvan navaMti naviSyaMtIti nUtAni prANinastAnyAtmasukhArtha hinasti vyApAda yati / tthaahi| paMcAmitapasA niSTaptadehAstathA'gnihotrAdikayA ca kriyayA pASaMDikAH sva vAptimihaMtIti / tathA laukikAH pacanapAcanAdiprakAreNA'gnikArya samAranamANAH sukhamanilapaMtIti // 5 // agnikAyasamAraMne ca yathA prANAtipAtonavati tathA da zayitumAha (ujAlanaityAdi) tapanatApanAdiprakAzahetuM kASThAdisamAraMNa yo'gnikA yaM samAralate so'gnikAyamaparAMzca pRthivyAdyAzritAn sthAvarAMstrasAMzca prANinonipAta yet / trinyovA manovAkAyenyavAyurbaleMziyenyovA pAtayennipAtayet / tathA'gnikA yamudakAdinA nirvApayet vidhyA payaMstadAzritAna'nyAMzca prANinonipAtayetripAtayeA / tatrojvAlakanirvApakayoryo'gnikAyamujjvalayati sabahUnAmanyakAyAnAM samAraMjakaH / ta thA cA''gamaH / donaMte purisA annamanneNa siddhiM agaNikAyaM samAranaMti tabaNaM ege purise agaNikAyaM uhAle se egeNaM purise agaNikAyaM nivavara tesiM naMte purisA NaM kayare purise mahAkammatarAe appakammatarAe // goyamA tabaNaM jese, purise agaNi kAyaM nAle seNaM purise bahutarAgaM puDhavikAyaM samAranati // evaM thAnakAyaM vAnakAyaM vaNassakAyaM appatarAgaM agaNikArya samAranai tabaNaM jese purise agaNikAyaM ni
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ 332 aal sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptama adhyayanaM. ards se purase patarAgaM puDhivikAryaM samAranai jAva appatarAgaM tasakArya samA raja bahutarAgaM gaNikArya samAranai / se eteSaM goyamA evaM ca // pi coktaM / nUyANaM e samAghAna / havavAheNa saMsa ityAdi / yasmAdevaM tasmAnmedhAvI sadasadivekaH sazrutikaH samIkSya dharma pApADInaH paMDitonAgnikAryaM samArabhate / sae va ca paramArthataH paMmitoyo'gnikAyasamAraMbhakRtAt papAnnivartataiti // 6 // puDhavIvi jIvA kavi jIvA, pANAi saMpAima saMpayaMti // saMseya yA samassiyAya, ete dahe gaNi samAranaMte // 7 // dariyA Ni nUtANi vilaMbagANi, cyAdAra dehAya paDho siyAI // je ciMda tI Ayasu paDucca, paganipANe bahutivAtI // 8 // artha- have amIno samAraMbha karavA thakI bIjA jIvo kevIrIte haNAya te kahete. (puDhavI vijIvAcyA vijIvA ke0 ) pRthvI tepaNa jIva ne khAU eTale pANI tepa Na jIva (pANA saMpAma ke0 ) tathA saMpAtimaprANI te pataMgIyA pramukha ( saMpayaM ti ke0 ) tyAM samyak prakAre paDe tathA ( saMseyayAkahasamassiyAya ke0 ) saMsvedajA te kASTha tathA bANAdikane viSe utpanna yaelA jIva kASThanizritaghuNAdikakIDIpramukha jA aar ( etedAga pisamAranaMte ke0 ) eTalA sthAvara jaMgamajIvane je amIno samAraM na kare te dahe eTale bAlI nAkhe // 7 // tathA (hariyANi ke0 ) harI kAya te aMkurAdi ka samasta vanaspati jAvI e sarva (nUtANi ke0 ) jIva te ( vilaMbagANi ke0 ) vi laMbaka jANavA vilaMbaka zabde jIvano khAkAra dhAraNa kare jema kalala arbuda mAMsa pe zI eTalI avasthA garnamAM thAya dhane garna prasavyA paDhI bAla kumAra taruNa vR6 eTa lI avasthA manuSya dhAraNa kare tema zAlyAdika vanaspati paNa aMkUra mUla skaMdha patra zAkhAdika vizeSa je be te paNa vardhamAna thakA bAla taruNa vRddhAvasthAdika nAva pAme tathA e haritAdika jebe tenA mUla patra zAkhAdikane viSe ( puDhosiyAI ke0 ) pRtha k pRthak judA judA jIva jANavA eTalA vanaspatine ( zrAhAradehAya ke0 ) zrAhAra tathA zarIra (jebiMdatIyAya supaDucca ke0) je zrAtmAnA sukhane arthe eTale ene vedavA thakI mAhArA zrAtmAne sukha yaze evI yAtmasukhanI pratIte je vede ( pagA bahu tivAlI ke 0 ) te puruSa dhIvAra paNe ghaNAjIvonA ghAtano karanAra jAvo ||8|| || dIpikA - pRthvI jIvAzrApo pijIvAstadAzritAzca prANAH saMpAtimAH zalanAdayasteca For Private Personal Use Only
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga sarA. 333 saMpataMti / saMsvedajAH karISAdiviMdhaneSu ghuNapipIlikAdayaH kASThasamAzritAzca ye etAna prANinaH sadahet yogni samAranate // // haritAni nUtAni jIvarUpANi tathA jIvAkAraM vilaMbate dhArayaMtIti vilaMbakAni / yathA manuSyA kalalA 'rbudamAMsapezIgarnaprasavabAlakumA rayuvamadhyamasthavirAdyavasthAM dharaMti tathA haritAnyapi / kiMnUtAni pRthak mUlaskaMdhazAkhA patrapuSpAdisthAneSu pratyekaM zritAni natu mUlAdau / ekaeva jIvaH etAni nUtAni thAhA rAthai dehopacayArthamAtmasukhaM pratItyAzritya yazvinatti saprAgalbhyAt dhASTot bahUnAM prA NinAmatipAtI hiMsakaH syAt tathAca nadhonAtmasukhaM ceti // 7 // // TIkA-kathamanikAyasamAraMneNA'paraprANivadhonavatItyAzaMkyAha / (puddhviityaadi)| nakevalaM pathivyAzritAdIDiyAdayojIvAyApi ca pRthvI mRladANA asAvapi jIvAH / tathA Apazca ivaladaNAjIvAstadAzritAzca prANAH saMpAtimAH zalanAdayastatra saMpata ti / tathA saMsvedajAH karISAdiviMdhaneSu ghuNapipIlikAH kRmyAdayaH kASThAdyAzritAzca ye kecana etAn sthAvarajaMgamAn sadahedyo'gnikAyaM samAranate 'to'gnikAyasamAraM jomahAdoSAyeti // 7 // evaM tAvadagnikAyasamAraMjakAstApasAstathA pAkAdanivRtAH zA kyAdayazco'padiSTAH / sAMprataM te cA'nye vanaspatisamAraMnAda nivRttAH parAmRzyaMte ityAha (hariyANItyAdi) haritAni dUvIkurAdInyetAnyapyAhArAdevRdidarzanAt nUtAni jIvAH / tathA vilaMbakAnIti jIvAkAraM yAMti vilaMbaMti dhArayati / tthaahi| kalalAbudamAMsape zIgarnaprasavabAlakumArayuvamadhyamastha virAvasthAMtomanuSyonavati / evaM haritAnyapi zAlyA dIni jAtAnyaninavAni saMjAtarasAni yauvanavaMti paripakkAni jIiina pariguSkANi mRtAni / tathA vRdAapyaMkurAvasthAyAM jAtAityupadizyate mUlaskaMdhazAkhAprazAvAdini vizeSaiH parivardhamAnAyuvAnaH potAztyupadizyaMtaztyAdi zeSAsvapyavasthAsvAyojyaM / ta devaM haritAdInya'pi jIvAkAraM vilNbyNti| tataetAni mUlaskaMdhazAkhApatrapuSpAdisthAneSu pRthak pratyekaM vyavasthitAni natu mUlAdiSu sarveSva'pi samuditeSu / ekaeva jIvaetAni ca jatAni saMkhyeyA'saMkhyeyAnaMtaneda ninnAni vanaspatikAyAzritAnyAhArArtha vA dehadatasaMro haNArtha cAtmasukhaM pratItyAzritya yazvinatti saprAgalnyAt dhATAvaSTaMnAdvadanAM prANinAma tipAtI navati tadatipAtAJca niranukrozatayA nadharmonA'pyAtmamukhamityuktaM navati // 7 // jAtiMca vuDiMca viNAsayaMte, bIyA assaMjaya AyadaM // ahAdu se loe aNadhamme, vIyA je hiMsati aaysaate||nnaa ganAi miti
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ 334 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. buyA buyANA, pArA pare paMcasihA kumArA ||juvaanngaa mazima theragAya, (pAgaMtare porusAya) cayaMti te Anakhae palINA // 10 // artha-(jAtiMca ke0 ) nutpatti eTale mUlAdika komala tathA (buDiMca ke0) vRkSa eTale zAkhA prazAkhAdi je vanaspati teno (viNAsayaMte ke0 ) vinAza karato hoya ta thA (bIyA ke0 ) bIjAdika eTale tenA phalano vinAza karato hoya tene (assaMjaya yAyadaMmeke0) asaMyata eTale gRhastha athavA pravrajita anyaliMgIathavA svaliMgI yAtmA no daMmanAra kahie tejIva prANIne upaghAte potAnA yAtmAno napaghAta karele (ahAduse loeyaNaUdhammeke0 ) je Atma surakhane arthe harIkAyane lede tene lokamAM he anArya dha mi zrItIrthakara gaNadhara kaheDe (bIyAiMjehiMsatiyAyasAte ke0 ) je prANI dharmopadeze yAtmasukhane artha bIjAdika vanaspatikAyane bede, bedAve tathA anumode tathA evo gha rmopadeza kare te pAravaMmI anArya jANavo. // e // (ganAimiti ke0) vanaspatikA yanA vinAzaka prANI ghaNA janmasudhi garnAdika avasthAne viSe varttatAja maraNa pA me eTale kalala arbudAdika avasthAyeM vartatA thakAja maraNa pAme tathA janmyA par3I (buyAbuyANAke) bolatA aNabolatA thakA tathA (NarApareke0 ) anya manuSya (si hAkumArAke0)nhAnI coTalInA dhaNI kumArAvasthAyeM sthita thakA mare tathA (juvAegA ke0 ) yuvAnavaya taruNavaya tathA (masima ke0) madhyamavaya (theragAyake0) thavira va ya e sarva avasthAne viSe (thAnakhae pasINA ke0) AyuSyanA kSya viSe pralIna thakA eTale svakarma nogavatA dIna mukhI nukha tRmAdika sahana karatA thakA (cayaMtiteke0) te pApI jIvo zarIra tyAga kare eTale jetuM pApa samAcare tevU nogave // 10 // // dIpikA-jAti patrAMkurAdijedAM vRddhi ca vinAzayana bIjAnica phalAni vinAza yan asaMyatogRhasthaH pravrajitovA AtmadaMmaH para hiMsayA dhAtmAnameva hNtiityaatmdNddH| atheti vAkyAlaMkAre / AdruktavaMtojinAH / tadevAha / saloke nirdayo'nAryadharmA krUra karmakArI syAta / yobIjAni vanaspatikAyamAtmasukhArtha hinasti // 5 // vanaspati kAyopamarda kAga dikAvasthAsu niyaMte tathA'bruvaMto'nuvaMtazca vyaktavAco'vyaktavAcazca tathA pare narAH paMcazikhAH kumArAH saMtoniyaMte yuvAnomadhyamapauruSAmadhyamavayasoTa vAzca / evaM sarvAvasthAsu AyuHkyopralInAH saMtodehaM tyajati // 10 // ||ttiikaa-kiNc / (jAtiMcetyAdi ) / jAtimutpatti tathA'kurapatramUlaskaMdhazAkhAprazArakhA nedena vRddhi ca vinAzayan bIjAnica tatphalAni vinAzayan haritAni hinattIti |ysNy
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 335 togRhasthaH pravajitovA tatkarmakArI gRhasthaeva saca haritavedaM vidhAyAtmAnaM daMmaya tAtyAtmadaMDaH sahi paramArthataH paropaghAtenA''tmAnamevo'pahaMti / atha zabdovAkyAlaM kAre / AturevamuktavaMtati darzayati / yoharitAdilledakoniranukozaH so'smina loke' nAryadharmA krUrakarmakArI navatItyarthaH / saca evaMnUtoyodharmopadezenAtmasukhArtha vA bIjAnya'syacopaladaNArthatvAt vanaspatikArya hinasti sapASaMDikaloko'nyovA'nArya dharmA navatIti saMbaMdhaH // e // sAMprataM haritachedakarmavipAkamAha (ganAimitiztyA di) / iha vanaspatikAyopamaI kAbahuSu janmasu garnAdikAsvavasthAsu kalalArbudA sapezIrUpAmu mriyate / tathA bruvaMto'bruvaMtazca vyaktavAco 'vyaktavAcazca / tathA parenarAH paM cazikhAH kumArAH saMtoniyaMte / tathA yuvAnomadhyamavayasaH sthavirAzca / kacitpATho (majhimaporusAyatti ) / tatra madhyamAmadhyamavayasaH (paurusAyatti) / puruSANAM caramAva sthA prAptAatyaMtaHkSAeveti yAvat / tadevaM sarvAsvapyavasthAsu bIjAdInAmupamaIkAH svAyuSaH daye pralInAH saMtodehaM tyajaMtIti / evamaparasthAvarajaMgamopamaIkAriNAmapya niyatAyuSkatvamAyojanIyaM // 10 // saMbuzahA jaMtavo mANusattaM, dahu~nayaM bAliseNaM alNno|| egaM tapurake jarieva loe, sakammaNA vipariyAsuvei // 11 // gamUDhA pavayaMti morakaM, AdArasaMpaLaNavaLaNeNaM // egeyasI nada gasevaNeNaM, dueNa ege pavayaMti morakaM // 12 // artha- ( jaMtavo ke0 ) aho jIvo tame ( saMbuzahA ke0 ) bulo je (mANu sattaM ke0 ) manuSyapaNuM pAmabuMlana ema jANo unahekhalumANussenave ityAdika vacane bujo eTale pratibodha pAmo (dahuMnayaMbAliseNaMalaMno ke0) tathA naraka tiryaMcAdika gatine viSe aneka duHkhale teno naya dekhIne bAlisa eTale ajJAna paNAne sIdhe sad viveka pAmavo urjana evIrIte jANo (egaMtapurakejarievaloe ke0 ) tathA e loka ekAMta urakhI jvarita eTale jema jvarAkrAMta jIva duHkhI hoya tema e sarva loka (sakka mmaNAvippa riyAsuvei ke0 ) pota potAnA karmarUpa tApe karI vyAkula batA saMsA ramAM viparyAsa eTale pharI pharI nAza pAme // 11 // (ihegamUDhApavayaMti ke0 ) aM hI dharma sthApanA adhikAre koieka mUrkha kuzIla darzanI ema kaha ke (yAhArasaMpa UNavaUNeNaM ke0 ) AhAreNasaMpacaka eTale lavaNa tene varjavA thakI (morakaM ke0 ) modale eTale sarva rasanu sAra lavaNa yataH lavaNAviruNArasA itivacanAt tathA pAnaM tare (AhAraupaMcakavaNeNaM ke0 ) AhArapaMcakalavaNapaMcakaMcedaM thAhAra AzrI pAM
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ 336 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. ca neda varjavA thakI moca thAya te AhAra paMcakanA nAma kahele eka lazaNa bIjopa lADu trIjo karanI eTale ugdha cotho gaumAMsa pAMcamuM madya (egeyasIudagasevaNeNaMke0) tathA ekeka vAdI zItalodakanA napanoga thakI moda kahe eTale jema pANI bAhyamata utArene tema aMtaraMga mala paNate pANIja utAre ema kahe (dueNaegepavayaMtimorakaM ke0 ) koieka valI dutAzana eTale agnInA homa thakI modaDe ema prarUpene jema suva dikanA malane agnI bole tema AtmanA malano paNa agnIja nAza kare. // 12 // // dIpikA-hejaMtavo yUyaM saMbudhyadhvaM manuSyatvaM pula tathA naratiryagAdigatiSu jayaM dRSTvA bAlizena mUrveNa vivekasyAlaMnoviveka na na lanyate itijJAtvA ekAMtauvAjjva ritazvAyaM lokaH / yauktaM / janmaHkhaM jarAchaHkhaM, rogA ye maraNANi tha // ahoUH rake du saMsAro jaba kIsaMti jaMtuNo iti / tathA tahAi assapANaM kUgebAyassa nuttapatti tti / khasayaMsaMpanattaMjariamivajagaMkAla / evaMnatolokomuSkarmakArI viparyAsamupai ti sukhArthI pApaM kurvan phuHkhameva prApnoti // 11 // uktaH kuzIlavipAkaH / aya tadarzanA nyucyate / iha nave eke mUDhAmoda pravadaMti / kena AhArasya saMpasastaM janayatItyAhArasaM pAnaM lavaNaM tasya varjanena lavaNavarjanena modaM pravadaMti / lavaNaM hi sarvarasamUlaM ta janAJca rasapaMcakaM tasya varjanena / lavaNapaMcakaM cedN| saidhavaM 1 sauvarcasaM 2 viDaM 3 rImaMdha sAmuzceti / tathA pAThAMtaraM yaahaarpNckvlnnennN| aAhArataH AhAramAzritya paMcaka varjanaM / tathAhi / lazunaM 1 palAMDuH 2 karanIkSIraM 3 gomAMsaM 4 mayaMceti / evamAhA rapaMcakavarjanena modaM pravadaMti / tathA ekena zItodakasevanena sacittajalaparinogAdeke modaM vadaMti / yathA jalena bAhyamalasya vinAzastayAMtarasyApI tyrthH| eke dutena vanhiho mena modaM pravadaMti / korthaH / te mokSAyAgnihotre junnati vadaMtica yathAgniH svarNAdI nAM manaM dahati tathAtmanopIti // 12 // // TIkA-kiMcA'nyat (saMbusahetyAdi) hetavaH prANinaH saMbudhyadhvaM yUyaM nahi kuzI lapApaMDikalokastRNAya navati / dharmaca sunanatvena saMbudhyadhvaM / tathAcoktaM / mANussa khettajAI, kularUvAroggamAnayaMvujhI // savapoggahasAsaMmamoyasogaMmi mulla haaii|| tadeva mahatadharmANAM manuSyatvamatiurlanamityavagamya tathA jAtijarAmaraNarogazokAdIni naraka tIrthakuca tIvraHkhatayA jayaM dRSTvA tathA bAlizenA'jhena sadivekasyA'laMnaityetaccA 'vagamya tathA nizcayanayamavagamya ekAMtaHkhoyaM jvaritazca lokaH sNsaarmaannignnH| tathA coktaM / jammaHkhaM jarAvaM, rogaaymrnnaanniy| aho'rakodusaMsAro, jaba kIsaMtipA
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 337 thiyo / 1 tathA / tahA ihassapAeM, kUrovAyassanu tettI // duHrakasaha saMpanuttaM jari yamivajagaMkalayate // 1 // ityatra caivaM nUtaloke yAnAryakarmakArI svakarmaNoviparyAsamu paiti sukhArthI prApyupama kurvan duHkhaM prApnoti / yathA mokSArthI saMsAraM paryaTatIti // // 11 // naktaH kuzIlavipAko'dhunA tadarzanAnyanidhIyate / (ihegetyAdi ) iheti manu Syaloke mokSagamanAdhikAre vA eke kecana mUDhAkhajJAnA''vAditamatayaH paraizca mohitAH prakarSeNa vadaMti pratipAdayati / kiMtatu modaM modAvAptiM / keneti darzayati / yAdriyatai tyAhAraudanAdistasya saMpa puSTistAM janayatItyA harasaMpatanaM lavaNaM / tena hyAhArasya ra puSTiH kriyate tasya varjanaM tenA''hArasaMpaUnavarjanena lavaNavarjanena mokSaM vadaMti / pAThAM taraMvA / zrAhArasapaMcayavaka zeNa AhAra salavaNa paMcakamAhArasapaMcakaM / lavaNapaMcakaM cedaM / tadyathA / saiMdhavaM sauvarcalaM biDaM raumaM sAmu ceti / lavaNena hi sarvarasAnAmanivya ktirnava ti / tathAcoktaM / lavaNaviNAyarasA, cakuviNAya iMdiyaggAmA | dhammodayApara hiu~, sorakaM saMtosara hiyaMto // 1 // tathA lavaNaM rasAnAM tailaM snehAnAM ghRtaM medhyAnAmiti / tade nUtalava parivarjanena rasaparityAgaeva kutobhavati tattyAgAcca mokSAvAptirityevaM keca na mUDhAH pratipAdayaMti / pAThAMtaraMvA yAhAraupaMcakavakaNela / AhArataiti vyablope karma Ni paMcamI / zrAhAramAzritya paMcakaM varjayaMti / tathA lasaNaM palAMDuH karanIkIraM gomAMsaM madyaM cetyetatpaMcakavarjanena mokSaM pravadati / tathaike vAsnikAdayobhAgavata vizeSAH zIto dakasevanena sacittApakAyaparinogena mokSaM pravadaMti / upapattiM ca te anidadhati / yathoda kaM bAhyamamapanayati evamAMtaramapi / vastrAdezva yathodakAbudvirupajAyate evaM bAhya zuddhisAmarthyadarzanAdAMtarApi zudvirudakAdeveti manyate / tathaike tApasabrAhmaNAdayo dutena mokSaM pratipAdayati / ye kila svargAdiphalamanAzaMsya samidhAghRtAdi nirdavya vizeSairhutAzanaM tarpayati te mokSAyAgrihotraM juhvati / zeSAstvanyudayAyeti / yuktiM cAtra te khAduH / yathA hyagniH suvarNAdInAM mataM dahatyevaM dahanasAmarthyadarzanAdAtmano'pyAMtaraM pApamiti // 12 // pAsiSANAdisu ci mosko, khArassa loNassa pAsa eNaM // te maUmaMsaM lasaNaMca noccA, annavAsaM parikappayaMti // 13 // nadageNa je siddhimudAharati, sAyaMca pAyaM udagaM phusaMtA // nadaga ssa phAseNa siyAya siddhi, sijaMsu pApA bahave dagaMsi // 14 // - have pUrvokta darzanIune uttara kahe. ( pAu~ sipAlA disuke0 ) prAtaH snAnA dike karI yAdi zabda thakI hasta pAdane dhove karI ( ebimorako ke0 ) moha nathI ke For Private Personal Use Only
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ 338 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamacpradhyayanaM. make pANI nAkhavA kI tadAzrita jIvono ghAta thAyale temATe ema kasyAthakI moha prApta nathAya tathA (khArassano essapAsa laMke 0 ) khAra eTale lavaNane yA jamave ka rI paNa moha nathI jo dhuMe nakhAvA thakI mokSa prApti yatI hoya to je dezamAM sarva thA luMga malatuMja nathI to tyAM nivAza karanArA lokone durgati paNa nathAya paraMtu e vacana saMbaMdha jANavo (temamaM saMlasa paMcanoccA ke0) khane te mUrkha madya mAMsa tathA lazaNa no pa rijoga karI ne (annavAsaMparikappayaMtike0) mokSArthi thakA anyatra sthAnake vAzakareM eTale tene paNa suzIla vinA moha nayI etAvatA tene saMsAramAM nivAsa kalpe // 13 // ( udame je siddhimudAharati ke0 ) je mUrkha pANIye karI mokSa prarUpeThe ( sAyaMcapAyaMnadagaMphusaM tA ke0 ) eTale saMdhyA prajAta bane cakAranA grahaNa thakI madhyAnane viSe pANIno sparza karavA thakI mukti kahebe tepaNa mudhA jANavo kemake ( udgassaphAsela siyAya si di ke0 ) udakanA sparza yakI jo siddhi thAya to ( siddhaM supANAba havedagaMsi ke0 ) pANImahe sarva kAla mADalA pramukha jIvo rahe athavA jAla paNa pANImAM rahebe tene paNa mukti hovI joiyeM tema to yatuM nathI kAraNake pANI jema aniSTa malane haraNa kare temaja iSTa mala je sugaMdha ivya be tene paNa haraNa karebe // 14 // // dIpikA - prAtaH snAnAdiSu nAsti mokSaH / tathA dvArasya paMcaprakAralavaNasyAnazane nAparinogeNa mohonAsti te mUDhAmayaM mAMsaM lazunAdikaMvA muktvA'nyatra mokSAt saM sArevA samavasthAnaM parikalpayaMti natu mohagAminaH syuH zIlaM vinA // 13 // ye nada kena siddhimudAharati sAyamaparAehe prAtaH pranAte upalakSaNAnmadhyAnhe evaM trikAlamu dakaM spRzaMtojana snAnAdikaM kurvataH prANinaH siddhiM yAMtIti kecidvadaMti tanna yuktaM / yatojalasya sparzamAtreNa yadi siddhiH syAttadA jalAzritAmatsyabaMdhAdayobahavaH sidhyeyuH / snAnaMca yatInAM doSAyaiva / yaktaM / snAnaM madadarpakaraM kAmAMgaM prathamaM smRtaM / tasmAtkAmaM parityajya na te snAMti dame ratAH // 1 // tathA / nodaka klinnagAtrohi snAtaityanidhIyate // sasnAtoyobrahmasnAtaH sabAhyAbhyaMtaraH zuciriti // 14 // // TIkA - teSAmasaMba-6 pralA pinAmuttaradAnAyAha / ( pAuMsilAlA diityAdi) / prAtaH snAnAdiSu nAsti moti pratyUSa jalAvagAhanena niHzIlAnAM mohonanavati / khAdiya haMNAt hastapAdA dipradAlanaM gRhyate / tathA hyudakaparijogena tadAzritajIvAnAmupamaIH samu pajAyate / naca jIvopamardAnmokSAvAptiriti / nacaikAMtenodakaM bAhyamanasyApyapanayane samartha mathA'pisyAttathApyAMtaramalaM nazodhayati / jAvadyutdhyA tabbuderathanAvarahitasyApi tabuddhiH For Private Personal Use Only
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 337 syAt tatomatsyabaMdhAdInAmapi jalA niSekeNa muktyavAptiH syAt / tathA dvArasya paMca prakAra syAspilavasyAnazanenA'parinogena mohonAsti / tathAhi / lavaNaparinogarahitAnAM mohonanavatItyayuktikametat / nacA'yamekAMta tolavaNameva rasapuSTijanakamiti dIra zarkarA di nirvya nicArAt / apicA'sau praSTavyaH / kiM vyatolavaNavarjanena mohAvA tiruta nAvataH / yadi ivyatastatojavaNarahitadeze sarveSAM mokSaH syAnnacaivaM dRSTamiSTaMvA / yatha nAvatastato nAvaeva pradhAnaM kiM lavaNavarjaneneti / tathA te mUDhAmadyamAMsalazunAdikaM vA muktvA anyatra mohAdanyatra saMsAre vA samavasthAnaM tathAvidhAnuSThAnamasadbhAvAt samyagdarzanajJAnacAritra rUpamokSamArgasyA'nuSThAnAzca parikalpayaMti sametAnniSpAdayatIti // 13 // sAMprataM vizeSe parijihIrSurAha / ( nadageNetyAdi ) tathA ye kecana mUDhAudakena zItavAriNA siddhiM paralokamudAharati pratipAdayaMti / sAyamaparAehe vakile vA prAtazca pratyuSa sica yA tagrahaNAt madhyAnhe ca / tadevaM saMdhyAtraye'pyudakaM sSTazaMtaH snAnAdikAM kriyAM jale na kurvataH prANinoviziSTAM gatimApnuvaMtIti kecanodAharati / etaccAsamyak / yatoya yudakasparza mAtreNa siddhiH syAt tata udakasamAzritAmatsyabaMdhAdayaH krUrakarmANoniranukrozA bahavaH praNinaH siiyeyuriti / yadapi tairevocyate / bAhyamalApanayanasAmarthya mudakasya dRSTa miti tadapi vicAryamANaM naghaTate / yatoyathodakamaniSTamalamapanayatyevama nimatamapyaMga rAgaM kuMkumAdikamapi nayati / tatazca puNyasyA'panayanAdiSTa vighAtaka dviruddhaH syAt / kiMca yatInAM brahmacAriNAmudakasnAnaM doSAyaiva / tathAcoktaM / snAnaM madadarpakaraM, kAmagaM prathamaM smRtaM / tasmAtkAmaM parityajya, nate snAMti dame ratAH // prapica / nodaka klinnagAtro hi, snAtaityanidhIyate // sasnAtoyovratasnAtaH sabAhyAbhyaMtaraH zuciH // 14 // mAya kummAya sirIsivAya, maggUya nadvAdagara kasAya // 1 me kusalA vayaMti, udageNa je siddhimudAharati // 15 // nadayaM jai kammamalaM darekA, evaM sudaM ivAmittamevaM // dhaMva aiyAra maNussaritA; pANANi caivaM viditi maMdA // 16 // artha - (maJcAyakummAya sirIsivAya ke0 ) jo udakanA sparza thakI moha thAyato mAlA kUrmaka eTale kA tathA sarpa ( maggUyake0) jalakAga ( uThAke 0 ) jalacaravi vizeSa ( dagararakasAya ) jalamANasa eTale manuSyAkRti jevA rAkSasa e sarva mogAmI ze (meyaM kusalAvayaMtike0 ) te kAraNa mATe je kuzala eTale tIrthakara deva teo e sthAna yukta kayuMbe to zuM kayuMbe toke ( udgeNaje siddhimudAharaMti ke 0 ) udaka tha kI moha kahe te puruSa ajJAnI pApiSTa pAkhaMmI alpamati vAlA jANavA // 15 //
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ 347 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. (udayaMja kammamalaMhareDAke) udaka jo azuna karmarUpa malane haraNa kare to (evaM . suhaM ke0 ) emaja guna eTale puNya tene paNa haraNa kare ane jo puNyane haraNa nakare to karma mala paNa apaharI zakenahI mATe (zakSAmittamevaM ke0 ) je nadaka thakI sidi kahe te e vacana nAmAtraja boleDe (aMdhavaNeyAramaNussarittAke) jema jAtyaMdha puruSa mA gai dekhADanAra hoya to tenI panavADe cAlavA thakI vAMbita mArga pAmiyeM nahI (pA pANicevaMviNihaMtimaMdAke0) tema mUrkha prANI paNa dharmanI budhiyeM prANInano vinAzaka evA zauca mArgano sevana karatA thakA mohapAme nahI ema nagavaMta kahe. // 16 // // dIpikA-nadakena yadi muktiH syAttadA matsyAH kUrmAzca sarIsRpAjalasamajavoja lavAyasAnaSTAjalacara vizeSAdakarAdasAjalamAnuSAste prathamaM sidhyeyuH| nacaivaM dRSTamiSTaM vA / tato'sthAnamayuktametaditi kuzalAnipuNAvadaMti ye udakena sidimudAharaMti // 15 // nadakaM yadi karmamalaM haret evaM zunaM puNyamapi haret / atha puNyaM naharedevaM karmamalamapi na haredatazbAmAtrametajalaM karmApahArIti // yathA jAtyaMdhAzcAnyaM jAtyaMdhameva netAramanusa tya gataH kupathAzritAH syuH / evaM smArtamArgAnusAriNojalazaucaparAmaMdAmUrkhAH prA Ninaeva vinimaMti vyApAdayaMti tatazca nAnipretasthAnagAminaH syuH // 16 // // TIkA-kiMca (mhaayityaadi)| yadi jalasaMparkAtsidiH syAt tatoye satatamudakA vagAhinomatsyAzcakUrmAzca sarIsRpAzca tathA majavastathoSTAjalacara vizeSAstathodakarAdasA jalamAnuSAkRtayojalacaravizeSAete prathamaM siyunacaitadRSTamiSTaM / tatazca ye udake na sidhimudAharaMtyetadasthAnamayuktamasAMprataM kuzalanipuNAmodamArgAnijhAvadaMti // 15 // kiMcA'nyat / (udayamityAdi ) yAdakaM karmamalamapaharedevaM zunamapi puNyamapaharet tha tha puNyaM nApaharedevaM karmamalamapi nApaharet / atazbAmAtramevaitadyaucyate jalakarmApari dArIti / evamapi vyavasthite ye snAnAdikAH kriyAH smAtamArgamanusaraMtaH kurvati te ya thA jAtyaMdhAyaparaM jAtyaMdhameva netAramanusRtya gataH kupathazrutayonavaMti nA'bhipretaM sthaanmvaapnuvNti| evaM smAtamArgAnusAriNojalazocaparAyaNAmaMdAajhAH katevyAkarta vyavivekavikalAH prANinaeva tanmayAt tadAzritAMzca pUtarakAdIn vinighnaMti vyApAdayaM ti avazyaM jala kriyayA prANavyaparopaNasya saMnavAditi // 16 // pAvAI kammAiM pakuvatohiM, sindagaM tU jaztaM drijaa||sishNsu ege dagasattaghAtI. musaM vayaMte jlsidimaanu||10|| duteNa je
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jaimAgama saMgraha nAga usarA. 341 sicimudAdaraMti, sAyaMca pAyaM agaNiM phusaMtA // evaM siyA siddhi haveja tamhA, agaNiM phusaMtANa kukaMmiNapi // 17 // artha-(pAvAI kammAI pakuvatohiMke0) je jIva prakarSe karI jIva ghAtAdika aneka pApa kRtyo karI karma napArjIne panI (siudagaMtajaztaMharijAke) sItodaka eTale trisaM dhyAye pANIno sparza karI upArjita karmano nAza karIne sidipAme to (siGasuegedagasatta ghAtI ke0) pANIne yoge karI koi eka jIvaghAtaka evA mAjIgara pramukha paNa sIje (musaM vayaMtejalasidimAdu ke ) temATe je udaka thakI sidi kahe te mRSAvAda bole le // 17 // (duteNaje sidhimudAharaMti ke ) dutAzana je agni te thakIje moda kahele (sAyaMcapAyaM agaNiMphusaMtA ke0 ) eTale saMdhyA pranAta ane madhyAnhe ema trisaMdhyAyeM agnIne pharasave karI ghRtAdikanu agnIneviSe homa karave karI sidile ema agnI hotrI nAmanA darzanI kahe tene pUjI je (evaM siyA sidihavehatamhAke) ema karavA thakI jo sidi thati hoya to (agaNiM phusaMtANa kukaMmipi ke0 ) agnInA pharazanArA kukarmi evA lohakAra aMgAra dAhaka kuMnakAra nADanUMjA sonI pramukha ne paNa moda prApti thavI jozye kemake e lohakAra pramukhato sadA agni tarpaNa karatA thakAja rahe mATe te urgatimAM nahIja jAya. yadyapi te darzanI maMtranuM kAraNa dekhADe to tene ema kahe keje atyaMta tamArA yAjJAkArI hoya te evaM tamAsaM bolatuM pramANa karaze paraMtu anya jano evAta mAne nahIjematema nasma karaNe sarakhA to maMtrekarI jhuM vizeSa // 1 // // dIpikA-pApAni kurvataHprANinoyatkarma badhyate tatkarma yadi jlmphret|ydyevN syA tadA jalasatvaghAtinojalaprANihiMsakAH sarve sidhyeyurnacaivamasti tasmAdye jalena sidhimA duste mRSAvadaMti // 1 // agnihotraM juhuyAtsvargakAmaityAdivAkyAt ye mUDhAdutenA'gnau havyadepeNa si isajatimudAharaMti vadaMti / kiMnUtAH sAyamaparAgahe prAtaH pranAte' gniM sTazaMtastarpayaMtaH sidimiti / evaM yadi sidiH syAttatastasmAdagniM sTazatAM kuka miNAmaMgArakadAhakakuMnakArAyaskArAdInAM sidiH kathaM na syAt // 17 // || TIkA-thApica (pAvAiMityAdi / pApAni pApopAdAnanUtAni karmANi prANyupamarda kArINi kurvatosumatoyatkarmApacIyate tatkarma yAdakamapaharet / yadyevaM syAt tarhi ya smAdarthe yasmAtprANyupamardakarmopAdoyate jalAvagAhanAcA'pagati tasmAudakasatvaghAti naH pApanUyiSThAmapyevaM sikSyeyuH / nacaitadRSTamiSTaM vA / jalAvagAhanAtsidimAduste
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ 342 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. mRSA vadaMti // 17 // kiMcA'nyat (duteNetyAdi ) agnihotraM juhuyAt svargakAmaztya smA vAkyAt ye kecana mUDhAhutenA'gnau havyapradepeNa sidiM sugatigamanAdikAM svargA vAptilakSaNAmudAharaMti pratipAdayaMti / kathaMbhUtAH sAyamaparANhe vikAlevA prAtaH pratyu Sasi agniM sTazaMtoyatheSTairdavyairagniM tarpayaMtastataeva yatheSTagatimanilaSaMti / zrAduzcai vaM te yathA agnikAryAtsyAdeva siddhiriti / tatraca yayevamagnisparzana sidinavet / tatasta smAdagniM sTazatAM kukarmiNAmaMgAradAhakakuMnakArAyaskAradInAM sidiH syAt / yadapi ca maM trapUtAdikaM tairudAnhiyate tadapica niraMtarAH suhRdaH pratyeSyati / yataH kukarmiNA mapyagnikArye nasmApAdanamagnihotrikAdInAmapi jasmasAtkaraNamiti nAtiricyate kuka minyo'gnihotrAdikaM karmeti / yadapyucyate agnimukhAvaidevAH / etadapiyuktivikalatvAt vAGmAtrameva viSThAdinadaNena cA'gnesteSAM bahutaradoSotpatteriti // 17 // aparika diI gad eva siddhI,ehiMti te ghAyamabusamANAnUe hiM jANaM paDileha sAtaM, viUMgadAyaM tasathAvarehiM ||5||thnnN ti luppaMti tasaMti kammI, puDho jagA parisaMkhAya nikuu|| tamhA vika viratoyagutte, dau~ taseyA pddisNhrejaa||20|| artha-mATe (aparirakadiNadueva siddhIke)je snAna ane homAdike karI sidi bole ne te avimAzyo bole kemake evA kAraNo thakI sarvathApi sidi nathAya (ehiMtite ghAyamabusamANA ke ) te abujha eTale tatvanA ajANa dharmanI budhyei pApa karatAM thakA ghAta pAmaze (nUehiMjANaMpaDilehasAtaM ke0 ) evaM jAgI karIne nUta eTale prANI mAtrane sAtA eTale sukha pratilekhIne tene haNe nahI ema (viLaMke) vijJAna vivekane (gahA yake0) gRhIne (tasathAvare hiMke)trasa ane sthAvara jIvone sukha priya phuHkha apriya evaM jJAnekarI jANe yauktaM paDhamanAeMtadayA itivcnaat||1||prNtu je kuzIliyA neteprANIna no upamardana karavA thakIsAtAmAne tene phalakahe te ethivyAdikanA prAraMne sukhAnilA SI batA narakAdika gatine viSe jAya panI tyAM (thaNaMtike)yAkaMda kare tathA (luppaMtike0) khar3Adika zastre bedana thayAthI kadarthamAna thakA ( tasaMtike0 ) nAzIjAya ema (kammI ke ) te pApa sahita prANI kuHkhI thAya (tamhAke0) te kAraNe (niraka ke0) cAri tri (puDhojagAparisaMkhAya ke ) judA judA jIvone jANIne (vikake) vijJAna hoyate (dhAyagutteke0) Atma guptivaMta bato (viratoke0) saMyamAcare (dahuMtaseyApaDisaMharejA ke.) trasa ane sthAvara jIvanI hiNsaakaarnn| evI kriyAdekhIne te thakI nivarne // 20 // // dIpikA-agnihotreNa jalena vA yaiH siviruktA tairaparIya dRSTaM yukti vikalamuktaM /
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. 343 yato naivameva siddhiH / te paramArthamabudhyamAnAthajAnaMtaH prANighAtena saMsAre nmissyNti|| tato vidhAn vivekI sAtaM sukhaM pratyupekSya nUtaiH prANinistrasasthAvarairjAnIyAdyathAva sthitatvaM gRhItvA | korthaH / sarve jIvAH sukhaiSiNoHkha dviSazca / naca sukhaiSiNAM duHkhotpA Cheda svasya sukhaM syAditi // 15 // te khAraM niyonarakAdigatAstanaMtyAkraMdaMti lu yaM vidyate khaDDAdiniH / evaM pIDyamAnAstrasaMti palAyaMte / karmANi vidyate yeSAM te karmi H sapApAH pRthak jagAiti jaMtavaH / evaM parisaMkhyAya jJAtvA nikustasmAdvidvAn paMDito virataH pApAdAtmaguptodAMtAtmA trasAna sthAvarAMzca dRSTvA parijJAya taDapaghAtakriyAM pra tisaMharennivartayet // 20 // // TIkA - naktAni pRthak kuzIladarzanAni khayamaparasteSAM sAmAnyopAlana ityAha / ( pariska dimityAdi / yairmumukku nirudakasaMparkeNA'gnihotreNa vA prANyupamardakAriNA siddhi riti / teca paramArthamabuddhyamAnAH prApyupaghAtena pApameva dharmabuddhyA kurvatoghAtyaMte vA vyA pAdyate nAnAvidhaiH prakArairyasmin prANinaH saMghAtaH saMsArastameSyaMti / yapkAyatejaHkAya samAraMbheNa hi sasthAvarANAmavazyaM jAvI vinAzastannAzeca saMsAraeva na siddhirityani prAyaH / yataevaM tato vidhAn sadasadvivekI yathAvasthitatatvaM gRhItvA trasasthAvarairnU teja tuniH kathaM sAMprataM sukhamavApyataiti etatpratyupekSya jAnIhi vyavabuddhyasva / etaDuktaM nava ti / sarve'pyasumaMtaH sukhaiSiNo duHkha diSonaca teSAM sukhaiSiNAM duHkhotpAdakatvena sukhA vAptirbhavatIti / yadavA / ( viUMgahAyatti ) vidyAjJAnaM gRhItvA vivekamAdAya trasa sthAvarairbhUtairjatu niH karaNabhUtaiH sAtaM sukhaM pratyupekSya paryAlocya jAnIhyavagaccheti / yata uktaM / (paDhamaM nANaM tavodayA evaM ci saMjae / yannANI kiMkAhI kiMvAlAhI beyapAvagami tyAdi ) // 1 // ye punaH prApyupamardena sAtamanilaSaMtItyazIlAH kuzIlAzva te saMsAre evaMvidhAyavasthAthanunavaMtItyAha ( catiluppaMtItyAdi ) tejaskAyasamAraM niNonUtasa mAraMbheNa sukhamanilaSaM tonAra kA digatigatAstI brahnaH khaiH pIDyamAnAzrasahyavedanAghrAtamA nasAtha zaraNAH stanaMti kevalaM karuNamAkraMdatIti yAvat / ( tathAluSpaMtIti ) / bi ghaMTe khaDDAdi nirevaM ca kadarthyamAnAstrasyaMti prapalAyaMte / karmAsyeSAM saMtIti karmiNaH sa pApAityarthaH / tathA STathakjagAiti jaMtavaiti / evaM parijJAya jJAtvA niNazIlo nikuH sAdhurityarthaH / yasmAtprApyupamardakAriNaH saMsArAMtargatAvilupyaMte tasmAdi dhAna paMDitovi rataH pApAnuSThAnAdAtmA guptoyasya so'yamAtmaguptomanovAkkAya guptArthaH / dRSTvAca trasAnca zabdAtsthAvarAMzca dRSTvA parijJAya taDupaghAtakAriNI kriyAM pratisaMharennivartayediti // 20 // For Private Personal Use Only
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ 344 fad sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamacpradhyayanaM. je dhammalaM viNidAya muMje, viyaDe sAhahuya je silaaii|| je dho vatI khUsayatIva vacaM, dAdu seNA gaNiyassa dUre // 22 // kammaM parinnAya dagaMsi dhIre, viyaDeNa jIvijaya yAdimokaM || saMtrIya kaMdA ajamANe, viratesi NANAisu iciyAsu // 22 // artha - ( je ke0 ) je zItala vihArI ( dhamma ke0 ) zuddha nirdoSa evA AhArane la - ke0 lahIne (vilihAyacaMje ke0 ) saMnidhi karI jame tathA ( viyaDe sAhahuyaje silAI ke0 ) vikaTa eTale phAsa pANIyeM karI aMgopAMga saMkocI prAsuka pradezeM bezI deza kI athavA sarva thakI snAna kare tathA ( jedhovatIlUsayatIvavaDhaM ke0 ) je vastra dhove tathA luse eTale lAMbuMhoya tene phADIne nhAno kare tathA nhAnuM hoya tene sAMdhI ne mohoTuM kare ityAdika vAto zonAne yarthe je kare (hAduse pAga liyarasa dUreke 0 ) te saMyama kI dUra va ema zrItIrthaMkara gaNadhara kahete. // 21 // ( kammaM paritrAyadagaM sidhIre ke0 ) je dhIra budhimaMta puruSa hoya te udakane viSe karmabaMdha jAeNIne ( viDe jI vijayAdimorakaM ke0 ) jAvajIva sudhI phAsu pANI pIe (sabIyakaMdA iyanuMja mA0 ) te sAdhu bIja kaMdAdika jogavato (viratesiyAlAisuiDiyAsuke 0 ) snAna yaMga uTaMgalA dikane viSe tathA strIne viSe virati hoya paNakuzIla doSa khAcare nahI // 12 O || dIpikA - atha svayUyya kuzIlAnAha / ( jeiti ) / ye zItala vihAriNodharmeNa su dhikayA labdhamudezakakrItAdidoSarahitamAhAraM vinidhAya vyavasthApya sannidhikRtevA luMja te tathA vikaTena prAkodakenApi saMkocyAMgAni prAsukodakenApi dezasarvasnAnaM kurvati tathA ye vastraM dhAvaMti prakAlayaMti dUSayaMti zonArtha dIrgha savidArya mhasvaM vA saMdhAya dIrgha karoti (seAgaNissa ) niyaMthanAvasya dUre vartate iti tIrthakRtayA // 21 // u ktAH kuzIlAcpratha suzIlA ucyate / dhIrobuddhimAn udakAraMne sati karma badhyataiti pratijJA vikaTena prAkodakena sauvIrAdinA jIvyAt prANadhAraNaM kuryAt / yAdiH saMsArastasmA nmokSaprAdimodaH saMsAravimuktiyAvadityarthaH / athavA dharmahetUnAmAdinUtaM zarIraM tadvimu kiMyAvadyAvajIvamityarthaH / sasAdhurbIjakaMdAdInanuMjAnaH snAnAdiSu virataH / yAdiza dAdanyaMgo vartanAdinyo piviratayanyAsuca vicikitsAdikriyAsu nivartate tathA strISu vi to'nyatraveopi virataH kuzIladoSairna yujyate // 22 // // TIkA- sAMprataM svayUthyAH kuzIlAcya nidhIyaMtaityAha / (jedhammala - 6mityAdi) ye keca For Private Personal Use Only
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha badAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 345 na zItalavihAriNodharmeNa sudhikayA labdhaM dharmalabdhaM / uddezakakrItalatAdidoSarahitamitya rthH|tdevNntmpyaahaarjaatN nidhAya vyavasthApya sannidhiM kRtvA cuMjate / tathA ye vikaTena prAzukodakenA'pi saMkocyAMgAni prAzukaeva pradeze dezasarvasnAnaM kurvati / tathA yovastraM dhAvati pradAlayati tathA lUpayati zonArtha dIrghamutpATayitvA nhasvaM karoti -hasvaMvA saMdhA ya dIrgha karoti / evaM jUSayati / tadevaM svArtha parArtha vA yovastraM cuussyti|athaa'sauN (NAgaNi yastatti ) nirgrathanAvasya saMyamAnuSThAnasya dUre vartate na tasya saMyamonavatyevaM tIrthakaragaNa dharAdayavAduriti // 21 // naktAH kuzIlAstatpratipadanUtAH zIlavavaMtaH pratipAdyaMtaztye tadAha / ( kammaMpariNAyaityAdi ) / dhiyA rAjate iti dhIrobuddhimAna (udagaMsitti ) nada kasamAraMne sati karmabaMdhonavati / evaM parijhAya kiMkuryAdityAha / vikaTena prAzukodakena sauvIrAdinA jIvyAt prANasaMdhAraNaM kuryAt / cazabdAt anyenA'pyAhAreNa prAgukenaiva prANavRttiM kuryAt / zrAdiH saMsArastasmAnmodayAdimohaH saMsAravimuktiyAvaditi / dha makAraNAnAM tAvadA dinUtaM zarIraM tadimuktiM yAvajIva mityarthaH / kiMcA'sau sAdhurbIjakaM dAdIna muNjaanH|aadigrhnnaat mUlapatraphalAni gRhyate / etAnya'pyapariNatAni pariharan viratonavati / kutaiti darzayati |snaanaanyNgo dartanAdiSu kriyAsu niSpratikarmazItayA'nyA su cikitsAdikriyAsuna vartate / tathA strISu ca virataH vastinirodhagrahaNAt anye'pyAzrayA gRhyate / yazcaivaMnataH sarvenyo'pyAzrava hArenyo viratonA'sau kuzIladoSaiyujyate tadayogAcca na saMsAre baMcamIti / tatazcana HkhitaH stanati nApi nAnAvidhairupAyairvilupyataiti // 22 // je mAyaraMca piyaraMca hiccA, gAraMtahA puttapasaMdhaNaMcAkulAije dhAvasAnagAI, ahAda se sAmaNiyassa dUre // 23 // kalAI je dhAvasAnagAI, AghAtidhamma nadarAe gidhe // ahAda se AyariyANa sayaMse, jo lAvaekA asaNassa deU // 4 // artha-(jemAyaraMca piyaraMcahicA ke0) je kuzIliyA mAtA tathA pitA pramukha kuTuMba tyAgIne (gAraM ke0 ) bAlAra eTale ghara ( tahA ke0 ) tathA (puttapasuMdhaNaMca ke0) putra ane pazu je gavAdika tathA dhanane tyAgI paMcamahAvrata aMgIkAra karI panI rasagRhiye yAsakta batA jivhAlolapI sarasa AhArane gaveSatA thakA (kulAijedhAvasAnagAIke ) mohoTA kulane viSe rUDA rasano AhAra pAmavAne artha je bhramaNa kare (ahAdusesAmaNi yassare ke0) te cAritra thakI dUra jANavA ema zrItIrthakara gaNadhara kaheje. // 23 // (kulAI je dhAvaI sAnagAI ke 0 ) je svAUka kulane viSe rasalaMpaTa thakA gocarI kara vAne jAya (aAghAtidhammaM udarApugicheke0) evA udara gR6 peTArthi thakA jene jevo dharma 44
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ 346 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. rUce tene tevo upadeza Ape (ahAnuse thAyariyANasayaMseke0) te puruSoArya dharmane so me nAge napaladAyakI sahastra lAkha koDame nAge paNa pohoce nahI ema zrI tIrthakarA dika kahe (jolAvaejA asaNassahekake) tathA je sAdhu AhAra vastrAdikone arthe bIjAne mukhe potAnA guNa kevarAveM lAla pAla kareM tepaNa kuzIliyA jAgavA. // // // dIpikA-yaH kuzIlomAtaraM pitaraM vA upalakSaNAddhAtRuhitrAdikamapi hitvA agA raM gRhaM putramapatyaM pazuM hastyazvagomahiSyAdikaM. dhanaM ca tyaktvA punIMnatayA svAGakA ni svAunojanavaMti kulAni gRhANi dhAvati gati asau zrAmaNyasya zramaNatvasya dUre evamAdustIrthakRtaH // 23 // yaH kulAni svAnojanavaMti dhAvati gabati gatvA nidA thai pravizya yadyasmai rocate kathAdikaM tattasyAkhyAti / kiMnUtaH / nadare'nugRhanadaranaraNavya graH sAryANAM uttamaguNAnAM zatAMze adhivartate zatopaladaNAtsahasrAMzAderapyadhiva tate / yo'zanaHsyAttasya hetuM lApayati svaprazaMsAM karoti // 24 // // TIkA-punarapi kuzalAnevamadhikRtyAha / jemAyaraMcetyAdi / ye kecanA'pariNatasa myadharmANastyaktvA mAtaraMca pitaraMca maataapitro'styjtvaaupaadaan|atonaatRuhitraadi kamapi tyaktveti etadapi iSTavyaM / tathA agAraM gRhaM putramapatyaM pazuM hastyazvarathagomahi SyAdikaM baMdhanaM ca tyaktvA samyak pravrajyobAnenobAya paMcamahAvratanArasya skaMdhaM datvA puna nasatvatayA rasasAtAdigauravagRhoyaH kulAni gRhANi svAukAni svAunojanavaMti dhAvati gati / athA'sauzrAmaNyasya zramaNanAvasya dUre vartate evamAdustIrthakaragaNadharA dayati // 3 // etadeva vizeSeNa darzayitumAha (kulAijedhAvatItyAdi) kulAni svAuno janavaMti dhAvatigati)tathA gatvA dharmamArakhyAti nidAthavA praviSToyadyasmai rocate kathAsaMbaM dhastaM tasyA''khyAti / kiMnUtaiti darzayati / ndre'nugmndraanugHmH| udarabharaNavyagrastuMda primRjshtyrthH| idamuktaM nvti| yohyudaragRyAhArAdinimittaM dAnazra-kSakAkhyAni kulAni gatvA''khyAyikAH kathayati skushiilti|athaa'saavaacaarygunnaanaaN vA zatAMze vrttiti| yohyannasya hetuM jojananimittamaparavastrAdinimittaM vA yaatmgunnaanprennaalaapyenaannyet| asAvapyAryaguNAnAM sahasrAMze vrtte| kimaMgaM punaryaH svataevA''tmaprazaMsAM vidadhAtItiz4 jiskamma doNe paranoyaNaMmi, muhamaMgalIe nadarANugidde // nI vAragiva mahAvarAde, adUrae eha ghAtameva // 25 // anna ssa pANassidaloiyarasa, aNuppiyaM nAsati sevmaanne||paas bayaM ceva kusIlayaMca, nissArae ho jahA pulAe // 26 //
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 347 artha-NirakammadINeparajoyazUmi ke ) je potAnuM dhanAdika bAMjhIne panI parajo janane vipe dIna eTale dayAmaNo thAya ( nadarANugiseke) ema nadaragRthako rahete (muhamaMgalika ke0 ) gRhasthane baMdIjananI pere mukheMmaMgalika vacana kahe gRhasthanI prasaM sAkare yataH soesojassaguNA, virayaMtanavAriyAdasa disAsu, iharAkahAsucasi paJcarakaM abadihosi // 1 // ityAdika vacana peTaneM arthe bole (nIvAragidevamahAvarAhe ke0) je ma mahoTo sUbara nIvAra eTale cAvalanA kaNane vipe gRghaDato (adUraeehazyAtameva ke0) adUra eTale tarata ghAta pAme tema kuzIliyA paNa AhAra gRbatA saMsAra mAMhe anaMtA maraNa pAme // 25 // te kuzIliyA (annassa ke0 ) annane artha (pANassa ke) pANIne arthe tathA (halozyassa ke0 ) anya vastrAdikane arthe (aNuppiyaMnA satisevamANe ke0) jene jevaM gamatuM hoya tenA pAgala tevuja bole sevakanI pere jema sevaka potAnA rAjAne gamatuM bole tema e kuzIliyA paNa bole te (pAsabayaMcevakusI layaMca ke ) sadAcAra thakI naSTa evA pAsabAno nAva tathA kuzIliyAno nAva pAme te kevo thAya toke ( nissAraehojahApunAe ke 0 ) niHsAra thAya jema pulAka eTale dhAnanA botarA tUsa niHsAra hoyaDe tema tepaNa tenA sarakhoja niHsAra jANavo // 26 // // dIpikA-yoniSkramya pravrajya parAhAraviSaye dInaH san baMdivanmukhamAMgalikaH syA t mukhena paraprazaMsAvAkyAni vakti audarya pratigamaH / kimiva |niivaaromRgaadindy vize pastatra gRhayAsaktoyathA mahAvarAhaH sUkaraH saMkaTe praviSTaH sannadUraeva zIghrameva ghAtaM vinAzameSyati evamasAvapi kuzItaH // 25 // sakuzIlo'nnasya pAnasya aihikArthasya va svAdeH kRtetu priyaM nASate 'nukUlaMvakti sevakavatsevamAnaevaMnUtazca pArzvasthatAM kuzIla tAM ca gati niHsAronavati yathA putlAkastuSaH // 26 // // TIkA-kiMca (nnirkmetyaadi)| yohyAtmIyaM dhanadhAnyahiraNyAdikaM tyaktvA niSkrAM toniSkramya ca paranojane parAhAra viSaye diinodainymupgtojivheNshyivshaadaatobNdivnmu khamAMgalikonavati / mukhena maMgalAni prazaMsAvAkyAni IdRzastAdRzastvamityevaM dainya nAvamupagatovakti / naktaMca / soesojassaguNA, viyaraMtanavAriyAdasa disAsu / iharAka hAsu sucasi, paJcarakaMpanadichosi / ityevamaudarya pratigRghoDa dhyuppnnH| kimiva / nIvA raH sUkarAdimRganada vizeSastasmin gRSayAsaktamanAgRhItvA ca svayUthaM mahAvarAhoma hAkAyaH sUkaraH / evakAro'vadhAraNe / avazyaM tasya vinAzaeva nA'parA gatirastIti / e vamasAvapi kuzIlAhAramAtragR6H saMsArodaraH paunaHpunyena vinAzamevaiti // 25 //
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ 347 tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamaadhyayanaM. (kiMcamassetyAdi) sakuzIlo'nnasya pAnasya vA kRte'nyasya vaihikArthasya vastrAdeH kRte . anupriyaM nASate / yadyasya priyaM tattasya vadato'nupazcAnnApate anunASate / pratizabdakava t sevakavA rAjAdyuktamanuvadatItyarthaH / tameva dAtAramanusevamAnavAhAramAtragR6H sarva mettkrotiityrthH| sacaivaMnUtaH sadAcAracaSTaH pAvasthanAvameva vrajati kuzIlatAM ca gati / tathA nirgataekAMtataH sArazcAritrAkhyoyasya saniHsAraH / yadivA nirgatasya sAroniH sAraH savidyate yasyA'sau niHsAravAn pulAkazva niSkaNonavati yathA evamasau saMya mAnuSThAnaM niHsArIkaroti / evaMnatazcA'sIliMgamAtrAvazeSobadanAM svayUthyAnAM tiraskAra padavImavApnoti paraloke ca nikaSTAni yAtanAsthAnAnya'vApnoti // 26 // amAtapiMmeNa diyAsaejA, No pUyaNaM tavasA AvahejA // sadde hiM rUvediM asaGamANaM, savvedi kAmedi viNIya gehiM ||3||s vAIsaMgAiM acca dhIra, svaaiipurkaaiititirkmaanne||akhile agiddhe aNieyacArI, anayaM kare nisku aNAvilappA // 30 // artha-have suzIliyAnuM AcaraNa kahe. (aplAtapiMmeNahiyAsaekAke0 ) je a jJAta kulane viSa piMka eTale thAhAra pANI lIyeM aMta prAMta AhAre karI saMyama pAle paNa dInapaNu aMgIkAra kare nahI (gopUyatavasAyAvahejA ke ) tathA tapazyAyeM karI pUjA satkArane vAle nahI eTale rAjA dikanI pUjAne nimitte tapazyA kare nahI paraMtu yAtmArtha kare yamuktaM ihalogajyAetavamAghahejA ityAdika nAva jANIne tathA (sadde hiM ke0 ) zabdane viSe (rUvehiM ke0 ) rUpane viSe (asaUmANaM ke0 ) asahyamAna e Tale tatpara nahoya ane ( savehikAmehiviNIyagehiM ke0) sarva kAmane vipe gR6 paSu TAlIne rAgadveSa nakare tene sAdhu jANavo // 27 // (savAIsaMgAyazca ke0) sama sta saMga temAM sneha te anyaMtara saMga ane dhana dhAnyAdika bAhya saMga ebeprakAranA saMga thakI atIta eTale rahita (dhIre ke0) vivekavAn (savAiMDarakAtitirakamANe ke ) tathA sarva zArIrika ane mAnasika .kha tene sahana karanAra eTale parIsa hopasarga ja nita duHkhano sahana karanAra (akhile ke ) jJAna, darzana ane cAritre karI saMpUrNa (agi ke0) kAmanoganI anilApa rahita tathA (aNieyacArI ke0 aniyatacArI eTa apratibaddha vihArI (anayaMkare ke0) sarva jIvane anayano karanAra evo (niraku ke0) sAdhu te (aNAvilappA ke0) viSaya kaSAye karI anAkula eTale kaSAyane napaza mAvave karI nirmala thayo jeno AtmA evo sAdhu mahAnunAva jANavo // 27 //
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 3 40 || dIpikA - jJAtapiMDa aMtaH prAMtaH jJAtenyaH pUrvAparA'paricitenyaH kulenyanaMba vRtyA labdhastenAtmAnamadhisa he irtayet naca tapasA pUjanaM satkAramAvahet nasatkArArthI ta paH kuryAdityarthaH / yaDuktaM / paralokAdikaM dhAma, tapaH zrutamiti 6yaM // tadevArthitvanirlupta sAraM tRNavAyate iti / zabdermanorUpaizvAsakan yAsakkimakurvan sarvairapi kAmairivAma daddhiM vinIya tyaktvA saMyamamanupAlayet // 27 // sarvAn saMgAnatItya vyaktvA dhIrovi ant sarvANi duHkhAni parISahopasargajanitAni titikSamANo'dhisahan prakhinojJAnA disaMpUrNe'gRH kAmeSvaniyatacArI pratibandha vihArI jIvAnAmanayaMkaronikuH sA dhuranAvilAtmA niSkapAyAtmA suzIlaH syAt // 28 // ||ttiikaa - naktAH kuzInAstatpratipakSanUtAn suzIlAn pratipAdayitumAha / (zramAta piMDetyA di) prajJAtavAsau piMDazvA'jJAta piMmaH aMtaH prAMta ityarthaH / zrajJAtecyovA pUrvAparAsaMstutecyo vA piMjJAvRttyA labdhastenAtmAnamadhisahet vartayet pAlayet / etaDuktaM navati taprAMtena labdhenA'labdhena vA na dainyaM kuryAt / nA'pyutkRSTena labdhena madaM vidadhyAt / nA 'pi tapasA pUjanasatkAramAvahet na pUjana satkAranimittaM tapaH kuryAdityarthaH / yadivA pUjAsatkAranimittatvena tathAvidhArthatvena vA mahatApi kenacittapomuktihetukaM na niHsAraM kuryAt / taDakaM / paralokAdhikaM dhAma tapaHzrutamiti 6yaM // tadevA'rthitva nirjuptasAraM tRpa lavAyate / tathA ca raseSu gRddhiM na kuryAt / evaM zabdAdiSvapIti darzayati / zabdairveNuvINA dinirAditaH saMsteSvasannAsaktimakurvana karkazeSuca deSamagavan tathA rUpairapi manoze tare rAgadveSamakurvan / evaM sarvairapi kA mairivAmadanarUpaiH sarvebhyo vA kAmecyo gRddhiM vinIyA'panIya saMyamamanupAlayediti / sarvathA manozetareSu viSayeSu rAgadveSaM na kuryAt / tathAcoktaM / sadde suyanadaya pAvaesusoya visaya muvagaesu / tuThe caru Thelaca, samasayA hoyadhvaM // 1 // rUvesuyanaddaya pAva esucasku visaya muvagaesu / tuheNacaru Thelaca, samaNeyasayANa hoyavaM // 2 // gaMdhe sujaya pAvasu, ghANavisAyamuvagaesu / tuTTheA0 // 3 // narake suyanadyapAvaeMsu; rasa e visaya muvagaesu, tuTheNacarUTheNaca, samaNeyasayANa hoyavaM // 4 // phAsesuyanadayapAvae su, phAsa visaya muvagae / tuTheNacaruhelaca, samaNeNa sayAna hoyavaM // 5 // 27 // yathAceM diya nirodhovidheya evamaparasaMganirodho'pi kAryaiti darzayati (savAI ityAdi) sarvAn bA hyAMca vyaparigrahalakSaNAnatItya tyaktvA dhIrovivekI sarvANi duHkhAni zArIramAnasAni tyaktvA parISadopasargajanitAni titikSamANo'dhisahanna'khilojJAnadarzanacAritraiH saMpU tathA kAmeSvastayA niyatacArI pratibandha vihArI tathA jIvAnAmajayaMkaro pi nikSaNazIno nikkuH sAdhurevamanA vijJo viSayakapAyairanAkulayAtmA yasyA'sAvanAvijJA tmA saMyamamanuvarttataiti // 28 // For Private Personal Use Only
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ 350 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe saptamayadhyayanaM. cArassa jAtA muNi muMjaekA, kaMkheU pAvassa vivega nirakhU // DukeNa puDhe dhumAiekA, saMgAmasIseva paraM damekA // 29 // pravidammamANe phalagAvatahI, samAgamaM kaMkhati tassa // vidhUya kammaM Na parvavuvei, praskaraka evA sagaDaM tibemi // 30 // itizrI kusIla parinAsiya sattamAzayaNaM sammataM // artha - (nArasajAtA muNi guMjaekA ke0) nAra eTale saMyama tenI yAtrA niravAha karavAne cAritra zuddha nirdoSa AhAra grahaNa kare ( kaMkhekapAvassa viveganiskU ke 0 ) ta yA sAdhu pUrva yAcarita pApakarmano viveka eTale pRthak jAva vAMbe (DurakepA puTTheSuya mAi ekA ke0 ) tathA parIsahAdika napane thake duHkhane pharazyo to dhauva zabde saMyama atha vA dhauva zabda mokSa tene grahaNa kare konIpere toke ( saMgAmasI sevake0) jema koika zU ravIra suTane saMgrAmane mastake zatruyeM parAnavyo thako (paraM damekA ke 0 ) paraMte pharI zatrune da mana kare te cAritrikarmarUpa zatruthI upanA je upasarga ghane parIsaha tethI parAjavya pAmyo thako paNa karmane dame ne zrAtmasvarUpane sAdhe // 29 // (vihammamA ke0 ) parI sahopasarge hAto thako pate sAdhu samyak pahiyAze konIpere toke ( phalagAvata ThIke 0 ) phalaga eTale pATIyAnIpere tiSTe eTaje rahe jema pATI banne pAze bedAtu yakuM pala rAga dveSa nakare tema sAdhupaNa upasarga parisaha upane thake rAga dveSa rahita thako rahe ( samAgamakaM titakassa ke0 ) aMtaka eTale mRtyu zrAvavAno samAgama vAMbe arthAt paMmita maraNa vAMbe paNa tapazyAyeM karI zarIra zoSavAne lIdhe durbalatA pAmavA thakI manamAM zaMkA tathA naya yA nahI (pidhUya kammaM eApavaM buve ke 0 ) jJAnAvarNA dika praSTa prakAranA karma khapAvIne valI prapaMca eTale saMsArane na pAme eTale mukti pAme (Exrakaraka evAsagaDaM tibemike0) jema yaha eTale dhurI tenA daya thakI gADaluM sama viSama mArge nacAle tema sAdhu moha pahotA paDhI saMsAra mAMhe pADhA yAve nahI. tibemino artha pUrvavat jAvo. // 30 // iti kuzIna paribhASA nAme sAtamA adhyayanano artha samAptathayo. // dIpikA - nArasya saMyamanArasya yAtrA nirvAhastadartha munirjujIta khAhAraM gRhIyAt. tathA nikkuH pApasya karmaNovivekaM vinAzaM kAMdet duHkhena parIpahAdinA spRSTaH sarva dhUtaM saMyamaM khAdadIta gRhIyAt yathA saMgrAmazIrSe kazcit sunaTaH paraM zatruM damayatyen sAdhuH karmazatrUn damayet // 29 // parISadairhanyamAnaH pIDyamAnopi samyak sahate / yathA phalakaM vA pAya taSTaM ghaTitaM sattanu navatyevaM sAdhurapi tapasA durbalatanuH syAt For Private Personal Use Only
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 351 araktadiSTazca mRtyoH samAgamaM prAptimAkAMdeta aSTaprakAraM karma ni yApanIya prapaMcaM saM sAraM nopaiti nayAti / yathA adasya kye vinAze sati zakaTaM samaviSamapatharUpaM prapaMcaM yAti upaSTaMjakAraNAnAvAt evaM sAdhuH karmakye saMsAraM nayAtIti / bravImIti pUrvavat // 30 // samAptaM kuzAlaparinApAkhyaM saptamAdhyayanaM // // TIkA-kiMcA'nyat (nArassajAtAityAdi) / saMyamanArasya yAtrArtha paMcamahAvrata nAranirvAhaNArtha muniH kAlatrayavettA muMjIta thAhAragrahaNaM kurvIta / tathA pApasya karmaNaH pUrvacaritasya vivekaM pRthagnAvaM vinAzamAkAMde nikuH sAdhuriti / tathA phuHkhaya tIti kuHkhaM parISadopasargajanitApIDA tena sTaSTovyAptaH san dhUtaM saMyama modaMvA Ada dIta gAhIyAt / yathA sunaTaH kazcit saMgrAmazirasi zatruniranidrutaH paraM zatru dmyti| evaM paraM karmaza parIpahopasargAnidrutodamayediti // 27 // apica (avihammamANe tyAdi) parISadopasagaihanyamAno'pi samyak sahate / kimiva / phalAvadakaSTaH / yathA pha lakamunAnyamapi pArthAnyAM taSTaM ghahitaM sattanu navati araktaMdiSTaM vA saMnavatyevamasA vapi sAdhuH sabAhyAnyaMtareNa tapasA niSTaptadehastanurbalazarIro'raktaviSTazcAMtakasya mR tyoH samAgamaM prAptimAkAMkRtyanilaSati / evaM cA'STaprakAraM karma nirdhUyA'panIya napunaH prapaMcaM jAtijarAmaraNarogazokAdikaM prapaMcyate / bahudhA naTavadyasmin saprapaMcaH saMsArastaM nopaiti nayAti / dRSTAMtamAha / yathA 'dasya daye vinAze sati zakaTaM gaMtryAdikaM samaviSa mapatharUpaM prapaMcamupaSTaMnakAraNanAvAnnopayAti / evamasAvapi sAdhuraSTaprakArasya karmaNaH ye saMsAraprapaMcaM nopayAtIti / gato'nugamo'nayApUrvavaditi zabdaHparisamAptyartha bIvImI ti pUrvavat // 30 // samAptaMca kuzIlaparinASAkhyaM saptamAdhyayanaM // have AvamuM vIryAdhyayana kahele sAtamAadhyayanamA kuzIliyAno yAcAra kahyo te AcAra saMyamane viSe vIryAtarAya karmanA udaya thakI thAya temATe yA adhyayanamA su zIliyAno vIrya dekhADene tethI e adhyayanaD nAma vIryAdhyayanale. unnAveyaM suyakAyaM,vIriyaMti pvuccii||kiNtu vIrassa vIrataM, kadaM ceyaM pavuccaI // 1 // kammamege pavedeti,akammaM vAvi suvyaa|| ete hiMdodi gaNehiM, jehiMdIsaMti macciyA // 2 // artha-(uhAveyaMsuyarakAyaM ke0) tenalo vIrya parAkrama be prakAre zrIjinezvare kayuMDe (vIriyaMtipavucaI ke0) tevIrya prakarSe karI kahiebayeM (kiMtuvorassavIra ke0) tu evA vi tarke karI vIra nAmA sunaTarnu ke vIra paNuM ane kevIrIte e vIra kevAya tathA (ka
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ 352 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSTamAdhyayanaM. haMceyaMpavuccaI ke ) kevIrIte e prakarSe karI vIrya kahe. // 1 // (kammamegepavedetike ) ekato aSTa prakAre karma kriyA anuSThAnarUpa vIrya kahele (yakammavAvi ke0 ) athavA akarma eTale jIvanuM saheja svarUpa tene paNa eka vIrya kahele ema be prakAre vIrya kahe (suvayAke0) ahosuvrato ( etehiMdohinANehiM ke ) eja be sthAnake karI bala vIryanA neda jANo eTale eka sakarmaka ane bIjo akarmakanA nede karI be prakArano vIrya jA vo (jehiMdIsaMtimacciyA ke0 ) jene viSe vyavasthita sarva manuSyo dekhAyale. // 2 // // dIpikA-athASTamaM / pUrva kuzIlasuzIlAvuktau tauca vIryataH syAtAmiti vIryamatro cyate / (uheti ) vidhA diprakArakametIrya suSyAkhyAtaM tIrthakadAdiniH / idaM vIrya dinedaM procyataiti / vIrya jIvasya zakti vishessH| tatra kiMnu vIrasya sunaTasya vIratvaM kena vA hetunaa'sauviirshtyucyte| tuzabdovitarke // 1 // kiMtavIrya kiMvA vIratva mityAha / (ka mmeti ) karma kiyA anuSThAnamityeva vIrya miti pravedayaMti // athavA'STaprakAraM karma kAraNe kAryopacArAt tadeva vIrya mityucyte| tathAhi / nAvaniSpannaM karma nadayikanAvopi karmoda yaniSpannaiti bAlavIrya 1 vitiiyjedstvyN|krmrhito'krmaa vIryAtarAyadayajanitaM jIva sya sahaja vaay| cazabdAcAritramohanIyopazamadayopazamajanitaM hesuvratAevaMnataM paMDitavIya jAnIta hAnyAM dhAnyAM sthAnAnyAM bAlapaMDitavIryAnyAM vyavasthitaM vIrya mityucyte|yenyo yayorvA vyavasthitAmAMmanuSyAapadizyate / tathAhi / anekakAryeSUdyamavaMtaM naraM vRkSA vIryavAnayamityucyate tathA vIryAtarAyadayAdanaMtabalayuktoyaM martya ityapadizyate // 2 // __TIkA-nuktaM saptamamadhyayanaM sAMpratamaSTamamAranyate // asya cA'yamanisaMbaMdhaH / ihA naMtarAdhyayane kuzIlAstatpratipadantAH zrIsuzIlAH prtipaaditaaH|tessaaNc kuzIlatvaM ca saMya, mavIryAtarAyodayAttatdayopazamAca navatItyatovIryapratipAdanAyedamupadizyate tadane na saMbaMdhenA''yAtasyA'syA'dhyayanasya catvAryanuyoga dvArANi upakramAdIni vaktavyAni / tatrA'pyupakramAMtargato'rthAdhikAro'yaM // (bAlabAlapaMDitapaMDitavIryajedAtrividhamapi vIrya parijhAya paMDitavIrye yatitavyamiti / nAmaniSpanne tu nidepe vIryAdhyayanavIrya nidepAya niyuktikadAha / (viriebakaMdave, sacittAcittamIsagaMceva // upayacanappayayapayaM, eyaMti vihaMtisaJcittaM // 1 // ) (viriebakkamityAdi) vIrye nAmasthApanAvyakSetrakAlanAvanedA t SoDhA nidepaH / tatrA'pi nAmasthApane hue vyavIrya vidhA |baagmto noyAgamatazca / AgamatojJAtA tatra vA'nupayuktaH / nobAgamatastu izarIrajavyazarIravyatiriktasacittAcitta mizranedAtridhA vIrya sacittamapi vipadacatuSpApadanedAt trividhameva / tatra vipadAnAM arha
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 353 cakravartibaladevavAsudevAdInAM yahArya strIratnasya vA yasyavA yadIrya tadiha ivyavIryatvena grAhyaM / tathA catuSpadAnAmazvahastiratnAdInAM siMhavyAghrazaranAdInAM vA parasya yoDhavye dhAvane vA vIrya taditi / tathA'padAnAM gozIrSacaMdanapranRtInAM zItomakAlayorumazItavIrya pariNAmaiti / acittavIryapratipAdanAyAha // acittaM puNavirayaM, AhArAvaraNapaharaNA dIsu // jahanasahINanaNiyaM, viriyaM rasavIriyavivAgo // 2 // (acittaMpuNetyAdi) a cittavyavIrya tvA''hArAvaraNapraharaNeSu yadIrya tucyte| tatrA''hAravIrya sadyaH prANakarA hRdyAghRtapUrNAH kaphApahAityAdi / uSadhInAM ca zalyodharaNasaMrohaNa viSApahAramedhAka raNAdikaM rasavIrya vipAkavIrya ca / tauktaM / cikitsAzAstrAdau tadiha grAhyamiti / tathA yoniprAntakAnnAnAvidha vyavIrya iSTavyamiti / tthaa|aavrnnekvvaadii, cakkAdIyaMcapahara aihoMti // vittaM mi mi khette,kAle jaMjami kAlaMmi / tathA(bAvaraNeityAdi) zrAvaraNe kava cAdInAM praharaNe cakrAdInAM yannavati vIrya tamucyataiti / adhunA kSetrakAlavIrya gAthApazcA rdhana darzayati / kSetravIryatu devakurvAdikaM devamAzritya sarvANyapivyANitadaMtargatAnyutkRSTa vIryavaMti nvNti| yA urgAdikaM kSetramAzritya kasyacikIryolAsonavati / yasminvA dene vIrya vyAkhyAyate tattravIrya miti / evaM kAlavIryamapyekAMtasukhamAdAvA''yojya miti / tathAcoktaM / varSAsu lavaNamamRtaM, zaradijalaM gopayazcahemaMte // zizire cAmalaka raso, ghRtaMvasaMte guDazcAM'te // 1 // tdythaa| grISme tulyaguDAM suseMdhavayutAM meghAvanadaMbare, tulyAM zarkarayA zaradyamalayA guMgyA tuSArAgame / pippalyA zizire vasaMtasamaye daureNa saMyoji tAM, puMsAM prApya harItakImiva gadAnazyaMtu te zatravaH // 1 // nAvavIryapratipAdanAyAha / (nAvojIvassa savIriyassa vilayaMmi lahiNegavihA // urassiMdiya anuppiesu ba dusobaduvIhiyaM (jAvojIvassetyAdi ) savIryasya vIryazaktyupetasya jIvasya vIrya viSaye anekavidhA labdhistAmeva pazcAIna darzayati / tadyathA / urasi navamaurasyaM zA rIrabalamityarthaH / tatheMDiyabasamAdhyAtmikaM balaM bahuzobaduvidhaM iSTavyamiti / e tadeva darzayitumAha / ( maNavakAlAyANA pANusaMnavatahAyasaMnave / sottAdINaM sadA, dievisaesugahaNaMca // 4 // ( maNavaityAdi) aAMtareNa vyApAreNa gRhItvA pujalAtmanoyogyAn manastvena pariNamayati nASAyogyAn nASAtvena pariNamayati kAya yogyAna kAyayogyatvena annapAnayogyAn tanAveneti / tathA manovAkAyAdInAM ta nAvapariNatAnAM yahI sAmarthya tadvividhaM / saMnave saMbhAvyeca |sNnve tAvattArthakatAma nuttaropapAtikAnAMca surANAmatIva paTUni manovyANi navaMti / tathAhi / tIrthakatAma nuttaropapAtikasuramanaHparyAyajJAnipraznavyAkaraNasya ivyamanasaiva karaNAt / anuttaro papAtikasurANAMca sarvavyApArasyaiva manasA niSpAdanAditi / saMjAvye tu yohi yama YU
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ 354 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSThamAdhyayanaM. thai paTumatinA procyamAnaM nazaknoti sAMprata pariNamayituM saMbhAvyate tveSaparikaryamANaH zaknotyamumartha pariNamayitumiti / vAgvIryamapi vividhaM / saMnave saMbhAvyeca / tatra saMnave tIrthakatAM yojananirjhariNI vAk sarvasvanAvAnugatAca / tathA'nyeSAmapi dIramadhvAstravA dilabdhimatAM vAcaH saunAgyamiti / tthaa| haMsakokilAdInAM saMnavati svaramAdhurya / saM nAvyatu saMnAvyate zyAmAyAH striyAgAnamAdhurya / tathAcoktaM / zyAmA gAyati madhuraM, kA lI gAyati kharaMca rudaMcetyAdi / tathA saMnAvayAmaenaM zrAvakadArakamakRtamukhasaMskArama pyareSu yathAvadanilaptavyeSviti / tathA saMjAvayAmaH zukasArikAdInAM vAcomAnuSanA ssaaprinnaamH| kAyavIryamapyaurasyaM / yadyasya balaM tadapi vividhaM saMnave saMjAvyeca |ythaa cakra vartibaladevavAsudevAdInAM yahAdubalAdikAyabalaM / tadyathA koTizilAtriSTaSThena vAmakarata lenoktA / yadivA (solasarAyasahassAityAdiH) yAvadaparimitabalAjinavareMiti / saMjAvyatu saMnAvyate tIrthakaroloka,maloke kaMkavat pradeptuM tathA melaM daMbhava nahItvA vasu dhAM batrakavartumiti / tathA saMbhAvyate anyatarasurAdhipojabUdIpaM vAmahastena utrava tumayatnenaiva maMdiramiti / tathA saMnAvyate ayaM dArakaH parivardhamAnaH zilAmenAmurtuM ha stinaM damayitumazvaM vAhayitumityAdi / iMDiyabalamapi zrotraMDiyAdisva viSayagrahaNasamartha paMcadhaikai vividha saMnave saMnAvyeca / saMnave yathA zrotrasya hAdazayojanAni vissyH| evaM ze SANAmapi yoyasya viSayaiti / saMnAvye tu yasya kasyacidanupahatezyisya zrAMtasya krudasya pipAsitasya pariglAnasya vA arthagrahaNasamarthamapi iMDiyaM sadyathoktadoSo'pazame tu sati saMbhAvyate viSayagrahaNAyeti / sAMpratamadhyAtmikaM vIrya darzayitumAha / uUmadhitIdhIrattaM, soddiirkhmaaygNjiirN| uvayogaM yogatava, saMjamAdiyahozyakuppo (uuumdhiityaadi)| thA tmanyadhItyadhyAtma tatra navamAdhyAtmikamAMtarazaktijanitaM sAtvikamityarthaH / tacA'neka dhA / tatrodyamojhAnatapo'nuSThAnAdipUtsAhaH / etadapi yathA yogaM saMnave saMbhAvye ca yojanIyamiti / dhRtiH saMyame dhairya cittasamAdhAnamiti / dhIratvaM parISadopasargAzonya tA zauMDIrya tyAgasaMpannatA SaTrakhaMDamapi narataM tyajatazcakravartinona manaH kaMpate / ya divA''padya viSamatA / yadivA viSame'pikartavye samupasthite parAniyogamakurvan mayai vaitatkartavyamityevaM harSAyamANo'viSamovidhattaiti / mAvIryatu parairAzyamANo'pi manAgapi manasA nadonamupayAti nAvayati / taccedaM / thAkruSTena matimatA tatvArthagave SaNe matiH kAryA / yadi satyaM kaH kopaH syAdanRtaM kiMtu kopena // 3 // tathA (akosahaNa mAraNa dhammAnaMsANa bAlasulanANaM // lAnaM mannA dhIro, jaduttarANaM anAmi // 1 // ) gAM jIryavIrya nAma parIpahopasagairadhRSyatvaM / yadivA yanmanazcamatkArakAriNyapi svAnuSThAne anaumatyaM / uktaMca / (vulnubalejaMha, ikaNayaM rittayaM kaNakaNe / nariyAI khusaMtI, supu -
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 355 risavinnANa nNddaaii|| 1 // ) upayogavIrya sAkArAnAkAranedAt vividhaM / tatra sAkAropa yogo'STadhA 'nAkArazcaturdhA / tena copayuktaH sva viSayasya ivyakSetrakAlanAvarUpasya parije daM vidhattaiti / tathA yogavIrya trividhaM / manovAkAyanedAt / tatra manovIryamakuzalamano nirodhaH kuzalamanasazca pravartanaM manasovA ekatvInAvaH karaNaM / manovIryeNa hi niyaMthasaMya tAH prahapariNAmAavasthitapariNAmAzca navaMtIti / vAgvIryeNa tu nASamANo'punaru taM niravayaM ca nASate / kAyavIryatu yastu samAhitapANipAdaH kUrmavadavatiSThataiti / tapo vIrya bAdazaprakAraM tapoyabalAdaglAyan vidhattaiti / evaM saptadaza vidheyaM saMyame ekatvAdya'dhya vasitasya yadalAtpravRttistatsaMyamavIrya / kathamahamaticAraM saMyamena prApnuyAmityadhyava sAyinaH pravRttirityevamAdya'dhyAtmavIrya mityAdica nAvavIrya miti / vIryapravAdapUrvecA'naMtaM vIya pratipAditaM / kimiti yato'naMtArtha pUrva navati / tatraca vIyameva pratipAdyate / anaMtA thatA caataagNtvyaa| tdythaa| (savaNaINaM jAhoUvAnuyA gaNaNamAgayAsattI / tattobaduya tarAgo abo egassa puvss||1|| satvasamuddAjalaM jazpamiyaM davija sNkliyN| ettobaddha yatarAgo, aboegassa puzvasta // // ) tadevaM pUrvArthasyA'naMtyAdIyasya ca tadarthatvAdanaMtatA vI yasyeti / sarvamapyetadIya vidheti pratipAdayitumAha / (sabaMpiya taM tivihaM, paMmiyabAlavi riyaMca / ahavAvi hoMti vihaM, agAraaNagAriyaMceva // 1 // ) (satvaMpiyamityAdi ) sarva mapyetanAvavIrya paMDitabAlamizranedAt trividhaM / tatranAgArANAM paMDitavIrya bAlapaMDita vIrya tvagArANAM gRhasthAnAmiti / tatra yatInAM paMDitavIrya sAdisaparyavasitaM / sarvavira ti pratipattikAle sAditAsidAvasthAyAM tadanAvAtsAMtaM / bAlapaMmitavIrya tu dezavi ratisanAvakAle sAdi / sarvaviratisanAve tanazevA saparyavasAnaM / bAlavIrya tvaviratila manavyAnAmanAdyaparyavasitaM navyAnAM tvanA disaparyavasitaM / sAdi saparyavasitaM tu virati ghrazAMt saaditaa| punarjaghanyatAMtarmuhUrtAutkRSTato'pAIpujalaparAvartAt viratisanavAt sAMta teti / sAdyaparyavasitasya tRtIyanaMgakasya tvasaMjavaeva / yadivA paMDitavIrya sasarva viratilada eN| viratirapi cAritramohanIyakSyakSyopazamalakSaNAtrividhaivA'tovIryamapi tridhaiva navati gatonAmaniSpannonidepaH / tadanusUtrAnugame skhalitAdiguNopetaM sUtramuccArayitavyaM / ta cedaM / ( uhAvedaMsuyarakAyamityAdi) 3 vidhe prakArAvAsyeti vividhaM viprkaarN| pratya kSAsannavAcitvAt idamoyadanaMtaraM prakarSaNocyate vIrya tahinedaM suSThAkhyAtaM svArakhyAta tIrtha kraadiniH|covaakyaalNkaare / ttre'rgtiprernnyoH| vizeSeNa Irayati prerayati anihitaM ye na tIrya jIvasya zakti vishessityrthH| tatra kiMtu vIrasya sunaTasya vIratvaM kenavA kAraNe nA'sauvIraztyanidhIyate / tuzabdovitarkavAcI / etaditarkayati / kiMtavIrya vIrasya vA kiM tavIratvamiti // 1 // tatra nedabAreNa vIryasvarUpamAcaralyAsurAha // (kammamegeityAdi)
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ 356 tiIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe aSTamAdhyayanaM. karma kriyAnuSThAnamityetadeke vIrya miti pravedayaMti / yadivA karmASTaprakAraM kAraNe kAryo pacArAt tadeva vIrya miti tathA baudAyikanAvaniSpannaM karmetyapadizyane / audayikopica nAvaH karmodaya niSpannaeva bAlavIrya / ditIyanedastvayaM / na vidyate karmA'syetyakarmA / vIryAtarAyatyajanita jIvasya sahaja vIrya mityarthaH / cazabdAt cAritramohanIyopazamaja nitaMca / hesuvratAevaMnUtapaMDitavIrya jAnIta yUyaM / dhAnyAmeva mAnyAM sthAnAnyAM sakarma kAkarmakApAditaM bAlapaMDitavIryAcyAM vyavasthitaM vIrya mityucyate / yakAnyAM yayorvA vya vasthitAmaryeSu navAmAH (dissaMtati) dRzyate'padizyaMtevA / tathAhi / nAnAvidhAsu kriyAsu pravartamAnamutsAhabalasaMpannaM martya dRSTvA vIryavAnayaM martya ityevamapadizyate / tathA na dAvArakakarmaNaH kyAdanaMtabalayukto'yaM martyaztyevamapadizyate dRzyateceti // 2 // pamAyaM kammamAdaMsu appamAyaM tdaavrN|| tanAvAdesavAvi, bA laM paMmiyamevavA // 3 // sabamegetu sikaMtA, ativAyAya pA NiNaM // ege maMte ahiUMti, pANanUyaviDiyo // 4 // artha-(pamAyakammamAhaMsu ke0 ) zrItIrthakara deva pramAdane karma kahele tepramAda ka he maUMvisayakasAyA nihAvihagAya paMcamenaNiyAityAdi (appamAyaMtahAvarake 7) tathA apramAdane akarma kaheDe (talAvAdesavA vibAlaMpaMmiyamevavA ke) je pramAdi thako karma kare te bAlavIrya kahie thane je apramAdi thako karma kare te paMmitavIrya kahie te bAla ane paMmitavIrya AvIrIte anavyane anAdi aparyavasita ane navyane ghanA di saparyavasita athavA sAdi saparyavasita jANavo // 3 // ( sabamegetusirakaMtA ke) koieka zastra eTale khajAdi hathIyAra dhanuSya vidyAdika zIkhe athavA zAstra eTale jyoti pAdika zAstra tathA nimitta vaidyaka auSadha pramukha zokhe zAvAstezIkhetoke (pANiNaMke0) jIvone (ativAyAyake ) atipAta eTale vinAza karavAne arthe zIkhe (egemaMteyahiUMti ke0 ) tathA koieka hiMsaka maMtrAdika naNIne je atharvaNayAga azvamedha manuSya medha ya jAmedha pramukha kare e (pANake0 ) beMjhyiAdika trasa jIva tathA (jUtake0) prathivyAdika sthAvarajIva tene (viheDiNoke0)vividha prakAre haNavA nimitte pUrvokta maMtrAdi naNe // 4 // . // dIpikA-pramAdameva karma thAdustIrthakataH / karmahetutvAtpramAdaH karmaiva / apramAdaM cA paraM karma zrAduH / korthaH / pramAdAtkarma badhyate sakarmaNazca kiyA bAlavIrya / tathA apramatta sya karmAnAvastasyaca paMmitavIrya / tanAvadezataH bAlavIryasya paMmitavIryasya nAvastenAde zovyapadezastatra baalviirymnvyaanaamnaadynNtN| navyAnAmanAdisAMtaM sAdisAMtaM vA / paMki
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 357 tavIryatu sAdisAMtameva // 3 // bAlavIryamAha / zastra praharaNaM zAstraMvA dhanurvedAyurvedAdikameke zidaMte prANinAmatipAtAya vinAzAya gAti / eke bAlavIryavaMtomaMtrAnanicArakAnadhI yate / kiMjUtAn praanninodiiddiyaadyaaH| nUtAni ethivyAdIni teSAM heThakAn baadhkaan||4|| // TokA-iha bAlavIya kAraNe kAryopacArAtkamaiva vIryatvenAnihitaM / sAMprataM kAraNe kAryopacArAdeva pramAdaM karmatvenApadizannAha / (pmaaymityaadi)| pramAdyati sadanuSThAnara hitAnavaMti prANinoyena sapramAdomadyAdiH / tathAcoktaM / (madyavisayakasAyA, Ni dAvigahAya paMcame nnniyaa| esapamAyapamA, Nidicho vIyarAgehiM // 1 // ) tamevaMnUtaM pramAdaM karmAduruktavaMtastIrthakarAdayo'pramAdaMca tathA 'parakarmakamAduriti / etamuktaM nava ti / pramAdApahatasya karma badhyate sakarmaNazca yakriyAnuSTAnaM tabAlavIrya / tathA'pramattasya kAnAvonavati / evaM vidhasya ca paMDitavIrya navati / etaca bAlavIrya paMmitavIrya miti vA pramAdavataH sakarmaNobAlavIryamapramattasyA'karmaNaH paMmitavIrya mityevamAyojyaM / (ta nAvAdesavApIti) tasya bAlavIryasya karmaNazca paMmitavIryasya vA nAvaH sattA satanAva stenA''dezovyapadezastatastadyathA bAlavIryamanavyAnAmanAdi aparyavasita navyAnAmanAdi saparyavasitaM vA sAdisaparyavasitaM ceti / paMmitavIrya tu sAdisaparyavasitameveti // 3 // tatra pramAdApahRtasya sakarmaNoyabAlavIrya tadarzayitumAha / ( sabamegeityAdi ) / zastraM kha jAdipraharaNaM zAstraMvA dhanurvedAyurvedAdikaM prANyupamaIkAri tat suSTu sAtagauravagRkSAeke kecana zidaMte udyamena gRehati / tacca zikSitaM sat prANinAM jaMtUnAM vinAzAya nvti| tathAhi / tatrApadizyate evaMvidhamAlIDhapratyAlIDhAdinirjIvavyApAdayitavye sthAna vi dheyaM / ta'kaM / muSTinA bAdayenadayaM, muSTau dRSTiM nivezayet / hataM lakSyaM vijAnIyAyadi mUrdhA na kaMpate / 1 / (tathA ) evaM lAvakarasaH dayiNe deyo'nayAriSTAkhyomadyavizeSazce ti / tathaivaM caurAdeH zUlAropaNAdikodaMDovidheyaH / tathA cANikyAniprAyeNa parovaMca yitavyo'rthopAdAnArtha tathA kAmazAstrAdikaM codyamenA'gunAdhyavasAyinodhIyate / tadevaM zastrasya dhanurvedAdeH zAstrasya vA yadanyasanaM tatsarva bAlavIrya / kiMcaike kecana pApodayAna maM trAnanicArakAnA''tharvaNAnazvamedhapuruSamedhAdikaM vidhIyate / kiMnUtAniti darzayati / prA pADiyAdayontAni ethivyAdIni teSAM vividhamanekaprakAraM hevakAn bAdhAna saMsthA nIyAn maMtrAn patIti / tathAcoktaM / SaTzatAni niyujyaMte, pazUnAM madhyame'hani / tha zvamedhasya vacanAnyUnAni pazunistrinirityAdi // 4 //
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ 357 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSThamAdhyayanaM. mAiNo kaTu mAyAya,kAmanoge smaarne|| daMtA nettA pagapnittA AyasAyANugAmiNo // 5 // maNasA vayasAceva, kAyasA ceva . . aMtaso // Ara para vAvi, uhAviya asaMjayA // 6 // artha-(mAiNokagumAyAyake0) koieka mAyAvi puruSa mAyA kelavIne (kAmanogesamAra neke0) zabdAdika viSaya rUpa kAmanogano samAraMna kare eTale potAnA cittane viSe dhAzakta batA kAma sevanA kare evA te (AyasAyANugAmiNoke0) potAnAthAtma sukhanA arthi vi Saya gR6 batA (haMtAbettA pagapnittA ke0) jIvanA haNanAra tathA aMgopAMganA bedanAra tathA peTanA kApanAra thAya // 5 // (maNasAvayasAceva ke0 ) mane karI vacane karI ceva padapUrNArtha bane ( kAyasA ke0 ) kAyAyeM karI (aMtasoke0) bAzakta batA taM' la manI pere karma bAMdhatA tathA(Arake) bhArata bAlokane viSe (parauvAvike) a thavA paralokane viSe paNa (uhAviya ke) e banne lokane viSe kRtya kArIta paNe karI te jIva ghAtanA karanAra puruSa nizce thakI (asaMjayA ke0 ) asaMyati jANavA. // 6 // // dIpikA-mAyAvinomAyAM paravaMcanAni kRtvA kAmanogAna samAranaMte sevaMte / tade vamAtmanA sAtAnugAminaH svasukhalipsavaH prANinAM haMtAraH syuH / tathA uttAraH karNanA sAdeH prakartayitAraH pRSThodarAdeH // 5 // manasA vAcA kAyena aMtazaH kAyenAzaktopi taM ulamatsyavanmanasaiva karma badhAti tathA ArataH paratazceti iha lokaparalokayokiMdhApika takAritAnyAM ca saMyatAjIvopaghAtakAriNaH // 6 // // TIkA-(adhunA sabamityetatsUtrapadaM sUtrasparzikayA niyuktikAraH spaSTayitumA , h| samasimAdIyaM, vijAmaMteyadevakayaM / patrIvakaruNayaggeya, vaayuthmiisgNcev|)(s bamityAdi ) zastra praharaNaM taccA'siH khar3AdistadAdikaM tathA vidyAdhiSThitaM maMtrAdhiSThitaM tade va karmakRtaM divya kriyA nisspaaditN| tacca paMcavidhaM / tadyathA / pArthivaM vAruNamAgneyaM vA yavyaM tathaiva cyAdimizraM ceti / kiMcA'nyat / mAiNoityAdisUtraM / mAyA paravaMcanAdikA buddhiH sA vidyate yeSAMte mAyAvinastaevaMnUtAmAyAH paravaMcanAni katvA ekagrahaNe ta jAtIyagrahaNAdeva krodhinomAninoloninaH saMtaH kAmAn zvArUpAn tathA nogAMzca zadAdiviSayarUpAn samAranaMte sevaMte / pAThAMtaraMvA (AraMjAyetivadR3) trinirmanovA kAyairAraMnArtha vartate / bahUn jIvAn vyApAdayana banana apadhvaMsayan yAjJApayana no gArthI vittopArjanArtha prvrttshtyrthH| tadevamAtmasAtAnugAmina. svasukhalipsavoHkha viSoviSayeSu gRkSAH kapAyakaluSitAMtarAtmAnaH saMtaevaMnUtAnavaMti / tadyathA / haMtA
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha bhAga usarA. 35e raH prANivyApAdayitArastathAlettAraH karNanAsikAdestathA prakartayitAraH pRSThodarAderiti // 5 // tadetatkathamityAha (masAityAdi) adhunA sabamityetatsUtrapadaM tadetatprAsyu pamardanaM manasA vAcA kAyena kRtakAritAnumatinizcAMtazaH kAyenA'zakto'pi taMuttama tsyavanmanasaiva pApAnuSThAnAnumatyA karma banAtIti / tathA''rataH paratazceti laukikI vAyu ktiriti / evaM paryAlocyamAnAaihikAmuSmikayordidhApi svayaMkaraNena parakaraNonavA saMyatA jIvopaghAtakAriNaztyarthaH // 6 // verAI kubaI verI, tama verehiM rjjt||paavovgaay AraMnA, puraka phAsAya aNtso|||| saMparAzya nniybNti,attkkddkaarinno|| rAgadosassiyA bAlA, pAvaM kuvaMti te bada // 7 // artha-(verAiMkuvvazverIke) jIva ghAtano karanAra puruSa te virodharUpa vaira ne aneka jIvo nI sAthe kare (tanvere hirakatIke0) tathA te vaire karI paraloke paNa rAce eTale vaira sA the saMbaMdha kare (pAvovagAyadhAraMjAke0) pApanA samIpa gAmI evA sAvadyAnuSThAnarUpa pAraM janA karanAra te (purakaphAsAyaaMtaso ke0 ) aMta kAle vipAkAvasare asAtAvedanIya nA udaya thakI phuHkhano sparza pAme. // 7 // ( saMparAyaNiyacaMti ke0) sAte karma bAM dhavAnA be prakAra kahyAle eka zyopathikikriyA dhane bIjI sAMparAiki kriyA e be thakI jIva karmano baMdha bAMdheLe (attakkaDakAriNo ke0) Atma uSkatakArI eTale svayaM pApakArI (rAgadosassiyAbAlA ke0) rAgadeSAzrita eTale rAga deSa vyAkula bAla eTale ajJA nI sadasad viveka rahita evA batA (pAvaMkuvaMtitebaduke0) te puruSo potAnA yAtmAnA ghAta karanAra eTale AtmAne sukhanA denArA evA ghaNA pApa kare. // 7 // // dIpikA-vairI sajIvovairANi karoti tato'pairavai rairanurudhyate vairaparaMparAnuSaMgI syA dityarthaH / yAraMnAH pApopagAH pApayuktAaMtazovipAkakAlaHkhadAyinaH syuH // 7 // yAtmamuSkRtakAriNaH svapApavidhAyinaH sAMparAyikaM karma niyati bnti| te kiNjuutaaH|raa gaSAzritAbAlAH pApaM kurvati bar3hanaMtaM / krmvidhaa| ryApathaM sAMparAyikaMca tatra saMparAyA bAdarakaSAyAstenyAgataM sAMparAyikaM jIvaghAtahetutvena kaSAyo karma bnNtiityrthH|| 7 // // TIkA-sAMprataM jIvopaghAtavipAkadarzanArthamAha / (veraaiNityaadi)| vairamasyAstI ti vairI sajIvopamaIkArI janmazatAnubaMdhIni vairANi karoti / tato'pi ca vairAdaparaivairai ranurudhyate / vairaparaMparAnuSaMgI navatItyarthaH / kimiti / yataH pApaM upasAmIpyena gatI ti pApopagAH |kete AraMnAH saavdhaanruupaaH| aMtazovipAkakAle duHkhaM sTazaMtIti duHkha
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ 360 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSThamAdhyayanaM. sparzAsAtodayavipAkinonavaMtIti // 7 // kiMcA'nyatsaMparAzya NiyavatItyAdi ) vividhaM karma ryApathaM sAMparAyikaMca / tatra saMparAyAbAdarakaSAyAstenyAgataM sAMparAyika tajIvopamaI katvena vairAnuSaMgitayA''tmakuSkRtakAriNaH svapApavidhAyinaH saMtoniya ti banati / tAneva vizinaSTi / rAga SAzritAH kaSAyakaluSitAMtarAtmAnaH sadasadiveka vikalatvAt bAlAzva bAlAste caivaMnUtAH pApamasa deyaM bavhanaMtaM kurvati vidadhati // 7 // eyaM sakammavIriyaM, bAlANaM tu pvedit||itto akammaviriyaM,paM / miyANaM suNehame ||nnaa davie baMdhaNummukke, saba binnbNdhnne||p pollapAvakaM kamma,sallaM kaMtatiaMtaso pAgaMtare sallaMkaMtati appaNo10 . artha-( eyaMsakammavIriyaM ke0) epUrvokta anukrame sakarma vIrya kahyo te karma bAMdhavA nuM kAraNale mATe e (bAlANaMtupaveditaM ke0) e bAlanuM vIrya kayuM (itto ke ) e bAlavIrya kahyAnaMtara (akamma viriyaM ke0) akarma vIrya te (paMmiyANaMsurohame ke0 ) paMmitanu vIrya jANavo te DhuM kaTuMDaM mATe he ziSyo tame sanilo ||nnaa (davieke0) mukti gamana yogya evo jIva ivya (baMdhaNuke0) rAga deSa rUpa je kaSAya tethakI(mukkeke0) mukta e Tale rahita (sabanacinnabaMdhaNe ke0) sarvathA prakAre karma baMdhanano bedya karanAra evolato (paNonapAvakaMkammaM ke) pApa karmane daya karI (sanakaMtatiaMtaso ke0) jene pAmIne jIva samasta satya kApe athavA pAThAMtare (sahalaMkaMtatiappaNoke0)potAnA zalya kaape||10|| // dIpikA-tat pUrvoktaM bAlAnAM sakarmavIrya praveditaM / yathA jamadagninA svanAryAyAmakArya pravRttaH kRtavIryovyAditastatputreNa kArtavIryeNa jamadagnirhataH punarjamadagniputreNa paragu rAmeNa saptavArAn datriyAhatAH punaH kRtavIryasutena sunUmena triHsaptavArAn brAhmaNAha tAiti bAlAnAM karmavIrya miti / itavamakarmavIrya paMDitAnAM tanme mama kathayataH zU Nuta yUyaM // e // ivyonvyomuktiyogyo'kssaayiityrthH| baMdhanonmuktaH karmara hitaH sarvata khinnabaMdhanaH sUkSmabAdarakaSAyamuktaH praNudya prerya pApaM karma tatkAraNanUtAna AzravAna vA tyaktvA zalyatulyamazeSaM karma kaMtatyapanayati // 10 // // TIkA-evaM bAlavIrya pradopasaMjighRkurAha / (eyaMsakammetyAdi) / etat yat prAk darzitaM / tadyathA / prANinAmatipAtArtha zastraM zAstraM vA kecana zidaMte / tathA pare vidyAmaM trAn prANibAdhakAnadhIyate / tathA'nyemAyAvinonAnAprakArAM mAyAM kRtvA kAmanogArtha mAraMnAn kurvate / kecana punarapi pare vairiNastatkurvati yena vairairanubadhyate / tathAhi / jamadagninA svanAryAkAryavyatikare kRtavIryo vinAzi tatputreNatu kArtavIryeNa jamadagniH
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 361 jamadagnisutena parazurAmeNa saptavArAn niHtrA dRthivI kRtA / punaH kArtavIryasutena tu su nmena triHsptktvobraahmnnaavyaapaaditaaH| tathAcoktaM / apakArasamena karmaNA, na narastu STimupaiti zaktimAn / adhikAM kurute hi yAtanA, viSatAM jAtamazeSamuharet // 1 // tadevaM ka pAyavazagAH prANinastatkurvati / yena putrapautrAdiSvapi vairAnubaMdhonavati / tadetatsakarmaNAM bAlAnAM vIrya / tuzabdAtpramAdavatAM ca prakarSaNa veditaM praveditaM pratipAditamiti yAvat / a takamakarmaNAM paMDitAnAM yadAye tanme mama kathayataH zRNuta yuuymiti||nnaa yathApratijJAta mevAha (davieztyAdi) ivyonvyomuktigmnyogyH| ivyaM ca navyaiti vacanAt / rAga deSavirahAnA ivyanUto'kaSAyItyarthaH / yadivA vItarAgaiti / vItarAgo'lpakaSAyaitya rthaH / tathAcoktaM / kiMsakAvoyuMje, sarAgadhammami kozyakasAyI / saMtevijokaSAe, nigi ehasovi tattullo // 1 // saca kiMnUtonavatIti darzayati / baMdhanAtkaSAyAtmakAnmuktobaMdhano nmuktaH / baMdhanaM tu kaSAyANAM karmasthitihetutvAt / tathAcoktaM / (baMdhahizkasAyavasA iti) yadivA baMdhanonmuktazva bNdhnonmuktH| tathA paraH sarvataH sarvaprakAreNa sUjhabAdararUpaM binnamapanItaM baMdhanaM kaSAyAtmakaM yena sbinnbNdhnH| tathA prAya prerya pApaM karma kAraNanU tAnvA''zravAnapanIya zalyavabalyaM zeSakaM karma tat kaMtatyapanayatyaMtazoniravazeSato vighaTayati / pAgaMtaraMvA / (sallaMkaMtazyappaNotti ) zavyanUtaM yadaSTaprakAraM karma tadAtmanaH saMbadhi kaMtati binattItyarthaH // 10 // neyAjyaM suyarakAya,nuvAdAya smiihe|nujjonujjo uhAvAsaM, a suhattaM tahAtadA ||11||gnnii vividagaNANi, cazssaMti Na saMsa // aNiyaMte ayaM vAse, pAyaedi sudIdiya // 12 // artha-have je vastu pAmIne zalyane bede te dekhADe.(neyAuyaMsuyarakAyake )nyAya eTale jhAna darzana cAritrarUpa je moda mArga zrI tIrthakara devano nASyo (navAdAyake0) tene upA dAna eTale grahaNa karIne (samIhaeke0) dharma dhyAnane viSe udyama kare ane (jujonuko uhAvAsaMke0) je bAlavIryavaMtate valI vattI anaMtanava grahaNane viSe jema jema narakAdi ka duHkhanA yAvAsone viSe paryaTana kare (tahAtahA ke0) tema tema (amahattaMke0 ) azunatvaM eTale kurthyAnapaNu pravaImAna thAya evo saMsAranuM svarUpa jANIne paMmita puru pa dharmadhyAnane viSe pravarte // 11 // have saMsAranu anitya paNu dekhADele. (vANIviviha gaNANi ke0) je jIvanA vividha prakAranA pradhAna sthAnaka tadyathA devalokamAM iMza tathA sAmAnika trayastriMzakAdikanA sthAna manuSyane viSe cakravartI vAsudeva baladeva
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ 362 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSTamAdhyayana. tathA mAMmalikAdikanA sthAna tiryaMcane viSe paNa kyAeka iSTanoga nUmyAdika sthAnaDe - te sarva sthAnane (cazssaMti ke0) bAMdaze (saMsa ke0) emAM saMdehakaravo nahIM tathA (NAyaehi ke0 ) jhAti gotrI (suhIhiyA ke0) suhRda eTale bAMdhavAdika (aNiyaMtevayaMvAse ke0 ) e sarvanuM anitya azAzvata evo vAsale // 12 // // dIpikA-naiyyAyikaM modanayanazIlaM zrutAkhyAtaM dharmamupAdAya gRhItvA samIhate samyak modAya Ihate ceSTate nUyonUyaH punaH punaH puravAvAsaM bAlavIryavAn syAt yathAya thA bAlavIryavAn syAt tathAtathA'gunatvaM urdhyAnaM pravardhate tatazca narakAdikuHkhaM // 11 // sthAnAni vidyate yeSAMte sthAninodevalokAdizunasthAnavartinaH sthAnAni tyadayaM ti nAtra saMzayo'zAzvatatvAdizvacakitvAdInAM / yataH / sucirataramuSitvA bAMdhavairvi prayogaH suciramapi hi ratvA nAsti nogeSu tRptiH|| suciramapi hi puSTaM yAti nAzaM zarIraM, suciramapi viciMtyodharmaekaH shaayH|| 1 // itijhAtakaiH svajanaiH suhRnizca sahavAsoya maniyataH kiyatkAlasthAyI nanityaH // 12 // // TIkA-yapAdAya zalyamapanayati tadarzayitumAda / ( neyAuyamityAdi ) nayanazI sonetA / nayatestAhIlikastRn / sacA'tra samyakdarzanajhAnacAritrAtmakomokSamArgaH zru tacAritrarUpovA dharmomodanayanazIlavAna gRtyate / mArga dharma vA modaM prati netAraM suSTu tIrthakarAdinirAkhyAtaM svArakhyAtaM tamupAdAya gRhItvA samyak mokSAya ceSTate dhyAnAdhyaya nAdAvudyamaM vidhatte |dhrmdhyaanaarohnnaalNbnaayaah / nUyonUyaH paunaHpunyena yadvAlavIrya ta datItAnAgatAnaMtanavagrahaNeSu suHkhamAvAsayatIti uHkhAvAsaM vartate / yathA yathAca bAla : vIryavAn narakAdiSu duHkhavAseSu paryaTati tathAtathA vAsyA'zunAdhyavasAyitvAda zrutameva pravardhate ityevaM saMsArasvarUpamanupekSyamANasya dharmadhyAnaM pravartataiti // 11 // sAM pratamanityanAvanAmadhikRtyAha / (gnniivivihetyaadi)| sthAnAni vidyate yeSAMte sthAninaH / tadyathA devaloke iMistatsamAnAni trayastriMzatpArSadyAdIni manuSyeSvapi ca kavartibaladevavAsudevamahAmaMmalikAdIni / tiryadava pi yAni kAnicidiSTAni noganU myAdau sthAnAni tAni sarvANyapi vividhAni nAnAprakArANyuttamAdhamamadhyamAni teSu sthA ninastyadayaMti nAtra saMzayo vidheyaiti / tathAcoktaM / azAzvatAni sthAnAni sarvANi di vi ceha ca devAsuramanuSyANAmRyazca sukhAnica tathA'yaM jhAtiniH sabaMdhuniH sArdhaM sahAnyai zva mitraiH suhaniyaH saMvAsaH so'nityo'zAzvataiti / tathAcoktaM / sucitaramuSitvA bAMdha vairviprayogaH muciramapihi ratvA nAsti nogeSu tRptiH / suciramapi hi puSTaM yAti nAzaM shriirN||
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH 363 suciramapi viciMtyo dharmaekaH sahAyati // 1 // cakArau dhanadhAnyakSipadacatuSpadazarIrAdyani tyatvanAvanArthI / azaraNAdyazeSanAvanArthacA 'nuktasamuccayArthamupAttAviti // 12 // evamAdAya mehAvI, appaNo gicimudhare // AriyaM gvasaMpaLe, savadhammamakoviyaM // 13 // sahasaMmaie NaccA, dhammasAraM suNe tu vA // smuvhie| aNagAre paJcarakAya pAvae // 14 // artha-(evamAdAyamehAvIke 0 ) erIte paMmita purupe avadhArIne (yappaNogidimujhare ke0 ) potAno mamatva svanAva najhare eTale svajanAdikane viSe mamatva nakare (yA riyaMuvasaMpaLeke0 ) thAryaje vItarAga praNIta modamArgarUpa dharma tene aAdare tedharma kevo de toke (sabadhammamagoviyaMke0) sarva dharmamAMhe pradhAna agopita eTale adUSita pragaTa // 13 // have zukSadharma parijhAna jerIte thAya terIte kahe. (sahasaMmaeNacAke0 )jAti smaraNAdike karI tathA potAnI matiye karI jANIne (vAke0) athavA anya gurvAdika pAzethI (dhammasAraMsuNetuke0) dharmano sAra je cAritra tene sAMjalIne aMgIkAra kare (sa muvahienyaNagAre ke0 ) paMmita vIrya saMpanna evo sAdhu saMyamane viSe udyamavaMta thako (paJcarakAyapAvae ke0 ) pApakarma je sAvadyAnuSThAna tene paJcarake eTale nirAkare // 1 // // dIpikA-sarvamanityamevamAdAya evaM jJAtvA medhAvI yAtmanoga imamatvamuret tyajet Arya mokSamArgamupasaMpAdyetAdhitiSThedAzrayet / kiMnataM sarvaiH kutIrthadharmerakopitoDa dUSitazca // 13 // dharmasAraM dharmarahasyaM jJAtvA (sahasaMmaieityAdi)jhAtenatIrthakarA diyovA zrutvA cAritraM pratipadyate / upasthitauttarottaraguNasaMpattaye'jyudyato'nagAraH pratyAraNyAta nirAkRtaM pApaM yena sapratyAkhyAtapApakaH syAt // 14 // // TIkA-thapica / (evamAdAyetyAdi) anityAni sarvAmyapi sthAnAnItyevamA dAyAvadhArya medhAvI maryAdAvyavasthitaH sadasadivekI vA AtmanaH saMbaMdhinI gari gArtha mamatvamuharedapanayenmamedamahamasya svAmItyevaM mamatvaM kvacidapi na kuryAt / tathA / aArAjAtaH sarvaheyadharmenyaztyAryomodamArgastamupasaMpadyetA'dhitiSThet samAzraye diti / kiMnUtaM mArgamityAha / sarvaiH kutIrthakadharmerakopito'dUSitaH svamahimnaiva dUSa yitumazakyatvAt pratiSThAM gtH| yadivA sarvairdhamaH svanAvairanuSThAnarUpairagopitaM kutsita kartavyAnAvAt prakaTamityarthaH // 13 // sudharmaparijhAnaMca yathA navati tadarzayitumA ha / (sahasaMmaieztyAdi ) dharmasyasAraH paramArthodharmasArastaM jJAtvA'vabu-kSya / kathamiti darza
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ 364 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSTamAdhyayanaM. yati / sahasammatyA svamatyAvA viziSTAninibodhikajhAnena zrutajJAnenAvadhijJAnena vA svapa rAvabodhakatvAt jJAnasya tena saha dharmasya sAraM jJAtvetyarthaH / anyenyovA tIrthakaragaNa dharAcAryAdinyazlAputravat zrutvA cilAtaputravadhA dharmasAramupagabati / dharmasya vA sAraM cAritraM tatpratipadyate tatpratipattIca pUrvopAttakarmakSyArtha paMDitavIryasaMpannorAgAdibaMdhana vimuktobAlavIryarahitauttarottaraguNasaMpattaye samupasthito'nagAraH pravardhamAnapariNAmaH pra tyAkhyAtaM nirAkRtaM pApakaM sAvadyAnuSThAnarUpaM yenA'sau pratyAkhyAtapApakonavatIti // 14 // jaM kiMcuvakama jANe, Anurakemassa appaNo // tasseva aMtarA khippa, sikaM sikeU paMmie // 25 // jahA kumme saaMgAI, sa e dede smaahre|| evaM pAvAI medhAvI, asappeNa samAhare // 16 // artha-(jaMkiMca ke0 ) je koI prakAre karI (appaNo ke0 ) potAno ( bAurakema ssake0) kheme kuzale karI yAyuSyano ( navakamaMjAroke0) upakrama eTale vinAza jANe arthAt potAnuM maraNa jANe (tassevaaMtarAkhippaMke0) tenA aMtarAle eTale vicAle dina eTale utAvalo (sirakaMsirakeUpaMmieke0) te paMmita saMleSaNArUpa zikSA zIkhe ane te zi hAne maraNAvadhi sudhi aMgIkAra kare // 15 // (jahAke0) jema (kummesaaMgAIke0) kAMcabo potAnA aMga tathA hAtha mastakAdika upAMgane (saedehesamAhare ke0) potAnA dehane viSe gopave ( evaM ke0 ) erIte ( medhAvI ke0) paMmitaje te paNa (pAvAI ke0) pApaje sAvadyAnuSThAna rUpa tene (alappaNa ke0) adhyAtma eTale samyak darzana jhA nAdika nAvanAyeM karI (samAhare ke ) upasaMhare eTale bharaNa kAla sudhI saMleSa egAyeM karI pApakarmane nikIre // 16 // // dIpikA-AyuHdemasya svAyuSanapakrama kyaM jAnIyAt jJAtvA ca tasyopakramasya kAlasya vA aMtarAle primeva anAkulaH paMmitaH saMlekhanArUpAM zidAM jaktapariveMgitamara NAdikAM vA zidet // 15 // yathA kUrmaH svAnyaMgAni svake dehe samAharejopAyet evaM medhAvI paMDitaH pApAni pApAnuSThAnAnyadhyAtmanA samyak jhAnAdinAvanayA smaahreupsNhret||16 // TIkA-kiMcAnyat (jaMkiMcuvakkamamityAdi ) upakramyate saMvaya'te yamupanIyate thAyuryena sanapakramasta yaM kaMcana jAnIyAt / kasyAyuHdemasya svAyuSaiti / idamuktaM nava ti / svAyuSkasya yena kenacitprakAreNopakramonAvI yasminvA kAle tatparijhAya tasyopaka masya kAlasyavA aMtarAne primevA'nAkulojI vitAnAzaMsI paMmitovivekI saMlekhanA
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 365 nurUpAM zidA naktapariveMgitamaraNAdikAM vA zidet / tatra grahaNa zikSyA yathAvanmaraNa vidhi vijJAyA''sevanAzidayA seveteti // 15 // kiMcAnyat / (jhaakummeityaadi)| yathetyu dAharaNapradarzanArthaH / yathA kUrmaH kanbapaH svAnyaMgAni zirodharAdIni svake dehe samAharejopa yedavyApArANi kuryAdevamanayaiva prakriyayA medhAvI maryAdAvAn sadasadivekakIvA pApAni pAparUpANyanuSThAnAnyadhyAtmanA samyak dharmajJAnAdinAvanayA samAhareupasaMharenmaraNakAle copasthite samyaksaMlekhanayA saMlikhitakAyaH paMmitamaraNenA''tmAnaM samAharediti // 16 // sAdare dabapAeya, maNaM paMceMdiyANiya // pAvakaM ca parINAma, nAsA dosaMca taarisN||17|| aNumANaMca mAyaMca,taM paDinnAya pNmie|| (pAgaM taraM azmANaM ca mAiMca taM parimAya paMDie) vitIya pAgaMtaraM (suyaMme idamegasiM, eyaM vIrassa vIriyaM (tRtIya pAgaMtaraM / AyatahaM samAdA ya eyaM vIrassa viiriyN)|| sAtAgAravaNidue, vasaMte nnidecre||20|| artha-(sAhare dabapAeyake0) kAcabAnI pere hAtha paga aMgopAMgAdikane gopavIrAkhe (maNaMpaMcediyANiyake) tathA mananA akuzala vyApAra tathA zrotrAdika sarva iMdvinA viSaya thakI nivarne tathA (pAvakaMcaparINAmaMke0) manano pApa maya pariNAma eTale mAge yaniprAya (nAsAdosaMcatArisaMke) jyAre kAMprayojana paDe tyAre tevojaje pAparUpa nASAno doSa tene paNa sNvre||17|| tathA koi pUjA satkAra kareM tevAre mAna TAla te yAzrI kahele. (aNumANaMca mAyaMcake0) alpamAna alpamAyA ane cakArathakI anukrame krodha tathA lona paNa levo (taMpaDinnAya paMmie ke0 tene jANIne paMmita vivekI jana hoyate aMhIM pA gaMtare azmANamiti atyaMtamAna atyaMtamAyA temaja atyaMta krodha ane lona eno sarvathA prakAre tyAga kare ema paNa kayuM bIjuM pAThAMtara (suryame hamegesiM ke0) erIte meM gu runI pAzethI samyak prakAre sAMjalyuM ke (eyaMvIrassa vIriyaM ke0) e krodhAdikanA jaya thI vIra puruSatuM vIrya parAkama jANavU paNa je saMgrAmamAM zatrune da gate paramArthe vIra gunaTa nakahevAya tI pAThAMtara (yAyatachaMke0) modano arthi yAtmatiSTa evo sAdhu (sa mAdAyake ) te cAritrane ruDIrIte grahaNa karIne paDIkrodhAdikane jItavAno nadyama kare (eyaMvorassIriyaMke0 ) e prakAre vIra puruSarnu vIrya jANavo tathA (sAtAgAravaNihue ke ) sAtAgAravane viSe ninta eTale anuyukta arthAt sAtA gArave karI rahita tathA (navasaMteNihecare ke0) napazAMta eTale kaSAyanA jItavA thakI kamAvAn tathA mAyA rahita bato saMyamAnuSTAna Acare e gurU mArgano nAva jANavo // 17 //
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ 366 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSThamAdhyayanaM. // dIpikA-anazane zeSakAle vA hastau pAdauca saMhare jhyaapaaraannivrtyet| tathA mana zcittaM paMceMDriyANi ca viSayenyonivartayet pApakamazunaM pariNAmaM nASAdoSaM ca sAvayAM nASAM sNhret||17|| AyatArtha modaM suSTha AdAya gRhItvA kAmakrodhAdikaM jayet eta kIrasya vIratvaM tathA sAtagauravaM sukhazIlatA tatra ninRto'nudyamanapazAMtaH damAvAn navidyate nihA mAyA yasyAsAvanihomAyAprapaMcara hitazcaretsaMyame // 17 // // TIkA-saMharaNaprakAramAha (sAharetyAdi ) pAdapopagamane iMgitamaraNe naktaparijhA yAM zeSakAle vA kUrmava-istau pAdau ca saMharezyApArAnnivartayet / tathA mano'taHkaraNaM tacA'kuzalavyApArecyonivartayet / tathA zabdAdi viSayenyo'nukUlapratikUleyo'raktadi TatayA zrotraMDiyAdIni paMcA'pIDiyANi / cazabdaH samuccaye / tathA pApakaM pariNAmamaihi kAmuSmikArAMsArUpaM saMharedityevaM nASAdoSaMca tAdRzapAparUpaM saMharet manovAkAya guptaH san phurlanaM saMyamamavApya paMtimaraNaM vA'zeSakarmadayArtha samyaganupAlayediti / taMca saMyame parAkramamANaM kazcit pUjAsatkArAdinA nimaMtrayet / tatrA''tmotkarSona kA yati darzayitumAha // 17 // (aNumAeM cetyAdi) cakravartyAdinA satkArAdinA pUjya mAnenA'purapi stoko'pi mAno'haMkArona vidheyaH kimuta mahAn / yadi vottamamaraNo pasthitenogrataponiSTaptadehena vA aho'hamityevaMrUpastoko'pi garvona vidheyaH / tathA paMmurAryayeva stokA'pi mAyA na vidheyA kimuta mahatItyevaM krodhalonAvApi na vidheyAvi ti / evaM vividhayApi parijhayA kaSAyAMstadipAkAMzca parijhAya tenyonivRtti kuryAditi / paatthaaNtrNvaa| azmANaMcamAiMca tNprimaaypNmie| atIva mAnotimAnaHsunUmAdInAmiva taM phuHkhAvahamityevaM jJAtvA prihret| idamuktaM nvti| yadyapi sarAgasya kadAcinmAnodayaH syA tathApyudayaprAptasya viphalIkaraNaM kuryAdityevaM mAyAyAmapyAyojyaM / pAThAMtaraMvA / ( suyaM me ihamegesiM, eyaM vIrassa vIriyaM / ) yena balena saMgrAmazirasi mahati sunaTe parAnIkaM vi jayate tatparamArthatovIrya nanavatyapitu yena kAmakrodhAdIn vijayate tadArasya ma hApuruSasya vIrya midaivA'sminneva saMsAre manuSyajanmani caikeSAM tIrthakarAdInAM saMbaMdhi vAkyaM mayA zrutaM vA / paagNtrNvaa| (Ayata samAdAya, evaM vIrassa vIriyaM) yA yatomodo'parya sitAvasthAnatvAt / sacA'sAvarthazca tadarthovA tatprayojanovA samyak darzanazAnacAritramArgaH sathAyatArthastaM dRSTvA''dAya gRhItvA yodhRtibalenakAmakrodhAdi vijayAya ca parAkramate / etacIrasya vIrya miti yamuktamAsIt kiMtu vIrasya vIratvamiti tadyathAnavati tattathAkhyAtaM / kiMcA'nyat sAtagauravaM nAma sukhazIlatA tatra ninta stadarthamanuyuktaityarthaH / tathA krodhAgnijayAupazAMtaH zItInUtaH zabdAdiviSayenyo
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga DusarA. 367 'pyanukUla pratikUlecyo'raktaviSTatayopazAMto jiteMyitvAttecyo nivRttaiti / tathA nihanyaM te prANinaH saMsAre yayA sA nihA mAyA navidyate sA yasyA'sAvanihomAyAprapaMca rahitaityarthaH / tathA mAnarahitojona varjitaityapi iSTavyaM / sacaivaMbhUtaH saMyamAnuSThAnaM caret kuryAditi / tadevaM maraNakAle'nyadA vA paMDitovIryavAn mahAvrateSUdyataH syAt / tatrA'pi prANAtipAta viratireva garIyasIti kRtvA tatpratipAdanArthamAha / (he tiriyaMvA jepANA tasthAvarA // sababa viratiM kukA, saMti nivAsamA hiyaM // 1 // ) yaMca lokona sUtrAdaSu dRSTaSTIkAyAMtu dRSTaiti kRtvA likhita uttAnArthazceti // 18 // pANeya lAivAjA, dinnaM piyapAda e // sAdiyaM eA musaM bUyA esa dhamme busImaM // 19 // pratikkammati vAyAe, mAsA vina paca // savana saMvume daMte, prAyAsu samAdare // 20 // artha - ( pAya lAivAekA ke0 ) prANIunA prANane haNe nahI ( dinnaM piyalA da ke 0 ) tathA daMta zodhanamAtra paNa pradatta lIe nahI ( sAdiyaMNamusaMvUyA ke0 ) mA yA sahita mRSAvAda na bole kema ke paravaMcanA nimitta je mRSA bolAya te te mAyAvi nA bolA nathI kiMtu mAyA sahitaja bolAyaDe te mATe mRSAnI yAdi te mAyAja jAvI tevI mAyAne parihare tyAge (esadhammebusIma ke 0 ) saMyamavaMtano tathA jI teMyi sAdhuno ehi dharma satya jANavo // 19 // ( pratikka maMtivAyAe ke0 ) mahA tanuM atikrama eTale ulaMghana karavAnI vacane karI ( mAsAvinapabae ke0 ) tathA mane karI paNa prArthanA kare nahI e bannenA niSedhavA thakI cIjo kAyAno atikrama dUra kIja niSedhyo ema potAnI meleja jANI jevo (saGghasaMbudate ke 0 ) sarva thakI karaNa karAva tathA anumatiyeM karI bAhyAbhyaMtara jedekarI saMvRta gupteMdiya evo bato ( khAyANaM susamAhare ke 0 ) khAdAna eTale samyak darzanAdikanuM grahaNa kare tathA suSTutrA hAra grahaNa kare ema grahaNa karelI cAritrane samyak prakAre yuddha kriyAsahita pAle // 20 // || dIpikA - prANinAM prANAn nAtipAtayet pareNA'dattaM kiMcinnAdadIta nagRhIyAt sahayAdinA mAyayA vartate iti sAdikaM samAyaM mRSAvAdaM na brUyAt / paravaMcanArtha mRSAvA do'dhikriyate ca na mAyAmaMtareNa syAttatomRSAvAdasya mAyA AdinUtA / korthaH / yohi paravacanArtha samAyomRSAvAdaH satyajyate / yastu saMyamagutyarthaM namayA mRgAdRSTA ityAdi kaH sa na doSAya (esadhammobusImanatti ) vastumataH vastUni jJAnAdIni vidyate yasya sa vastumAna sAdhustasya athavA vazyasya vazIkRteMDriyasyetyarthaH // 19 // vyatikramaM mahAvra For Private Personal Use Only
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ 367 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSTamAdhyayanaM. tAticAraityevaMnUtaM vA manasApi na prArthayet / kAyenApi sarvataH sabAhyAnyaMtarataH saMta toguptodAMtaiMDiyadamena AdAnaM samyakdarzanAdikaM suSTu thAhAraM gRhIyAt // 20 // // TIkA-kiMca (pANeztyAdi ) prANapriyANAM prANinAM prANAnnAtipAtayet / tathA pareNA'dattaM daMtazodhanamAtramapi nAdadIta nagRhIyAt / tathA / sahAdinA mAyayA varta taiti sAdikaM samAyaM mRSAvAdaM na brUyAt / tathAhi / paravaMcanArtha mRSAvAdo'dhikriyate saca na mAyAmaMtareNa navatItyatomRSAvAdasya mAyA AdinUtA vartate / idamuktaM navati / yohi paravaMcanArtha samAyomRSAvAdaH saparikriyate / yastu saMyamaguptyartha namayA mRgAupa labdhAityAdikaH sana doSAyeti / eSayaH prAk nirdiSTo dharmaH zrutacAritrAkhyasvanAvovA (busImanatti ) bAMdasavA nirdezArthastvayaM / vastUni jJAnAdIni ta tojhAnAdimataztyarthaH / yadivA / (busImanatti) vazyasya yAtmavazagasya vazya yisyetyarthaH // 17 // apica (azmaMtItyAdi) prANinAmatikramaM pIDAtmakaM mahAvratAtikamaMvA mano'vaSTabdhatayA para tiraskAraMvA ityevaMjatamatikramaM vAcA manasA'pina prArthayeta / etadyaniSedheca kAyAtika modUrataeva niSi-donavati / tadevaM manovAkAyaH kRtakAritAnumatinizca navakena denA tikramaM na kuryAt / tathA iMDiyadamanena tapasA vA dAMtaH san modasyAdAnamupAdAnaM samya gdarzanAdikaM suSTadyuktaH samyagvisrotasikArahitabAharet yAdadIta gehiiyaadityrthH||20|| kaDaMca kajamANaMca, AgamissaMca pAvagaM ||svN taM NANujANaMti, AyaguttA jidiyA // 22 // je abudhA mahAnAgA, vIrA asa matta dNsinno||asuii tesi parakataM,saphalaM hoi sbso||22|| aza-(kaDaMcakaGamANaMca ke0 ) sAdhune uddezIne je koI anArya puruSa kayuM evaM je pApa tathA vartamAna kAle je pApa kareThe (zrAgamissaMcapAvagaMke ) tathA yAgAmika kAle je pApa karma sAvadyAnuSThAna AraMnAdika sAdhune artha je karaze (savaMtaMNApujANaM ti ke ) te sarvane mana vacana ane kAyAyeM karI anu mode nahI te koNa anumode nahI toke (AyaguttAjidiyA ke0) je mahAnunAva Atmagupta jiteMzyi hoya te evA pApa kRtyane anumode nahI. // 21 // (jeyabudAmahAnAgA ke) je abuka tatva mArganA ajANa paraMtu vyAkarNAdika naNelA tethI loka mAMhe pUjya moTA kevAya evA (vIrA ke0 ) vIra puruSa paNa (asamattadaMsiNo ke0 ) samyaktva parijhAna thakI vikala hoya (asudaMtesiparakaMtaM ke0) evA puruSay je kAMDa dAna tapa niyamAdikane viSepa rAkrama eTale udyama te azubha jANavo (saphalaMhosabaso ke0) te sarva karmabaMdhanA
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahArakA jainAgama saMgraha nAga DusarA. 36 kAraNane viSe saphala yAya paNa mUrkha vaidyanI cikitsAnI pere karma nirjarAnA kAraNa ne viSe saphala na thAya // 22 // 1 || dIpikA - sAdhUdezena yadanyaiH kRtaM pApakaM karma tathA vartamAne kAle kriyamANaM tathA gAmikAle yatkariSyate tatsarvaM nAnujAnaMti nAnumodate khAtmaguptA jiteMdiyAH sA dhavaH // 21 // zrabuddhAprajJAtaparamArthAvyAkaraNa zuSkatarkAdijJAnena jAtamadAzrapi tatvA navabodhAdajJAtaparamArthAeva / yaduktaM / zAstrAvagAha parighaTTanatatparopi naivAbudhaH samani ti vastutatvaM // nAnAprakArarasanAvagatApi darvI svAdaM rasasya sucirAdapi naiva vetti // 1 // budhApi mahAnAgAH / nAgazabdaH pUjAvAcI / korthaH / prapaMDitAyapi tyAgAdiguNai kapUjya vIrAH sunaTavAdaM vahatopya samyakdarzanA midhyAdRSTayaityarthaH / teSAM bAlAnAM parAkrAMta manuSThAnamazuddhihetu pratyuta karmabaMdhAya tatparAkrAMtaM sahaphalena karmabaMdhena vartataiti saphalaM sarvataH syAt // 22 // // TIkA - tathA kiMcA'nyat / ( kaDavetyAdi ) / sAdhUddezena yadaparairanAryakalpaiH kRtama nuSThitaM pApakaM karma tathA varttamAneca kAle kriyamANaM tathA''gAminica kAle yatkariSya te tatsarvaM manovAkkAyakarmanirnAnujAnaMti nA'numodaMti taDapanogaparihareNeti nAvaH / yadyapyAtmArtha pApakaM karma paraiH kRtaM kriyate kariSyate ca / tadyathA / zatroH zirazchinnaM bi dyate betsyatevA tathA caurohatohanyate haniSyate vA ityAdvikaM parAnuSThAnaM nA'nujA naMti naca bahumanyate / tathAhi / yadi paraH kazcida denAhAreNopa nimaMtrayettama pi nAnumanyataiti / evaMbhUtAnavaMtIti darzayati / zrAtmA'kuzalamanovAkkAyanirodhena gu toyeSAM te tathA jitAni vazIkRtAni iMDiyANi zrotrAdIni yaiste tathA evaMbhUtAH pApakarma nA'nujAnatIti sthitaM // 21 // anyaca ( jeyAbu dAityAdi ) ye kecanAs buddhadharma pratyavijJAtaparamArthAvyAkaraNazuSkatarkAdiparijJAnena jAtA'vajepAH paMmita mAnino'pi paramArthavastutatvA'navabodhAdabudAityuktaM / naca vyAkaraNaparijJAnamAtreNa samyaktvavyatirekeNa tatvAvabodhonavatIti / tathA coktaM / zAstrAvagAhaparighaTTanatatparo' pi naivA'budhaH samanigavati vastutatvaM // nAnAprakArarasabhAvagatA'pi darvI, svAdaM rasasya sucirAdapi naiva veti // 1 // yadivA'bujhAiva bAlavIryavaMtastathA mahAMtazcate nAgAzca mahA nAgAH / nAgazabdaH pUjAvacanaH / tatazca mahApUjyAityarthaH / lokavizrutAiti / tathA vI rAH parAnIkane dinaH sunaTAiti / idamuktaM navati paMmitAyapi tyAgAdinirgula kapU jyAH / pica / tathA sunaTavAdaM varhato'pi samyaktatvaparijJAna vikalAH kecana navatIti darzayati / na samyagasamyak taGgAvo'samyaktvaM taddRSTuM zIlaM yeSAM te tathA mithyAdRSTayaitya 47 For Private Personal Use Only
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ 370 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe aSTamAdhyayanaM. rthaH / teSAM ca bAlAnAM yatkimapi tapodAnAdhyayanayamaniyamAdiSu parAkrAMtamudyamarutastada vikAra pratyuta karmabaMdhAya nAvopahatatvAt sanidAnatvAdeti kuvaidyacikitsA vaparItAnubaMdhIti / tacca teSAM parAkrAMta sahaphalena karmabaMdhena vartataiti saphalaM sarvaza iti sarvA'pi takriyA taponuSThAnAdikA karmabaMdhAyaiveti // 22 // je budhA mahAnAgA, vIrA sammattadaMsiNo // suddhaM tesiM paravataM, phalaM doi saba so // 23 // tesiMpi tavo prasudho, nikaMtA je mahAkulA || janne banne vidyAAMti, nasilogaM pavekae // 14 // artha - (jeyabudAmahAnAgA ke0 ) je buddha tatva mArganA jAe evA tIrthakarAdika moTA pUjya puruSa ( vIrAsammattadasiNo ke0 ) ghanaghAtI karma vidAravAne sUravIra samya ktva dRSTi hoya ( sute siMparakaM taM ke0 ) temano jeTalo niyamAdika kriyA anuSThA nane viSe udyamane te sarva zuddha nirmana jANavo ( phalaMhoisavaso ke0 ) te sarva na ma karmabaMdhanAkAraNa viSe phala yAya kiMtu suvaidyacikitsAnIpere te karma nirjarA nuMja kAraNa thAya // 13 // te siMpitavosu hoke 0 ) tenuM tapaje ghanazanAdika te paNa zuddha jANavuM te konuM zuddha jANavuM toke (nirakaMtAje mahAkulA ke 0 ) je moTA ivAkAdika kula thakI nIkalIne cAritriyA thayA utA paNa (jannevanne viyAti ke0 ) je munIzvara pU jA sarakArane tapa kare teno tapa paNa niHphala mATe azuddha jAvo ne je ta karatAMne gRhasyAdika jAaige nahI (nasilogaMpaveka e ke 0 ) je tapamA potAnI zlAghA prasaMsA nabole te tapa zrAtmanehite jAvo // 24 // || dIpikA - ye buddhAjJAtatatvAmahAnAgAmahApUjAnAjovIrAH samyakdarzanAstajjJA steSAM yatparAkrAMtamanuSThitaM tat zuddhamaphalaM karmabaMdharahitaM navati sarvataH // 23 // mahatku laM yeSAM mahAkulA niSkAMtAH pravrajitAsteSAmapi pUjAsatkArAdyarthe yattapastadRc syAt yattapaH kriyamANaM nAnye vijAnaMti tatkArya naivAtmazlAghAM pravedayet prakAzayet // 24 // // TIkA- sAMprataM paMtivIryeNAdhikRtyAha / (jeyabudAityAdi) ye kecana svayaMbuddhAstI karAdyAstava yAvA bubodhitAgaNadharAdayomahAnAgAmahApUjAnAjovIrAH karmavidAra sahimavojJAnAdinirvA guNairvirAjaMtaitivIrAH / tathA samyaktvadarzinaH paramArthatatva vedinasteSAM jagavatAM yatparAkrAMtaM tapo'dhyayanayamaniyamAdAvanuSThitaM tanumavadAtaM niru parodhaM sAta gauravazalyakaSAyAdidoSAkalaMkitaM karmapratibaMdhamaphalaM navati tanniranubaMdha ni For Private Personal Use Only
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 371 jarArthameva navatItyarthaH / tathAhi / samyakadRSTInAM sarvamapi saMyamatapaH pradhAnamanuSThAnaM navati saMyamasya cAnAzrayarUpatvAt tapasazca nirjarAphalatvAditi / tathAca paThyate / ( saMyame ehayakaleta vevodA ephale iti ) // 23 // kiMcA'nyat ( tesiMpItyAdi) maha kunamivAkAdikaM yeSAM mahAkunAlokavizrutAH zauryAdi nirguNai vistIrNayazasasteSA mapi pUjAsatkArAdyarthamutkIrtanena vA yattapastadazuddhaM bhavati / yaJca kriyamANamapi tapo naivAnye dAnAdayojAnaMti tattathAbhUtamAtmArthinA vidheyaM / yatonaivAtmazlAghAM pravedayet prakAzayet / tadyathA / heuttamakulIna icyovA sAMprataM punastaponiSTatadehaiti / evaM svayamAviSkaraNena na svakIyamanuSThAnaM phalgutAmApAdayediti // 24 // appapiMAsi pANAsi, appaM nAseka sukhae // khaMte ninidhume daMte, vItagi sadA jae // 35 // jANajogaM samAdaddu, kArya vinase sabaso // titirakaM paramaM gaccA prAmokAe parivaekA sitti bemi // 26 // itizrIvIriinAmamamazayAM sammattaM // artha - (appAmA sipAlA sike0 ) alpAhArano jamanAra tathA alpa pANIno vAparanAra (paMcAsekasuvae ke0 ) tathA suvrati sAdhu alpa bhASaNanuM karanAra parane hi tarUpa vacananu bolanAra ( khaMte ninimedaMte ke 0 ) kSamAvaMta krodhAdikanA upazama thakI kaSAyane nAve sItala pariNAmi tathA iMDijano damanAra (vIta gidIke 0 ) lovyatA ra hita ( sadAja eke 0 ) erIte sAdhu je be te sarva kAla saMyamane viSe yatna kare // 25 // ( jANajogaM samAha huke0 ) zunadhyAna eTale dharmadhyAna dikanA yoga tene samyak khAdarIne (kArya vina sekasahaso ke 0 ) kAyAnA kuzala yoganI pravarttino tyAga kare sarvathA prakAre hasta pAdAdike karI paNa parane pIDA nakare ( titirakaMparamaMyajcA ke0 ) titikSA eTale parIsaha ne upasarganuM je sahana karavuM tene parama pradhAna karma nirjharAnuM kAraNa jANIne (zrA moskAe pariekA sike0) jyAMsuMdhI moha napAme tyAMsudhI dIkSA pAle tibemino artha pUrva vat jAvo // 26 // itizrIvIryanAmA ghAumA adhyayanano artha samApta thayo . 0 || dIpikA - paM piMDamaznAtIti yatpapiMDAzI evaM pAnepi yojyaM / yadAgamaH / - 6 kuppamANe kavale yAhAremANe appAhAre DvAlasakavalehi vaTTamo yariyA solasahiM 1 nAgayate 2 cacavIsehiM paThaNomo riri khAtI se hiMpamANavatto battIsahiM puNehAreti / ataevaikaikavalahAnyA kanodaratA kAryA / evaM pAne upakaraNe ca kanodaratAM kuryAt / yaktaM / yovIhAroghAvanaNi navajoho ghovaniho / pradhovova hi sa For Private Personal Use Only
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ 372 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. vagaraNo tassadudevA vipaNamaMtIti / alpaM nASate yaH suvrataH krodhAdyupazamAt dAMto' ninivRtolonAlonajayAdanAturodAMtojiteMDiyastathA vItagRddhinirIhaH sadA yateta saM yame // kaSAyA yasya nobinnA yasya nAtmavazaM mnH|| iMDiyANi naguptAni pravrajyA tasya jI viketi // 25 // dhyAnaM dharmadhyAnAdi tatra yogomanovAkAyavyApArastaM samAhRtya samyagA hatya kAyaM dehaM sarvatovyutsRjet tyajet tathA titikSA dAMtiparISadAdisahanarUpAM pa ramAM pradhAnAM jJAtvA dhAmohAya sarvakarmadayAya parivrajet saMyamakiyAM kuryAditi / bravImI ti pUrvakt // 26 // itizrIsUtrahatAMgadIpikAyAM vIryAkhyamaSTamAdhyayanaM samAptaM // // ||ttiikaa-apic appapimAityAdi / alpaM stokaM mimazituM zIlamasyA'sAvalpa piMmAzI yatkicanAzIti nAvaH / tathAcA''gamaH / hejaMtavadhAsIyajabatabavasuhovaga ynihaa|| jeNavateNasaMtuha, vIramaNina sitethappA // 1 // tathA (akumiaMmagamatta ppamANekavalethAhare mANe appAhAre muvAlasakavalehiM // // avaDomoyariyA / solasehiMDanAgapatte // canavIsaMmodariyAMsaMpamANapatte vattIsaMkavalAsaMpumahAre // 3 // ataekaikakavalAhAnyAdinodaratA vidheyA / evaM pAne upakaraNevoconodaratAM vidadhyA diti / tathAcoktaM / thovAhArothovanapiajoho thovanidodha // thovovahinapakara aitassadudevAvipaNamaMti // tathA suvrataHsAdhuralpaM parimitaM hitaM ca nASeta sarvadA vikathA rhitonvedityrthH| nAvAtaudaryamadhikRtyAha / jAvataH krodhAdyupazamAt dAMtaH dAMtipra dhAnastathA'ninirvRtolonAdijayAnnirAturastathA iMDiyanoiMDiyadamanAhAMtojiteMkhyiH / tathAcoktaM / kaSAyAyasya nobinnA, yasya nAtmavazaMmanaH / iMDiyANi na guptAni, pravrajyA tasya jIvanaM // 1 // evaM vigatA gRdhirviSayeSu yasya savigatagRdirAzaMsAdoSarahitaH sadA sarvakAlaM saMyamAnuSThAne yateta yatnaM kuryAditi // 25 // apica (jANajogamityAdi / dhyAnaM cittarodhaladaNaM dharmadhyAnAdikaM tatra yogoviziSTamanovAkAyavyApArastaM dhyAnayogaM samAhRtya samyagupAdAya kAyaM dehamakuzalayogapravRttaM vyutsRjet parityajet / sarvataH sarveNA'pi prakAreNa hastapAdAdikamapiparapIDAkArina vyaapaaryet| tathA titidA dAMti parISadopasargasahanarUpAM paramAM pradhAnAM jhAvA AmodAyA'zeSakarmakSyaM yAvatparivrajedi ti saMyamAnuSThAnaM kuryAstvamiti / iti parisamAptyarthe / bravImIti pUrvavat // 26 // sa mAptaM cA'STamaM vIryAkhyamadhyayanamiti // - have navamuM adhyayana prAraMniyeyeM. aAThamAM adhyayanamA bAlana ane paMmitanuM vIrya kA temAM paNa paMmitanA vIryanuM je dharma te dharmane viSe sAdhu udyama kare temATe thA navamAM adhyayanamAM te dharmanuM svarUpa kahele.
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 373 kayare dhamme akAe, mAhaNeNa matImatA // aMjadhammaM jahAta caM, jiNANaM taM suNedame // (pAgaMtare / jaNagAtaM suNehame // // 1 // mAhaNA khattiyA vessA,caMmAlA a voksaa|| esiyA vesiyA suddA, jeya aarNnpissiyaa||2|| artha-zrIsudharmasvAmi pratye zrIjaMbUsvAmi be hAtha joDIne puje, ke (mAhaNeNama tImatA ke0) mAhaga matimaMta eTale kevalI jagavaMta evA zrImahAvIra deva teNe (ka yaredhammeyarakAe ke0) samyak prakAre karIne kevA prakArano dharma kahyo ema zrIjaMbuskhA miyeM pubyA thakA, zrI sudharma svAmi bolyA, (aMjudhammaM ke0) zrIvItarAga praNIta dharma te ruju eTale sarala guru (jahAtacaM ke0) sAco yathAvasthita (jiNANaMtaMsuNehame ke0 ) evo dharma zrItIrthakaraneM kahelo teDhuM kahUMDaM te tame sAMjalo pAThAMtaraM (jaNagAtaM suNehameke0) evo dharma te aho jana, eTale loko hu~ kadubu, te pratye tame sAMjalo // 1 // (mAhaNArakhattiyAvessA ke0) brAhmaNa kSatriya tathA vaizya ane (caMmAlA ke0) cAMmAla niSAda (ake0 ) athavA ( vokkasA ke0 ) vokasate avAMtarajAti temAM je brAhmaNa thane zuzyakI utpanna thayo te, niSAda eTale cAMmAla ane brAhmaNa tathA vai zyanI strIthI thayo te aMbaSTha, caMmAlaNI ane brAhmaNa thakI thayo te voksa aMhI mAtA pitAno pada jUdo jANavo (esiyA ke0) mRgalubdhakaH hastitApasAdika (ve siyA ke0 ) vaNikAdika vyApAramA ajIvikA karanAra (suddA ke0) zUjha karasaNI pramukha (jeyathAraMnaNi stithA ke0) ityAdika je je te bAraMjanA karanAra , temaja bIjA paNa pAkhaMmI pramukha thAraMnanA karanAra anekale. // // // dIpikA-atha navamAdhyayanaM / pUrvAdhyayane bAlapaMDitavIryamuktaM paMDitavIryaca tadeva ya dharma prati udyama kurute atotra dharmaH procyte| tasyedamAdisUtraM / (kataretti) jaMbunAmA su dharmANamudizyAha / katarodharmayAkhyAtomAhanena zrIvIreNa matimatA jJAnavatA / sudha A Aha / jumavakaM yathAtathyaM satyaM jinAnAM taM dharma mama kathayataH zRNuta yUyaM // 1 // brAhmaNAH triyAvaizyAzcAMDAlAthatha voksaaavaaNtrjaatiiyaaH| tdythaa| brAhmaNena zUdyAM jAtoniSAdaH / brAhmaNenaiva vaizyAyAM jAto'baSThaH / tathA niSAdenAMbaSThayAM jAto voksH| eSikAmRgalabdhakAhastitApasAzca ye mAMsadetormagAna hastinazca eSaMti vaizyAvaNi jomAyApradhAnAH kalAjIvinaH zUbhAH kRSIvalAdayaH yecAnye nAnAvidhAraM nnishritaaH|| // TIkA-aSTamAnaMtaraM navamaH samArajyate // asya cAyamanisaMbaMdhaH / idAnaMtarAdhyaya
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ 374 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. bApaM tina rUpaM vIryaM pratipAditaM / yatrA'pi tadeva paMDitavIrya dharma prati yahudya maM vidhatte todharmaH pratipAdyataityanena saMbaMdhena dharmAdhyayanamAyAtaM / zrasya catvAryanuyo gadvArANi upakramAdIni prAgvat vyAvarNanIyAni / tatrA'pyupakramAMtargato' zradhikAro' yaM / tadyathA / dharmo'tra pratipAdyataiti tamadhikRtya niryuktirUdAda / ( dhamrmo putuddi ho nAva me eka higAro / eseca hoi dhammaM, eseksamA himaggotti 1 / (dhammopuvuddi ityAdi) / durgatigamanadharaNalakSaNodharmaH prAk dazavaikAlika zrutarakaMdhaSaSThA'dhyayane dha rmArthakAmAkhye uddiSTaH pratipAditaH / ihatu nAvena dharmeNAdhikAraH / eSaevaca nAvadharmaH para mArthatodharmovati / mumevArthamuttarayorapyadhyayanayoratidizannAha / eSaevaca nAvasamA dharmAvamArgazca navatItyavagaMtavyaMmiti / yadi vaiSaevaca nAvadharmaeSaevaca nAvasamAdhi reSaevaca tathA nAvamArgonavati nateSAM paramArthataH kazcidbhedaH / tathAhi / dharmaH zrutacAri trAkhyaH kAMtyAdilakSaNovA dazaprakAronavet nAvasamAdhirapyevaMprakAraeva / tathAhi / samyagA dhAnamAropaNaM guNAnAM kAMtyAdInAmiti samAdhiH / tadeva muktimArgo'pi jJAnadarzanacAritrA khyonAvadharmatayA vyAkhyAtayitavya iti // sAMpratamatidiSTasyApi sthAnAzUnyAnyArtha dharmasya nA mAdinicepaM darzayitumAha / (lAmaMThava sAdhammo, davadhammoya nAvadhammoya / sa cittA cittamIsa ga, bidAda vidhamme |2| ) ( nAmaMgva NetyAdi) nAmasthApanAi vyanAvanedAccaturdhA dharmasya nikSepaH / tatrA'pi nAmasthApane'nAdRtya izarIranavyazarIravyatiriktodharmaH sacittA cittamizra I dAt tridhA / tatrA'pi sacittasya jIvavarIrasyopayogalakSaNodharmaH svanAvaH / evamacittA nAmapi dharmAstikAyAnAM yoyasya svanAvaH satasya dharmaiti / tathAhi / ( gailarakA dha mmo, hAlakohammoya | nAyaNaM saGghadavANaM, nahayavagAhalarakaNaM / 1 / pujalA stikAyo'pi grahaNalakSaNaiti / mizravyANAM ca kSIrodakAdInAM yoyasya svanAvaH sata Saino | gRhasthAnAMca yaH kulanagara grAmAdidharmo gRhasthecyogRhasthAnAM vA yodAnadharmaH savyadharmo'vagaMtavyaiti / tathAcoktaM / dhannaM pAnaM ca vastraMca, khAlayaH za nAsanaM / zuzrUSA vaMdanaM tuSTiH puNyaM navavidhaM smRtaM / 1 / nAvadharmasvarUpanirUpaNAyAha / ( loiyalouttarina, DuvihopuhoMtinAvadhammona / vihovi vihativiho, paMcaviho hoti pAyo / 3 / (loiyaityAdi) / nAvadharmonoyAgamato dvividhaH / tadyathA / lauki kolokottarazca / tatra laukiko dvividhaH / gRhasthAnAM pAkhaMDikAnAM ca lokottarastrividhaH / jJAnadarzanacAritranedAt / tatrA'pyAni nibodhakaM jJAnaM paMcadhA / darzanamapyopazamika, sA svAdana, kAyopazamika, vedaka, kAyika bhedAt paMcavidhaM / cAritramapi sAmAyikA dinedAt paM cavidhaM / gAthArANi tvevaM neyAni / tadyathA / nAvadharmolaukika lokottaranedA dvividho'pi cAyaM yathAsaMkhyena dvividhastrividhaH / tatraiva laukikogRhasthapAkhaMDikanedAt 6 | For Private Personal Use Only
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 375 vidhaH / lokottaro'pi jJAnadarzanacAritranedAt trividhaH / jJAnAdIni pratyekaM trIgyapi paM cadhaiveti / tatra jJAnadarzanacAritravatAM sAdhUnAM yodharmastaM darzayitumAha / (pAsabosamma kusIleM, saMghavoNakiracaTTatIkA / sUyagaDeanuyaNe, dhammami nikAitaeyaM // 4 // ) pAsa bosmmetyaadi)| sAdhuguNAnAM pArzva tiSThaMtIti paarshvsthaaH| tathA saMyamAnuSTAne'vatIdaMtI tyvsnnaaH| tathA kutsitaM zItaM yeSAMte kuzolAetaiH pArzvasthAdiniH saha saMstavaH paricayaH sahasaMvAsarUpona kila yatInAM vartate kartumataH sUtrakateMgedharmAkhye'dhyayane etasminnikA citaM niyamitamiti // gatonAmaniSpannonidepo'dhunA sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccAra yitavyaM / taccedaM / (kayareityAdi ) // jaMbUsvAmI sudharmasvAminamuddizyedamAha / tadyathA / kataraH kiMjUto'rgatigamanalakSaNodharmadhArakhyAtaH pratipAdito (mAhaNeNaM ti) mA jaMtUna vyApAdayetyevaM vineyeSu vAkpravRttiryasyA'sau mAhanonagavAna voravardhamA nasvAmI ten| tameva vizinaSTi / manute'vagati jagatrayaM kAlatrayopetaM yayA sA kevalajhA nArakhyA matiH sA asyA'stIti matimAn tenotpannakevalajJAnena jagavateti eSTe sudharmasvA myAda rAgadeSa jitojinAsteSAM saMbaMdhinaM dharma (aMjumiti ) Rju mAyAprapaMcarahitatvA davakaM / tathA (jahAtaJcamiti) yathAvasthitaM mama kathayataH zRNuta yUyaM / natu ya thA'nyaistIrthakairdanapradhAnodharmonihitastathA nagavatA'pIti (pAnAMtaraMvA) jaNagA taM suNehame) jAyaMtati janAlokAstaeva janakAstepAmAmaMtraNaM hejanakAH dharma za puta yUyamiti // 1 // anvayavyatirekAnyAmukto'rthaH sUktonavatItyatoyathodiSTapratipada nato'dharmastadAzritAMstAvadarzayitumAha / (maahnnetyaadi)| brAhmaNAH kSatriyAvaizyA stathA cAMmAtAH atha vokksaayvaaNtrjaatiiyaaH| tadyathA / brAhmaNena zUdyAMjAtonipAdobA hmaNenaiva vaizyAyAM jAto'baSTastathA niSAdenAMbaSThayAM jAtovoksaH / tathA epituM zItamitye SikAmRgalubdhakAhastitApasAzca mAMsahetomaMgAna hastinazca eSyaMti tathA kaMdamUlapha lAdikaM ca / tathA ye cA'nye pAkhaMDakAnAnAvidhairupAyairnayameSyaMtyanyA nivA viSayamA dhanAni te sarve'pyeSikAztyucyate / tathA vaishikaavnnijomaayaaprdhaanaaklopjiivinH| tathA sUzaH kRSIvalAdayaH / AnIrajAtIyAH kiyaMtovA vakSyaMtaiti drshyti| ye cA'nyeva pasadAnAnArUpasAvadyAraMna nizritAyaMtrapIDanani banakarmAgAradAhAdiniH kriyAvizeSa rjIvopamaIkAriNasteSAM sarveSAmeva jIvApakAriNAM vairameva pravardhataityuttara zloke kriyeti||2 pariggadaniviNaM, veraM tesi pavaDUI // ( pAgaMtare pAvaM tesiM pavaDUI) AraMnasaMniyA kAmA, nate urakavimoyagA // 3 // AghAya kiccamAde, nAina visesinno|| anne haraMti taM vittaM, kammI kammehiM kincatI // 4 //
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ 376 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. artha-(pariggahe ke0) parigraha pida, catuSpada, dhana, dhAnya hiraNya, suvarNAdikane viSe mamatva temAM (nivihAke0) gadha batA (veraMtesiMpavaIke) evA puruSa yAraMjanA karanAra tene ni:kevala vairanI vRddhi thAyaDe. athavA pAThAMtare (pAvaMtesiMpavar3aI ke0) tevA AraMjanA karanAra puruSone jamadagni kRtavIryanI pere pApanI vRddhi thAya jyAM jerI te prANInI hiMsA kare tyAM terIte saMsAra mAMhe suHkhanA vinAgI thAya. (vAraMjasaMni yAkAmA ke0) tathA kAmanogaje le, te AraMna saMvRta AraMne karI puSTale aneka pApa nA kAraNe karI navAje, (nateHkha vimoyagA ke ) te kAraNa mATe te phuHkha thakI bU Te nahIM // 3 // jethakI prANInA prANane haNiye tene (AghAya ke) maraNa kahie. te maraNane arthe je (kiccamAhenake0) kRtya karavU eTale maraNatuM je kArya karavU arthAt zramisaMskAra jalAMjalI, pradAna, pitR piMka, pramukha eTalAvAnA karIne paDI (nAina visaesiNo ke0 ) zAti, gotrI, svajana, putra, kalatrAdika esarva viSayAnilASI batA hoya temanuM upArjana karelu je vitta eTale dhana (taM vittaMke0 ) tedhana (anneharaMtike) anya je pUrvokta agni saMskAra pramukhanA karanArA puruSo te liye, eTale aMgIkAra kare. ane te dhanano napArjanAra (kammIkamme hiMkiJcatI ke ) aneka kukarma karI urgatI pohoto bato te karme karI saMsAramA kicatI eTale pIDAya dAya. // 4 // ||diipikaa-prigrh niviSTAnAM mamatAsaktAnAM teSAM pUrvoktAnAM vairaM vardhate / jamadanika tavIryAdInAmiva ripavaste vAraMjasaMnRtAdhAranapuSTAH kAmeSu pravRttAste evaMvidhAkuHkha vimocakAna syuH // 3 // AghAtomaraNaM tasya kRtyamanisaMskArajalAMjalidAna pitRpiMmA dikaM tadAdhAtumAdhAya kRtvA pazcAjjhAtayaH svajanAanye'pi viSayaiSiNaH saMtastasya ta vittaM dhanaM harati gRehati / yamuktaM / tatastenArjitaivyaidAraizca parirahitaiH // koDaMtya nye narArAjana hRSTatuSTAalaMkatAiti / satu ivyopArjakaH karmavAn kataiH karmaniH saMsA re katyate pIDyate // 4 // ||ttiikaa-kiNc (pariggaheityAdi) parisamaMtAt gRhyataiti parigrahokSipadacatuSpadadhanadhAnya hiraNyasuvarNAdiSu mamIkArastatra niviSTAnAmadhyupapannAnAM gArtha gatAnAM pApamasAta vedanIyAdikaM teSAM prAyuktAnAmAraMnanizritAnAM parigrahe niviSTAnAM prakarSeNa vaIte ra dimupayAti janmAMtareSvapi urmocaM navati / kvacitpAtaH (veraMtesiMpavati ) / tatra yena yasya yathA prANinanapamardaH kriyate satathaiva saMsArAMtarvartI zatazorakhanAk navati / jamadagnirutavIryAdInAmiva putrapautrAnugaM vairaM pravaItaiti naavH| kimityevaM / yataste
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 377 kAmeSu pravRttAH kAmAzcAranaiH samyaga nRtAdhAranapuSTAAraMnAzca jIvopamarda kAriNo'tona te kAmasaMnRtAdhAraMna nizritAH paragRhe niviSTAH duHkhayatIti duHkhamaSTaprakAraM karma tadimo cakAnavaMti tasyA'panetAronavaMtItyarthaH // 3 // kiMcA'nyat (aAghAyamityAdi) AhanyaMte apanayaMti vinAzyaMte prANinAM daza prakArAyapi prANAyasmin sayAghA tomaraNaM tasmai tatra vA kRtamagnisaMskArajalAMjalipradAnapitRpiMmAdikamAghAtaM kRtyaM tadA dhAtumAdAya kRtvA pazcAt jJAtayaH svajanAH putrkltrtraatRvyaadyH| kiMnUtAH / viSayAna nveSTuM zIlaM yeSAM te'nye'pi viSayaiSiNaH saMtastasya duHkhArjitaM vittaM ivyajAtamapaharaMti svIkurvati / tathAcoktaM / tatastenArjitai vya.dArezca prirditaiH|| kIDatyanye narArAjana, hRSTAstuSTAhyalaMkatAH // 1 // satu ivyArjanaparAyaNaH sAvadyAnuSThAnavAn karmavAn pApI svIkRteH kameniH saMsAre kRtyate vidyate pIDyataiti yAvat // 4 // mAyA piyA ehasA nAyA,nakA puttAya nrsaa||naalN te tava tANA ya, lappaMtassa sakammaNA // 5 // eyama sapehAe, paramANa gAmiyaM // nimmamo nirahaMkAro, care nirakU jiNAdiyaM // 6 // artha-(mAyApiyANDasAnAyA ke ) mAtA pitA snuSA eTale bokarAnI strI tathA nAi (nAputtAyanarasA ke0 ) nAryA, putra aMgajAtika eTalA sarva (lupaMta ssasakammuNA ke0) e jIvane karma vipAka jogavatA thakAM (nAlaMtetavatANAya ke0 ) tevakhate trANanaNI nathAya eTale duHkha TAlavAne asamartha thAya // 5 // dharmara hita jI vane rAkhavA koI samartha nathI ( eyamAMsapehAe ke) e artha bAlocI eTale samya k prakAre vimAsIne (paramANugAmiyaM ke0) paramArthaje moda teno anugAmi eTale mokno sAdhaka (nimmamonirahaMkAro ke ) nirmamatva tathA nirahaMkArI evoDato (care niskUjiNAhiyaM ke0 ) te sAdhu jinanApita je saMyama mArga tene Acare // 6 // // dIpikA-mAtA pitA snuSAputravadhUH nAtA nAryA putrAzca aurasAHsvAMgajAete sa / tava trANAya rakSaNAya nAlaM nsmrthaaH| tava kiMnUtasya / svakarmaNA lupyamAnasya pIDaya mAnasya |dRssttaaNtotr kAlasaukarikasutaH sulaso'nayakumArasya mitraM tena mahAtmanA svajanA nyarthitenApi na prANihiMsA katA // 5 // etaM pUrvoktamartha prekSya vicArya paramArthomoda stamanugavatIti paramArthAnugAmukastaM samyakdarzanAdikaM vicArya nirmamonirahaMkAroni hurjinAhitaM jinoktaM mArga caret // 6 // // TIkA-svajanAzca tahavyopajIvinastatrANAya nanavaMtIti darzayitumAha / (mAyA 48
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ 378 dvitIye sUtrakRtAge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. piyAityAdi) mAtAjananI pitAjanakaH snuSAputravadhUH cAtAsahodaraH / tathA nAryA kalatraM putrAzcaurasAH svaniSpAditAete sarve'pi mAtrAdayoye cAnye zvazurAdayaste tava saMsAracakravAle svakarmanirvilupyamAnasya trANAya nA'laM samarthAjavaMtIti / ihA'pi tAva naite trANAya kimutAmutreti / dRSTAMtazcA'tra kAlasaukarikasutaH sulasanAmA ajayakumA rasya sakhA / tena mahAsatvena svajanA'nyathitenA'pi naprANiSvapakRtamapi tvAtmanyeveti // 5 // kiMcAnyat ( eyamahamityAdi ) dharmarahitAnAM svakRtakarmavilupyamAnAnAmaihi kAmuSmikayarna kazcitrANAyeti enaM pUrvoktamartha saprekSApUrvakArI pratyupekSya vicAryA'vagamya ca paramaH pradhAnanUtomohaH saMyamovA tamanugavatIti tavIlaca paramArthAnugAmukaH samya kadarzanAdistaMca pratyupekSya / ktvApratyayAMtasya pUrvakAlavAcitayA kriyAMtarasavyapecatvAt / ta dAha / nirgataM mamatvaM bAhyAbhyaMtareSu vastuSu yasmAdasau nirmamaH / tathA nirgato'haMkAro' nimAnaH pUrvaizvarya jAtyAdimadajanitastathA tapaHsvAdhyAyalonAdijanitovA yasmA dasau nirahaMkArorAgadde para hitaityarthaH / saevaMbhUto nikurjinairAhitaH pratipAdito'nu SThitovA yomArgo jinAnAM vA saMbaMdhI yo'nihitomArgastaM caredanutiSThediti // 6 // citrA vittaM putteya. lAina ya pariggadaM // ciccAe aMtagaM soyaM (ciccANAMta gaMsoyaM) iti pAThAMtaraM / niraverako parivae // 7 // puDhavI gaNi vAU, tAruka sabIyagA // mayA poya jarA Urasa saMseya priyA // 8 // artha - ( vittaM putte ke 0 ) vittate dhana ne putrAdika tene ( ciccA ke0 ) tyaktvA eTale bAMkIne valI (lAina ke 0 ) jJAti, svajana, strI, svasura vevAhI pramukha tathA (pari haM ke0 ) parigraha tenA upara mamatva nAva te sarvane (ciJcAke0) tyaktvA eTale bAM vAkyAkare tathA ( taMsoyaM ke0) tathA nUtazoka tene tyAgIne athavA pAThAMta ranuM artha kahe. mithyAtva avirati pramAda kapAyarUpa baMdhanA kAraNa, ane (elAMtagaM ke 0 ) jeno koirIte aMta eTale pAra na yAve evo soyaM ke0 zoka teno tyAga karIne ( niraverako ke0 ) nirapekSa eTale viSayAdikane yA vAMbato thako ( parivae ke0 ) saM yama pAle tene sAdhu jAvo // 7 // ( puDhavidyAnaga zivAU ke0 ) pRthavIkAya, a paMkAya, tekakAya ne vAyukAya tathA ( taNarurakasabIyagA ke0 ) tRNa vRkSa bIja zA ni pramukha e pAMcamI vanaspatikAyanI jAti e sarva sthAvara jIvo jANavAH prane ( yA ke0 ) iMsA thakI upaje je vAguli pramukha ( potajake0 ) hastiyA dika tathA (ja For Private Personal Use Only
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 37e rAyuja ke0 ) manuSyAdika ( rasaja ke ) kITAdika (saMsvedajake) ju pramukha ( uni U ke0 ) tIDAdika e sarva trasakAya jIvojANavA. // 7 // // dIpikA-vittaM dhanaM putrAMzca jhAtIna svajanAna tyaktvA parigrahaM cAMtaraMmamatvaM / / kArovAkyAlaMkAre aMtaM galatItyaMtagokuSparityajaztyarthaH / taM tathAnUtaM zokarUpaM tya ktvA nirapedaH putrAdyapadArahitaH parivrajet saMyame caret / yamuktaM / baliyAthavazrakaMtA, nirAvazkAgayAbaviggheNaM // tamhApavayaNasAre, nirAvairakeNahoavaMti // 7 // hathi vI ApaH agnayaH vAyavaH tRNAnikuzAdIni vRdAazokAmrAdayaH sabIjAni zAligo dhUmAdIni tadyuktAete trayopi vanaspatayaH ete paMcApyezyiAH / aMmajAH padigRhakoki lAdyAH potajAhastyAdayaH jarAyujAgomanuSyAdayaH rasAhadhisauvIrAdeAMtArasajAH saM svedajAyUkAmatkuNAdayaH nanijAHkhaMjarITadarAdyAH ete trasAH // 7 // // TIkA-apica (ciccAityAdi) saMsArasvanAvaparijhAnaparikarmitamatirviditavedyaH samyak tyaktvA parityajya kiMtatti ivyajAtaM tathA putrAMzca tyaktvA putrevadhikasnehona vatIti putragrahaNaM / tathA jJAtIna svajanAMzca tyaktvA tathA parigrahaM cAMtaraM mamarUpatvaM / pakArovAkyAlaMkAre / aMtaM gbtiityNtgoddssprityjshtyrthH| aMtako vinAzakArItyarthaH / yAtmani vA galatItyAtmagAMtaraityarthaH / taM tathAnUtaM zokaM tyaktvA parityajya zrotovAmithyAtvAviratipramAdakapAyAtmakaM karmAzrava hAranUtaM parityajya paatthaaNtrNvaa| (ciccANapaMtagaMsoyaM ) aMtaM gabatItyaMtagaM naaMtagamanaMtagaM / zrotaHzokaM paritya jya nirapekSaH putradAradhanadhAnyahiraNyAdikamanapekSyamANaH san modAya parisamaMtA t saMyamAnuSThAne brajet parivrajediti / tathA coktaM / (baliyAavayarakaMtA, nirAvaya skAgayAaviggheNaM // tamhApavayaNasAre, niraavyrknnhoyvN|| 1 // nogeavayarakaMtA, pa DaMti saMsArasAgare ghore / nogehiniravaparakA, taraMti saMsArakaMtAramiti // 2 // saevaM pravraji taH suvratAvasthitAtmA'hiMsAdiSu vrateSu prayateta // 7 // tatrA'hiMsAprasitdhyarthamA ha / ( puDhavIyAnaityAdizloka yaM) tatra pRthivIkAyikAH sUkSmabAdaraparyAptakAparyAptaka nedaninnAH / tathA'pkAyikA nikAyikAvAyukAyikAzcaivaMnUtAeva / vanaspatikA yi kAn lezataH sanedAnAha / tRNAni kuzavaJcakAdIni vRddhAzrUtAzokAdikAH / saha bIjairva tataiti sabIjAni tu zAligodhUmayavAdIni ete ekeDiyAH pNcaapikaayaaH| SaSThatrasakAyani rUpaNAyAha / aMDajAH zakunigRhakokilakasarIsRpAdayaH / tathA potAeva potajAhastiza ranAdayaH / tathA jarAyujAye jaMbAlaveSTitAH samutpadyate gomanuSyAdayaH / tathA rasAt dadhi
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. sauvIrakA darjA tArasajAstathA saMsvedAjAtAH saMsvedajAyUkAmatkuNAdayaH / unikAH khaMjarITakadarAdayaiti / yAjJAtanedA hi duHkhena radayaMtaityatonedenopanyAsaiti // 8 // etehiM bahiM kAhiM taM viUM parijANiyA // mAsA kAyavakke , pAraMjI pariggahI // // musAvAyaM vadidvaMca, naggaca jAya // sacA dANAI logaMsi, taM viUM parijAliyA // 10 // 380 artha - ( ete hiMDa hiMkAe [hiM0) pUrvokta va kAyajIvo te trasa sthAvara tathA sUkSma bAdara paryAptA paryAptA nA ne karI ( taMvikaMpa rijAliyA ke0) te bakAyane paMmitajJa parijJAyeM karI jalIpare jANIne ane pratyAkhyAna parijJAye ( mAsAkAyavakkeNaM ke0 ) mana, vacana kAyA etraNa karaNe karI (pAraMnIe pariggahI ke 0 ) sAdhu prAraMbha parigraha nakare kemake eraMnaparigrahatha kI pUrvokta bakAya jIvonI virAdhanA thAyale mATesAdhu prAraMbhI parigrahI nathAya. e prANAtipAta viramaNa nAmA prathama vratano adhikAra kahyo || || have bIjo vrata yAda kare (musAvAyaM ke0) satya bola (vahicake0) tathA maithuna te joga kA mAdika (nagaca ke0 ) parigraha tathA ( jAiya ke0 ) pradattadAna e mRSAvAdAdi ka taje te (logaMsi ke0 ) loka mAMhe ( sabake 0 ) zastrarUpate, tathA zastranI pere ( pradAna ke 0 ) karma grahaNa karavAnuM kAraNabe, (tavikaMpa rijA liyAke0 ) tene vidhAn e ele paMmita parijJAyeM jANIne pratyAkhyAna parijJAye parihare // 10 // || dIpikA - eniH SaGgiH kAyainariMnI nApi parigrahI syAt vidhAna paMDito parijJa yA parijJAya pratyAkhyAnaparijJayA manovAkkAyairAraMnaM parigrahaMca pariharediti zloka 6yA rthaH // e // mRSAvAdaM vidvAn pratyAkhyAnaparijJayA pariharet pravahidaM maithunaM avagrahaM pariya hAtimatAdAnaM etAni mRSAvAdAdIni prApyupaghAtakAritvAt zastrANi tathA khAdA na karmopAdAnakAraNAnyasmina loke tadetatsarvaM vidhAn parijJAya pariharet // 10 // // TIkA - eniH pUrvoktaiH padbhirapi kAyaistra sasthAvararUpaiH sUkSmabAdaraparyAptikApa tada ninnairaM nA'pi parigrahI syAditi saMbaMdhaH / tadetadvidvAn sazrutiko pari iyA parijJAya pratyAkhyAnaparijJayA manovAkkAyakarmanirjIvopamardakAriNA mAraMnaM pari grahaM ca pariharediti // ee // zeSavratAnyadhikRtyAha / ( musAvAyamityAdi ) mRSA khasa tovAdomRSAvAdastaM vidvAn pratyAkhyAnaparijJayA pariharet tathA'vahi mitimaithunaM va grahaM parigrahamayAcitamadattAdAnaM / yadivA' vahimiti maithunagraho'vagrahamayAcita For Private Personal Use Only
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 381 mityanenA'dattAdAnaM gRhItaM / etAnica mRSAvAdAdIni prApyupatApakAritvAt zastrA ila zastrAvirtate / tathA dIyate gRtyate'STaprakAraM karmainiriti / karmopAdAnakAraNAnya smin loke tadetatsarva vidvAn parijJayA pratyAkhyAnaparijJayA pariharediti // 10 // palinaMcapaMca jayAMca, thaM milnussayAliyA // dhUNAdAlAI lo gaMsi taM viUM pArijANiyA // 12 // dhoyAM rayaNaM caiva, bacIkammaM vireyaNaM // vamaNaM jaNapalImaMthaM, taM viUM parijAliyA // 12 // artha - (palinaMcalaMca ke 0 ) mAyA tathA (nayapaMcake 0 ) lona (thaM mila ke 0 ) je nirvive kapaNA thakI milanI pere hoya te krodha (sayaNAliyA ke 0 ) je apadhyAne karI sayyA dikanI pere uMca hoya tene mAna kahie (dhulAke0) ecAreno tyAgakare kema ke (dAlAi logaMsi ke0) ecAra kaSAyane lokamAM karma grahaNa karavAnA kAraNa kahyAM be temATe (taM viUMparijAliyA ke 0 ) ene paMmita parijJAye jANIne pratyAkhyAna parijJAyeM parihare. // 11 // ( dhoraNaM ke0 ) hAtha paga vastrAdikane dhovuM tathA raMgavuM (ceva ke0) valI ( vammiM ke0 ) nakha romAdikanuM samArakhaM (vireyaNaM ke0 ) pakhAla jevo (vamanaMke0 ) vamana kara ( ke0 ) yAkhanuM yAMjavuM ( patimaMthaM ke0 ) anyako zarIra saMskA rAdika jeNekarI saMyamano upaghAta thAya tevA sarvakAraNAne jANIne paMmita parihare // 12 // || dIpikA - parikuMcyate khAtmA vakratAM prApyate yena tat parikuMcanaM mAyA / jajyate sarva zrAtmA vhIkriyate yena sanajanolonaH / yaDudayenAtmA sadadviveka vikalatvAt sthaM mi lavatsyAt sasthaMDilaH krodhaH / yasmin sati khAtmA udritaH syAnnataH santAyo mAnaH / bAMdasatvAtkkIbatvaM / etAni dhUnaya tyaja / kiMnUtAni khAdAnAni baMdhakAraNAni tadeti dvAn parijJAya pariharet // 11 // dhAvanaM hastapAdavastrAdeH / raMjanaM tasyaiva / bastikarmAnu vAsanarUpaM / virecanamadhovirekaH / vamanamUrdhva virekaH / aMjanaM nayanayoH / evamanyadapi ya tsaMyamapalimaMyakAri saMyamopaghAtakAri tatparijJAya pariharet // 12 // // TIkA - kiMcA'nyat (paninaMcaNamityAdi) paMcamahAvratadhAraNamapi kaSAyiyoni phalaM syAdatastatsAphavyApAdanArthaM kaSAya nirodhovidheyaiti darzayati // parisamaMtAt kuMcyaMte vakratAmApadyate kriyAyena mAyA'nuSThAnena tatpanikuMcanaM mAyeti naSyate / tathA na jyate sarvatrAmA pravhIkriyate yena sajajanolonastaM tathA yadayena hyAtmA sadasadviveka vikalatvAt sthaM milavadbhavati sasthaMDilaH krodhaH / yasmiMzca satyUrdhvaM zrayati jAtyAdinA darpA For Private Personal Use Only
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. dhmAtaH puruSanattAnInavati sanabAyomAnAbAdasatvAnnapuMsakaliMgatA |jaatyaadiinaamettsthaa nAnAM bahatvAt tatkAryasyA'pi mAnasya badatvamatobadavacanaM / cakArAH svagatanedasaMsU canArthAH smuccyaarthaavaa| dhUnayeti pratyekaM kriyA yojanIyA / tadyathA / palikuMcanamAyAM dhUnaya dhUnIhi vA / tathA najanaM lonaM tathA sthaMDilaM krodhaM tathA unnAyaM mAnaM / vicitratvAt sUtrasya kamollaMghananirdezona doSAyeti / yadivA rAgasya ustyaja tvAt lonasya ca mAyApUrvakatvAdityAdAveva mAyAlonayorupanyAsati / kaSAyaparityAge vidheye punaraparaM kaarnnmaah| etAni palikuMcanAdIni asmin loke yAdAnAni vartate / tadetadavAna jJaparijhayA parijhAnapratyAkhyAnapariyA pratyAcadIta // 11 // punarapyutta raguNAnadhikatyAha / (dhAvaNamityAdi) dhAvanaM pradAlanaM hastapAdayorvastrAderaMjanamapi tathA virecanaM nirUhAtmakamadhovirekovA / vamanamUrdhva virekastathA'janaM nayanayoriti / evamAdikamanyadapi zarIrasaMskArAdikaM yat saMyamapalimaMthakAri saMyamopaghAtarUpaM tadeta vijJAna svarUpatastavipAkatazca parijhAya pratyAcavIta // 12 // gaMdhamanasiNANaMca, daMtaparakAlaNaM tadA ||priggdinikmmNc, taM viU parijANiyA // 13 // nadesiyaM kIyagar3ha, pAmicaM ceva AdaDaM // pUyaM aNesaNijaMca, taM vijaM parijANiyA // 24 // artha-(gaMdhamAnasiNANaMca ke0 ) sugaMdhika ivyate gaMdha, mAlyate phUla ane zarIra snAna te zarIrapradAlana deza thakI tathA sarva thakI kara tathA (daMtaparakAlaNaMke0) dAMtapa dAlana te dAtaNapramukhanuM karavaM ( tahAke0 ) tathA (pariggahi ke0) saceta acetAdi kano parigraha (iDikammaMca ke0 ) strIkarma te tiryaca manuSya devI pramukha ne hastakarma kuceSTAdikanuM karavu (taM vikaMparijANiyA ke0) e sarvane paMmita azuna jANIne varje // // 13 // ( uddezikaM ke ) sAdhune nimitte karelo AhAra (krItaMkI ke0) sAdhune artha mUla ApIne lIdhelo thAhAra (pAmicaMceva ke0) sAdhune artha nadhAre lIdhelo AhAra valI (AhaDaM ke0 ) sAdhune artha grahasthe sAmo Aeyo evo thAhAra (purya aneSaNikaMca ke0 ) prAdhAkarminA kaNa sahita AhAra (vikaMparijANiyA ke0) kiM bahunA ebadho anerANiya sadoSa AhAra jANIne paMmita puruSa ene parihare // 14 // // dIpikA-gaMdhAH koSThapuTAdyAmAvyaMpuSpAdi snAnaM zarIradAlanaM daMtapradAlanaM pa rigrahaH sacittAdeH strIkarma striyonaratirazcyastAsAM vazIkaraNAdikarma hastakarma sAvadyA nuSThAnaMvA tatsarva vijJAna pariharet // 13 // naddezikaM sAdhudezena yatkRtaM / kItaM krayaste
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 373 na kItaM / pAmicaM sAdhvarthamanyatana hinnakaM gahyate / cakAraH samuccaye / bAhRtaM yajJahasthaiH sAdhvarthamAnIyate pUyaM bAdhAkarmAvayavasaMpTaktaM aneSaNIyaM yatkenApi doSeNa azuI tatsarvaM vidhAna parijhAya pariharet // 14 // // TIkA-apica / (gaMdhamannaityAdi) gaMdhAH kossttputtaadyH| mAlyaMjAtyAdikaM / snAnaMca zarIrapradAlanaM dezataH sarvatazca / tathA daMtapradAlanaM kadaMbakASTAdinA / parigrahaH saJcittA deH svIkaraNaM / tathA striyo divymaanusstairbhyH| tathA karmahastakarma sAvadyAnuSTAnaMvA / tadeta sarva karmopAdAnatayA saMsArakAraNatvena parijhAya vijJAna parityajediti // 13 // kiMcAnya t / (naddesiyamityAdi) sAdhvAdyupadezena yadAnAya vyavasthApyate taddezikaM / tathA kI taM krayastena kItaM gRhItaM kItakItaM / (pAmiti) sAdhvartha anyatanadyatakaM yagRhyate tattakucyate / cakAraH samuccayArthaH / evakAro'vadhAraNArthaH / sAdhvartha yagRhasthena nIyate tadAhataM / tathA pUyamiti AdhAkarmAvayavasaMpTaktaM zukSmapyAhArajAtaM javati / kiMbahuno tena yataH kenacidoSeNA'neSaNIyamaguiMtatsarva vidhAna parijhAya saMsArakAraNatayA ni sTahaH san pratyAcahIteti // 15 // AsUNi maskirAgaMca, gidhuvghaaykmmgN|| bolaNaMca kakaMca, taM vijaM parijANiyA // 25 // saMpasArI kayakirie, pasiNAya taNANiya // sAgAriyaMca piMmaMca, taMvijaM parijANiyA // 16 // artha-(AsUNi ke0 ) ghRtapAnAdika auSadha jeNe karI prANI balavaMta matta thAya. athavA AzUna eTale sunya jeNekarI AtmA zUnyathako rahe tathA (arakIrAgaMca ke) yAMkhanuM aMjanAdika tathA (gRkSike0) rasalovyatA tathA (napaghAtakarmakaM ke0 ) je karavA thakI parajIvane napaghAta thAya te karma, tathA (naholanaMca ke0 ) hAtha paga va svAdikanu pakhAla tathA (kakaMca ke0) lodhrAdika ivye karI zarIranuM nagaTaNu karavU e sarvane karma baMdhanuM kAraNa jANIne paMmita parihare // 15 // (saMpasArIkayakirae ke0) asaMyatinI sAthe paryAlocana eTale thAlocana karavU tathA asaMyamAcaraNa kara karAva, tathA asaMyatinA anuSThAnanI prasaMsA karavI tathA (pasiNAyataNANiyake0)praznaje loka vyavahAra jyotiSAdika teno nirNaya karavo tathA (sAgAriyaMcapiMcake0) sAgArika je sa syAttara tenA gharano piMma levo e sarvane pApanA kAraNa jANI paMmita parihare. // 16 // // dIpikA-yena ghRtapAnAdinA AzunI syAt balavAn navati tadAzunI / adirA
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ 384 dvitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. golocanAMjanaM gRddhirgAyai raseSu upaghAtakarma parApaghAtakriyA naholaNaM prayatanayA zI todakAdinA hastapAdAdiddAlanaM kalkaM lodhAdivyeNa zarIro'rtanaM tatsarvaM vidhAna pari haret // 15 // saMyataiH sArdhaM saMprasAraNaM paryAlocanaM tatsaMprasAraNaM pariharet / kRtA zo gRhakaraNAdikriyA yena sakRtakriyaityevamasaMyatAnuSThAnaprazaMsAM praznasyAyatanaM prakaTI karaNaM praznanirNayakAraNaM / sAgArikaH zayyAtarastasya piMDaM jugupsitaM hInaM varNapiMDaM vA tadetatsarvaM vidvAn pariharet // 16 // // TIkA - kiMca | ( sUNimityAdi) yena ghRtapAnAdinA prAhAravizeSeNa rasAyana ki yayAvA azUnaH san yAsamaMtAt zUnInavati balavAnupajAyate tadAzUnItyucyate / yadivA (prasUti) zlAghA yataH zlAvayA kriyamANayA AsamaMtAt tUnaH / tUnoja ghuprakRtiH kazci mAtatvAt stabdhojavati / tathA yaNAM rAgoraMjanaM sauvIrAdikamaMjanamiti yAvat / evaM raseSu zabdAdiSu viSayeSu vA gRddhiMgA tAtparyamAsevA tathopaghAtakarmetyucyate / tadeva zatodarzayati / (bolanaMti) prayatanayA zItodakAdinA hastapAdAdipracAlanaM tathA kalkaM lodhA divya samudAyena zarIro'rtanakaM tadetatsarva baMdhanAyetyevaM vidvAna paMDitoi parijJayA pratyAkhyAnaparizyA pariharediti // 15 // pica / ( saMpasArAyaityAdIti / saMyataiH sArdhaM saMprasAraNaM paryAlocanaM pariharediti vAkyazeSaH / evaM saMyamAnuSThAnaM pratyupade zadAnaM tathA ( kaya kirie ) nAma kRtA zojanA gRhakaraNAdikriyA yena sakRtakriyaityevama saMyatAnuSThAna prazaMsanaM tathA praznasyAdarzaH praznAderAyatanamAviSkaraNaM kathanaM yathAvasthitaprazna nirNayanAni / yadivA praznAyatanAni laukikAnAM parasparavyavahAre mithyAzAstragata saMzayevA pra sati yathAvasthitArthakathana dvAreNAyatanAni nirNayanAnIti / tathA sAgArikaH zayyA tarastasya piMDamAhAraM / yadivA sAgArikapiMDa miti sUtakagRhApaMDaM jugupsitaM varNApasapiMDaM ca / cazabdaH samuccaye / tadetatsarvaM vidvAn jJaparijJayA pratyAkhyAnaparijJayA pariharediti // 16 dhAvayaM nasikikA, vehAIyaM ca govae // cakammaM vivAyaMca taM viUM parijANiyA // 17 // pANadA nRyabattaMca, pAlIyaM vAla vIyAM // parakiriyaM nnamannaMca, taM viddhaM parijA liyA // 18 // artha:- ( hAvayaM na sirikA ke 0 ) arthapadaM eTale artha padate dhana dhAnya upArjavAno upAya, na zIkhe athavA bIje aSTApadaM eTale dyUtakrIDA nazIkhe, (vedhA dikaMca ke 0 ) dharmanA vacana (govadeke 0 ) nabole, athavA hiMsAkArI vacana bole nahI, tathA (ha kammaM ke0 ) kuzIla prasiddha ( vivAyaMca ke0 ) kalaha athavA bIjo ko paNa vivAda For Private Personal Use Only
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 375 paMmita parijhAyeM jANIne pratyAkhyAna parijhAyeM parihare // 17 // (pANahA uyahattaMca ke0 ) pAvaDI tathA khAsaDA tathA tApa TAlavAne artha batra tathA (NAlIyaM ke0) na lImAMhe pAza ghAlI nAkhe dyuta ramata vizeSa (vAlavIyaNaMca ke0) cAmara mora pITha pramukhanA vIjaNA tathA (parakiriyaM ke0 ) anya gRhastha pAzeyI kriyA karAve tathA (yantramannaMca ke0 ) anyonya eTale mAho mAMhe kriyAnuM kara eTale bIjo thApaNI kare ApaNe bIjAnI karie tekriyA jANavI. e sarva karma baMdhanA hetu ema tene pa rijhAye jANIne pratyAkhyAna parijJAyeM karI paMmita parihare // 17 // // dIpikA-arthodhanadhAnyAdiH padaM zAstraM prANyupaghAtakaM nazidet / athavA zraSTA padaM dyUtakrIDAM nazideta nApi pUrvazikSitamanuzIlayet vedhodharmAnuvedhastasmAdatItaM ve dhAtItamadharmapradhAnaM vaconavadet hastakarma pratItaM athavA hastakriyA parasparaM hastavyApAre pradhAnaH klhH| vivAdaM zuSkavAdaM tadetadhakAraNaM pariharet // 17 // napAnahI kASThapA uke zrAtapavAraNAya batraM ca nAlikA dyUtakrIDA vAlairmayUrapiya'janakaM pareSAM kriyA anyonyakAryamanyakArya sakaroti tasya cAnyaH / tadetatsarva vidhAna karmabaMdhahetutvena jhapa rijhayA parijJAya pratyAkhyAnaparijhayA pariharet // 17 // // TIkA kiMcAnyat / (ahApayamityAdi) arthate ityaryodhanadhAnya hiraNyAdikaH padya te gamyate yenArthastatpadaM zAstra arthArtha padamarthapadaM cANakyAdikamarthazAstraM tanna zide nAnyasennApyaparaprANyupamardakAri zAstraM ziyet / yadivA aSTApadaM dyUtakrIDAvizeSastaM nazideta nApi pUrvazi ditamanuzIlayediti / tathA vedhodharmAnuvedhastasmAdatItamadharmapra dhAnaM vaconovadet / yadivA vedhati vardhavedhoyUtavizeSastataM vacanamapi novadedAstAM tAvatkIDanamiti hastakarma pratItaM / yadivA hastakama hastakriyA parasparaM hastavyApAra pradhAnaH kalahastaM tathA virudhvAdaM zuSkavAdamityarthaH / caHsamuccaye / tadetatsarva saMsA racamaNakAraNaM jhaparijhayA parijhAya pratyAkhyAnaparijhayA pratyAcadIta // 17 // kiMca (pa pahAveveztyAdi) napAnahI kASThapAke ca tathA'tapAdinivAraNAya batraM tathA nAlikA dyUtakrIDAvizeSastathA vAlaimayUrapiA vyajanaka tathA pareSAM saMbaMdhinakriyAmanyonyaparasya rato'nyaniSpAdyAmanyaH karotyaparaniSpAdyAM cAparaiti / cHsmuccye| tadetatsaMrva vidhAna paM mitaH karmopAdAnakAraNatvena jhaparijhayA parijJAya pratyAkhyAnaparijhayA prihrediti||17 nacAraM pAsavaNaM,hariesu Na kare munnii||viyddenn vA visAhaDDu, NAvamaje kayAivi // 2 // paramate annapANaM, Na muMjeja kayA shvi|| paravaLa acelovi, taM vikaM prijaanniyaa||20||
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. artha-(uccAraM ke0 ) vaDInIta (pAsavaNaM ke0) laghunIta teno (hariesuNakaremu - niH ke0) muni harita kAya vanaspati upara sthaMmila nakara (viyaDeNavAvisAiTTha ke0) phAsu pANiyeM karI vanaspatikAya haritakAya bIjane kadApi (NAvamalekayAivike0) para hAM nakare eTale nizvethakI dUrana kare // 15 // (paramatteannapANaM ke0 ) para eTale anya gRhastha tene ghera kAMsAdikanA nAjanane viSe anna pANI AhArAdikane (Na,jeja kayAivi ke0 ) kadApi muMje nahI eTale jame nahI ( paravaDaMbacelovi ke0 ) pote tha celaka eTale vastra rahita batAM paNa paraje gRhasthAdika tenuMje vastra tene nanogave eTale e sarvane saMyama virAdhavAnA kAraNa jANIne je paMmita hoya te parihare // 20 // // dIpikA-nuccAraM prasravaNaM ca hariteSu nkuryaanmuniH| tathA vikaTena prAsukajalenApi saMhatyApanoya bIjAni haritAni vA nAcameta nanirlepanaM kuryAkimutAvikaTena // 1 // parasya gRhasthasyAmanaM nAjanaM tatrAnnapAnaM naTuMjIta / kadAcidapi pUrvakarmapazcAtkarmAdidoSA ta acailopi sana paravastraM gRhasthavastraM nabinarti / yadivA 'cailojinakalpI tasya sarvama pi vastraM paravastrameva tanna binuyAt tatsarva vidhAna parijhAya pariharet // 20 // // TIkA-tathA (uccAramiti ) ucAraprasravaNAdikAM kriyAM hariteSUparibIjeSu vA sthaM Dile vA muniH sAdhu kuryAttathA vikaTena vigatajIvenApyudakena saMhRtyApanIya bIjAni ha ritAni vA nAcameta nanirjepanaM kuryAt kimutaavikttenetinaavH|| 17 // kiMca (paramatte ityAdi) parasya gRhasthasyAmatraM nAjanaM parAmatraM tatra puraHkarma pazcAtkarma tanayAt hRtanaSTA didoSasaMnavAccAnnaM pAnaMca munirna kadAcidapi muMjIta / yadivA patanahadhAriNabipANeH pANipAtraM parapAtraM / yadivA pANipAtrasyAlipANerjinakalpikAdeH patanahaH parapAtraM ta tra saMyamavirAdhanAjayAnanaMjIta tathA parasya gRhasthasya vastraM paravastraM vatsAdhuracailopi san pazcAtkamodidoSanayAt hRtanaSTAdidoSasaMnavAcca nabinuyAt / yadivA jinakalpikA diko'cailonUtvA sarvamapi vastraM paravastramiti kRtvA nabijayAdetatsarva parapAtranojanAdi kaM saMyamavirAdhakatvena jhaparijJayA parijhAya pratyAkhyAnaparijhayA pariharediti // 20 // AsaMdIpaliyaMkeya, NisijaM ca gidNtre|| saMpucaNaM saraNaMvA, taM viUM parijANiyA // 22 // jasaM kitti saloyaMca, jAya vaMdaNa pU yaNA // savaloyaMsi je kAmA, taM viUM parijANiyA // 22 // artha-(yAsaMdIpaliyaMkeyake0) gRhasthanu Asana je mAMcI pramukha tathA paryakAsana te
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha badAurakA jainAgama saMgraha bhAga usarA. 37 nA upara besavu tathA (nisiUMcagidaMtareke0) gRhasthanA gharane aMtare athavA gRhasthanA gharamAM besa, (saMprajanaM ke0) gRhasthane kuzalAdikanu purbu (vAke0) tathA (saraNaM ke0 ) pUrvakrIDAdikanuM saMjAravu e sarvane jANIne paMmita parihare ||21||je sarva vyApi tene ( jasaMke0 ) yaza kahie ane je ekadeza vyApi tene (kittike ) kirti kahie teja (siloyaMcake0) zlAghAnI (jAyake0) jAti jANavI tathA (vaMdaNapUyaNAke) rA jAdikanI vaMdanA pUjA satkAra vastrAdike karI karAvavAnI je vAMDA karavI, tathA (saba loyaM sijekAmA ke0) sarva lokamAM je viSaya kA kAmarUpa tenI vAMbanA karavI, esa vane paMmita karma baMdhanA kAraNa jANIne parihare // 22 // // dIpikA-AsaMdIbAsanavizeSaH paryakaHzayanavizeSaH / tathA kyohayormadhye niSa grAmavasthAnaM pariharet gRhasthakule kuzalA disaMprajanaM pUrvakrIDitasmaraNaM tadetatsarva vikSA na pariharet // 21 // saMgrAmAdinavaM yshH| dAnAdinavA kiirtiH| tapojhAnAdinavA zlA ghA tathA nRpAdinirvadanA puSpAdiniH pUjanaM tathA sarvalokanAmadanarUpAye kAmAstade tatsarva vijJAna parijhAya pariharet // 22 // // TIkA-(AsaMdItyAdi) yAsaMdItyAsanavizeSaH / yasya copaladANArthatvAtsarvopyA sanavidhihItaH / tathA paryakaH zayanavizeSastathA gRhasyAMtarmadhye gRhayorvA madhye niSadyAM vA''sanaMvA saMyamavirAdhanAnayAtpariharet / tathAcoktaM / ganIrajasirAete, pANADappaDi khehagA // aguttI baMnacerassa, isI bAvisaMkaNAztyAdi / tathA tatra gRhasthagRhe kuzalA diprabanaM yAtmIyazarIrAvayavaprajanaMvA tathA pUrvakrImitasmaraNaM cetyetatsarva vijJAna vidi tavedyaH sannanAyeti jhaparijJayA parijhAya pratyAkhyAnaparijhayA pariharet // 21 ||api ca / (jasaMkittimityAdi ) badusamarasaMghanirvahaNazaurya lakSaNaM yazaH / dAnasAdhyA kIrtiH jAtitapobahuzrutyAdijanitAzlAghA tathA yAca surAsurAdhipaticakravartibaladevavAsudevA dinirvadanA tathA taireva satkArapUrvikA vastrAdinA pUjanA tathA sarvasminnapi loke ilAma danarUpAye kecana kAmAstadetatsarva yazaHkIrtimapakAritayA parijhAya pariharediti // 2 // jeNeda Niva niskU, annapANaM tadAvihaM // aNuppayANamannesiM, taM viUM prijaanniyaa||23|| evaM udAdu niggaMthe, mahAvIre mahA munnii|| aNaMtanANadaMsI se, dhammaM desi tavaM sutaM // 24 //
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ 388 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. ( artha - ( jeNeha ke 0 ) je ( annapAeM ke0 ) annapANIyeM karIne khAlokane vi niskU ke 0 ) sAdhupotAno niravAha kare yAjIvikA kare tevA anna pAna ne ( tahavihaM ke0 ) tathAvidha dekhIne vya, kSetra, kAla ghane jAvanI apekSAyeM zuddha ni darSa grahaNa kare. (puppayANamanne siM ke0) valI eja anna pANInuM bIjA saMyatine devaM te sarvane jJa parijJAyeM pranarthanuM hetu jAlIne paMmita parihare || 23 | ( evaM ke0 ) te ( mahAmulI ke0 ) mahAmuni (niggaMthe ke0 ) bAhyAnyaMtara parigraha rahita evA ( mahAvIre ke 0 ) zrI vardhamAna svAmI teNe ( udAdu ke0 ) kahyAve. (seke 0 ) te zrI vamAna kevAle, toke (yAMtanANasI ke0 ) ghanaMta jJAna darzananA dharanArate. teNe dhammaMde sitavaMtaM ke0) e zruta cAritra rUpa dharma upadezyo ke siddhAMta rahasya prakAzyo. // dIpikA - yenAnnapAnena ihA smin loke nikkurnirvahet saMyamayAtrAM kuryAt tattathA vidhamannaM pAnaM vA guddhaM gRhIyAtteSAmannAdInAmanupradAnaM gRhasthAnAM paratIrthikAnAM svayUthyAnAM vA saMyamopaghAtakaM nakuryAttatsarvaM vidvAn parijJAya pariharet // 23 // evaM pUrvoktaM niryayaH zrIvIromuniH udAhRtavAn kathitavAn / bAhyAbhyaMtaragraMtharahitatvAnni yethaH / ghanaMtaM jJAnaM darzanaM ca yasyAsAvanaMtajJAnadarzI sanagavAn dharmacAritrarUpaM zrutaM ca satiM dezitavAn prakAzitavAn // 24 // // TIkA - kiMcAnyat / ( jeNeha mityAdi ) yenAnnena pAnena vA tathAvidheneti supa rimena kAraNApekSayAtvazudena vA ihAsmin loke idaM saMyamapAtrAdikaM burjihArogAta kA dikaM vA nikurnirvannirvAhaye hA yadannaM pAnaMvA tathAvidhaM vyakSetra kAlanAvApekSayA-6 kalpaM gRhIyAttathe teSAmannAdInAmanupradAnamanyasmai sAdhave saMyamamAtrAnnirvahaNasamartha manutiSThet / yadivA yenakena cidanuSThitena saMyamaM nirvahennirvAhayeda sAratAmApAdayettathAvidha mazanaM pAnaM vA'nyA tathAvidhamanuSThAnaM nakuryAt / tathaiSAmazanAdInAmanupradAnaM gRhasthAnAM paratIrthikAnAM svayUthyAnAM vA saMyamopaghAtakaM nAnuzIjayediti tadetatsarvaM parijJayA jJAtvA samyakapariharediti // 23 // yaDupadezenaitatkuryAddarzayitumAha ( evaM dAityA di) evamanaMtaroktayA nItyA udezakAderArajya ( udAhutti) udAhRtavAnuktavAnnirgato bAhyAnyatarograMthoyasmAtsa nirgrathomahAvIraiti zrIma6rdhamAnasvAmI mahAMzcAsau munizva mahAmuniHanaMtaM jJAnaM darzanaM ca yasyAsAvanaMtajJAnadarzI sanagavAn dharmaM cAritralakSaNaM saM sArottaraNasamartha vA tathA zrutaM ca jIvAdipadArthasUcakaM dezitavAn prakAzitavAn // 24 // For Private Personal Use Only
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 38 jAsamANo nacAsejA, aiva vaphejamammayaM // mAtidvANaM vivajje jjA, ciMtiya viyAgare // 25 // tamiti iyA nAsA, jaM dattA tapatI // jaM unnaM taM na vattavaM, esA ANANiyaMviyA // 26 // artha - (nAsamAlonanAsekA ke0 ) guruvAdika mohoTA puruSa bolatA hoya tenI va mAMDakIne nabole, tathA (mammayaMke0) marmanuM vacana jenA bolavA thakI koI jIva uha . vAya evA vacana bole nahI. ( mAtiThANaM vivakA ke0 ) mAtRsthAna eTale mAyAyeM kara pradhAna vacana bolavAnuM paNa varje to suM bole toke ( aNuciMtiya viyAgare ke0 ) kArya vizeSe vimAzIne bole je nApA bolavA thakI kAMi paNa paNa nalAge tevI jA prakAze // 25 // ( tavimAtazyAnAsA ke0 ) eka satyA bIjI asatyA trIjI sa tyAmRSA cothI satyAmRSA e cAra jASA mAhelI trIjI bhASA je kAMika satya ane nish satya ne tepaNa nabole ( jaMvadittAtappatI ke0 ) je bhASAnA bolavA thakI ral art pazcAtApa karavo paDe, eTale paranave enA udayathI duHkhI thAya tevAre pazcA tApa kare (jaMbanaMtanavattavaM ke0 ) je sAvadya evaM hiMsAkArI vacana te nabole, eTale yA amuka corale ene mAro, yA dhAtuno prayoga karo, athavA thA khetra kheDo evI nApA naboje. ( esAprANANiyaMtiyA ke 0 ) evI zrAjJA nigraMtha zrImAhAvIra devanIbe // 26 // // dIpikA - yohi nASAsamitaH sanASamANoSi dharmakathAM kathayannapi yanASakaeva / uktaMca / vayaNa vihattI kusalo, vajaMgayaM bahuvihaM viyANaMto / divasaMpi nAsamANo, sAhU vaiguttapatto // 1 // athavA yatra ratnAdhikonASamANaH syAttatrAMtare najASeta / marmagaM va canaM nAMdet / yacanamuktaM satparapIDAmAdhatte tanna nASetetyarthaH / mAtRsthAnaM mAyApradhAnaM vacovivarjayet anuviciMtya vicArya vyAgRNIyAt vadet // 25 // satyA 1 asatyA satyAmRSA 3 satyAmRSA / etAzvatastronASAH / tatreyaM tRtIyA jASA sAca kiMcitsatyA kiMcinmRSA / yathA dazadArakApure jAtAmRtAvA tadatra nyUnAdhikasaMnavesati saMkhyA vyanicArAtsatyAmRSAtvaM / yAM jASAmuditvA ihaloke vA nitapyate klezanAnavati / ko rthaH / mizrApi jASA doSAya kiMpunarasatyeti / tathA ya 6caH (baMnnatti) RNu hiMsayAM hiMsApra ari naMvA nokairAvAdyate tatsatyamapi navAcyaM eSAjJA niryathobhagavAn tasya // 26 // TIkA - kiMcAnyat (nAsamANe ityAdi ) yo hi nASAsamitaH sanASamANopi dharmaka yAsaMbaMdha nASakaeva syAt / vaktaMca / vayaNavihattI kuzalo, vajaMgayaM bahuvihaM viyAAMto / For Private Personal Use Only
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. divasaMpi nAsamAlo, sAhUvaruguttayaMpatto // 1 // yadivA yatrAnyaH kazvinAdikonASamANasta trAMtaraeva sazrutikohamityevamanimAnavAnnanASeta / tathA marma gaSThatIti marmagaM vacona (vaMphe Uti ) nAnilaSet / ya 6canamucyamAnaM tathyamatathyaMvA sadyasya kasya cinmanaH pIDAmAdhatte tadvivekIna jAveteti jAvaH / yadivA mAmakaM mamIkAraH pakSapAtastaM nApamAlo (navaMpheka ti) nAniSettathA mAtRsthAnaM mAyApradhAnaM vacovivarjayet / idamuktaM navati / paravaMcana budhyA gUDhAcArapradhAnonASanAlo'nApamA lovA'nyadAvA mAtRsthAnaM nakuryAditi / yadAtu vaktu kAmojavati tadA naitadacaH paramAtmanorunayorvA bAyakamityevaM prAgvi ciMtya vacanamu dAharet / taDuktaM / puvaM buddhI epe hittApaJcAvaka mudAhare ityAdi // 25 // pica / (tamityAdi) satyA asatyA satyAmRSA satyAmRSetyevaMrUpAsu catasRSu bhASAsu madhye tatreyaM satyAmRSetye tadanidhAnAttRtIyA bhASA / sAca kiMcinmRSA kiMcitsatyA ityevaMrUpA / tadyathA dazadArakA sminnagare jAtAmRtAH / tadatra nyUnAdhikasaMnavesati saMkhyAyAvya nicArAtsatyAmRSAtvamiti / yAM caivaMrUpAM jASAmuditvA anupazcAnApaNAnmAMtarevA tajanitena doSeNa tapyate pIDayate kleshnaanvti| yadivA anutapyate kiMmamaivaMnUtena nApitenetyevaM pazcAttApaM vidhatte / tatazveda mukaM navati mizrApi nASA doSAya kiMpunarasatyA dvitIyA samastArthavisaMvAdinI / tathA prathamApi jASA satyA yA prApyupatApena doSAnuSaMgiNI sA na vAcyA / caturthApyasatyA mRSA nAvA budhairanAcIrNA sA na vaktavyeti / satyAyAyapi doSAnuSaMgitvamadhikRtyAha / yadacaH ( bannaMti) RNu hiMsAyAM hiMsApradhAnaM / tadyathA vadhyatAMcaurAyaM sUyaMtAMkedArAH dayaMtAM gokaityAdi / yadivA unnati pravannaM yalokairapi pravAdyate tatsatyamapi na vaktavya miti / eSA''jJA prayamupadezo niryathobhagavAMstasyeti // 26 // DholAvAyaM sadIvAyaM, goyAvAyaM ca novade // tumaM tumaMti amaNu naM, sabaso taM vattae // 27 // kusIle sayA niskU, va saM saggiyaM nae // suharuvA tacuvassaggA, paDibujhe tevika // 28 // 0 artha - ( hojAvAyaM ke0 ) holAvAdate deza vizeSe Daravacana vizeSale temATe hovyA ema nabole : tathA ( sahIvAda ke 0 ) he sakhI ema paNa na bole ; ( goyAvAyaMcanovade cho) gono prakAzakarI bolAvavo je tuM amuka nIca gotrITho evaM vacana paNa nabole; (tumatumaM ti manake0 ) tuMtuM evo amanoi tiraskAranuM zrasuhAmaNuM vacana te ( saba sobata ke0 ) sarvathA prakAre nabole; kemake sAdhune evA vacana bolavA yukta na thI. // 27 // (kusIlesayA niskU ke 0 ) sarva kAla sAdhu dhakuzIla hoya brahmacArI For Private Personal Use Only
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 3e| thako rahe (NevasaMsaggiyaMnae ke) tathA jinazAsanathI viru evA anAcArI pAsa bAdikano travidhe saMsarga nakare te pAsabAdikano saMsarga kevo toke jenA thakI (su harUvA tabuvassaggA ke0 ) sukharUpa je saMyama tenA ghAtanA karanAra evA enA thakI upasarga utpanna thAya kemake te prAyeM sAtAgArava paNe vartanArA doya ne temATe tenI sAthe suvihita puruSa saMsarga kare to tepaNa sAtAgArava paNAne pAme. tethI sukharUpa saM yamano ghAtaka thAyale mATe (paDibuGatevika ke.) paMmita je hoya te pratibodha pA mIne evA svevAcArono saMsarga tene chaHkhay kAraNa jANIne tyAga kare. // 27 // // dIpikA-holAiti vAdoholAvAdaH sakheti vAdaH sakhivAdaH gotraprakaTanena vAdo gotravAdaH kAzyapagotrAvAsiSThagotrAvetyAdi evaMrUpaM vAdaM sAdhurnavadet (tumaMti) vaM tvamiti tiraskAravAkyaM amanoiM parasya manaHpratikUlaM sarvazaH sarvathA sAdhUnAM vaktuM na vartate // 27 // nakuzIno'kuzInaH sadAnikunakuzItaiH saMsarga najeta seveta / sukharUpA sAtAgauravasvanAvAstatra kuzItasaMge upasargAH saMyamopaghAtakAriNaH prAUSyaMti tadikSA na vivekI pratibudhyeta jAnIyAt kuzItasaMgaM tyajedityarthaH // 27 // // TIkA-kiMca (holAvAyamityAdi) holetyevaM vAdoholAvAdastathAsakhetyevaM vAdaH sa vivAdastathA gotrodghATanena vAdogotravAdoyathA kAzyapasagotrovAsiSThasagosatroveti itye varUpaM vAdaM sAdhu vadettathA (tumaMtumaM) tiraskArapradhAnamekavacanAtaMbaduvacanoccAraNayo gye'manojhaM manaHpratikUlarUpamanyadapyevaMnUtamapamAnApAdakaM sarvazaH sarvathA tatsAdhUnAM vaktuM na vartataiti / yadAzrityoktaM niyuktikAreNa / tdythaa| pAsabosammakuzIlasaMthavoNakilava dRekAnaM tadidamityAdi // 27 // (akuzIletyAdi) kutsitaM zIlamasyeti kuzIlaH saca pArzvasthAdInAmanyatamaH nakuzIloakuzIlaH sadA sarvakAlaM nihANazIloniknuH kuzIlo nanavennacApi kuzIlaH sAthai saMsaMrga sAMgatyaM najeta sevet| ttsNsrgdossodinaavyissyaah| sukharUpAH sAtAgauravasvanAvAstatratasmin kuzIlasaMsarge saMyamopaghAtakAriNanapasargAH prAiSyati / tathAhi / kushiilvktaaronvNti| kaH kila prAsukodakena hastapAdadaMtAdike pradA vyamAnedoSaH syAttathA nAzarIrodharmonavati ityatoyena kenacitprakAreNAdhAkarmasAnnidhyA dinA tathA upAnabatrAdinAca zarIraM dharmAdhAraM vartayet / uktaMca / appeNa bahumesejA evaM paMDiyalarakaNaMiti / zarIraM dharmasaMyuktaM rakSaNIyaM prayatnataH // zarIrAtstravate pApaM parvatAtsa lilaM yathA // 1 // tathA sAMpratamalpAni saMhananAni alpadhRtayazca saMyame jaMtavaztyevamAdi kuzIloktaM zrutvA alpasattAstatrAnuSakatyevaM vijJAna vivekI pratibudhyeta jAnIyAt bu dhvA cApAyarUpakuzolasaMsarga pariharediti // 2 //
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3e tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. nannaba aMtarAeNaM, paragedeNa NisIyae // gAmakumAriyaM kiDaM, nAtivelaM dase munnii||2||annussun narAlesu, jayamANo pari vae // cariyAe appamatto, puo taba hiyAsae // 30 // artha- ( nannaba aMtarAeNaM ke ) jarA rogAdika kAraNavinA (parageheNaNisIyae ke) gRhasthanA gharane viSe nabeze eTale gRhasthane ghera nabeza e sAdhuno utsarga mA ge kahyo. ane apavAde to jarArogAdika kAraNa vinA nabeze tathA koieka labdhI maMta dharmopadezAdika vacana devAne kAraNe paNa beze tathA (gAmakumAriyaM kiDDe ke0)grA mane viSe bAlaka kIDA hAsya kaMdarpa hastasparza thAliMganAdika geDA daDi ityAdika krIDA ne (nAtivelaMhasemugIke0) sAdhu nakare valI paDilehaNAdika kriyAnI maryAdA ne nagavaM tanI AjJA thakI virudha jANIne atikrame nahI hase nahI // 2 // (aNussu narAlesu ke0) nadAra nanaTa pradhAna evA gRhasthanA kAmanogAdika dekhI tathA sAMjalIne tenI vAMDA kare nahI tathA (jayamANoparivae ke0) saMyamane viSe yatna karato guma cAritra pAle (cariyAeappamatto ke0) vihAra karavAne viSe pramAda nakare, apramatta paNe vicare (putabahiyAsae ke0 ) tyAM vihAra karavAneviSe upasarga parisaha upane thake tene pha razyo thako adInapaNe samyakrIte ahiyAse // 30 // // dIpikA-sAdhurnivAnimittaM grAmAdau praviSTaH sana parogRhasthastasya gRhe naniSIdeta nopavizet / yadivA dezanAlabdhimAn kazcitsasahAyogurvanujJAtaH kathaMcittathAvidhasya dharma dezanAnimittamupavizedapi / tathA grAme kumArakAsteSAmiyaM grAmakumArikA kIDA hA syakaMdarpahastasaMsparzAliMganAdikA athavA krIDA vaTTakaMkAdikA tAM muni!kuryAt ati velaM velAmaryAdA tAmatikamya nahasenmuniH / yadAgamaH / jIveNaMnaMtehasamANe ussya mANevAkAikammavagaDI baMdha goyamA sasavihabaMdhaevA avihabaMdhaevAityAdi // 25 // nadAreSu zabdAdi viSayeSu anutsuko'nAsaktoyatamAnaH saMyame parivrajenmUlottaraguNeSU dhamaM kuryAt / caryAyAM nikAdikAyAmapramattaH syAt sTaSTaH parISadAdinistatrA'dIno 'dhyAsahet samyak sahyAt // 30 // // TIkA-kiMcAnyat (nanatyAdi ) tatra sAdhunidAdinimittaM grAmAdau praviSTaH sana parogRhasthastasya gRhaM paragRhaM tatra naniSIdennopavizettatsargatosyApavAdaM drshyti|naanytraaN traayenneti| aMtarAyaH zaktyanAvaH saca jarasA rogAtakAnyAM syAttasmiM cAMtarAye satyupavi
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 353 zedyadivopazamalabdhimAna kazcitsusahAyogarvanujJAtaH kasyacittathAvidhasya dharmadezanAnimi tamupavizedapi / tathA grAme kumArakAgrAmakumArakAsteSAmiyaM grAmakumArikA 'saukIDA hA sykNdrphstsNsprshnaaliNgnaadikaa| yadivA vaTTakaMkAdikA tAM muninakuryAttathA velA mI dAtAmatikAMtamativelaM nahasenmaryAdAmatikamya muniH sAdhurjJAnAvaraNIyAdyaSTavidhakarmabaMdha nayAnnahaset / tathA caagmH| jIveNaM naMte hasamANe nassUyamANe vAkAzkammapagaDI baMdha 3 goyamA sattaviha baMdhaevA avidabaMdhaevAztyAdi // e|| kiMca (aNussunAI tyAdi) narAlAudArAH zojanAmanojhAye cakravAdInAM zabdAdiSu viSayeSu kAmanogA vastrAnaraNagItagaMdharvayAnavAhanAdayastathA bAjhaizvaryAdayazcaiteSUdAreSu dRSTeSu zruteSu vA no tsukaH syAt |paatthaaNtrNvaa| nanizrito'nizrito 'pratibadaH syAdyatamAnazca saMyamAnuSThAne pa risamaMtAnmUlottaraguNeSu udyama kurvana vrajetsaMyamaM gabbet tathA carcAyAM nidAdikAyAmaprama ttaHsyAt nAhArAdiSu rasagAr2yA vidadhyAditi / tathA spaSTazcAnidrutazca parISadopasargasta trAdInamanaskaH karmanirjarAM manyamAnoviSaheta samyak sahyAditi // 30 // dammamANo Na kuppeDA, vuccamANo nasaMjale // sumaNe adiyA sijjA, Naya kolAdalaM kre||3|| la kAme Na pabejA, vivege eva mAhie // AyariyAI sirakejA, buddhANaM aMtie syaa||32|| artha-(hammamANoNakuppejhAke0 ) koie lAkaDI ane muSTyAdike karI hasyo bato krodha nakare (vuccamANonasaMjaleMke0 ) tathA purvacane karI yAkoza napajAvyo thako paNa kodha nakare, ane prati vacana paNa nabole; (sumaNebahiyAsijAke0) kiMtu sumana thako pUrvokta parIsahane sahana kare, paraMtu (gayakolAhalaMkare ke0) tevA parIsahanI pIDAyeM pIDayo thako kolAhala nakare // 31 // (lakAmeNapabejAke) prApta thaelA kAmanogane prArthe nahI eTale jogave nahI, (vivegeevamAhie ke0) e sAdhuno viveka zrItIrthaka re kahyole, (AyariyA'sirakelA ke ) tathA je AcaravAyogya evA jJAna, darzana tha ne cAritrAdika tene zIkhe, paraMtu konI pAzethI zIkhe toke (budANaMaMtiesayA ke0) guru je zrAcArya tenI pAzethI sadA zIkhe eTale guru kula vAsa kahyo. // 3 // // dIpikA-hanyamAnoyaSTyAdinina kupyeta kopaM na kuryAt urvacanairucyamAnathAkruzya mAnona saMjvaleta napralApaM vadet sumanAH kolAhalamakurvannadhisaheta // 31 // labdhAnapi kAmAn nogAMzca vairasvAmivanaprArthayennagrahIyAt evaMkurvatohi vivekathAvi vitaH syA
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3e vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. t / AryANi gunAni kartavyAni bujhAnAmAcAryANAmaMtike samIpe zidetAnyasedanena nityagurukule vAsaH sevanIyati jhApitaM // 32 // // TIkA-parISadopasargAdhisahanamevAdhikalyAha / (hammamANoityAdi ) hanyamAno yaSTimuSTilakuTAdinirapi na kupyennakopavazagonavettathA urvacanAnyucyamAnathAkruzyamAno nirnaya'mAnona saMjvalenna pratIpaM vadennamanAgapi mano'nyathAtvaM vidadhyAt kiMtu sumanAH sarva kolAhalamakurvannadhisaheteti // 31 // kiMcAnyat / (lakAmeityAdi) labdhAna prAptAnaprA tAnapi kAmAninAmadanarUpAngaMdhAlaMkAravastrAdirUpAnvA vairasvAmivannaprArthayennAnumanyeta ngRhiiyaadityrthH| yadivA yatra kAmAvasAyitayA gamanAdilabdhirUpAn kAmAMstapovizeSa labdhAnapi nopajIvyAnnApyanAgatAna brahmadattavatprArthayedevaM ca kurvatonAva vivekavArakhyAtayA virnAvitonavati / tathA AryANyAryANAM kartavyAni anAryakartavyaparihAreNa / yadivA AcaryANi mumukuNAM yAnyAcaraNIyAni jJAnadarzanacAritrANi tAni bujhAnAmAcAryA NAmaMtike samIpe sadA sarvakAlaM zidetAnyasedityanena hi zIlavatA nityaM gurukulavAsa thAsevanIyaztyAveditaM navatIti // 32 // sussUsamANo vAsejA, suppannaM sutavassiyaM // vIrAje attapa nesI, ghitimaMtA jidiyaa||33|| gidIvamapAsaMtA, purisA dANiyA nraa||te vIrA baMdhaNummukkA, nAvakhaMti jIviyaM // 3 // artha-(sussUsamANonavAsejAke ) sAMjalavA vAMbato evo je sAdhu te potAnA gu runI ruDI vaiyAvaJcAdika vizrAmaNAdike karI sevA kare, te guru kevAhoya toke ( suppanna sutavastiyaMke0) svapara siddhAMta jANavAne jalIne prajJA jenI eTale ruDA gItArtha tathA ru DA tapanA karanAra evA gurunI sevA kare; te kevA puruSa gurunI sevA kare toke (vIrA ke0) karmane jItavA samartha tathA (jeyattapannesI ke0 ) je satya budinA gaveSaNa hAra tathA (ghitimaMtAjidiyA kaM0) dhairyavaMta eTale jemanuM saMyamamAM ekAgra cittane, ane jIteMzyi evA je puruSa hoya te gurunI sevA kare // 33 // (purisAdANiyAnarA ke0) je puruSAdAnIya eTale satyamArganI gaveSaNA karanAra evA manuSya te ema jAne je ( giheke0 ) gRhasthane nAve revA thakI (dIvaMke0 ) jJAnarUpa dIpaka athavA saMsArano udhAra tene (apAsaMtA ke0) nathI dekhatA mATe cAritra Adare, (tevIrAbaMdhaNummukkA ke0) te vIra puruSa rAga deSAdika baMdhanathI rahita thakA ( nAvakhaMtijIviyaM ke) asaM yame jIvitavya vAMje nahI eTale jIvavAne artha asaMyama kare nahI // 34 //
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 3e| // dIpikA-zuzrUSamANogurvAdervaiyyAvRtyaM kurvANogurumupAsIta seveta / guruM kiMnUtaM / supraiM gItArtha sutapasvinaM saMyamavaMtaM / yamuktaM / nANassa hoi nAgI, thirayaradasaNe cari neya // dhannA yAvakahAe gurukulavAsaM na muMcaMti // 1 // ye vIrAdhAtmaprazAnveSiNayAtma hitAnveSakAdhRtiH saMyame ratistadaMtojiteMjhyiAste gurukulavAsinaH syuH / yajuktaM / jasta dhiI tassa tavo jasta tavo tassa suggaI sulahA // je adhizmaMtapurisA tavovi khalu unna ho tesimiti // 33 // gRhe gRhasthatve dIpaM nAvadIpaM zrutajhAnamapazyato'prApnuvaMtonarAH samya pravrajyApuruSAdAnIyAH puruSANAmAdAnIyAdhAzrayaNIyAmahatopi mhiiyaaNsHsyurityrthH| yaevaMnUtAste vIrAbaMdhanonmuktAjIvitamasaMyamajIvitaM nAvakAMdaMti nAnilaSaMti // 34 // // TIkA-yamuktaM budAnAmaMtike zikettatsvarUpanirUpaNAyAha / (sussusamANAityA di) gurorAdezaM prati zrotumitrA zuzrUSA gurvAdervaiyyAvRttyamityarthaH / tAM kurvANogurumu pAsIta seveta / tasyaiva pradhAnaguNa 6ya bAreNa vizeSaNamAha / suSTu zonanA vA prajJAsyeti suprajJaH svasamayaparasamayavedI gItArthaztyarthaH / tathA suSTu zonanaM vA sabAhyAnyaMtaraM tapo syAstIti sutapasvI tamevaMnUtaM jhAninaM samyakcAritravaMtaM guruM paralokArthI seveta / tathA co tN|naannss hoi nAgI,thirayara daMsaNe critey||dhnnaathaavkhaae gurukulavAsaM nmuNcNti| yaevaM kurvati tAn drshyti|ydivaa ke jJAninastapasvinaityAha / vIrAH karma vidAraNasahi mavodhIrAvA parISadopasargAdonyAH / dhiyA budhyA rAjatIti vA dhIrAye kecanAsannasidi gamanAyAptorAgAdi vipramuktastasya prajJA kevalajhAnAkhyA tAmanveSTuM zIlaM yeSAM te yAptapra jhAnveSiNaH sarvajJoktAnveSiNatiyAvat / yadivA AtmaprazAnveSiNAtmanaH prajJA jhA namAtmaprajhA tdnvessinnyaatmjhtvaanvessinnyaatmhitaanvessinnshtyrthH| tathA dhRtiH saM yame ratiH sA vidyate yeSAM te dhRtimNtH| saMyamadhRtyA hi paMcamahAvratanArohanaM susAdhya navatIti / tapaHsAdhyA ca sugatirhastaprApteti / tamuktaM / jassa dhiI tassa tavo, jassa tavo tassa suggaI sulahA // je adhizmaMtapurisA tavovi khalu kunaho tesiN||1|| tathA jitAni va zIkatAni svaviSayarAgaSavijayeneMziyANi sparzanAdIni yaiste jiteMkhyiAH zuzrUSamANA yathoktavizeSaNaviziSTAnavaMtIti // 33 // tadanidhitsurAha / gihedIvamityAdi) gRhe gRhavA se gRhapAzevA gRhasthajAvAtiyAvat / dIvaMti / dIpIdIptau dIpayati prakAzayatIti diipH| saca nAvadIpaH shrutjhaanlaanH| yadivA dIpaHsamuza prANinAmAvAsanataH saca nAvahI paH saMsArasamujhe sarvajhoktacAritralAnastadevaMnataM dIpaM dIpaM vA gRhasthanAve'pazyaMto'prAmuvaMtaH saMtaH samyak pravrajyoDAnenobitAnattarottaraguNalAnenaivaMnUtA navaMtIti darzayati / narAH puru SAH puruSottamatvAdharmasya naropAdAnamanyathA strINAmapyetaNanAktvaM navatyathavA devA divyu dAsArthamiti / mumukUNAM puruSANAmAdAnIyAyAzrayaNIyAH puruSAdAnIyAmahatopi mahIyAM
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe navamAdhyayanaM. sonavaMti / yadivA khAdAnIyo hitaiSiNAM mokSastanmArgovA samyakdarzanAdikaH puruSANAM manuSyANAmAdAnIyaH savidyate yeSAmiti vigRhya matvarthIyo'yAdinyo jiti / tathA yaevaM nUtAste vizeSeorayaMtyaSTaprakAraM karmeti vIrAstathA baMdhanena sabAhyAbhyaMtareNa putrakalatrAdi sneharUpeotprAbalyena muktAbaMdhanonmuktAH saMtojIvitamasaMyamajIvitaM prANadhAraNaMvA nA vikAMti nAbhilaSaMtIti // 34 // gidhe sahaphAsesu, yaraMnesu pissie / savaM taM samayAtI taM, jametaM laviyaM bar3ha // 35 // pramANaMca mAyaMca, taM parilAya paM // gAravANi savvANi, livANaM saMghae muNittibemi // // 36 // iti zrIdhammanAmaM navamazayaNaM sammattaM. artha - (siphAsesu ke0 ) zabda gaMdha rUpa rasa sparzAdikane viSe pragR6 eTale mUrcchita tathA (khAnesu ke0 ) va kAyanA prAraMbhane vipe ( nizrita ke0 ) pravartte nahIM, (sarvasamayAtItaM ke0 ) esarva niSedhavAnA kAraNa kahyA, te sarvane siddhAMta thakI viparIta jAlIne khAcaravA nahI. (jametaMla viyaMbadu ke0 ) tathA je vidhi dvAre kasuMbe te sarva siddhAMtane anusAre jANIne zrAcaratuM // 35 // ( pratimAcamAyaMca ke0 ) atyaMta mAna yatyaMta mAyA ca zabda thakI krodha lona paNa levA ( taMparinnAyamie ke 0 ) e cAra kaSAyane paMmita parijJAye jANIne pratyAkhyAna parijJAye karI parihare ( gAravA liyasa vANi ke0 ) tathA rasagArava RddhigArava ne sAtAgArava e sarvene sarvathA parihare (li ari in ho 0 ) sAdhu cAritrina mohane saMghae eTale vAMbe. tibemino artha pUrvava tU jAvo // 36 // itizrI dharma nAmA navamA adhyayanano ghartha samApta thayo. || dIpikA - zabdasparzeSu / prAdyaMtagrahaNAnmadhyagrahaNaM / rUpagaMdharaseSvapyagRjho'nAsakta khAraMneSvanizrito'pravRttaH / sarvametadadhyayanAderArajya niSedhatvena yApitamuktaM mayA bahu tatsamayAmainAgamAdatIta mitikRtvA niSiddhaM // 35 // pratimAnaM tatsahacaraM krodhaM mAyA tatkAryanUtaM lonaM ca tatsarvaM paMmitaH pariharet sarvANi gAravANi RddhirasasAtarUpANi tyaktveti zeSaH / sAdhurnirvANaM mokSaM sarvakarmayaM vA saMdadhyAt / itibravImIti pUrvavat // // 36 // itizrIsUtrakRtAMgadIpikAyAM navamaM dharmAdhyayanaM samAptaM // // TIkA- kiMcAnyat / (gidetyAdi ) amRo'nabhyupapannomUrtitaH / kva / zabdasparzeSu manojJeSvAdyaMtagrahaNAnmadhyagrahaNamatomanojJeSu rUpeSu gaMdheSu raseSu vA zragR-6 iti iSTavyaM / For Private Personal Use Only
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahAdurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 37 tayetareSu vA'viSTaityapi vAcyaH / tathA zrAraMneSu sAvadyAnuSThAnarUpeSvanizrito'saMba-dho'pravR taityarthaH / upasaMhartukAmayAha / sarvametadadhyayanAderArajya pratiSedhyatvena yatra pitamuktaM ma yA bahu tatsamayAdA tAdAgamAdatItamatikrAMtamiti kRtvA pratiSiddhaM / yadapica vidhidvAreNo taM tadetatsarvaM kutsita samayAtItaM lokottaraM pradhAnaM vartate / yadapica taiH kutIrthikairbahula pitaM tadetatsarvaM samayAtItamiti kRtvA nAnuSTheyamiti // 35 // pratipedhya pradhAnaniSedha dvAre mAnisaMdhAnenAha ( yatimAcetyAdi) pratimAnomahAmAnastaM / ca zabdAtsahacaritaM krodhaMca tathA mAyAM cazabdAttatkAryanUtaM lonaMca tadetatsarvaM paMDitovivekI parijJayA parijJA pratyAkhyAnaparijJayA parihareM tathA sarvANi gAravANi kavirasasAtarUpANi samyak jJA saMsArakAraNatvena pariharetparihRtyaca muniH sAdhurnivANamazeSakarmakSayarUpaM viziSTAkA zadezaM vA saMdhayeda nisaMdadhyAt prArthayeditiyAvat / itiH parisamAtyarthe / bravImIti pUrva vat // 36 // samAptaM dharmAkhyaM navamamadhyayanamiti // 1 dazamaM samAdhi nAme adhyayana kahebe navamAM adhyayanane viSe dharma kahyo, te dha samAdhi vinA yAya nahIM mATe dazamAM adhyayanamAM samAdhinuM svarUpa kahe. yA mamamaNuvIya dhammaM, aMjU samAdiM tamiNaM suroha // appa Dinne niskU samAdipatte, aNiyANanUte suparivaekA // 1 // ur3a ayaM tiriyaM disAsu, tasA ya je yAvara jeya paannaa|| hatehiM pAeM hiM ya saMjamittA, adinnamanne suyaNo gahekA // 2 // artha - (yAdhamamaM maNuvIyadhammaM ke0 ) matimaMta eTale kevalI bhagavAn teNe kevala jJAne karI vicArIne dharma kahyo, te dharma kevobe toke (kuke0) ruju eTale saralatA pazu ( samAhiMta mihake0 ) teneja samAdhi kahie. te samAdhi zrI kevalI bhagavaMte mane upadezI temaja zrI sudharma svAmi jaMbupratye kane ke huM tamane kahuMluM te tame sAMna at je evo sAdhu hoya te samAdhine prApta thayo erIte jANo te sAdhu kevI hoya te kahe. ( appa Dine ke 0 ) jene tapa saMyama pAlatA thakA iha loka tathA paralokanA sukhanI vAMbA karavI evI pratijJA nathI tene pratijJa kahie: evo, tathA ( nidAnanUte ke 0 ) nidA na rahita eTale yAzrava rahita evo uto ( suparivaekA ke0 ) ruDIrIte saMyama pAle te ( niskU ke 0 ) sAdhu ( samAhipatte ke0 ) samAdhi prApta jAvo // 1 // ( naya heyaM tiriyaM disAsuke0) naMcA nIcA yane tirkhA ema dizo dize eTale sarva lokamAMhe dizi vidizi viSe ( tasAyajethAvarajeyapAlA ke0 ) je beiMDiyAdika Rza jIvo tathA pRthavikAyA For Private Personal Use Only
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3eta vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. dika sthAvara jIvoThe te samasta jIvone ( habehipAehiMya ke0 ) hAtheM karI, page karIathavA samasta kAyAyeM karI (saMjamitA ke0) saMyata bato enI hiMsA nakare upalada Na thakI ene koi paNa kadaryanA nakare tathA (adinnamanesuyogahejA ke ) anyanu yadattadAna grahaNa kareM nahI e arthathI parigraha maithuna mRSAvAdAdikane paNa naseve // 2 // // dIpikA-athadazamAdhyayanamAranyate / pUrva dharmavaktaH saca samAdhau sati syAdityatra samAdhirujyate / (AghamamamityAdi / yAmAkhyAtavAn imaM vakSyamANaM dharma mati mAn arhan anuviciMtya jhAnena jJAtvA / dharma kinUtaM / jumavakra samAdhica samyagadhI yate modaMprati yogyaH kriyate AtmAyena sasamAdhistamimaM samAdhirUpaM dharma zaputa yUyaM / navidyate pratijJA AkAMdA tapasi kriyAyAMvA yasyAsAvapratijhonisTahoniTuH samA dhiM dharma prAptaH navidyate nidAnamAraMnarUpaM jUteSu jaMtuSu yasyAsAvanidAnaH sAvadyAnuSThAnara hitaH parivrajet saMyame caret // 1 // Urdhvamadhastiryakaca triSu lokeSu prAcyAdidi ca ye trasAH sthAvarA zca ye prANinaH / etAn prANinohastapAdAnyAM saMyamya badhvA sAdhuH upa lakSaNAdanyathA vA kadartha yitvA duHkhotpAdaM na kuryAt / tathA anyenyodatta nagaNhIyAt tRtIyavratopaladANAdanyAnyapi vratAni pAlayetsamAdhimAzrayedityarthaH // 5 // // TIkA-navamAnaMtaraM dazamamAranyate / asya caaymnisNbNdhH| zahAnaMtarAdhyayane dharmo 'nihitaH sacAvikalaH samAdhausati navatyatodhunA samAdhiH pratipAdyate ityanena saMbaMdhe nAyAtasyA'dhyayanasya catvAryupakramAdInyanuyogadArANi vAcyAni / tatropakramAMtargato dhikAroyaM / tdythaa| dharme samAdhiHkartavyaHsamyagAdhIyate vyavasthApyate tanmArgavA prati yenA tmA dharmadhyAnAdinA sasamAdhirdharmadhyAnAdikaH saca samyakjhAtvA sprshniiyH| nAma niSpannaM tu nikSepamadhikRtya niyuktikadAha / AyANapadeNAcaM goNaM NAmaM puNo smaahitti||nni rikavikaNa samAhiM, nAvasamAhI pagayaMtu // 5 // (AyANapadeNAghamityAdi) yAdIya te gRhyate prathamamAdau yattadAdAnamAdAnaMca tatpadaMca subaMtaM tiDaMsaMvA tadAdAnapadaM tenAghaMti nAmAsyAdhyayanasya yasmAdadhyayanAdAvidaM sUtraM / ( yApaMmaImaMmaNuvIi dhammamityAdi ) ya yottarAdhyayaneSu caturthamadhyayanaM pramAdApramAdAnidhAyakamapyAdAnapadenAsaMdaya mityucyate guNa niSpannaM punarasyAdhyayanasya nAmasamAdhiriti / yasmAtsaevAtra pratipAdyate taM ca sa mAdhiM nAmAdinA nikSipya nAvasamAdhineha prakRtamadhikAraiti / samAdhinidepArthamA h| NAmaMThavaNAdavie, khette kAle taheva naavey|| esona samAhIe, Nirakeubavihoho // // 6 // (NAmaMgvaNAityAdi ) nAmasthApanA vyakSetrakAlanAvanedAt / epatu samAdhini depaH SaDDidhonavati / tuzabdoguNaniSpannasyaiva nAmnonideponavatItyasyArthasyAvirbhAva
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 3 // 'nArthati / nAmasthApane sugamatvAdanAdRtya ivyAdikamadhikRtyAha / paMcasu visaesu sune, su datvaMmi nAvasamAhitti // khettaMtu jammi khette, kAle kAlo jahiM joka // 7 // (paMcastri tyAdi) paMcasvapi zabdAdiSu manojJeSu viSayeSu zrotrAdIDiyANAM yathA svaprAptau satyAM ya stuSTivizeSaH savyasamAdhistadanyathA tvsmaadhiriti| yadivA ivyayo'vyANAM vA sanmizrA NAmavirodhinAM satAM na rasopaghAtonavatyapitu rasapuSTiH savyasamAdhiH / tadyathA dIrazarka rayordadhiguDacAturjAtakAnAM ceti / yenavA ivyeNopayuktena samAdhipAnakAdinA samAdhina vati tadvyaM / vyasamAdhistulAdAvAropitaM vA yat ivyaM samatAmupaitItyAdikovya samAdhiriti / devasamAdhistu yasya yasminvA detre vyavasthitasya samAdhirutpadyate satra prAdhAnyAta devasamAdhiryasminvA detre samAdhiAvAryataiti / kAlasamAdhirapi yasya yaM kA lamavApya smaadhirutpdyte| tdythaa| zaradigavAM naktamulUkAnAmahani balinujAM yasya vA yA vaMtaM kAlaM samAdhirnavati yasminvA samAdhirvyAkhyAyate sakAlaprAdhAnyAt kAlasamAdhiri ti |naavsmaavidhiktyaah / nAvasamAhiMcavuviha, desaNaNANe tave caritneya // canasuvi samAhiyappA saMmaMcaraNa sAhU // 7 // (nAvasamAhItyAdi) nAvasamAdhistu darzanazAna tapazcAritranedAccaturdA / tatra caturvidhamapi nAvasamAdhi samAsatogAthApazcArdhanAha / mumunu NA caryataiti caraNaM / tatra samyakcaraNe cAritre vyavasthitaH samudyuktaH sAdhurmunizcaturva pi nAvasamAdhinedeSu darzanazAnatapazcAritrarUpeSu samyagAhitovyavasthApitayAtmA yena sasamAhitAtmA navati / idamuktaM javati / yaHsamyacaraNe vyavasthitaH sacaturvidhanA vasamAdhisamAhitAtmA navati yovAnAvasamAdhisamAcitAtmA navati sasamyakca raNe vyavasthitoiSTavyati / tathAhi / darzanasamAdhI vyavasthitojinavacananAvitAM taHkaraNonirvAtazaraNapradIpavanakumativAyuniAmyate / jhAnasamAdhinA tu yathA yathA pUrvazrutamadhIte tathAtathAtIva nAvasamAdhAvudyuktonavati / tathA coktaM / jahajaha su yamavagAha azsayarasapasarasaMjuyamana / tahataha padahAi mugI va gavasaMvegasa dAe / cAritrasamAdhAvapi viSayasukhanisTahatayA niSkiMcanopi paraM samAdhimApnoti / tathAcoktaM / taNasaMthAraNisanno mamitaronarAganayamoho // jaM pAvas muttisuhaM ka totaM cakkavaTTIvi // naivAsti rAjarAjasyetyAdi tapaHsamAdhinApi nikRSTatapasopi naglA nirnavati / tathA huttamAdiparISahenyonodijate / tathA anyastAnyaMtaratapodhyAnAzritama nAH sanirvANasthazva nasukhakuHkhAnyAM bAdhyataityevaM caturvidhanAvasamAdhisthaH samyakcara Navyavasthitonavati sAdhuriti / gatonAmaniSpannonidepaH / sAMprataM sUtrAnugame'skhalitA diguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / taccedaM (AmaImamityAdi) asya cAyamanaMtarasUtreNa saha sNbNdhH| tdythaa| azeSagAravaparihAreNa munirnivANamanusaMdhayedityetanagavAnutpannadivyanA
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. jJAnaH samArakhyAtavAnetaca vayamANamAkhyAtavAniti (AghaMti ) yAkhyAtavAn kosau / matimAn mananaM matiH samastapadArthaparijhAnaM tadidyate yasyAsau matimAna ke valajJAnItyarthaH / tatrAsAdhAraNavizeSaNopAdAnAttIrthakad gRhyate / asAvapi pratyAsatte vIrovardhamAnasvAmI gRhyate / kimAravyAtavAn dharma zrutacAritrAvyaM / kathaM / anuviciM tya kevalajhAnena jJAtvA prajJApanayogyAna padArthAnAzritya dharma nApate / yadivA grAhaka manuviciMtya kasyArthasyAyaM grahaNasamarthastathAkoyaM puruSaH kaMca nataH kiMdarzanamApannaityevaM paryAlocya dharmaguzrUSavovA manyate / yathA pratyekamasmadaniprAyamanuviciMtya jagavAna dharma nASate yugapatsarveSAM svanApApariNatyA sNshyaapgmaaditi| kiMnUtaM dharma nApate / jumavarka yathAvasthitasvarUpaM vastusvarUpanirUpaNatona / yathA zAkyAH sarva kSaNikamanyupagamya kRtanA zAkatAnyAgamadoSanayAtsaMtAnAnyupagamaM kRtavaMtastathAvanaspatimacetanatvenAnyupagamya sva yaM na vidaMti tabedanAdAvupadezaM tu dadati tathA kArSApaNAdikaM hiraNyaM svatonasTazaMtya pareNatu tatparigrahataH kraya vikrayaM kArayati / tathA sAMkhyAH sarvamapracyutAnutpanna sthiraikava nAvaM nityamanyupagamya karmabaMdhamodAnAvaprasaMgadoSanayAdAvi vatironAvAvAzritavaMta tyAdikauTilyanAvaparihAreNAvakaM tathyaM dharmamArakhyAtavAn / tathA samyagadhIyate modaM tanmA gaMvA pratyAtmA yogyaH kriyate vyavasthApyate yena dharmeNa sadharmaH samAdhistaM samArakhyAta vAn / yadivA dharmamAkhyAtavAMstatsamAdhi ca dharmadhyAnAdikamiti sudharmasvAmyAha tamimaM dharma samAdhi vA nagavaupadiSTaM zRNuta yUyaM / tdythaa| na vidyate aihikAmuSmikarUpA prati jhA AkAMdA taponuSThAnaM kurvatoyasyAsAvapratijhonidaNazIlonituH / turvizeSaNe / nAva nidurasAveva paramArthataH sAdhudharma dharmasamAdhiMca prAptosAtiti / tathA na vidyate nidAnamAraM narUpaM teSu jaMtuSu yasyAsAvanidAnaH saevaMnUtaH sAvadyAnuSThAnarahitaH parisamaMtAtsaMyamA nuSThAne brajejale diti / yadivA anidAnanUto'nAzravanUtaH karmopAdAnarahitaH suSTu privrjet| suparivrajet ya divA anidAnanUtAnyanidAnakalpAni jJAnAdIni teSu parivrajet / athavA nidAnaM hetuH kAraNaM kuHkhasyAtonidAnanUtaH kasyaciduHkhamanupAdayan saMyame parAkrameteti ||1||praannipaataadiinitu karmaNonidAnAni vartate / prANAtipAtopi ivyadevakAlanAvanedA cturdhaa|ttr praannaatipaatmdhikRtyaah||(nbheityaadi)srvopi prANAtipAtaH kriyamANaH prajJApakApekSyordhvamadhastiryak kriyte| yadivA kadhistiryakarUpeSu triSulokeSu tathA prAcyA diSu didu vidikha ceti / ivyaprANAtipAtastvayaM / trasyaMtIti trasAdIDiyAdayoyeca sthAvarAH pRthivyaadyH| cakAraH svagatanedasaMsUcanArthaHkAlaprANAtipAtasaMsUcanArtho vaa|di vA rAtrI vA praannaaH| prANinAM nAvaprANAtipAtaMtvAha / etAn prAguktAn prANinohasta pAdAnyAM badhvA upalakSaNArthavAdasyAnyathAvA kadarthayitvA yatteSAM kuHkhotpAdanaM tanna kuryA
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga DusarA. 401 t / yadi caite prANino hastau pAdau saMyamya saMyatakAyaH sanna hiMsyAt / cazabdADavAsa nizvAsa kAsa kA sitakRtavAta nisargAdiSu sarvatra manovAkkAyakarmasu saMyatojagavAna jAvasamAdhimanu pAlayettathA pareradattaM nagRhIyAditi tRtIyatratopanyAsaH / zradattAdAnaniSedhAjJcArthataH pariya honapi yojavati nAparigRhItamAsevyataiti maithunaniSedhopyuktaH / samastavratapAlanopade zAcca mRSAvAdopyarthato nirastaiti // 2 // suyakAyadhamme vitigivatile, lADhe care Ayatule payAsa // yaM na kukA iha jIviya hI, cayaM nakukA sutavassi niskU // 3 // sabiMdiyAjinituM payAsu, care muNI savato vippamukke // pAsA hi pANe ya puDhovi satte, DukeNa paritapyamA // 4 // - ( rA 0 ) samAdhivaMta je sAdhu be te ema jANeke zrIvItarAgeM je dharma nAyobe, te ruDo kobe e zrutAkhyAta dharma evo hoya ema sAdhu jANe eTale gI tArthapaka tathA ( vitiviti ke0 ) je zrIvItarAge karUM tene saMdeha rahita paNe tahatti karI mAnato thako rahe; eTale jJAna darzana rUpa samAdhi kahI tathA (lADheca tho) nirdoSa AhArano jenAra evo bato vicare eTale saMyama pAle tathA ( payAsu ke0 ) prajA eTale sarvajIvane ( zrAyatule ke0 ) potAnA zrAtmatulya karI lekhave, tathA (khAyaMna kuihajI viyahI ke0 ) jIvavAne kharthe yAya eTale yAzrava nakareM arthAt yasaMyamAzra va nakare tathA ( sutavassiniskU ke 0 ) sutapasvI evo sAdhu ( cayaMnakukA ke0 ) dhana dhAnyAdika parigrahano saMcaya nakare. // 3 // ( saviMdiyAni ninu me payAsu ke 0 ) samasta iMDiya no saMvara karIne nirAnilAbI thAya, te kone viSe toke prajA eTale strIne viSe nirAni yA rthAt strIne dekhI pAMce iMDiyono saMvara kareM. (caremuNI savato vippa mukke ke 0 ) tathA sarva kI vipramukta eTale svajanAdika ivya saMga ne krodhAdika nAva saMga e sarva saMga thakI rahita thayo bato evo sAdhu saMyama yAcare. (pANeyapuDho visatte ke0 ) tathA pratyeka judA judA pRthavikAyAdikaje satva eTale jIvaDhe temane ( Durake paTTe ke 0 ) duHkhe karIyA ( paritapyamANe ke0 ) paritapyamAna eTale saMsArarUpa kaDAhamA karmarUpa iMdhakara pacatA evA ( pAsA hike 0 ) dekhIne samAdhivAna sAdhu sarva jIvanI dayA pAle. || dIpikA- suSThu khyAtodharmoyena sasvAkhyAtadharmA jugupsAcittavilutistAM tIrNo'ti kraaNtH| yena kena cidAhAropakaraNAdinA''tmAnaM yApayatIti jADhaH saevaMnUtazvaretsaMyame / pu naH kiMbhUtaH / prajAsu prANiSu zrAtmatulyazrAtmavatsarvaprANinaH pazyatItyarthaH / tathA jIvi For Private Personal Use Only
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ 402 vitIya sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. tamasaMyamajIvitaM tamyArthI AyamA zravarUpaM na kuryAt / tathA sutapasvI jiktaH cayaM thAhArauSadhyAdeH saMcayaM na kuryAt // 3 // sarvaDiya nirvRtaH saMvRteMDiyaityarthaH / kAsu pra jAsu strISu / strISu saMtRteMDyiH syAditi sarvato vipramuktoniHsaMgaH sana caretsaMyamAdhvani Tathak pRthak pRthivyAdikAyeSu satvAn prANino'pizabdAnaspatikAye'naMtAnapi pazya / kiMnUtAn phuHkhArtAn svakarmaNA saMsArakaTAhe paripacyamAnAn // 4 // // TIkA-zAnadarzanasamAdhimadhikatyAha / (suyarakAyadhammelyAdi ) suSTArakhyAtaH zruta cAritrAkhyodharmoyena sAdhunA'sau svArakhyAtadharmA'nena jJAnasamAdhiruktonavatiAnahi viziSTa parijhAnamaMtareNa svArakhyAtadharmatvamupapadyataiti naavH| tathA vicikitsAcittaviplutirviku gupsA vA tAM vitiirnnaatikaaNtH| tadeva ca niHzaMkaM yahinaiHpraveditamityevaM niHzaMkatayA na ka ciJcittavilutiM vidhattaityanena darzanasamAdhiH pratipAditonavati / yena kenacitprAsukAhAro pakaraNAdigatena vidhinAtmAnaM yApayati pAlayatIti lADhaH saevaMnUtaH saMyamAnuSThAnaM care danutiSThettathA prajAyaMtaitiprajAH pRthivyAdayojaMtavastAsvAtmatulyayAtmavatsarvaprANinaH pshytiityrthH| evaMnUtaeva sAdhurnavatIti / tathAcoktaM / jahamamaNapiyaM duHkhaM, jANiya e meva sabajIvANaM ||nnhnnnnhnnaaveii, samamaNa teNa sosamaNo // // yathAca samAja zyamAnasyAnyAkhyAyamAnasya duHkhamutpadyate evamanyeSAmapItyevaM matvA prajAsvAtmasamo navati / tathA ihAsaMyamajIvitArthI pranUtakAlaM sukhena jIviSyAmItyetadadhyavasAyI yAyaM karmAzravalakSaNaM na kuryAttathA cayamupacayamAhAropakaraNAderdhanadhAnyavipadacatuSpadAdervA parigrahalAdaNaM saMcayamatyartha suSTu tapasvI suvikraSTataponiSTaptadehonikunakuryAditi // 3 // kiM cAnyata / (savadiyaityAdi) sarvANi ca tAniiMDiyANica sparzanAdIni tairaninirvataH saM teNghiyojiteNghiyshtyrthH|k|prjaasu strISu / tAsu hi paMcaprakArAbapi zabdAdayo viSayA vidyte| tathAcoktaM , kalAni vAkyAni vilAsinInAM, gatAni ramyANyavalokitAni // ra tAni citrANica suMdarINAM, rasopi gaMdhopi ca cuMbanAdeH // 1 // tadevaM strISu paMceMzyi viSa yasaMnavAttaviSaye saMtRtasarvezyeiNa nAvyametadeva darzayati / caretsaMyamAnuSThAnamanutiSThet muniH sAdhuH sarvataH sabAhyAnyaMtarAtsaMgAvizeSeNa prmuktoniHsNgonisskiNcnshcetyrthH| sa evaMnUtaH sarvabaMdhanavimuktaH sana pazyAvalokaya pRthak TathivyAdiSu kAyeSu sUkSmabAdaraparyA ptakAparyAptakanedaninnAnsatvAnprANino'pizabdAnaspatikAye sAdhAraNazarIriNo'naMtAna pyekatvamAgatAn pazya / kiMnUtAn / phuHkhenAsAtavedanIyodayarUpeNa puHkhayatItivA phuHkha maSTaprakAraM karma tenAni pIDitAnparisamaMtAtsaMsArakaTAhodare svakatabaMdhanena paripacyamA
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 403 nAn kAthyamAnAn yadivA duHpraNihiteMdiyAnArtadhyAnopagatAnmanovAkkAyaiH paritapyamA nAn pazyeti saMbaMdholaganIyaiti // 4 // etesa vAleya pAThAMtare ( evaM bAleya) pakuvamANe, AvaDatI pAThAMtare (tI) kammasu pAvasu / prativAyato kIrati pAvakammaM, ninaGa mANe na kare kammaM // 5 // yAdI vittIya pAThAMtare ( yAdI noi vi) kareti pAvaM, maMtAna egaMtasamAhimA || budhe samAdIyarate vivege, pANAtivAtAvirate yippA pAThAMtaraMvA (viyatrI ) // 6 // artha - ( etesu ke 0 ) e pUrvokta pRthivyAdika jIvone ( bAleya ke0 ) ajJAnI jIva aneka saMghaTana paritApa upazvAdike kara ( pakuvamANe ke0 ) pApa karma karato kovalI tejIva tehija STathivyAdika jIvone viSe yAvIne ( AvaTTatI ke0 ) ghaNA DuHkha pAme. (kammasupAva esuke0 ) je pApakarma pote jevA prakAre kartuM hoya te pApa karma tevA prakAre tejIva jogave. have te pApa kahe. (prativAyatokIratipAvakammaMke0) prati vAya eTale jIvanI ghAta tethakI jJAnAvarNAdika pApa karmane samAcare (ninaUmANena kare maMke0) tathA bIjA sevakAdikane paNa jIvaghAtanI preraNA karato thako pApa karma bAMdhe, eTa hiMsA karato karAvato tathA anumodato thako pApa karmanuM baMdha kare: emaja mRSAvAdAdikane paNa sevato sevarAvato anumodana karato thako pApa karmanuM baMdha kare. // 5 // ( yAdI vittIva karetipAvaM ke0 ) dIna eTale dayAmaNI evI, yAhAra levAnI jenI vRttile tene khAdIna vRtti kahie; evo bato paNa pApakarma bAMdhe, kemake prAdAranI lo vyatA thakIta raur3a dhyAne varte te thakI karma bAMdhe, ( maMtAna egaMtasamA himAduke 0 ) evaM jAlIne zrItIrthaMkara gaNadhare saMsAra taravAranuM kAraNa ekAMte zrAhArAdikane arthe paNa ratyAdika nakare evI samAdhi kahIle. ( bujhesamA hIyate vivege ke0 ) te kAraNe buddha eTale tatvano jAe evo sAdhu samAdhine viSe rata hoya te sAdhu vivekI evo bato kare te kahene (pANAtivAtAvira tehiyappA ke 0 ) prANAtipAta je jIvanI hiMsA te thakI viramIne saMyamane viSe jeno zrAtmA satyamArgane viSe vyavasthita evo thAya // 6 // || dIpikA - eteSu prANiSu bAloiH saMghaTTaparitApopazvAdi prakurvANasteSu pApeSu karmasu satsu zrAvartyate duHkhanAgnavati pratipAtato hiMsAtaH pApakarma kriyA nabadhyate parA n nRtyAdIn niyojayan karma karoti prANAtipAtAdikaM kurvan kArayaMzca karma banAtI // 5 // samaMtAdInA karuNA vRttistayA jojI zrAhAragrAhI zojanAdAramaprApnuvannArta For Private Personal Use Only
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ 404 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. rauidhyAnAkarma karoti badhAti / yathA rAjagRhanagarotsavanirgatajanasamUhe kazcimako - nikSArthI vAMbitAhAramaprAptovainAragirizilApAtanodyataH saeva daivAt zilAdhaHpatitaH zilAcUrNitaH saptamaSTathvIM jgaameti| evamAdInanojI karma babhAti evaM matvA jhAtvA ekAMte na samAdhirsAnAdinAvasamAdhistamAhuH saMsAratAraNamaM jinaaH|buchojhaatttvH samAdhau jJA nAdike vivekevA ratovyavasthitaH prANAtipAtAvirataH sthitAtmA maryAdAvAn syAt // 6 // ||ttiikaa-apic (etesuztyAdi) eteSu prAGgirdiSTeSu pratyekaM sAdhAraNaprakAreSUpatApakriyayA bAlavadvAlojhazvazabdAditaropi saMghaTanaparitApanopavaNAdikenAnuSThAnena pApAni karmA Ni prakarSeNa kurvANasteSuca pApeSu karmasu satsu eteSu vA pRthivyAdijaMtuSu gataH saMstenaiva saMghaTanAdinA prakAreNA'naMtazAvartyate pIDayate ukhanAgnavatIti / pAThAMtaraMvA evaM tu bAle) evamityupapradarzane / yathA cauraH pAradArikovAsadanuSThAnena hastapAdajedAna baMdhavadhA dIMzcAvApnotyevaM sAmAnyadRSTenAnumAnenAnyopi pApakarmakArI ihAmutraca phuHkhanAgnavati (yAnadRtitti) kcitpaavH| tatrAgunAn karmavipAkAn dRSTvA zrutvA jJAtvA vA tenyo'sadanu SThAnenyAnadRtitti nivrtte| kAni punaH pApasthAnAni yenyaH punaH pravartate nivartate vA ityAzaMkya tAni darzayati / atipAtataH prANAtipAtataH prANavyaparopaNAkhetostaccAgunaM jhAnAvaraNAdikaM karma kriyate samAdIyate tathA parAMzca nRtyAdIna prANAtipAtAdau niyo jayan vyApArayan pApaM karma karoti / tuzabdAnmRSAvAdAdikaMca kurvana kArayaMzca pApakaM karma samucinotIti // 5 // kiMcAnyat (AdINa vittItyAdi ) AsamaMtAdInA karuNAspadA vRtiranuSTAnaM yasya kRpaNavanIpakAdeH sanavatyAdInavRttirevaMnUtopi pApaM krmkroti| pAnaM taraMvA yAdInanojyapi pApaM karotIti / naktaMca / piMDolakeva kuHsIle grgaaunnmucc| sakadAcinhojanamAhAramalanamAno'lpavAdAtaraudhyAnopagatopyadhaH saptamyAmapyutpadyeta / tadyathA |asaaviv rAjagRhanagarotsavanirgatajanasamUhovainAragirizilApAtanodyataH sadai vAtsvayaM patitapiMmopajIvati tadevamAdInanojyapi piMmolakAdivaUnaH pApaM karma karo tItyevaM matvA avadhArya ekAMtenAtyaMtena ca yojAvarUpojhAnAdisamAdhistamAduH saMsA rottaraNAya tIrthakaragaNadharAdayaH / vyasamAdhayohi sparzAdisukhotpAdakAbanaikAMtikAtha nAtyaMtikAzca navaMtyaMtecAvazyamasamAdhimutpAdayaMti / tathAcoktaM / yadyapi niSevyamANA, manasaH parituSTikArakAviSayAH // kiMpAkaphalAdanavanavaMti pazcAdatiutAityAdi / ta devaM bujho'vagatatatvaH sacaturvidhe jhAnAdike samAdhAvaikAMtikAtyaMtikasukhotpAdake rato vyavasthitovivekevA bAhAropakaraNakaSAyaparityAgarUpe ivyanAvAtmake rataH sanne nUtazca syAdityAha / prANAnAM dazaprakArANAmapyatipAtovinAzastasmAdirataH sthitaH
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. samyak mArgeSu zrAtmA yasya saH / pAThAMtaraMvA ( vipacitti ) sthitA gu- svanAvAtmanA cizyA yasya samavati sthitArciH suvizu-sthiralezya ityarthaH // 6 // savaM jagaM taM samayANupehI, piyamappiyaM kassai po karejA // nA yadIpoya puNo visanno, saMpUyaNaM caiva siloya kAmI // 7 // yAdA kaDaM caiva nikAmamIle niyAmacArIya visamamesI // icIsa satteya puDhoya vAle, pariggadaM caiva pakuvamA // 8 // artha - ( sarvajagaMke 0 ) sarvajagat eTale jIva arthAt nikAyanA jIva (taMke0) te sa dr ( samayANupehI 0 ) samatA jAve kararI potAnA zrAtmA samAna dekhe ( piyamappiyaM ke0 ) prItimAvate rAga prItinAva te dveSa e banne (kassa ke 0 ) koi napare ( lokare jA ke 0 ) nakare, eTale koi upara sAruM mAtuM ciMtave nahIM, (nahAya dIgoya ke0) tathA koika cAritra yAdarI paDhI tene pAlavA asamartha eTaje dIna thAya ( puNo visanno ke 0 ) valI vipayAnilASI thako gRhasthapaNu khAdare kaMmarIkanI pere saMsAramAMheM khuce, valI ko eka (saMprayacaiva ke0 ) vastra pAtrAdike karI pUjA vAMbe tathA (siloyakAmI ke0 ) lokamAM potAnI zlAghA karAvavA mATe vyAka jyotiSAdika kuzAstra paNa naNe, vo puruSa samAdhi kI bhraSTa jANavo. // 7 // ( yahAkaDaMceva nikAmamIle ke0 ) yA dhAkarmi udezI hArane atyaMta vADhato thako tevo thAhAra sevAne yarthe ( niyAmacA rIya ke0 ) atyaMta bhramaNa kare evo bato ( visanname siM ke0 ) saMsAra rUpa kAdavamAMhe khUtoja rahe. (susateya puDhoyabAle ke0 ) strIne viSe zrAsakta judA judA te ramaNI nA hAva nAva vilAsane viSe gRddha bato ivya vinA strInI prApti nathAya ema vicArI te bAla eTale jJAnI puruSa ( pariggahaMceva pakuvamANe ke0 ) parigrahaje dhana dhAnyAdika teno saMcaya karato thako valI ghaNA pApa karmane upArje arthAt pApano saMcaya kare. // 8 // 405 || dIpikA - sarva jagat prANigaNaM samatayAnuprekRtaiti samatAnuprekI priyamapriyaM vA kasyacinna kuryAt niHsaMgo viharedityarthaH / kacittu samyagutthAnenotthAya parISahAnirdI naH punarviSamaH syAt saMyamamAhatyApi pazcAtpArzvasthAdinAvaM pratipadyate kazcidityarthaH / tathA saMpUjanaM vastrapAtrAdinA prArthayet zlokakAmI zlAghAnilASI vyAkaraNagaNita ni mittAdizAstrAdhIte kazcit // 7 // khAdhAkarma yAhAropAdhyAdikaM ( nikAmamIle ti ) pratyarthAnilApI tathA khAdhAkarmAdinimaMtraNeSu nikAmacArI pratyaMtaM pravRttoviSa nAvaM saMyame zItalatvaM eSate zrayati / tathA strISu saktaH pRthak tadbhASita hasitavi For Private Personal Use Only
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ 406 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM . lAsAdiSu yAsakto bAlojho'vya maMtareNa strIprAptirnasyAditi tadupAyanUtaM parigrahaM prakurvANaH pApameva bannAti // 8 // 1 // TIkA - kiMca ( sarvajagamityAdi) sarva carAcaraM jagat prANisamUhaM samatayA predituM zI lamasya samatAnuprecI samatApazyakovA nakazcitpriyonApi dveSyaityarthaH / tathA coktaM / ni yasako visso, pisavesu cevajIvesu / tathA ( jahamamaNapiyaM duHkhamityAdi) samatopeta zva na kasyacitpriyamapriyaM vA kuryAnniHsaMgatayA viharedevaM hi saMpUrNanAvasamAdhiyuktonavati / kazcittu jAvasamAdhinA samyaguvAnenodvAya parISahopa sa gaistarjitodIna nAvamupagamya puna viSamavati viSayArthIvA kazciprArhasthyamapyavalaMbate rasasAtA gauravagRhovA pUjAsa tkArAnilApI syAttadanAve dInaH san pArzvasthAdinAvena vA viSamojavati / kazcittathA saMpUjanaM vastrapAtrAdinA prArthayan zlAghAnilASIca vyAkaraNagalitajyotiSanimittazA svAdhI kazciditi // 7 // kiMcAnyat ( khAhakaDaM cetyAdi ) sAdhUnAdhAyoddizya kRrta niSpAditamAdhAkarmetyarthaH / tadevaMbhUtamAhAropakaraNAdikaM nikAmamatyarthe yaH prArthayate sa nikAmamAH / tathA nikAmamatyarthaM yAdhAkarmAdIni tannimittanimaMtraNAdIni vA sara carati tavIlazca satathA evaMbhUtaM pArzvasthAvasannakuzalAnAM saMyamodyoge viSamAnAM vipassa nAvameSate sadanuSThAna viSasmatayA saMsArapaMkAvasannobhavatIti yAvat / apica strISu rama uttaraaisdhyupapannaH pRthak pRthak tadbhASitahasita viThokazarIrAvayaveSviti / bAlavaddAlo zaH sadasadviveka vikalastadavasaktatayA ca nAnyathA ivyamaMtareNa tatsaMprAptirbhavatItyato yena kena ci pAyena pAyabhUtaM parigrahameva prakarSeNa kurvANaH pApaM karma samuccinotIti // 8 veNugiche (pAThAMtare AraMbhasatto) NicayaM kareti, ina cutesu DumaDu ggaM // tamhA na medhAvi samikadhammaM, care mulI savana vippabhukke // // ya yaM kukA pAThAMtare (baMda ee kujjA) ida jIviyaThI, samAloya pari ekA // Nisamma nAsIya viNIya giddha, hiMsanniyaM vA Na kadaM kareA // 10 // artha - ( verA ke 0 ) je koi paropatApa rUpa karmekara vairanuM anubaMdha kare tene verAnu gRha kahiye. athavA (prAraMbhasatto ciyaMkareti ke0) prAraMbhane viSe prAsakta bato karmano saMcaya kare evo puruSa ( cute suke 0 ) ahIM thakI cavIne te ( hama haDuggaMke 0 ) paramArtha aal durga eTale viSama DuSkara evaM narakAdika sthAnakane pAme, (tamhAna ke0 ) te kAraNa mATe ( medhAvi0 ) paMmita hoya te ( samirakadhammaM ke0 ) samyak prakAre khAlocIne cAritrarUpa dharmaje zrIvItarAge nAppoche, tene viSe (careke0 ) vicare evo ( mulI For Private Personal Use Only
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bahArakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. Hog 0 ho ) sAdhu (sana vipamukke ke0 ) sarva saMga thakI vipra mukta bato vicare // e // (5 haja vihI) sAdhu yA saMsAra mAMhe yAjIvikAne arthe ( khAyaMke0 ) lAna eTale i vyAdika upArjana karavAno upAya te ( kujA ke0 ) nakare tathA ( samAloyapa rivaekA ke0 ) gRha putra kalatrAdikano samAgama karato thako saMyamane viSe pravartte, zuddha cAritrapAle (pisammanAsIya viNIya giDiMke 0 ) tathA koI kAryavapanA thakA vimA sIne boje paNa juMru bole nahIM eTale zabdAdika pAMca prakAranA viSayane viSe gRddhapaNu TAlIne ghAlocIne bole arthAt (hiMsanniyaMvANaka haMkarejA ke0) prANInI hiMsAkAraka evI kathA nakare, eTale je vacana thakI jIva haNAya nahI tevA vacana bole // 10 // || dIpikA - vairAnugRH paropatApasaktonicayaM karmabaMdhaM karoti / itonavAcyutaH saH khamupaiti / kiMnUtaM duHkhaM / zrarthadurge paramArthaviSamaM tasmAnmedhAvI vivekI dharmaM samIkSya vicArya muniH sarvato vipramuktoniHspRhaH san caretsaMyame || || prAyamiti / yAyaM vyAdi saMcayaM na kuryAt / ihanave asaMyamajIvitArthI tathA asamAnaH saMgama kurvan paritraje tyAsaktiviSayeSu vinIya tyaktvA nizamya paryAlocya bhASakobhavet hiMsayAnvi tAM yuktAM kathAM nakuryAnna brUyAt // 10 // // TIkA - tathA (verA gideityAdi) yena kena karmaNA paropatAparUpeNa vairamanubadhyate janmAMtarazatAnuyAyi navati tatragRhovairAnugRddhaH / pAThAMtaraMvA (prAraMbhasattotti ) khAraMne sAvadhAnuSThAnarUpe satolamoniranukaMponicayaM ivyopacayaM tannimittApAditakarmanicayaM sthAnAcyutojanmAMtaraM gataH san vA karotyupAdatte saevaMbhUtaupAttavairaH kRtakarmopacaya ityato'smAtsthAnAcyutojanmAMta raMgataH sanH duHkhayatIti duHkhaM narakAdikayAtanAsthAnama taH paramArthato viSamaM duruttaramupaiti / yataevaM tattasmAnmedhAvI vivekI maryAdAvAna vA saMpUrNa samAdhiguNaM jAnAnodharmaM zrutacAritrAkhyaM samIkSyAlocyAMgIkRtya muniH sAdhuH sarvataH sabAhyanyaMtarAtsaMgAdipramukto'pagataH saMyamAnuSThAnaM muktigamanaikahetunUtaM caredanu tiSThet ruyAraMjAdisaMgAdipramuktoniH zritanAvena viharediti yAvat // e // kiMcAnyat (prANa kukAityAdi) yAgabatItyAyoi vyAderjAnastannimittApAdito'STaprakAra karmalAno tamihAsmina saMsAre prasaMyamajIvitArthI jogapradhAnajIvitArthItyarthaH / yadivA khAjI vikAnayAt ivyasaMcayaM na kuryAt / pAThAMtaraMvA ( baMdaMNakulAityAdi) baMdaH prArthanAni lApaiMDiyANAM svaviSayAbhilASovAdaM nakuryAttathA zrasamAnaH saMgamakurvan gRhaputra kalatrAdiSu paritrajeyukta vihArI navettathA gRddhiM gArdhyaM viSayeSu zabdAdiSu vinIyApa nIya nizamyAvagamya pUrvottareNa paryAlocya nASakobhavet / tadeva darzayati / hiMsayA prA For Private Personal Use Only
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. eyupamardarUpAnvitAM yuktAM kathAM na kuryAt / natatprabrUyAt yatparAtmanorunayova badhikaM vacaiti nAvaH / tadyathA / nItapibata khAdatamodata hatabiMdata praharatapacate tyAdikathAM pApopAdAnanUtAM nakuryAditi // 10 // prAdAkaDe vA pikAmaekA, pikAmayaM teyaNa saMzraveA // dhuNe narA vedamANe, vicANa soyaM praNaveka mANo // 11 // e gaMtameyaM nipacaekA, evaM pamorako na musaMti pAsaM // esa ppamo rako muse varevi, kodaNe saccarate tavassI // 12 // 408 artha - (prAhAkaDaM vAeAlikAmaekA ke0 ) prAdhAkarmi pramukha zrAhArAdikano sarva yA prakAreM sAdhu nilAba kare nahI ( pikAmayaM te yaNasaMthavekA ke0 ) tathAje yAdhA karmahAranIvAMnA kare evA pAsabAdika tene saMstave nahIM eTale tenI sAthai pari caya kare nahI. tathA (narAlaM ke0 ) zarIra tene ( dhuNe ke0 ) kRza kare ( vedamA tho) nirjarAne khAlocIne ema vicAreje zarIrane kRza kariyeM to nirjharA yAya, ema ciMtavI zarIra kRza karatAM kadAcit zoka duHkhanapaje to ( vicANasoyaM rAverakamA ai ke0 ) zarIranu mamatva praNa karato te zoka bAMmI cAritra pAle, saMyama guNe sAva dhAna thAya // 11 // ( egaMtameyaM nipaekA ke0 ) sAdhu ekatva paNAnIja prArthanA kare eTa ekatva pazu vAMbe kAraNa ke jIva ekalo grAvyo tathA paranave durgatine viSe jAya tevAre paNa ekaloja jAya paNa koi ene sahAyI thAya nahI, ekaloja karma bAMdhe ekaloja jogave, te mATe ekatva jAvanA nAve ( evaMpamorako namusaMtipAsaM ke0 ) ema e kava jAvanAyeM prakarSe karI moha eTale saMgarahita palo, thAya. ema dekhIne mRSA eTale lIka jASA bole nahI (esappamorako ke 0 ) ema ekatva nAvanAno yaniprAya te prakarSe karI mole (musevare vike0) mRSA rahita evo pradhAna satyapaNu eneja nAva samAdhi kahie je sAdhu (koha ke krodhi kamAvaMta ( saccarateke 0 ) satyane viSe rata (tavassI ke 0 tathA tapasvI evo cAritrAnuSThAnavAn evo je sAdhu te sAdhu nAvasamAdhivaMta jaavo.|| 12 // 0 || dIpikA - prAdhAyakRtamAdhAkarmAdi na kAmayennA niSet tathAvidhAhArama nilaba mANAt pArzva sthAdInna saMstuyAt taiH samaM paricarya na kuryAt nadAraM udArikazarIraM viruSTatapa sA nirjarAmanuprekSamANodhunIyAt kRzaM kuryAt / tathAnukAmyapi zokaM tyaktvA'napekSamA eH zarIra nirApeo dhunIyAt // 11 // ekatvamasahAyatvaM prArthayet ekatvanAvanAM jAva yedityarthaH / evamekatvanAvanayA prakarSeNa mokSaH syAdidaM na mRSA iti pazya satyamevaitadi For Private Personal Use Only -
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 4 // ti vicAraya eSaeva ekatvAniprAyaH amRSArUpaH satyovaraH pradhAnazca / yadi vA ako dhanaH satyaratastapasvI saeva nAvasamAdhivAn varaH pradhAnaH syAt // 12 // // TIkA-thapica / (AhAkaDaMcetyAdi ) sAdhUnAdhAya kRtamAdhAkRtamaudezikamAdhAka matyarthaH / tadevaMnUtamAhArajAtaM nizcayenaiva nakAmayennAnilaSettathA vihArAdikaMca nikAmaM nizcayenAnilaSet pArzvasthAdIstatsaMparkadAnapratigrahasaMnApaNAdinina saMsthApayenopa brahayettairvA sAdha saMstavaM na kuryAditi / kiMca ( narAti) audArikaM zarIraM viziSTatapasA karmanirjarAmanuprekSamANodhunIyAt kazaM kuryAt / yadivorAlaMti bahujanmAMtarasaMcitaM karma taudAraM modamanupredamAgodhunIyAdapanayettasmiMzca tapasA dhUyamAne kazInavati / zarIrake kadAcit zokaH syAttaM tyaktvA yAcitopakaraNavadanaprekSamANaH zarIrakaM dhunIyAditi saMbaMdhaH // 11 // kiMcApekSatetyAha / (egaMtamevetyAdi) ekatvamasahAyatvamaniprArthayedekatvAdhyavasA yI syAt / tathAhi / janmajarAmaraNarogazokAkule saMsAre svarUtakarmaNA vilupyamAnAnAma sumatAM na kazcitrANasamarthaH sahAyaH syAt / tathAcoktaM / ekomesAsaappA, emANadaMsa saMju // sesAmebAhirAnAvA, save saMyogalarakaNAztyAdikAmekanAvanAM jAvayedevama nayaikatvanAvanayA prakarSeNa modaH pramodo vipramuktasaMgatA na mRSA alIkametanavatItyevaMpa shy| eSacaikatvanAvanAniprAyaHpramodovartate amRSArUpaH styshcaaymev| tathA varopipradhAno pyayameva nAvasamAdhirvA / yadivA tapasvI tponissttptdeho'kodhnH| napaladANArthatvAdasyA mAnonirmAyonirlonaH satyaratazca eSaeva pramodo'mRpA satyovaraHpradhAnazca vrttiti||15 icIsu yA Araya mehuNAna, pariggaraM ceva akubmaanne||ncaave su visaesu tAI, nissaMsayaM niraku smaahiptte|| 13 // araI raiMca aninUya nirakU, taNAiphAsaM tada sIyaphAsaM // napahaMca daM saMca diyAsaekA, supriMva upniva titiskaekA // 14 // artha-(bIsuyA ke0 ) strIne viSe ( mehuNAu ke0 ) maithuna sevavA thakI (Araya ke0) nivarta (pariggaraM cevayakuvamANe ke0) tathA dhana dhAnyAdika parigrahano saMcayaSaNa karato thako tathA ( nacAvaesu visaesutAIke0) nAnA prakAranA manojJa evA vacananA je prakAra tene viSe athavA nAnA prakAranA viSaya tene viSe rAga 3Se rahita hoya, tathA trA eTale bakAyano radapAla thako (nissaMsayaM niraku samAhipatte ke0 ) evo nAva samAdhine viSe prApta thayaloje sAdhu, te viSayane nisaMzraya eTale napAme eTale viSayane vAMche nahI // 13 // have nAva thakI samAdhi zIrIte sAdhu pAme te dekhADele. (araI . raiMca aninUya nirakU ke 0 ) te nAva sAdhu paramArthano jANa zarIrAdikane viSe nisTa
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ 410 tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. hi thako tathA saMyamane viSe arati ane asaMyamane viSe rati tene TAlIne (taNA phA saMtahasIyaphAsaM ke) tRNAdikano kaThora sparza sahana kare. dhAdizabdathakI uMco nI co pradeza teno sparzapaNa jANavo te sparzanepaNa sahana kare tathA zIta pramukhanuM sparza tathA (naehaMcadaMsaMca hiyAsaejA ke0) nusmano sparza. daMzamasakAdikano sparza tenepaNa sAdhu samyak prakAre sahana kare tathA (supniMva uNivatitirakaejAke0) samAdhivaMta sAdhu suniragaMdha uranigaMdhanA parisahane paNa samyak prakAre ahiyAse eTale sahana kre||14|| ||diipikaa-striissu yanmaithunaM na syAt bhAratathAsamaMtAda rato'saktaH parigrahamakurvan saccA vaceSu nanAvirdhaSu viSayeSu araktadiSTastrAyI pareSAM trANanUtoniHsaMzayaM nihurevanUtaH sAdhuH samAdhiprAptaH syAt // 13 // arati ratiMvA aninUya nikustRNAdisparzAna zItomasparzAn daMzamazakAdIna parISahAMzcAdhisaheta suranimasuraniM vA gaMdha titidetsaheta // 14 // TIkA-kiMcA nyat (ijIsuztyAdi) divyamAnuSa tiryagapAsu trividhAsvapi strISu viSaya nUtAsu yanmaithunamabrahma tsmaadaasmNtaannrto'rtonivRttshtyrthH| tu zabdAtprANAtipAtAdi nivRttazca / tathA parisamaMtAgRtyate iti prigrhodhndhaanydipdctusspdaadisNgrhH| tathA yA smA'tmIyagrahastaM caivAkurvANaH sannuccAvaceSu nAnArUpeSu viSayeSu / yadivoccAutkRSTAtha vacAjaghanyAsteSvaraktadiSTastrAyyapareSAMca trANanUtoviziSTopadezadAnatoniHsaMzayaM ni zcayena paramArthatonikuH sAdhurevaMjUtomUlottaraguNasamanvitonAvasamAdhi prAptonavati nAparaH kazciditi / uccAvaceSu vA viSayeSu vA nAvasamAdheH prAptonina saMzrayaM yAti nAnArUpAn viSayAn nasaMzrayatItyarthaH // 13 // viSayAnanAzrayan kathaM nAvasamAdhimA pnuyAdityAha / (araIrazvetyAdi) sanAvanikuH paramArthadarzI zarIrAdau nisTahomoga manaikapravaNazca yA saMyame'ratirasaMyameca ratirvA tAmaninUya etadadhisaheta / tdythaa| niSkiM canatayA tRNAdikAn sparzanAdigrahaNAnimnonnatanUtapradezaspIzca samyagadhisaheta tathA zItomadaMzamazakaDhutpipAsAdikAn parISahAnakocyatayA nirjarArthamadhyAsahedadhi saheta tathA gaMdhaM suranimitaraM ca samyak titikSyetsahyAt / cazabdAdAkrozavadhAdikA zva pariSadAnmumukustitidayediti // 14 // gutto vaIeya samAhipatto, lesaM samAhahu parivaejA // giheM na gae pavi gayaeDA, samissanAvaM payade payAsu // 25 // je ke i logaMmi akiriyaAyA,annaNa putra dhuyamAdisati ||aa raMjasattA gaDhitAya loya, dhammaM Na jANaMti vimukadeveM // 16 //
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 411 artha-( guttovaIeyasamAhipatto ke) vacane karI gupta maunavratI eTale vicArIne dharma saMbaMdhanuM nASaNa karanAra evo sAdhu nAva samAdhine viSe pohoto kahevAya; tathA (lesaMsamAhaTu parivaekA ke) kRma, nIla ane kApota e traNa agunalezyAne pari harine teja, zukla ane padma etraNa zuna lezyAne grahaNa karIne saMyamAnuSThAna pAle, (gihaMnAeNavinAyaekA ke0 ) tathA pote gharane bAhe nahI bIjAne hAthe bavarAve nahI upalakSaNa thakI bavarAvatAne anumode nahI;tathA bIjA paNa gRhastha paNAnA kartavyane parihare tathA ( payAsu ke0 ) prajAlokane viSe (samissanAvaM ke0) viSayamizrita nAva no (payahe ke0 ) tyAga kare je pacana pAcanAdika kriyA karatA gRhastha samAna thAya te nakare athavA prajA eTale strI tenI sAtheM mizranAvano tyAga kare eTale strI thakI dUra rahe. // 15 // (jeke logaMmina akiriyayAyA ke0) je koi sAMkhya darzanI loka mAMhe ema kahe ke pAtmA akriya yAtmAne kriyA nathI, paNa prakRti sarva kriyA kare ema baMdha mokne aNa mAnatA thakA boleDe (aneNapujA dhuyamAdisaMti ke0 ) tene anya darzanI koI pUche ke tamArA mate jo AtmA kartA nathI to baMdha moda kema ghaTe tevAre tene pharI emaja kaheke amArA darzanamAMja dhruva eTale modaDe paraMtu anya ko darzane moda nathI evA te (AraMjasattA gaDhitAyaloya ke ) pacana pAcana snAnA dikanA pAraMnane viSe dhAsakta batA atyaMta gRha evA thakA rahe paraMtu te kahevADe toke thA lokane viSe (dhammaMNayANaMtivimurakahe ke0 ) modano hetu evo je zruta cAri tra rUpa dharma tene nathI jANatA evA. // 16 // // dIpikA-vAcA guptomaunavratI samAdhiprAptaH syAt / zukSA lezyAM samAhatyAdAya parivrajet saMyamegRhaM svatonyenavA na bAdayet aparamapi gRhasaMskAraM kiMcinna kuryAt / tathA prajAH striyastAsu mizranAvamekatvaM prajahyAttyajet // 15 // ye keciloke'kriyA tmAno'kriyAvAdinaH saaNkhyaaH| turvizeSeNe / te'nyenA'kriyatve sati baMdhamodI naghaTete ityaniprAyavatA pRSTAH saMtodhUtaM modaM kriyAsAdhyamAdizati / tetu pacanAdyAraMnasaktA stu loke dharma zrutacAritrAkhyaM vimodahetuM na jAnaMti // 16 // // TIkA-kiMcAnyat (guttovaIe ityAdi) vAci vAcA vA guptovAgguptomaunavratI suparyA locitadharmasaMbaMdhanASIvetyevaM nAvasamAdhi prAptonavati / tathA zubha lezyAM taijasyAdikAM samAhRtyopAdAya aguhAMca kRSmAdikAmapahatya parisamaMtAtsaMyamAnuSThAnena brjejlediti| kiMcAnyat gRhamAvasathaM svatonyairvA navihAdayeupalakSaNArthatvAdasyAparamapi gRhAderuraga vatpararUtabilanivAsitvAtsaMskAraM na kuryAt / anyadapi gRhasthakartavyaM parijihIrSurAha /
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ 412 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. prajAyaMtati prajAstAsa taviSaye yena kRtena sanmizranAvonavati ttprjhyaat|tuktN nava ti| pravrajitopi san pacanapAcanAdikAM kriyAMkurvana kArayaMzca gRhasthaiH sanmizranAvaM jajate yadivA prajAH striyastAsu tAnirvA yaH sanmizrInAvastama vikalasaMyamArthI prajahyAtpari tyajediti // 15 // apica / (jekeityAdi ) ye kecana asmin loke akriyayAtmA yeSAmanyupagame te'kriyAtmAnaH sAMkhyAsteSAM hi sarvavyApitvAdAtmA niSkriyaH pamyate / tathAcoktaM / akartA nirguNonoktA, AtmA kapiladarzanaiti / tuzabdo vizeSaNe / sace tamizinaSTi / amUrtatvavyApitvAnyAmAtmano'kriyatvameva budhyate / tecA kriyAtmavAdino nyenAkriyatve sati baMdhamodI naghaTete ityaniprAyavatA modasanAvaM dRSTAH saMto'kriyAvA dadarzanepi dhUtaM modaM tadanAvamAdizaMti pratipAdayaMti tetu pacanapAcanAdike snAnArtha jalAvagAhanarUpe vA'raMne sAyadye saktAadhyupapannAloke modaikahetunUtaM dharma zrutacA ritrAvyaM na jAnaMti kumArgagrAhiNona samyagavagaLatIti // 16 // puDhoya baMdA ida mANavAna, kiriyAkirINaM ca puDhoya vAyaM ||jaayss bA lassa pakuva deveM, pAgaMtare (jAyAI bAlassa paganaNAe) pavaddatI verama saMjatassa // 17 // AnuskayaM ceva abujhamANe, mamAti se sAhasakAri maMde // ahoyarA paritappamANe, aTTesu mUDhe ajarAmareva // 17 // artha-(ihamANavAna ke0) Alokane viSe je manuSyane te pratyekamanuSya (puDhoyabaMdA ke0) pRthak pRthak judA judA baMda eTale AniprAya vAlA te abhiprAya koNa koNate dekhADe (kiriyAkirINaMcapuDhoyavAyaM ke0) kriyAvAdI ema kahe ke sarvakAla kriyAja saphala. ane akriyAvAdI ema kahele ke kriyA kasyAvinAja sarva inita padArthanI prApti thAyaje. emaja valI bIjA vinaya pramukha vAdI paNa jANI levA e sarva puDhoya eTale patha ka pRthaka vAyaM eTale vade paraMtu te dharmanA ajANa bApaDA (jAyassabAlassapakuvade haM ke0 ) jAta eTale natpanna thayelA bAlakanI dehaM eTale zarIra tene khaMma khaMma karI ne potAne sukha upajAve , tathA pAgatare jAyAzbAlassapagapraNAe evo paNa pATha De evIrIte karatAM te (asaMjatassa ke0) asaMyati eTale saMyama rahita thakA (pavaTTa tIvara ke0 ) verane vadhAre eTale je jIvanI napaghAta kare tete jIvanI sAye vairanI di thAyale // 17 // te bApaDA (yAnarakayaM ke0 ) zrAyuSyanA dayane (abusamA Ne ke0 ) ajANatA eTale AyuSya khUTene tene nathI jANatA. ahIM ceva padapUrthi be evA batA (mamAti ke0 ) atyaMta mamatva karele eTale A mAhAruM huM eno evA
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha badAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 413 mamalane nathI mUkatA (sesAhasakArimaMde ke0) te mahoTA sAhAsIka eTale pApa thakI bItA nathI evA maMda eTale ajJAnI (ahoyarAuparitappamANe ke0) ahorAtra parita tamAna eTale vyane arthe mammaNa zreSTinI pere pazcAtApa kare kAyaklezakare tathA (ya hesumUDheajarAmareva ke0 ) dhAnavaMta thayA thakA evA te mUrkha saMsArane viSe paritramaNa kare paraMtu ajarAmara vaNikanI pere ko kAje manamA ema najANe je amane jarA ane maraNa avazya Avaze emavicArenahI. evAte mUrkha bajhAnI jANavA // 17 // // dIpikA-pRthakalaMdAnAnAniprAyAiha manuSyaloke mAnavAH / turnizcaye / kriyAkriya yoH pRthaktvena kriyAvAdama kriyAvAdaM ca smaashritaaH|jaatsy natpannasya bAlasyAjJasya su khaiSiNodehaM (pakuvatti) khaMDazaHkatvA''tmasukhamutpAdayaMti / evaMkurvato'saMyatasya vairaM prANi dhu pravardhate // 17 // zrAyuHkSyaM jIvitAMtamabudhyamAno'jAnan sAhasamavimRzya pravRtti statkaraNazIlaH sAhasakArI maMdomamAyamiti mamatvavAna navati / yathA kazcikSaNika mahatA klezena bahumUlyaratnAni prApya najayinyAbahirAvAsitaH saca rAjacauradAyAda nayA trau ratnAnyevamevaM nagare nayAmItyevaM vicArAkulonizAkSyaM nAtavAn divaiva ratnAni pra vezayan rAjapuruSai toratnAni gRhItAniceti / evamanyopi kiMkartavyatAkulaH svAyuH yamajAnan mamatayA sAhasakArI syAditi / anhi rAtrau ca paritapyamAnomaMmaNavaNi gvadArtadhyAnI artheSu mUDho'jarAmaravariktazyate / yataH / ajarAmaravadvAlaH klizyate dhana kAmyayA // niraMtaraM manyamAnaH zAzvataM jIvitaM dhanamiti // 17 // // TIkA-kiMcAnyat / (puDhoyalaMdAityAdi ) pRthak nAnA baMdo'niprAyoyeSAM te pRtha kabaMdAihAsminmanuSyaloke maanvaamnussyaaH| turvdhaarnne| tameva nAnAniprAyamAha / ki yA'kriyayoH pRthakatvena kriyAvAdamakriyAvAdaMca smaashritaaH|tdythaa / kriyeva phaladA puM sAM, najhAnaM phaladaM mataM // yataH strInadayanogajho, na jJAnAtsukhitonavet // 1 // ityevaM kriyaiva phaladAyitvenAnyupagatAH kriyAvAdamAzritAevametaviparyayeNA'kriyAvAdamAthi taaH| etayozcottarasvarUpaM nyadeNa vdyte| teca nAnAniprAyAmAnavAH kriyA kriyAdikaM Ta thagvAdamAzritAmodahetuM dharmamajAnAnAthAraMneSu satAiMDiyavazagArasasAtAgAravAni lASiNaetatkurvati / tadyathA / jAtasyotpannasya bAlasyAjhamya sadasadivekavikalasya su khaiSiNodehaM zarIraM pakuvati khaMDazaH kRtvAtmanaH sukhamutpAdayaMti / tadevaM paropaghAtakiyAM kurvato'saMyatasya kutopyanivRttasya janmAMtarazatAnubaMdhivairaM parasparopamardakAri prakarSeNa va rdhte| pAThAMtaraMvA (jAyAzvAlassapaganaNAe) bAlasyAGgasya hiMsAdiSu karmasu pravRttasya niranukaMpasya yA jAtA pragalnatA dhArtha tayA vairameva pravardhataiti saMbaMdhaH // 17 // a
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ 414 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. pica / (bAurakayamityAdi) ghAyuSojIvanalakaNasya zyayAyuSkadayastamAraMnapravRtta binnadamatsyavadakadaye satyavabudhyamAnotIva mamaiti mamatvavAnidaM me ahamasya svAmItyevaM samaMdojJaH sAhasaM kartuM zIlamasyeti sAhasakArIti / tadyathA / kazcidaNi G mahAkvezena mahA_Ni ratnAni smaasaadyojyinyaabhiraavaasitH| saca rAjacauradAyAda nayAtrI ratnAnyevamevaMca praveza yiSyAmityevaM paryAlocanAkulorajanIdayaM na jJAtavAn anhyeva ratnAni pravezayan rAjapuruSairatnenyazcyAvitaiti evamanyopi kiMkartavyatAkulaH svAyuSaH yamabudhyamAnaH parigraheSvAraMneSu ca pravartamAnaH sAhasakArI syAditi / tathA kAmanogatRSito'nhi rAtrau ca parisamaMtAt ivyArthI paritapyamAnomamaNavaNigvadArtadhyA yI kAyenApi klizyate / tathAcoktaM / ajarAmaravahAlaH, klizyate dhanakAmyayA // zAzva taM jIvitaM caiva, manyamAnodhanAnica // 1 // tadevamArtadhyAnopahataH / kazyAvaJcazsabo, kiMnaMDaMkanakittiyAnUmItyAdi / tathA narakaNavaNaiNihaNatti nasuyAdiyAviyasasaMko ityAdi cittasaMkvezAtsuSTra mUDhojarAmaravaNigvadajarAmaravadAtmAnaMmanyamAno'pagata zunAdhyavasAyohArnizamAraMne pravartataiti // 17 // jahAdi vittaM pasavoya savaM,je baMdhavA jeya piyAya mittAlAla ppatI se viya e mohaM, anne jaNA taMsi haraMti vittaM ||1||sii haM jadA skumigA caraMtA,dUre caraMtI prisNkmaannaa|| evaM ta me dAvi samiraka dhamma, ureNa pAvaM parivAejA // 20 // artha-(jahAhi ke0 ) yathA dRSTAMte ( vittaM ke ) suvarNAdika ivya tathA (pasavoya ke ) gAya neza pramukha pazu (saI ke0) e sarva tAro tyAga karaze mATe emane viSe mamatva karIza nahI. valI (jebaMdhavA jeya piyAyamittA ke0) yathA dRSTAMte nAi mAtA pitA svasurAdaya priya mitra te paNa paramArtha thakI tane kAma nahI thAve topaNa tuM bA paDo temane artha vilApa kare. (lAlappatIseviya eimohaM ke0 ) lAlapyate sopimo haMnapeti eTale vitta putrAdikane artha lAla pAla kare ema te bApaDo kuMmarIkanI pere mohapAze paDayo thako (annejaNAsi haraMtivittaM ke) par3I tenuM upArjana kareluM vitta tene bIjA jana apahare e prakAre jIvatAM tathA maraNa pAmyA palI paNa tene kleza ja thAya // 15 // (jahAke) jema rukumigAcaraMtA ke0 (dui mRga eTale nhAnAevA mRga pramukha aTavIneviSe vicaranAra jIvote (sIIke ) siMhanAmA janAvara thakI (dU recaraMtIparisaMkamANA ke0) bIhItA thakA siMhane dUra TAlIne vegalA thakA care; (evaM
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 425 tumehAvisamirakadhammaMke0)e dRSTAMte paMmita je tepaNa samyak prakAre zrIvItarAga nASita zruta cAritrarUpa dharmane AlocIne (reNapAvaM parivaUejAke0) hiMsAdika sAvadyAnuSThA narUpaje kriyA tene pAparUpa jANIne tenAthI dUra rahe erIte sAdhu suMdhUsaMyama paale.||20 ||diipikaa-vittN ivyaM pazavogomahiSyAdyAstAn sarvAn jahAhi tyaja / bAMdhavA mAtApi trAdayaH setasya yeca mitrANi suhRdastepi tasya na kiMcittatvataH kurvati sopica vittA dyartha lAlapyate nRzaM vilapati mohamupaitica dhanavAnapi mammaNavaNigvat dhAnyavAna pi titakazreSThivat evamayamapi asamAdhimApnoti / yacca tenArjitaM dhanaM tadanyajanAstasya jIvataeva mRtasyaca haraMti gRehaMti / tasyatu kvezaeva kevalaM // 15 // yathA kuDAstunA mRgAzcaraMto'TavyAmaTataH siMhaM dUre tyaktvA caraMti / yataH parizaMkamAnAH sarvatonayAkulA evaM medhAvI dharma samIkSya vicArya pApaM dUreNa parivarjayet // 20 // // TIkA-kiMcAnyat (jahAhivittamityAdi ) vittaM ivyajAtaM tathA pazavogomahi dhyAdayastAna sarvAn jahAhi parityaja / teSu mamatvaM maakRthaaH|ye bAMdhavAmAtRpitrAdayaH zva gurAdayazca pUrvAparasaMstutAyeca priyA mitrANi sahapAMsukrIDitAdayaste ete mAtApitrAda yona kiMcittasya paramArthataH kurvati sopica vittapazubAMdhava mitrArthI atyartha punaH punarvA lapati lAlapyate / tadyathA hemAtaH hepitaztyevaM tadartha zokAkulaH pralapati tadArjanapa razca mohamupaiti / rUpavAnapi kaMDarIkavat dhanavAnapi mammaNavaNigvat dhAnyavAnapi tilaka zreSThivadityevamasAvapyasamAdhimAn muhyate / yacca tena mahatA klezenAparaprANyupamardano pArjittaM vittaM tadanye janAH setasyApaharaMti jIvataeva ca tasya vA tasya ca kvezataH kevalaM pApabaMdhazcetyevaM matvA pApAni karmANi parityajettapazcarediti // 15 // tapazcaraNopAyama dhikatyAha / (sIhaMjahetyAdi) yathA huzmRgAH tujhATavyapazavohariNajAtyAdyAzcaraMto 'TavyAmaTataH sarvatobinyataH parizaMkamAnAH siMhaM vyAghraM vA AtmopaDvakAriNaM dUreNa parihatya carapti viharaMtyevaM medhAvI maryAdAvAn / turvizeSaNe / sutarAM dharma samIkSya paryA jocya pApaM karmasadanuSThAnaM dUreNa manokAyakarmaniH parihatya parisamaMtAjetsaMyamAnuSTA yI tapazcArI ca navediti dUreNa vA pApaM pApahetutvAtsAvadyAnuSThAnaM siMdamiva mRgaH svahitamilana parivarjayettyajediti // 20 // saMbanamANe na gare matImaM, pAvAna appANa nivaTTaekA // hiMsappasayA uhAI mattA, verANubaMdhINi mahaptayANi // pAgaMtare sanivANa nUena
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ 416 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. varivaekA // 21 // musaM na bUyA muttigAmI, NivANameyaM kasiNaM samAhiM // sayaM na kujjAna na kAravejA, karaMtamannopi ya pAjAle // 22 // artha- (saMbujhamANe uNarematImaM ke0 ) matimaMta prajJAvaMta evo manuSya samyak prakA re dharmane jANato thako ( pAvAnAppANanivaTTaekA ke0 ) potAnA grAtmAne pApa tha kI nivarttA; ( hiMsa0 ) jIvano ghAta te thakI ( prasUta ke0 ) utpanna thayAM evAMje ( DahAke) zArIrIka ne mAnazIka duHkha tene ( mattAke0 ) jaNIne guMjANIne toke (baMdhI mahake 0 ) vairAnubaMdhA vairanA kAraNa jANIne mahAnayanA upajAva nAra evA zravono nirodha kare; eTale sarva yAzravanuM mUla te hiMsA jANavI; mATe hiM sAtha kI nivarte te sAdhu nAvasamAdhivaMta jAvo. athavA pAThAMtare sanivArAnU evaM parivae I ) // 21 // ( muttigAmI ke0 ) moha gAmI muni ( musaMnabUyA ke0 ) mRSA bo se nahI. (zidvANameyaMka siAMsamAhiM ke0 ) e mRSAvAdano je parihAra eja mokSarUpa sa mAdhinu paNa saMpUrNa kAraNa jANavuM mATe te mRSAvAdane ( sayaMnakukAna ke 0 ) sAdhu pote kare nahI, tathA ( nakArA ke 0 ) bIjA pAze karAve nahI, tathA (karaMtamannopiyApujA ai ) anya koI karato hoya tene anumode nahIM evosAdhu nAvasamAdhivaMta jANavo // 22 // || dIpikA - matimAnnaraH sAdhuH samyakadharma budhyamAnaH pApAtsAvadyAcaraNAdAtmAnaM nivartayet hiMsAtaH prasUtAni jAtAni duHkhAni vairAnubaMdhIni karmabaMdha hetUni mahAnayaMka rANi iti matvA svaM pApAnnivartayet // 21 // zrAptomostAmI munirmRSAvAdaM na brUyAt etadeva mRSAvarjanaM kRtsnaM saMpUrNa samAdhiM nAvasamAdhimAduH / yathA mRSAvAdastathA anya tAticAramapi na kuryAtsvayaM nApyapareNa kArayet anyaM kurvetamapi nAnujAnIyAt. // 12 // // TIkA - pica / (saMbujhamANetyAdi) mananaM matiH sA zojanA yasyAsau matimA n / prazaMsAyAM matup / tadevaM zojanamatiyuktomumukkurnaraH samyak zrutacAritrAkhyaM dharma vA jAvasamAdhiM vA budhyamAnastu vihitAnuSThAne pravRttiM kurvANastu tadeva pUrvaM tAnniSidhAcara pAnnivarte tAtastatpradarzayati / pApAt hiMsAnRtAdirUpAtkarma zrAtmAnaM nivartayet / nidAno na hi nidAnanave donavatItyato'zeSakarmakSya minnAdAvevanava dvArANi niruMdhyAdi tyaniprAyaH / kiMcAnyat / hiMsA prANivyaparopaNaM tayA tatovA prabhUtAni jAtAni yA yAni karmANi tAnyatyaMtaM narakAdiSu yAtanAsthAneSu duHkhAni duHkhotpAdakAni vartate / tathA vairamanubatilAnica vairAnubaMdhIni janmazatasahasraDurmocAnyataeva mahadbhayaM yeyaH sakAzAttAni mahAnayAnItyevaM ca matvA matimAnAtmAnaM pApAnnivartayediti / pA For Private Personal Use Only
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 417 nAMtaraMvA / (nivANanaeyaparivaekA ) asyaaymrthH| yathAhi nirvatau nirvyApAratvAtkasya ciupaghAte na vartate evaM sAdhurapi sAvadyAnuSThAnarahitaH parisamaMtAd bajediti // 21 // tathA (musaMgabUyAityAdi) AptomodastajAmI tajamanazIlayAtmahitagAmIvA prAptovA pravINadoSaH sarvajJastaupadiSTamArgagAmI muniH sAdhurmUSAvAdamanRtamapathArtha na brUyAtsatya mapi prANyupaghAtakamiti / etadeva mRSAvAdavarmanaM kRtsnaM saMpUrNa nAvasamAdhi nirvANaM cA duH| sAMsArikAhi samAdhayaH snAnanojanAdijanitAH zabdAdiviSayasaMpAditAvA anaikAMti kA'nAtyaMtikatvena duHkhapratIkArarUpatvena vA'saMpUrNAvatate / tadevaM mRSAvAdamanyeSAM vA vratAnAmaticAraM svayamAtmanA na kuryAtrApyapareNa kArayettathA kurvatamapyaparaM mano vAkkAyakarmanirnAnumanyataiti // 12 // suddhe siyA jAe na dUsaejA, amubieNaya anuvvnne||dhiti maM vimukke Na ya pUyaNahI, na siloyagAmIya parivaekA // 23 // niskammarohA nirAvakaMkhI, kAyaM vinaseka niyANabinne ||nno jIviyaM No maraNAvakaMkhI, careGa niskU valayA vimukke tibemi // 24 // iti samAdinAma dasamasayaNaM sammattaM // artha-(suvesiyA jAenadUsaekAke) najama,natpAdana ane eSaNA etraNe doSa rahita evo mujho nirdoSa thAhAra prApta thayo athavA na thayo batA paNa kadApi sAdhu rAga Se karI potAne upave nahI tathA (amulie ke0 ) amUrbita agRha eTale lovyatA rahita (Nayaa bavanne ke 0 ) pharI pharI te rUDA thAhAranI vAMDhA nakare tathA (dhi timaMvimukke eyapUyaNahI ke0) dhRtimaMta tathA bAhyAnyaMtara graMthI rahita tathA pUjAno arthI na thAya (nasiloya kAmIya parivaekA ke0 ) tathA zlAghAne arthe kriyA na kare paraMtu karma nirjarAne arthe mokne artha saMyamane viSe pravarne evo samAdhivaMta sAdhu jANavo // 23 // ( niskamagehAna ke ) gRhasthAvAsa thakI nikalIne cAritra pAdarI ne (nirAvakaMkhI ke0 ) jIvitavyane viSe nirApedI bato (kAryavinaseka ke0) zarIra napara mamatva mUkIne potAnI kAyA vosirAve tathA (niyANa binne ke0) paranave deva atha vA rAjAdika thavAnuM niyANu nakare (pojIviyaMNomaraNAvakhI ke ) jIvitavya tha ne maraNane vAle nahI eTale pUjA satkAranI prAptiyeM karI jIvitavya navAM ane upasarga parisaha upane thake maraNa paNa navAMDe evo (nirakU ke0) sAdhu te ( valayAvimukke ke0) karmabaMdha thakI mUkANo athavA valaya eTale saMsAra thakI mUkANo thako (careGake0 )
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ 417 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dazamAdhyayanaM. saMyamAnuSThAnane pAle tibemino artha pUrvavat jANavo // 24 // itizrI samAdhi nA . maka dazamAM adhyayanano artha samApta thayo. // dIpikA-nujamAdidoSayuke AhArAdau syAtkadAcidyAte prApte sati rAgadeSAnyAM sAdhuna dUSayet / yataH / bAyAlI sesaNasaM, kami gahaNaMmi jIvanadubali / ipihaMja nalavikasi, muMjatorAgadose hiM iti / amUrbitonAsaktaH gunAhAre nacAdhyupapannastamevA hAraM punaHpunarnAnilaSamANaH saMyamayAtrArthamevAhArayet / tathA timAn graMthAvimukto naca pUjanArthI zlokaH kIrtistajAmI tadanilASukona syAt evaMnUtaH parivrajet // // 23 // gRhAniHsRtya nirAvakAMkSI nisTahaH kAyaM zarIraM vyutsRjya vicikitsAma kurvan binnanidAnonavet / tathA jIvitaM nApi / maraNamanikAMdeta nikuvalayAtsaMsArAdi muktaH saMyame saMcarediti / bravImIti pUrvavat // 24 // iti zrIsUtrarUtAMgadIpikAyAM samAdhyAkhyaM dazamAdhyayanaM samAptaM // // TIkA-nuttaraguNAnadhikRtyAha (susiyAityAdi ) ujamotpAdanaiSaNAniH yuddhe nirdoSe syAtkadAcidyAte prApte piMDesati sAdhUrAgadeSAnyAM na dUSayet / naktaMca / bAyAlI sesaNasaM, kaDaMmigahaNami jIvanadubali // siMhajahana baliGasi, muMjatorAgadose hiM // 1 // tatrApi rAgasya prAdhAnyakhyApanAyAha / namUrbito'mUrSitaH sakadapi zojanAhAralAne satigRdhimakurvannAhArayati tathA nAdhyupapanastamevAhAraM paunaHpunyenAnanilaSamANaH kevalaM saMyamayAtrApAlanArthamAhAramAhArayet / prAyoviditavedyasyApi viziSTAhArasannidhAvani lASAtirekojAyataztyato'mUrbito'nadhyupapannati ca pratiSedha yamuktaM / uktaMca / nutta logo purA jovi, gIyaDoviya nAvina // saMte sAhAramAIsu, sovikhippaMtu khuuu||1|| tathA saMyame dhRtiryasyAsau dhRtimAn sabAhyAnyaMtareNa graMthena vimuktastathA pUjanaM vastra pAtrAdinA tenArthaH pUjanArthaH savidyate yasyAsau pUjanArthI tadevaMnUtona navet / tathA zlokaH zlAghA kIrtistanAmI natadanilASukaH parivrajediti / kIrtyarthI na kAMcana kriyAM kuryaadityrthH||23||adhyynaarthmupsNjighRkuraah / (pirakammetyAdi) gehAniHsRtya niSkamya ca pravrajitopi jUtvA jIvitepi nirAkAMhI kAyaM zarIraM vyuttajya niSpratikarmatayA ci kitsAdikamakurvan binnanidAnonavet / tathA na jIvitaM nApi maraNamanikAMdet nituH sA dhurvalayAtsaMsAravalayAtkarmabaMdhanAcA vipramuktaH saMyamAnuSThAnaM caret / iti parisamApyarthe / bravImIti pUrvavat // 24 // iti samAdhyAyaM dazamAdhyayanaM samAptaM //
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanapata saMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 41 have mo mArga nAme yagIdhAramuM adhyayana kahe. pUrvalA dazamAM adhyayanamAM samA dhi kahI, te samAdhi to jJAna, darzana khane cAritrarUpa jAgavI te kAraNe enuM sevana karie to mokSa prApti thAya, mATe yA adhyayanamAM mokSa mArga kahe. kayare magge akAe, mAhaNeNa maImatA // jaM maggaM naku pAvi ttA, nahaM tarati uttaraM // 1 // taM maggaM puttaraM sudhaM, sabaka vimo skaNaM // jANAsi NaM jadA niskU, taM po bUhi mahAmukhI // 2 // artha - zrIjaMbusvAmI zrIsudharmasvAmi pratye pUbebe ke, ( kayaremagge ke0 ) mokSamArga sAdhana karavAno evo kayo dharmamArga ( mAhola mamatA ke 0 ) matimaMta eTale kevalajJAna vaMta zrImahAvIra paramezvara teNe ( arakAeke 0 ) kahyobe . ( jaMmaggaMcakupA vittA ke 0 ) jejJA na darzana cAritrarUpa sarala mArga pAmine prANI ( utaraMtitaraM ke0 ) taratAM thakAM ista ra evA saMsAra samune tarIne pAra pAme // 1 // sarvanAhitane arthe je mArga zrIsarva upadezyo, (tamaggaNuttaraMsu : ke0 ) temArga buddho nirdoSa anuttara eTale nirupama ( saDaka vimorakAM ke 0 ) samasta duHkhayakI mukAvanAra evo mArga ( jANA sipaMjA hAra ke ) ho jagavaMta jevo tame jANobo ( taMpobUhimAhAmulI ke0 ) te vo he mahAmunIzvara zramane kaho. // 2 // || dIpikA - prathaikAdazamAracyate / pUrvAdhyayane samAdhiruktaH saca mArge sati syAditi mArgo'tra pratipAdyate / yathA / ( kayareityAdi) jaMbUsvAmI sudharmasvAminamAha / kataraH komArgayAkhyAtomAhanena matimatA zrIvIreNa / yaM mArga muktiprAptirUpaM jumavakraM prA pyodhaM saMsAraM tarati prANI // 1 // taM mArgamanuttaraM zreSThaM zuddhaM nirdoSaM sarvaDuHkha vimokSaNaM he mune tvaM jAnISe / miti vAkyAlaMkAre / taM mArga no'smAkaM hemahAmune brUhi // 2 // I // TIkA - naktaM dazamAdhyayanaM tadanaMtaramekAdazamAracyate / yasya cAyamanisaMbaMdhaH / i hAnaMtarAdhyayane samAdhiH pratipAditaH saca jJAnadarzana tapazcAritrarUpovartate / nAvamArgoM 'yevamAtmaka evetya to mArgo'nenAdhyayanena pratipAdyateityanena saMbaMdhenAyAtasyAdhyayanasya catvAryupakramAdInyanuyoga dvArANi vAcyAni / tatrApyupakramAMtargatorthAdhikAroyaM / tadyathA / prazastojJAnAdikonAvamArgastadAcaraNaM cAtrAnidheyamiti / nAmaniSpannetu nidepe mA ityasyAdhyayanasya nAma / tannidepArthaM niryuktirudAha / " NAmaM vavaNA davie, khette kAle ta heva nAve // eso khalu maggastaya, sirekavo bahiho hoi " // e // ( sAmaMtavaNetyAdi) nA masthApanAivya kSetrakAla nAvanedAnmArgasya poDhA nikSepaH / tatra nAmasthApane sugamatvAda For Private Personal Use Only
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ 430 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. nAdRtya izarIranavyazarIravyatirikta ivyamArgamadhikRtyAha / "phalagalayaM donaNaci,ttara kudavaNabilappAsa maggeya / khaligaayaparikapa he uttajalAkAsadaImi" // 10 // (pha laketyAdi ) phalakairmArgaH phlkmaargH| yatra kardamAdinayAt phalakairgamyate / latAmArgastu yatra latAvalaMbena gamyate / aMdolanamArgopi yatrAMdolanena urgamatilaMdhyate / vetramArgoyatra tralatopaSTanena jalAdaugamyate iti / tdythaa| cArudattovetralatopaSTaMnena vetravatI nadImu nIrya parakUnaM gataH / rakumArgastu yatra rjvaakiNcidtirgmtilNdhyte| davanaMti yAnaM tanmA gIdavanamArgaH / bilamArgoyatra tu guhAdyAkAreNa bilena gamyate / pAzapradhAnomArgaH pA zamArgaH paashkuuttkvaaguraanvitomaargshtyrthH| kIlakamArgoyatra vAlukotkaTe marukAdi viSaye kIlakAnijJAnena gamyate / ajamArgoyatra bastyenAjena gamyate / tadyathA / suva nUmyAM cArudattogataiti / padimArgoyatra nAruDAdipavinirdezAMtaramavApyate / batramArgo yatra utramaMtareNa gaMtuM na zakyate / jalamArgoyatra nAvAdinA gamyate / zrAkAzamArgo vidyA dharAdInAmayaM sarvopi phalakAdikozvye iyaviSaye 'vagaMtavyaiti / kSetrAdimArgapratipAda nAyAha / "khetami mi khette, kAle kAlo jahiM havA jo / nAmi hoMti chavi ho, pasataha appasaboya 3 // 11 // ( khettaMmItyAdi) devamArge paryAlocyamAne ya smin kSetre grAmanagarAdau pravezevA zAliketrAdike vAdetre yoyAti mArgoyasminvA dene vyAkhyAyate sadetramArgaH / evaM kAlepyAyojyaM / nAve tvAlocyamAne vividhopi navati nAvamArgaH / tadyathA / prazasto'prazastazceti / prazastAprazamtanedapratipAdanAyAha / " suvi haMmi vitiganedo, vo tassa viciNini uviho / sugatiphalaggatiphalo, pagarya su gatIphale mi // 12 // (uvihaMmItyAdi) vividhepi prazastAprazastarUpe nAvamANu pra tyekaM trividhonavati / tatrAprazastomithyAtvA viratirajhAnaM ceti / prazastastu samyagdarzana jhAnacAritrarUpaiti / tasya prazastAprazastarUpasya nAvAnAvamArgasya vinizcayonirNayaH phalaM kArya / niSThAvedhA / tadyathA / prazastaH sugatiphalo'prazastazca urgatiphalati / iha tu punaH prazastA'dhikAraH sugatiphalena prazastamArgeNeti / tatrAprazasta urgatiphalaM mArga pratipipA dayiSustakartRnirdidikurAha / "uggaiphalavAdINaM, tinni tisahasatAvAdINaM // kheme ya khe marUve, canakkagaM maggamAdIsu 5 // 13 // (uggaItyAdi ) urgatiH phalaM yasya sargatipha lastadanazIlA'rgatiphalavAdinasteSAM pravAUkAnAM trINi tripaSTayadhikAni zatAni na vaMti / urgatiphalamArgopadeSTratvaMca teSAM mithyAtvopahatadRSTitayA viparItajIvAditatvAnyupa gamAt / tatsaMkhyA caivmvgNtvyaa| tadyathA |asiysyNki riyANaM, akiriyavAINa ho cu lasII // asmANiyasattahI, veNazyANaM ca battIsaM // 1 // teSAMca svarUpaM samavasaraNAdhyayane vakSyataiti / sAMprataM mArganaMgAreNa niruupyitumaah| tdythaa| ekaH demomArgastaskarasiMha
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAgaDa sarA. 421 vyAghrAdyupavarahitatvAttathA demarUpazca samatvAttathA bAyApuSpaphalava dRhopetajalAzrayA kulatvAcca / tathA paraH demonizcauraH kiMtva demarUpa upalaza kalA kula girinadI kaMTaka gartazatA kulatvena viSamatvAttathA'parokSemastaskarA dinayopeta tvAtde marU pazcopalazakalAdyanAvatayA samatvAttathA'nyona ke monApi demarUpaH siMhavyAghrataskarAdidoSa'STatvAttathA gartapASANani nonnatAdidoSaSTatvAcceti / evaM nAvamArgopyAyojyaH / tadyathA / jJAnAdisamanvitovya liMgopetazca sAdhuH kemaH demarUpazca / tathA'demo'kremarUpastu saeva nAvasAdhuH kAraNiko ivyaliMgarahitaH / tRtIyanaMgakagatAninhavAH paratIthikA gRhasthAzvarama jaMgakavartinoiSTa vyAH / evamanaMtaroktaprakriyayA catuSkaM jaMgakacatuSTayaM mArgAdiSvAyojyaM / zrAdigrahaNAdanya trApi samAdhyAdAvAyojyamiti / samyaka mithyAtvamArgayoH svarUpanirUpaNAyAha / sammappaNi golA taha daMsaNe cariteya // varagaparitrAyAdI. vimomabattamaggoti 6 // 14 // (sa mappaNiityAdi) samyagjJAnaM darzanaM cAritraM cetyayaM trividhopi nAvamArgaH samyagdRSTinirga dharAdiniH samyagvA yathAvasthitavastutayA ca nirUpaNayA praNItastaireva samyagAcIrNazrAse vitomArgo mithyAtvamArge 'prazasta mArgonavatIti / tuzabdo sya durgatiphala nibaMdhanatvena vize pArthaiti / svayUthyAnAmapi pArzvasthAdInAM SaDjIva nikAyopamardakAriNAM kumArgAzrita svaM darzayitumAha / iDirasasAya guruyA, baktIvanikAya ghAyanirayAe || jenadisaMti miggaM, kumagmaggastitA teca " // 15 // ( iDirasetyAdi) ye kecana puSTadharmANa: zItala vihAriNodvirasasAtagauraveNa gurukAgurukarmANAdhAkarmAdyupanogena SaDjIvani kAyavyApAdanaratAcApare tejyomArga mokSamArgamAtmAnucIrNamupadizati / tathAhi / zara ramidamAdyaM dharmasAdhanamiti matvA kAlasaMhananAdihAnezcAdhAkarmAdyupanogopi na doSAye tyevaM pratipAdayaMti taccaivaM pratipAdayaMtaH kutsitamArgAstIrthakarAstanmArgAzritAnavaMti | tu zabdAdetepi svayUcyA etaDupadizaMtaH kumArgAzritAnavaMtIti kiM punastIrthikAiti / prazastazAstra praNayanena sanmArgAviSkaraNAyAha / 'tavasaMjamappa hANA. guNadhAra je vayaMti saptAvaM // savajagajIva hiyaM tamAdusamma ppaNIyami " // 16 // ( tava saMyametyAdi) tapaH sabAhyAnyaMtaraM dvAdazaprakAraM tathA saMyamaH saptadazanedaH paMcAzrava viramaNAdilakSaNastAnyAM pradhAnAstapaHsaMya mapradhAnAstathA'STAdazazIlAMgasahasrANi guNAstacAriNoguNadhAriloye satsAdhavasta evaM nUtAyaM sadbhAvaM paramArtha jIvAjIvAdilakSaNaM vadaMti pratipAdayaMti / kiMnUtaM sarvasmin jaga ti ye jIvAstecyA hitaM pathyaM tatasteSAM saDupadezadAnatovA / taM sanmArga samyaGmArga jJAH samyagaviparItatvena praNItamA duruktavaMtaiti / sAMprataM sanmArgasyaikArthikAna darzayitumA ha | " paMtho maggoca, vahidhI ti sugatI hiya suvahaM // pacaM seyaM piccu, zivANaM zivakaraMceva " // 17 // ( paMthomaggoNe ityAdi) dezAdhivacita dezAMtaraprAptilakSaNaH paMthAH saceha jAva For Private Personal Use Only
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ 42 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. mArgAdhikAre samyaktvAkhyA tirUpo 'vgNtvyH|tthaamaargti pUrvasmAdizudhyA viziSTataro mArgaH saceha smykjnyaanaavaaptiruupo'vgNtvyH| tathA nyAyati nizcayenAyanaM viziSTasthAna prAptilakSaNaM yasmin sati snyaayH| saceha samyakcAritrAvAptirUpo'vagaMtavyaH satpuruSA NAmayaM nyAyaeva / yautAvAptayoH samyagdarzanazAnayostatphalanUtena samyakcAritreNa yogo navatItyatonyAyazabdenAtra cAritrayogo'nidhIyataiti / tathA vidhiriti| vidhAnaM vidhiH sa myakjhAnadarzanayoyogapadyenAvAptistathA tiriti dharaNaM dhRtiH samyakadarzane sati cAritrA vasthAnaM mAnuSAdAviva viziSTajJAnAnAvAvidayaivamucyate / tathA sugatiriti zonanA ga tirasmAtjhAnacAritrAcceti sugtiH|jhaankriyaanyaaN modati nyAyAtsugatizabdena jhAnakriye anidhIyate / darzanasyatu jJAnavizeSatvAdatraivAMta vo 'vgNtvyH| tthaahi| hitamiti paramA rthatomuktyavAptistatkAraNaM vA hitaM tacca samyagdarzanacAritrArakhyamavagaMtavyamiti |atr ca saMpU rNAnAM samyagdarzanAdInAM mokSamArgatvesati yakSyastasamastAnAM mokSamArgatyenopanyAsaH sa pradhAnopasarjana vivadayAna dossaayeti| tathA sukha miti sukhahetutvAtsukhamupazamazreNyAmupazA makaM pratyapUrvakaraNAnivRttibAdarasUkSmasaMparAyarUpA gunntryaavsthaa| tathA pathyamiti pathi mo mArge hitaM pathyaM taca dapaka zreNyA pUrvoktaM guNatrayaM tathA zreyaityupazamazreNimastakAvarasthA npshaaNtsrvmohaavsthetyrthH| tathA nirvatihetutvAnnirvatiH diipmohaavsthetyrthH| mohanI yavinAze'vazyaM nirvtisjaavaaditinaavH| tathA zreyati nirvANamiti ghanaghAtikarmacatuSTaya rUpeNa karmakSyeNa kevalajJAnAvAptistathA zivaM mokSapadaM tatkaraNazIlaM zailezyavasthAgamanami tyevametAni modamArgatvena kiMcinnedAnedena vyAkhyAtAnyanidhAnAni / yadicaite paryAyazabdA ekaarpikaamodmaargsyeti|gtonaamnippnnonidepstdnNtrNsuutraanugme'skhlitaadigunnope taM sUtramuccArayitavyaM / taccedaM (kayaremaggeityAdi) vicitratvAtrikAla viSayatvAJca sUtrasyAgA mukaM epsakamAzritya sUtramidaM pravRttamatojaMbUsvAmI sudhrmsvaaminmidmaah|tdythaa| kataraH kiMnUtomoko'pavargAvAptisamartho'syAM trilokyAmAkhyAtaH pratipAditonagavatA trailokyo dharaNasamarthanaikAMtahitaiSiNA mAhanenetyevamupadezaHpravRttiryasyAsau maahnstiirthktten| tame va vizinaSTiAmatirlokAlokAMtargatasUkSmavyavahitaviprakaSTAtItAnAgatavartamAnapadArthA virnA vikAkevalajJAnArakhyA yasyAstyasau matimAMstena prazastanAvamArga modagamanaMprati ruju pragu NaM yathAvasthitapadArthasvarUpanirUpaNAreNAvakaM sAmAnya vizeSa nityAnityAdisyA vAda samAzrayaNAttadevaM nUtaM mArga jJAnadarzanatapazcAritrAtmakaM prApya labdhvA saMsArodara vivarava rtI prANI samayasAmagrIkaghamiti navaughaM saMsArasamuI taratyatyaMtastaraM tauttaraguNa sAmagyAeva duSprApakatvAt / tamuktaM / mANussa khettajAI, kularUpA rogamAnayaM bujhA // samayoggahasAsaM, yamoyaloyaMmi nahAiMityAdi // 1 // saeva eDakaH punarapyAha / (taM
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 423 maityAdi) yoso mArgaH satvahitAya sarvajJenopadiSTo'zeSaikAMta kauTilyavakarahitastaM mArga | nAsyottaraH pradhAnostItyanuttarastaM zuddho' vadApto nirdoSaH pUrvAparavyAdatidoSApagamA tsAvadyAnuSThAnopadezAnAvA hA tamiti / tathA sarvAsyazeSANi bahunirnavairupacitAni duHkha kAraNatvAduHkhAni karmANi tecyo vimokSaNaM vimocakaM tamevaM nUtaM mArgamanuttaraM nirdoSaM sarvaH kAraNaM he niko yathA tvaM jAnISe / emitivAkyAlaMkAre / tathA taM mArga sarvajJa praNItaM no 'smAkaM mahAmune brUhi kathayeti // 2 // jai po ke pucikA, devA va mAsA // tesiM tu kayaraM maggaM AikeU kahAhiNo // 3 // jai po kei pucikA, devA va mAsA // tesi maM paDisAhikA maggasAraM suNeha me // 4 // artha - yadyapi mujaneto tamArI pratite mArga sugamabe, paraMtu anya koine mArga huM ke vIrI karUM evA niprAyeM pUrbubuM . ( jailoke pucikA ke0 ) yadyapi amane koI pUDhe koNa pUDhe toke ((devAyavamAsA ke 0 ) devo athavA manuSyaje cakravatrtyAdika te pUbe ( te siMtukayaraM maggaM ke 0 ) tevAre tene kayo mArga ( khA hirake kahA hiNo ke0 ) kahIM e te tase kaho. // 3 // ema zrIjaMbusvAmiyeM pUDhacA thakA zrIsudharmasvAmi kahe. ( jaiyo devA mANusA ke0 ) yadyapi tamane koi deva athavA manuSya saMsAra tino jaMga karanAra evA mArganI vAta puDhe, tevAre ( te simaMpa DisAhikA ke0 ) tene ta mAre je mArga kaheva (maggasAraMsu hame ke0) temArgano sAra huM tamane kahuMkuM te tame sAcalo. // dIpikA - yadi no'smAkaM kecana TaveyuH / devAzrathavA manuSyAsteSAmahaM / turevArthe / kataraM kaM mArga ( yAirakekati ) yAcAmi yAcadevA tatkathaya no'smAkamiti // 3 // yadi kecitsubodhayovo yuSmAkaM mArga praveyuH / ke / te devAmanuSyAvA teSAM pRSThatAmimaM dharma prati kathayetsAdhustaMmArga sAraM mama kathayataH kRNuta yUyaM // 4 // // TIkA - yadyapyasmAkamasAdhAraNa guNopalabdheryuSmatpratyayenaiva pravRttiH syAttathApyanye SAM kiMnUtomArgomayAkhyeyaityaniprAyavAnAha / ( jaityAdi ) yadA kadAcinnosmAnu kecana sujanabodhayaH saMsArodhinAH samyag mArga STaSTheyuH / ke te devAzcaturnikAyAstathA man SyAH pratItAH bAhulyena tayoreva praznasadbhAvAttadupAdAnaM / teSAM STaSThatAM kataraM mArgamahamA '' khyAsye kathayiSye tadetadasmAkaM tvaM jAnAnaH kathayeti // 3 // evaMSTaSTaH sudharmasvAmyAha / ( javoityAdi) yadi kadAcidoyuSmAn kecana devAmanuSyAvA saMsAraM cAMtiparAmagnAH samyagamArga pRccheyusteSAM STaSThatAmimamiti vakSyamANalakSaNaM SaGjIva nikAya pratipAdanagarna For Private Personal Use Only
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ 424 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. tAva mArga (DisAhitti ) pratikathayet / mArgasAraM mArgaparamArtha ye navaMto nyeSAM pratipAdayiSyati tanme mama kathayataH zRNuta yUyamiti / pAThAMtaraMvA ( tesiMtu maM mari khAirake suha metti ) uttAnArthaM // 4 // praNupuveNa mahAghoraM, kAsaveNa pavezyaM // jamAdAya ina puvaM, sa mudaM vavahAriNo // 5 // atariM sutaraMtege, tarissaMti cyAgayA // ta~ soccA paDivarakAmi, jaMtavo taM suha me // 6 // artha - ( puDhe ke0 ) yAnupUrva eTale anukrame ( paMciMdittaNaM mANusattalaM ) ityAdika nukrame karIne ( mahAghoraM ke0 ) pAlatAM atyaMta duSkara be evo je mArgano sAra te (kAsave pavezyaM ke0) kAzyapaje zrImahAvIra deva teNe nApyo eTale kahyo; (ja mAdAya ke0 ) je mArganA grahaNa karavA thakI (purvake0) pUrve pratItakAleM ghaNA satpu ruSa stara evo saMsAra samuD takhAbe te upara dRSTAMta kahebe . ( samuddevavahAriNo ke 0 ) jema vyavahArIyA vastunAM lonI thakA stara samuD tare tenI pere takhAbe // 5 // (tari sutaraMge ke0 ) je mArga grahaNa karIne atItakAleM anaMtAjIva saMsAra samuD tasyA (tariti NAyA ke0) khane hamalA paNa saMkhyAtA jIva saMsAra samuD tarebe, tathA yAmika kAle paNa anaMtA jIva taraze, ema traNe kAle saMsAra samuDne jevaDe tarene evo je mono mArga ( taMzrutvA prativakSyAmi ke0 ) tene sAMjalIne aMgIkAra kare te mArga samyak prakAre tamane kahIguM ( jaMtavotaM suNehameke0 ) mATe graho jIvo te sarva hu~ kahuM mATe ekAgracitte tame sAMjalo // 6 // itaH || dIpikA- yathAha manu pUrveNa paripATyA mArga vacmi tathA zrRNuta yUyaM / kiMnUtaM mArga kA puruSaiSpAlyatvAnmahAghoraM kAzyapena zrIvIreNa praveditaM prarUpitaM yaM mArgamAdAya gRhItvA sanmArgopAdAnAtpUrvamAdAvevA'nuSThitatvAtsaMsAraM taraMti / yathA vyavahAriNaH sAM yAtrikAH potena samuI taraMti // 5 // yaM mArgamAzritAH pUrvaM bahavo'tIrSustIrNAH saMsAraM sAMpratamapyeke tarati mahAvidehAdau tathA 'nAgatakAle tariSyaMti / evaMbhUtaM taM mArge zru tvA tIrthamayaH ahaM prativakSyAmi / hejaMtavoheprANinaH taM mArga mama kathayataH zRNuta yUyamiti sudharmasvAmivacanaM // 6 // // TIkA - punarapi mArgAniSTavaM kurvansudharmasvAmyAha / ( aNuputreNetyAdi ) yathAhamanu pUrvyeNAnuparipATyA kathayAmi tathA zRNuta / yadivA yathA cAnupUrvyA sAmagrayA vA mArge vApyate tata / tadyathA / paDha mitragANa udAityAditAvadyAvat / bArasa videkasAe, kha For Private Personal Use Only
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. zya vienavasAmieyajogehiM // laptazcarittalAno, ityAdi tathA cattAriparamaMgANItyAdi / kiMnUtaM mArga tameva vizinaSTi / kApuruSaiH saMgrAmapravezavat uradhyavasAyatvAnmahAnayAna kAzyapomahAvIravardhamAnasvAmI tena praveditaM praNItaM mArga / kathayiSyAmItyanena svamanI SikAparihAramAha / ye zubhamArgamupAdAya gRhItvA 'tati sanmArgopAdAnAt pUrvamAdAve vAnuSThitatvAdustaraM saMsAraM mahApuruSAstaraMti / asminnevArthe dRSTAMtamAha / vyavahAraH pa gyAyavikrayatahaNovidyate yeSAMte vyavahAriNaH sAMyAtrikAH / yathA te viziSTalAnArthinaH kiMcinnagaraM yiyAsavoyAnapAtreNa ustaramapi samuI taraMtyevaM sAdhavopyAtyaMtikaikAMtikA bodhasuvaiSiNaH samyagdarzanAdinA mArgeNa modaM jigamiSavo'staraM navauyaM taraMtIti // 5 // mArgavizeSaNAyAha / (atariMsuztyAdi ) yaM mArga pUrva mahApuruSAcIrNamavyanicAriNa mAzritya pUrvasmintanAdike kAle bahavo'naMtAH satvAvazeSakarmakacIvaravipramuktAnavau paM saMsAramatIpustIrNavaMtaH sAMpratamapyeke samayasAmagrIkA asaMkhyeyAH satvAstaraMti / mahA videhAdau sarvadA sidisanAvA dartamAnatvaM na virudhyate / tathA'nAgateca kAle paryavasAnA tmake'naMtAtmake'naMtAeva jIvAstariSyati / tadevaM kAlatrayepi saMsArasamuzettArakaM moda gamanaikakAraNaM prazastaM nAvamArgamutpannadivyajJAnastIrthaka nirupadiSTaM taM cAhaM samyak zrutvA 'vadhArya ca yuSmAkaM zuzrUSUNAM prativadayAmi prativAdayiSyAmi / sudharmasvAmI jaMbUsvAminaM nizrIkRtyAnyeSAmapi jaMtUnAM kathayatItyetadarzayitumAha / he jaMtavo'nimukhIya taM cAritra mArga mama kathayataH zRNuta yUyaM / paramArthakathane'tyaMtamAdaropAdAnArthamevamupanyAsaiti // 6 // puDhavIjIvA puDho sattA, AjIvA tahAgaNI // vAnajIvA puDho sattA. taNarurakA sabIyagA // // ahAvarA tasA pANA, evaM bakkA ya AdiyA // etAvae jIvakAe, pAvare koiviGaI // 7 // artha- (puDhavIjIvApuDhosattA ke0 ) prathivIkAya jIva tepaNa judA judA jANavA (bAujIvA ke0) temaja apakAyanA jIva; usa dhUyarI pramukha pRthak pRthak jANavA (tahAgaNI ke0) tathA agnIkAyanA paNa iMgAla jvAla mUMmara pramukha jIvo judA judA jANavA tathA (vAnajIvApuDhosattA ke0) vAyukAyanA jIva paNa judA judA jANavA yane (taNarurakAsabIyagA ke0 ) tRNa vRdanI jAtI tathA bIja te zAlI pramukha e sarva vanaspati kAyanA jIva jANavA. // 7 // (ahAvarAtasApANA ke0) athAnaMtara avarA eTale e pUrva je sthAvara jIvo kahyA tethakI apara bIjA beDiyAdika prANa te sajIvo jANavA (evaMbakAyAhiyA ke0) e pramANe bakAyanA jIvo zrI tIrthakara
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ 426 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. tathA gaNadhara kahyAve. ( etAvaejIvakAe ke 0 ) eTalIja e jIvanI nikAyale ( lAvare koiviI ke0 ) paraMtu ethakI uparAMta bIjI koi jIvanI nikAya nathI. // 8 // // dIpikA - pRthivIjIvAH pRthak pratyekaM satvAjaMtavo zeyAH / prApazca jIvA evamagni kAyAjIvAvAyujIvAzca pRthaksatvAH pratyekajIvAstRNAni kuzAdIni vRkSAzvatAyAH bIjAni zalyAdIni eteca vanaspatinedAH // 7 // athApare trasAH prANinoditricatuH paM ceM diyA evaM paTkAyAyAkhyAtAstIryakRdbhiH / etAvAn jIvarAzirnAparo vidyate kazcit // 8 // // TIkA - cAritramArgasya prANAtipAta viramaNa mUtatvAttasya ca tatparijJAnapUrvakatvAdto jIvasvarUpanirUpaNArthamAha / ( puDhavIjI vAityAdi) STathivyeva pRthivyAzritAvAjIvAsteca pratyekazarIratvAtSTathak pratyekaM satvAjaMtavo'vagaMtavyAH / tathA vyApazca jIvAevamagnikAyA zca tathApare vAyujIvAstadevaM caturmahAnUtasamAzritAH satvAH pratyekazarIriNo'vagaMtavyAH / etaeva pRthivyaptejovAyusamAzritAH satvAH pratyekazarIriNovakSyamANavanaspatestu sA dhAraNA sAdhAraNazarIratvenASTayaktvamapyastItyasyArthasya darzanAya punaH pRthak satvagrahaNa mi ti / vanaspatikAyastu yaH sUkSmaH sasarvopi nigodarUpaH / sAdhAraNabAdarastu sAdhAraNA SsAdhAraNazveti / tatra pratyekazarIriNo'sAdhAraNasya katicinedAnnirdi dikurAha / tatra tR pAni durjavIraNAdIni vRkSAbhUtAzokAdayaH sahabIjaiH zAligodhUmAdi nirvartataiti sabI jakAte sarvepi vanaspatikAyAH satvAyavagaMtavyAH / anenaca vauddhAdimata nirAsaH kR tovagaMtavyaiti / eteSAM ca STathivyAdInAM jIvAnAM jIvatvena prasiddhisvarUpanirUpaNamAcA re prathamAdhyayane zAstraparijJAkhye nyakSeNa pratipAditamiti neha pratanyate // 7 // SaSThI vanikAyapratipAdanAyAha / ( grahAvaretyAdi ) tatra STathivyaptejovAyuvanaspataya ekeMDriyAH sUkSmabAdaraparyAptA paryAptakanedena pratyekaM caturvidhAH / yathAnaMtaramapare'nye trasaMtIti sA dvitricatuH paMceMDriyAH kami pipIlikAcamaramanuSyAdayaH / tatra dvitricaturiMDiyAH pratyekaM paryA takAparyAtakane dAtpadvidhAH / paMceMDriyAstu saMjaya saMjhiparyAptakAparyAptakanedAccaturvidhAH / tade devamanaMtaroktayA nItyA caturdazanUtagrAmAtmakatayA vyAkhyAtAstIrtha karagaNadharAdiniH / etAvAneva tadAtmakaeva saMpatojIva nikAyojIvarA zirbhavatyaMDajo nisaMsvedajAderatraivAM tavAnnArojIvarA zirvidyate kazciditi // 8 // savAdi praNatIr3hIM, matimaM paDile diyA // sabe kaMta kAya, to ve hiMsA // evaM khu pANiNo sAraM, jaM na hiMsati kaMca // hiMsA samayaM ceva, etAvataM vijANiyA // 10 // For Private Personal Use Only
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 47 thartha-e pUrvokta ba jIvanI nikAya kahI have je kAM karavU te dekhADe. ( savAhiMtha pujuttIhI ke0) samasta anuyukti eTale jIvitavya sAdhavAnA kAraNa teNekarI jIvane samyak prakAre ulakhIne (matimaM ke0) buddhivaMta puruSa jIvA dika tatvane (paDilehiyA ke0) pratilekhI eTale bAlocIne, (save akaMta urakAya ke0) sarvajIvo phuHkha thakI thAkrAMta thAyaje, eTale ekAMta du:kha kozne vahanana nathI sarva sukhanA arthAne, (ato ke) te kAraNa mATe (sakveyahiMsayA ke0) pRthavyAdika sarva jIvone haNe nahI, bae kAyanI dayA pAle // e // (eyaM khuNANiyosAraM ke0) ehija nizcaya thakI jJAnI ne jANavAno sAraje, (jaMnahiMsatikaMcaNa ke0) je koi jIvano vinAza nakare paramA rtha thakI teneja jJAnI kahIye, ke je koi parajIvane pIDA upajAvavA thakI nivarta u taMca kiMtAe paDiyAe iti vacanAt (ahiMsA samayaMceva ke0) ahiMsA je dayA teja nizcaye thakI bAgamanuM tatva jANavu ( etAvaMtaM vijANiyA) kiMbahunA eTaluMja jANIne dayAne viSe yatna karavo paraMtu ghaNuM jANe guM phalo. // 10 // ||diipikaa-srvaa niranukUlayuktinirmatimAna ethivyAdijIvAn pratyupedaya paryAlocya jI vatvena prasAdhya tathA sarve jIvAakAMtakuHkhAyananimataHkhAH sukhaiSiNazceti matvA'to matimAnsarvAnprANinona hiMsyAt // // khurvAkyAlaMkAre nizcayevA / etadeva jJAninaH sAraM yatkaMcana prANinaM na hinasti ahiMsApradhAnaM saMyamametAvaMtameva vijJAnaM yanna hiMsyA kaMcana kiMbahunA jhAtena etAvatA jhAtena vivAditakArya sidiH|| 10 // ||ttokaa-tdevN SaDjIvanikAyaM pradarya yattatra vidheyaM tadarzayitumAha / (sabAhItyAdi) sarvAyAH kAzcanAnurUpAH pRthivyA dijIvanikAyasAdhanatvenAnukUlAyuktayaH sAdhanAni / ya divA siviruvAnakAMtikaparihAreNa padadharmatvasapaksatva vipadavyAvRttirUpatayA yu ktisaMgatAyuktayastAnirmatimAn sadivekI dRthivyAdijIvanikAyAnpratyupekSya paryAlocya jIvatvena prasAdhya tathA sarve pi prANino'kAMtakuHkhAuHkhadiSaH sukha lipsavazca matvA'toma timAn sarvAnapi praNinona hiMsyAditi / yuktayazca tatprasAdhikAH saMdepeNemAiti / sA tmikA dRthivI tadAtmanAM viDamalavaNopalAdInAM samAnajAtIyAMkurasajAvAdarzovikArAM kuravat / tathA sacetanamaMnonamiravananAdAviSkatasvanAvasaMjavAharavat / tathA sAtmakaM tejastadyogyAhAravRdhyA vRdhyupalabdherbAlakavat / tathA sAtmakovAyuraparApreritaniyatatirazcI nagatimatvAnnanovat / tathA sacetanAvanaspatayojanmajarAmaraNarogAdInAM samuditAnAM sanAvAtstrIvattathA ktasaMrohaNAhAropAdAnadauhRdasanAvasparzasaMkoca sAyAnhasvApaprabo
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4zna vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. dhAzrayopasarpaNAdinyohetunyovanaspatezcaitanyasidiH / dIDiyAdInAM tu punaH kamyAdInAM spaSTameva caitanyaM tavedanAzcopakramikAH svAnAvikAzca samupalanyamAnAmanovAkkAyaiH kRta kAritAnumatinizca navakena nedena tatpIDAkAriNanapamardAnivartitavyamiti // e // etade va samarthayannAda / (eyaMkhuityAdi) khuzabdovAkyAlaMkAre'vadhAraNevA / etadevAnaMtaroktaM prANAtipAtanivartanaM jhAninojIvasvarUpata vadhakarmabaMdhavedinaH sAraM paramArthapradhAnaM ! puna rapyAdarakhyApanArthametadevAha / yatkaMcanaprANinamaniSTaHkhaM sukhaiSiNaM na hinasti pranUtave dinopi jJAninaetadeva sArataraM jhAnaM yatprANAtipAtanivartanamiti / jJAnamapi tadeva para mArthatoyatpIDAtonivartanaM / yathoktaM / kiMtAe paDhiyAe, payakoDIe payAlanyAe ||j vittiyaM Na NAyaM, parassa pIDAna kAyavA // 1 // tadevamahiMsApradhAnaH samayabhAgamaH saMketo vApadezarUpastadevaMnUtamahiMsAsamayametAvaMtameva vijJAya kimanyena badunA parijhAnenaitAva taiva parijhAnena mumudorvivaditakAryaparisamApteratona hiMsyAtkaMcaneti // 10 // naI adeya tiriyaM,je kei tsthaavraa|| sababa viratiM vijA, saM ti nivANamAhiyaM // 12 // panU dose nirAkiccA,Na viruzeja ke gii||mnnsaa vayasA ceva, kAyasA ceva aNtso||12|| artha-(naDhuMbaheyatiriyaM ke) naMco nIco ane tIoM etAvatA sarva lokane viSe (jekeztasathAvarA ke0) je kAMi trasa ane sthAvara jIvaDe, (sabanavirativijA ke0) te sarvajIvanI nivRttikare eTale prANAtipAta thakI nivarte, ( saMtinidhANamAhiyaM ke) ehija virati, zAMti ane nirvANa zrItIthakareM kahyule. // 11 // (panadose nirA kiccA ke) pranu eTale samartha iMzIyano jIpanAra mithyAtva avirati pramAdAdika doSane ni rAkarI eTale avagaNIne (NaviruGakeNaI ke0) ko paNa jIvanIsAthe virodha nA va nakare, (maNasAvayasAceva ke) mane karI vacane karI valI (kAyasAcevacaMtasoke) kAyAyeM karI nizcaya thakI koI paNa jIvanI sAthe jAvajIvanadhI virodha nakare. // 1 // // dIpikA-navaMmadhastiryaka ye kecana trasAH sthAvarAzca prANinastatra sarvatra prANini viratiM prANAtipAtanivRttiM vijAnIyAtkuryAt / eSaiva virateH zAMtihetutvAnAMtivartate / ta thA nirvANahetutvA nirvANamapyAkhyAtA eSaiva viratiH // 11 // pranuH samarthodoSAn mithyA tvaviratipramAdakaSAyAdIna nirAkRtyA'panIya kenApi prANinA sAdha na virudhyeta kenaiva saha virodhaM na kuryAt manasA vacasA kAyena cAMtazaH paramArthataH kenApi nvirudhyet||12||
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 42e // TIkA-sAMprataM devaprANAtipAtamadhirutyAha / ( uDamahetyAdi) urvamadhastiryakaca ye kecana prasAstejovAyudIDiyAdayastathA sthAvarAH pRthivyAdayaH kiMbadunoktena sarvatra prA lini trasasthAvarasUjhabAdaranedaninne viratiM prANAtipAtanivRttiM vijAnIyAtkuryAt / para mArthataevamevAsau jJAtA navati / yadi samyak kriyataiti eSaivaca prANAtipAtanivRttiH pa reSAmAtmanazca zAMtihetutvAnAMtivartate / yatoviratimatonAnye kecana binyati nApyasau navAMtarepi kutazcidvineti / apica nirvANapradhAnaikakAraNatvAnirvANamapi prANAtipAta nivRttireva / yadivA zAMtirupazamaHzAMtatA nivRttinirvANaM viratimAMzcAtaro'dhyAnAnAvApa zAMtirUponitinUtazca navati // 11 // kiMcAnyat / (panUdoseityAdi) iMDiyANAM pra navatIti anurvA vazyeDiyaityarthaH / yadivA saMyamAcArakANi karmANya ninUya mokSamArge pA layitavye pranuH samarthaH saevaMnataH pramuSayaMtIti doSAmithyAtvAviratipramAdakaSAyayo gAstAnirAkRtyA'panIya kenApi prANinA sAdha navirudhyeta na kenacitsaha virodhaM kuryAtri vidhenApi yogeneti manasA vAcA kAyena caivAMtazoyAvajIvaM paropakAra kriyayA na vi rodhaM kuryAditi // 12 // saMvume se madApanne, dhIre dattesaNaM cre|| esaNAsamie NicaM, va jayaMte annesnnN||13||nuuyaaiNc samAraMna ta muhissAya jaM kddN| tArisaM tu Na girahejA, annapANaM susNje||24|| thartha-(saMvumesemahApanneke0) bAzravano rodhakarI saMvarane pAmyo te mahAprAjJa eTale vipula buddhivaMta tathA (dhoredattesaNaMcareke0) parIsaha jItavAne dhIra sunaTa samAna evola to dodhelI eSaNAne vare:arthAt dAtAredIdho eSaNIka nirdoSa evoje thAhAratene lie (esa NAsamieNicaMke0) eSaNA eTale thAhAranI gaveSaNA tene viSe samiti sahita nityasadAkA la (vajayaMteSaNesaNaM ke0) aneSaNIyane varjato thako saMyama pAle // 13 // (nUyAiMcasamAraM na ke0) nUta eTale prANIno samAraMna karIne (tamudissAyajaMkaDaMke ) yatine arthe nahe zIne kIdho evo je AdhAkarmika thAhAra (tArisaMke0) tAhasa eTale tevo (annapANaM ke ) anna, pAna, vastra, pAtra bane zayyAdika (egilahejA ke0 ) tene je grahaNa kare nahI, te (susaMjae ke0 ) susaMyata jANavo. // 14 // dIpikA-iMDiyaiH saMvRtaH samahAprovipulamati(ro'choyonivardatteSaNAM caret thA hAropadhizayyAdikaM svAminA dattaM sadeSaNIyaM gRhiitetyrthH|essnnaayaaN gaveSaNagrahaNagrAsarU pAyAM trividhAyAmapi samitaH samyakUtayA'neSaNAM varjayan nityaM sNymmnupaalyet||13||
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ 430 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. nUtAni prANinaH samAranya saMtApya taM sAdhumuddizya sAdhvathai yatkRtaM tAdRzamAdhAkarma doSa uSTamAhArAdikaM na gRehIyAt naktaM pAnaMca susaMyatogRhItavratastAdRzaM na jIta // 14 // // TIkA-uttaraguNAnadhikalyAha / (saMvuDe ityAdi) AzravakSArANAM rodheneMyini rodhena ca saMvRtaH sanikurmahatI prajhA yasyAsau mahAprajhovipulabuddhirityarthaH / tadanena jI vAjIvAdipadArthAnijJatA veditA navati / dhIro'dojyaH dutpipAsAdiparISadene docyte| tadeva darzayati / yAhAropadhizayyAdike svasvAminA tatsaMdiSTena vA datte satyeSaNAM caratye paNIyaM gRhAtItyarthaH / epaNAyAeSaNAyAMvA gaveSaNagrahaNeSaNayAsarUpAyAM trividhAyAma pi samyagitaH samitaH sasAdhunityamepaNAsamitaH sannanepaNAM parivarjayana parityajansaM yamamanupAlayet / upalakSaNArthatvAdasya zeSAnirapIryAsamityAdiniH samitoiSTavyati // 13 // aneSaNIyaparihAramadhirutyAha (nUyAiMityAdi ) anUvana navaMti naviSyaMti ca prANinastAni nUtAni prANinaH samAranya saMraMnasamAraMnAraMnairupatApayitvA taM sAdhumuhi zya sAdhvartha yatkRtaM tadakalpitamAhAropakaraNAdikaM tAdRzamAdhAkarmadoSa uSTaM susaMyataH su tapasvI tadannaM pAnakaM vA na jhuMjIta / tu zabdasyaivakArArthatvAnnaivAnyavaharedevaM tena mArgoDa nupAlitonavati // 14 // pUIkammaM na sevijA, esa dhamme busImana // jaM kiMci anikaMkhe lA, sabaso taM nnotte|| 15 // daNaMtaM pANujANejA, Ayagu te jidie|| gaNAI saMti sahINaM, gAmesu nagaresu vA // 16 // artha-(pUrvakammanase vijAke 0 ) zukSAhAra paNa jo thAdhAkarmikanA eka kaNa sahi ta hoya to te azubha thAya, temATe tene pUtikarma kahie; evo thAhArAdikane naseve e Tale nanogave (esadhamme ke0 ) evo dharmAcAra te (busIma ke) sAcA saMyamavaMtano jANavo tathA (jaMkiMci ke0) jekAMza nirdoSa thAhAra hoya paraMtu tene (yanikakhekA ke0) sadoSa karI jANe tepaNa sazaMkita thayo mATe (sabasoninottae ke) te sarvathA prakAre nogavatuM nakalpe // 15 // (gaNAsaMtisahIzaMke0) zramAvaMtanA sthAna zrajJAvaMta dharmavaMtanA Azraya ( gAmesunagaresuvAke0)evA grAmane viSe athavA nagarane viSe sAdhu rahyA De tyAMno AzrIta koieka kUpa khanana satrukArakAdikano karAvanAra evo puruSa sAdhune pU be. je emAM dharma kiMvA nathI ema pubyAM thakAM (thAyayuttejidie ke0) yAtmagupta tathA jiteMghiya evo sAdhu, (haNaMtaNANujANejA ke0) thAraMjekarI prANI haNAtA hoya tevA kAryane anumode nahI, je etuM ruDuM kAma karene ema kahe nahI // 16 //
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 431 // dIpikA-yAdhAkarmAdyavidhikoTyavayavenApi saMpTaktaM pUtikarma tanna seveta / eSadharmaH (busImanatti ) samyaksaMyamavatoyatkiMcidanikAMdetAnuSThAnaM tatra sarvazaH sarvaprakArama pyAhArAdikaM pUtikarma noktuM na kalpate // 15 // dharmazrAvatAM grAmeSu sthAnAnyAzrayA vidyate tatra tatsthAnAzritaH kazcidharmabudhyA kUpataDAgarakhananaprapAsatrAdikAM kiyAM kuryAtte na ca kimatra dharmosti nAstItyevaM pRSTaH sAdhustaM prANinonaMtaM nAnujAnIyAt / kiMnUtaH sAdhuH yaatmguptomnovaakaayguptojiteNghiyH|| 16 // // TIkA- kiMca (pUtItyAdi ) zrAdhAkarmAdyavizudhakoTyavayavenApi saMpTaktaM pUtikarma tadevaMnUtamAhArAdikaM na seveta nopacuMjIta / eSo'naMto dharmakalpasvanAvaH (busImanatti) samyak saMyamavato''yamevAnuSThAnakahapoyautAguAmAhArAdikaM pariharatIti / kiMca / yadyapya zuSatvenAnizaMketa kiMcidapyAhArA dikaM tatsarvazaH sarvaprakAramapyAhAropakaraNapUtikarma noktuM na kalpataiti // 15 // kiMcAnyat (haNaMtamityAdi) dharmazrAvatAM grAmeSu naga reSu vA kheTakhavaTAdiSu vA sthAnAnyAzrayAH saMti vidyate tatra tatsthAnAzritaH kazcidarmoM padezena kila dharmazradAlutayA prANyupamardakAriNAM dharmabudhyA kUpataDAgarakhananaprapAsatrA dikAM kriyAM kuryAttena ca tathAnatakriyAyAH kartA kimatra dharmosti nAstItyevaM dRSTovA tauparodhAnayAdA taM prANinoghnaMtaM nAnujAnIyAt / kiMtataH sannAtmanA manovAkAyarUpe Na guptaAtmaguptastathA jiteMhiyovazyezyiH sAvadyAnuSThAnaM nAnumanyate // 16 // tahAgiraM samArana, ani punnati gova e|| ahavA pani punnati, evameyaM mahapnayaM // 17 // dANadhyAya je pANA, hammati tasa thAvarA ||tesiN sArakhaNamAe, tamdA abitti povae // 17 // artha-have e svarUpa vizeSe dIpAveDe aho munIzvara thA amAre anuSTAne puNya kiM vA nathI ema purayAM thakAM (tahA ke0) te sAdhu (giraMsamAraghna ke0) evI vANI kahe ke yA samAraMna karavAmAM (adhipunnaMtipovae ke0) puNyane ema paNa mukha yakI kahe nahIM; (ahavA ke0 ) athavA (nipugnaMti ke0 ) emAM puNya nathI ema paNa mukha thakI kahe nahI. (evameyaM mahaprayaM ke0) ema e bane prakArane doSanA hetu tathA mahAnayanA kAraNa jANIne evI nASA nabole // 17 // have je kAraNe evI nASA nabole te kAraNa kaheDe. ( dANaghyAyajepANA ke0) dAnane arthe aneka lokane annapANI yApavA sArUM je prANI eTale jIva (tasathAvarA ke0) trasa ane sthAvara (hammati ke0 ) haNAyaDe (tesiMsArarakaNahaeke0) tejIvone rAkhavAne arthe (tamhA
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ 433 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. abittinovae ke0) tekAraNe yA tamArA anuSThAne puNyane ema paNa sAdhu nakahe. // 1 // // dIpikA kenacijJajAdinA kUpakhananasatradAnAdipravRttena pRSTaH sAdhuH kimasmadanuSThA ne'sti puNyamAhosvinnAstItyevaM nUtAM giraM samAranya nizamyAstipuNyaM nAstivetyevamunaya thApi mahAnayamiti matvA nAnumanyeta // 17 // annapAnAdidAnArtha pAkAdikriyAyAM ye prANinohanyaMte trasAHsthAvarAzca teSAM saMrakSaNArtha sAdhuratra pusyamastIti novdet||17|| // TIkA-sAvadyAnuSThAnAnumatiM parihatukAmayAha / (tahAgiramityAdi) kenacijJa jAdinA kUparakhananasatradAnAdipravRttena TaSTaH sAdhuH kimasmadanuSThAne asti puNyamAhosti nAstItyevaM nUtAM giraM samAranya nizamyAzritya cAsti puNyaM nAstivetyevamunayathApi mahAnayamiti matvA doSahetutvena nAnumanyeta // 17 // kimartha nAnumanyetaityAha (dANa ghyAityAdi ) annapAnadAnArthamAhAramudakaMca pacanapAcanAdikayA kriyayA kUpakhananAdika yA copakampayet / tatra yasmAinyaMte vyApAdyate trasAH sthAvarAzca jaMtavastasmAteSAM radAni mittaM sAdhurAtmaguptojiteMkhyio'tra navadIyAnuSThAne puNya mityevaM no vadediti // 17 // jesiM taM navakappaMti, annapANaM thaavihN|| tesiM lAnaM tarAyaMti, tamdA ebitti No ve||15|| je ya dAnaM pasaMsaMti, vadamibaMti pANiNaM // jeyaNaM paDisehaMti vitineyaM karaMti te // 20 // artha-ane (jesiMtaM uvakapaMti ke ) je lokane nimitne upakalpe eTale vAMce guM vAMDe toke (annapANaMtahAvihaMke0 ) anna pANI tathAvidha doSe uSTa aneka prakAre karInI pajAve tathApi teno niSedha kare to (tesiMlAnaMtarAyaMtike0) tene lAnAMtarAya rUpa A hAra devAnuM vighna thAya (tamhA ke0) te kAraNe yA tamAre anuSThAne puNya (ebittike0) nathI (novae ke0) ema paNa nakahe. // 1 // (jeyadAnaMpasaMsaMti ke0) temATe je koi para mAryano jANa yati dAnanI prazaMsAkare te (vahamivaMtipANiNaM ke ) te prANInA va dhanI nA kare, (jeyaNaMpaDisehaMtike0) thane je yati dAna thApavAno niSedha kare (vi ttiyaMkaraMtite ke0 ) to te yati aneka jIvonI AjIvikAno beda kare. // 20 // // dIpikA-yeSAM jaMtUnAM kRte tadannapAnAdikaM dharmabudhyA upakanpayaMti niSpAdayaMti taniSedhe teSAmAhArArthinAM lAnAMtarAyo vighnonavet / tasmAtkUparakhananasatrAdikarmaNinA sti puNyamityapi no vadet // 15 // prapAsatrAdidAnaM ye prazaMsaMti te prANinAM vadhamiLa
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 433 tiyeca niSedhaMti pratiSedhayaMti tepyagItArthAH prANinAM vRttidvedaM prAjIvikAvighnaM kurveti 20 // TIkA - yadyevaM nAsti puNyamiti brUyAttadetadapi na brUyAdityAha / ( je simityAdi ) yeSAM jaMtUnAM tadannapAnAdikaM kila dharmabudhyopakalpayaMti tathAvidhaM prApyupamardadoSaDuSTaM ni pAdayati tanniSedheca yasmAtteSAmAhArapAnArthinAM tallAnAMtarAyo vighnonavettadabhAvena tu pIDayeraMstasmAtkUpakhananasatrAdike karmaNi nAsti puNyamityetadapi novadediti // 19 // namevArthe punarapi samAsataH spaSTataraM binaNipurAha / ( jeyadANamityAdi) ye kecana prapAsatrAdikaM dAnaM bahUnAM jaMtUnAmupakArIti kRtvA prazaMsaMti zlAghaMte te paramArthAnani jJAH prabhUtataraprANinAM tatprazaMsA dvAreNa vadhaM prANAtipAtamivaMti / taddAnasya prANAtipAtama tareNAnupapatteH / yepica kila sUkSma dhiyovayamityevaM manyamAnAyAgamasabhAvAna nijJAH prati dhaMti niSedhayaMti tepyagItArthAH prANinAM vRttidvedaM vartanopAyavighnaM kurvetIti // 20 // te nAsaMti, civA nacivA puNo // yaM rayassa de cANaM, nivANaM pAThAMti te // 21 // nivANaM paramaM budhA, eka tANava caMdamA // tamhA sadA jae daMte, nivANaM saMghae muNa // 22 // artha - (vinA ke0 ) yasti athavA nAsti ema na kahe eTale puNyale kiM vA puNya nathI evI (hauvi ke0 ) banne prakAranI vANIne (puNoke0 ) valI (teke0) sAdhu ( nAsaMti ke 0 ) nApenahI; kemake e thakI ( rayassa ke 0 ) karmarUpa raja teno (yA yaM ke0 ) lAna tene ( hitvA ke0 ) jANIne tevI vANIne uccAra karavAno tyAga kare, (nivApAtite ) te sAdhu nirvANa pratye pAme; eTale anavadya nASaka evo sAdhu saMsA rarahita thAya // 21 // ( nivANaM paramaMbuddhA ke0 ) nirvANa eTale moha tene parama pradhAna jANe, (rakatA eva caMda mAke0) nakSatracaM mAnI pere, jema nakSatramAM caMMmA pradhAnabe. tema tatvanA jANa puruSa sarva gati mAM muktine pradhAna kahe. (tamhAke0) temATe (sadAjaeM dho) saMyamavaMta puruSa te niraMtara prayatnavAna iMDiyanuM damana karanAra thako (nivAsaMghae muke0 ) evo sAdhu mohane sAdhe arthAt sarva kriyA mohane yarthe kare. // 22 // // dIpikA - dvidhApi te punaH sAdhavona nAte yasti puNyaM nAstivA iti kiMtu TaiH nimevAzrayaNIyaM / nirbaMdhetvasmAkaM nirdoSAhAraH kalpate / evaMvidhaviSaye sAdhUnA madhikAraeva nAstIti vaktavyaM / yaktaM / satyaM vapreSu zItaM zazikaradhavalaM vAri pItvA pra kAmaM, vyucinnAzepatRmAH pramuditamanasaH prANitArthAnavaMti // zoSaM nIte jalaughe dina For Private Personal Use Only
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ 434 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM karakiraNairyatyanaMtA vinAzaM tenodAsInanAvaM vrajati munigaNaH kUpavaprAdikArye // 1 // evaM rajasaH karmaNakhAyaM lAnaM hitvA tyaktvA'navadyanASiNo nirvANaM mokSaM prApnuvaMti // // 21 // yeSAM nirvANaM mokSaeva paramaM pradhAnaM te bujhAjJAtatvAH / yathA nakSatrANAM madhye caM mApradhAna evaM mohamevAzritya prApya ye pravRttAste eva budhAnAM madhye pradhAnAH / ta smAtsadA sarvakAlaM yataH prayatnavAn iMDiyadamane dAMtomunirnirvANaM saMdhayennirvANArtha sarvAH kriyAH kuryAdityarthaH // 22 // // TIkA - tadevaM rAjJA pranyena vezvere kUpataDAgayAgasatradAnAdyudyatena puNyasadbhAvaM Tairmunaye dheyaM taddarzayitumAha / (duhavItyAdi) yadyasti puSyamityevamUcustatonaMtA nasatvAnAM sUkSmabAdarANAM sarvadA prANatyAgaeva syAtprINanamAtraMtu punaH svalpAnAM svalpakA lIyamatostIti na vaktavyaM / nAsti puNya mityevaM pratiSedhepi tadarthinAmaMtarAyaH syAdityato dvidhApyasti nAsti vA puSyamityevaM te mumudavaH sAdhavaH punarna jAte kiMtu pRSTaiH sami naM samAzrayaNIyaM / nirbaMdhetvasmAkaM dvicatvAriMzadoSavarjitazrAhAraH kalpate / evaMvidhaviSa ye mumukNAmadhikAraeva nAstIti / uktaMca / satyaM vapreSu zItaM zazikaradhavalaM vAripI tvA prakAmaM, vyuvinnAzepatRmAH pramuditamanasaH prANisArthAnavaMti // zoSaM nIte jala dinakara kirayItyanatAvinAzaM, tenodAsInanAvaM vrajati munigaNaH kUpavaprAdikArye // 1 tadevamunayathApi jASite rajasaH karmaprAyolAnonavatItyatastaM cAyaM rajasomaunenA navayAna vA hitvA tyaktvA te'navadyanASiNo nirvANaM mokSaM prApnuvaMtIti // 21 // pica / nivANamityAdi) nirvRtirnirvANaM tatparamaM pradhAnaM yeSAM paralokArthinAM buddhAnAM te tathA tAneva buddhAnnirvANavAditvena pradhAnA nityevaM dRSTAMtena darzayati / yathA nakSatrANA mazvinyAdInAM saumyatvapramANaprakAzakatvairadhikacaMDmAevaM paralokArthinAM buddhAnAM madhye svargacakravartisaMpannadAnaparityAgenAzeSakarmakayarUpaM nirvANamevAnisaMdhAya pravRttAsta eva pradhAnAnAparaiti / yadivA yathA nakSatrANAM caMimAH pradhAnanAvamanujavatyevaM loka sya nirvANaM paramaM pradhAna mityevaM buvagatatatvAH pratipAdayaMtIti / yasmAcca nirvANaM pradhAnaM tasmAtkAraNAtsadA sarvakAlaM yataH prayataH prayatnavAn iMDiyanoiMDiyadamanena dAMto muniH sAdhurnirvANamanisaMdhayennirvANArthaM sarvAH kriyAH kuryAdityarthaH // 22 // taM bujhamANANa pASANaM kiccaMtANa sakammaNA // praghAti sAdu dIvaM, pati sA paccaI // 23 // prayagutte sayA daMte, binnasAe NAsave // je dhammaM sudhamaskAti, paDipunnamaNAlisaM // 24 // For Private Personal Use Only
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 435 thartha-(busamANANa pANANaM ke0 ) saMsAra samuzmA vicaratA prANI ( kiccaMtANa sakammaNA ke0 ) potapotAnA kamaikarI bedana nedananI kadarthanA pAmatA evA asaraNa jIvone paNa (aAghAtisAdutaM dIvaM ke0 ) zrItIrthaMkara gaNadharano kahelo AzvAsanUta vIpa samAna evo samyak darzanAdika dharma jANavo, ( pati sApavuccaI ke0) ene saMsAra samuhamA paricamaNano TAlanAra kahie // 3 // evA dharmano prarupanAra koNa te kahele. (thA yaguttesayAdaMteke0) yAtmAjeno guptaDe te Atmagupta kahie tathA sadAdAMta eTale sarvakAla pAMcaMDiyano saMvara karanAra (binnasoe ke0) jeNe saMsAranA srota dyAve (aNAsaveke0) banAva eTale prANAtipAtAdika pAzrava rahita (jedhammaM sukhamarakAti ke0 ) evo je doya te sujho dharma kahe te dharma kevone, to ke (paDipunna ke0 ) pratipUrNa sarva vira tirUpa tathA (apAlisaM ke0) nirupama. eTale evo dharma anya darzanIunA kopaNa zAstramA kahyo nathI mATe e dharma upamArahita . // 24 // // dIpikA-saMsArasAgare mithyAtvakaSAyAdinirvAhyamAnAnAM saMmukhaM nIyamAnAnAM tathA svakarmaniH kRtyamAnAnAM pIDacamAnAnAM prANinAM paropakAraniratastIrthakAraNatastIrthakaro gaNadharA divA sAdhu zojanaM dIpamAzvAsanUtamAkhyAti / yathA samupatitasya jaMtoHka zcitsukhArtha dIpaM vakti tathA saMsArabhramaNa vizrAmahetuM samyagdarzanAdikaM jinAdirvakti eSA saMsAramaNaviratirUpA pratiSThAprocyate tajjJaiH // 23 // yAtmA guptoyasya sadhAtmaguptaH sadAMtovazIkateMjhyiH / tathA binnAni troTitAni saMsArastrotAMsi yena sabinnastrotAnirA zravaH karmabaMdharahitaevaMnatoyaH saguI nirdoSa dharmamAkhyAti kathayati / kiMnUtaM dharma pra tipUrNa sarvaviratirUpamanIdRzamananyasadRzaM // 24 // // TIkA-kiMcAnyat / (busamANANa ityAdi ) saMsArasAgarasrotonirmithyAtvakaSA yapramAdAdikairuhyamAnAnAM tadanimukhaM nIyamAnAnAM tathA svakarmodayena nikRtyamAnAnAma zaraNAnAmasumatAM parahitaikarataH kAraNavatsalastIrthakadanyovA gaNadharAcAryA dikasteSAmA zvAsanataM sAdhu zonanaM diipmaakhyaati|ythaa samuzaMtaH patitasya jaMtojalakanolAkulita sya mumUrSoratizrAMtasya vizrAmahetuM dIpaM kazcitsAdhurvatsalatayA samAkhyAtyevaM tathAnUtaM dIpaM samyagdarzanAdikaM saMsAracamA vizrAmahetuM tIrthaparatIthikairanArakhyAtapUrvamAkhyAtyevaM ca kRtvA pratiSThAnaM pratiSThA saMsArabhramaNaviratiladaSA darzanAdyavAptisAdhyA mokSaprAptiH prakarSeNa tatva.rucyate procyataiti // 23 // kiMnUto'sAvAzvAsadIponavati kIhagvi dhena vA'sAvAkhyAyataztyedAha / (thAyagutte ityAdi) manovAkkAyairAtmA guptoyasya sa
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ 436 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. AtmaguptastathA sadA sarvakAlamiDiyanoiMDiyadamanena dAMtovazya DiyodharmadhyAnadhyAyI ve tyarthaH / tathA binAni noTitAni saMsArasrotAMsi yena stthaa| etadeva spaSTataramAha nirgatAzravaH prANAtipAtAdikaH karmapradezavArarUpoyasmAtsanirAzravoyaevaMnataH saMzu 6 samastadoSA'petaM dharmamAkhyAti / kiMnUtaM dharma pratipUrNa niravayavatayA sarva viratyAkhyaM modagamanaikahetumanIdRzamananyasadRzamavitIyamiti yAvat // 24 // tameva avi jANaMtA, abudhA buddhamANiNo // buddhA mottiyama naMtA, aMtaete smaahie||25||tey bInadagaM ceva, tamUhissA ya jaMkaDaM // noccA jANaM kiyAyaMti, akheyannA asamAdiyA // 26 // . artha-(tamevadha vijANaMtA ke0) te zuddha pratipUrNa dharmanA AcAranuM je jANapaNu tene viSe (abudhAbuAmANiNo ke0 ) abujha eTale avivekI batAM, potAmAM paMmita paSu mAnatA thakA je ameja dharmanA jANaye, (bukhAmottiyamannaMtA ke0) tatvanA jANa evA buddhimAna ameja DaiyeM, evIrIte mAnatA evA jano (aMtaetesamAhie ke) te nAva samAdhi thakI atyaMta dUra vartanAra jANavA // 25 // evA koNa puruSa te kahe. (teyabIdagaMceva ke0) te zAkyAdika dhanya darzanI athavA evA je svatIrthika pAsabA dika tebIja eTale zAlI godhUmAdika tathA udaka te sacittapANI tathA (tamudissAyajaMkaDaM ke0) tene arthe nadezIne je pAhArAdika kIdho te sarvane avivekI paNe jIvhAnAlaM paTI batA (nocA ke) nogavI ne (kAphiyAyaMti ke ) Arta dhyAna dhyAve, eTa le saMghano nojanAdika thaze tevAre ApaNane paNa malaze, evo Arta dhyAna dhyAve te tAtvike (akheyannA asamAhiyA ke0 ) dharmAdharmane vipe akhedajJa eTale anipuNa tathA evA dhyAnanA dhyAvanAra sadA asaMtoSI hoya mATe asamAdhivaMta jANavA // 26 // // dIpikA-tamevaM dharmamajAnAnAyabujhAnirvivekAbukSmAninaH paMDitaMmanyAbudAH smovayamiti manyamAnAH samAdheH samyagdarzanAdaMte paryate'tidUre vartate iti te'nye tIrthakAjheyAH // 25 // bIjAni zAligodhUmAdIni nadakamaprAsukajalaM ca zAkyAdaya stAnuddizya tabhaktairyadAhArAdikaM kRtaM tatsarva nuktvA sAtardhirasagauravAsaktAH saMghanaktA dikriyayA tadavAptikate Arta dhyAnaM pAyaMti / nahi aihikasukhArthinAM parigrahavatAM dharma dhyAnaM syAt / yataH / grAmademagrahAdInAM, gRhadevajanasya ca / yasmin parimahodRSTo, dhyAnaM tatra kutaH zunamiti / mohasyAyatanaM dhRterapacayaH zAMteH pratIpovidhi,yadepasya suhanmadasya navanaM pApasya vAsonijaH // phuHkhasya pranavaH sukhasya nidhanaM dhyAnasya ka
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 437 ToripuH prAjJasyApi parigrahoyahazva kvezAya nAzAya ca // 1 // tathA te kutIthikAdha dhirmaviveke 'khedajhAyanipuNAasamAhitAzca samAdhermokSamArgAdUrasthAztyarthaH // 26 // ||ttiikaa-evNntdhrmvytirekinnaaN doSAnidhitsayA'ha / (tamevetyAdi) tamevaMcUtaM zudaMpa ripUrNamanIdRzaM dharmamajAnAnAthaprabujhAyavivekinaH paMDitamAninovayameva pratibujhAdharmata tvamityevaM manyamAnAnAvasamAdheH samyagdarzanAkhyAdaMte paryate vidUre vartatati teca sarvepipa ratIthikAiSTavyAiti // 25 // kimiti te tIrthakAnAvamArgarUpAtsamAdherdUre vartataityAzaMkyA h| (teyabIdagamityAdi) teca zAkyAdayojIvAjIvAnanijhatayA bIjAni zAligodhUmAdI ni tathA zItodakamaprAgukodakaM tAMzcodizya tabhaktairyadAhArAdikaM kRtaM niSpAditaM tatsarvamavi ve kitayA zAkyAdayonuktvA'nyavahatya punaH sAtadirasagauravAsaktamanasaH saMghanaktAdikriya yA tadavAptikate Arta dhyAnaM dhyAyati / nA~hikasuravaiSiNAMdAsIdAsadhanadhAnyAdiparigrahava tAMdharmadhyAnaM navatIti / tthaacoktN| grAmadaitragRhAdInAM gRhadevajanasya ca // yasminpariya hodRSTo, dhyAnaM tatra kutaH zunamiti / tathA / mohasyAyatanaM dhRterapacayaH zAMteH pratopo vidhi,Adepasya suhRnmadasya navanaM pApasya vAsonijaH // phuHkhasya pranavaH sukhasya nidha naM dhyAnasya kaSToripuH, prAjJasyApi parigrahogahazva klezAya nAzAya ca // 1 // tadevaM paca napAcanAdi kriyApravRttAnAM tadeva cAnuprekSamANAnAM kutaH zunadhyAnasya saMnavati / api ca / te tIthikAdharmAdharmaviveke kartavye akhedajhAyanipuNAH / tathAhi / zAkyAmanojhAhA ravasatizayyAsanAdikaM rAgakAraNamapi zunadhyAnanimittatvenAdhyavasthaMti / tathAcoktaM / ma manoyaNaM nuJcatyAdi / tathA mAMsaM kalkikamityapadizya saMjhAMtarasamAzrayaNAnirdoSaM ma nyate budhasaMghAdinimitaM cAranaM nirdoSamiti / tamuktaM / maMsanivattiM kA,seva daMtikagaMtidha pineyaa||shyvknnaarNnN, paravavaesA kuNa baalo|| 1 // ncaitaavnirdosstaa|nhi lU tAdikaM zItalikAdyanidhAnAMtaramAtreNAnyathAtvaM najate viSaM vA madhurakAnidhAneneti / e vamanyeSAmapi kApilAdInAmAvirnAvatironAvAnidhAnAnyAM vinAzotpAdAvanidadhatAma naipuNyamAviSkaraNIyaM / tadevaM te varAkAH zAkyAdayomanoddiSTanojinaH saparigrahatayAta dhyAyino'samAhitAmodamArgAkhyAnAvasamAdherasaMvRtatayA dUreNa vartataztyarthaH // 26 // jahA DhaMkAya kaMkAya kulalAmagukAsidA // manesaNaM kiyAyaMti, sANaM te kalusAdhamaM // 27 // evaMtu samaNAege, mihichA a NAriyA // visaesaNaM kiyAyaMti, kaMkAvA klusaadmaa||2||
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ 438 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM artha- (jahADhaMkAyakaMkAya ke0 ) jema DhaMka pakSI vizeSa, tathA kaMka pakSI vizeSa ( kulanAmagukA sihA ke0 ) kulalA pakSI vizeSa mUMgu pakSI vizeSa kAka pakSI vizeSa sarva pakSI mAMsanAyArtha mAMsanI ihA eTale vAMDhAnA karanAra be, te (mabesa ki yAti ke0) mAlAnI prAptinI eSaNAne dhyAvatAM thakAM rahe. ( prAtekalusA dharma ke 0 ) evA mAMsAhArI jIvo te sarvakAla kaluSa eTale malIna evaM mAulAnI gave paNAnuM adhama dhyAna dhyAveLe // 27 // ( evaM samAege ke0 ) e prakAre koieka anyatIrthika athavA pAsabAdika kuzIliyA zramaNa ( miThadihi ke0 ) mithyAdRSTI ( pAriyA ke 0 ) anArya te ( visaesapaMjiyAryati ke0 ) viSayanI eSaNA eTale, za bda rUpa rasa gaMdhana prAptine dhyAveLe (kaMkAvAkalusAhamA ke0 ) te pUrvokta kaMkAdika pa kInI pere kaluSita citta vAlA adhama puruSo jAevA. // 28 // || dIpikA-yathA DhaMkAdayaH pakSivizeSAjalAzrayanivAsAdyAmipajIvinomatsyaprA dhyAyaMti tatvyAyinazca te kaluSAdhamAH syuH / evaM zAkyAdayoviSayaprAptiM dhyAyataH ka juSAdhamAzca syuH // 27 // TIkA- yathA caite rasasAtA gauravatayArtadhyAyinojavaMti tathA dRSTAMta dvAreNa darzayitu mAha / (jahADhaMkAyaityAdi) yathetyudAhara NanyAsArthaH / yathA yena prakAreNa DhaMkAdayaH pakSi vizeSAjalAzrayAyAmipajIvinomatsyaprAptiM dhyAyaMtyevaMbhUtaM ca dhyAnamArtaraui dhyAnarUpata yA'tyaMta kaluSamadhamaM ca navatIti // 27 // dASTatikaM darzayitumAha / ( evamityAdi) evami ti yathA DhaMkAdayo matsyAnveSaNaparaM dhyAnaM dhyAyaMti tatthyAyinazca kaluSAdhamAnavatyevameva mithyAdRSTayaH zramaNA ke zAkyAdayo'nAryakarmakAritvAtsaMraMnaparigrahatayA anAryAH saMto viSayANAM zabdAdInAM prAptiM dhyAyaMti tatdhyAyinazva kaMkAiva kaluSAdhamAnavaMtIti // 28 // su maggaM virAhittA, ihamegena DummatI // tummaggagatA DukaM, ghAyasaMti taM tadA // 20 // jahA prasAviNi nAvaM, jAiyaMdho rUdiyA // iva pAramAgaMtuM, aMtarAya visIyaMtI // 30 // artha - (sumaggaM virAhittA ke 0 ) zuddha mArgaje samyakdarzanAdika tene kumArganI prarUpaNAye virAdhatA evA ( ihake0) yAsaMsAramA he ( megenaDummatIke 0 ) koieka DurAcArI potAnA darzananA anurAge pravarttatA ( ummaggagatADurakaM ke0 ) unmArga gata eTale kharihaMta nApI ta tatva kI viparIta mArge prApta thayA batA duHkhaje graSTa prakAranA karma asAtodayarU pateM karI ( ghAyame saMtitaMtahA ke0 ) tathA prakAre te ghAta eTale narakAdikagatimAMhe For Private Personal Use Only
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAgasarA. 43e aneka prakArekarI janmamaraNaledana nedanAdika chuHkhanI vedanA pAme // 25 ||(jhaake0) jema (jAzcaMdhoke) jAtyaMdha puruSa (AsAviNike0) zatalii sahita evI (nAvaMke0) nAvane viSe (purUhiyA ke0 ) besIne (cati pAramAgaMtuke) samupa tarI pAra pAma vAnI nA kare paNa tevI nAvA thakI samujhno zIrIte pAra pAme? (aMtarAya visIyaMtI ke0 ) te puruSa aMtarAle viSIdaMti eTale vacamAMja buDe, paraMtu pAra pAme nahI. // 30 // // dIpikA- zuI nirdoSaM mokSamArgaprarUpaNayA virAdhya dUSayitvA iha saMsAre eke zAkyAdayo'rmatayananmArgagatApuHkhaM ghAtaM ca mRtiM te zAkyAdayastathA tena prakAreNa evaM ti anveSayaMti kukhamaraNe zatazaH prArthayaMtItyarthaH // 25 // yathA jAtyaMdhayAtrAviNIM zatahi nAvamAruhya pAramAgaMtuminnati / na cAsau vinAvArUDhaH pAragataH syAt kiMta di aMtarAle jalamadhyaeva viSIdati nimajati // 30 // // TIkA-kiMca (zukSamityAdi) sukSmavadAtaM nirdoSaM mArga samyagdarzanAdikaM mohamArga kumArgaprarUpaNayA virAdhya dUSayitvA hAsminsaMsAre mokSamArgaprarUpaNaprastAve vA eke zAkyAdayaH svadarzanAnusAreNa mahAmohAkulitAMtarAtmAnouSTA pApopAdAnatayA mati ryeSAM te uSTamatayaH saMtananmArgeNa saMsArAvataraNarUpeNa gatAH pratRttAnanmArgagatAkuHkha yatIti duHkhamaSTaprakAraM karmAsAtodayarUpaM vA taduHkhaM ghAtaM cAMtazastathA sanmArgavirAdhana tayA unmArgagamanaM caitynvessyNti| phuHkhamaraNe zatazaH prArthayaMtItyarthaH // 2 // zAkyAdInAM cApAyaM didarzayiSustAvadRSTAMtamAha / (jahAthAsAviNimityAdi ) yathA jAtyaMdhazAstrAviNIM zatanizaM nAvamAruhya pAramAgaMtumibati / nacAsau sahitayA pAra gAmI navati kiMtItarAlaeva jalamadhyaeva viSIdati nimaUtItyarthaH // 30 // evaMta samaNA ege, mibadi aNAriyA // soyaM kasiNamAva nA, AgaMtAro mahaprayaM // 31 // maMca dhammamAdAya, kAsaveNa paveditaM // tare soyaM mahAghoraM, attattAe prive|| 32 // artha-have e dRSTAMta anyatIrthika sAthe joDe (evaMtusamaNAege ke0 ) erIte ko eka anya darzanI zramaNa (miDadichI aNAriyA ke0) mithyAdRSTI anAcArI viparIta mArganA upadezaka viparIta buddhinA dhaNI te (soyaMkasimAvannA ke0) zrota eTa le karmano zrAzrava tene viSe saMpUrNa pohocyA thakA (pAgaMtAromahAlayaM ke0) zrAvate kAle mahAnaya eTale atyaMta bIhAmaNA evA narakAdikanA phuHkha pAme. // 31 // (imaMcadha mmamAdAya ke0) ema sarvaloka prasida bakAya jIvono vAhala kArI evo zruta cAritra
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ 440 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. rUpa dharma tene grahaNa karIne ( kAsaveNapaveditaM ke0 ) te dharma kAzyapagotrI zrImahAvIra deve kahyo te dharmane AdaravA thakI phala je thAya te kahe (taresoyaMmahAghoraM ke0) te mAhAghora evo saMsAra samuzno zrota eTale pravAharUpa sthAnaka tene tare arthAt saMsA ra samuzne nataMghIne pArapAme, (attattAeparivae ke) te kAraNa mATe yAtmAno trA eTale radapAla evo sAdhu te ehija samyag dharmane samAcAre // 32 // ||diipikaa-evmeke zAkyAdayaH zramaNAmithyAdRSTayo'nAryAnAvasrotaHkarmAzravarUpaM ka snaM samApannAH saMtomahAnayaM paunaHpunyena mukhamAgaMtArabAgamanazIlAH syuH saMsAra sAgarottaraNaM na syAditi ||31||imN pratyadaM dharma / caH punrrth| kAzyapena zrIvIreNa praveditaM praNItaM AdAya gRhItvA nAvasrotaH saMsAraparyaTanaM mahAghoraM tarenaMghayet / tadevaM jinapraNI tadharmATanenAsatA AtmanastrANAya narakAdinyorANAya parivrajetsaMyamAnuSThAyI syAt / kacitpazcAIsyAyaM paatH| (kujAniskUgilAsta, agilaaesmaahie)| nikuH sAdhu glonasya vaiyAvRtyamaglAno'parizrAMtaH kuryAtsamAdhinoM glAnasya samAdhimutpAdayan // 3 // // TIkA-dArTItikamAha / ( evaMtvityAdi ) evameva zramaNAeke zAkyAdayomithyA dRSTayo'nAryAnAvasrotaHkarmAzravarUpaM kRtsnaM saMpUrNamApannAH saMtaste mahAnayaM paunaHpu nyena saMsAraparyaTanatayA nArakAdisvanAvaM duHkhamAgaMtArayAgamanazIlAnavaMti / na te pAM saMsArodadherAstrA viNI nAvaM vyavasthitAnAmivottaraNaM navatIti nAvaH // 31 // yataH zAkyAdayaH zramaNAH mithyAdRSTayo'nAryAH kRtsnaM srotaH samApannAH mahAnaya mAgaMtAronavaMti tatazdamapadizyate / (maMcetyAdi ) idamiti pratyadAsannavAcitvA didamonaMtaraM vadayamANalaNaM sarvalokaprakaTaM ca urgati niSedhena zonanagatidhAraNA dharma zrutacAritrAvyaM / cazabdaH punaHzabdArthe / saca pUrvasmAdhyatirekaM darzayati / yasmADaumoda nipraNItadharmasyAdAtAromahAnayaM gaMtAronavaMti imaM punardharmamAdAya gRhItvA kAzyapena zrIvardhamAnasvAminA praveditaM praNItaM tarellaMghayenAvasrotaH saMsAraparyaTanasvanAvaM / tadeva vizinaSTi / mahAghoraM kuruttAratvAnmahAnayAnakaM / tathAhi / tadaMtarvatinojaMtavoga garna janmatojanma maraNAnmaraNaM duHkhAduHkhamityevamaraghaTTaghaTInyAyenAnunavaMto'naMtamapi kAla mAsate / tadevaM kAzyapapraNItadharmAdAnena satA AtmanastrANaM narakAdirakSA tasmai yAtma trANAya pariHsamaMtAtparivrajetsaMyamAnuSThAyI navedityarthaH / kacitpazcArdhasyAnyathA pAThaH / kujAnirakU gilAsta. agilAesamAhie // nituH sAdhuH glAnasyavaiyAvRtyamaglAnoDa parizrAMtaH kuryAtsamyaksamAdhinA glAnasya vA samAdhimutpAdayanniti // 32 //
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha bhAga dusarA. virae gAmadhammehiM je kei jagaI jagA // tesiM anuvamAyAe, thAmaM kuvaM pariva // 33 // pramANaM ca mAyaM ca taM parinnAya paMmie / sabameyaM girA kiccA, vANaM saMghae mulI // 34 // artha - virati sAdhu saMyamAnuSThAnane zIrIteM pAle te upara kahe. (viraegAmadhamme hiMkeM 0 ) grAmadharmaje zabdAdika viSaya te thakI virati thako ne (jekeijagaIjagA ke0 ) jekAM 5 jagatramAhe sapane sthAvara jIvaDhe ( te siMdhattuvamAyAe ke0 ) tene potAnA yAtma tulyanI upamAyeM dekhIne tene rAkhavAne yarthe ( thAmaMku ke 0 ) balavIrya phoravato thako ( pariar ke o ) saMyama pAtre // 33 // zramANaMcamAyaMca ke0 ) je kAraNe mAna je be te cAritrane pratikrame be temATe tene pratimAna kahie. enA sAyeM krodha paNa jevo ema ja pratimAyA ne cazabda thakI lona paNa levo ( taM ke0 ) te cAra kaSAyane ( paMmie ke 0 ) paMmita vivekI jana hoya te ene saMyamanA zatru (parinnAya ke 0 ) iparijJAyeM karI jANIne (savameyaM zirA kaccA ke0 ) esarva kaSAyane saMsAranuM kAraNa jANIne tene pratyA khyAna parijJAyeM karI nirAkarIne ( zivAsaMdha emapIke 0 ) sAdhu mohane sadhe vAMbAkare. 441 || dIpikA - grAmyadharmAH zabdAdiviSayAstecyo viratAH saMtyeke kecana jagati jagAH prA NinojIvitArthinasteSAmAtmopamayA taNAya sthAmaM sAmarthya kurvana parivrajetsaMyame // 33 // pratimAnaM ca mAyAM carAndAkodhalonI gRhyete / evaM kaSAyatrataM parijJAya paMmitaH sarvametaM navahetuM nirAkRtya nirvANamanusaMdhayet mokSArthaM prazasta nAvAnugataH syAt / satica kaSAye na saMyamaH saphalatAM yAti / yataH / sAmannamaNucaraMtassa kasAyA jassa nakkaDA hoMti / mamAmi puSpaMca, niSphalaM tassa sAmaiti // 34 // // TIkA - kathaM saMyamAnuSThAne parivrajedityAha / ( viraityAdi ) grAmadharmAH zabdAdayo viSayAstecyo viratAmanojJetareSvaraktaviSTAH saMtyeke kecana jagati pRthivyAM saMsArodare ( jagAiti) jaMtavojIvitArthinasteSAM duHkha ddiSAmAtmopamayA duHkhamanutpAdayantaNe sAmarthyaM kuryAtkurvazca saMyamAnuSThAne parivrajediti // 33 // saMyamavighnakAriNAmapanayanArtha mAha / (imAcetyAdi ) pratIva mAno'timAnazcAritramatikramya yovartate cakArAdeta yaH krodhopi parigRhyate / evamatimAyAM cazabdAdatilonaM ca tamevaMbhUtaM kaSAyavrataM saMya paripaMthinaM paMmito vivekI parijJAya sarvamenaM saMsArakAraNanUtaM kaSAyasamUhaM nirAkRtya nirvANamanusaMdhayetsati ca kASAyakadaMbake nasamyakU saMyamaH saphalatAM pratipAdyate / taDuktaM / For Private Personal Use Only
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ 442 vitIye sUtrakRtAMge prathamazrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM. sAmasmamaNucaraMtassa kasAyA jassa ukkaDA hoti // mamAmi nallupupphaMca niSphalaM tassa sA mama // 1 // tanniSphalatvecana moksssNnvH| tathAcoktaM / saMsArAdapalAyanapratinuvorAgAdayo me sthitAstRpmAbaMdhanabadhyamAnamakhilaM kiMvetsi nedaM jgt||mRtyo muMca jarAkareNa paruSaM ke zeSu mAmAgrahIrahItyAdaramaMtareNa nvtHkiNnaagmissyaamyhN||1||ityaadi / tadevamevaMnUtaka SAyaparityAgAdabinnaprazastanAvAnusaMdhanayA nirvANAnusaMdhAnameva zreyati // 34 // saMdhae sAdudhammaca, pAgaMtaraM (sahae sAdudhammaMca) pAvadhamma NirAkare // navadANavIrie niskU, kodaM mANaMca pdde||35|| je ya buddhA atikaMtA, je ya buddhA aNAgayA // saMti tesiM para hANaM, nUyANaM jagatI jahA // 36 // artha-(saMdhaesAdudhammaMca ke0) sAdhuno dharmaje damAdika daza prakAranole tene sa myaka jANIne vRddhi kare eTale samyak upadezIne vRddhi pamADe pAThAMtare (sadae sAdudha mmaMca ke ) daza prakAranAyatidharma upara akSA rAkhe. (pAvadhammaNirAkare ke) pApa dharma je jIvono mardana karato thako dharmanenAve pravarne tene pApadharma kahie, tene nirAka re eTale tenuM ubApana karIne ( uvahANavIrieniskU ke0) upadhAna je tapa tene viSe balavIrya phoravato evo sAdhu ( kohaMmANaMcapabae ke0 ) krodha ane mAnane prArthe nahI. cazabda thakI sAdhu vartamAna kAle evIrIte saMyama pAle. // 35 // e dharma zrImahAvIra deve kahyo kiMvA anya jinoe paNa kahyo te kahe. (jeyabujhAyatikatA ke0) je tIrthakara atIta kAle thayA, tathA (jeyabujhAyaNAgayA ke0 ) je tIrthakara anAgata kAleM thaze cazabda thakI je tIrthakara vartamAna kAle birAjamAna de, te sarva eja dharma nA kahenAra jANavA (saMtitesiMpazhANaM ke0) teno pratiSThAna eTale avalaMbanano sthA naka te zAMti eTale samasta jIvanI dayA jANavI, konIpere toke (jahAke) jema (nUyAeMjagatI ke0) samasta jIvone vAdhArajUta pRthavIrUpa sthAnaka, tema sarva tIrthakara devone jIvadayA rUpa zAMtinuM sthAnaka te AdhAranUta jANavo. // 36 // // dIpikA-sAdhudharma saMyamaM saMdhayet vRdhi prApayet tathA pApadharma hiMsAtmakaM nirA kuryAt / upadhAnaM tapastatra vIryonikkuH krodhaM mAnaM ca na prArthayennavardhayet // 35 // ye bujhAstIrthakRto'tikrAMtAdhatItAye caa'naagtaaH| cazabdAvartamAnAjineMzasteSAM sarveSAM zAMtinAvamArgaH prtisstthaanmaadhaarH| athavA zAMtirmokSaH pratiSThAnamAdhAraH / mokSazca nAva mArga vinA nasyAdityataH sarvepi jinAenaM nAvamArga pratiSThAnamuktavaMto'nuSThitavaMtazceti ga
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. 443 bhayaMte / nUtAnAM prANinAM yathA trilokI pratiSThAnamevaM sarvepi buddhAH zAMtipratiSThAnAH // 36 // // TIkA-kiMca / (saMdhaeityAdi) sAdhUnAM dharmaH dAMtyAdikodazavidhaH samyagdarzanacAri trAkhyovA tamanusaMdhayedvRddhimApAdayet / tadyathA / pratikSaNamapUrvajJAnagrahaNena jJAnaM tathA zaM kAdidoSaparihAreNa samyagjIvAdipadArthAdhigamena ca samyagdarzanamaskhalita mUlottaraguNasaMpU pAlanena pratyahamapUrvajJAnagrahaNena cAritraMvRddhimApAdayediti / pAThAMtaraMvA (sadda hesA dhammaMca) pUrvokta vizeSaNaviziSTasAdhudharma mohamArgatvena zradhIta niHzaMkatayA gRhI yAccazabdAtsamyaganupAlayecca / tathA pApaM pApopAdAnakAraNaM dharma prApyupamardena pravRttaM nirA kuryAttathopadhAnaM tapastatra yathAzaktyA vIrye yasya sanavatyupadhAnavIryastadevaMbhUto nikuH krodhaM mAnaM ca na prArthayennavardhayedeti // 35 // athaivaMbhUtaM nAvamArga kiM vardhamAnasvAmyevo padiSTavAnutAnyepItyetadAzaMkyAha / (jeyabudAityAdi) ye buddhAstIrthakRto'tIte nAdi ke kAle'naMtAH samatikrAMtAste sarvepyevaMbhUtaM nAvamArgamupanyastavaMtastathA ye cAnAgatA naviSyadanaMtakAlanA vinonaMtAeva tepyevamevopanyasiSyaMti / cazabdA vartamAnakAlanAvi nazca saMkhyeyAiti / na kevalamupanyastavaMto'nuSThitavaMtazca gamyate / taddarzayati / zamanaM zAMtirbhAvamArgasteSAmatItAnAgatavartamAnakAlanAvinAM buddhAnAM pratiSThAnamAdhArobu-dhatva syAnyathAnupapatteH / yadivA zAMtirmohaH sateSAM pratiSThAnamAdhArastatastadvAptizca nAvamArga maMtareNa na navatItyataste sarvepyenaM jAvamArgamuktavato'nuSThitavaMtazca gamyaMte / zAMtiprati ThAnatve dRSTAMtamAha / nUtAnAM sthAvarajaMgamAnAM yathA jagatI trilokI pratiSThAnamevaM te sarvepi buddhaH zAMtipratiSThAnAiti // 36 // prahaNaM vayamAvannaM, phAsA uccAvayA phuse // Na te suvidi me kA vAeva mahAgirI // 37 // saMbu se mahApanne, dhIre dattesa NaM care // nighume kAlamA kaMkhI, evaM kevalilo mayaM tibemi // 38 // iti mohamArganAmakaM ekAdasamamazayAM sammattaM // artha - (havayamAvannaM ke 0 ) atha have vratapratipanna saMyama grAhita sAdhune (phAsAcaccAva yAphuse ke0 ) sama viSamAdika uMcA nIcA anukUla pratikUla evA parisaha pharaze (e suvidismekA ke0 ) topaNa tethe karIne te dharmathakI nacuke eTale dharma thakI caSTa nathAya, konI pere toke ( vAevamahAgirI ke 0 ) jema vAyare kara meruparvata molAya mAna nathAya, tema parisaha upane thake sAdhujana vrata thakI molAyamAna nathAya. // 37 // ( saMme se mahApane ke 0 ) te sAdhu saMvaravAna mahAprajJAvaMta, ( dhIredattesaNaMcare ke0 ) dhai For Private Personal Use Only
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ mmm dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ekAdazamadhyayanaM . vAna karmavidAravAne sUravIra, dIdho eSaNIka AhAra grahaNa karavAne viSe vicare ( ni kAlamAkhI ke0 ) tathA nivRtta upazAMta kaSAya vAlo evo bato maraNa kAlasu dhI saMyamane vAMbe ( evaMkeva lipomayaM ke 0 ) ema kevala jJAnIno matabe ne teja kevala arodai prakAzyo mArga zrImahAvIra deva kahebe, paNa mahArI buddhiye huM keto nathI. ti bena pUrvavat jAvo // 38 // itizrIsUtrakRtAMganA prathamazrutaskaMdhane viSe mo. mArganAme ekAdazamAM adhyayano artha samApta thayo. // || dIpikA-tha taM sAdhuM pratipannavrataM naccAvacAH zunAzunAH sparzAH parISadopa sargAH sTazeyuH pIDayeyuH / saca sAdhustaiH pIDitona vihanyAt na saMyamAccajet / yathA vAtena vAyunA mahAgirirmerurna calet / parISahopasargajayazvAcyAsavazAdvidheyaH / yathA ka vijopastadaharjAtaM tarNakamutpATya gavAMtikaM nayati yAnayati ca tatosau krameNa pratyahaM vardhamAnamapi vatsamutpATayannanyAsavazAddvivarSatrivarSamapi tamutpATayati / evaM sAdhurapyanyA sAtpaSahopasargajayaM vidhatte // 37 // saMsaMvRtaH sAdhurmahAprajJaH samyagdarzanajJAnavAn dhIraH parISadAdinirocyaH pareNa datte zrAhArAdike eSaNAM caret trividhayaiSaNayA yuktaH saMyame caret tathA nirvRtaH zItInUtakAlaM mRtyukAlaM yAvadanikAMdet / etanmayA yatpUrvoktaM ta kevalinaH sarvajJasya matamiti / bravImIti sudharmasvAmI jaMbUsvAminamAheti // 38 // itye kAdarza mArgAdhyayanaM samAptaM // // TIkA - pratipannanAvamArgeNa ca yadvidheyaM taddarzayitumAha / (hama mityAdi) pratha mArgapra tipattyanataraM sAdhuM pratipannavrataM saMtaM sparzAH parISahopasargarUpAcaccAvacAgurulaghavonAnArU pAvA sSTazeyuH / saca sAdhustairaniDutaH saMsArasvanAvamapekSamANaH karmanirjarAMca na tairanukUla pratikUlairvihanyAt naivaM saMyamAnuSThAnAnmanAgapi vicaletkimiva mahAvAteneva mahAgirirmeru riti / parISa hopasargajayazvAcyAsakrameNa vidheyo'nyAsavatohi duSkaramapi sukaraM navati / ya dRssttaaNtH| tadyathA kazvitropastadaharjAtaM tarNakamutkSipya gavAMtike nayatyAnayati vA tatosA vanenaiva krameNa pratyahaM pravardhamAnamapi vatsamutpinnAcyAsavazAdvihAyanaM trihAyaNamapyu pityevaM sAdhurapyanyAsAt zanaiH zanaiH pariSahopasargajayaM vidhattaiti // 37 // sAMpratamadhyaya nArthamupasaMjihIrSuruktazeSamadhikRtyAha / ( saMvuDeityAdi) saevaM sAdhuH saMvRtAzravadhArata yA saMvarasaMvRtomahatI prajJA yasyAsau mahAprajJaH samyagdarzanajJAnavAMstathA dhIrbuddhistayA rAja taiti dhIraH parIba hopasargAdocyovA saevaMbhUtaH san pareNa datte satyAhArAdike eSaNAM caretrividhayApyeSaNayA yuktaH san saMyamamanupAlayettathA nivRtaH kaSAyopazamAhItInUtakA naM mRtyukAlaM yAvadanikAMkSet / etanmayA prAk pratipAditaM tatkevalinaH sarvajJasya tIrthaka For Private Personal Use Only
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 445 tomataM / etacca jaMbUsvAminamuddizya sudharmasvAmyAha / tadetadyattvayA mArgasvarUpaM praznitaM ta nmayA na svamanISikA kathitaM tarhi kevalinomatametadityevaM navatA grAhyaM / itiH parisamA yarthe / bravImIti pUrvavat // 38 // iti mArgAkhyamekAdazamadhyayanaM samAptaM // // have samavasaraNa nAme bAramuM adhyayana prAraMnie baie bagIyAramAM adhyayanane viSe mo mArga ko te mone to je kumArga mUkIne sumArgane paDivaje te aMgIkAra kare mATe mArga pratipatti cAritriye kumArgane pariharako e adhikAre bAramo adhyayana prAraMniye baie. cattAri samosaraNANimANi, pAvADyA jAI paDhovayaMti // ki riyaM kiriyaM viNiyaMti tazyaM, annANa mAhaMsu cacameva // 1 // mAyAtA kusalAvi saMtA, asaM vANo vitigicatinnA // koviyA yA Akoviyedi, aNAvIttu musaM vayaMti // 2 // artha - ( cattA risamosaraNANimANi ke0 ) e AAgala vakhArAze te cAra prakAranA samosaraNa eTale paratIrthikano samudAya jAlavo te ( pAvADayAjApuDhovadaMti ke 0 ) prAvAka eTale kuvAdi te jueM juDuM bolele te kevIrIte toke ekavAdi ( kiriyaM ke0 ) kriyAneja saphala kahe. tathA bIjo vAdi ( pra kiriyaM ke0 ) prakriyAneja saphala kahe (viyiMtitayaM ke0 ) trIjovAdi vinayaja pradhAnale ema bolele ( dhannArAmA gaana ho ) nyavalI cotho ajJAnavAdi te prajJAnaneja pradhAna paNe mAnele // 1 // haveM pUrvokta cAre vAdimAnA sarva prakAre saMbaMdha prajApi jJAtika evA je jJAnavAdi teneja pahelA kahete. (mAliyAtA kusalA visaMtA ke 0 ) te jJAnavA di jJAnI batA ema kahebeje yameja paMkti baiyeM ema mAnele paraMtu te ( saMyA ke 0 ) saMbaMdhanApI jANavA te ( poviti ginatinnA ke0 ) cittanIje cAMti tethakI tasyA nathI mATe mRSAvAdi jAvA te ajJAnavAdi ( koviyA khAdukoviyehiM ke0 ) samyak dharma prarUpavAne nipuNa eTale sAkSAt satyadharmanuM jJAna jANavAne asamartha mATe e kovida be to enA samIpe sAMnale evA je emanA ziSya tepaNa kovida eTale mUrkha jANavA jemATe te evaM saMbaMdha vacana bolene ke jJAna eja zreyale to evaM te manuM bolavu jebe tene mUrkhaja mAnya karebe || sarisAsarisehiMracaMti itivacanAt ema te ( zrAvIttumusaMvayaMti ke0 ) anAlocI thakA sarvakAla mRpAja bolele. // 2 // || dIpikA- sAMprataM dvAdazamArajyate / pUrva mArganaktaH saca kumArgaparityAgAtsamyagna vatIti iha kumArgatyAgaucyate / yathA ( cattAritti) catvAri samavasaraNAni paratIrthi For Private Personal Use Only
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvAdazamadhyayanaM . kAnyupagamasamUharUpANi imAni yAni prAvADakAH paratIrthikAH pRthak pRthak vadaMti / kriyAmastItyAdikAM vadatIti kriyAvAdinaH 1 vyakriyAM nAstItyAdikAM vadaMtItyakriyA vAdinaH 2 tRtIyAvainayikAH 3 caturthAstvajJAnikAH 4 imAni catvAri samavasaraNAnyu cyaM // 1 // teSAmajJAnikAeva sarvApalApinastAnevAdAvAha / ( mAlIti ) ya jJAnikAstAvadAdau pradazyate / yajJAnikAH kila vayaM kuzalAiti vAdinopi saMstutAya saMbuddhaH prataeva vicikitsA cittazuddhizvittacAMtistAM na tIrNAnAtikrAMtAH / tathAhi / kecitsarvajJaM manyate kecittaM niSedhati eke sarvagatamAtmAnaM vadatyanye dehamAtramapare aMgu ThaparvamAtraM / kecit zyAmAkataMDulamAtramanye mUrtamamUrtta hRdayamadhyavartinaM lalATa sthita mi tyAdi / eSAmekavAkyatA kathaM syAt / nacAtizayajJAnI kazcidasti yadvAkyaM pramANIka yate / tathA jJAnavatAM pramAdobadudoSaH / tatovaramajJAnameveti vadaMtazcittatrAMtiM nAtikrAM tAyakovidAH samyakaparijJAna vikalAya ko videbhyaH sva ziSyenyAhuH / tathA te'nanuvi ciMtya viciMtya bhASaNAnmRSA'satyaM vadaMti // 2 // 446 , // TIkA--uktamekAdazamadhyayanaM / sAMprataM dvAdazamArajyate / yasya cAyamanisaMbaMdhaH / i hAnaMtarAdhyayane mArgonihitaH saca kumArgavyudAsena samyagmArgatAM pratipAdyate'taH kumArgavyu dAsaM cikIrSuNA tatsvarUpamava gaMtavyamityatastatsvarUpanirUpaNArthamidamadhyayanamAyAtamasya copakramAdIni catvAryanuyoga dvArANi / tatropakramAMtargatorthAdhikAro'yaM / tadyathA / kuMmA nidhAyinAM kriyAkriyAjJAnivainayikAnAM catvAri samavasaraNAnIha pratipAdyaMte / nAma niSpanne tu nichepe samavasaraNamityetannAmanidepArthaM niryuktikadAha / samavasaraNaMmicanakaM sacittAcittamIsagaM dave // khettaMmi jaMmi khette, kAle jaM jaMmi kAlaMmi ' // 18 // ( samavasa raNamityAdi) samavasaraNa miti sRgatAvityetasya dhAtoH samavopasargapUrvasya lyuDaMtasya rU paM / samyageko nAvenAvasaraNamekatragamanaM melApakaH samavasaraNaM tasminnapi kevalaM sa mAdhau SaDiyonAmAdiko nidepastatrApi nAmasthApane me ivyaviSayaM punaH samavasaraNaM noyAgamato zarIra navyazarIravyatiriktaM sacittA cittamizranedAtrividhaM / sacittamapi dipa dacatuSpadApadanedAtrividhameva / tatra dvipadAnAM sAdhupranRtInAM tIrtharujanma niSkramaNaprade zAdau melApakaH / catuSpadAdInAM gavAdInAM nipAnapradezAdI | apadAnAM tu vRkSAdInAM svatonAsti samavasaraNaM vivakSayA tu kAnanAdau navatyapi / yacittAnAM tu vyaNukAdya aratri tathA mizraNAM senAdInAM samavasaraNasaprAvo'vagaMtavyaiti / kSetrasamavasaraNaM tu paramArthatonAsti vivayA tu yatra dvipadAdayaH samavasati vyAkhyAyate ca samavasaraNaM yatra tattraprAdhAnyAdidamucyate / evaM kAlasamavasaraNamapi iSTavyamiti / idAnIM nAva For Private Personal Use Only
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 44 samavasaraNamadhikRtyAha / " nAvasamosaraNaM puNa, gAyatvaM vimi nAmi // ahavA vi kiriya akiriyA, annANI neva ceNazyA // 14 // (nAvasamavasaraNamityAdi) nAvA nAmaudayikAdInAM samavasaraNamekatra melakonAvasamavasaraNaM / tatraudAyikonAvaekaviMzati nedaH / tadyathA / gatizcaturdhA / kssaayaashcturvidhaaH| evaM liMgaM trividhaM / mithyAtvAjJAnA'saM yatatvA'si tvAni pratyekamekaika vidhAniAlezyAH kRmAdinedena SaDridhAnavaMti / yopazami kovividhaH / samyaktvacAritropazamanedAt / daayopshmikopyssttaadshnedninnH| tdythaa| jJAnaM matizrutAvadhimanaHparyAyanedAccaturdhA / ajJAnaM matyajhAnazrutAjJAnavinaMganedAtrivi dhaM / darzana cakuravadhidarzananedAtrividhameva / labdhiAnalAnanogopanogavIryajedAtpaM cadhA / samyaktvacAritrasaMyamAsaMyamAHpratyekamekaprakArAiti / dAyikonavaprakAraH tdythaa| kevalajJAnaM kevaladarzanaM dAnAdilabdhayaHpaMca samyaktvaM cAritraM ceti|jiivtvnvytvaanvytv nedaatpaarinnaamikstrividhH|saannipaatikstu vitricatuHpaMcakasaMyogernavati / tatra kisaMyo gaH saMsikSasya dAyikapAriNAmikanAva kssysnaadvgNtvyH| trikasaMyogastu mithyAvRSTi smygdRssttyvirtaanaamaudyikdaayopshmikpaarinnaamiknaavsnaavaadvgNtvyH| tathA na vasthakevalinopyaudayikadAyikapAriNamikasannAvAhizeyati / catuSkasaMyogopi dAyi kasamyagdRSTInAmaudAyikadAyikadAyopaza mikapAriNAmikanAvasanAvAttathopazamikasamya gdRSTInAmaudayikopazamikadAyopazamikapAriNAmikasanAvAJceti / paMcakasaMyogastu dAyi kasamyagdRSTInAmupazamazreNyAM samastopazAMtacAritramohAnAM nAvapaMcakasannAvAhizeyaiti / tadevaM nAvAnAM dikatrikacatuSkapaMcakasaMyogAtsaMnavinaH sAnnipAtikanedAH SaDjavaM tyetaeva trikasaMyogacatuSkasaMyogagatinedArapaMcadazadhA pradezAMtare'nihitAiti / paDDidhe nAve nAvasamavasaraNaM niyuktikadeva darzayati / kriyAM jIvAdipadArthostItyAdikAM vadituM zIlaM yeSAM te kriyAvAdinaH / etaviparyastAya kriyAvAdinastathA zAninojhAna ninhavavAdinastathA vainayikAvinayena carati tatprayojanAvA vainayikAH / eSAM catu mapi saptanedAnAmAdepaM kRtvA yatra videpaH kriyate tanAvasamavasaraNamityetaca svayameva niyuktikaroM'tyagAthayA kathayiSyati / sAMpratameteSAmevAnidhAnAnvarthatAdarza nahAreNa svarUpamAviSkurvannAha / "abitti kiriyavAdI, vayaMti pabiyaki riyavA dIyA // amANI yamANaM, viNattA veNazyavAdI" // 20 // (ajittItyAdi) jIvAdisanAvapadArthostyevetyevaM sAvadhAraNa kriyAnyupagamoyeSAM te astIti kriyAvAdi naste caivaMvAditvAnmidhyAdRSTayaH / tathAhi / yadi jIvostyevetyevamanyupagamyate tataH sAvadhAraNatvAnna kathaMcinnAstItyataH svarUpasattAvatpararUpApattiriti syAdevaMcanAne jagat syAnacaitadRSTamiSTaM vA / tathA nAstyeva jIvAdikaH padArthaztyevaM vAdino'kriyAvAdinaste
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvAdazamadhyayanaM . pyasadbhUtArthapratipAdanA nmiyyAdRSTayaeva / tathA kAMtena jIvAstitvapratiSedhe karturanAvA nAstItyetasyApi pratiSedhasyAnAvastadanAvAcca sarvAstitvamanivAritamiti // tathA na jJA namajJAnaM tadyate yeSAM te jJAninaste hyajJAnameva zreyaityevaM vadaMtyetepi mithyAdRSTayaeva / tathA jJAnameva zreyaityetadapi na jJAnamRtena pituM pAryate tadanidhAnAccAvazyaM jJAnama yupagataM tairiti / tathA vainayikA vinayAdeva kevalAtsvargamodAvAptimanila paMto mithyAha Tayoyatona jJAnakriyAnyAmaMtareNa mohAvAptiriti / eSAM ca kriyAvAdyAdInAM svarUpaM ta nirAkaraNaM cAcAraTIkAyAM vistareNa pratipAditamiti neha pratanyate / sAMpratameteSAM neda saMkhyA nirUpaNArthamAha / "siyasayaM kiriyAeM, yakiriyANaM ca hoi culasIti // khanA piyasatahI, vezyAeM ca battIsA." // 21 // ( siyetyAdi ) kriyAvAdinAmazItyadhi kaM zataM javati taccAnayA prakriyayA / tadyathA / jIvAdayonava padArthAH paripATyA sthApyaM te / tadadhaH svataH parataiti neda 6yaM tatopyadhonityAnityajeda 6yaM tatopyadhastAtparipATyA kAlasvanAvaniyatIzvarAtmapadAni paMca vyavasthApyaMte / tatazcaivaM cAra pikAprakramaH / tadya thA / yasti jIvaH svatonityaH kAlataH / tathA'sti jIvaH svato'nityaH kAlataeva / e vaM paratoSi jaMga iyaM / sarvepi ca catvAraH kAlena labdhAH / svanAvaniyatIzvarAtmapadAnya pi pratyekaM catvAraeva lanaMte / tatazca paMcApi catuSkakAviMzatirnavaMti / sAthi jIvapadA na labdhA / evamajIvAdayopyaSTau pratyekaM viMzatiM janaMte / tatazca navaviMzatayomIli tAH kriyAvAdinAmazItyuttarazataM bhavatIti / idAnImakriyAvAdinAM nasaMtyeva jIvAdayaH padArthAityevamanyupagamavatAmanenopAyena caturazItiravagaMtavyA / tadyathA / jIvAdIn pa dArthAn saptAnilikhya tadadhaH svaparajeMda 6yaM vyavasthApyaM / tatopyadhaH kAlayavAniyati svezvarAtmapadAni SaDvyavasthApyAni / jaMgakAnayanopAyastvayaM / nAsti jIvaH svataH kAlataH / tathA nAsti jIvaH parataH kAlataH / evaM yadRcvAniyatisvanAvezvarAtmaniH pra tyekaM dhaudhau jaMgako lacyete / sarvepi dvAdaza / te'pi ca jIvAdipadArthasaptakena guNitA caturazItiriti / tathAcoktaM / kAlayadRSThAniya tisvanAvezvarAtmatazcaturazItiH / nAstika vAdigaNamate na saMti nAvAH svaparasaMsthAH / sAMpratamajJAnikAnAmajJAnAdeva vivakSitakA 1 448 siddhimatAM jJAnaM tu sadapi niSphalaM bahudoSatvAcetyevamanyupagamavatAM saptaSaSTiraneno pAyenAvagaMtavyA / jIvAjIvAdIn nava padArthAn paripATyA vyavasthApya tadadho'mI sapta jaMgakA H saMsthApyAH / sat asat sadasat yavaktavyaM sadavaktavyaM yadavaktavyaM sada sadavaktavyamiti / anilApastvayaM / san jIvaH kovetti kiMvA tena jJAtena 1 san jIvaH kovetti kiMvA tena jJAtena, 1 sadasana jIvaH kovetti kiMvA tena jJAtena 3 va vyajIvaH kovetti kiMvA tena jJAtena va sadavaktavyojIvaH kovetti kiMvA tena jJAteta 5 For Private Personal Use Only
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 558 sadavaktavyojIvaH kovetti kiMvAtena jJAtena 6 sadasadavaktavyojIvaH kovetti kiMvAtena jJAtena 7 evamajIvAdiSvapi sapta jaMgakAH / sarvepi militAstripaSTistathA'pare 'mI ca tvArocaMgakAH / tadyathA / satI jAvotpattiH kovetti kiMvA tayA jJAtayA 1 asatI jAvotpattiH kovetti kiMvA tayA jJAtayA 2 sadasatI jAvotpattiH kovetti kiMvA tayA jJA tayA 3 yavaktavyA nAvotpattiH kovetti kiMvA tayA jJAtayA 4 sarvepi saptaSaSTirityuttaraM jaMgakatrayamutpannanAvAvayavopedamiha nAvotpattau na saMbhavatIti nopanyastaM / uktaMca jJAnikavAdimataM nava jIvAdIn sadAdisaptavidhAna // jAvotpattiH sadasadedhA vAcyA ca koveti // 1 // idAnIM vainayikAnAM vinayAdeva kevalAtparalokamapIvatAM dvAtriMzadanena prakrameNa yojyAH / tadyathA / suranRpatiyatijJA nisthavirAdhamamAtRpitRSu manasA vAcA kAyena dAnena caturvidho vinayovidheyaH / sarveSyaSTau catuSkakAmilitA dvAtriMzaditi / uktaM ca vainayikamataM vinayazcetovAkkAyadAnataH kAryaH / suranRpatiya tijJA nisthavirAdhama mAtRpitRSu sadA // 1 // sarve pyete kriyAjJA nivainayikavAdinedA ekIkRtAstrINi triSa dhikAni prAvAskamatazatAni navaMti / tadevaMvAdinAM matabhedasaMkhyAM pradaryA'dhunA te pAmadhyayanopayogitvaM darzayitumAha / " tesiM matANumaevaM pannavaNAvanniyA ihyaNe // saptAvapiSThayAM, samosaraNamAdu teSaM tu " // 22 // ( te siMmatANuma e ityAdi ) teSAM pUrvoktavAdinAM matamaniprAyastena yadanumarta pachIkRtaM tena pachIkatena pachIkatAzrayaNena pra jJApanA prarUpaNA varNitA pratipAditA ihAsminnadhyayane gaNadharaiH / kimarthamiti darza yati / teSAM yaH sadbhAvaH paramArthastasya nizcayo nirNayastadarthaM tenaiva kAraNenedamadhyayanaM sama vasaraNAkhyamA durgaMdharAH / tathAhi / vAdinAM samyagavasaraNaM melApaka stanmata nizcayArtha masminnadhyayane kriyataityataH samavasaraNAkhyamidamadhyayanaM kriyate / idAnIM teSAM samyag mithyAtvavAditvaM vibhAgena yathA bhavati tathA darzayitumAha / " sammadiTThI kiriyA, vA dImA sagA vAI // jahi kaNa miLavAya, sevahavAyaM imaM savaM // 23 // ( sammadi hItyAdi) samyagaviparItA dRSTirdarzanaM padArthaparivittiryasyAsauM samyagdRSTiH / kosAvityA ha | kriyAmastItyevaMbhUtAM vadituM zIlamasyeti kriyAvAdI / traca kriyAvAdItyetadi ttikiriyavAdItyanena prAk prasAdhitaM sadanUdyasamyagdRSTitvaM vidhIyate tasyA'si datvAditi / tathAhi / yasti lokAlokavibhAgaH / vastyAtmA yasti puNyapApavibhAgaH / yasti ta tphalaM svarga narakAvAptilakSaNaM / vyasti kAlaH kAraNatvenAzeSasya jagataH prabhavavRddhisthi tivinAzeSu sAdhyeSu tathA zItoSmavarSAvanaspatipuSpaphalAdiSu ceti / tathAcoktaM / kA laH pacati nUtAnItyAdi / tathAstisvabhAvopi karaNatvenAzeSasya jagataH svonAvaH svanAva iti kRtvA tenahi jIvAjIvanavya tvamUrtatvAnAM svarUpAnuvidhAnAt / tathA dharmAdharmAkA 14.9 For Private Personal Use Only
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ 450 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvAdazamadhyayanaM. zakAlAdInAM ca gatisthityavagAha paratvAparatvAdisvarUpApAdanAditi / tathA coktaM / kaH internet | tathA niyatirapi kAraNatvenAzrIyate / tathAtathA padArthAnAM niyate reva niyatatvAt / tathAcoktaM / prAptavyo niyatibalAzrayeNetyAdi / tathA purA kRtaM yacca nAnamiSTAniSTaphalakAraNaM / tathA coktaM / yathAyathA pUrvakRtasya karmaNaH phalaM nidhAna sthamihopatiSThate // tathAtathA pUrvakRtAnusAriNI pradIpahasteva matiH pravartate // 1 // tathA / svakarmaNA yuktaeva sarvodyutpadyate janaH // sayathA'kRSyate tena na yathA svayami tItyAdi / tathA puruSakAropi kAraNaM yasmAnnapuruSakAramaMtareNa kiMcitsidhyati / tathA coktaM / na daivamiti saMciMtya tyajedyamamAtmanaH // anudyamena kastailaM tijecyaH prAptumarhati // 1 // tathA / udyamAccArucitrAMga naronANi pazyati // uyamA mikITopi ninati mahatoDumAn // 2 // tadevaM sarvAnapi kAlAdIn kAraNatvenAnyupagan tathAtma puNyapApaparalokAdikaM cevan kriyAvAdI samyagdRSTi tvenAnyupagaMtavyaH / zeSakAstu vAdAya kriyAvAdAjJAnavAda vainayikavAdA mithyAvAdAi tyevaM iSTavyAH / tathAhi / kriyAvAdyatyaMtanAstiko'dhyakSa sidaM jIvAjIvAdipadA jAta panhuvana miSyAdRSTireva navati / prajJAnavAdI tu sati matyAdike heyopAde pradarzake jJAnapaMcake 'jJAnameva zreyaityevaM vadan kathaM nonmattaH syAttathA vinayavAdya pi vinayAdeva kevalAt kriyAsAdhyAM siddhimicchannapakarNayitavyaH / tadevaM viparItArthA aareared mithyAdRSTayo 'vagaMtavyAH / nanuca kriyAvAdyapyazItyuttarazatanedonavati tatratatra pradeze kAlAdInanyupagavannaiva mithyAvAditvenopanyastastatkathamiha samyagdRSTitve nocyataiti / ucyate / satatrAstyeva jIvaityevaM sAvadhAraNatayA'nyupagamaM kurvana kA laevaikaH sarvasyAsya jagataH kAraNaM tathA svanAvaeva niyatireva pUrvakRtameva puruSakAraeve tyevamapara nirapekSataye kAMtena kAlAdInAM kAraNatvenAzrayaNAnmithyAtvaM / tathAhi / styeva jIvaityevamastinA saha jIvasya sAmAnAdhikarasyAt / yadyadasti tattajIvaiti prA tato niravadhAraNapasamAzrayaNAdiha samyaktvamanihitaM / tathA kAlAdInAmapi sa muditAnAM parasparasavyapekSANAM kAraNatvenehAzrayaNAtsamyaktvamiti / nanuca kathaM kAlAdInAM pratyekaM nirapekSANAM mithyAtvasvanAvatve sati samuditAnAM samyaktvasadbhAvaH / nahi yatpratyekaM nAsti tatsamudAyepi navitumarhati sikatA tailavat / naitadasti pratyekaM pratyekaM padmarAgAdimaNiSva vidyamAnApi ratnAvalI samudAye javaMtI dRSTA / naca hapTe SnupapannaM nAmeti yatkiMcidetat / tathAcoktaM / kAlo sahAvaliyaI, puDhakathaM purisakAraNe gaMtA // miLataM te ceva u, samAsa hoMti saMmattaM // 1 // save viya kAlAi iya samudA ye sAhagA liyA || juttiyaemevaya, sammaM sahassa kakassa // 2 // nahi kAlA For Private Personal Use Only
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha bhAga dusarA. 451 dI hiMto, kevalaehiM tu jAyae kiMci // iha muggaraMdhaNAdivi, tA sace samuditA heka // 3 // jaha rogalarakaNaguNA, veruliyAdI maNI visaMjuttA // rayaNAvajIvaesaM, Na lahaM ti mAvi // 4 // taha yiyavAdasuviNi, DiyAvi praNAlaparaka niraverakA // mmadaM saNasa, sadhevi eNayApAviti // 5 // jaha puNa teceva maNI, jahA guNavise nAgapaDibA || rayaNAvalittinagara, cayaMtipADikkasamA // 6 // taha save eyavA yA, jahApurUva vinittavattavA // samma saNasa, vanaMti eA visesasA // 7 // tamhA miThI, save vilayA saparakapaDibA || momanissiyA purA, havaMti samma tasAvA // 8 // yataevaM tasmAttyaktvA mithyAtvavAdaM kAlAdipratyekaikAMtakAraNarUpaM se vadhvamaMgIkurudhvaM samyagvAdaM parasparasavyapekSakAlAdikAraNarUpamimamiti mayoktaM pratyAva sannaM satyamavitathamiti / gatonAma niSpanno nideSaH / sAMprataM sUtrAnugame'skhalitAdiguNo petaM sUtramuncArayitavyaM tacedaM / ( cattArItyAdi ) yasya ca prAktanAdhyayanena sahAyaM saMbaM dhaH / tadyathA / sAdhunA pratipannanAvamArgeNa kumArgAzritAH paravAdinaH samyakparijJAya pa rihartavyAstatsvarUpAviSkaraNaM cAnenAdhyayanenopadizyate ityanaMtara sUtrasyAnena sUtreNa saha saMbaMdhoyaM / tadyathA / saMvRto mahAprajJovIrodatteSaNAM carannaninirvRtaH san mRtyukAlamanikAM dedetatva linonASitaM / tathA paratIrthikaparihAraM ca kuryAt etacca kevalino mataM / tastatparihArArthaM tatsvarUpanirUpaNamanena kriyate / cattArIti saMkhyApadamapara saMkhyA nivRttya samavasaraNAni paratIrthikAnyupagamasamUharUpANi yAni prAvAkAH pRthagvadaMti tAni cAmUni anvarthAbhidhAyiniH saMjJApadairnirdizyate / tadyathA / kriyAmastItyAdikAM vadituM zInaM yeSAM te kriyAvAdinastathA'kriyAM nAstItyAdikAM vadituM zIlaM yeSAM te'kriyA vAdinastathA tRtIyAvaina vikAzcaturthAstvajJAnikAiti // 1 // tadevaM kriyA'kriyAvainayi kAjJAnavAdinaH sAmAnyena pradazyadhunA tahUpaNArthaM tanmatopanyAsaM pazcAnupUrvyApyastI tyataH pazcAnupUrvyAkartumAha / yadi caiteSAmajJAnikAeva sarvApalA pitayA'tyaMtama saMba-ya tatAvAdAvAda / (mAliyAityAdi) prajJAnaM vidyate yeSAmajJAnena vA caratItya jJAnikAH / yajJAnikAvA tAvatpradazyate / te cAjJAnikAH kila vayaM kuzalAityevaM vAdi nopi saMto saMstutAjJAnameva zreyaityevaM vAditayA asaMbaddhAH / saMstutatvAdeva viciki tsA cittavitizcittatrAMtiH saMzItistAM na tIrNAnAtikrAMtAH / tathAhi / te Ucurya ete jhAninaste parasparaviruvAditayA prasaMbAyasaMstutatvAdeva vicikitsAna yathArthavA dinojavaMti / tathA hyeke sarvagatamAtmAnaM vadaMti tathAnye sarvagataM yapare aMguSThaparvamA traM kecana zyAmAkataMDula mAtramanye mUrtamamUrta hRdayamadhyavartinaM lalATavyavasthitamityA dyAtmapadArthaeva sarvapadArtha puraHsare teSAM naikavAkyatA / nacAtizayajJAnI kazcidastIti ya For Private Personal Use Only
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ 452 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe zAdazamadhyayanaM. vAkyaM pramANIkriyeta / na cAsau vidyamAnopyupalakSyate 'gdirzinA / nAsarvajJaH sarva jAnAtIti vacanAt / tathAcoktaM / sarvajJosAviti hyetattatkAle'pi bunutsuniH|| tajjJAna jJeya vijJAnazUnyairvijJAyate kthN||1||nc tasya samyak tapAyaparijhAnAnAvAtsaMnavaHsaMnavA naavshcetretraashrytvaat|tthaahi / na viziSTaparijhAnamRte tadavApyupAyaparijhAnamupAyamaMtare Na nacopeyasya viziSTaparijhAnasyAvAptiriti / naca jhAnaM zeyasya svarUpaM parittumalaM / ta thaahi| yatkimapyupalanyate tasyArvAgmadhyaparanAgai vyaM / tatrAgniAvasyavopalabdhernetara yostenaiva vyavahitatvAt / agniAgasyApi nAgatrayakalpanAttatsarvArAtIya nAgaparikalpa nayA paramANuparyavasAnatA paramANozca svAnAvikaviprakRSTatvAdagdirza ninAM nopalabdhi riti / tadevaM sarvajJasyAnAvAdasarvajJasya ca yathAvasthitavastusvarUpAparidAtsarvavAdi nAM ca paraspara virodhena padArthasvarUpAnyupagamAt yathottaraparijhAninAM pramAdavatAM badutara doSasaMnavAdajJAnameva shreyH| tathAhi / yadyajJAnavAn kathaMcitpAdena zirasi hanyAt tathApi cittazudhena tathAvidhadoSAnuSaMgI syAdityevamajhA ninaevaMvAdinaH saMto'saM bacAnacaivaM vidhAM citta viplatiM vitIrNAti / tatraivaM vAdinaste ajJAnikAakovidA anipuNAH samyak parijhAnavikalAztyavagaMtavyAH / tathAhi / yattaranihitaM jhAnavAdi naH parasparaviruvArthavAditayA na yathArthavAdinati tanavatvasarvapraNItAgamAnyupagama vAdinAmayathArthavAditvaM / nacAnyupagamavAdAeva bAdhAyai prakalpyaMte / sarvajJapraNItAgamAnya pagamavAdinAM tu na kacitparasparatovirodhaH sarvajJatvAnyathAnupapatteriti / tathAhi / pradI NA'zeSAvaraNatayA rAgaSamohAnAmanRtakAraNAnAmajAvAnna tAkyamayathArthamityevaM tatpraNItAgamavatAM na virodhavAditva miti / nanuca syAdetadyadi sarvajJaH kazcitsyAnnacAsau saMnavatItyuktaM praak|stymuktmyuktN tUktaM / tathAhi / yattAvauktaM nacAsau vidyamAnopyupala dayate 'rvaagdrshinistdyuktN|ytoydypi paracetovRttInAM puranvayatvAtsarAgAvItarAgAzva ceSTaM te vItarAgAH sarAgAzvetyataH pratyakSaNAnupalabdhistathApi saMnavAnumAnasya sanAvAtabdAdha kapramANAnAvAca tadastitvamanivArya / saMjavAnumAnaM vidaM vyAkaraNAdinA zAstrAcyAsena saMkriyamANAyAH prajhAyAjhAnAtizayojheyAvagamaM pratyupalabdhastadatra kazcittathAnUtAnyA savazAtsarvazopi syAditi / naca tadanAvasAdhakaM pramANamasti / tathAhi / na tAvadA gdarziniH pratyakeNa sarvajJAnAvaH sAdhayituM zakyastasya hi tajjJAnajheya vijJAnazUnyatvAdazU nyatvAnyupagameca sarvajJatvApattiriti / nApyanumAnena tadavyanicA riliMgAnAvAditi / nA pyanumAnena sarvajJAnAvaH sAdhyate / tasya sAdRzyabalena pravRtteH / naca sarvajJAnAve sAdhye tAgvidhaM sAdRzyamasti yenAsau sidhyatIti / nApyartha niSpattyA tasyAH pratyakSAdipramA papUrvakatvena pravRtteH / pratyakSAdInAM ca tatsAdhakatvenApravartamAnAttasyApyapravRttiH / nA
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 453 pyAgamena tasya sarvasAdhakatvenApi darzanAnapramANapaMcakAnAvarUpeNAnAvena sarvajJAnAvaH sidhyati / tathAhi / sarvatra sarvadA na saMnavati tadAhakapramANamityetadarvAgdarzinova tuM na yujyate tena hi dezakAlaviruSTAnAM puruSANAM yavijJAnaM tasya grahItumazakyatvA tagrahaNe vA tasyaiva sarvaitvApatteH / nacArvAgdarzinAM jhAnaM nivartamAnaM sarvajJAnAvaM nAva yati tasyA'vyApakatvAt / nacAvyApakavyAvRttyA padArthavyAvRttiryukteti / naca vastvaMtara vijJAnarUponAvaH sarvajJAnAvasAdhanAyAlaM / vastvaMtarasarvajhayorekajhAnasaMsargapratibaMdhAnAvA t / tadevaM sarvajJabAdhakapramANAnAvAtsaMnavAnumAnasya ca pratipAditatvAdasti sarvazasta praNItAgamAnyupagamAJca matanedadoSodUrApAstaiti / tthaahi| tatpraNItAgamAyupagama vAdinAmekavAkyatayA zarIramAtravyApI saMsAryAtmAsti tatraiva tajuNopalavdheriti / itare tarAzrayadoSazcAtra nAvataratyeva / yato 'nyasyamAnAyAH prajhAyAjhAnAtizayaH svAtmanyapi dRSTonaca dRSTe'nupapannaM nAmeti / yadapyanihitaM / tadyathA / naca jhAnaM yasya svarUpaM parije ttamalaM sarvatrArvAgnAvenetyavadhAnAtsArAtIyanAgasya ca paramANurUpatayA'tIyitvAditye tadapi vAGmAtrameva / yataH sarvajJajJAnasya dezakAlasvanAvavyavahitAnAmapi grahaNAnnA sti vyavadhAnasaMnavaH / arvAgdarzijJAnasyApyavayava dAreNA'vayavini pravRtternAsti vyavadhA naM / na hyavayavI svAvayavairvyavadhIyataiti yuktisaMgataM / api cAjhAnameva zreyaztyatrA' jhAnamiti kimayaM paryudAsabAhosvitprasajyapratiSedhastatra yadi jJAnAdanyadajJAnamiti tataH paryudAsavRtyA jhAnAMtarameva samAzritaM syAnnAjhAnavAdati / atha jJAnaM na navatItyajJAnaM tubonIrUpojhAnAnAvaH saca sarvasAmarthyarahitaiti kathazreyAniti / apica jhAnaM zreya iti prasajyapratiSedhena jhAnaM zreyonavatIti kriyApratiSedhaeva kRtaH syAdetaccAdhyadabAdhi taM / yataH samyagajhAnAdartha pariniya pravartamAnortha kiyArthI na visaMvAdyataiti / kiMcA' jJAnapramAdava niH pAdena ziraHsparzanepi svalpadoSavatAM parijhAyaivAjhAnaM zreyaityanyupagamya te / evaMca sati pratyakaeva syAdanyupagamavirodhonAnumAnaM pramANamiti / tathA tadevaM sarvathA te'jhAnavAdino'kovidAdharmopadezaM pratya nipuNAH svato'kovidenyaeva sva ziSyenya AduH kathitavaMtaH / bAMdasatvAccaikavacanaM sUtrekRtamiti / zAkyAthapi prAyazo'jhAnikA avijhopacitaM karmabaMdhaM na yAMtItyevaM yataste'nyupagamayati / tathA yeca bAlamattasuptAdayo 'spaSTa vijJAnAyabaMdhakAztyevamanyupagamaM kurvati te sarvepyako vidAiSTavyAiti / tathA' jhAnapadasamAzrayaNAcAnanuviciMtya nASaNAnmRSA te sadA vadaMti / anuviciMtya nASaNaM yatojhAne sati navati tatpUrvakatvAca satyavAdasyAtohAnAnanyupagamAdanuviciMtya jApa pAnAvastadanAvAcca teSAM mRSAvAditvamiti // 2 //
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ 454 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvAdazamadhyayanaM . saccaM saccaM iti ciMtayaMtA, asAdu sAhutti nadAharaMtA // je me jaNA veNar3ayA ge, pudhAvi nAva viNaIsu NAma // 3 // No vasaMkhA iti te dAdU, he sana nAsa amda evaM // lavAva saMkIya praNAgaehi, No kiriya mAsu akiriyavAdI // 4 // - have vinayavAdine judA judA karI kahele. ( sacaMsacaM iti ciMtayaMtA ke0 ) je sA cuM teju evaM ciMtatratA thakA (sADusAhutiudAharaMtA ke0 ) tathA je sAdhu hoya tene sAdhu ema kahatA thakA ( jemejalA vezyAyoge ke0 ) e pUrvokta rIte je koi jana eTale loka boje te lokane vinayavAdi jANavA eTale eka vinayaja monuM kAraNale, auryat vizeSa kAM nathI evIrIte bolatA jAe loka sarakhA evAte vinayavA di aneka prakAranA eTale batrIza prakAranAve ( puhAvinA vaMviNa sulAma ke 0 ) te vinaya vAdine koi puDhayA thakAM ema kaheke e vinayaja saravArthasiddhinuM kArakale paNa bI juM kAM jagatmAM zreya nathI ema kahe yahIM nAma zabda saMbhAvanAyeM be // 3 // ( yaNo vasaMkhAiti te dAdU ke 0 ) upasaMkhyA eTale samyak parijJAna te jene viSe nathI arthAt mUDhamatatA vA vinayavAdi ema kale ke ( sa nanAsa mhaevaM ke0 ) artha je svarga mohAdika tenI prApti mArAja darzana yakIne paNa anya koI darzanane viSe na thI, ema kahe. have vyakriyAvAdinuM mata kahebe (lavAvasaMkiya lAgaehi ke0 ) jaba eTale karma tenA apazaMkI eTale sAMkaNahAra evA lokAyita zAkyAdika bauddha tenA darzanane viSe grAma kabe ke atIta khanAgata kAlave ne vartamAna kAla nathI kAraNake NikapaNAne lIdhe sarva padArtha likale evAM vacana thakI lAgaehi eTa jekAM karttavya karie te anAgataja kahevAya khAne karma karie te to vartamAna kA je hoya teja karmalAge temATe enA mate kriyA paNa nathI evaM siddha yayuM te kAraNe ki yAnuM upajAveluM je gunAguna karmanuM baMdha te paNa kevorIte siddha thAya evIrIte te kriyAvAdi nAstika matanA dhAraka karmathakI nathI zaMkAtA evA thakA ( yo kiriyamAhaM suke0 ) kriyAne karma baMdha mAnatA nathI temATe ene ( kiriyavAdI ke 0 ) prakriyAvAdi kahie // dIpikA-atha vainayikAnnirAkurvannAha / ( saccamityAdi ) samyagdarzanajJAnacAritrA piM mohamArgaiti satyamapi satyaM manyamAnAvinayAdeva mohaityasatyamapi satyata yA ciMtatastathA sAdhumapi vinayapratipattyA sAdhumudAharataH kathayataH / kete ityA ha | ye ime pratyakSAvainayikAneke dvAtriMzadvedAsteca janena STaSTAH saMtovyanaiSurvinayaM 1 For Private Personal Use Only
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha nAgaDusarA. 4thya grAhitavato vinayAdeva svargamokSAvAptirityuktavaMtaH // 3 // na upasaMkhyA'nupasaMkhyA'pa rijJAnaM tayA'jJAnena vyAmUDhamatayaste vainayikAiti / atha kriyAvAdimatamAha / (javA vasaMkIti ) lavakarma tasmAdapazaMkitumapasartuM zIlaM yeSAM te lavApazaM kinolokAyatikAnA stikAH zAkyAdayazca teSAmAtmaiva nAsti kutaH kriyA / baudAevamAduH / anAgataiH ka gaizca zabdAdatItaizca vartamAna kSaNasyAsaMga terna kriyA nApi tajanitaH karmabaMdhaH / tadevama yAvAdinonAstikAna kriyAmAduH / tathA'kriyayAtmA yeSAM sarvavyApitayA tepyakriyA vAdinaH sAMkhyAH / tadevaM nAstikabau- sAMkhyA jJAnena etatpUrvoktaM kathitavaMtaH / aya. martho'smAkamavAsate / pUrvArdhamatrApi vyAkhyAtaM // 4 // // TIkA- sAMprataM vainayikavAdaM nirAcikIrSuH prakramate / ( saccamasatramityAdi) sa nayohitaM satyaM paramArthoyathAvasthitapadArthanirUpaNaM vA mohovA taDapAyanUtovA saMya maH satyaM tadasatyamityevaM viciMtayaMtomanyamAnAevamasatyamapi satyamiti manyamAnAH / tathAhi / samyagdarzanajJAnacAritrAkhyomokSamArgaH satyastamasatyatvena ciMtayaMto vinayAde va moityetadasatyamapi satyatvena manyamAnAstathA prasAdhumapya viziSTakarmakAriNaM vaMda nAdikayA vinayapratipattyA sAdhu mityevamudAharataH pratipAdayaMto'samyagyathAvasthitadharma s parIkSAyuktivika vinayAdeva dharmaityevamanyupagamAt / kaete ityetadAha / ye ime bu yA pratyakA sannIkRtAjanAiva prAkRtapuruSAiva janAvinayena caraMti vainayikA vinayAdeva kevalAtsvargamokSAvAptirityevaM vAdino'neke bahavo dvAtriMzabheda ninnatvAtteSAM teca vinaya cAriNaH kenacirmArthinA STaSTAH saMto'pi zabdAdaSTaSTAvA jAvaM paramArtha yathArthopalabdhaM svA niprAyaM vA vinayAdeva svargamokSAvAptirityevaM vyanaiSurvinayitavaMtaH sarvadA sarvasya sarvasiddha ye vinayaM grAtivaMtaH / nAmazabdaH saMbhAvanAyAM / saMbhAvyataevaM vinayAtsvakArya siddhiri ti / tataM / tasmAtkalyANAnAM sarveSAM nAjanaM vinayaiti // 3 // kiMcAnyat (praNovasaMkhA ityAdi) saMkhyAnaM saMkhyA pariSvedaH / japa sAmIpyena saMkhyA upasaMkhyA samyagyathAvasthitA parijJAnaM nopasaMkhyA'nupasaMkhyA tayA'nupasaMkhyayA 'parijJAnena vyAmUDhamatayaste vainayi kAH svAgrahayastA ityetadyathA vinayAdeva kevalAtsvargamokSAvAptirityudAhRtavaMtaetacca te ma hAmohAccAditA dAdurudAhRtavaMtaH / yathaivaM sarvasya vinayapratipattyA svorthaH svargamokSA di kossmAkamavAsate khAvirbhavati prApyate iti yAvat / anupasaMkhyodAhRtizca teSAmeva mavatavyA / tadyathA / jJAnakriyAyAM modasaGgAve sati tadapAsya vinayAdevaikasmAttadavA hyayupagamAditi / yadapyuktaM / sarvakalyANanAjanaM tadapi samyagdarzanAdisaMnave sati vina atraorated vati naikasyeti taditovinayopetaH sarvasya pravhatayA'nyatkAraNa For Private Personal Use Only
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ 456 vitAye sUtrakRtAge prathama zrutaskaMdhe hAdazamadhyayanaM. mevApAdayati tatazca vivakSitAvanAsanAtteSAmevaM vAdinAmajhAnAvRtatvamevAvaziSyate nAnipretArthAvAptirityuktAvainayikAH / sAMpratamakriyAvAdidarzanaM nirA cikIrSuH pazcArdhamA da / lavaM karma tasmAdapazaMkitumapasatu zIlaM yeSAM te lavApazaMkinolokAyatikAH zA kyAdayazca teSAmAtmaiva nAsti kutastakriyA taUnitovA karmabaMdhati / upacAramAtreNa tvastibaMdhaH / tdythaa| bakSAmuktAzca kathyaMte, muSTiyaMthikapotakAH // nacAnye ivyataH saMti, muSTigraMthikapotakAH // 1 // tathA bauhAnAmayamanyupagamoyathA daNikAH sarvasaMskArAztya sthitAnAM ca kutaH kriyetyakriyAvAditvaM yopi skaMdhapaMcakAnyupagamasteSAM sopi saMvRtamA treNa na paramArthena yatasteSAmayamanyupagamastadyathA vicAryamANAH padArthAna kathaMcidapyA tmAnaM vijJAnena samarpayitumalaM tathA hyavayavI tatvAtattvAnyAM vicAryamANonaghaTA prAMca ti / nApyavayavAH paramANuparyavasAnatayA'tisUkSmatvAAnagocaratAM pratipadyate / vijJA namapi jheyAnAvenAmUrtasya nirAkAratayA na svarUpaM binarti / tathA coktaM / yathA yathArthA zciMtyaMte, vividhyaMte tathAtathA // yadyetatsvayamarthenyo,rocate tatra ke vayamiti / prabannalo kAyatikAhi baudAstatrAnAgataiH dnnaiH| cazabdAdatItaizca vartamAnakSaNasyAsaMgatena kiyA nApica tajanitaH karmabaMdhaiti / tadevamakriyAvAdinonAstikavAdinaH sarvApalApitayAlavA vazaMkinaH saMtonakriyAmAdustathA akriyayAtmA yeSAM sarvavyApitayA tepyakriyAvAdinaH sAMkhyAstadevaM lokAyatikAbau sAMkhyAanupasaMkhyayA aparijhAnenetyetatpUrvoktamudAhRtavaM tastathaiva tattvAjhAnenaivodAhRtavaMtastadyathAsmAkamevamanyupagamortho'vanAsate yujyamAnako navatIti // tadevaMzlokapUrvA 6 kAkAdiMgolakanyAyenAkriyAvAdimatepyAyojyamiti // 4 // sammissanAvaM va girAgahIe,se mummuI hoi annaannuvaaii|| ima uparakaM imamegaparakaM, AhaMsu balAyataNaM ca kammaM ||5||te eva marakaMti abujhamANA, virUvarUvANi akiriyavAI // je mA yasttA bahave maNUsA, namati saMsAramaNovadaggaM // 6 // artha-( seke0 ) te lokAyika paravAdI (vagirAgahIe ke ) potAnI vANI karI grahyA arthane viSe paNa valI potAneja vacane niSedha karatAM thakAM (sammissanAvaMke) mizranAvaneja aMgIkAra karele eTale pote bolatA thakAja jenI asti kahe tenIja valI nAsti kahe temaja jenI nAsti kahe tenIja asti kahe erIte mizranAva jANavo ke make je nAstika jIvAdika padArthano anAva kahele tepaNa pote potAnA zAstre karI potAnA ziSyane potAno mArga zokhAve ke sarva padArtha zUnyapaNele tevAre pote tathA
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 457 zAstra ane ziSya e kyAMle ema navicAre temATe e asaMbaMdha vacananA bolanAra mATe e ne mizranAva sahita jANavA tathA sAMkhyadarzanI ema kahe ke pAtmA sarvavyApi De tathA sakriya e paNa asamaMjasa bole ke kAraNake e darzanavAlA ema kahele ke prakRtine viyogeM modaDe jo emaDe to yAtmAne baMdhamodano sannAva thApyo ema siha thayuM kA raNake pratino baMdha hato teno viyoga thavAthI moda thayo ethI spaSTa mAlama paDele ke baMdha modano sanAva thayo ane baMdha modanA sannAvane lIdhe AtmA sakriya evaM ema nAja bolavA uparathI jaNAya to potAnAja vacanathI jenuM sthApana kayaM tene potA nAja vacanathI ubApeThe erIte mizranAva sarva darzanono jANavo e varNikA mAtra la khyuMDe (semummuIhotraNANuvAI ke0) te akriyAvAdI Adedezne je paravAdI te jaina matAnusArIne aneka hetu dRSTAMte karI vyAkula to teno uttara ApavAne asamartha thAya mummuI eTale mUka sarakho thAya arthAt kAMipaNa bolI zake nahI te darzanI kevo jAvo toke anAnuvAdI eTale jinanASita vacana sAMjalIne panI bolavA asamartha evo to mauna nAvaneja aMgIkAra kare ityarthaH have yadyapi te darzanI jainamatAnusArIne sanmukha bolI nazake tathApi kadAgrahe paDyA thakA potAnA padanuM sthApana kare tenIrIta kahele. (imaMjuparakaMzmamegaparakaMke0) ema amAro eka pada te ema pada jANavo eTa le e padanA yuM vakhANa karie e amArA padane trIjo koI navApI nazake evo e pada uttama ahIM pUrvApara virodha vacana te nAva pAlanA mizranAva kahevAthI kahyu e paraka zabdano artha athavA je potAnuM khoTuM hoya tene sAcu kare tene utsUtranASaNa kara vAne lIdhe upada eTale mAnavamAM tathA paranavamAM vimaMbanA thAya e paNa uparaka zabdano artha de tathA te paravAdi jevAre pocI nazake tevAre (AsubalAyataNaMcakammaM ke0 ) lAyatana eTale bale karI bole te balatraNa prakAranA eka vAkabala, bIjo sAmAnyabala yane trIjo upacArabala evAM bale kara bolIne potAno eka pada sthApana kare tathA karma eTale eka padAdi sthApana karavAne arthe bole // 5 // (teevamarakaMti ke0 ) te baudAdi ka paravAdI satyamArgane ajANatA mithyAtva pamale zrAvasyA thakAM asaMbaMdha vacana bole evAte (abujhamANA ke0 ) tatvane ajANatA (virUvarUvANiakiriyavAI ke) virU parUpa nAnA prakAranA kuzAsvanI prarUpaNA kare evAte akriyAvAdi nAstikAdika mithyA tvI ne (jemAyattAbahavemaNUsA ke0 ) jemano mata grahaNa karIne ghaNA manuSya mithyAtve mohyA thakA (namaMtisaMsAramaNovadaggaM ke 0 ) anaMta saMsAra paricamaNa karele // 6 // // dIpikA-girA svavAcA svAMgIkAreNa gRhIte tasminnarthe tasyArthasya girA pratiSedhaM
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ 45 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvAdazamadhyayanaM. kurvANAH sanmizrI nAva mastitvanAstitvAcyupagamaM te nAstikAdayaH kurvati / vAzabdAtprati dhe vAcye'stitvameva kathayati / tathAhi / nAstikAstAvatsva ziSyecyojIvAdyanAvaprati pAdakaM zAstraM vadaMtAnAMtarIyakatayA'tmAnaM kartAraM karaNaM ca zAstraM karmatApannAMzca ziSyAna vazya maMgIkuryuH / sarvazUnyatve tvasya tritayasyAnAvAnmizrI nAvovyatyayo vA syAdeva / ta thA vAdiH kacitsyAhAdinA samyagdhetudRSTAMtaivrvyAkulIkRtaH san ( mummuIhoitti ) ga dApitvenAvyaktanASI syAt / athavA mUkAdapi mUkomUkamUkaH syAt / prAkRtazailyA bAMdatvAcaivaM prayogaH / syAhAdinoktaM sAdhanamanuvadituM zojamasyetyanuvAdI tanniSedhAda nanuvAdI vyAkulitamanAnuvAdamapi kartuM na zaknotIti / svamatamAzrityAha / ( maMDa parakamityAdi ) idamasmadaMgIkRtaM matamekaH padosyetyekapaM niSpratipakSa mityarthaH / idaM ca paramataM / pau yasya taddipadaM sapratipakSa mityarthaH / tathA syAdvAdisAdhanoktau balAyatanaM balaM navakaMbalodevadattaityAdikamAduruktavaMtaH / cazabdAdasya ca dUSaNAnA sAdikaM karmaca ekapa6ipakAdikaM / athavA par3ha zrAyatanAni upAdAnakAraNAni yA zrava dvArANi zrotrAdInIM priyANi yasya karmaNastat paDAyatanaM karmetyevamAduH // 5 // te'ki yAvAdinazvAka-dAdyAevamAkhyAti paramArthamabuddha mAnAjAnaM to virUparUpANi nAnA prakArANi zAstrANi rUpayaMti / tadyathAhi dAnena mahAnogodehinAM suragatizca zIlena nA vanayAca muktistapasA sarvANi sidhyaMti / tathA pRthivyApastejovAyuriti catvAri nUtAnyeva saMti na kazcidAtmA / tathA bauddhAH sarva pikaM nirAtmakamityAdIni zAstrANi vadaMti te ca mUDhAjJAmanuSyAyadarzanamAdAya gRhItvA'navadyamanaMtaM saMsAraM maMti // 6 // // TIkA- sAMpratama kriyAvAdinAmajJAna vinitaM darzayitumAha / ( sammistamityAdi ) : svakIyayA girA vAcA svAcyupagamenaiva gRhIte tasminnarthe nAMtarIyakatayA vA samAgate sa ti tasyA'yAtasyArthasya girA pratiSedhaM kurvANAH sanmizrInAvamastitvaM nAstitvApagamaM te lokAyatikAdayaH kurveti / cazandAtpratiSedhe pratipAdye'stitvameva pratipAdayati / tathA hi / lokAyatikAstAvatsva ziSye jyojIvAdyanAvapratipAdakaM zAstraM pratipAdayaMtonAMtarI yakatayAtmAnaM kartAraM karaNaM ca zAstraM karmatApannAMzca ziSyAnavazyamabhyupagaccheyuH / sarvazU yatve tvasya tritayasyAnAvAnmizrInAvovyatyayovA / bauddhapi mizrInAvamevamupagatAH / tadyathA / gaMtA ca nAsti kazcintayaH SaD baudazAsane proktAH // gamyataiti ca gatiH syA zrutiH kathaM zojanA bIr3I || 1 || tathA karma ca nAsti phalaM cAstItyasati cAtmani kA rake kathaM par3atayojJAnasaMtAnasyApi saMtAnavyatirekeNa saMvRtisatvAt kSaNasya cAsthitatvena kriyAnAvAnna nAnAgatisaMnavaH / sarvANyapi karmAsya baMdhanAni prarUpayaMti svAgame / tathA paMca For Private Personal Use Only
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 4 // jAtakazatAni ca bukSasyopadizati / tathA / mAtApitarau hatvA buzarIre ca rudhiramutpA dya // ahadhaM ca kRtvA stUpaM nittvA ca paMcaite // 1 // niraMtaramAvIcinarakaM yAMtyevamAdika syAgamasya sarvazUnyatve praNayanamayuktisaMgataM syAt / tathA / jAtijarAmaraNarogazokottama madhyamAdhamatvAni ca nasyuH / eSaeva ca nAnAvidhakarmavipAkojIvA stitvaM kartRtvaM karma vattvaM cAvedayati / tthaa| gaMdharvanagaratulyA, mAyA svapnopapAtadhanasadRzA // mRgatRmAnIhArAM bucaMDikAlAtacakrasamAiti nASaNAca spaSTameva mizrInAvopagamanaM baudAnAmiti / yadi vA nAnAvidhakarma vipAkAnyupagamAneSAM vyatyayaeveti / tathAcoktaM / yadi zUnyastava pado, matpakSanivArakaH kathaM navati // atha manyase na zUnyastathApi matpadaevAsAvityAdi / ta devaM baukSAH pUktiyA nItyA mizrInAvamupagatAnAstitvaM pratipAdayaMto'stitvameva prati pAdayaMti / tathA sAMkhyAapi sarvavyApitayA akriyamAtmAnamanyupagamya prakRtiviyogA nmodasannAvaM pratipAdayaMtastepyAtmanobaMdhaM modaM ca svavAcA pratipAdayaMti / tatazca baMdha modasanAve sati svakIyayA girA sakriyatve gRhIte satyAtmanaH sammizrInAvaM vrajati ya tona kriyAmaMtareNa baMdhamodI ghaTete / vAzabdAda kriyatve pratipAdye vyatyayaeva sakriyatvaM teSAM svavAcA pratipAdyate / tadevaM lokAyatikAH sarve nAvAnyupagamena kriyAnAvaM pratipA dayaMti / baudAzca daNikatvAtsarvazUnyatvAcA kriyAmevAnyupagamayaMtaH svakIyAgamapraNayanena coditAH saMtaH sanmizrInAvaM svavAcaiva pratipAdyate / tathA sAMravyAzcAkriyamAtmAnamanyupa gaLatobaMdhamodasanAvaM ca svAnyupagamenaiva sanmizrInAvaM vrajati / vyatyayaM caitatpratipAdi taM / yadivA baudAdiH kazcitsyAvAdinAsamyagdhetudRSTAMtAkulI kriyamANaH sana samyagu taraM dAtumasamarthoyatkiMcana nApitayA (mummuhoitti) gajadanASitvenA'vyaktanASI navati / yadivA prAkRtazaivyA bAMdasatvAcAyamoiSTavyaH / tdythaa| mUkAdapi mUkomUkamUkona vati / etadeva darzayati / myAdAdinoktaM sAdhanamanuvadituM zIlamasyetyanuvAdI tatpratiSe dhAdananuvAdI sotuniAkulitamanAmaunameva pratipAdyataiti nAvaH / anunASya ca prati padasAdhanaM tathA'dUSayitvA ca svapadaM pratipAdayaMti / tadyathA / idamasmadanyupagataM darzana mekaH padosyeti ekapadamapratipaktayaikAMtikamaviruvArthAnidhAyitayA niSpratibAdhaM pUrvA parAvirudamityarthaH / idaM caivaMnUtamapi sadityAha / hopadAvasyeti vipadaM sapratipadamanai kAMtika pUrvAparavirukSArthAnidhAyitayA'virodhivacanamityarthaH / yathAca virodhivacanatvaM teSAM tathA praagdrshitmev| yadi tvetadasmadIyaM darzanaM daupadAvasyeti vipadaM karmabaMdhanirja raNaM pratipadayasamAzrayaNAt / tatsamAzrayaNaM cehAmutra vedanA caurapAradArikAdInA miva / tehi karacaraNanAsikAdikAmidaiva puSpakalpAM svakarmaNoviDaMbanAmanulavaMtyamutra ca narakAdau tatphalanUtAM vedanAM samanunavaMtIti / evamanyadapi karmonayavedyamanyupagamya
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ 460 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe hAdazamadhyayanaM. te / taccedaM / prANI prANijJAnamityAdipUrvavat / tathedamekaH padosyetyekapadaM ihaiva janma ni tasya vedyatvAt / taccedama vijJopacitaM parajhopacitamIryApathaM svapnAdikaM ceti / tadevaM syAhAdinAniyuktAH svadarzanamevamanaMtaroktayA nItyA pratipAdayaMti / tathA syAkSAdisA dhanoktau balAyatanaM balaM navakaMbalodevadattaityAdikamAhuruktavaMtaH / ca zabdAdanyacca dRSa gAnAsAdikaM / tathA karmaca ekapakSipadAdikaM pratipAditavaMtaiti / yadivA SaDAya tanAni upAdAnakAraNAni yAzravakSArANi zrotraMjhyiAdIni yasya karmaNastatpaDAyatanaM karmetyevamAduriti // 5 // sAMpratameva tahUSaNAyA / (taevamarakaMtItyAdi) te cArvAkabau dAdayo'kriyAvAdinaevamAcadate / sannAvamabudhyamAnAmiyyAmalapaTalanRtAtmAnaH paramA smAnaM ca vyudyAhayaMto virUparUpANi nAnAprakArANi zAstrANi prarUpayaMti / tadyathA / dAnena mahAnogodehinAM suragatizca zIlena // nAvanayA ca vimuktistapasA sarvANi si dhyaMti // 1 // tathA pRthivyApastejovAyurityetAnyeva catvAri nUtAni vidyate nAparaH ka zcitsukhaduHkhanAgAtmA vidyate / yadi caitAnyapyavicAritaramaNIyAni na paramArthataH saM tIti svapne jAlamarumarIcikA nicayaciMjJAdipratinAsarUpatvAtsarvasyeti / tathA sarva kSaNikaM nirAtmakaM muktistu zUnyatA dRSTestadarthAH zeSanAvanAityAdIni nAnAvidhAni zA svANi vyugrAhayaMtyakriyAtmAno'kriyAvAdinaiti / teca paramArthamabudhyamAnAyadarzanamA dAya gRhItvA bahavomanuSyAH saMsAramanavadayamaparyavasAnamarahaTTaghaTInyAyena bramaMti parya TaMti / tathAhi / lokAyatikAnAM sarvazUnyatve pratipAdye na pramANamasti / tathAcoktaM / tattvAnyupahatAnIti, yuktyanAvena sidhyati // nAsti cetsaiva nastattvaM, tatsiko sarvamastu sat // 1 // naca tatpratyamevaikaM pramANaM / atItAnAgatanAvatayA pitRnibaMdhanasyApi vyavahArasyAsibestataH sarvasaMvyavahArobedaH syAditi / bauchAnAmapyatyaMtaNikatvena va stutvAnAvaH prasaUti / tathAhi / yadevArthakriyAkAri tadeva paramArthataH sat / naca ha NaH kameNArtha kriyAM karoti / daNikatvahAne pi yogapadyena tatkAryANAmekasminneva da Ne sarvakAryApatte caitadRSTamiSTaM vA / naca jJAnAdhAramAtmAnaM guNinamaMtareNa guNanUtasya saM kalanApratyayasya sanAvaztyetacca prAyuktaprAyaM / yaccoktaM dAnenamahAnogo,ityAdi tadA tairapi kathaMcidiSyataeveti nacAnyupagamAeva bAdhAyaiprakalpyaMtaiti // 6 // NAzcco nae Na ameti, Na caMdimA vaDuti dIyatI vA // sa lilA Na saMdaMti Na vayaMti vAyA, vaMko Niyato kasiNe du loe // // jahAdi aMdhesaha jotiNAvi, rUvAiNo passati dINaNe te||sNtpite evamakiriyavAI, kiriyaM Na passaMti nirucapannA // 7 //
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 461 artha-have sarva zUnyavAdino jeda kahe te zUnyavAdI ema kahele ke samasta loka prasiha jagatpradIpa samAna evo (pAzco ke0) sUrya nathI valI te sUrya (enaezke0) nagato nathI tathA (Nayabameti ke0 ) astapaNa thAto nathI e je dedIpyamAna sUrya maMgala dekhAya te mAtra cittano cama jANavo mRgatRmA samAna e sarva camaDe tathA (NacaMdimAvaDuti hIyatI ke 0 ) cazmAnI kalA vRddhi pAmatI nathI tema hIna paNa thatI nathI eTale zukla padA dine viSe je vRddhi pramukha cazmAnI dekhAya te sarva cama De (vA ke0 ) athavA tathA ( salilA ke0 ) nadInA pANI te (saMdaMti ke0) nathI zravatA eTale nadIhadAdika paNa nathI tathA (pavayaMtivAyA ke0 ) vAyaro paNa vAto nathI (vaMphoNiyato kasiNe duloe ke0) to duiti nizce e loka saMpUrNa vaMdhyasamA na artha zUnya De arthAt e jagatamAM kAMija nathI je kAMi dekhAyaDe te sarva svapnaMjAla / samAna jANavU // 7 // (jahAhi aMdhesaha jotiNAvi ke0) jema jAti aMdha eTale netrahIna puruSa dIpe karI sahita batAM paNa (doNaNette ke0) hInanetrapaNAne lIdhe (rUvA ke0) rUpAdika je ghaTapaTAdika vidyamAna padArthoDe tene (Nopassati ke0) dekhI zake nahI (saMtaMpite evama kiriyavAI ke0) tema te akriyAvAdinamA batiki yA vidyamAna batA paNa te (kiriyaM ke ) kriyAne (nirukSapannA ke0) jemanI prajJA eTale bujhinirodha thazne arthAt buddhihIna evAte akriyAvAdI loko potAmA kriyA vidyamAna batA paNa tene (papassaMtika0) mithyAtvAdika dossekr| nathI dekhatA. // 7 // // dIpikA-zrAdityonojabati nAstameti / korthaH / zrAdityaeva tAvanna vidyate ku tastasyojamanamastagamanaM ca / yaccedaM jvalanejomaMDalaM dRzyate tanAMtamatInAM vicaMpra tinAsamRgatRbhAtulyamiti / tathA na cazmAvardhate dIyate vA salilAni parvatani:renyo na svadaMte na vaMti vAtAna vAMti / kiMbahunA kRtsnaH saMpUrNopyayaM lokovaMdhyorthazU nyoniyatonizcitonAvarUpaztyarthaH / sarvamidaM yaupalanyate tanmAyAsvapnejAlaprAyami ti // 7 // yathAAdhojAtyaMdhaH pazcAmA hInanetrogatacakurghaTapaTAdirUpANi jyotiSA pradIpAdinA'pi sahavartamAnona pazyati / evaMtepyakriyAvAdinaH sadapi ghaTapaTAdikaM vastu na kiyAM cAstitvAdikAM parispaMdAdikAM vA na pazyaMti / yatoniruvAbAsAditA prajJA jhAnaM yeSAMte niruvaprajJAH ataeva te na jAnaMtIti // 7 // ___ // TIkA-punarapi zUnyamatAvirbhAvanAyAha / (NAzco naeityAdi ) sarvazUnyavAdi nohya kriyAvAdinaH sarvAdhyakSAmAdityojamanAdikAmeva kriyAM tAvaniruMdhatIti darzayati / Adityohi sarvajanapratItojagatpradIpakalpodivasAdikAla vinAgakAlakArI saeva tAvanna
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ 46 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe bAdazamadhyayanaM. vidyate kutastasyojamanamastagamanaM vA / yacca jAjvalyamAnaM tejomaMDalaM dRzyate tanAM tamatInAM vijJadipratinAsaM mRgatRmikAkalpaM vartate / tathA na caMmAvardhate zuklapade nApyuttarapade pratidinamapahIyate nasaMdhAnasa lilAni nadakAni svaMdaMte parvatanirpharenyo na vaMti tathA vAtAH satatagatayona vAMti / kiMbahunoktena kRtsnopyayaM lokovaMdhyo 'rthazUnyoniyatonizcitonAvarUpAti yAvat / sarvamidaM yamupalanyate tanmAyAsvapne jAlamiti // 7 // etatparihatukAmabAha (jahAhi aMdheityAdi) yathA AdhojAtyaMdhaH pazcAdA hInanetro'pagatacakSuH rUpAni ghaTapaTAdIni jyotiSApi pradIpAdinApi sahavarta mAnona pazyati nopalanate evaM tepyakriyAvAdinaH sadapi ghaTapaTAdikaM vastu takriyAM cA'stitvAdikAM parispaMdAdikAM vA kriyAM na pazyati / kimiti yatonirudA AbAdi tA jhAnAvaraNAdinA karmaNA prajJA jhAnaM yeSAM te tathA / tathAhi / AgopAlAMganAdipra tItaH samastAMdhakArakyakArI kamalAkarodghATanapaTIyAnAdityojamaH pratyahaM navannupaladaya te / takriyAca dezAdezAMtarAvApsyA'nyatra devadattAdau pratItA'numIyate / cazmAzca pratyaha dIyamANaH samastakSyaM yAvatpunaH kalAnidhyA pravardhamAnaH saMpUrNAvasthAyAM yAvadadhya keNaivopalakSyate / tathA saritazca prAdRSi jalakanolAvilAH syadaMtyodRzyaMte vAyavazva vAtAvadanaMgakaMpAdiniranumIyate / yaccoktaM navatA sarva midaM mAyAsvapnaMjAlakalpami ti tadasat / yataH sarvAnAve kasyacid mAyArUpasya satyasyAnAvAnmAyAyAevA'nAvaH syAt / yazca mAyAM pratipAdayet yasya ca pratipAdyate sarvazUnyatve tayorevAnAvAtkutasta vyavasthitiriti / tathA svapnopi jAyadavasthAyAM satyAM vyavasthApyate tasyAanAve ta syApyanAvaH myAttataH svapnamanyupagannatA navatA tatrAMtarIyakatayA jAyadavasthAvazyamanyupa gatA navati tadanyupagameca sarvazUnyatvahAniH / naca svapnopyanAvarUpaeva svapnepyanujUtAdeH sanAvAt / tathA coktaM / aNudaya dihaciMtiya, suyapayazavipAradeva pANUyA // sumiNassa nimittAI puma pAvaMca pAnAvo // 1 // iMjAlavyavasthApyaparasatyatve sati navati tada nAvetu kena kasya ceMjAlaM vyavasthApyeta / vicaMpratinAsopi rAtrI satyAmekasmiMzca caMdamasyupalenakasanAve ca ghaTate na srvshuunytve| nacAnAvaH kasya cidpytyNttunvruuposti| zazaviSANakUrmaromagaganAraviMdAdInAmatyaMtAnAvaprasidhAnAM samAsapratipAdyasyaivArthasyAnA vona pratyekapadavAcyArthasyeti / tathAhi / zazopyasti viSANamapyasti kiMvatra zazama stakasamavAyiviSANaM nAstItyetatpratipAdyate / tadevaM saMbaMdhamAtramatra niSidhyate nAtyaM tikovastvanAvati / evamanyatrApi iSTavyamiti / tadevaM vidyamAnAyAmapyastItyAdikA yAM kiyAyAM niruprAstIthikAyakriyAvAdamAzritAiti / anirukSaprajJAstu yathAva sthitArthave dinonavaMti / tathAhi / avadhimanaHparyAyakevalajJAninastrailokyodara vivarava
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 163 tinaH padArthAn karatalAmalakanyAyena pazyaMti / samastazrutajhAninopi AgamabalenA tItAnAgatAnarthAt vidaMti / ye'pyanye'STAMganimittapAragAstepi nimittabalena jIvAdi padArthaparinedaM vidadhati // 7 // saMvabaraM suviNaM lakaNaM ca, nimittadehaM ca napAiyaM ca // ahaMga meyaM bahave ahittA, logaMsi jANaMti aNAgatAI ||5||keii nimittA tahiyA navaMti, kasiM ca taM vipaDieti paannN||tevidd nAvaM aNadiGamANA, Asu vijAparimorakameva // paagNtre|| (jANAsu logaMsi vayaMti maMdA // 10 // artha-( saMvabaraM ke0) jyotiSagraMtha (suviNaM ke 0 ) svapna gunAgunanA zAstra (larakaNaMke ) zrIvatsAdika sadAga sAmuhika zAstra te ca zabda thakI atyaMtara nedarUpa paNa jANavA tathA ( nimitta ke ) nimitta prasibha zakunAdika zAstra jANavA ( dehaMke0) dehanA lakSaNa matta tilakAdika jAgavA (napAzyaMca ke ) nutpAta te namikaMpAdikanI sUcanAkaranAra zAstra ema (agameyaMbahaveahittA ke0) aSTAMganimittanuM ghaNA loka patana karIne arthAt aSTAMganimitta jaNIne (logaMsijANaM tithaNAgatAI ke0) bAlo kane viSe atIta anAgatAdika vastune jANe. teTaluM paNa e zUnyavAdI jANatA na tho jema koI saMnipAtI yathAtathya vastune ulakhe nahI tenA dRSTAMte e zUnyavAdI paNa jANIlevA // // temAM valI ( ke nimittAtahiyAnavaMti ke ) koieka nimittiyAyeM potAnA mukha thakI nimina prakAzyo thako teno nimitta jema kahe temaja thAyaDe eTa le sAco thAyale valI ( ke siMcataM vippa DietiNANaM ke0 ) koIkano nimittAdi jJAna viparyAsapaNAne pAmele eTale vighaTeDe tathA (tevikAnAvaMbaNadiGamANA ke0 ) te e vI vidyAnA nAvano anyAsa kasA vinA eTale evI vidyAne aNa naNyA thakA kahe ke (yAhaMsuvijAparimorakameva ke0 ) athavA pAThAMtare ( jANAsulogaMsivayaMtimaMdAke0) koieka maMda eTale mUrkha evA akriyAvAdI pramukha emaja kahe ke ameja Aloka mAMhe azeSa eTale samasta nAvane jANIyeM .yeM // 10 // // dIpikA-sAMvatsaraM jyotiSaM / svapnapratipAdakograMthaH svapnaH / lakSaNaM zrIvatsAdikaM / nimittaM zakunAdikaM / dehe navaM daihaM mapatilakAdi / natpAte navamautpAtikamulkApAtadigdA hAdikamityAdi / aSTAMganimittaM / yathA naumaM 1 natpAtaM 2 svapnaM 3 AMtaridaM 4 mAMgaM / kharaM 6 lakSaNaM 7 vyaMjanamityevaM navamapUrvatRtIyAcAravastunirgataM sukhaHkhAdisUcakaM ni
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ 464 tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhai bAdazamadhyayanaM. mittamadhItya loke'tItAnAgatAni vastUni jAnaMti / naca zUnyAdiSvetadghaTate tasmAdapramA ekameva tairucyate // e|| parAniprAyamAha / ( ke nimittetyAdi ) bAMdasavAniMgavyatyayaH / kAnicinnimittAni tathyAni satyAni navaMti / keSAMcittu nimittAnAM nimittavedinAM vA tannimittAnaM viparyAsaM vyatyayameti / thAhatAnAmapi nimittavyanicArodRzyate kiM puna stIthikAnAM / tadevaM nimitte vyabhicAramupalanyate'kriyAvAdinovidyAsanAvaM vidyAmana dhIyAnAH (AhaMsuvijApalimorakameva ) vidyAyAH zrutasya vyanicAreNa tasya parimodaM parityAgamAduH / athavA kriyAyAanAvAvidyayA jJAnenaiva modaM karmakSyarUpamAduriti / kaciccaramapAdasyaivaM paanH| (jANAsunogaMsivayaMtimaMdatti) vidyAmanadhItyaiva svayameva loke jAvAn vayaM jAnImati maMdAjaDAvadaMti / maMdatvaM kathamiti ceDacyate / samyagvilo kitasya nimittasya nAsti vynicaarH| yatrApi dRzyate vyanicAraH sopyajhAtatAhaga nyanimittasanAvAt / yayA kila budaH sva ziSyAnAkAryanaktavAn / bAdazavArSikamatra 5 nidaM nAvi / yUyaM dezAMtaraM galata / teca gavaMtasteneva nissikssaaH| mAgata yUyaM zahAdyaiva puNyavAn mahAsattvaH saMjAtastatpranAvAtsunidaM naviSyatIti / tadevamanyanimittasannAvA trakaya cinnimittavya nicAraiti // 10 // // TIkA-tadAha / ( saMvatsaramityAdi ) sAMvatsaramiti jyotiSaM / svapnapratipAdako graMthaH svapnastamadhItya / lakSaNaM zrIvatsAdikaM / ca zabdAdAtarabAhyanedaninnaM nimittaM vAkpraza stazakunAdikaM / dehe navaM dehaM maSakatilakAdi / natpAte navamautpAtikamulkApAtadigdAhani tanUmikaMpAdikaM / tathASTAMgaMca nimittamadhItya / tdythaa| jomamutpAtamAMtaridamAMgaM sva raM lakSaNaM vyaMjanamityevaM rUpaM navamapUrvatRtIyAcAravastuvinirgataM sukhaHkhajIvitamaraNa sAnA'tnAnAdisaMsUcakaM nimittamadhItya loke'sminnatItAni vastUni anAgatAnica jA naMti paricidaMti / naca zUnyAdivAdeSvetad ghaTate tasmAdapramANakameva tairanidhIyataiti / evaMvyAkhyAte sati thAha paraH / natu vyanicAryapi zrutamupalanyate / tathAhi / caturdazapUrva vidAmapi SaTsthAnapatitatvamAgamanaghuSyate kiMpunaraSTAMganimittazAstravidAM / atra cAMgava rjitAnAM nimittazAstrANAmAnuSTunena bandasA trayodazazatAni sUtraM tAvatyeva sahasrANi vRttistA vatpramANalakSaNA parinASeti / aMgasya trayodazasahasrANi sUtraM tatparimANala kaNA vRttiraparimitaM vArtikamiti // // tadevamaSTAMganimittavedinAmapi parasparataH SaT sthAnapatitatvena vyanicAritvamatadamAha / (kenimittAityAdi) bAMdasatvAtprAkRtazai vyA vA liMgavyatyayaH / kAnicinimittAni tathyAni satyAni navaMti / keSAMcitu ni mittAnAM nimittavedinAM vA bujhivaikalyAttathAvidhakSyopazamAnAvena tannimittAnaM vi
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 465 paryAsaM vyatyayameti / AItAnAmapi nimittavyanicAraH samupalanyate kiMpunastIthikA nAM / tadevaM nimittazAstrasya vyanicAramupalabhyate 'kriyAvAdinovidyAsanAvamanadhIyAnAH saMtonimittaM tathA cAnyathA ca navatIti matvA te (yAhaMsuvijApalimorakameva ) vidyA yAH zrutasya vyanicAreNa tasya parimodaM parityAgamAduruktavaMtaH / yadivA kriyAyAtha nAvAvidyayA jJAnenaiva modaM sarvakarmacyutiladaNamAduriti ! kvaciJcaramapAdasyaivaM pAtaH (jANAsulogaMsivayaMtimaMdatti ) vidyAmanadhItyaiva svayameva lokamasmin vA loke jAvA na svayaM jAnImaevaM maMdAjaDAvadaMti / naca nimittasya tathyatA / tathAhi / kasyacitka citkRte'pi galataH kArya sididarzanAbakunasatrAvepi kAryavighAtadarzanAdatonimittabale nAdezavidhAyinAM mRSAvAdaeva kevalamiti / naitadasti / nahi samyagadhItasya zrutasyArtha visaMvAdo'sti / yadapi SaTsthAnapatitatvamudghoSyate tadapi puruSAzritakSyopazamavazena / naca pramANAnAsavyanicAre samyakpramANavyanicArAzaMkAM kartuM yujyate / tathAhi / maru marIcikA nicaye jalagrAhi pratyadaM vyanicaratIti kRtvA kiMsatyajalagrAhiNopi pratyakSa sya vyanicAroyuktisaMgatonavati / nahi mazakavatiranisiAvupadizyamAnA vyanicAri pIti satyadhUmasyApi vyabhicAronahi suvivecitakAryakAraNaM vyanicaratIti / tatazca pra mAturayamaparAdhona pramANasyaiva suvivecitaM nimittaM zrutamapi na vyanicaratIti / yatha kutepi kAryasididarzanena vyanicAraH zaMkyate so'nupapannaH / tathAhi / kAryAkUtAt hutepi galataH kAryasidiH sApAMtarAleMtarazonana nimittabalAtsaMjAtetyevamavagaMtavyaM / zojananimittaprasthitasyApItaranimittabalAtkAryavyAghAtaiti / tathAca shrutiH| kila bu 6H svaziSyAnAhUyoktavAn yathA dAdazavArSikamatra urnidaM naviSyatItyatodezAMtarANi gahata yUyaM te tacanAjahaMtastenaiva pratiSizAyathA mAgahata yUyamihAcaiva puNyavAn ma dAsatvaH saMjAtastatpranAvAtsunidaM naviSyati / tadevamaMtarA paranimittasanAvAttavyani cArazaMketi sthitaM // 10 // te evamarakaMti samicca logaM, tadA tadA samaNA mAdaNA ya // sayaM kaDaM pannakaDaM ca urakaM, AIsuvijA caraNaM pamorakaM // 11 // te carakulogaMsiha pAyagA na, maggANusAsaMti ditaM payANaM ||t hA tadA sAsayamAduloe, jaMsI payA mANava saMpagADhA // 12 // artha-have kriyAvAdIno mata dUSavele. (teevamarakaMtisamiJcalogaM ke0) je ekalI mAtra kriyA karavA thakIja modanI vAMDhanA karele tekriyAvAdi evIrIte thAkhyAti eTa
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ 466 tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe zAdazamadhyayanaM. le kahe te potAne aniprAyeM lokane jANIne ame yathAvasthita tatvanA jANavaie e vIrIte bolIne kriyAnuM sthApana kare (tahAtahAsamaNAmAhaNAya ke0 ) tathA tathA e Tale te te prakAre arthAt jevA jevA prakAranI kriyA pravarne tema tema eTale tevA tevA prakAranuM svarga narakAdika phala paNa jANavU erIte te zAkyA dikanA zramaNa brAhmaNa kriyAthakoja sidi kahele. ( sayaMkaDaMNanakaDaMcapurakaM ke0 ) tathAje kA thA jagat mAMhe kuHkha sukha te sarva potAnu karelu tathA paranuM karelu paNa nathAya paraMtu sarva navitavyatAnuM kareluM thAyaDe have emanA matanuM nirAkaraNa kare (AhaMsuvijAcaraNaMpamorakaM ke0) tIrthakara gaNadharAdika vidyA eTale jhAna ane caraNa eTale cAritra eNekarI modaDe eTa le saMsArIjIvone jJAna ane kriyAnesaMyoge karI prakarSe jainamArge modale ema kahe. // // 11 // (tecarakulogaMsihaNAyagAna ke ) te tIrthakara gaNadharAdika kevAle toke lo kamAMha caTune sthAnake tathA yA lokane viSa nAyaka eTale svAmi batA ( maggASusA saMtihitaMpayANaM ke) Alokane viSe potAnA prajAlokane yA naveM tathA paranaveM hita kArI evo samyak dharma mArga prakAzene. (tahAtahAsAsayamAduloeke0) tathA tathA eTale jevA jevA prakAre e loka paMcAstikAyarUpa te vyAstika nayanA aniprAyeM zAzvato thAya tevA tevA prakAre kahe athavA jema jema rAgadeSanI vRddhi tema tema saMsAranI vRddhi thAya ema kahe (jaMsI ke ) je saMsArane viSe (payAsaMpagADhA ke ) prajA eTale jIva te rAga 6Sa vyApta batA nAnA prakAre rahyADe (mANavake0) to he mAnava tuM ema jANa // 1 // // dIpikA- atha kriyAvAdimatamAha / ye kriyAtaeva modamikhaMti taevamAkhyAM ti / svAniprAyeNa lokaM sthAvarajaMgamAtmakaM sametya jJAtvA kila vayaM yathAvasthitavastu jhAtAraityaMgIkRtya sarvamastyeveti sanizcayaM kathayati / tathA tena prakAreNa yathAyathA kiyA tathAtathA svarganarakAdiphala miti / te zramaNAstIthikAbrAhmaNAvA kiyAtaeva si vimiti / tathA yatkiMcitsaMsAre suHkhaM tathA sukhaM ca tatsarva svayamAtmanA'nyena kAlezva rAdinA / nacaitakriyAvAde ghaTate / tatra hi akriyatvAdAtmano'stayoreva sukhaHkhayoH saMnavaH syAditi / (tasmAdAhaMsu vijAcaraNaM pamorakaMti ) vidyAjhAnaM / caraNaMkriyA / te api vidyete kAraNatvena yasyeti samAsaMkatvA arshyaaditvaanmtvrthiiyocprtyyH| tha sau vidyaacrnnomodH| jJAnakriyAsAdhyaityarthaH / evaM vidhaM modmaadustiirthkdaadyH||11|| te tIrthakarAdayazhAsmin loke cttulocntulyityrthH / te loke nAyakAH prdhaanaaH| turvizeSaNe / mArga jhAnAdikaM prajAnAM hitaM prANinAmanarthavArakaM sajatiprApakaM cAnunA te kathayaMti tathA tathA zAzvataM lokaM saMsAramArjinAH / yathAyathA mithyaatvmiH|
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 467 tathAhi / tatra tIrthakarAhArakavAH sarvaeva karmabaMdhAH saMnAvyate / karmabaMdhAca saMsAra diH| athavA yathAyathA rAgaSadhistathA tathA saMsAropi zAzvataztyAhuH / yasminsaM sAre prajAjaMtavaH hemAnava saMpragADhAH sthitAH // 12 // // TIkA-sAMprataM kriyAvAdimataM udUSayiSustanmatamAviSkurvannAha / (taevamarakaMtI tyAdi) ye kriyAtaeva jJAnanirapedAyAdIdA diladANAyAmodamiti teevamAkhyAti tadyathA / asti mAtA pitA asti sucIpaNasya karmaNaH phalamiti / kiMkRtvA taevaM ka thayaMti kriyAtaeva sarva sidhyatIti svAniprAyeNa lokaM sthAvarajaMgamAtmakaM sametya jJAtvA kila vayaM yathAvasthitavastunojJAtAraityevamanyupagamya sarvamastyevetyevaM sAvadhAraNaM pra tipAdayaMti na kathaMcinnAstIti kathamAkhyAti / tathA tena prakAreNa yathAyathA kriyA tathA tathA svarganarakAdikaM phalamiti te ca zramaNAstIthikAbrAhmaNAvA kriyAtaeva sidi miti / kiMca yat kimapi saMsAre phuHkhaM tathA sukhaM ca tatsarva svayamevAtmanA kRtaM nAnyena kAlezvarAdinA nacaitadakriyAvAde ghaTate / tatra hyakriyAvAdAtmano'katayoreva sukhaHkhayoH saMnavaH syAdevaMca katanAzAkatAgamau syaataaN| yatrocyate / satyamastyAtmasukhaHkhAdikaM / nanvastyeva / tathAhi / yadyastyevaM sAvadhAraNamucyeta tatazca na kathaMcinnAstItyApannamevaMca sa ti sarva sarvAtmakamApadyeta / tathAca sarvalokasya vyavahArobedakaH syAt / naca jJAnara hitAyAH kriyAyAH sidistaupAyaparijhAnAnAvAt / nacopAyamaMtareNopeyamavApyatA ti pratItaM / sarvA hi kriyA jJAnavatyeva phalavatyupalakSyate / naktaMca / jJAnasya zAni nAM caiva niMdApraSamatsaraiH // upekSitaizca vinaizca zAnaghnaM karma badhyate // 1 // paDhamaM nANaM ta dayA, evaM citi savasaMjae // annANI kiM kAhI, kiMvA mAhIyapAvayaM // 1 // ityatojhAnasyApi prAdhAnyaM nApi jhAnAdevasidiH kriyArahitasya paMgoriva kAryasikheranu papattirityAlocyAha / (haMsuvijAcaraNaM pamorakaMti ) na jJAnanirapedAyAH kriyAyAH siriMdhasyeva nApi kriyAvikalasya jJAnasya paMgorityevamavagamyAharuktavaMtastIrthakaragaNa dharAdayaH / kimAtuH / modaM / kathaM / vidyAM ca jJAnaM caraNaMca kriyA te he api vidyate kA raNatvena yasyeti vigahyArzAditvAnmatvarthIyoca / asau vidyAcaraNomokSaH / jJAna kriyaasaadhyshtyrthH| tamevaM sAdhyaM modaM pratipAdayaMti / yadivAnyathA vA pAta nikA kenai tAni samavasaraNAni pratipAditAni / yaJcoktaM yacca vayate ityetadAzaMkyAha / (tee vamarakaMtotyAdi) anirumA kvacidapyaskhalitA prajJAyate 'nayeti prajJA jJAnaM yeSAM tIrtha kRtAM te'niruprajJAstaevamanaMtaroktayA prakriyayA samyagAkhyAti pratipAdayaMti / lokaM catudezarajjvAtmakaM sthAvarajaMgamAkhya vA sametya kevalajJAnena karatalAmalakanyAyena zAkhA
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ 468 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvAdazamadhyayanaM tathAgatAstIrthakaratvaM kevalajJAnaM ca gatAH zramaNAH sAdhavobrAhmaNAH saMyatA'saMyatAH / laukikI vAcoyuktiH / kiMnUtAstaevamAkhyAMtIti saMbaMdhaH / tathAtatheti vA kvacitpA ThaH / yathAyathA samAdhimArgo vyavasthitastathAtathA kathayati / etacca kathayati / yathA yatkicitsaMsArAMtargatAnAmasumatAM duHkhamasAtodayasvanAvaM tatpratipanUtaM ca sAtodayA pAditaM sukhaM tatsvayamAtmanAkRtaM nAnyena kAlezvarAdinA kRtamiti / tathA coktaM / so pukkayANaM, kammANaM pAvae phalavivAgaM // varAhe suguNesuya pimittami taM paro hoi // 1 // etaccAstIrthakaragaNadharAdayaH / tadyathA / vidyA jJAnaM caraNaM cA ritraM kriyA tatpradhAnomohastamuktavaMtona jJAna kriyAcyAM paraspara nirapekSAcyA miti / tathA coktaM / kriyAM ca saMjJAnaviyoganiSphalAM kriyAvihInAM ca vibodhasaMpadaM // niraitAkle rAsamUhazAMtaye, tvayA zivAyA likhiteva paddhatiH // 1 // 11 // kiMca ( tecaraku logaM si hetyAdi ) te tIrthakaraNagaNadharAdayo'tizayajJA nino'smin loke caturiva caturvarta te / yathAhi caturyogyadezAvasthitAn padArthAn parivitti / evaM te'pi lokasya yathA vasthita padArthAviSkaraNaM kArapaMti / yathA'smina loke te nAyakAH pradhAnAH | tuzabdo vizeSaNe / sapadezadAna tovA nAyakAityetadAha / mArga jJAnAdikaM mokSamArga anuzAsaM ti kathayati prajAyaMtaitiprajAH prANinasteSAM / kiMnUtaM / hitaM samatiprApakamanartha nivAra kaM / kiMca caturdazarajjvAtmake loke paMcAstikAyAtmake vA yena prakAreNa ivyA stikanayA niprAyeNa yadastu zAzvataM tattathA duruktavaMtaH / yadivA lokoyaM prANigaNaH saMsArAM tarvartI yathAyathA zAzvatonavati tathAtathaivAhuH / tadyathA / yathAyathA mithyAdarzanAnivR distathAtathA zAzvatolokaH / tathAhi / tatra tIrthakarAhArakavayaH sarvaeva karmabaMdhAH saM nAvyaMtaiti / tathAca mahAraMnAdinizcaturbhiH sthAnairjIvAnarakAyuSkaM yAvannivartayaMti tAva tsaMsArAnuvedaiti / athavA yathAyathA rAgadveSAdivRddhistathAtathA saMsAropi zAzvatai tyAhuH / yathAyathA ca karmopacayamAtrA tathAtathaiva saMsArAnivRddhiriti / iSTamanovAkkA yAnivRau vA saMsArAnivRddhiravagaMtavyA / tadevaM saMsArasyAnivRddhirbhavati / yathA'smiMzca saMsAre prajAyataiti prajAjaMtavaH he mAnava / manuSyANAmeva prAyazanapadezArhatvAnmAnava grahaNaM / samyagnAraka tiryaGnarAmaranedena pragADhAH prakarSeNa vyavasthitAiti // 12 // je rakasA vA jamaloiyA vA, je vAsurA gaMdhavA ya kAyA // AgAsagAmI ya puDhosiyA je, puNeopuNo viSpariyA suvaMti // // 13 // jamAdu daM salilaM prapAragaM, jANAdi paM javagadAM Du mokaM // jaMsI visannA visayaMgaNAhiM, una vi loyaM praNusaMcaraMti // 14 For Private Personal Use Only
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAgasarA. 46e artha-have te nAnA prakAra kahe. (jerarakasAvAjamaloiyAvA ke0 ) je rAkSasa vyaMtarAdika yamalokikA je paramAdhArmikAdika devo (jevAsurA ke ) je vaimAni ka jyotiSAdika devo (gaMdhavAya ke0 ) gAMdharva eTale vidyAdharAdika tathA (kAyake ) pRthivikAyAdika (bAgAsagAmIya ke0) AkAzagAmi evA padI tathA vAyupramukha tathA (puDhosiyAje ke0 ) ethivine viSe yAzrita evA je aneka beMjhyiAdika jIva te sarva (puNopuNovippariyAsuvaMti ke ) pota potAnA karme karI valIvalI caturgati ka rUpa saMsAramA parinramaNa karane // 13 // (jamAduhaMsalilaMyapAragaM ke0) zrItI thakara gaNadharA dika te e je ugha eTale saMsAra tene apAra svayaMnUramaNa samuz sarakho kahele (jANAhi ke0 ) ema tuM jANa aMhIM NaM vAkyAlaMkAre (navagahaNaM ke0 ) te samAna saMsAra gahana (mumorakaM ke0 ) urmona eTale atyaMta sustaraDe (jaM sIvisannA visayaMgaNAhiM ke0 ) astivAdIne paNajo ema eTale samyak pravartakane paNa yA a pAra saMsArasamuha atyaMta stara meM to nAstikavAdIne to atyaMta ustara hoya emAM ke buja guMje yA saMsArane viSe sAvadha dharmanA pravartaka kumArge patita pAMcaMDiya saMbaMdhI viSayanA sevanAra tathA aMganA je strI tene vaza paDyAbatA rahe te (hana viloyaMbaNu saMcaraMti ke0 ) trasa sthAvararUpa meM prakAranuM je loka temAMhe rAga deSekarIparicamaNakare. // dIpikA-ye rAdasAH / rAsagrahaNAtsarve vyNtraajheyaaH| yamalaukikAtmAnoM 'barSyA dayonayanapatayaH / yeca suraavaimaanikaaH| cshbdaajjyotisskaaH| ye gaMdharvA vidyAdharAH / kAyAH pRthivIkAyAdayaH SaT / punaH prakArAMtareNa jIvAn AkAzagAminaH saMprAptalabdhaya zcaturvidyAdevAvidyAdharAH pakSiNovAyavazca / ye ca pRthivyAzritAH pRthivyaptejovAyuvana spativitricatuHpaMceMziyAste sarvepi karmaniH saMsAre viparyAsaM paricamaNamupayAMti gati // 13 // yaM saMsAraM samuhamAdurjinAH / kiMnUtaM / svayaMjuramaNasalilaughavadapAraM jAnIhi tvaM / NamitivAkyAlaMkAre / navagahanaM saMsArAraNyaM kuHkhena mucyataiti uaudaM ustarama stivAdinAmapi kiMpunarnAstikAnAM / yasmin saMsAre sAvadyAcAre viSamAyAsaktAviSa yapradhAnAaMganAviSayAMganAstAnirvazIkatAdidhApi sthAvarajaMgamaM lokamanucaraMti gati saMsAre bhramaMtItyarthaH // 14 // . // TIkA-lezatojaMtunedapradarzanAreNa tatparyaTanamAha / (jerarakasAityAdi) ye ke cana vyaMtaranedArAdasAtmAnaH / tadyahaNAca sarvepi vyaMtarA gRhyate / tathA yamalaukikA tmanoM'bAdayastaupaladANAtsarvanavanapatayastathA yeca surAH saudharmA divaimAnikAH / ca zabdAjyotiSkAH sUryAdayastathA ye gAMdharvA vidyAdharAvyaMtara vizeSAvA / tadgrahaNaM ca
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe bAdazamadhyayanaM. prAdhAnyakhyApanArtha / tathA kAyAH pRthivIkAyAdayaH SaDapi gRhyataiti / punaranyena pra kAreNa stvaansNjighRkuraah| ye kecanAkAzagAminaH saMprAptAkAzagamanalabdhayazcaturvidhade vanikAyavidyAdharapa divAyavaH / tathA yeca pRthivyAzritAH pRthivyaptejovAyuvanaspatidi tricatuHpaMceMjhyiAste sarvepi svarutakarmaniH punaHpunarvi vidhamanekaprakAraM paryAsaM paripamarahaTTa ghaTInyAyena paricamaNamupasAmIpyena yAMti gaLaMtIti // 13 // kiMcAnyat / (jamAduri tyaadi)| yaM saMsArasAgaramAhuruktavaMtastIrthakaragaNadharAdayaH / tadidaH kathamAduH svayaMcura maNasalilaughavadapAraM / yathA svayaMnuramaNasaliloghona kenaciUlacareNa sthalacareNa vA saMghayituM zakyate evamayamapi saMsArasAgaraH samyagdarza ninamaMtareNa laMghayituM na zakyata ti darzayati / jAnIhi avgh| Namiti vaakyaalNkaare| navagahanamidaM caturazItiyonila pramANaM yathAsaMnavaM saMkhyeyA'saMkhyeyAnaMtasthitikaM phuHkhena mucyatAtirmoda uruttarama stivAdinAmapi kiMpunarnAstikAnAM / punarapi navagahanopaladitaM saMsArameva vizina STi / yatra yasmin saMsAre sAvadyakarmAnuSThAyinaH kumArgapatitAasatsamavasaraNagrAhiNo viSamAdhavasatAviSayapradhAnAaMganAviSayAMganAstAniyedi vA viSayAzcAMganAzca viSayAM ganAstAnivezIkRtAH sarvatra sadanuSThAne 'vasIdati taevaMviSayAMganAdike paMcake viSamA vidhApyAkAzAzritaM pRthivyAzritaMca lokaM yadi vA sthAvarajaMgamalokamanusaraMti gati / yadivA vidhApi liMgamAtrapravrajya yA'viratyAcarAgadeSAnyAM vA lokaM caturdazarajjvAtmakaM svakatakarmapreritAanusaMcaraMti baMcamyaMtaiti // 14 // na kammaNA kamma khati bAlA, akammaNA kamma khati dhiiro|| me dhAviNo lonamayA vatItA, pAgaMtare (lonanayAvatItA) saMtosiyo nopakareMti pAvaM ||15||te tIyanappannamaNAgayAI,logassa jANaMti tadA gayAiMNetAro annesi aNannaNeyA, buddhA dute aMtakaDA nvNti||16|| artha-( nakammaNAkammarakhaveMtibAlA ke0) ajJAnI evo mithyAmativATu jIva karmaje sAvadyAraMna teNe karI pUrvakatakarmane khapAve nahI paraMtu sAhamAM navA karmanuM baMdha kare (akammaNAkammarakhaveMtidhArA ke0 ) yAzravane sarva prakAreM rodhana karavA thakI sailesI ka raNAvasthAyeM dhIra eTale mahAsatvavaMta evo puruSa karmane khapAve. ( medhAviNolonama yAvatItA ke0) je medhAvi eTale paMmita mahAnunAva hoya te lonamaya eTale pariya da tethakI atIta eTale rahita hoya ( saMtosimonopakareMtipAvaM ke ) ema saMtoSI to pApa nakare // 15 // je puruSa evA hoya te kevA thAya te kahele. ( tetIyanappannama pAgayA ke0 te ) zrIvItarAga atIta, anAgata ane vartamAna e traNe kAla yAzrI
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 41 (logassajANaMtitahAgayAI ke0 ) tathAgata eTale yathAvasthita jemaje tevIrIte loka mAMhe sarva jIvonA nAvI sukhaHkhAdikanA jANa evA thAya paraMtu vinaMga jhAnInI pere AdhupA najANe (NetAroannesiyaNannaNeyA ke0) evA jIvo anya jIvone saMsArano pAra pamADe paraMtu tene anya ko tatvano dekhADanAra nathAya kiMtute duitinithe poteja (bujhAke0) tatvanA jANa thakA (aMtakaDAnavaMtike0) karmano aMtakaranAra hoya // 16 // // dIpikA-karmaNA sAvadyAraMNa karma pApaM na payaMti baalaamuuddhaaH| akarmaNA Azravanirodhena tu karma rupayaMti dhiiraamhaasttvaaH| medhAvinaH prajJAvaMtolojamayaM pari grahamevAtItAlonAtItAvItarAgAH saMtoSiNaH saMtuSTAste evaM vidhAavItarAgAyapi pA paM karma na kurvati / lonanayAdatItAiti kvcitpaavH| sonazca jayaM ca lonAmA nayaM tasmAdatItAyataeva saMtoSiNaiti / lonAInAvaM darzayatA'parakaSAyenyonayasyAdhika tvamuktaM // 15 // te vItarAgAyatItAni pUrvajanmarutAni pratyutpannAni vartamAnAni a nAgatAnyAgAminavanAvIni sukhaHkhAni lokasya prANigaNasya tathAgatAni yathAsthitA ni jAnati te jinAH zrutakevalinovA 'nyeSAM prANinAM modaMprati netAraH prApakAsteca svayaMbukSatvAdanyena na nIyaMte tattvAvabodhaM kAryataityananyaneyAstebujhAjJAtatattvAstIryakara gaNadharAdayodunizcitamaMtakarAH saMsArapAragAnavaMti // 16 // // TIkA-kiMcAnyat / (ekammaNetyAdi) te evamasatsamayasaraNAzritAmithyAtvAdi nirdoSairajijUtAH sAvadyetara vizeSAnanijhAH saMtaH karmakSapaNArthamapyudyatAnirvivekatayA sAvadyameva karma kurvate / naca karmaNA sAvadyAraMjeNa karma pApaM payaMtyapanayaMtyajhatvAdvAlA zva bAlAstaiti / yathAca karma dipyate tathA darzayati / akarmaNAvAzravanirodhena tu aMtazaH zailezyavasthAyAM karma dapayaMti dhIrAmahAsattvAH sadyAzva cikitsayA''mayAni ti / medhA prajJA vidyate yeSAMte medhAvinohitAhitaprAptiparihArA nijhAlonamayaM parigrahame vAtItAH prigrhaatikmaanonaatiitaaviitraagaaityrthH| saMtoSiNoyena kenacitsaMtuSTAtha vItarAgAapIti / yadivA yataevA'tItalonAyataeva saMtoSiNaiti / taevaMnUtAnagavaM taH pApamasadanuSThAnApAditaM karma na kurvati nAdadati / kacitpAvaH / lonnyaadtiitaaH| lonazca jayaM ca samAhAra66H / lonAkSA jayaM tasmAdatItAH saMtoSiNaiti / na punaru ktA zaMkA vidheyetyatolonAtItatvena prtissedhaaNshodrshitH| saMtoSiNAztyanena ca vidhyaMza iti / yadivA lonAtItagrahaNena samastalonAnAvaH / saMtoSiNaityanenatu satyapyavItarA gatvenotkaTalonAiti / lonAnAvaM darzayannaparakaSAyenyolonasya prAdhAnyamAha / yeca lo jAtItAste'vazyaM pApaM na kuvaitati sthitaM // 15 // yeca lonAtItAste kiMjUtAnavaM
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ 472 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dhAdazamadhyayanaM. tItyatabAha / (tetIyaityAdi ) te vItarAgAalpakaSAyAvA lokasya paMcAstikAyAtmaka sya prANilokasya vA'tItAnyanyajanmAcaritAni natpannAni vartamAnAvasthAyAnyanAgatA nica navAMtarajAvIni sukhaHkhAdIni tathAgatAni yathAvasthitAni tathaivA'vitathaM jAnaM ti na vinaMgajhAninazva viparItaM pazyati / tathAhi / shraagmH| aNagAreNaM naMtemAI mi bAdihI rAyagiheNa yaresaMmohae vANArasIe nayarIe rUvAiM jANA pAsa jAvase daM saNe vivajA se navatItyAdi / te cAtItAnAgatavartamAnajhAninaHpratyakjhAninazcaturdazapU rvavidovA 'pratyakjhAnino'nyeSAM saMsArottitIrpUNAM navyAnAM modaMprati netAraH saupade zaM pratyupadeSTAronavaMti / naca te svayaMbujhattvAdanyena nIyaMte tatvAvabodhaM kAryataityananya neyAhitAhitaprAptiparihAraMprati nAnyasteSAM netA vidyataiti nAvaH / te ca bujhAH svayaM / budhAstIrthakaragaNadharAdayaH / duzabdazca zabdArtha vizeSaNeca / tathAca pradarzitaeva / teca na vAMtakarAH saMsAropAdAnanUtasya vA karmaNoMtakarAnavaMtIti // 16 // te va kuvaMti Na kAravaMti, nUtAhisaMkAi uguNbmaannaa||syaajtaa viSNa vati dhIrA, vismatti dhIrA pAgaMtare (vismativIrA) ya davaMti ego // 17 // mahare ya pANe vur3e ya pANe, te Attane pAsa svloe|| nave datI logamiNaM mahaMtaM, buze'pamattesu parivaejA // 17 // artha-have temanI kriyA kevI hoya te kaheDe. (te ke 0 ) te vItarAga samyak jJAnI te sAvadyAnuSThAnarUpa evI je (nUtAhi saMkA ugubamANA ke0) nUta eTale prANI tenI hiMsAnI zaMkAyeM sugaMbita eTale prANInI hiMsAne niMdatA thakA (aivakuvaMti ke0) pote hiMsA kare nahI tathA (NakAravaMti ke0 ) anya pAze hiMsA karAve nahI. upala : kaNa thakI je hiMsA karato hoya tene anumode nahI temaja mRSA pote bole nahI bIjA pAze bolAve nahI tathA bolatAne anumodana Ape nahI erIte sarva paMcamahA vratone sadAkAla pAle ema (sayAjatA ke0) sarva kAla yatnavaMta eTale pApa thakI ni varta ( vippaNavaMtidhIrA ke0) saMyamane viSe namra hoya vinayavaMta hoya evA dhairyavaMta gunaTa tulya bato saMyamarUpa nUmine viSe karmarUpa zunaTone jItavA samartha evo (vismattidhI rAyahavaMtiegoke0) koieka zurU samyak mArga jANI dhairyavaMta zUravIra thAya te parIsahA dikane jIte // 17 // have aa jANIne sAvadyAnuSThAna nakare te kahele. (mahareyapANe vudveyapANe ke0) maharA eTale bAlaka te aMhI ethivikAyAdika tathA beMDIyAdika laghu jAtInA jIvo sevA tepaNa jIva ane vudveya eTale mahoTA hasti pramukha te paNa jI va evaM jANIne (teyAttapAsa sabaloe ke0 ) te sahujIvane sarva cauda rajvAtmaka
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 473 lokane viSe potAnAzAtma samAna dekhe ( navhatI logamiNaM mahaMtaM ke0) e mahAMta loka eTale saMsAra tene sArIrIte aAlocIne sarvasthAnaka azAzvatA jANIne yA saM sAramA koi sukha nathI evo jANIne (budha ke0 ) je paMmita tatvanA jANa hoya te (appamattesuparivaeDA ke0) apramattapaNe saMyamane viSe pravatta zuddho saMyama pAle 17 // dIpikA-te tIrthakarAdayaH pApaM karma naiva kurvati svayaM / navA'nyena kArayati kurva tamanyaM nAnujAnaMti jUtAnizaMkayA prANighAtanayena pApaM karma jugupsmaanaaH| evaM vi dhAsta sadA sarvakAlaM yatAH saMyatAvipraNamaMti vividhaM saMyamAnuSThAnaM prati pravhInavaMti tatparAH syudhIrAH / tathA eke kecana gurukANo (vipatti) vijJaptiAnaM tanmAtreNaiva vorAnAnuSThAnena syuH / naca jJAnamAtreNa sidiH / yataH / adhItya zAstrANi navaMti mU rkhA, yastu kriyAvAn puruSaH savidhAna // saMciMtyatAmoSadhamAturaM hi na jJAnamAtreNa ka rotyarogam // 1 // 17 ||-ye DaharAlaghavaH kuMthvAdyAH sUjhAvA te sarve pi prANAH prANi nAye ca vRhAbAdarAstAna sarvAnAtmavatpazyati srvloke| tathA lokamima Sar3ajIvarA kulatvAnmahAMtamutpredate / anAyanaMtatvAcA mahAMtaM / yatonavyAyapi kecana sarvegA pi kAlena nametsyaMtIti / yadyapi ivyataH SaDvyAtmakatvAt devatazcaturdazarakumAnalA tparimitolokastathApi kAlato'nAdyanaMtatvAnnAvataH paryAyANAmaMtavAnmahAna loka stamutprekSate / bujhojhAtatattvo'pramatteSu yatiSu tathAnUtaeva parivrajetsaMyame // 17 // // TIkA-yAvadadyApi navAMtaM na kurvati tAvatpratiSedhyamaMzaM drshyitumaah| ( teNeva kuvaMtItyAdi) te pratyadAninaH parodazAninovA viditavedyAH sAvadyamanuSTAnaM jUtopa mardAnizaMkayA pApaM karma jugupsaMtaH saMtona svataH kurvati nApyanyena kArayaMti kurvatamapya paraM nAnumanyante / tathA svatona mRSAvAdaM jalpaMti nAnyena jalpayaMti nApyaparaM jalpaMta manujAnaMtyevamanyAnyapi mahAvratAnyAyojyAnIti / tadevaM sadA sarvakAnaM yatAH saMyatAH pApAnuSThAnAnivRttAvividhaM saMyamAnuSThAnaM prati praNamaMti pravhInavaMti / ke te vIrAmahApu ruSAiti / tathaikecana heyopAdeyaM vijhAyA'pizabdAtsamyak parijhAya vA tadeva niHzaMkaM ya linaiH praveditamityevaM kRtanizcayAH karmaNi vidArayitavye viiraanvNti| yadivA parISa hopasargAnIkavijayA hIrA iti / pAMvAtaraMvA (vihAti vIrAya navaMti ege) eke kecana gurukarmANolpasattvAH vijJaptiAnaM tanmAtreNaiva vIrAnatvanuSTAne naca jhAnAdevA'nilaSitA vAptirupajAyate / tathAhi / adhItyazAstrANi navaMti mUyistukriyAvAna puruSaH sa vidhAna // saMciMtyatAmauSadhamAturaM hi na jJAnamAtreNa karotyarogaM // 1 // 17 // kAni
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ mem dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe dvAdazamadhyayanaM. punastAni nUtAni yAM kayA'raMnaM jugupsaMti saMtaityetadAzaMkyAha / ( DahareyaityAdi ) ye kecana Dahareti laghavaH kuMthvAdayaH sUkSmAvA te sarvepi prANAH prANinoye ca vRddhA bAdarazarIristAnsarvAnapyAtmatulyAn yAtmavatpazyati sarvasminnapi loke yAvatpramA NaM mama tAvadeva kuMthorapi yathAvA mama duHkhamananimatamevaM sarvalokasyApi sarveSAmapi prANinAM duHkhamutpadyate duHkhAdvijaMti / yathAcAgamaH / puDhavikAeNaM naMte kaMte samAro kerisa veNaM veityAdyAH sUtrAlApakAiti matvA tepi nAkramitavyAna saMghaTTanIyA ityevaM yaH pazyati tathA lokamimaM mahAMtamutprekSate SaDjIvasUkSmabAdara ne dairAkula tvAnmahAMtaM / yadivA'nAdinidhanatvAnmahAn lokaH / tathAhi / kAlatonavyApi kecana sarveNApi kAlena na setsyatIti / yadyapi ivyataH SaDvyAtmakatvAt kSetratazcaturdazara kupramANatayA sAvadhikolokastathApi kAlatonAvatazcAnAdyanidhanatvAtparyAyANAM cA naMtatvAnmahAna lokastamutprekSataiti / evaMca lokamutprekSamANo 'vagaMtavyaH / sarvA Ni prANisthAnAnyazAzvatAni tathA nAtrApasade saMsAre sukhajezopyastItyevaM manyamAno 'pramatteSu saMyamAnuSThAyiSu madhye tathAbhUtaeva parisamaMtAdrajedyadivA buddhaH san pramatteSu gRhastheSu pramattaH san saMyamAnuSThAne parivrajediti // 18 // jene para vA vivA, alamappaNI hoMti alaM paresiM // taM jor3anUtaM ca sayA vasekA, je pATha kukA aNuvIti dhammaM // 1 // prattANa jo jAti jo ya logaM, gaI ca jo jAi lAgaI c|| jo sAsayaM jANa prasAsayaM ca, jAtiM maraNaM ca jnnovvaayN||20|| ; artha - (jeyAya paravAvidyA ke0 ) je koi potAnA yAtmAne tathA paranA yA tmAne samyak prakAre jANe eTale jevIrIte potAnA yAtmAne jANe tevIrIte paranA ghAmAne paNa jANe ( lamappa lohoM tithalaMpare siM ke0 ) te puruSa potAne uddharavAne samartha hoya ne bIjAne paNa uddharavAne samartha thAya ( taMjoinUtaMcasayAvasekA ke0 ) te jyotinUta prakAzavAna caMdrAditya pradIpasamAna gurune jANIne sarva kAle seve ( jepA kukANuvItidhammaM ke0 ) je vicArIne zrIvItarAga jASita dharmanA svarUpane samyak prakAreM | pragaTa kare // 1 // ( khattA jojA tijoyaloga ke 0 ) je potAnA yAtmAne samyak prakAre jANe je lokAlokanuM svarUpa jANe (gaiMcajojAilAga iMca ke 0 ) je jIvanI gatiyAgata jANe athavA cAre gatinuM svarUpa jANe tathA anAgatanuM svarUpa jANe eTale hi gayo ko jIva pharI nAve evI je mokSagati tenA svarUpane jANe ( josAsayaMjAlaya ' For Private Personal Use Only
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 45 sAsayaMcake0) tathA je zAzvatA padArtha ane azAzvatA padArthane paNa jANe (jAtimaraNaMcaja govavAyaM ke0) tathA je jIvanA janma yane maraNane paNa jANe tathA jana eTale lo ka tenuM upapAta eTale utpatti deva nArakAdikane viSe thAyaDe te paNa jANe // 20 // // dIpikA-yayAtmanaH svayaM sarvajJogaNadharAdirvA paratastIrthakarAderjIvAdIna padArthA na jJAtvA parenyanapadizati sathAtmanastrAtumalaM samarthaH pareSAMca taM sarvajJa gaNadharAdikaM vA jyotitaM padArthaprakAzakatvAcaMAdityatulyaM sadA''baseta seveta nityaM gurusevI nave t / yataH / nANassa hoi nAgI, thirayaradasaNAcaritteya // dhannA dhAvakaDAe gurukulavA saM namuMcaMti // 1 // te ke ityAha / ye dharma zrutacAritrAkhyaM sAdhudharma zrAdharmavA'nuvi ciMtya vicArya tameva dharma prAmuSkuryuryathoktAnuSThAnataH prakaTayeyuste gurusevinaH syuH||1|| yAtmAnaM yo jAnAti yazca lokaM carAcaraM cazabdAdalokaM ca jAnAti / yazca jIvAnAM ga timAgatiM jAnAti anAgatiM kutra gatAnAM nAgamanaM syaaditi| yazca zAzvataM nityaM sarva va stu vyAstikanayAdazAzvataM vA 'nityaM paryAyanayAzrayaNAt cazabdAnnityAnityaM ca sarva yojAnAti / yadAgamaH / parazyAdavaghyA esAsayAnAvatAeghasAsayA / evaM tiryagAda yopi / athavA zAzvataM modamazAzvataM navaM tathA jAtimutpattiM maraNaM ca nArakAdInAM tathA janAnAM sattvAnAmupapAtaM jAnAti / upapAtodevanArakayorutpattiranyeSAM jheyaa||20|| // ttiikaa-kiNc| (jeyAyaityAdi) yaH svayaM sarvayAtmanastrailokyodaravivaravarti padArthadarzI yathAvasthitaM lokaM jJAtvA tathA yazca gaNadharAdikaH paratastIrthakarAderjIvA dIna padArthAn viditvA parenyaupadizati saevaMnUtoheyopAdeyavedyAtmanastrAtumalamA tmAnaM saMsArAvaTAtpAlayituM samarthonavati / tathA pareSAM saupadezadAnatastrAtA jAyate taM sarvajJa svataeva sarvavedinaM tIrthakarAdikaM paratovedinaM ca garAdharAdikaM jyotitaM padA rthaprakAzakatayA caMdityapradIpakalpamAtmahitamin saMsAraHkhodinaH kRtArthamAtmA naM nAvayan satatamanavaratamAvaseta seveta gurva tikaeva yAvajIvaM vaset / tathAcoktaM / nANassa hoi nAgI, thirapara daMsaNe caritneya // dhanA dhAvakahAe, gurukulavAsaM / muMcaMti / kaevaM kuryuriti darzayati / ye karmapariNatimanuviciMtya mANussakhettajAityA di ulanAM ca samarmAvAptiM samarmavA zrutacAritrAkhyaM dAMtyAdikaM dazavidhasAdhudharma vA 'nuviciMtya paryAlocya jJAtvA vA tameva dharma yathAnuSThAnataH prAukuryuH prakaTayeyuste guru kulavAsaM yAvaGIvamAsevaMtati / yadivA ye jyotinUtamAcArya satatamAsevaMti tathA bAgamajJAdharmamanuviciMtya lokaM paMcAstikAyAtmakaM caturdazarajjvAtmakaM vA prAmuSkuyuriti
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ 476 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe bAdazamadhyayanaM. kriyA // 15 // kiMcAnyat / (attANamityAdi ) yodyAtmAnaM paralokayAyinaM zarIrA kSyatiriktaM sukhaHkhAdhAraM jAnAti yazcAtmahiteSu pravartate samAtmajhonavati / ye na cAtmA yathAvasthitasvarUpo'haMpratyayagrAhyonijhAtonavati tenaivAyaM sarvopi lokaH pravRttinivRttirUpoviditonavati saeva cAtmajhostItyAdi kriyAvAdaM nASitumarhatIti vitIyavRttAMtasya kriyA / yazca lokaM carAcaraM vaizAkhasthAnasthakaTisthakarayugmapuruSA kAraM cazabdAdalokaM cAnaMtAkAzAstikAyamAnaM jAnAti / yazca jIvAnAmAgatimAgamanaM kutaH samAgatAnArakAstiryacomanuSyAdevAH kairvA karmaniArakAditvenotpadyaMtaityevaM yo jAnAti / tathA'nAgataM cA'nAgamanaM ca kutra gatAnAM nAgamanaM navati cakArAttajamanopAyaMca samyagdarzanazAnacAritrAtmakaM yojAnAti / tatrAnAgatiH sidirazeSakarmacyutirUpA lokAyA kAzadezasthAnarUpA vA prAhA sAca sAdiraparyavasAnA / yazca zAzvataM nityaM sarvavastujAtaM ivyAstikanayAzrayAdazAvataM vA nityaM pratikSaNavinAzarUpaM paryAyanayAzrayaNAt cakArA nityAnityaM conayAkAraM sarvamapi vastujAtaM yojAnAti / tathAhi / AgamaH / razyA davacyAesAsayAnAvaghyAeSasAsayA / evamanyepi tirygaadyo'ssttvyaaH| athavA nirvANaM zAzvataM saMsAro'zAzvatastantAnAM saMsAriNAM svakatakarmavazagAnAmitazcetazca gamanAditi / tathA jAtimutpattiM nArakatiryaGmanuSyAmarajanmaladANAM ca maraNaM vA''yuSkayalaNaM / ta thA jAyaMtaiti janAH sattvAsteSAmupapAtaM jAnAti saca nArakadevayornavatIti / atraca ja nmaciMtAyAmasumatAmutpattisthAnaM yoninaNanIyA sAca sacittAcita mizrAca tathA zItA namA mizrAca tathA saMhatA vikRtA mizrAcetyevaM saptaviMzatividheti / maraNaM punastiyaGma nuSyayo cyavanaM jyotiSkavaimAnikAnAsudhartanaM navanapativyaMtaranArakANAmiti // 20 // aho vi sattANa vinaNaM ca, jo AsavaM jANati saMvaraM ca // surakaM ca jo jANati nijaraM ca, sonAsina marihAikiriyavAda ||31||sddesu rUvesu asaUmANo, gaMdhesu rasesu assamA Ne ||nno jIvitaM No maraNAdikaMrakI, AyANagutte valayA vimu ke tibemi // 22 // itizrI samavasaraNamadhyayanaM bAdazamaM sNmttN|| artha-(aho visattANa viTTaNaMca ke ) adhogatiye narakAdikane viSe aguna karma ne vipAke jIvane zarIra pIDAdika saMtApa napaje te sarva jANe (joyAsavaMjANa tisaMva raMca ke ) je Azva iMDiya kaSAya yoga dhane avrata ityAdika sarva jANe tathA saMvara te samiti gupti ane parisaha ityAdika sarva jANe (urakaMcajojANatiniGaraMca ke0)
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 177 tathA pApodayathakI duHkha utpanna thAya te jANe ane upaladaNathakI puNyanA betA lIza neda paNa jANe valI nirjarAnA bAranedane paNa jANe ( sonAsinamariharakiraya vAdaM ke0 ) tathA baMdhanA cAra nedane paNa jANe te paramArthathakI kriyAvAda bolavA yogya thAya // 21 // evA je samyak vAdI tene phala dekhADele. (saddesuruvesuasaJjamA No ke0 ) zabda je vINA vaMza pramukha zrotraMDiyane sukhanA ApanAra tene viSe tathA rU pa te aneka kASTakarma citrakarma tathA lipyakarmAdikane viSe asaUmAna eTale tenA nupara rAgadeSane TAlato thako tathA (gaMdhesurasesuthassamANe ke0) gaMdhane viSe, rasane viSe asamAna eTale 6Sane yaNa karato thako (gojIvitaMyomaraNAhirako ke0 ) jIvitavya ghane maraNanI vAMbA nakare samatA nAve varte (AyANagutte ke0) zrAdAna eTale saMyama tene viSe gupta eTale teno rahapAla bato (valayA vimukke ke0) valaya eTale mAyA tenA thakI vimukta bato saMyama pAle tibemino artha pUrvavat jANavo // 2 // itizrI vitiyasUtrahatAMganeviSe samavasaraNa nAme bAramA adhyayanano artha samApta thayo. // dIpikA-sattvAnAM svakarmanujAmadhonArakAdau vikuTTanI pIDAM yojAnAti / yazcAzra vaM saMcaraM ca jAnAti tathA duHkhaM cazabdAtsukhaMca tathA tapasA nirjarAM ca jAnAti / korthaH / baMdhahetUn karma yahetUMzca tulyatayA jAnAti / yataH / yathAprakArAyAvaMtaH, saMsA rAvezahetavaH // tAvaMtastaviparyAsA, nirvANAvezahetavaH // 1 // saeva tattvatonASituM vakuma hati kriyAvAdaM jIvAdyastitvarUpamiti / atrAnyamatakhaMDanaM vRttitoiyaM // 21 // zabda Su rUpeSu manojJeSu asaUna saMgamakurvan gaMdheSu rasepvamanojJeSu adeSyan deSamakurvan / za dAdiSu iMDiyaviSayeSviSTAniSTeSu raagossrhitshtyrthH| evaMvidhojIvitamasaMyamajIvitaM nA nikAMdet parISadopasagaiH pIDitomaraNamapi nAnikAMdet / zrAdAnaM saMyamastena guptaH sa hi valayaM nAvavalayaM mAyA tathA vimuktaiti / bravImIti pUrvavat // 22 // samAptaM sama vasaraNAkhyaM bAdazamadhyayanaM // // TIkA-kiMca (aho viztyAdi ) satvAnAM svarUtakarmaphalanujAmadhastAnnArakAdau SkatakarmakAriNAM vividhAM virUpAM vA kuTTanAM jAtijarAmaraNarogazokakRtAM zarIrapIDAM ca zabdAttadanAvopAyaM yojAnAti / idamuktaMnavati / sarvArtha sidAdAratodhaHsaptamI narakanu vaM yAvadasumaMtaH sakarmANo vivartate tatrApi ye gurutarakarmANaste'pratiSThAnanarakayAyinona vaMtItyevaM yojAnIte tathA AzravatyaSTaprakArakaM karma yena sa thAzravaH saca prANAtipAta rUporAgadeSarUpovA mithyAdarzanAdikoveti taM tathA saMvaraNamAzravanirodharUpaM yAvadazeSayo
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ 477 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ghAdazamadhyayanaM. ganirodhasvanAvaM cakArAtpuNyapApe ca yojAnIte tathA puHkhamasAtodayarUpaM tatkAraNaM ca yojAnAti sukhaM ca taviparyayanUtaM yojAnAti tapasA nirjarAMca / idamuktaM navati / yaH karmabaMdhahetUna tadiparyAsahetUMzca tulyatayA jAnAti / tathAhi / yathAprakArAyAvaMtaH, saM sArAvezahetavaH // tAvaMtastaviparyAsA, nirvaannaaveshhetvH||1||sev paramArthatonA SituM vaktumarhati / kiMtadityAha / kriyAvAdamasti jIvo'sti puNyamasti ca pUrvAcaritasya karmaNaH phalamityevaM vAda miti| tathAhirAjIvAjIvAzravasaMvarabaMdhapuNyapApanirjarAmodarUpAna vApi padArthAH zloka yenopAttAstatra yayAtmAnaM jAnAtItyanena jIvapadArtholokami tyanenAjIvapadArthastathA gatyA gatiH zAzvatetyAdinAnayoreva svanAvopadarzanaM kRtaM / ta thAzravasaMvarau svarUpeNaivopAttau / phuHkhamityanena tu baMdhapuNyapApAni gRhItAni tadavinA nAvitvAduHkhasya / nirjarAyAstu svAnidhAnenaivopAdAnaM tatphalanUtasya mohasyopAdAnaM 6 STavya miti / tadevametAvaMtaeva padArthAstadanyupagame navAstItyAdikaH kriyAvAdo'nyupaga tonavatIti / yazcaitAn padArthAn jAnAtyanyupagalasaparamArthataH kriyAvAdaM jAnA ti / nanucA'paradarzanoktapadArthaparijJAnena samyaktvAdikaM kasmAnAnyupagamyate taktapadA nAmevAghaTamAnatvAt / tathAhi / naiyAyikadarzanena tAvatpramANaprameyasaMzayaprayojana STAMtasiddhAMtAvayavatarkanirNayavAdajalpavitaMDAhetvAnAsabalajAtinigrahasthAnAnItyete So Daza padAyinihitAH / tatra heyopAdeyapravRttirUpatayA yena padArthaparibittiH kriyate ta pramIyate'neneti pramANaM / taca pratyakSAnumAnopamAnazabdanedAcaturdA / tasyipadArtha saMnikarpotpannaM jJAnamavyapadezamavya nicArivyavasAyAtmakaM pratyadaM / tadapiyArthayoryaH saM baMdhastasmAdya'tpannaM nAnivyaktaM jJAnaM na sukhAdikamavyapadezya miti / vyapadezatvenAzabda prApteravya nicAri tavicaMjhAnava kSyanicaratIti vyavasAyAtmakamiti / nizcayAtmakaM pra tyadaM tatrAsya pratyaktA na budhyate / tathAhi / yatrAtmArthagrahaNaMprati sAdA kyApriyate tadeva pratyada / taccAvadhimanaHparyAyakevalAtmakaM / etaccAparopAdhidhAreNa prahatteranumAnavatpa rodamiti / upacArapratyadaM tu syAnnacopacArastattvaciMtAyAM vyaapriytiti| anumAnamapi pUrvavaleSavatsAmAnyatodRSTamiti tridhA / tatra kAraNAtkAryAnumAnaM pUrvavatkAryAkAraNAnu mAnaM zeSavatsAmAnyatodRSTAMtanUtamekaM vikasitaM dRSTvA puSpitAzrUtAjagatIti / yadivA de vadattAdau gatipUrvakA sthAnAt sthAnAMtarAvAptiM dRSTvA''ditye gatyanumAnamiti / tatrApyanya thAnupapatireva gamikA na kAraNAdikaM tayAvinA kAraNasya kAryaprati vyanicArAt / ya Rtu sA vidyate tatra kAryakAraNAdivyatirekeNApi gamyagamakanAvodRSTaH / tadyathA / navi Syati zakaTodayaH kRttikAdarzanAditi / tauktaM / anyathAnupapannatvaM yatra tatra trayeNa kiN|| nAnyathA'nupapannatvaM yatra tatra trayeNa kiM // 1 // thapica pratyadasyAprAmANye tatpUrvakasyA
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapata siMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. mes pyanumAnasyAprAmANyamiti / prasiddhasAdharmyAtsAdhyasAdhanamupamAnaM / yathA gaurgavayastathA 'ca saMjJAsaMjJisaMbaMdhapratipattirupamAnArtho'trApi siddhAyAmanyathAnupapattAvanumAnalakSaNa tvena tatraivAtpramANatvamanupapannameva / yatha nAstyanupapattistatovya nicArAda pramANatopamAnasya / zAbdamapi na sarva pramANaM kiMtarhyAptipraNItasyaivAgamasya prAmANyAnna cAhe yatirekeNA parasyAptatA yuktiyuktetyetaccAnyatra nirdoDitamiti / kiMca sarvamapyeta spramANamAtmanojJAnaM / jJAnaM cAtmanoguNaH pRthakpadArthatayAnyupagaMtuM na yuktorUparasAdI nAmapi pRthakapadArthatApatteH / atha prameyagrahaNeneMDriyArthatayA tepyAzritAH satyamAzritA natu yuktiyuktAH / tathAhi / ivyavyatirekeNa teSAmanAvAttadgrahaNeca teSAmapi grahaNaM siddhameveti na yuktaM pRthagupAdAnaM / prameyaM tvAtmazarIreMDriyArthabuddhimanaHpra pravRttidoSapretyanA vaphalaDuHkhApavargAH / tatrAtmA sarvasya iSTopanoktA cevAdeSaprayatna sukhaduHkhajJAnAnumeyaH / saca jIvapadArthatayA gRhItaevA'smAniriti / zarIraM tu tasya jogAyatanaM jogAyatanAnI priyANi noktavyA iMDriyArthAH / etadapi zarIrAdikaM jIvAjIvagrahaNenoktamasmAniriti / upayogobuddhirityetaccajJAna vizeSaH / saca jIvaguNatayA jIvopAdAnatayopAttaeva / sarva viSayamaMtaHkaraNaM yugapajjJAnAnutpattirligaM manastadapi ivyamanaHpaujalikamajIvagrahaNena gRhItaM nAvamanastvAtmaguNatvAjIva grahaNene ti / yAtmanaH sukhaduHkha saMvedanAnAM nivartanakA raNaM pravRttiH sApi pRthakapadArthatayA nAnyupagaMtuM yuktA / tathAhi / pravRttirityAtmeDA sA cAtmaguNaevAtmA'niprAyatayA jJAnavizeSatvAdAtmAnaM dUSayatIti doSaH / tadyathA / a syAtmano navedaM zarIramapUrvamanAditvAdasya nApyanuttaratvAtsaMtateriti / yoyamAtmanodhyavasA yaH sadoSorAgadveSa mohAdikovA doSaH / prayamapi doSojI vA niprAyatayA tadaMtarbhAvIti na pRthagvAcyaH / pretyanAvaH paralokasaGgAvoyamapi sasAdhanojIvAjIvagrahaNenopAttaH / phalamapi sukhaH khopajogAtmakaM tadapi jIvaguNe evAMtarbhavatIti na pRthagupadeSTavyamiti / duHkhamityetadapi vividhabAdhanAyogarUpamiti phalAdatiricyate / janmamaraNaprabaMdhocchedarUpa tayA sarvaDuHkhaprahANalakSaNomohaH sacAsmAnirupAttaeveti / kimityanavadhAraNAtmakaH pratyayaH saMzayo'sAvapi nirNayajJAnavadAtmaguNaeveti / yena pratyuktaH pravartate tatprayojanaM tadapIThAvizeSaNatvAdAtmaguNaeva / pravipratipattiviSayApanno'rthodRSTAMto'sAvapi jIvA jiivyornytrH| nacaitAvatAsya pRthakapadArthatA yuktA'tiprasaMgAdavayavagrahaNena ca tasyotta I grahaNAditi / siddhAMtazcaturvidhaH / tadyathA / sarva taMtrAviruddhastaMtre'dhikRtArthaH sarvataMtra siddhAMtaH / yathA sparzanAdInIM priyANi sparzAdaya iMDiyArthAH pramANaiH prameyasya grahaNami ti samAnaM / taMtra siddhaH parataMtrAsiddhaH pratitaMtra siddhAMtoyathA sAMkhyAnAM nA'satayAtmalA nonaca sataH sarvathA vinAzaiti / tathA coktaM / nAsatojAyate jAvonAnAvojAyate sata For Private Personal Use Only
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ho ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe bAdazamadhyayanaM. iti yasikSAvanyasyArthasyAnuSaMgeNa sidiH sodhikaraNasikAMtaH / yatheMjhyivyatiri tojJAnAtmA'sti darzanasparzanAnyAmekArthagrahaNAditi / tatrAnuSaMgiNoryA'bhiyanAnA tvaM niyataviSayANAMDriyANi svaviSayagrahaNaliMgAni ca jJAturmAnasAdhanAni sparzAdi guNavyatiriktaM vyaM guNAdhikaraNamaniyata viSayAzcetanAiti / pUrvArtha sidAvate'rthAH sidhyati naitairvinA pUrvArthaH saMnavatIti / aparIkSitArthAnyupagamAttavizeSaparIkSaNa manyupagamasihAMtaH / tadyathA / kiMzabdati vicAre kazcidAha / astu vyaM zabdaH satu kiMnityo'thAnityaztyevaM vicAraH / sacAyaM caturvidhopi siddhAMtona jhAnavizeSAdati ricyate / jJAna vizeSasyAtmaguNatvAjuNamya ca guNigrahaNena grahaNAdaSTathagupAdAnamiti / a thAvayavAH pratijJAhetUdAharaNopanayanigamanAni / tatra sAdhya nirdezaH pratijhAya nityaH za do'nityoveti / hinoti gamayati pratijJAtamartha miti hetuH / tathotpattidharmakatvAtsAdhya sAdharmyAttadharmanAve dRSTAMtaH / udAharaNaM yathA ghttiti| vaidhodAharaNaM yadi nityaM na java ti tatpattimadapi na navati yathAkAzamiti / tathA na tatheti vA padadharmopasaMhAranapana yaH / tadyathA / anityaH zabdaH kRtakatvAdghaTavattathAcAyaM / anityatvAnAve kRtakatva mapi nanavatyAkAzavat tayA'yamiti / pratijhAhetvoH punarvacanaM nigamanaM tasmAdanitya iti / tatrAmI paMcApyavayavAyadi zabdamAnaM tataH zabdasya paujilakatvAtpujalAnAM cA jIvagrahaNena grahaNAnnaSTathamupAdAnaM nyAyyamathatakaM jJAnaM tatojIvagrahaNenaivopAdA namiti / jJAnavizeSapadArthatAnyupagame ca padArthabahutvaM syAdanekaprakAratvAjhA navizeSANAmiti / saMzayAdUrdhva navitavyatApratyayaH sadarthaparyAlocanAtmakastarkaH / yathA navitavyamatra sthANunA puruSeNavetyayamapi jJAna vizeSaeva / naca chAnavizeSANAM jJAtura ninAnAM pathapadArthaparikalpanaM samanujAnate vivAMsaH / saMzayatarkAcyAmuttarakAlanAvI nizcayAtmakaH pratyayaH / nirNayoyamapi prAgvanna jhAnAdatiricyate / kiMcAsya nizcayAtmaka tayA pratyadAdipramANAMta vAnna ethanirdezonyAyyaiti / tistraH kathAvAdojalpovi taMDA ceti / tatra pramANatarkasAdhanopAlaMnaH siddhAMtAvirudaH paMcAvayavopapannaH pratipada prigrhovaadH| saca tattvajJAnArtha ziSyAcAryayornavati / saeva vijigISuNA sAdha bala jAtinigrahasthAnasAdhanopAlaMnojalpaH / saeva pratipadasthApanAhInovitaMDeti / tatrA sAM timRNAmapi kathAnAM nedaeva nopapadyate yatastattvaciMtAyAM tattvanirNayArtha vAdovidhe yona balajalpAdinA tattvAgamaH kartu pAryate / balAdikaM hi paravaMcanArthamupanyasyate / naca tena tattvAvagatiriti / satyapi nede naiSAM padArthatA yatoyadeva paramArthatovastuvRttyA vastva sti tadeva paramArthatayA'nyupagaMtuM yuktaM / vAdAstu puruSennAvazena navaMto'niyatAvartate te na teSAM paramArthateti / kiMca puruSebAnuvidhAyinovAdAH kukkuTalAvakAdiSvapi padaprati
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. tara paparigraheNa navaMtyatasteSAmapi tattvaprAptiH syAnnacaitadiSyataiti / asijhAnaikAMtika viruvAhetvAnAsAH / hetuvadAnAsaMtati hetvAnAsAstatra samyagdhetUnAmapi na tattvavyava sthitiH kiNpunstdaanaasaanaaN| tathAhi / iha yanniyataM vastvasti tadeva tattvaM navitumarhati he tuvastu / kvacivastuni sAdhye hetavaH kacidahetavaztyaniyatAstaiti / atha balaM arthavidhA to'rthavikalpopapatteriti / tatrArtha vizeSe vivadite'nihite vaktaraniprAyAdItarakalpanA vAkbalaM / yathA navakaMbalo'yaM devdttH| atra ca navaH kaMbalo'syeti vkturnipraayH| vigrahe ca vizeSona samAse / tatrAyaM balavAdI navaH kaMbalo'syetyetabhavatAnihitamiti kalpa yati nacAyaM tathetyevaM pratiSedhayati / tatra blmitysdaanidhaanN| tadyadi balaM na tarhi tattvaM tattvaM cenna tarhi balaM prmaarthruuptvaattsyeti| tadevaM balaM tattvamityatiriktA vAcoyu ktiH| dUSaNAnAsAstu jAtayastatra samyakSaNasyApi na tattvavyavasthitiraniyatatvAt / aniyatattvaM ca yadevaikasmin samyak dUSaNaM tadevAnyatra dUSaNAnAsaM puruSazaktyapedatvAsa dU SaNAnAsavyavasthiteraniyatatvamiti / kutaH punadUSaNAnAsarUpANAM jAtInAmavAstava ttvaattaasaamiti| vAdakAle vAdI prativAdI vA yena nigRhyate tannigrahasthAnaM taca vAdino sAdhanAMgavacanaM prativAdinastadoSonAvanaM vihAya yadanyadanidhIyate naiyAyikaistatpralApamA tramiti / taca pratijJAhAniH pratijJAMtaraM pratijhA virodhaztyAdikametaca vicAryamANaM na nigrahasthAnaM navitumarhati navadapica puruSasyaivAparAdhaM kartumalaM na tvetattattvaM nvitumrhti| vaktaguNadoSau hi parArtha anumAne'dhikriyete natu tattvamiti / tadevaM na naiyAyikoktaM tattvaM tattvenAzrayituM yujyate tasyoktanItyA sdosstvaaditi|naapi vaizeSikoktaM tattvamiti tathA hi| vyaguNakarmasAmAnya vizeSasamavAyAnAvAstattvamiti / tatra dRthivyaptejovAyurAkAzaM kAlodigAtmA manaiti nava ivyANi / tadatra dRthivyaptejovAyUnAM pRthagvyatvamanupapa naM / tathAhi / taeva paramANavaH prayogavistrasAnyAM TathivyAditvena pariNamaMtopi na sva kIyaM vyatvaM tyajati / nacAvasthAnedena ivyanedoyukto'tiprasaMgAditi / AkAzakAla yozcAsmAnirapi ivyatvamanyupagatameva / dizastvAkAzAvayavanUtAyAanupapannatvaM pRtha gvyatvamatiprasaMgadoSAdeva / yAtmanazca svazarIramAtravyApinaupayogalakSaNasyAnyupaga tavyatvamiti / manasazca pujala vizeSatayA pujalavya'ta vaiti paramANuvanAvAnma nasazca jIvaguNatvAdAtmanyaMta vaiti / yadapi taira nidhIyate yathA dRthivItvayogAtTathivIti tadapi svaprakriyAmAtrameva / yatonahi dRthivyAH pRthagnataM pRthivItvamapi yena tadyogAtTa thivI navedapi tu sarvamapi yadasti tatsAmAnyavizeSAtmakaM narasiMhAkAramunayasvanAvamiti / tathA coktaM / nAnvayaH sahanedatvA,nna nedonvayavRttitaH // mRdayasaMsarga, vRttijAtyaMtaraM ghaTaH // 1 // tathA narasya siMharUpatvAnna siMhonararUpataH // zabdavijJAnakAryANAM nedA
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ 42 hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe ghAdazamadhyayanaM. jAtyaMtaraM hi saztyAdi / atha rUparasagaMdhasparzArU piyavRttarvizeSaguNAstathA saMkhyA parimANAni pRthaktvaM saMyogavinAgau paratvAparatve ityete sAmAnyaguNAH sarvazvyavRttitvA t / tathA buddhiH sukhaHkhevASaprayatnadharmAdharmasaMskArAthAtmaguNAH / gurutvaM ethivyu dakayo vyasvanAvatvena paropAdhikatvaM pRthivyudakAmiSu snehoM'nasyeva vegAravyaH saMskAro mUrtavyeSveva AkAzaguNaH zabdazati / tatra saMkhyAdayaH sAmAnyaguNArUpAdivadavyasva nAvatvena paropAdhikatvAtruNAeva na navaMti / athApi syustathApi na guNAnAMSTayaktva vyavasthA / tatpRthaktvanAve ivyasvarUpahAnerguNaparyAyavat ivyamiti kRtvA nAMtarIyaka tayA ivyagrahaNenaiva grahaNaM nyAyya miti na pRthgnaavH| kiMca tasya naavsttvmityucyte| nAvapratyayazca yasya guNasya hi nAvAda ivye zabdanivezastadanidhAne tvatalA vityanena nava ti / tatra ghaToraktanadakasyAhArakojalavAna sarvaireva ghaTanacyate / atra ca ghaTasya nAvoghaTa tvaM raktasya nAvoraktatvaM yAhArakasyanAvayAhArakatvaM jalavatonAvojalavatvamityatra ghaTasA mAnyaraktaguNa kriyAvyasaMbaMdharUpANAM guNAnAM sannAvAt ivye pRthubudhnAkAraudakAdyAharaNa dame kuTakArakhye zabdasya ghaTAderaninivezastatra tvatalAvihaca raktArakhyakoguNoyatsanAvAtkata razvatad ivyaM yatra zabdanivezoyena nAvapratyayaH syAditi / kimidAnI raktasya navoraktatva miti na navitavyaM navitavyamupacAreNa / tathAhi / raktaztyetadvyatvenopacarya tasya sAmA nyaM nAvati raktatvamiti / nacopacArastatvaciMtAyAmupayujyate zabdasimAveva tasya kRtA rthatvAditi / zabdazcAkAzasya guNaeva na navati tasya pojalikatvAdAkAzasya cAmUrtatvA diti / zeSaM tu prakriyAmAtraM na sAdhanadUSaNayoraMgaM / kriyApi ivyasamavAyinI guNavatSTatha gAzrayituM na yukteti / atha sAmAnyaM tadvidhA paramaparaMca / tatra paraM mahAsatvAkhyaM ivyAdi padArthavyApi / tathAcoktaM / saditi yato'vyaguNakarmasu sA sattA aparaM ca vyatvaguNa tvakarmatvAtmakaM / tatra na tAvanmahAsattAyAH pRthakpadArthatA yujyate yatastasyAM yaH sadi ti pratyayaH sakimaparasattAnibaMdhanAta svataeva tat / yadyaparasattAnibaMdhanastatrApyayameva vikalpo'to'navasthA / atha svataeva tatastad ivyAdiSvapi svataeva satpratyayonaviSya tIti kimaparasattayA'jAgatastanakalpayA viklpityaa| kiMcavyAdInAM kiM satAM sattayA satpratyayautA'satAM tat / yadi satAM svataeva satpratyayonaviSyati kiMtayA / asatyapa detu zaza viSANAdiSvapi sattAyogAtsatpratyayaH syAditi / tathAcoktaM / svatoH saMtu sattAvatsattayA kiM sadAtmanAM // asadAtmasu naiSA syAtsarvathA'tiprasaMgataityAdi / etade va dUSaNamaparasAmAnye'pyAyojyaM tulyayogamatvAt / kiMcAsmAnirapi sAmAnya vizeSa rUpatvAvastunaH kathaMcittadiSyataeveti tasyaca kathaMcittavyatirekAttadvyagrahaNenaiva graha Namiti / atha vizeSAste cAtyaMtavyAvRttibudhihetutvena parairAzrIyaMte / tatredaM ciMtyate /
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanapatasiMgha bAdArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 483 yA teSu vizeSabuddhiH sA nApara vizeSahetukA ''zrayitavyA'navasthAnayAt / svataH samAzra yaca tadvyAdiSvapi vizeSabuddhiH syAtkiM vyAdivyatiriktairvizeSairiti / ivyAdi vyatiriktAstu vizeSAyasmAnirapyA zrIyaMte sarvasyasAmAnyavizeSAtmakatvAditi / etattu prakriyAmAtraM / tadyathA / nityavyavRttayoM'tyA vizeSA nityavyANica caturvidhAH paramA vo muktAtmAno muktamanAMsi ceti niryuktikatvAdapakarNayitavyamiti / samavAyastvayukta siddhAnAmAdhArAdheyanUtAnAM yaha pratyayahetuH sasamavAyaityucyate / zrasAvapi nityazcaika zrAzrayate / tasyaca nityatvAtsamavAyinopi nityAcyApadyeran / tadanityatve ca tasyApyani tyatvApattistadAdhArarUpatvAttasya tadekatvAcca sarveSAM samavAyinAmekatvApattistasya cAneka tvamiti / kiMcAyaM samavAyaH saMbaMdhastasya ca dviSTatvAdayuta siddhatvameva daMDadaM Dinoriva vIra lAnAMca kaTotpattau tadrUpatayA vinAzaH kaTarUpatayotpattiranvayarUpatayA vyavasthAnamiti suririvetyevaM vaizeSikamatepi na samyapadArthAvasthitiriti / sAMprataM sAMkhyadarzane ta nirUpaNaM prakramyate / tatra prakRtyAtmasaMyogAtsRSTirupajAyate / prakRtizva satvarajastamasAM sAmyAvasthA tatomahAn mahato'haMkAro'haMkArAdekAdazeMDriyANi paMcatanmAtrANi tanmA treyaH paMcanUtAnIti caitanyaM puruSasya svarUpaM sacAkartA nirguNo'nokteti / tatra paraspara vi runAM sattvAdInAM guNAnAM prakRtyAtmanAM niyAmakaM guNinamaMtareNaikatrAvasthAnaM na yujya te sitAdiguNAnAmiva / naca mahadAdivikAre janye prakRtivaiSamyotpAdane kazvidetusta vyatiriktavastvaMtarAnajyupagamAdAtmanazcAkartRtvenAkiMcitkaratvAtsvanA va vaiSamyAnyupagametu nirhetukatvApatternityaM sattvamasattvaM vA syAditi / uktaMca / nityaM sattvamasattvaM vA, hetoranyAnapekSaNAt // yapeAtohi nAvAnAM, kAdAcitkatvasaMbhavaH // 1 // a pica / mahadahaMkArau saMvedanAdaninnau pazyAmaH / tathAhi / buddhiradhyavasAyo'haMkAra vAhaM sukhyahaM duHkhItyevamAtmanaH pratyayastayozcidrUpatayA''tmaguNatvaM na jaDarUpAyAH prakRte rvikArAveAviti / pica yeyaM tanmAtrecyobhUtotpattiriSyate / tadyathA / gaMdhatanmAtrA pRthivI rasatanmAtrAdApaH rUpatanmAtrAttejaH sparzatanmAtrA dvAyuH zabdatanmAtrAdAkAzamiti sApi na yuktimA / yato yadi bAhyanUtAzrayetadanidhIyate tadayuktaM / teSAM sarvadAnA arandAcidazaM jagaditi kRtvA / atha pratizarIrAzrayaNAdetaDucyate / tatra kila tvagasthika vinalakSaNA pRthvI zleSmAmRDvalakSaNAyAH paktilakSaNaM tejaH prANApAnala kSaNovAyuH suSiralakSaNamAkAzamiti tadapi na yujyate / yato'trApi keSAMcivarIrANAM zukrAvotpattirna tatra tanmAtrANAM gaMdhopi samupalakSyate / dRSTasyApi kAraNatvakalpane 'tiprasaMgaH syAt / khaMDajo nijAMkurAdInAmapyanyataevotpattirnavaMtI samupalakSyate / tade vaM vyavasthite pradhAnamahadahaMkArAdikotpattiryA sAMkhyaiH svaprakriyayA'nyupagamyate tattairniryu For Private Personal Use Only
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ 44 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. ktikameva svadarzanAnurAgeNAnyupagamyataiti / yAtmanazcAkartRtvAnyupagame kRtanAzo'kRtAga mazca syAt / baMdhamodAnAvazca nirguNatve ca jJAnazUnyatApattirityatobAlapralApamAnaM / pra kRtezcAcetanAyAbAtmArtha pravRttiyuktivikaleti / atha baukSamataM nirUpyate / tatrahi padA dhAdazAyatanAni / tdythaa| caturAdIni paMca rUpAdayazca viSayAH paMca zabdAyatanaM dharmA yatanaMca dharmAH suravAdayo bAdazAyatanaparibedakatve pratyadAnumAne deeva pradhAne pramANe / tatra cakSurAdIDiyANyajIvagrahaNenaivopAttAni / nAveMDriyANitu jIvagrahaNeneti / rUpAda yazca viSayAajIvApAdanopAttAna pRthgupaadaatvyaaH| zabdAyatanaM tu pojalikatvAbanda syAjIvagrahaNena grahaNaM / naca prativyakti pRthakpadArthatA yuktisaMgateti / dharmAtmakaM sukhaM chaH khaMca yadyasAtodayarUpaM tatojIvaguNavAjIveMtarnAvaH / atha tatkAraNaM karma tataH pauga likatvAdajIvati / pratyadaM ca tainirvikalpakamiSyate taccAnizcayAtmakatayA pravRttinita tyoranaMgamityapramANameva / tadaprAmANye ttpuurvktvaadnumaanmpiiti| zeSastvApiparihAro nyatra suvicAritaiti neha pratanyataityanayA dizA mImAMsakalokAyatamatAnihitatvanirAka raNaM subudhyA vidheyaM / tayoratyaMtalokavirukSapadArthAnAM zrayaNAnna sAdAupanyAsaH kRtiti| tasmAtpArizeSyasikSAarhaktAnava sapta padArthAH satyAstatparijJAnaM ca kriyAvAde hetu parapadArthaparijJAnamiti // 21 // sAMpratamadhyayanArthamupasaMjihIrSaH samyagvAdaparijJAna phalamAdarzayannAha / (saddesuityAdi ) zabdeSu veNuvINAdiSu zrutisukhadeSu rUpeSu ca naya nAnaMdakAriSvAsaMgamakurvan gAya'makurvANo'nena rAgogRhItastathA gaMdheSu kuthitakalevarAdi Su raseSu cAMtaprAMtAzanAdiSu aSyamANomanojJeSu auSamakurvannidamuktaM navati / zabdAdiSviM ghiya viSayeSu manojhetareSu rAgadeSAnyAmanapadizyamAnojIvitamasaMyamajIvitaM nAnikAMde nApi parISadopasagairanitomaraNamanikAMdet / yadivA jIvitamaraNayorananilASI saMya mamanupAlayediti / tathA mohArthinAdIyate gRhyataityAdAnaM saMyamastena tasminvA sati guptoya divA mithyAtvA danAdIyate ityAdAnamaSTaprakAraM karma tasminnAdAtavye manovAkkA yairguptaH samitazca tathA nAvavalayaM mAyA tayA vimuktomAyAmuktaH / iti parisamAptyarthe / vra vImIti pUrvavat / nayAH pUrvavadeva // 22 // samAptaM samavasaraNArayAdazamadhyayanamiti // have yathAtathya nAme teramo adhyayana prAraMniyeM baiyeM. bAramA adhyayanamA judA judA darza nInA samavasaraNa kahyA naMtara teramA adhyayanamA yathAtathya eTale satya svarUpa dekhADe je. AdattadIyaM tu paveyazssaM, nANappakAraM purisassa jAtaM // sana . adhammaM asana asIla, saMtiM asaMtiM karissAmi pAlaM // 1 //
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAgasarA. jya ahoyarAna samuhiedi, tadAgaehiM paDilapna dhammaM ||smaa dimAghAtamajosayaMtA, sabAramevaM pharusaM vayaMti // 2 // artha-(yAhattahIyaMtupaveyazssaM ke0) yathAtathya samyak jJAnano svarUpa have prave disuM eTale kahIyuM tathA (purisasta ke0) jIvane (nANappakAraM ke) nAnAprakAranA jhAnAdika je (jAtaM ke0 ) utpanna thAya tepaNa have kahI\ tathA (saadhammaM ke ) satpuruSatuM dharma je zruta cAritrarUpa je urgati thakI rAkhanAra te dharma ane (asamdha sItaM ke0 ) asatpuruSa eTale paratIrthika tathA grahastha ane pAsabAdika teno sIla eTale uSTAcAra te kahI\ tathA (saMti ke0) zAMti eTale nirvANarUpa thane (yasaMti ke0) saMsAracamaNarUpa e banene (kariSyAmi prA' ke0) pragaTa karI jhuM ||1||(ahoyraays muhiehiMke0) rAtranA tema divasanA paNa samyak prakAre ujyA eTale sAvadhAna thayA evA je ninhavA dika jamAlI pramukha svadarzanI tathA boTikAdika anyadarzanI te (tahAgaehiMpa Dilaptadhamma ke0 ) tathA prakAre tIrthakarAdika pAzeyI saMsArathakI nikalavAnu napAya evo je paMmita dharma tene pAmIne jamAlI pramukhanI pere karmane nadaye te zrItIrthakara nA pita evo (samAhimAghAta ke0) samAdhivaMta eTale samyak darzanAdika dharma tene (ya josayaMtA ke0) aNa sevatA thakA kadAyahi paNAne lIdhe mithyAtvanA preyA svabaMde yathA tathA eTale jematema bolatA zrIsarvAnA mArgane ubApatA ane kumArgano upadeza kara tA erote pravartatA (sabAra mevaMpharusaMvayaMti ke0) kadApi potAne AcAranA zikhAvanAra evA guru je mahAnunAva te pratye paNa kaThora vacana bole // 5 // // dIpikA-atha trayodazaM yAthAtathyAdhyayanamAranyate / tasyedamAdisUtraM / (ahatte ti) yathAtathAnAvoyAthAtathyaM tattvajJAnAdikaM puruSasya jaMtorjAtamutpannaM tadahaM pravedayi SyAmi kathayiSyAmi / tuzabdo vizeSaNe / vitathAcAriNastadoSAMzca kathayiSyAmi / nAnA prakAraM vA citraM puruSasya svanAvaM prazastarUpaM pravedayiSyAmi / tathA / sataH satpuruSasya dharma zrutacAritrAkhyaM zIlamudyatavihAritvaM zAMti nivRtiM modaM (karissA mipAti) prAiSkari Sye prakaTayiSyAmi / tathA'sato'zonanasya paratIrthikasya gRhasthasya pArzvasthAdervA caza bdasamucitamadharma pApaM tathA'zIlaM kutsitazIlamazAMti saMsAraM prAmuSkariSye // 1 // ahorA traM samubitAninhavAboTikAzca tenyaH zrutadharenyastathAgatecyovA tIrthakabhayodharma zrutacA ritrAkhyaM pratijanya prApyApi maMdanAgyatayA jamAlipramukhazvAtmotkarSAttIrthakarairAkhyAtaM samAdhi modamArgamajoSayaMto'sevamAnAH sarvajJoktaM mArga vidhvaMsayaMti te ninhavAboTikA zva pareNAcAryAdinA coditAH saMtastaM zAstAraM codakaM puruSaM niSThuraM vadaMti // 2 //
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ 46 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. // TIkA-yathAnaMtaraM trayodazamArajyate / yasya cAyamanisaMbaMdhaH / ihAnaMtarAdhyayane pa ravAdimatAni nirUpitAni tannirAkaraNaM cA'kAri taca yAthAtathyena navati tadiha prati pAdyate ityanena saMbaMdhenAyAtasyAsyAdhyayanasya catvAryanuyoga kSArANi navaMti / tatrApyupakrama dArAMtargatArthAdhikAroyaM / tadyathA / shissygunndiipnaa| ayAnaMtarAdhyayaneSu dharmasamAdhi mArgasamavasaraNAravyeSu yadavitathaM yAthAtathyena vyavasthitaM yacca viparItaM vitathaM tadapi lezato'tra pratipAdayiSyataiti / nAmaniSpanetu nidepe yAthAtathya miti nAma tadadhikatya niyuktikadAha / " pAmatahaM gvaNatahaM, davatahaM ceva hoi nAvatahaM // davatahaM puNa joja sta sanAvohiMti dahassa" // 24 // (NAmatahamityAdi) asyAdhyayanasya yAthAtathya miti nAma / taca yathAzabdasya nAvapratyayAMtasya navati / tatra yathAzabdollaMghanena tathA zabdasya nidepaM kartuM niyuktikArasyAyamaniprAyaH / iha yathAzabdoyamanuvAde vartate tathA zabdazca vidheyArthe / tadyathA / yathedaM tathaivedaM navatA vidheyamityanuvAda vidheyayozca vidheyAM zaeva pradhAnanAvamanunavatIti / yadivA yAthAtathya miti tathyamatastadeva nirUpyataiti / tatra yathAjAvastathyaM yathAvasthitavastutA / tannAmAdizcaturdhA / tatra nAmasthApane sugame / ivyatathyaM gAthApazcArdhena pratipAdayati / tatra ivyatathyaM punaryoyasya sacittAdeH svanAvoi vyaprAdhAnyAdyadyasya svarUpaM tadyathopayogaladagojIvaH katinaladANA ethivI ivyaladANA yApaityAdi / manuSyAdevA yoyasya mAdevAdisvanAvo'cittavyANAM ca gozISacaMdanakaMba laratnAdInAM ivyANAM svanAvaH / tadyathA / naehe kare sIyaM,sIe naehattaNaM puNa nave 3 // kaMbalarayaNAdANaM, esa sahAvo muNeyavo // 1 // nAvatathyamadhikRtyAha / "nAvata haM puNa niyamA, gAyavaM bavihaMmi nAmi // ahavA vi nANadaMsaNa, carittaviNaeNa tha sappa " // 25 // (nAvatahamityAdi) jAvatathyaM punarniyamato'vazyaMbhAvatayA SaDridhe au dayike nAve jJAtavyaM / tatra karmaNAmudayena nivRttayaudAyikaH karmodayApAditogatyAdyanu nAvalakSaNastathA karmopazamena nivRttIpazamikaH krmaanudylnnityrthH| tathA kyA jAtaH dAyiko'pratipAtijJAnadarzanacAritraladaNastathA jhyAupazamAJca jAtaH dAyopa zamikodezodayopazamaladANaH / pariNAmena nivRttaH pAriNAmikojIvAjIvanavyatvAdila daNaH paMcAnAmapi nAvAnAM vikAdisaMyogAniSpannaH sAnnipAtikaiti / yadivA adhyA tmanyAMtaraM caturdhA jAvatathyaM iSTavyaM / tadyathA / jJAnadarzanacAritravinayatathya miti / tatra jJAnatathyaM matyAdikena jJAnapaMcakena yathAsvamavitathoviSayopalaMnaH / darzanatathyaM zaMkAdya ticArarahitaM jIvAditattvajJAnaM / cAritratathyaM tu tapasi dAdaza vidhe saMyame saptadazavi dhe samyaganuSThAnaM / vinayatathyaM vicatvAriMzannedaninne vinaye jJAnadarzanacAritratapanapacArika rUpe yathAyogamanuSThAnaM jJAnAdInAM tu vitathA'sevanenA'tathyamiti / atra ca nAvatathyenA
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 4 dhikAraH / yadi vA jAvatathyaM prazastAprazastanedAvidhA / tadiha prazastenAdhikAraM darzayitu mAha / "jaha suttaM taha ano, caraNaM cAro tahatti gAyatvaM // saMtaMmiya pasaMsAe, yasa tIpagayaM uguMDAe " // 26 // (jahasuttamityAdi ) yathA yenaprakAreNa yathApattyA sUtraM vyavasthitaM tathA tenaiva prakAreNArthovyAkhyeyonuSTheyazca / etadarzayati / caraNamAcaraNa manuSTAtavyaM / yadivA simAMtasUtrasya cAritramevAcaraNamatoyathAsUtraM tathA cAritrametadeva cAnuSTheyametaca yAthAtathyamiti jJAtavyaM / pUrvArdhasyaiva nAvArtha gAthApazcArdhana darzayitu mAha / yastujAtaM prarutaM prastutaM yathArthamadhikRtya sUtramakAri tasminnarthe sati vidyamA ne yathAvakSyAkhyAyamAne saMsArottAraNakAraNatvena prazasyamAne vA yAthAtathyamiti na vati vivakSite tvartha satya vidyamAne saMsArakAraNatvena vA jugupsAyAM satyAM samyaganuSThI yamAne vA yAthAtathyaM na navati / idamuktaM navati / yadi yathAsUtraM yena prakAreNa vyava sthitaM tathaivArthoyadi navati vyAkhyAyate 'nuSThIyate ca saMsAranistaraNasamarthazca navati ta toyAthAtathyamiti navati / yasati tvarthe kriyamANe saMsArakAraNatvena jugupsite vA na vati yAthAtathyamiti gAthAtAtparyArthaH / etadeva dRSTAMtagarna darzayitumAha / "thAyariyapa raMparyeNa bAgayaM jona beyabujhIe // kove beyavAI jamAlinAsaMcaNAsihattitti // 27 // (thAyarieityAdi) AcAryAH sudharmasvAmijaMbunAmapranavAryaraditAdyAsteSAM praNAlikA pAraMparya tenAgataM yakSyAkhyAnaM sUtrAniprAyastadyathA vyavahAratayAniprAyeNa kriyamANamapi kRtaM navati / yastu kutarkadadhmAtamAnasomithyAtvopahatadRSTikayA bekabudhyA nipuNabutdhyA kuzAgrazemuSIkohamiti matvA kopayati dUSayati anyathA tamartha sarvajJapraNItamapi vyA caSTe kRtaM katamityevaM brUyAt / vaktica nahi mRtpiMrakriyAkAlaeva ghaToniSpadyate karmaguNa vyapadezAnAmupalabdheH / saeva DekavAdI nipuNodamityevaM vAdI paMDitAnimAnI jamAli nA samojamAlinindavavat sarvajJamatavikopakovinaMyatyarahaghaTTaghaTIyaMtranyAyena saMsAracakra vAle baMtramiSyatIti / nacAsau jAnAti varAkoyathAyaM lokoghaTArthAH kriyAmRtkhananAdyAghaTa evopacarati tAsAMca kriyANAM kriyAkAla niSThAkAlayorekakAlatvAta kriyamANameva kRtaM nava ti| dRzyate cAyaM vyvhaaroloke| tadyathA |ydyaiv devadatte nirgate kAnyakubja devadattogatati vyapadezastathA dAruNi vidyamAne prasthakoyaM vypdeshityaadi|saaNprtmnythaavaadino'paaydrsh nAreNopadezaM dAtukAmabAha / e kareti rakamorakaM, naUmamANovi sNjmtvesu|| tamhAattukkariso vakSabo jatijaNeNaM // 27 // (gakareityAdi) yohi uhItavidyA lavadadhmAtaH sarvajJavacanaikadezamapyanyathA vyAcaSTe saevaMnUtaH satsaMyamatapastaudyama ku vANozArIrikamAnasAnAM kuHkhAnAmasAtodayajanitAnAM modaM vinAzaM na karotyAtmaga vadhimAtamAnasopi yataevaM tasmAdAtmotkarSo'hameva simAMtArthavedI nAparaH kazcinmattu
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ 47 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. vyostItyevaMrUponimAnovarjanIyastyAjyoyatijanena / sAdhulokenAparopi jJAninA jAtyA dikomadona vidheyaH kiMpunanimadaH / tathA coktaM ||jhaanN madadarpaharaM, mAdyati yastena tasya kovaidyaH // agadoyasya viSAyati, tasya cikitsA kathaM kriyate // 1 // gatonAmaniSpanno nidepaH sAMprataM sUtrAlApakaniSpannasya nidepasyAvasaraH saca sUtre sati navati / sUtraMca sUtrA nugame sacAvasaraHprApto'taH sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM / tcedN| (yAha nahItyAdi) asya cAnaMtarasUtreNa sahAyaM sNbNdhH| tdythaa| valayAvimuktelyanihitaM / nAvava layaM rAgaSau tAnyAM vinirmuktasyaiva yAthAtathyaM navatItyAdyanena saMbaMdhenAyAtasyAsya sUtrasya vyAkhyA pratanyate / yathAtathAnAvoyaM yAthAtathyaM tattvaM paramArthastaca paramArthaciMtAyAM samya kjhAnAdikaM tadeva darzayati / jJAnaprakAraM prakArazabdayAdyarthe / AdigrahaNAca samyagdarzanacA ritre gRhyate / tatra samyagdarzanamaupazamikadAyopaza mikaM gRhyte|caaritrN tu vratasamitikaSAyA NAM dhAraNarakSaNa nigrahAdikaM gRhyate / etatsamyagjJAnAdikaM puruSasya jaMtoryAtamutpannaM ta dahaM pravedayiSyAmi kthyissyaami| tuzabdo vishessnne| vitathAcAriNastadoSAMzcAvi vayi SyAmi / nAnAprakAraM vA vicitraM puruSasya svanAvamuccAvacaprazastAprazastarUpaM pravedayiSyA mi / nAnAprakAraM svanAvaphalaMca pazcArdhena darzayati / sataH satpuruSasya zonanasya sadanuSThA yinaH samyagdarzanacAritrajJAnavatodharmaM zrutacAritrAkhyaM punargatigamanadharaNalaNaM vA tathA zIlamudyuktavihAritvaM tathA zAMti nirvatimazeSakarmadayalakSaNAM (karissAmipAutti) prAmuSkariSye prakaTayiSyAmi ythaavlaavyissyaami| tathA'sato'zonanasya paratIrthika sya gRhasthasya pArzvasthAdervA ca zabdaH samuccitamadharma pApaM tathA kuzInaM kutsitazIla mazAMtiM cAnirvANarUpAM saMmRti prAu vayiSyAmIti / yatra ca satodharma zIlaM zAMtiMca prAmuSkariSyAmyasatazcAdharmamazIlamazAMtiMcetyevaM padaghaTanA yojanIyA anupAttasyaca cazabde nAdepoiSTavyaiti // 1 // jaMtoguNadoSarUpaM nAnAprakAraM svanAvaM pravedayiSyAmItyuktaM tadaroM yitukAmayAha / (ahoyamityAdi ) ahorAtramaharnizaM samyagujitAnindavAboTikA zva sadanuSThAnavaMtastenyaH zrutadharenyastathA tathAgatenyovA tIrthaka yodharma zrutacAritrAkhyaM pratijanya saMsAraniHsaraNopAyaM dharmamavApyApi karmodayAnmaMdanAgyatayA jamAlipranRtaya vAtmotkarSAttIrthakadAdyAkhyAtaM samAdhi samyagdarzanAdikaM mokSapatimajoSayaMto'sevaMtaH samyagakurvANAnihnavAboTikAzca svaruciviracitavyAkhyAprakAreNa nirdoSaM sarvapraNItaM mArga vidhvaMsayaMti kumArga prarUpayaMti bruvate cAso sarvajhaeva na navati / yaH kriyamANaM kRtami tyadhyaviru prarUpayati / tathA yaH pAtrAdiparigrahAnmodamArgamAvi vayati / evaM sa vaijJoktamazradhAnAH ajJAnaM kurvatopyapare dhRtisaMhananaUrbalatayA yathAropitaM saMyamanAraM
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. nae bodhumasamarthAH kvacidiSodaMto'pareNAcAryA dinA vatsalatayA coditAH saMtastaM zAstArama nuzAsitAraM codakaM puruSaM vadaMti karkazaM niSThuraM nirjaraM pratIpaM codayaMtIti // 2 // visodiyaM te aNukAdayaMte, je AttanAveNa viyaagrejaa|| amANie do ibadaguNANaM, pAgaMtare (badaNivese) je pApasaMkAi musaM vadejA ||3||je yAvi putA palinaM cayaMti, AyANamahaM khalu vaMcayittA // asAduNo te zda sAdumANI, mAyami esaMti ataghAtaM // 4 // arya-te svAyahi puruSa (visohiyaMte ke0) te vizodhita zuddhanirdoSamArga tene (tha kAhayaMte ke ) AcAryanI prarUpaNA yakI ubApine kahe eTale (jeyAttanAveNaviyA garejA ke0) je potAnA nAve eTale svabaMde bole (ahANiehoibadraguNANaM ke) te ahAbaMda paNA thakI ghaNA guNA je jhAnAdika teno bAsthAna thAya kemake e svA niniveza mithyAtvanA nAva thakI karIne (jeNANasaMkAI ke) je jJAna zaMkA eTale zrIjinAgamaneviSe zaMkA lAvIne (musaMvadejA ke0) mRSAbole svakalpita jevo ruce tevo bole teNe karIne ghaNA guNAno dhAsthAna eTale kunAjana thAya // 3 // (je prAvipuDApaliJcayaMti ke0) je koi pUje je tame konI pAsethI naNyAbo tevAre potA nA AcAryanuM nAma gopavIne jIjAnuM nAma kahe (AyANamadhkhaluvaMcayittA ke ) te nice thakI AtmArtha je modano artha tene vaMce etAvatA te muktine napAme (asAdu NotezhasAdumANI ke ) paramArthathakI te asAdhu thako paNa yA jagatane viSe potAmAM sAdhupaNu kara mAne tathA bIjAjane kahIne potAmAM sAdhu paNo manAve (mAyaliesaM tighaNaMtaghAtaM ke ) te mAyAvI sAdhu yAsaMsAraneviSe anaMta ghAta pAme eTale anaMta kAla paryaMta saMsAramA paricamaNa kare // 4 // // dIpikA-vizodhitomokSamArgastaM te kadAgrahiyogoSThAmAhilavadanupazcAdAcAryapra rUpaNAtaH kathayati anukathayaMti / ye AtmotkarSAdAtmanAvena svAniprAyeNAcAryapAraM paryAgatamapyartha vyudasyAnyathA vyAgRNIyuArakhyAti / prAcArya paraMparAmajJAtvA svAnimAye Na sUtrArthavyAkhyAnaM mahate'narthAya / idameva darzayati / saevaMnUto'sthAniko'nAdhArobahUnAM jhAnAdiguNAnAM syAt / kacitpAtaH / (yahANiehozbadaNivesatti) asyArthaH / tha sthAnamanAjanaM samyakjhAnAdInAM / kiMnUtobaduranarthakArakatvenA'sadaninivezoyasya saba dunivezaH / te punaH kiNjuutaashtyaah| ye zAnazaMkayA mRSA vdeyuH| korthaH / jinoktAga me zaMkAM kutyayaM tamuktaeva nasyAditi / athavA jJAnazaMkayA pAMmityAnimAnena mRSA
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4e hitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. vadeyuH // 3 // ye'jhAtatattvAH pareNa dRSTAH kasmAdAcAryAdadhItaM navaniriti te svamAcArya jhAnAnimAnena (paliJcayaMtitti) ninduvate / athavA sadapi pramAdasvalitamAcAryAdi nA dRSTAH saMtomAtRsthAnenAvarNavAdanItAninduvate / te evaM kurvANAyAdAnaM modamartha vaMcayaMti / evaM kurvANAste'sAdhavazhAsmin jagati sAdhumAninomAyAnvitAeSyaMti yA syaMtyanaMtazoghAtaM vinAzaM saMsAraM vA / ekaM tAvatsvayamasAdhavoditIyaM sAdhumAninaH / uktaMca / pAvaM kAkaNa sayaM,appANaM sukSmeva vvhr|| guNaM kare pAvaM, bIthaM bAlassa maMdattaM // 1 // tadevamAtmotkarSadoSArodhilAnamapyupahatyAnaMtanavanAjaHpraNinaH syuriti / / / / __ // TIkA-kiMca / (visohiyamityAdi ) vividhamanekaprakAraM zodhitaH kumArgaprarUpaNA panayanabAreNa nirdoSatAM nItovizodhitaH samyakdarzanazAnacAritrAkhyomodamArgastamevaM nUtaM modamArga te svAgrahagrastAgoSThAmAdilavadanupazcAdAcAryaprarUpaNAtaH kathayaMtyanukatha yati / ye caivaMnUtAvAtmotkarSAtsvaruciviracitavyAkhyAprakAravyAmohitAzAtmanAvena svA niprAyeNAcAryapAraMparyeNAyAtamapyartha vyudasyAnyathA vyAgRNIyurvyAkhyAnayeyuste hi gaMjI rAniprArya sUtrArtha karmodayAtpUrvApareNa yathAvatpariNAmayitumasamarthAH paMDitamAninanatsU traM pratipAdayaMti / yAtmanAvavyAkaraNaM ca mahate'nAyeti darzayati / saevaMnUtaH svakI yAninivezAdasthAniko'nAdhArobahUnAM jJAnAdiguNAnAmanAjanaM navatIti / te cAmI gu paaH| sussUsa paDipuna, suNe geeha ya IhaethAvi // tatto apohaevA, dhAre kare 3 vA sammaM // 1 // yadi vA guruzuzrUSAdinA samyakjhAnAvagamastataH samyaganuSThAne ca ma taH sakalakarmakSyalakSaNomoityevaMnatAnAM guNAnAmanAyatanamasau / kvacitpAvaH / (tha hANiehoMtibahUNivesatti) asyAyamarthaH / asthAnamanAjanamasau navati samyakjhAnA dInAM guNAnAM / kiMnUtobaduranarthasaMpAdakatvenAsadaninivezoyasya sbduniveshH| yadivA guNAnAmasthApaniko'nAdhArobahUnAM doSANAM ca nivezaH sthAnamAzrayati / kiMnUtAH pu narevaM navaMtIti darzayati / ye kecana uhItajJAnalavA'valepinojhAne zrutajhAne zaMkA jJA nazaMkA tayA mRSAvAdaM vdeyuH| etamuktaM navati / sarvajJapraNIte bAgame zaMkAM kurvatyayaM tatpa gItaeva nanavedanyathA vA'syArthaH syAt / yadivA jhAnazaMkayA pAMDityAnimAnena mRSA vAdaM vadeyuryathAhaM bravImIti tathaiva yujyate nAnyatheti // 3 // kiMcAnyat / (jeyAvipuSa ityAdi) ye kecanAviditaparamArthAH svalpatayA samutse kino'pareNa dRSTAH kasmAdAcAryA sakAzAdadhItaM zrutaM navaniriti / te tu svakIyamAcArya jhAnAvalepena ninhavAno'paraM pra si pratipAdayati / yadivA mayaivaitatsvatanatprektimityevaM jhAnAvalepAt (paliuMcayaM titti ) ninduvate / yadivA sadapi pramAdasvalitamAcAryAdinA locanAdike avasare Ta
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 4e| TAH saMtomAtRsthAnenA'varNavAdanayAnninduvate / taevaM paliJcakAninhavaM kurvANAyAdI yataityAdAnaM jhAnAdikaM modovA tamartha vaMcayaMti peMzayaMtyAtmanaH / khlurvdhaarnne| vaMcayaM tyeva / evamanuSTAyinazcAsAdhavaste paramArthatastattvaciMtAyAmihAsmin jagati sAdhuvicA revA sAdhumAninadhAtmotkarSAyA'sadanuSThAnamAninomAyAnvitAste eSyaMti yAsyaMtyanaMta zobaduzoghAta vinAzaM saMsAraM vA anavadagrasaMsArakAMtAramanuparivartayiSyaMtIti / doSa kSya uSTatvAtteSAmekaM tAvatsvayamasAdhavoditIyaM sAdhumAninaH / naktaMca / pAvaM kAkaNa sayaM, appANaM gur3ameva vavahara // uguNaM kare pAvaM, vIrya bAlassa maMdattaM // 1 // tadevamA tmotkarSadoSArodhilAnamapyupahatyAnaMtasaMsAranAjojavaMtyasumatati sthitaM // 4 // je kohaNe do jagahanAsI, vinasiyaM je na nadIraejA // aMdhe va se daMmparaM gadAya, avinasie ghAsati pAvakammI // 5 // je viggahIe anAyanAsI, na se same doz aUUpatte ||v vAyakArIya harImaNeya, egaMtadihIya amaave|||| artha-(je kohaNehojaganAsI ke0) je krodhI thAya te jagatArthanASI hoya jagatArthanApI eTale jemAM jevo doSa hoya tene tevo kahe arthAt kANAne kANo kahe khoDAne khoDo kahe TuMTAne TuMTo kahe pAMgalAne pAMgalo kahe koDhIne koDhI kahe evo pragaTa nitura nASaNa karanAra hoya (vinasiyaMjena ke0) je upazamAvelo evo je kalaha tene valI (nadIraekA ke0) udIreM e puruSane je phala thAya te kaheDe. (seke0) te puruSa (aMdhevadaMmapahaMgahAya ke0) jema koi aAMdhalo puruSa lAkaDI grahaNa karIne mArgane vi Se jAto thako aneka kaMTaka catuSpadAdike karI pIDAya tema (avinasie ke) a kovida evoje kalahakArI (pAvakammI ke0) pApakarmAcArI jIva te paNa (ghAsatike0) caturgatika saMsAramAMhe kuHkha pAme // 5 // (jeviggahIe ke0) jeko viyaha eTale kalahakArI hoya te yadyapi kiyA to keTalIka kare tathApi te kiyA vigraha eTale yuddha priya thAya tathA (anAyanAsI ke0) anyAyano bolanAra hoya (nasesamehozyaka patte ke0) te puruSa kalaharahita evA samyak dRSTI tenA sarakho samanAvI nahoya te mATe sAdhu kalahakArI nahoya paraMtu sAdhu kevo hoya te kahele. (uvavAyakArIyaharIma aiya ke0) napapAtakArI eTale AcAryanI AjhApAlaka tathA lajAvaMta manavAlo hoya eTale anAcAra karato thako vAcAyo dika thakI lar3A pAme tathA (egaMtadihIya ke0 ) ekAMtadRSTI eTale jIvAdika padArthano jJAtA hoya ekAMta zramAvaMta hoya tathA (yamAzrUve kee) mAyArahita hoya evA puruSane sAdhu kahie. // 6 //
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ae ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. // dIpikA-yaH svanAvena krodhanoropI navati yazca jagadarthanASI yoyathAvasthitaH padArthastaM tathaiva nApate / tadyathA / brAhmaNaM DoDamiti vakti vaNija kirATamiti zU mAnIra miti zvapAkaM cAMmAlamiti kANaM kANameva vakti / khaMjaM khaMjameva cauraM caurami ti / aMdhamaMdhamityAdi kaThiNaM yovakti sajagadarthanApI niSTuranApItyarthaH / vyavasitaM sa mAptaM 66 kalahaM yaH punarudIrayet prajvAlayet so'dhazva / yathAMdhodaMDamevaM godaMDamArga gRhItvA vajana ghRSyate kaMTakazvApadAdiniH pIDyate / evaM sopi (aviyosiyaMti ) apa zAMtakalahaH pApakarmA ghRSyate pIDayate saMsArapIDAniH // 5 // yo vigrahikaH kalahapriyo 'nyAyanApI na samomadhyasthonavati aphajA prAUMjhA mAyA kalahovA mAyAprAptaH kalahaprAptovA sarAgadeSavAn mAyAvAMzca navatItyarthaH / etaddoSadarzI upapAtakArI A cAryAdezakaraH vhIDAsaMyamastatra manoyasya sahImanAH ekAMtena tattveSu dRSTiryasya saekAMtadRSTiH / egaMtasADittipAte ekAMtazrakSAvAn jinAgame / amAyi nirmAyaM rUpaM yasyasa tathA brahmara hitaztyarthaH // 6 // // TIkA-mAnavipAkamupadAdhunA krodhAdikaSAyadoSamunnAvayitumAha / (jekohaNe ityAdi) yohyaviditakaSAya vipAkaH prakRtyaiva krodhanonavati tathA jagadarthanASI yazca nava ti / jagatyarthAjagadarthAye yathA vyavasthitAH padArthAstAnAnASituM zIlamasya jagadarthanA pI tadyathA brAhmaNaM DoDamiti brUyAttathA vaNija kirATamiti zUkSmAnIramiti zvapAkaM cAM DAlamityAdi tathA kANaM kANamiti tathA khaMjaM kubjaM vaDanamityAdi tathAkuSTinaM dakSiNa mityAdi yoyasya doSastaM tena kharaM paruSaM brUyAt yaH sjgdrthnaassii| yadivA jayArthanASI yathaivAtmanojayonavati tathaivA vidyamAnamapyartha nApate taDIlazca yena kenacitprakAreNA' sadarthanASaNenApyAtmanojayamitItyarthaH / (viusiyaMti ) vividhamavasitaM paryavasitamu pazAMtaM 66 kalahaM yaH punarapyudIrayet / etamuktaM navati / kalahakArinirmithyAmuSkRtAdi nA parasparaM dAmitepi tavayAdyena punarapi teSAM krodhAdayonavaMti / sAMpratametadapAkaM darzayati / yathAAMdhazcarvikalodaMDapathaM godaMDamArga pramukhojjvalaM gahItvA''zritya vra jan samyagako vidatayA ghRSyate kaMTakazvApadAdiniHpIDayate evamasAvapi kevalaM liMgadhArya nupazAMtakodhaH karkazanASyadhikaraNoddIpakastathA (avinasiyatti ) anupazAMta66H pApa manArya karmAnuSThAnaM yasyAsau pApakarmA dhRSyate caturgatike saMsAre yAtanAsthAnagataH paunaH punyena pIDyataiti // 5 // kiMcAnyat / (jeviggahiezyAdi ) yaH kazcidaviditaparamArthovi grahoyu savidyate yasyAsau vigrahikoyadyapi pratyupekSaNAdikAH kriyAvidhatte tathApi yu priyaH kvacinavati tathA'nyASyaM nASituM zIlamasya so'nyAyanASI yatkiMcana nASya'sthA
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 453 nanASI gurvAdyadhipakarovA yazcaivaMnUtonAsau samoraktaSTitayA madhyasthonavati / ta thA nApyaUMphAM prAptokalahaprAptovA nanavatyamAyAprAptaH / yadivA aUMphAprAptarakalahaprA praiH samyagdRSTinirasau samona navati yataH, atonaivaM vidhena nAvyamapitvakrodhanenAkarkaza nASiNA copazAMtayudhAnudIrakeNa nyAyanASiNA'UmAprAptena madhyasthena ca nAvyamiti / evamanaMtarodiSTadoSava sannupapAtakAryAcArya nirdezakArI yathopadezaM kriyAsu prvRttH| ya divopAyakAritti) sUtropadezapravartakastathA honAsaMyamomUlottaraguNanedaninnastatra ma noyasyAso homanAH / yadivA'nAcAraM kurvannAcAryAdinyolagAte saevamucyate / tathaikAM tena tattvena jIvAdiSu padArtheSu dRssttirysyaasaavekaaNtdRssttiH| pAThAMtaraMvA (egaMtasaDitti ) ekAM tena zrAvAn maunIDoktamArge ekAMtena shrdaalurityrthH| cakAraHpUrvoktadoSaviparyastaguNa samuccayArthaH / tadyathA / jJAnapaliuMcakokrodhItyAdi / tAvadaUMgAprAptaiti svataevAha / (amAirU vetti ) amAyinorUpaM ysyaasaavmaayiruupo'shessnaarhitshtyrthH| na gurvAdIna badmanopacarati nApyanyena kenacitsAdha badmavyavahAraM vidhattaiti // 6 // sa pesale suTume purisajAe, jaccannie ceva sunjuyaare|| baDhuMpi aNusAsie je tahaccA, same du se do aUUpatte // 7 // je Avi appaM vasumaMtimattA, saMkhAya vAyaM aparika kujA ||t veNa vAhaM saditti mattA, amaMjaNaM passati biMbanUyaM // 7 // artha-(sapesale ke0.) tene prAcAryAdike ghaNo zikhavyo bato paNa yathArtha tevAja nAveM varne paNa guru vacana virodhi nathAya tene pezala eTale manohara vinayAdika guNavaMta jANavo. tathA (sudume ke0) sUkSma nAvano dekhanAra tathA (puruSajAta ke0) paramArthathakI puruSArthano sAdhaka tathA (jaJcannie ke0) tevIja jAtisahita satkulotpanna jANavo (ce va ke0) nizcaya thakI (sunakayAre ke0) te ruju yAcArI eTale sarala mArga pravartta tevA puruSane (baTuMpithaNusAsiejetahabA ke0) yAcAryAdike ghaNo zikhAvyo bato mu khanuM rAga pherave nahI arthAt prasanna mana rAkhe (samehusehozyaUUpatte ke ) te puru pa zrIvItarAga samAna kalaha rahita thAya // 7 // (jeyA viSappaMvasumaMtimattA ke0) je koi laghuprakati potAne AtmAne vasumaMta eTale saMyamavaMta jANIne (saMkhAyavAyaMapa rirakakujA ke0) samyak paramArthe aparIda thako yAtmotkarSa animAna kare (taveNavA haMsa hinatimattA ke ) tathA DhuMja tape karI sahitabu mAhArA samAna bIjo koi tapasvI nathI evIrIte jANIne animAna dhAraNa karI (thamaMjaNaMpassatibiMbanUyaM ke ) anya jana ne biMbanUta guNasunya AkAra mAtra dekhe eTale jalacaMimAnI pere jANe // 7 //
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhae vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. ||diipikaa-kvcitprmaadsNclne sati AcAryAdinA bavhapyanuzAsyamAnastathaiva sa nmArgAnusAriNI vA lezyA cittavRttiryasya stthaarthH| evaMnUtoyaH sapezalomRSTavAkyaH sUkSmadarzitvAt / puruSajAtaH saeva tattvapuruSArthakArI saeva jAtyanvitaH stkulotpnnH| suzIlohi kulInaH syAnnasukulotpattimAtreNa saeva suSTu atizayena juH saMyamastasya ka raNazIlaH saeva samomadhyasthaH UMkA krodhomAyA vA tAmaprAptonavati // 7 // yazcApi vasu vyaM saMyamastadaMtamAtmAnaM matvA tathA saMkhyA jJAnaM tadaMtamAtmAnaM matvA paramArthamapa rokSya vAdamAtmotkarSavAdaM kuryAt / tathA tapasA sahitohamiti matvA'nyaM janaM biMba nUtaM jalacaMzvadarthazUnyaM pazyati avagaNayatItyarthaH // 7 // // TIkA-punarapi sajuNotkIrtanAyAha ! (sapezaleityAdi ) yohi kasaMsArohinaH kvacitpramAdaskhalite satyAcAryAdinA bahvapyanuzAsyamAnazcodyamAnastathaiva sanmArgAnusAra syarcA lezyA cittavRttiryasya navatIti tthaarcH| yazca zidAM grAhyamANopi tathA!navati sapezalomiSTavAkyovinayAdiguNasamanvitaHsUdamaH sUkSmadarzitvAtsUkSmanAvitvA vA sUkSmaH saeva puruSajAtaH saeva paramArthataH puruSakAryakArI nAparoyo'nAyudhatapasvijanaparAjite nApi krodhena jIyate tathA'sAveva jAtyanvitaH sukulotpannaH / sahIlAnvitohi kulIna ityucyate na sukulotpattimAtreNa / tathA saeva suSThatizayena juH saMyamastatkaraNazIloka jukrH| yadivA (nakucAretti) yathopadezaM yaH pravartate natu punarvakratayA'cAryAdivacanaM vi lomayati pratikUlayati yazca tathArcaH pezalaH sUkSmanASI jAtyAdiguNAnvitaH kvacidavakaH samomadhyasthoniMdAyAM pUjAyAM ca na ruSyati nApi tuSyati tathA UMjA krodhomAyA vA tAM prA ptouuphaapraaptH| yadi vaa'uuNphaapraaptairviitraagaiHsmstlyonvtiiti||7|| prAyastapasvinAM jJAna tapo'valeponavatItyatastamadhikRtyAha / (thAviappaMityAdi ) yazcApi kazcinnaghuprakRtira patayA'tmAnaM vasu ivyaM taca paramArthaciMtAyAM saMyamasta iMtamAtmAnaM matvA'hamevAtra saMyamavAn malottaraguNAnAM samyagavidhAyI nAparaH kazcinmattulyostIti / tathA saMkhyAyaMte pariniyaMte jIvAdayaH padArthAyena tajjJAnaM saMkhyetyucyate tadaMtamAtmAnaM matvA tathA sa myak paramArthamaparIkSyAtmotkarSavAdaM kuryAttapasA vAdazanedaninnenAhamevAtra sahitoyukto na mattuvyovikRSTataponiSTaptadehostItyevaM matvA''tmotkarSAnimAnItyanyaM janaM sAdhulokaM gRhasthalokaM vA biMbanataM jalacaMvattadarthazUnyaM kUTakArSApaNavA liMgamAtradhAriNaM puru pAkatimAtraM vA pazyatyavamanyate / tadevaM yadyanmasthAnaM jAtyAdikaM tattadAtmanyevAro pyAparamavadhUtaM pazyatIti // 7 //
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 4905 egaMta kameNa na se pale, Na vikatI moNapayaMsi gote // je mANa dveNa vinakasekA, vasumannatareNa abujhamANe // e // je mAha khattiyajAyaevA, taduggapatte taha lekhaI vA // je pavaIe paradattanoI, gote je prati mANabadve // 10 // artha - te puruSa ( egaMtakUmeNa usepalei ke0 ) ekAMta kUTapAze karIne jema mRga kUTapAse paDo ko duHkha vibhAgI thAyabe tenI pere te maMdabuddhi paNa saMsAramAhe paribhramaNa kare te puruSa kadApi (moNapayaMsi ke0 ) maunapada eTale saMyamapada teneviSe ( vitI ke0 ) sarvathA prakAre vidyamAna nathI ema samajavuM tathA te puruSa ( gote ho ) uMcagotrane viSe paNa na pravarte kiMtu te atyaMta hIna gotraneja pAme tathA (je mAlavikA ke0 ) je mAna eTale pUjAne yarthe vyutkarSa eTale vividha prakA re miAna kare tepaNa saMyamane viSe nayI ema jANavuM tathA je ( vasu ke0 ) saMyamane grahaNa karIne pI ( annatareNa ke0 ) maMdavipAkanA udaya thakI anya koI mada sthAnakane viSemAce te ( abujhamANe ke0 ) niveM thakI paramArthane ajANato prajJAnI ant saMsAramA paribhramaNa kare // e // (jemAhaNokhattiyajAyaevA ke0) tathA je brAhma jAti athavA triyajAti te ikSvAkuvaMzAdika tenA neda kahe. ( taduggapatteta hajeSTha IvA ke0 ) tathA je ugraputra tathA bebaI eTale rAjaputra vizeSa navamalika navalekhika eTalA kulamAM utpanna thayalA saMsArane asAra jANIne rAjya pramukha tyAgIne ( jepavaI e ke0 ) je pravarjita thayA eTaje cAritravAna thayA te evA batA paNa (paradattanoI ke 0 ) pArako dIdho evo je bAhAra tene jogave eTale guddhAhAra grahaNa kare ( gottejethana timAba de ke0 ) paraMtu gotrane viSe garva nakareM eTale zuddhAhAranuM grahaNa karanAra evo cAritraid potAnA uMca gotrane viSe garva kare nahI gotra kevoLe toke mAnaba-6 eTale brAhmaNa tathA chatrIya vaMzanA upanA svanAve potAnA vaMzanA nimAnI thAya Hari paNa cAritra yAdasyA pI koipaNa prakAranA gotranuM AhAra grahaNa kare paraM tu dAhAra grahaNa kare paNa potAnA gotrano garva karIne tevAja gotrano guDa khAhAra levAnI ilA cAritri kare nahI e abhiprAyale. // 10 // || dIpikA-yathA kUTena pAzena baddhomRgAdiH paravazoDuHkhI syAttathA nAvakUTena sne na ekAMtato'sau saMsAraM paryeti baMcamIti / maunapade saMyame san pravartate / kiMnUte saMyame gotre gAM vAcaM trAyataiti gotraM sarvAgamAdhAranUtaM tasmin / yazva mAnanaM satkArastasyA For Private Personal Use Only
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhae tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. rthaH prayojanaM tena yAtmAnaM vyutkarSayet madavaMtaM kuryAt tathA ca su saMyamastamAdAyAnya tareNa jJAnAdinA madasthAnena mAdyati sasarvakamataM tattvatona vettIti nAvaH // 5 // yojAtyA brAhmaNaH kSatriyajAtIyovA nagraputraH kSatriya vizeSaH (lebatti) datriyavi zeSaeva / evaM viziSTakulobhUtaH pravrajitaH paradattanojI guvAhAragrAhI gotre uccairgotre u tpannopi naiva staMnaM garva yAyAt / kiMnUte gotre mAnaba animAnAspade // 10 // // TIkA-kiMcAnyat / ( egaMtakUDeityAdi ) kUTavaskUTaM yathA kUTena mRgAdivaH para vazaH sannekAMtapuHkhalAgnavati / evaM jAvakUTena snehamayenaikAMtato'sau saMsAracakavAlaM pa yeti tatra vA prakarSaNa lIyate pratIyate'nekaprakAraM saMsAraM baMnramIti / tuzabdAtkAmAdinA vA mohena mohitobahuvedane saMsAre pralIyate / yazcaivaMnUto'sau na vidyate na kadAcana saM navati / munInAmidaM maunaM taca tatpadaM ca maunapadaM saMyamastatra maunAMvA pade sarvapra gItamArge nAsau vidyate / sarvamatameva vizinaSTi / gAM vAcaM trAyate'rthAvisaMvAdanataH pA layatIti gotraM tasminsamastAgamAdhAranUtaityarthaH / nacairgotre vA vartamAnastadanimAnaya hayastomaunI'pade na vartate / yazca mAnanaM pUjanaM satkArastenArthaH prayojanaM tena mAnanArtha na vividhamutkarSayedAtmAnaM yohi mAnanArthena lAnapUjAsatkArAdinA madaM kuryAnnAsau sa vajhapade vidyataiti pUrveNa saMbaMdhaH / tathA vasuvyaM tacceha saMyamastamAdAya tathAnyatareNa jJAnAdinA madasthAnena paramArthamabudhyamAnomAdyati paThannapi sarvazAstrANi tadartha vA gaha napi nAsau sarvajhamataM paramArthatojAnAtIti // 7 // sarveSAM madasthAnAnAmutpatterAranya jAtimadobAhyanimittanirapedoyatonavatyatastamadhikRtyAha / (jemAhaNeityAdi ) yohi jAtyA brAhmaNonavati datriyovA zvAkuvaMzyAdikaH / tadameva darzayati / nayaputraH da triyavizeSajAtIyaH / tathA (levatti) triya vizeSaeva / tadevamAdiviziSTakulobhUtoya thAvasthitasaMsArasvanAvaveditayA yaH pravajitastyaktarAjyAdigRhapAzabaMdhanaH parairdattaM noktuM zItamasya paradattanojI samyaksaMyamAnuSThAyI gotre uccairgotre harivaMzasthAnIye samutpannopi naiva staMnaM garvamupayAyAditi / kiMjUte gotre animAnaba animAnAspade iti / etaktaM navati / viziSTajAtIyatayA sarvalokAnimAnyopi pravrajitaH san kRtazirastuMDamuMDanonidA thai paragRhANyaTana kathaM hAsyAspadaM garva kuryAtraivAsau mAnaM kuryAditi tAtparyArthaH // 10 // na tassa jAI va kulaM va tANaM, emaba vijA caraNaM sucinnaM ||nni kamma se sevazgArikamma, Na se pArae do vimoynnaae||11||
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAMdADurakA jainAgama saMgraha nAgaDasarA. sikkiMca niska sulUdajIvI, je gAravaM hoi salogagAmI // prAjIvameyaM tu abujhamANo, puNeopuNo viSpariyAsurveti // 12 // artha - ( natarasajAva kujavatAeM ke0 ) te animAnI potAnA gotrasaMbaMdhI mar3hanA karanAne jAti eTale je mAtAnuM pakSa ne kula eTale pitAnuM pakSa e banenuM mada trA nerthe na thAya kAraNake saMsAramA bhramaNa karatAM prANIne mAtAnI jAti ne pitAnuM kula te kAMi trANa jaNI nathAya have je padArtha jIvane trANa thAya te kahebe (ee vijJAcaraNaM sucinnaM ke0 ) vidyA eTale jJAna ne caraNa eTale cAritra sucI eTa ve e banene sArIrIte yAcA thakI muktinuM kAraNa thAyale. arthAt jJAna khane kriyA e ve vinA bIjo koI jIvane zaraNa nathI ( pirakamma se sevaigArikammaM ke0 ) mATe je puruSa grahasthapaNA thakI skimma eTale nikalI cAritra yAdarIne pharI yA gArIno kartavya je jAtimadAdika tene seve athavA sAvadhAraMnAdika seve ( pasepArae ho vimoyaNAe ke0 ) te puruSa saMsArano pAraMgAmi na thAya kemake jJAna, darzana ne cAritra eja muktinA kAraNabe paraMtu jAtikulA dikano mar3ha te kAMI muktino kAraNa nayI ema jANa // 11 // (piciNenisku sulUhajIvi ke0 ) je nikiMcana nipari yahI sulujIvI eTale aMtaprAMta cAhArano benAra hoya tene nikku eTale sAdhu jAlavo dhane (jegAravaM hoisalogagAmI ke0 ) je garvavaMta hoya zlAghA eTale prasaMsAno kA mi eTA karanAra hoya (zrAjIvameyaM tuabujhamANo ke0 ) te jIva khAjIvikA mAtra no karanAra batA zuddha saMyamano bajAe evo bato ( pulopuloviSpariyAsurveti ke0 ) te jIva pharI pharI viparyAsane pAme eTale valI valI janmamaraNAdike karIne ghaNo saMsArane viSe paribhramaNa kare // 12 // || dIpikA - tasyAnimAnavatojAtimadaH kulamadovA'tra saMsArakramaNe zaraNaM nasyA t / mAtRnavA jAtiH pitRnavaM kulametaDupalakSaNAdanyadapi padasthAnaM na trANAya / yatrANaM tadAha / sucIrNe vidyA jJAnaM caraNaM cAritraMca tasmAdanyatra trAyAzA na vidyate / jJAna kriyAcyAmeva mokRiti vacanAt / evaMsatyapi kazcit niSkramya pravrajyA gRhItvA pi yAriyAM gRhasthAnAM karma sAvadyakriyAM sevate na ca karmamocanAya pAragojavati // 11 // bAhyArthena niSkiMcano nikuH suruujiiv| vallacaNakAdiprAMtAhAraevaMbhUtopi ka vijaurava priyojavati / tathA znokakAmI prAtmazlAghAnilASI ca syAt / nacaivaMnUto niSkiMcanatvAdikamAjIvamAtmavartanopAyaM kurvANaH paramArthamabudhyamAnaH saMsAre viparyA saM janmamaraNAdyupaDvamupaiti // 12 // Hug For Private Personal Use Only
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhae vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. // TIkA-na cAsau mAnaH kriyamANoguNAyeti darzayitumAha / (natassajAItyAdi) nahi tasya laghuprakRteranimAnoDarasya jAtimadaH kulamadovA kriyamANaH saMsAraM paryaTata strANaM navati / navanimAnojAtyAdikaaihikAmuSmikaguNayorupakArIti / ihaca mAtRsamu bAjAtiH pitRsamulaM kulaM etaccopaladaNamanyadapi madasthAnaM na saMsAratrANAyeti / yatpunaH saMsArottArakatvena trAgasamartha tadarzayati / jJAnaM ca caraNaM ca jhAnacaraNaM tasmAdanyatra saMsArottAraNatrANAzA na vidyate / etacca samyaktvopabaMhitaM sat suSTu cIrNa sucIrNa saMsA rAuttArayati / jJAnakriyAnyAM modati vacanAt / evaMnUte satyapi modamArge niSkramyA pi pravrajyAM gRhItvApi kazcidapuSTadharmA saMsAronmukhaH sevate'nutiSThatyanyasyati paunaHpunye na vidhatte agAriNAM gRhasthAnAmaMgaM kAraNaM jAtyAdikaM madasthAnaM pAThAMtaraM vA (agAri kammati ) agAriNAM karmAnuSThAnaM sAvadyamAraMnaM jAtimadA dikaM vA sevate / nacAsAvagA rikarmaNAM sevako'zeSakarmamocanAya pAragonavati / niHzeSakarmayakArI na navatIti nA vH| dezamocanAttu prAyazaH sarveSAmevAsumatAM pratikSNamupajAyataiti // 11 // punarapya nimAnadoSA vinavinAyAha / (NikiMcaNeityAdi ) bAhyenArthana niSkiMcanopi nikSaNa zIlonihuH paradattanojI tathA suSTurUmaMtaprAMtaM vana caNakAdi tena jIvituM prANadhAraNaM kartuM zIlamasya sa surUdajIvI evaMnUtopi yaH kazcijArava kriyonavati / tathA zloka kAmI AtmazlAghAnilASI navati / sacaivaMnUtaH paramArthamabudhyamAnaetadevAkiMcanatvaM surUdajIvitvaM vAtmazlAghA tatparatayA AjIvamAjIvikAmAtmavartanopAyaM kurvANaH punaHpunaH saMsArakAMtAre viparyAsaM janmajarAmaraNarogazokopazvamupaiti gati tauttaraNA yAjyudyatovA tatraiva nimaUtItyayaM viparyAsaiti // 12 // je nAsavaM niku susAduvAdI, paDihANavaM do visaarey|| agADhapame suvinAviyappA, annaM jaNaM pannasA prihvejaa||13|| evaM Na se doz samAdipatte, je pannavaM nisku vinakasejjA // a davA vi je lAnamayAvalitte, annaM jaNaM khiMsati baalpnne||14|| artha-(je nAsavaM nirakususAduvAdI ke0) je sAdhu nASAnA guNa tathA doSano jANa tathA susAduvAdI eTale priya vacanano bolanAra eTale kIrAva madhvAzrava labdhIvA lo valI (paDihANavaMhoi ke0 ) pratinAvavaMta eTale natpAtikAdika cAra prakAranI bujhino pAraMgAmi hoya tathA (visAraeya ke0) vizArada eTale paMmita artha grahaNa karavAne samartha (AgADhaparame ke0) AgADhaprajJa eTale prastAvavetA arthAt ivya, kSetra,
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 4 kAla ne nAvano jAe tathA ( suvinAviyappA ke0 ) nAnAprakAranI jAvanAyeM karI ne nAvyo yatmA jemano evo bato ( annaM japannasA parihavekA ke0 ) anya jana pratye potAnI prajJAye karI eTale potAnA jANapaNe karI parAnave arthAt ema jANe je mAhArA samAna koi jAe puruSa nayI erote bIjAne tRNavata gaNe. // 13 // evA sAdhu doSa kahene. ( evaM seho isamAhipatte ke0 ) erIte ahaMkArano kara nAra je sAdhu hoya te samAdhine prApta thayo na kahevAya ( jepannavaM niraku vicakka sekA ke0 ) je sAdhu prajJAvaMta thaIne vyutkarSa eTale garvane dhAraNa kare ( yahavAvijelAnamayAva litte ke 0 ) athavA je koi sAdhu alpAMtarAya thako lAnavAn eTale bIjAne upakaraNa thA pavAne samartha to jAnanA made karo jipta thAya eTale matta thAya (annaMja khiMsati bAlapane ke0 ) anya janane khiMse eTale bIjAnI niMdA kare khane ema vicAre je sarva sAdhAraNa sadhyA saMstAraka pramukha lAvavAne DhuMja samarthabuM bIjA bApaDA guM ? peTa naravAne paNa samartha nayI evo sAdhu bAla eTale mUrkha buddhivAlA jANavo. // 14 // // dIpikA - nApAvAn nASAguNadoSajJoyonikuH susAdhuvAdI hitamitavAdI pratinA namutpattikyAdibuddhista chAna vizArado'rthagrahaNasamarthaH / agADhA tattvaniSThA prajJA bu ddhiryasya sogA'DhaprajJaH suvinA vitodharmavAsanAvAsitazrAtmAyasya satathA / enirguNaiH sAdhuvati yazva madavAnanyaM janaM svakIyayA prajJayA parinavet // 13 // taddoSAnAha / e vaM paraparivakArI samAdhirdharmadhyAnaM tatra prAptona javati / yaH prajJAvAn nirutkarSet ga va kuryAt / athavA yolAnamadAvaliptaH syAt jAnamadena vyAptaH syAtsonyaM janaM niMdati bAlaprajJo mUrkhaprAyastanniMdayAca samAdhiM na prApnotIti // 14 // // TIkA - yasmAdamI doSAH samAdhimAkhyAtamasevamAnAnAmAcArya paribhASiNAM vA ta smAdamIniH ziSyaguNairnAvyamityAha / ( jenAsavamityAdi ) nASAguNadoSajJatayA zo jananApAyukto nApAvAna nikkuH sAdhustathA suSThu sAdhu zojanaM hitaM mitaM priyaM vadituM zI lamasyetyasau susAdhuvAdI dIramadhvAzravavAdItyarthaH / tathA pratijJA nAmotpattikyAdibuddhi guNasamanvitatvenotpannapratinatvaM tatpratijJAnaM vidyate yasyAsau pratibhAnavAn parelA kSiptastadanaMtaramuttaradAnasamarthaH / yadivA dharmakathAvasare koyaM puruSaH kaMca devatAvizeSaM praNataH katarA darzanamAzritaityevamAsannapratinatayA yathAyogamAcaSTe tathA vizArado'rtha grahaNasamaryo bahuprakArArthakathanasamarthovA cazabdAcca zrotraniprAyajJastathA pragADhA'vagADhA paramArthaparyavasitA tattvaniSThA prajJA buddhiryasyAsAvagADha prajJastathA suSThu vividhaM nAvitodharma For Private Personal Use Only
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ 50 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. vAsanayA vAsitazrAtmA yasyAsau suvinAvitAtmA / tadevameniH satyanASAdi nirguNaiH zonanaH sAdhurnavati / yazcenireva nirjarAhetunatairapi madaM kuryAttadyathA'hameva nASAvidhijJa stathA sAdhuvAdyahamevaca na mattulyaH pratinAnavAnasti nApi matsamAnolaukikoloko ttarazAstrArthavizArado'vagADhaprajhaH sunAvitAtmeti caivamAtmokarSavAnanyaM janaM svakIyayA pra jhayA parinavet evaM manyate / tathAhi / kimanena vA'kuMThena huIrUDhena kuMDikAkArpAsaka tuvyena khasUcinA kAryamasti kvacitsanAyAM dharmakathAvasare vetyevamAtmotkarSavAna na vati / tathAcoktaM / anyaiH svebAracitAnathavizeSAn zrameNa vijhAya // kRtsnaM vAGmayamitaiti khAdatyaMgAni darpaNetyAdi // 13 // sAMpratametadoSAnidhitsayA h| ( evaMNaseityAdi) evamanaMtaroktayA prakriyayA paraparinavapuraHsaramAtmotkarSa ku vannazeSazAstrArthavizAradopi tattvArthagADhaprajhopyasau samAdhi modamArga jJAnadarzanacAritra rUpaM dharmadhyAnAravyaM vA na prAptonavatyuparyavAsI paramArthodanvataH plavate / kathaMnUtojava tIti darzayati / yAhyaviditaparamArthatayAtmAnaM sanmuSIkaM manyamAnaH svaprajJayA nihu rutkarSa kuryAnnAsI samAdhi prAptonavatIti prAktanena sNbNdhH| anyadapi madasthAnadoSa mudghaTTayati / athaveti padAMtare / yohyalpAMtarAyolabdhimAnAtmakate parasmai copakaraNAdika mutpAdayitumalaM salaghuprakRtitayA lAnamadAvaliptonavati tadavaliptazca samAdhimaprApto navati / sacaivaMjUto'nyaM janaM karmodayAdalabdhimaMtaM khiMsaitti niMdati parinavati vakti ca namattulyaH sarvasAdhAraNaH zayyAsaMstArakAdyupakaraNotpAdakovidyate kimanyaiH svodaranaraNa vyagratayA kAkaprAyaiH kRtyamastItyevaM bAlaprajhomUrkhaprAyo'parajanApavAdaM vidadhyAditi tadevaM prajJAmadAvalepAdanyasmina jane niMdyamAne bAlasahazaiyate yatotaH prajJAmadona vidhe yona kevalamayameva vidheyonyadapi madasthAnaM saMsArajihIrSuNA navidheyamiti // 14 // pannAmayaM ceva tavomayaMca, jinnAmae goyamayaM ca niskU // A jIvagaM ceva cancamAdu, se paMmie uttama poggalese ||15||e yAiM mayA vigiMca dhIrA, Na tANi sevaMti sudhiirdhmmaa||tes vagottAvagayA mahesI, nacaM agottaM ca gatiM nveti // 26 // artha-(pannAmayaMcevatavomayaMca ke0 ) prazAno mada tema valI tapano mada eTale DhuM buddhivAna bu DhuM tapasyAvAna bu evo je mada tene (jinnAmae ke0 ) namADe eTale evo mada nakare tathA ( goyamayaMcaniskU ke0 ) gotrano mada sAdhu nakareM eTale mAharo uMca gotra hu~ uttama kulamA janma pAmyo evo ahaMkAra sAdhu nakare (thAjIvagaMcevacana
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA: 201 To) samaMtathI jIte yAjIvikAyarthaH eTale cotho khAjIvika eTale artha arthAt dhana teno mada sAdhu nakare ema bIjo paNa koi prakArano mada nakareM (sepaMmi euttamapoggalese ke0 ) te paMmita uttama pujane viSe pote nispRha evA yAtmAvAlo te sAdhu jAvo // 15 // ( eyAImayAivi giMcadhIrA ke0 ) e pUrvoktaje prajJAdika mada na sthAnaka kA tene dhairyavAna sAhasIka puruSa saMsAranA kAraNa jAlIne potAnA AtmA kI jUdA kare ( etANi sevaMti sudhIradhammA ke0 ) eTalA mar3hanA sthAnakane supra tiSThita jeno dharma evA puruSa naseve eTaje yAdare nahI ( tesavagottAvagayAmahesI ke 0 ) te samasta gotrAdika madarahita evo mahARSIzvara je hoya evAne phala kahe. (uccA gotaMcagatiM veMti ke0 ) naMca ghane pragotra eTale jene viSe nAmagotrAdika karma nathI tevI gati pAme eTale te sAdhu mohane viSe jAya // 16 // || dIpikA - prajJA buddhistayA madastaM tapomadaM ca nirnAmayennizcayenApanayet gotramadaM ca nikurnAmayet / zrAjovorthanicayastaM gavatyAjI vago'rthamadastaM ca caturtha nAmayet // tu zabdAdveSAnapi madAna varjayet sapujalayAtmA paMDitauttamazca syAt // 15 // etAni pra zAdIni madasthAnAni vigiMca STathakkuryA 6rjayet / dhIrAjJAtatattvAH / sudhIraH supratiSThi to yeSAM te sudhIradharmANaevaMbhUtAstAni madasyAnAni nAsevaMte te sarvasmADucairgotrA derapagatAmaharSayanaccAM mokSAkhyAM gatiM vrajaMti / yagotrAM gotrakarmopalakSaNAdanyadapi karma tatra na vidyataiti // 16 // // TIkA - taddarzayitumAha / ( pAmayaM cevetyAdi ) prajJayA tIkSNabudhyA madaH prajJAma dastaMca tapomadaM nizcayena nAmayennirnAmayedapanayedahameva yathAvidhazAstrArthasya vettA tathA meva viSTatapovidhAyI nApi tapasoglAnimupagAmItyevaM rUpaM madaM na kuryAttatho gotre ikSvAkuvaMzaharivaMzAdike saMbhUtohamityevamAtmakaM gotramadaMca nAmayediti / zrAsamaM tAjIvatyanenetyAjIvo'rthanicayastaM gavatyAzrayatyasAvAjIva go'rthamadastaM ca caturtha nAma candASAnapi madAnnAmayettannAmanAccA sau paMmitastattvavettA navati / tathA'sAveva sa mastamadApanodakauttamapujalayAtmA navati / pradhAnavAcI vA pujana zabdastatazcAyamarthaH / uttamottama mahatopi mahIyAn navatItyarthaH // 15 // sAMprataM madasthAnAnAmakaraNIyatvamupa daryopasaMjihIrSurAha / (eyA ityAdi) etAni prajJAdIni madasthAnAni saMsArakAraNatvena samyak parijJAya (vigaMcatti) pRthakkuryAdAtmano'panaye diti yAvat / dhIrbuddhistayA rAjataiti dhIrA viditavedyAnaitAni jAtyAdIni madasthAnAni sevaMtyanutiSThati / ke ete / ye sudhIrAH For Private Personal Use Only M
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ 502 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM . supratiSThitodharmaH zrutacAritrAkhyoyeSAM te sudhIradharmAste caivaMbhUtAH parityaktasarvamadasthAnA maharSayastapovizeSazoSitakalmaSAH sarvasmADucairgotrAderapagatAgotropagatAH saMtavaccAM mokSA khyAM sarvottamAM vA gatiM vrajaMti gavaMti cazabdAtpaMcamahAvimAneSu kalpeSu kalpAtIteSu vA vrajati / gotropalakSaNAccAnyadapi nAmakarmAyuSkAdikaM tatra navidyataiti iSTavyaM // 16 // niskU mucce kaya vidhamme, pAThAMtare ( tadigdhamme ) gAmaM ca garaM ca pavissA // se esaNaM jANa maNesaNaM ca, annassa pANassa giye // 17 // ratiM ratiM ca abhinaya niskU, badUjaNe vA tada egacArI // egaMta moNeNa viyAgarekA, essa jaMto gati rAgatIya // 18 // artha - ( niskU ke 0 ) te sAdhu ( muyacce ke0 ) zarIra saMskArarahita ( kayadi dhamme ke 0 ) tathA dRSTa eTale dIgebe yathAvasthita dharma jeNe athavA dRDhadharmi eTale dharmane viSe dRDha eva to koka vyavasare ( gAmaMcaNagaraMcaNuppa vissA ke0 ) nikAdikane rye grAma nagara zeSa matAdikane viSe praveza kare ( seesa jANamaNesAMca ke0 ) te eSaNA eTale hAranI zuddhi jANato tathA dhaneSaNIya eTale thAhAranA azuddhatA paNAne paNa jANato thako nakramAdika doSane samyak prakAre TAlato thako (annassa pArasAgaDe ke 0 ) annane viSe tathA pANIne viSe gura thako lovyatA ra hita evo bato sAdhu vicare // 17 // ( ghara tira ticA ninUya niskU ke0 ) kadAcita sAdhune taprAMta nojane tathA vyastAne karI karma yogeM saMyamane viSe kharati upaje a ne saMyamane viSe rati upaje tevAre saMsAranuM svabhAva sthira jAlIne narakAdikanA duHkhane smaraNa karato thako utpanna thayalI rati dharatinuM nirAkaraNa kare ema rati ratane jAtIne sudho saMyama pAle ( bahUjaaivAta haegacArI ke 0 ) tathA ghaNA jana sahita to tathA ekacArI eTale ekalo bato pUgyo athavA napUgyo thako paNa ( egaMtamoNe viyAgarekA ke0 ) ekAMta niravadya jASA bole kAraNake anyajanono dAkSiNapaNo te jIvane trANa nalI nathAya temATe dharmakathAne prastAveM sAdhu ekAMta niravadya bhASA bole ne baje prastAve mauna rahe ( egassajaMtogatirAgatIya ke0) jIvane gati prAgati te ekalA neja karavI paDe. tyAre jIvane ekalo paraloka gamanAgamana karatA eka dharma vinA bIjo ko sahAyakArI nayI evI te sAdhu potAnA manamAM jANe // 18 // || dIpikA - sanirmRteca snAnAdisaMskArAnAvAdaca zarIraM yasya samRtArcaH / tathA For Private Personal Use Only
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ 50 3 rAya dhanapata saMgha bAMdArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. kRtAcaritodRSTo'vyavasthito'vagatazca dharmoyena satathA / evaMnUtogrAmaM nagaraM vA'nupra vizya nihAryapaNAM gaveSaNagrahaNaiSaNAM tathA'naiSaNAmunamadoSAdikAM ca jAnannannasya pAnasya vA'nanugR-zo'nAsaktaH samyagviharet // 17 // ratiM ratiM vA'ninUya tyaktvA ni kurekAMtamaunena saMyamena vyAgRNIyAt dharmasaMbaMdhaM brUyAt / kiMnUtaH sAdhuH / bahavojanAH saMyamasahAyAyasya sabahujanogaThavAsI / athavA ekacArI ekA vihArI jinakalpAdirvA / kiM brUyAdityAha / ekasya jaMtoH karmAnugatasya paraloke gatirAgatizca syAditi // yataH / e kaH prakurute karma, junaktyekazca tatphalaM // jAyate mriyate caika, ekoyAti navAMtara miti // 1 // // TIkA - kiMca | ( niskU muceityAdi) saevaM madasthAnarahito niNazIlonikkuH / taM vizinaSTi / mRteca snAna vilepanAdisaMskArAnAvAdaca tanuH zarIraM yasya samRtAcaH / divA modanaM muttadbhUtA zonanA'ca padmAdikA lezyA yasya sanavati mudacaH prazastadarza vezyaH / tathA dRSTo'vagatoyathAvasthitodharmaH zrutadharmacAritrAkhyoyena satathA caivaMbhUtaH kacidavasa grAmaM nagaramanyA matAdikamanupravizya nidArthamasAvuttamadhRtisaMhananopapa nnaH sanneSaNAM gaveSaNagrahaNaiSaNAdikAM jAnan samyagavannanaiSaNAM cojamadoSAdikAM tatpa rihAraM vipAkaM ca samyagavagannannasya pAnasya vA natu gRddho'nabhyupapannaH samyagviharet / ta thAhi / sthavirakalpikAdvicatvAriMzaddoSarahitAM nihAM gRhIyurjinaka lpikAnAM tu paMcasva nigraho 6yorya hastAzvemAH / saMsahamasaMsahA, uDDa taha hoMti cappalevAya // naggahiyA pahiyA, uyidhammAya sattamIyA // 1 // athavA yoyasyAnigrahaH satasyaiSaNA pa rAtvanaiSaNetyevameSAnaiSaNAnijJaH kvacitpraviSTaH sannAhArAdAvamUrjitaH samyakAM ni gRhIyAditi // 17 // tadevaM nihoranukUla viSayopalabdhimatopyaraktadviSTatayA tathA dRSTamapyadRSTaM zrutamapyazrutamityevaM nAvayuktatayA ca mRtakalpadehasya sudRSTadharma eSaNAneSa yA nizasyAnnapAnAdAvamUrtitasya sataH kvacidyAmanagarAdau praviSTasyA'saMyame ratirara tizva saMyame kadAcitprApyAtsA cApanetavyetyetadAha / ( kharaiMraiMcetyAdi ) mahAmunerapyastrA natayAmalA vilasyAMta prAMtavallaca ekA dinojinaH kadAcitkarmodayA'ratiH saMyame samutpadye ta tAM cotpannAmasau nikuH saMsArasvanAvaM parigaNayya tiryaGanArakA diDuHkhaM cotprekSyamANa zvataM saMsAriNAmAsurityevaM viciMtyAjinavedaninUya vA'sAvekAMta maunena vyAgRhNIyAdityu tareNa saMbaMdhaH / tathA ratiM vA'saMyame sAvadyAnuSThAne yanAdinavAcyA sADutpannAmaninavedana saMyodyukto vediti / punaH sAdhumeva vizinaSTi / bahavojanAH sAdhavogaDavAsitayA saMyamasahAyAyasya sabahujanastathaikaeva carati tanvIlacaikacArI saca pratimApratipanna ekana vihArI jinakalpAdirvA syAtsaca bahujanaekAkIvA kenacitpRSTo'STaSTovaikAMta maunena saMya For Private Personal Use Only
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ 804 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM . mena karaNanUtena vyANIyAt dharmakathAvasare'nyA saMyamAbAdhayA kiMcitdharmasaMbadhaM brUyA t / kiMparigaNayyaitatkuryAdityAha / yadivA kimasau brUyAditi darzayati / ekasyA'sahA yasya jaMtoH zunAzunasahAyasya gatirgamanaM paraloke navati tathA'prAgatirAgamanaM navAMta rAspajAyate karmasahAyasyaiveti / uktaMca / ekaH prakurute karma junaktyekazca tatphalaM // jA yate mriyate caika, ekoyAti navAMtaramityAdi / tadevaM saMsAre paramArthatona kazcitsahAyodha mekaM vihAyaitadvigaNayya munInAmayaM maunaH saMyamastena tatpradhAnaM vA brUyAditi // 18 // sayaM saccA vA vi soccA, nAseka dhammaM diyayaM payANaM // je garadiyA saliyApanaMgA, eNa tANi sevaMti sudhIradhammA 10 kesiMci takkA bujha jAvaM, khuddapi gaceka prsdddaanne|| prAnassa kAlAzcaraM vaghAe, laghANu mANe ya paresa he // 20 // artha - ( sayaMsameccA aDavA visoccA ke0 ) caturgatika saMsAranuM kAraNa mithyAtvAdika beM tathA mosvarUpa kAraNa samyaka jJAnAdikale evaM paropadezavinA svayaM poteja jA Ine athavA gurvAdikanI pAzethI zravaNa karIne (nAsedhammaMhiyayaMpayA ke 0 ) samasta prajA eTaje trasa tathA sthAvara jIvone hitakAraka evo zrutacAritrarUpa je dharma tene peTa kahe vo sAdhu jANavo e upAdeyapaNu ko have heyapaNu eTale je padArtha invA yogya te kahebe ( jegarahiyA ke 0 ) je mithyAtva vyavirati pramAdAdika evA padArtha je jagatamAMhe garahA eTale niMdanIka be tathA (saliyANa ke0 ) nIyAlA sahita evA je ( ppau~gA ke0 ) prayoga hoya tene ( tAlisevaMti sudhIradhammA ke0 ) je dharma viSe dhIra puruSa hoya te nasave na khAcare // 17 // ( kesiMci takkAi abusa nAva ke 0 ) koI eka mithyAdarzanIno abhiprAya jAlyAvinA sAdhu tathA zrAvakano dharma sthApana karavAnI ilAye kadAcit sAdhu tepara tIrthika pAgala tiraskAranA vacana bole (khudda piMgaLe sahANe ke0 ) tevAre te mithyAdarzanI zrI vItarAganA vacanaupara cha sahA karato ko kupaNuM kare evo bato virUpa kare jema pAlaka prohitano skaMda sUri para nAva thayo tenI pere jANavuM ( yAnassakAlA icaraMvadhAe ke0) khAyuSyanA kAnuM pramANa ghaNo hoya tene ghaTADe arthAt AyuSyanuM vinAza kare (nANumAye pare ke0 ) te mATe sAdhu jana yAgalAnuM niprAya laIne pI tenA yAgala artha prakAze svaparopakArane gharthe bole anyathA maunameva zreya // 20 // // dIpikA--svayaM navasvarUpaM sametya jJAtvA'thavA'nyasmAt zrutvA'nyasmai dharma nASeta / For Private Personal Use Only
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 55 kiMjataM dharma prajAnAM jIvAnAM hitdN| ye ca garhitAniMdyAH saha nidAnenA''zaMsArUpeNa vartate te sanidAnAH prayogAvyApArAH karmabaMdhahetavastAn sudhIradharmANonidavona sevaM te // 15 // keSAMcinmithyAdRzAM nAvamaniprAyamabudhvA'jhAtvA tIthikatiraskAraprAyaM vacovadet kazcitsAdhuH zrAvakovA saca tacozraddadhAnaH kuztvamapi gachet virUpaM kuryA ta pAlakapurohitazva skaMdakAcAryasya sakupitovakturyadAyustasya vyAghAtarUpaM dayasvanAvaM kAlAticAraM do sthitikamapyAyuH saMvartayet / korthaH / puruSavizeSaM jhAtvA hi dezanA kAryA / anyathA zrotA vidhivacaH zravaNakupitomaraNAdyupasargamapi vaktaH kuryAditi tasmAnabdhamanumAnaM parAjiprAyajJAnaM yena salabdhAnumAnaH pareSu pratipAdyeSu yathAyogama rthAn jIvAdikAn vadet // 20 // // TIkA-kiMcAnyata / ( sayaMsamavetyAdi) svayamAtmanA paropadezamaMtareNa sametya jhAtvA caturgatikaM saMsAraM tatkAraNAni ca mithyAtvAviratyatipramAdakaSAyayogarUpANi tathA'zeSakarmadayanadaNaM mAdaM tatkAraNAni ca samyagadarzanazAnacAritrANyatatsarvaM svata evAvabudhyAnyasmA jhAcAryAdeH sakAzAta tvA'nyasmai mumuve dharma zrutacAritrAkhyaM nASeta / kiMnUtaM / prajAyaMtaiti prajAH sthAvarajaMgamAjaMtavastenyohitaM saupadezadAnataH sadopakA riNaM dharma bayAditi / napAdeyaM pradazya heyaM pradarzayati / ye garhitAjugupsitAmithyAtvA viratipramAdakaSAyayogAH karmabaMdhahetavaH saha nidAnena vartataiti sanidAnAH prayujyaMta tiprayogAvyApArAdharmakathAprabaMdhAvA mamAsmAtsakAzAtpUjAlAjasaMskArAdikaM naviSyaMtI tyevaMtanidAnA''zaMsArUpAMstAMzcAritravighnanUtAna maharSayaH sudhIradharmANona sevaMte nA nutiSThati / yadi vA ye garhitAH sanidAnAvAkprayogAstadyathA kutIrthakAH sAvadyAnuSThAna viratAniHzInAnivratAH kuTalaveMTalakAriNaztyevaMnUtAnparadoSoddhaTTanayA marmavedhinaH sudhI radharmANovAkaMTakAna nasevaMte nabruvataiti // 17 // kiMcAnyat / (kesiMtakAyetyA di) keSAMcinmithyAdRSTInAM kutIthikanAvitAnAM svadarzanAgrAhiNAM tarkayA vitarkeNa svamatipa ryAlocanena nAvamaniprAyaM uSTAMtaHkaraNavRttitvamabudhvA kazcitsAdhuH zrAvakovA svadharma sthApanenbayA tIthikatiraskAraprAyaM vacobrUyAt saca tIthikasta co'zradhAnorocayannaprati pAdyamAno'ti kaTukaM nAvayet huztvamapi gajevirUpamapi kuryAt / pAlakapurohitavat skaMda kAcAryasyeti / kuztvagamanameva darzayati / saniMdAvacanakupitopi vakturyadAyustasyAyuSo vyAghAtarUpaM paridayasvanAvaM kAlAticAraM doghasthitikamapyAyuH sNvtet| etamuktaM navati / dharmadezanAhi puruSavizeSaM jJAtvA vidheyA / tdythaa| koyaM puruSorAjAdiH kaMcana devatAvi zeSa nataH katarakSA darzanamAzrito'nigRhItonanigRhItovA'yamityevaM samyak parijhAya 64
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ 506 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe trayodazamadhyayanaM. yathArha dharmadezanA vidheyA / yazcaitabudhvA kiMcidharmadezanAbAreNa paravirodhakacovyAt saparasmAdaihikAmuSmikayomaraNAdikamapakAraM prApnuyAditi / yataevaM tatolabdhamanumAnaM yena parAniprAyaparijhAne salabdhAnumAnaH pareSu pratipAdyeSu yathAyogaM yathAIpratipattyADa rthAn sadharmaprarUpaNAdikAn jIvAdIn svaparopakArAya brUyAditi // 20 // kammaM ca baMdaM ca vigiMca dhIre, viNakana sabada AyanAvaM // rU vehiM luppaMti nayAvahiM, viUM gadAya tasathAvarehiM // 2 // na payaNaM ceva siloyakAmI, piyamappiyaM kassa No krejaa| save apache parivajayaMte, apAnale yA akasA nirakU // 22 // AdatahIyaM samupehamANe,savehiM pANehiM NihAya dNge||nno jI viyaM No maraNAdikaMkhI, parivaekA valayAviSpamukkettibemi // // 23 // iti zrIAittahiyaMnAma trayodazamadhyayanaM sammattaM // artha-(kammaMcar3hadaMcavigiMcadhIre ke0) dhairyavAna buddhimAna sAdhu dezanAne avasare zrotAno karma eTale anuSThAna tathA baMda eTale cittano nAva ene judA judA jANIne etAvatA samyakrIte jANIne yathAyogya nAva dharma kahe tathA (viNajAusavahayAya nAvaMke0) tathA zrotA puruSay AyanAva eTale yAtmanAva te viSayaupara gRApaNuM eTale mithyA pariNAma tene sarvathA prakAre vizeSe karI nirghATe eTale dUrakare ane guNaneviSe tene sthApe (rUvehiMluppaM tinayAvahehiM ke0) valI rUpa je striyA dikanA aMgopAMganA jovAvAlA evA alpa buzviAna tuba prANI te dharmathakI lopAe iha loke vedanAdi ka pIDA pAme paraloke narakAdikanA phuHkha pAme mATe e nayanA karanArale e dharmathakI bhraSTa kare ema koI zrotA kahe zrotA strIno gRkSa hoya tevAre apavAda dhare (vi jaMgahAyatasathAvarehiM ke0) tevAre paMmita bAgalAno nAva grahaNa karIne trasa tathA sthAvara jIvone hitano karanAra evo dharmopadeza kare // 21 // (napUyaNaMceva siloya kAmI ke0 ) sAdhu dezanA Apato thako pUjana tathA vastrAdikanA lAjanI vAMbA nakare tathA zlAghA eTale yAtmAnI prazaMsA tenI paNa vAMbA nakare tathA ( piyamappiyaMkassa NokarejA ke0) rAga ane deSa koznI sAthe sarvathA nakare athavA koznI niMdA vi kathA paNa nakare ( savedhaNaparivaGayaMte ke ) ema sarvathA prakAre aniSTa anarthakArI evI pUjA satkArAdika vastu tene samastapaNe varje (aNAnaleyAakasAinirakU ke0) tathA anAkula eTale honAdika rahita bAlazarahita tathA kaSAyarahita evo bato
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 507 sAdhu, dharmanI prarUpaNA kare // 22 // ( cAhanahI samupehamANe ke0 ) yathAtathya satya mArga je sUtragata ne tene khAlocato samyak prakAreM anuSThAnane anyAsato thako ( sacce hiM pANehiM pihAyameke0) sarva prANI mAtra je trasa ne sthAvara jIvoDhe teno daMma eTale vinA zanuM tyAga karIne prANAMte paNa dharmanuM ulaMghana nakare ( pojIviyaMNomaraNAhikaMkhI ke 0 ) jIvitavya dhane maraNanI vAMbArahita samatAnAvasahita thako ( parivaekAvalayAvi mukke ke0 ) sudho saMyama pAle te sAdhu valaya eTale mithyAtva moha gahanathakI vipra muktAya tibemino artha pUrvavat jAvo // 13 // iti zrIsUtrakRtAMganA prathama zrutaskaMdha neviSe yathAtathya nAme teramA adhyayanano artha saMpUrNa thayo. // // dIpikA - dhIrobuddhimAn zrotuH karmAnuSThAnaM gurulaghukarmatvaM vA tathA baMdamaniprAyaM ( vigiMca ) vivecaye jAnIyAt jJAtvA ca dharmakathAM kurvan sarvathA sarvaprakAreNa parSada zrAtmanAvaM mithyAtvAdikaM vyapanayet viSayAsaktiM vyapanayet / yatorUpairnayanamanohA rinirnayAvahaiH saMsAranayakArinistu va sattvA vilupyate dharmAt bAdhyate evaM vidvAna paMDito gRhItvA parAniprAyaM sasthAvarecyo hitaM dharmaM vadet // 21 // sAdhurdezanAM kurvan pUjanaM vasupAtrAdilAnarUpaM na vAMbet nApizlokaM zlAghAM kAmayet tathA zrotuH priyaM rAjaka yAdikamapriyaM tadAzritadeva niMdAdirUpaM na kathayet / evaM sarvAn doSAn parivarjayedanA kulaH sAdhurakaSAyI javet // 22 // yoyAthAtathyaM samyakcAritraM prekSamANaH paryAlocaya n sarveSu prANiSu daMDaM hiMsAM nidhAya tyaktvA jIvitamasaMyamajIvitaM na kAMdenApi maraNA nikAMkI syAt / tadevaM valayena mAyAmohena vipramuktaH parivrajetsaMyamAnuSThAnaM caretsAdhuH / iti samAptau / bravImIti pUrvavat // 23 // yAthAtathyAkhyaM trayodazamadhyayanaM samAptaM // // TIkA - pica / (kamaMca baMdaM cetyAdi ) dhIro'docyaH sahudhyalaMkRtovA dezanAvasare dharmakathA zrotuH karmAnuSThAnaM gurulaghukarmanAvaM vA tathA baMdamaniprAyaM samyagvivecayejAnIyA t jJAtvA ca parSadanurUpAmeva dharmakathikodharmadezanAM kuryAtsarvathA yathA tasya zroturjIvAdi padArthAvagamojavati / yathAca manona dUSyate'pitu prasannatAM vrajatyetada nisaMdhimAnAha / vize peNa nayedapanayetparSadaH pApanAvamazuddhamaMtaHkaraNaM tuzabdAdiziSTaguNAropaNaM ca kuryAt / yAyAvaM ti kacitpAThaH / tasyAyamarthaH / zrAtmanAvo'nAdinavAnyasto mithyAtvA dikastama panayedyadi vAtmanA vo viSayagRdhnutA'tastamapanayediti / etaddarzayati / rUpairnayanamanohAri niH strINAmaMgapratyaMgAI kaTA nirIkSaNAdiniralpa sattvAvilupyaMte sarmAdvAyaMte / kiMnU tairUpairnayAvahaiH / nayamAvahaMti jayAvahAni / ihaiva tAvadrUpAdiviSayAsaktasya sAdhujanajugu sA nAnAvidhAzca karNanAsikA vikartanA vimaMbanAH prADurbhavaMti janmAMtare tiryaGnarakAdike For Private Personal Use Only
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ 57 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. yAtanAsthAne prANinoviSayAsaktAvedanAmanunavaMtItyevaM vijJAna paMhitodharmadezanAniko gRhItvA parAniprAyaM samyagavagamya parSadaM trasasthAvarejyohitaM dharmamAvi vayet // 21 // pUjAsatkArAdinirapekeNa ca sarvameva tapazcaraNAdikaM vidheyaM vizeSato'dharmadezanetyetadani prAyavAnAha / (napUyaNaMcetyAdi ) sAdhurdezanAM vidadhAnona pUjanaM vastrapAtrAdilAnarUpa manikAMdenApi zlokaM zlAghAM kIrtimAtmaprazaMsAM kAmayedanilaSettathA zroturya priyaM rAja kathAvikathAdikaM balitakathAdikaM ca tathA'priyaM ca tatsamAzritadevatAvizeSaniMdAdikaM na kathayedaraktaSTitayA zroturaniprAyamanisamIkSya yathAvasthitaM kathayet / upsNhaarmaah| sarvAnarthAn pUjAsatkAralAnAniprAyeNa svakatAn paradUSaNatayA ca parakatAn varjayan pariharan kathayedanAkulaH sUtrArthAdanuttarannakaSAyoniTurnavediti // 12 // sarvAdhyayanopa saMhArArthamAha / (thAhattahIyamityAdi) yathAtathAnAvoyAthAtathyaM dharmamArgasamavaraNA khyAdhyayanatrayoktArtha tattvaM sUtrAnugataM samyaktvaM cAritraM vA tatprekSyamANaH paryAlocaya na sUtrArtha sadanuSThAnatonyasana sarveSu sthAvarajaMgameSu sUkSmabAdaranedaninneSu pRthivIkAyA diSu daMDayaMte prANinoyena sadaMmaH prANavyaparopaNa vidhistanidhAya parityajya prANAtyayepi yAthAtathyaM dharma nonaMghayediti / etadeva darzayati / jIvitamasaMyamajIvitaM dIrghAyuSkaM vA sthAvarajaMgamajaMtudaMDena nAnikAMhI syAt parISahaparAjitovedanAsamudghAtahatovA ta vedanAmasahamAnojalAnalasaMpAtApAditajaMtUpamardaina nApi maraNAnikAMkSI syAt / tadevaM yAthAtathyamutprekSyamANaH sarveSu prANiparatadaMmopajIvitamaraNAnapedI saMyamAnuSThAnaM care udyuktavihArI navenmedhAvI maryAdAvyavasthitoviditavedyovA valayena mAyArUpeNa moha nIyakarmaNA vA vividha prakarSeNa mukto vipramuktaiti / itiparisamAptyarthe / bravImIti pUrva vat // 23 // samAptaM ca yAthAtathyaM tryodshmdhyynmiti|| have graMtha parityAga nAmA caudamo adhyayana kahele. teramA adhyayanamAM yathA satya paNo kahyo te yathA satya paNo to bAhyAnyaMtararUpa vividha parigrahanA tyAga vinA na thAya mATe yA caudamA adhyayanamAM graMtha parityAga paNo kahe. gaMthaM vihAya iha sirakamANo, nahAya subaMnaceraM vasejA // gvA yakArI viNayaM susike, je beya vippamAyaM na kujA ||1||j hA diyApotamapattajAtaM, sAvAsagA pavitraM mannamANaM // tamaMcAzyaM taruNamapattajAtaM, DhaMkAi avattagama harejA // 2 // artha-(gaMyaM ke0) dhanadhAnya hiraNyAdika bAhya graMtha ane krodhAdika anyaMtara graMtha e vividha graMthane ( vihAya ke0 ) tyAgone (iha ke0)yA pravacanane viSe ( siraka
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 50e mANo ke0 ) samyak prakAre saMyamamArga zukriyArUpa zIta sIkhato thako (nahAyasu ke ) saMyamane viSe nadyama karIne suzojana evA (baMjaceraMvasejA ke0 ) brahmacaryavratarnu nava vADasahita Azraya kare (navAyakArIviNayaMsusirake ke0 ) tathA jAvajIva zudhI upAyakArI eTale gurunI AjJA pAlato zonana prakAre karIne vinayaja zIkhe (jeya viSNamAyanakujA ke je mAhyA puruSale te e kAryane viSe pramAda nakare // 1 // have guru upadezavinA potAne baMde gathakI nikalIne je ekAkI paNe vicare tene ghaNA dopanI prApti thAya te upara dRSTAMta kaheDe (jahAdiyA ke0 ) yathA dRSTAMte jema padI nA ( potaapattajAtaM ke0) bAlaka ne jyAM sudhI pAMkha yAvI nathI tyAMsudhI te pAMkha vinAno evo to (sAvAsagApavimannamANaM ke0) potAnA mAlA thakI uDavAnI vAM bA karato thako pAMkha phaDaphaDAve paraMtu (tamaMcAiyaM taruNamapattajAtaM ke0) yAkaro ta DIjavAne asamartha thAya ane tene pAkho thakI hIna mAMsapesI samAna evo nhAno taru Na dekhIne ( DhaMkAiyavattagamaharejA ke0) mAMsAhArI evA DhaMkAdika padI tene apa harIne teno vinAza kare te bAlaka kevo to ke thavyaktagatAsivA asamartha eTale tyAM thI nAzI javAne asamartha evoThe // 2 // // dIpikA-atha caturdazaM graMthAdhyayanamAranyate / tasyedamAdisUtraM / (gaMthamiti ) iha pravacane graMthaM dhanAdikaM tyaktvA zikSamAyograhaNasevanAzidA sevamAnaH sajJAnenobAya suSTra zojanaM brahmacaryamAzritya vase tiSThedAcAryavacanasyAvapAtonirdezastatkArI bAcAryaka thitakArI vinayaM suSTu zidet kuryAt tathA yazkonipuNaH sa vipramAdaM vividha pramAdaM na kuryAt // 1 // yathAdijapotaH padizizurna vidyate patrajAtaM padonavoyasya so'patra jAtaH padahInastaM svakIyAdAvAsakAt plavitumutpatituM manyamAnaM tatra pataMtamupalabhya taM (acAzyaMti ) padAnAvAjaMtumasamarthamapatrajAtamiti kRtvA DhaMkAdayomAMsAhArAH satvA avyaktagamaM gamanAnAve naSTumasamartha hareyurvyApAdayeyuH // 2 // ___ // TokA-naktaM trayodazamadhyayanaM sAMprataM caturdazamAranyate / asya cAyamanisaMbaMdhaH / zahAnaMtarAdhyayane yAthAtathya miti samyakcAritramanihitaM taca bAhyAnyaMtaragraMthaparityAgA davadAtaM navati / tattyAgazcAnenAdhyayanena pratipAdyataityanena saMbaMdhenAyAtasyAsyAdhyayana sya catvAryanuyoga vArANyupakramAdIni navaMti / tatropakrama dArAMtargato'rthAdhikAroyaM / ta ythaa| sabAhyAnyaMtaragraMthaparityAgovidheyaiti nAmaniSpanne tu nidepe AdAnapadAjuNaniSpa natvAcca graMthataiti nAma taM graMthamadhikRtya niyuktikadAha / "gaMyopuluhito, uvido si sso ya hoMti gAyabo // pacAvaNa sirakAvaNa, pagavaM sirakAvaNAe " // 2 // (gaM
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ 510 ditIye sUtrakRtAge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. thopuvudichoityAdi ) graMthovyanAvanedaninnaH kullakanaigraMthyaM nAma uttraadhyynessvdhyynN| tatra pUrvameva sprpNco'nihitH|ih tu graMthaM vyanAvanedaninnaM yaH parityajati ziSyayAcA rAdikaM vA graMthaM yodhIte saziSyovividhodiprakArojJAtavyonavati / tadyathA / pravrajyayA zilyA ca / yasya pravrajyA dIyate zikSA vA yo grAhyate sakSiprakAropi ziSyazha punaH zikSA ziSyeNa prakRtamadhikAroyaH zikSA gRhAti zikSakasta vidayeha prastAvaityarthaH / ya thApratijJAtamadhikRtyAha / " so sirakago ya uviho, gahaNe yAsevaNA ya gAyabo // ga hami hoMti tiviho sutte abe taunaeya, // 30 // (sosirakagoyavihoityAdi ) yaH zidA gRptahAti savividhodiprakArakonavati / tadyathA / grahaNe prathamamevAcAryAdeH sakA zAbidA hAmilAtahakArAdirUpAM gRhAti zidati tathA zikSitAM vAnyasyati aharni zamanutiSThati saevaM vidhograhaNAsevanAnedaninnaH ziSyojJAtavyonavati / tatrApi graha NapUrvakamAsevanamiti kRtvA''dAveva grahaNa shikssaamaah| zidayA grahaNe upAdAne'dhikate trividhonavatIti zikSakaH / tadyathA / sUtre'rthe tanayeca sUtrAdInyAdAveva gRehana sUtrAdi zikSakonavatIti nAvaH / sAMprataM grahaNottaranAvinImAsevanAmadhikRtyAha / ("Aseva pAe uviho, mUlaguNe ceva uttaraguNeya // mUlaguNe paMcaviho, uttaraguNe bArasa viho na" // 31 // (thAsevaneityAdi ) yathAvasthitasUtrAnuSThAnamAsevanA tayA kAraNanUtayA vividhonavati zidakaH / tadyathA mUlaguNe mUlaguNaviSaye yAsevamAnaH samyak mUlae NAnAmanuSThAnaM kurvan tathottaraguNe cauttaraguNaviSayaM samyaganuSThAnaM kurvANohirUpopyAseva nAzidakonavati / tatrApi mUlaguNe paMcaprakAraH / prANAtipAtAdiviratimAsevamAnaH paM camahAvratadhAraNAtpaMcavidhonavati mUlaguNeSvAsevanAzidakaH / ttathottaraguNa viSaye samya piMDa vizudhyAdikAna guNAnAsevamAnauttaraguNAnAsevanAzidakonavati / te cAmI utta raguNAH / piMDassa jAvi sohI, samiIho nAvaNA tavo 'vihA // paDimA aniggahA viya, uttaraguNamo viyANAhi // // yadivA satsvapyeteSUttaraguNeSu pradhAnanirjarAhetu tayA tapaeva dAdazaguNamuttaraguNatvenAdhikRtyAha / uttaraguNe uttaraguNaviSaye tapovAda zanedaninnaM yaH samyak vidhatte sayAsevanAzidakonavatIti / ziSyohyAcAryamaMtareNa na navatyatayAcAryanirUpaNamAha / "Ayariu viya uviho, pajAvaMto ya siskivaMto y|| sirakAvaMto 'viho gahaNe AsevaNe ceva // 32 // gAhAvito tiviho, sutte ajeya ta unae ceva // mUlaguNauttaraguNo, suviho bAsevaNAe nu" // 33 // (thAyari vi yaityAdigAthAkSyaM ziSyApekSyA hi yAcAryovividhovinedaH / ekoyaH pravrajyAM grAha yatyaparastu yaH zikSAmiti / zikSyannapi vividhaH / ekoyaH zikSAzAstraM grAhayati pA vyatyaparastu tadartha daza vidhacakravAlasamAcAryanuSThAnataH sevayati samyaganuSThAnaM kArayati /
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 11 tatra sUtrArtha tajnayanedAgrAhayannapyAcArya stridhA navati / AsevanAcAryopi mUlottara nedAdvividhonavati / gatonAmaniSpannonidepastadanaMtaraM sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccArayitavyaM / taJcedaM / (gaMthevihetyAdi) iha pravacane jhAtasaMsArasvanAvaH san samyaganuSThAnenobitoyathyate yAtmA yena sagraMthodhanadhAnyahiraNyadipadacatuSpadAdikastaM vihAya tyaktvA pravajitaH san nabAnenobAya ca grahaNarUpAmAsevanArUpAM ca zidAM ca kurvANaH samyagAsevamAnAH suSTu zonanaM navanirbrahmacaryaguptinirguptamAzritya brahmacarya vase ttiSThet yadivA brahmacaryamiti saMyamastadAvasettaM samyak kuryAt / AcAryA tike yAva jIvaM vasamAnoyAvadanyudyatavihAraM na pratipAdyate tAvadAcAryavacanasyAvapAtonirdezasta kAryAvapAtakArI vacana nirdezakArI sadAjhAvidhAyI vinIyate'panIyate karma yena savi nayastaM suSTu zidevidadhyAt grahaNAsevanAnyAM vinayaM samyakaparipAlayediti / tathA ya zvekonipuNaH saMyamAnuSThAne sadAcAryopadeze vA vividha pramAdaM na kuryAt / yathAhi thAturaH samyagvaidyopadezaM kurvan zlAghAM lanate rogopazarmacaivaM sAdhurapi sAvadyagraMthapari hArI pApakarmaneSajasthAnanatAnyAcAryavacanAni vidadhadaparasAdhunyaH sAdhukAramazeSakarma dayaM vA prApnotIti // 1 // yaH punarAcAryopadezamaMtareNa svabaMdatayA gabanirgatya ekA kivihAritAM pratipadyate saca bahudoSanAga navatItyasyArthasya dRSTAMtamAvi vayannAha / ( jahAdiyAityAdi ) yatheti dRSTAMtopapradarzanArthaH / yathA yena prakAreNa vijapotaH pa viziguravyaktastameva vizinaSTi / pataMti gacaMti teneti patraM padapuTaM na vidyate patrajAtaM pa donavoyasyAsAvapatrajAtastatra svakIyAdAvAsakAt svanIDAt plavitumutpatituM manyamAnaM tatratatra pataMtamupalAnya taM vijapotaM (acAzyaMti ) padAnAvAjaMtumasamarthamapatrajAta miti kRtvA mAMsapezIkalpaM DhaMkAdayaH luisattvAH pizitAzino'vyaktagamaM gamanAnAve naSTumasamartha hareyuzcaMcvAdinodipya nayeyurvyApAdayeyuriti // 2 // evaM tu sepi apudhdhamma, nissAriyaM vusimaM mannamANA // di yassa gavaM ca apattajAyaM, darisaNaM pAvadhammA annege||3|| sANamice maNae samAhiM; aNosie paMtakariMti eNacA // nAsamANe daviyassa vittaM, Na Nikase badiyA Asupanno // 4 // artha-(evaMtu ke0 ) erIte jema te avyakta evoje pahIno bAlaka teno bIjA DhaM kAdika dui padI vinAza kare tema te (sehaMpiyapudhammaM ke0 ) agItArtha navadidI ta ziSya paNa (nissAriyaM vusimamannamANA ke0) gabarUpa mAlA thakI nIkalyo to
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ 512 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. pItene aneka pAMkhamIrUpa je DhaMkapadIne te potAne vasagAmI jANatA thakA tene vipratArIne saMyamarUpa jIvitavya thakI cukAve ( diyarasabAvaMca patta jAyaM ke0 ) pAM kharahita evo je pakkIno bAlaka tenI pere te gItArtha ziSyane ( harisupAvadhammAtra ge ke0 ) te pApadharmi evA aneka pAkhaMmI tene saMyama yakI haraNa kare // 3 // e mATe cAritravAna sAdhu sarvakAla gurupAze rahevo te kahebe (sAmibemaNuesamA hiM ke0 ) jAvajIva sudhI gurunI pAze rahevAnI vAMbA kare je susAdhu be te evIja sa mArgarUpa samAdhinI vAMbA kare eTale paramArthathakI manuSya teneja kahie ke je guruku vAse vasato thako potAnA nASelA aMgIkAra karelA sanmArgano nirvAha kare ( yaNo sitakariM ticcA ke0 ) gurukulavAse praNavasato eTale svavaMdAcArI bato saMsArano aMta nakare ulaTo anaMta saMsArI thAya saMsAranI vRddhi kare evaM jAlIne (unAsamA daviyasa vittaM ke0 ) sarvakAla gurukulavAse vaze gurunI sevA kare ema muktigamana yogya sAdhunA yAcArane atyaMta dIpAvato thako jinanASita dharmane dIpAve evaM jA ita (kise diyA ghAsupane ke0 ) yAsupra eTale je paMmita hoya te gathakI bAhera nIkale nahI arthAt svabaMdI nathAya // 4 // // dIpikA - dRSTAMta yojanAmAha / evamuktaprakAreNa zikSakaM navadIkSitaM sUtrArthavikala magItArthamapuMSTadharmANaM pAkhaMDikAH pratArayaMti pratAryaca gavAnniHsArayaMti niHsAritaMca saM tamasmAkaM vazyamityevaM manyamAnAkhajAtapadaM dvijazAvaM paripotamiva DhaMkAdayaH pApaka rmANaH kutIrthikAH svajanArAjAdayovA'neke hRtavaMtoharaMti hariSyaMti ceti kAlatrayo palakSaNArthaM nUta nirdezaH // 3 // vasAnaM guroraMtike sthAnaM samAdhisanmArgAnuSThAnarUpaM yAvajIvamicchenmanujaH sAdhuryAvatIvaM gurukulavAsI syAdityarthaH / guroraM tike'nuSito SvyavasthitaH karmaNo'naMtaroM'takArI nasyAditi jJAtvA guruM seveta tahitasya vijJAnamu pahA sonavet / yataH / nahi navati nirvigoSakamanupAsitagurukulasya vijJAnaM // praka TitapazcAnAgaM, pazyata nRtyaM mayUrasya // 1 // ivyasya muktiyogyasya sAdhorvRttamanuSThAnamu nAsayannanutiSThan na niSka senna nirga bejabAhe hirAyuprajJaH paMDitaH // 4 // // TIkA - evaM dRSTataM dASTItika pradarzayitumAha / ( evaMtuse haMpItyAdi) evami tyuktaprakAreNa / tuzabdaH pUrvasmAdvizeSaM darzayati / pUrva hyasaMjAtapatvAdavyaktatA pratipA ditA iva puSTadharmatayeti / prayaM vizeSoyathA dvijapotamasaMjAtapakSaM svanIDAnnirgataM ku satvAvinAzayaMti evaM ziSyakamaninavapravrajitaM sUtrArthAniSpannamagItArthamapuSTadharmA samyagaparitadharma paramArtha saMtamanekapApadharmANa: pADikAH prakArayati pratArthaca gavasa For Private Personal Use Only
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 13 mujJAniHsArayaMti niHsAritaMca saMtaM viSayonmukhatAmApAditamapagataparalokanayamasmAkaM vazyamityevaM manyamAnAH / yadivA (busitti) cAritraM tadasadanuSThAnatoniHsAraM manyamA nAajAtapadaM vijazAvakabhiva padipotamiva DhaMkAdayaH pApadharmANomithyAtvAviratti pramAdakaSAyakaluSitAMtarAtmAnaH kutIthikAH svajanArAjAdayovA'neke bahavohatavaMtoharaM ti hariSyaMti ceti kAlatrayopaladANArtha nUtanirdezaiti / tyaadi| pASaMDikAevamagItA rtha pratArayati / tdythaa| yuSmadarzanenAniprajvAlanaviSApahArazikhAbedAdikAH pratyayA dRzyate tathA'NimAdyaSTaguNamaizvaryaca nAsti tathA na rAjAdinibadunirAzritaM / yApyahiM socyate navadAgame sApi jIvAkulatvAnokasya phuHsAdhyA nApi navatAM snAnAdikaM zauca mastItyAdikAniH zaktiniriMjAlakalpAnirmugdhajanaM pratArayaMti svajanAdayazcaivaM viSa saMnayaMti / tadyathA / na javaMtamaMtareNAsmAkaM kazcidasti poSakaH poSyovA tvamevAsmAkaM sarvasvaM tvayA vinA zUnyamAnAti tathA zabdAdi viSayopanogAmaMtraNena sa dhrmaacyaavyNti| evaM rAjAdayopi iSTavyAstadevama puSTadharmANamekA kinaM baduniH prakAraiH prtaaryaaphreyuriti| // 3 // tadevamekAkinaH sAdhoryatAbahavodoSAHprAunavaMtyataH sadA gurupAdamUle sthAtavya mityetadarzayitumAha / (usANa mile ityAdi) avasAnaM guroraMtike sthAnaM tadyAvajIvaM samAdhi sanmArgAnuSThAnarUpamijedanilaSenmanujomanuSyaH saadhurityrthH| saeva paramArtha tomanuSyoyoyathApratijJAtaM nirvAhayati / tacca sadAguroraMtike vyavasthitena sadanuSThAna rUpaM samAdhimanupAlayatA nirvAhyate nAnyathetyetadarzayati / guroraMtike'nuSitovyavasthi taH svabaMda vidhAyI samAdhiH sadanuSThAnarUpasya karmagoyathApratijJAtasya vA nAMtakaronava tIti jJAtvA sadA gurukulavAso'nusatavyasta hitasya vijJAnamupahAsyaprAyaM navatIti / uktaMca / nahi navati nirvigopakamanupAsitagurukulasya vijJAnaM // prakaTitapazcAnAgaM pa zyata nRtyaM mayUrasya // 1 // tathA jAMgala vilanavAlukAM pArmiprahAreNa praguNAM dRSTvA'paro 'nupAsitagururajhorAjhI saMjAtagalagaMDAM pArmiprahAreNa vyApAditavAnityAdayo'nupAsi tagurorbahavodoSAH saMsAravardhanAdyAnavaMtItyavagamyAnayA maryAdayA guroraMtike sthAtavyami ti darzayati / avanAsayannunnAsayan samyaganutiSThan ivyasya muktigamanayogyasya satsA dhorAgadveSarahitasya sarvajJasya vyAvRttamanuSThAnaM tatsadanuSThAnato'vanAsaye dharmakathikaH katha natovonnAsayediti / tadevaM yatogurukulavAsobahUnAM guNAnAmAdhAronavatyatona niSkase nanirgata gabAjurvatikA bahiH svelAcArI nanavedAzuprati priprajhastadaMtike niva san viSayakaSAyAnyAmAtmAnaM diyamANaM jhAtvA dipramevAcAryopadezAtsvataeva vA niva tayati satsamAdhau vyavasthApayatIti // 4 //
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM . sAsaNeya, parakkame yAvi susAdajute ||smitiisu guttIsa yAyapanne, viyAgarite ya puDho vaejA // 8 // saddANi soccA aDu neravANi, aNAsave tesu parivaekA // nidaM ca ni skUna pamAya kuA, kahaMkadaM vA vitigita tine // 6 // 514 je artha - (jeke0 ) je vairAgya yAdarI cAritravaMta thako ( vAya ke0 ) sthAna yA zrI dine viSe ( sayapAsaNeya ke0 ) tathA zayana ghane Azanane viSe ca kAra zabda gamanane viSe ( parakkameyAvi ke0 ) parAkrama eTale bala phorave te kevo Art phorave toke ( susAdujute ke0 ) ruDA yAcArasahita evo bato ( samitIsuguttI suyApatte ke0 ) pAMca samiti ne traNa guptine viSe yAyapanna eTale samyak jANa ( viyAgariteya puDhoko ke0 ) athavA anyane upadeza deto te upadezane guru prAsAda kI jAlIne tene judo judo vicAra kahe. // 5 // (sahA lisoccADuravANi ke0 ) zabda vaMzanA vAdika karNane sukhanA karanAra tathA bhairava eTale karNane duHkhanA karanAra evA zabda sAMjalIne (yaNAsave ke0 ) te zabdAdikane viSe rAga dveSa rahita evo bato (supa viekA ke0) sudho saMyama pAle ( nidaMca nirakUnapamAyakukA ke0 ) tathA nizarUpa je pramAda te paNa nikku nakare e prakAre pravarttato ( kahaMka vA vitivitine ke0 ) koI paNa prakAre vitagita eTaje saMdeha tethakI niHkrAMta thAya eTalesaMdeha rahita thAya. // 6 // || dIpikA - pravrajyAM prati nadyatonityaM gurukulavAsataH sthAnatazca sthAnamAzritya tathA zayanatayyAsanataH / cakArAjamanamAzritya tathA tapazcaraNAdau parAkramatazca sAdhorudyatavihA riNoye samAcArAstaiH samAyuktaH sthAnazayanAsanAdAvupayuktaityarthaH / samitiSu guptiSu cAgatA utpannA prajJA yasya saprAgataprajJaH saMjAtakRtyAkRtyavivekaH svataH syAt / parasyA pi vyAkurvat kathayat pRthak samitiguptInAM pAlanaM tatphalaMca vadet // 5 // zabdAn mano harAn zrutvA'thavA nairavAn karNakaTUna zrutvA teSu zabdeSvanAzravomadhyasthonUtvA parivraje saMyamAnuSThAyI syAt / tathA ni pramAdarUpAM nikurna kuryAt / tadevaM gurUpadezAt kathaM kathamapi vicikitsAM vizrutirUpAM vitIrNoniSkrAMtaH syAt // 6 // // TIkA - tadevaM pravrajyAmanyudyato nityaM gurukulamAvasan sarvatra sthAnazayanAsanAdAvu payuktobhavati taDupayuktasya ca guNamudrAvayannAha / ( jeThAlau yaityAdi ) yohi nirvi saMsAratayA pravrajyAyAmanyudyatonityaM gurukulavAsataH sthAnatazca sthAnamAzritya tathA For Private Personal Use Only
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 515 zayanatabAsanataH / ekazcakAraH samuccaye vitIyo'nuktasamuccayArthaH / cakArAjamanamAzri tyAgamanaMca tathA tapazcaraNAdau parAkamatazca sAdhoruyuktavihAriNoye samAcArAstaiH samA yuktaH susAdhudi yatra sthAnaM kAyotsargAdikaM vidhatte tatra samyakpratyupekSaNAdikAM kiyAM karoti kAyotsarga ca meruriva niSprakaMpazarIronisTahovidhatte tathA zayanaM ca kurvan pratyupe dastaM saMstArakaM tabhuvaM kAyaM vocitakAle guruniranujJAtaH svapettatrApi jAdiva nAtyaMtaM niHsaharati / evamAsanAdiSvapi tiSThatA pUrvavatsaMkucitagAtreNa svAdhyAyadhyAnaparAyaNe na susAdhunA navitavyamiti / tadevamAdisusAdhu kriyAyuktogurukulanivAsI susAdhurnava tIti sthitaM / apica gurukulavAse nivasan paMcasu samitiSvIryAsamityAdiSu pravicA rA'pravicArarUpAsu tathA tisRSu ca guptiSu pravicArApravicArarUpAsu AgatotpannA prajJA ya syAsAvAgataprajJaH saMjAtakartavyAkartavyavivekaH svatonavati parasyApica vyAkurvan kathaya na pRthakTathagguroH prasAdAtparijhAtasvarUpaH samitiguptInAM yathAvasthitasvarUpapratipAlanaM tatphalaMca vadetpratipAdayediti // 5 // ryAsamityAdyupetena yavidheyaM tadarzayitumAha / (sadANItyAdi ) zabdAn veNuvINAdikAn madhurAn zrutipezalAn zrutvA samAkA'tha naravAn jayAvahAna karNakaTUnAkarNya zabdAnAzravati tAn zonanatvenAzonanatvenavA gRhAtItyAzravonAzravo'nAzravasteSvanukUleSu pratikUleSu zravaNapathamupagateSu zabdeSvanA zravomadhyasthorAga deSarahitonUtvA parisamaMtAd vrajetparivrajet saMyamAnuSThAyI navettathA nisaMca niApramAdaMca nivaH satsAdhuH pramAdAMgatvAnna kuryAt / etamuktaMnavati / zabdA zravanirodhena viSayaviSayapramAdoniSiyonijJanirodhena nizapramAdazcazabdAdanyamapi pramA daM vikathAkaSAyAdikaM na vidadhyAt / tadevaM gurukulavAsAt sthAnazayanAsanasamitigupti pvAgataprajJaH pratiSisarvapramAdaH sajurorupadezAdeva kathaMkathamapi vicikitsAM cittavilati rUpAM vitiinnii'tikaaNtonvti| yadivA mahItoyaM paMcamahAvratanAro'tiurvahaH kathaMkathamapyaM taM godityevaMnatAM vicikitsAM guruprsaadaavitiirnnonvti|athvaa yAM kAMciJcittaviplutiM deza sarvagatAM tAM kRtsnAM gurvatike vasan vitIrNonavatyanyeSAmapi tadapanayanasamarthaH syAditi mahareNa vur3eNa NusAsie na, rAtiNieNAvi samavaeNaM // sa mma tayaM thirato pAnigave, piGatae vA vi apaarese||7|| vinanteiNaM samayANusi, madareNa vur3epana coieya // acu dhyiAe ghaDadAsie vA, agAriNaM vA samayANusir3e // // / artha-mahareNavuDDeNaSusAsienarAke0 ) te sAdhu guru sanmukha vasato ko kAraNe pra
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ 516 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. mAde khalanA pAmyo bato tene ndAne athavA vaDerAye zIkhAmaNa dIdhI batA ( rAyaMNie gAvisamavaeNaM ke ) athavA ratnAdhika je AcArya athavA sarakhA paryAya vAlAye zIkhAmaNa yApIlatAM ( sammaMtayaMthiratoNAnigaDe ke ) temanI zIkhAmaNa samyak pra kAre namAne (pijaMtaevAviapAraese ke0 ) te saMsAra pravAhe vAhADIjato saMsArano pAraMgAmI nayAya eTale muktigAmI nathAya // 7 // (vinahite ke0 ) anyatIrthika a thavA gRhastha teNe sAdhune ( samayAsike ke0) siddhAMtane anusAre zIkhavyo bato e Tale jevIrIte tame samAcaroDo tema tamArA Agamane viSe kA nathI (mahareNabuDeNa nacoeyA ke0) tathA nhAne athavA mahoTe zIkhAmaNa coyaNA thApI batA (aca jyiAeghaDadAsievA ke0 ) eTale atyaMta kAryanI karanArI tathA pANInI naranArI e vI dAsI teNe (AgAriNaMvAsamayApusir3e ke0 ) sihAMtane anusAre coyANA kasyo bato eTale jema tame cAlobo tema gRhastha paNa nacAle ityAdika vacane karI coyaNA kasyo bato jhuM kare te kahele // 7 // // dIpikA-sasAdhurgurusamIpe vasan DahareNa laghunA vRdena vA'nuzAzitaH pramAdAca raNaniSidaH / athavA vayodhikena paryAyajyeSThena samavayasA vA'nuzAsitaH kupyati tada nuzAsanaM samyasthito'punaHkaraNatayA nAnigabennapratipadyata / apratipadyamAnazca saMsAra pravAhe nIyamAnona saMsArapAragaH syAt // 7 // virudobAnenolitovyulito'nyatIrthi kogRhasthovA mithyAdRSTistena pramAdaskhalitocoditaH svsmyen| tadyathA / naivaMvidhama nuSThAnaM navatAmAgamevyavasthitamiti / tathA uhareNa laghunA vRdhana vA'nAcAre pravRtta zvoditastathA'tIvA'kAryakaraNaM prati nalitA'thavA dAsItvenAtyaMtamunitA tayA / tathA dAsyA apidAsItvena ghaTadAsyA jalavAhinyApi coditona krodhaM kuryAt tathA'gAri eNAM gRhasthAnAM yaH samayonuzAsitogRhasthAnAmapyetannayujyate kartuM kiM punaH sAdhUnAmi ticoditopi na kupyet // // // TIkA-kiMcAnyat / (DahareNetyAdi ) sarve tike nivasana kvacit pramAdaskhali taH san vayaHparyAyAnyAM kunakena laghunA coditaH pramAdAcaraNaM pratiSistathA vRkSena vA vayodhikena zrutAdhikenavA'nuzAsito'nihitaH / tadyathA / navadidhAnAmIpramA dAcaraNamAse vitumayuktaM / tathA ratnAdhikenavA pravrajyAparyAyAdhikena zrutAdhikenavA sa mavayasA vA'nuzAsitaH pramAdasvalitAcaraNaMprati coditaH kupyati / yathAhamapyanena raM kaprAyeNottamakulaprasUtaH sarvajanasaMmataztyevaM coditaityevamanuzAsyamAnona miyyAmuSka taM dadAti na samyagubAnenottiSThati nApi tadanuzAsanaM samyasthito'punaHkaraNatayA ni
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAgasarA. 17 ganchet pratipadyate coditazca praticodayedasamyakpratipAdyamAnazvAsau saMsArasrotasA nIya mAnanahyamAno'nuzAsyamAnaH kupitosau na saMsArArNavasya pAragonavati / yadivA''cA ryAdinA saupadezadAnataH pramAdaravalitanivartanatomodaM prati nIyamAnopyasau saMsArasa muisya tadakaraNato'pAragaeva navatIti // 7 // sAMprataM svapadacodanAnaMtarataH svaparacoda nAmadhikRtyAha / (vihieNamityAdi ) virudobAnenobitovyujitaH paratIrthakogaha sthovA mithyAdRSTistena pramAdasvalitocoditaH svasamayena tadyathA naivaMvidhamanuSThAnaM nava tAmAgame vyavasthitaM yenAnipravRttosi / yadivA vyubitaH saMyamAnuSTastenAparaH sAdhuH skhalitaHsan svasamayenAItpraNItAgamAnusAreNAnuzAsitomUnottaraguNAcaraNe skhalitaH saMcoditathAgamaM pradazryAnihitaH / tdythaa| naitattvaritagamanAdikaM navatAmanujJAtami ti / tathAnyena vA mithyAdRSTyAdinA kunakena laghutareNa vayasA vRkSena vA kutsitAcA rapravRttacoditastundAtsamAnavayasAvA tathAtIvAkAryakaraNaM prati nabitA atyubitA / yadi vA dAsItvena atyaMtamunitA dAsyAyapi dAsIti / tAmeva vizinaSTi / ghaTadAsyA jala vAhinyApi coditona krodhaM kuryAt / etayuktaMnavati / nabitayApi kupitayApi codi taH svahitaM manyamAnaH susAdhunakupyet kiMpunaranyeneti / tathA agAriNAM gRhasthAnAM yaH samayonuSThAnaM tatsamayenAnuzAsitogRhasthAnAmapi etannayujyate kartuM yadArabdhaM navatetye vamAtmAvamenApi coditomamaivatoyaztyevaMmanyamAnomanAgapi na manodUSayediti // 7 // paNa tesa kazeNa ya pavadejA,Na yAvi kiMcI pharusaM vadehAtahA karissaMti paDissuNejA, seyaM khu meyaM Na pamAya kuLA ||||v paMsi mUDhassa jahA amUDhA,maggANusAsaMti hitaM payANaM // teNe va marza iNameva seyaM, jame budA samaNusAsayaMti // 10 // artha-(gatesukuzeNayapavahejA ke) te zIkhAmaNa pApanAranA napara te sAdhu ko dha nakare tathA tene vyathe nahI eTale daMDAdike prahAra karIne tene pIDA utpanna kare na hI tathA (NayAvikiMcIpharusaMvadejA ke0) tathA kiMcit mAtra kaThora vacana bole nahI paraMtu temanA vacana sAMjalIne AvIrIte kahe ke (tahAkarissaMtipahissuNDAke0) jema tame kahobo DhuM temaja karIza ema tenA vacana mAnya kare (seyaMkhumeyaMNapamAyaku jA ke0) manamA ema vicAreje mane ehija zidArUpa zreyakArI dAna peThe evaM jA egIne pramAda nakare // // (varNasimUDhassajahAamUDhA ke0) jema vana eTale gahana baTavIne viSe koieka mUrva dizimUDha thai nUle paDayo tene koika amUDha puruSa mArgarnu dekhAmanAra ( maggANusAsaMtihitaMpayANaM ke0 ) prajAlokane hitakArI evo mArga dekhADe
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ 517 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. e dRSTAMte ziSya paNa ema jANe je (teNevamajhaiNamevaseyaM ke ) mujane ehija zi dAno mArga zreyakArI kaheje (jamebuhAsamapuMsAsayaMti ke0 ) je mujane bucha paMDita gu ru yAcAryAdika samyak rIte putranIpare zikhAmaNa zidA thApe te zikhAmaNane zreyakA rI mAnIne Adare // 10 // dIpikA-teSu svalitanodakeSu na krudhyet| ytH|yaakussttenmtimtaattvaarthvicaarnne matiH kAryA / yadi satyaM kaH kopaH syAdanRtaM kiMnu kopena // // tathA taM nodakaM na pravyatheta na daMmAdiprahAreNa pomayet / nacApi kiMcitparuSaM pIDAkAri vadet noditazca ta thA kariSyAmIti pratizRNuyAdaMgIkuryAt idaM nodanaM mamazreyoyataetanayAtkacitpramAdaM na kuryAt // // vane mUDhasya dignrAMtasya kasyacidyathA'mUDhAmArgajhAmArgamanuzAsaMti kathayati / kiMnUtaM mArga prajAnAM hitaM / evaM tenApyasadanuSThAyinA nodite na kupitavyaM kiMtu mamaivaM zreyaiti maMtavyaM / yadetaddhAH samyaganuzAsayaMti sanmArga prApayaMti // 10 // // TIkA-etadevAha / (gatesukuzeityAdi ) teSu svaparapadeSu svalitacodakeSvA smahitaM manyamAnona krudhyedanyasmin vA urvacane'nihite na kupyedevaM ciMtayet / thA kuSTena matimatA tatvArthavicAraNe matiH kAryA // yadi satyaM kaH kopaH syAdanRtaM kiMnu kopena // 1 // tathA nApyapareNa svato'dhamenApi codito'hanmArgAnusAreNa lokAcAra gatyA vA'nihitaH paramArtha paryAlocya taM codakaM prakarSaNa vyathedaMDAdiprahAreNa pImayenna cApi kiMcitparuSaM tatpIDAdikAri vadet brUyAt / mamaivAyamasadanuSThAyinodoSoyenAyama pi mAmevaM codayati coditazcaivaMvidhaM navatA asadAcaraNaM na vidheyaM / evaM vidhe ca pUrvarSi niranuSTitamanuSTheyamityevaMvidhavAkyaM tathA kariSyAmItyevaM madhyasthavRttyA pratizRNuyAdanu tiSTheca mithyAmuSkatAdinA nivarteta / yadetacodanaM nAmaitanmamaiva zreyoyataetannayAkaci tpunaH pramAdaM na kuryAnnaivAsadAcaraNamanutiSThediti // 7 // asyArthasya dRSTAMtaM darzayitumA ha ! ( vaNaMsItyAdi ) vane gahane mahATavyAM dignrameNa kasyacikSyAkulitamatenaSTasatpa thasya yathA kecidapare kRpAlaSTamAnasAamUDhAH sadasanmArgazAH kumArgaparihAreNa prajAnAM hitamazeSApAyarahitamIpsitasthAnaprAparka mArga paMthAnamanuzAsaMti prtipaadyNti| saca taiH sadasadive kiniH sanmArgAvataraNamanuzAsitadhAtmanaH zreyomanyate / evaM tenApyasadanu SThAyinA coditena nakupitavyamapitu mamAyamanugrahaztyevaM maMtavyaM / yadetad bujhAH samyaga nuzAsayaMti sanmArge'vatArayaMti putramiva pitarastanmamaivazreya iti maMtavyaM // 10 // aha teNa mUDheNa amUDhagassa, kAyava pUyA svisesjuttaa|| ena vamaM taba nadAda vIra, aNugamma acaM navaNeti sammaM // 11 //
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1e NetA jahA aMdhakAraMsi rAna, maggaM Na jANAti apssmaann| se sUriassa apnuggameNaM, maggaM viyaNA paagsiyNsi||1|| artha-(ahateNamUDheNa amUDhagassa ke have te mUrkha puruSe mArga pAme bate mArgano dekhADanAra je amUDha puruSa teno upakAra jANIne (kAyavapUyAsa visesajuttA ke.) tenI savizeSa vistAra yukta pUjA karavI ( euvamaMtabanadAduvIre ke0) upamAM tyAM kahI ko Ne kahI toke zrIvAraparamezvare kahI (aNugammaya uvaNe tisammaM ke0 ) te puruSa tha rtha eTale paramArtha jANo samyak prakAre potAne teno karelo upakAra jANI ema vi cAre je A puruSe mane mithyAtvarUpa gahana vananA muHkha thakI rumo napadeza ApIne bomAvyoDe temATe enI nakti karavI // 11 // (NetAjahAdhaMdhakAraMsirA ke ) jema NetA eTale mArgano jANa puruSa cahu sahita batAM paNa atyaMta aMdhakAramaya rAtrIne viSe (maggaMNajANAtiyapassamANe ke0) mArgane najANe kemake aMdhakAramA dRSTI paDe nahI mATe aNadekhato bato mArganajANe (sesUriyassathapnuggameNaM ke ) paraMtu teja pu ruSa sUryodaya thayAthI aMdhakAra vinAza pAme tevAreM (maggaMviyANAtipagAsiyaMsi ke) sarva jagatamA vizeSa prakAza thayo batA valI samyak prakAre temArgane jANe // 12 // // dIpikA-yathA tena mUDhena sanmArga prApitena tasyAmUDhasya sanmArgopadeSTuH puliMdA derapi pUjA vizeSayuktA kartavyA / etAmupamAmudAhRtavAn kathitavAn vIrastIrthakat ya nugamya jJAtvArtha paramArtha samyagAtmanyupanayati paramopakAraM / korthaH / ahamanena mithyA tvavanAUnmamaraNAdyanekopazvabahulAtsaupadezadAnenottAritastatomayA'sya paramopakAri govinayAdiniH pUjA kartavyeti / yathA / gehammi aggijAlA, utami jahANa manaja mAmi // jo baahe| suyaMtaM, so tassa jaNo paramabaMdhUti // 11 // yathA mahAMdhakArA yAM rAtrau netA nAyako'TavyAdau svanyastapradezepi mArga na jAnAti svahastAdikamapyapazya n / saeva netA sUryasyAnyujamenodayena prakAzite dikcake mArga vizeSeNa jaanaati||15 ||ttiikaa-punrpysyaarthsy puSTayarthamAha / (ahatteNetyAdi) athetyAnaMtaryArthe vAkyopanyA sArthevA / yathA tena mUDhena sanmArgAvatAritena tadanaMtaraM tasyAmUDhasya satpathopadeSTuH puliM dAderapi paramupakAraM manyamAnena pUjA vizeSayuktA kartavyA / evametAmupamAmudAhatavA nanihitavAn vIrastIrthakaronyovA gaNadharAdiko'nugamya budhvA'rtha paramArtha codanAkRtaM para mopakAraM samyagAtmanyupanayati / tadyathA'hamanena mithyAtvavanAUnmajarAmaraNAdyaneko pazvabahulAtsaupadezadAnenottAritastatomayA'sya paramopakAriNo'nyubAnavinayAdiniH
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ 520 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM . pUjA vidheyeti // yasminnarthe bahavodRSTAMtAH saMti / tathA / gehaM mi zraggijAlA, ulaMmija dAmamAmi / jo bohera suyaMtaM so tassa jo paramabaMdhU // 1 // jahavA visajaM ju taM, janamiha mihanottukAmassa // jovi sadosaM sAha, so tassa jaNo paramabaMdhU // 2 // // 11 // prayamaparaH sUtreNaiva dRSTAMto'nidhIyate / ( aiyAja hetyAdi ) yathAhi sajalaja dharAjJAdita bahalAMdhakArAyAM rAtrau netA nAyako'TavyAdau svanyastapradezepi mArga paMthAnamaM dhakArAvRtatvAtsva hastAdikamapazyanna jAnAti na samyak paricinatti / saeva praNetA sUryasyA divyasyAnyujamenApanIte tamasi prakAzite dikcakre samyagAvirbhUte pApANadarI nimnonnatA di mArge jAnAti viditapradezaprApakaM paMthAnamanivyaktacakuH parivinatti doSague vi cAraNataH samyagavagavatIti // 12 // evaM tu devi dhamme, dhammaM na jANAi pramANe // se kovie jivaya pacA, sUrodae pAsati caskule vA // 13 // DuM deyaM tiriyaM disAsu, tasA ya je thAvarA je ya pANA // sayAjae tesu parivaekA, maNappanasaM cyavikaMpamANe // 14 // artha - ( evaMtuse he vizradhammaM ke0 ) erIte navadIkSita ziSya paNa prathamato dharmane pharasavAne lIdhe paMDita (dhammaMnajANAtibujhamANe ke0 ) yagItArtha bujha ko dharmane najANe suddha siddhAMtanA je artha te thakI rahita hoya paDhI ( seke0 ) te hija ziSya gurukula vAse vasato thako ( jivayopaDA ke 0 ) jinavacana kI sama sta sUtrArtha vicArane samajIne (kovie ke0 ) paMDita yAya ( sUrodaepAsa ticaraku aivA 0 ) jema sUryodaya kI nirmala netra vAlo puruSa sarva mArgane jANe tema suziSya pa darUpa netre karI yAgamarUpa sUrya prakAzita thayAthI nirmala dharmarUpa mArgane jA ai // 13 // te ziSya jAe thayo thako cuM dekhe te kahebe (uDUM deyaM tiriyaM disAsuke 0 ) co nIco ne ti etAvatA sarva lokamAMhe ( tasAyajethAvarAjeyapANA ke 0 ) trasa ne sthAvara je jIvobe tene viSe (sayAjaetesupariekA ke0) te sarvakAla yatna karato saMyama pAje rUDI kriyA kare tene viSe ( maNappA vikaMpamANe ke0) mane karI pradveSa na kare vikaMpa eTaje) zuddha saMyamane viSe amola nizcala ekAyanAvasahita evo rahe // 14 || dIpikA evaM pUrvoktaprakAreNa ziSya kopya puSTadharmA zragItArthaH sUtrArthamabudhyamAnodharma na jAnAti saeva pazcAjurukulavAsA jinavacanena kovidaH syAt / yathA sUryodaye gatA For Private Personal Use Only
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 521 vataraNazca kupA ghaTAdIn pazyati janastathA jinAgamenApi jIvAdayaH padArthAdayaMta tyarthaH // 13 // Urdhvamadhastiryakca dikku trasAtha ye sthAvarAH sUkSmabAdarA dinedAzca ye prA nisteSu sadAyattaH parivrajet saMyamAnuSThAyI javet tathA'vikaMpamAnaH saMyamAdavicalana teSu prANiSu manasApi pradeSaM na gacchet // 14 // // TIkA - evaM dRSTAMtaM pradadAtikamadhikRtyAha / ( evaMtuse hetyAdi ) yathA hyasA vaMdhakArAvRtAyAM rajanyAmatigahanAyAmaTavyAM mArga na jAnAti sUryojamenApanIteM tamasi pazcAjAnAtyevaM tu ziSyako'ninavapravrajitopi sUtrArthAniSpanno'puSTo'puSkalaH samyagapari jJAtodharmaH zrutacAritrAkhyo DurgatiprasRtajaMtudharaNa svanAvoyenAsAva puSTadharmA sacA'gItArthasU trAnanitvAdabudhyamAnodharma jAnAtIti nasamyak paricinatti / saeva tu pazcAjurukulavA sAni vacanena ko vido'nyastasarvajJa praNItAgamatvAnnipuNaH sUryodaye'pagatAvaraNazcakSeva ya thAvasthitAn jIvAdIna padArthAn pazyati / idamuktanavati / yathAhi iMDiyA saMparkAtsA chAtkAritayA parisphuTAghaTapaTAdayaH padArthAH pratIyaMte evaM sarvajJapraNItAgamenApi sUkSmavya vahita viprakRSTasvargApavargadevatAdayaH parisphuTAniHzaMkaM pratIyaMtaiti / pica kadAcicca kupAnyathAbhUtopyartho'nyathA parividyate / tadyathA / marumarIcikA nicayojanAMtyA kiMzu kanicayagnyAkAreNApIti / naca sarvajJapraNItAgamasya kacidapi vyanicAraH / tadayani cAre hi sarvajJatvahAniprasaMgAt tatsaMnavasya cAsarvajJatvena pratiSe kumazakyatvAditi // 13 // zikSakohi gurukulavAsitayA jinavacanAnijJonavati tatko vidazca samyak mUlottaraguNAn jAnAti / tatra mUlaguNAnadhikRtyAha / ( uDUM heyamityAdi ) Urdhvamadhastiryak diva ku cetyanena kSetra maMgIkRtya prANAtipAta viratiranihitA / ivyatastu darzayati / sAstejovAyu dhIM diyAdayazca tathA ye ca sthAvarAH sthAvaranAmakarmodayavartinaH pRthi vyabvanaspatayastathAcaitadbhedAH sUkSmabAdaraparyAptakAparyAptakarUpAdazavidhaprANadhAraNAtprA nisteSu sadA sarvakAlamanena tu kAlamadhikRtya viratiranihitA / yattaH parivrajetpari samaMtA jet saMyamAnuSThAyI navet / nAvaprANAtipAtaviratiM darzayati / sthAvarajaMgameSu prANiSu tadapakAre upakArevA manAgapi manasA pradveSaM nagave dAstAM tAvaddurvacana daMDa prahArAdi kaM teSvapakA riSvapi nAmaMgalaM ciMtayedavikaMpyamAnaH saMyamAdacalana sadAcAramanupAlaye di ti / tadevaM yogakikaraNa trikeNa ivya kSetrakAlanAvarUpAM prANAtipAtaviratiM samyagarakta diSTatayA 'nupAlayedevaM zeSAeyapi mahAvratAnyuttaraguNAMzca grahaNAsevanA zikSAsamanvitaH samyaganupAlayediti // 14 // For Private Personal Use Only
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ 522 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM . kAle puche samiyaM payAsa, AikamANo daviyassa vittaM // taM soya kArI puDho pavese, saMkhA imaM kevaliyaM samAhiM // 15 // si suvi cAtivideza tAyI, eesa yA saMti nirohamAdu // te evamaskaMti tilo gadaMsI, jumeyaMti pamAyasaMgaM // 16 // artha - ( kAle ke0 ) te sAdhu kAla prastAve eTale avazara laine je yAcArya ( payAsu ke 0 ) prajA eTale jIvone viSe ( samiyaM ke0 ) sama pariNAme varttatA hoya tevA yAcAryanI pAse sUtra ne artha ( puDhe ke0 ) pUDhe (yAikamANoda viyassa vi taM ke0 ) ane te yAcArya paNa muktigamanayogya je puruSa evA puruSanA zuddha vrata yAcA rAto thako vaMdanIka pUjanIka hoya paMcAcArano pAlanAra hoya ( taMsoyakArI puDhopave se ke0 ) tevA prAcArya gurunA vacana zravaNa karato thako judA judA artha vicAra kada ne viSe dhAraNa karI rAkhe ( saMkhA imaMke va niyaMsamAhiM ke0 ) sanmArga rUpa kevalI nA pita samyak jJAnAdi lakSaNa dharma taDUpa 'samAdhi ne potAnA Rdayane viSe sthApana kareM // 15 // (ssiMsu viccAtiviheSatAyI ke0 ) erIte gurukula vAse vasato evo cAri tri te pUrvokta zrutarUpa dharma mArga sAMjalIne moha mArga grahaNa karIne trividha prakAre trAya yAya eTale mana vacana ne kAyAyeM karI bakkAyano rakSapAla yAya ( eesuyAsaM ti nirohamA ke0 ) e samiti guptine viSe sthita rahine zAMti tathA nirodha eTale samasta karmana kUya kare ema kahe ( teevamarakaM titilogasI ke0 ) te koNa kahe toke trailoka darzi eTale sarvajJa puruSo ema kahebe ( numeyaM tapamAyasaMga ke0 ) va jI te sAdhu kadApi kaNa mAtra paNa pramAdano saMga karenahI tathA e pramAda karavo e vo upadeza paNa kare nahI te paMmita sAdhu jAvo. // 16 // // dIpikA - samyagitaM sadAcArAnuSThAyinaM kaMcidAcAryAdikaM prajAsu jaMtuviSaye caturdaza nUtagrAmaviSayaM kiMcit kAlenAvasaraM jJAtvA STaSThet / saca tena STaSTAcAryAdirAcakSANaH sevyaH syAt / kimAcakSANaityAha / ivyasya vItarAgasya vRttamanuSThAnaM saMyamaM vA'cadA lomAnyaH syAt / yAcAryavacanaM zrotre karNe kartuM zIlamasya zrotrakArI prAjJA vidhAyI san pRthagupanyastamAdareNa hRdaye pravezayet / kevalikaM kevalinA kathitaM samAdhiM sanmArga mimaM vadayamANaM saMkhyAya samyak jJAtvA yathopadezaM pravartakaH samyakU cetasi dhArayediti // 15 // zrasmin gurukulavAse suSThu sthitvA trividhena manovAkkAyaiH kRtakAritAnumati nirvA jaMtUnAM trAyI rakSakaH / etAsu samitiguptiSu sthitasya zAMtiH sarva 6 6 vinAzaH For Private Personal Use Only
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 523 syAt / tathA ca nirodhaM krmkssymaadustvidH| evaM trilokadarzinastIrthakarAste AkhyAti kathayati na punaya etaM pramAdasaMgaM viSayAdikaM vidheyatvena kathitavaMtaH // 16 // // TIkA-guroraMtike vasato vinayamAha / (kAleNetyAdi) sUtramartha tanayaM vA viziSTe na praSTavyakAlenAryAderavasaraM jJAtvA prajAyaMtaiti prajAjaMtavastAsu jaMtuSu viSaye caturdaza nUtagrAmasaMbadhaM kaMcidAcAryAdikaM samyagitaM sadAcArAnuSThAyinaM samyak vA samaMtA jaMtu gataM elediti / saca tena dRSTayAcAryA dirAkSANaH zuzrUSayitavyonavati / yadAcadANastaha rzayati / muktigamanayogyonavyovyarAgaSavirahAnA ivyaM tasya ivyasya vItarAgasya tIrthakarasya vA vRttamanuSThAnaM saMyamaM jJAnaM vA tatpraNItamAgamaM vA samyagAcANaH saparyayA 'yaM mAnanIyonavati / kathamityAha / tadAcAryAdinA kathitaM zrotre karNe kartuM zIlamasya zrotrakArI yathopadezakArI sadAjhA vidhAyI sana pRthakTathagupanyastamAdareNa hRdaye praveza yeJcetasi vyavasthApayet / vyavasthApanIyaM darzayati / saMkhyAya samyak jJAtvA imamiti vakSyamANaM kevalinaidaM kaivalikaM kevalinA kathitaM sanmArga samyak jJAnAdikaM modamArga mAcAryA dinA kathitaM yathopadezaM pravartakaH pRthagviviktaM hRdaye pRthagvyavasthApayediti // // 15 // kiMcAnyat / (assiMityAdi) asmin gurukulavAse nivasatA yatrataM zrutvA ca samyaka hRdayavyavasthApanabAreNAvadhAritaM tasmin samAdhinate mokSamArge saSThasthitvA trividheneti manovAkAyaguptiniH kRtakAritAnumatinirvA'tmAnaM trAtuM zIlamasyeti trA yI jaMtUnAM saupadezadAnatastrANakaraNazIlovA tasya svaparatrAyiNaeteSu ca samitigu pyAdiSu samAdhimArgeSu sthitasya zAMtinavatyazeSakoparamonavati / tathA nirodhamazeSa karmakSayarUpamAdastahidaH pratipAditavaMtaH / kaevamAdurityAdi / trilokamUrvAdhastiryag lakSaNaM iSTuM zIlaM yeSAMte trilokadArzanastIrthakataH sarvajJAste evamanaMtaroktayA nItyA sarva jAvAn kevalAlokena dRSTvAcadate pratipAdayaMtIti / etadevaM samitiguptyA dikaM saMsAro tAraNasamartha te trilokadarzinaH kathitavaMtona punayaevaM pramAdasaMgaM madyaviSayAdikaM saM baMdhaviSayatvena pratipAditavaMtaH // 16 // nisamma se niraku samIdiyaI, paDinANavaM doI visArae y|| AyANaachI vodANamoNaM, navecca sukSeNa nveti morakaM // 17 // saMkhAi dhammaM ca viyAgaraMti, bujhA du te aMtakarA navaMti // te pAragA doehavi moyaNAe, saMsodhitaM paNha mudaadrNti||17|| artha-(senisku ke0 ) te gurukulavAsI sAdhu (nisammasamIhiya ke0) muktiga
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ 524 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. mana yogyano yAcAra je mokSa mArga eTale samiti artha evo sAMjalIne tene samya ka prakAre hRdayane viSe avadhArIne ( paDinA evaM hoIvisAraeya ke 0 ) pratibhAvaMta eTa je buddhivaMta thAya tathA vizArada eTale sAMjalanArane te mokSamArgano artha prakAze e 0 ) mokSArthI tathA ( vodArA ke0 ) bAra prakArano tapa tathA (moNaM ke0 ) saMyama tene ( navecca ke0 ) prApta karIne ( sukheAnavetimorakaM ke0 ) zudho nirdoSa evA khAhArekarI avazAne mohane pAme // 17 // have gurukulavAse vasatAMje kare ( dekhADe ( saMkhAidhammaMca viyAgaraMti ke0 ) te sAdhu guru pAzethI sAMjalIne paDhI te ne samyak prakAre jANIne anya janone dharma prakAze (buddhAduteaMtakarAjavaMti ke0 ) evA buddha eTale tatvanA jAe te janmAMtare saMcitaje karma tenA tanA karanAra thAya ( tepAragAdoeha vimoyalAe ke0 ) te yathAvasthita dharmanA prakAzaka banene eTale potA ne tathA parane karma thakI mukAvave karIne saMsAranA pAraMgAmI thAya (saMsodhitaM parAhamu dAdaraMti ke0 ) je samyak sodhI pUrvApara virodha ivya kSetra kAla nAva jANI ne pra na kahe etAvatA te gItArtha satya dharma prakAzatA thakA potAnA jIvane yane paranA jIvane tAranAra thAya puDhanArane samAdhinA karanAra thAya // 18 // // dIpikA - sagurukulavAsI nikkuH sAdhvAcAraM nizamya jJAtvA svataH samAhitaM vArya mokSaM jJAtvA pratijJAnavAnutpannabuddhirvizAradazva navati / yAdIyate mokSArthi nirityAdA naM jJAnAdi saevArthaH savidyate yasya sa yAdAnArthI jJAnAdiprayojanavAn vyavadAnaM ta paH / maunaM saMyamaH / tau tapaHsaMyamau upetya prApya zuddhena nirdoSAhAreNAtmAnaM yApaya na mokSamupaiti / (naveimArakkacitpAThaH) mAraM saMsAraM na upaiti na camatIti // 17 // saMkhyA sastiyA dharma jJAtvA pareSAM ye vyAgRAMti kathayaMti te buddhAjJAtatatvAH karma pAmaMta rAjavaMti / te zuddhadharmaprarUpakA 6yorapi parAtmanoH karmapAzamocanenapAra gAH syuH / te ca samyak zodhitaM pUrvAparaviruddhaM praznazabdamudAharati / korthaH parela kaMcidarthaM pRSTastaM praznaM samyak parIkSya kathayet // 18 // // TIkA - kiMcAnyat / ( pisammetyAdi ) sagurukulavAsI nikkuH ivyasya vRttaM niza myAvagamya svataH samIhitaM cArtha modArtha budhvA heyopAdeyaM samyak parijJAya nityaM guruku lavAsataH pratijJAnavAnutpannapratinobhavati / tathA samyak svasiddhAMta parijJAnAnotRRNAM ya yAvasthitArthAnAM vizAradonavati pratipAdakobhavati / mokSArthinA''dIyata ityAdAnaM samyak jJAnAdikaM tenArthaH saevArthaH prAdAnArthaH vidyate yasyAsAvAdAnArthI evaMbhUto For Private Personal Use Only
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA 55 jhAnAdiprayojanavAn / vyAdAnaMdAdazaprakAraM tapomaunaM saMyamabAzrava nirodharUpastadevame tautapaHsaMyamAvupetya prApya grahaNasevanarUpayA vividhayApi zikyA samanvitaH sarvatra pramAda rahitaH pratinAvAn vizAradazca zudena nirupAdhinA najamAdidoSazudhana cAhAreNAtmAnaM yApayannazeSakarmadayAladaNaM modmupaiti|nnveimaarNtikkcitpaaH / bahuzoniyaMte svakarmapara vazAH prANinoyasmin samAraH saMsArastaM jAtijarAmaraNarogazokAkulaM zuddhena mArge gAtmAnaM vartayana napaiti / yadivA maraNaM prANatyAgaladaNaM mArastaM baduzonopeti / tathA hi / apratipatitasamyaktvautkRSTataH saptASTauvA navAn mriyatenordhvamiti // 1 // tadevaM gurukulanivAsitayA dharme susthitAbahuzrutAH pratinAnavaMto'rtha vizAradAzca yatkurvati ta darzayitumAha / (saMkhAztyAdi ) samyak khyAyate parijhAyate yayA sA saMkhyA sadudista yA svatodharma parijhAyApareSAM yathAvasthitaM dharma zrutacAritrAkhyaM vyAgRti pratipAdayaMti / yadivA svaparazaktiM parijhAya parSadaM vA pratipAdya cArtha samyagavabudhya dharma pratipAdayaMti / te caivaMvidhAbudhAH kAlatrayavedinojanmAMtarasaMcitAnAM karmaNAmaMtakarAnavaMti / anyeSAM karmApanayanasamarthonavatIti darzayati / te yathAvasthitadharmaprarUpakAt 6yorapi parA tmanoH karmapAzavimocanayA snehAdinigaDa vimocanayA vA karaNanUtayA saMsArasamuisya paargaanvNti| te caivaMnUtAH samyakbodhitaM pUrvottarAvirudaM praznazabdamudAharati / tathAhi / pUrva budhvA paryAlocya koyaM puruSaH kasya cArthasya grahaNasamartho'haMvA kiMnUtArthaprati pAdanazaktaztyevaM samyak parIya vyAkuryAdityathavA pareNa kiMcidartha sRSTastaM praznaM samyaka parIkSyodAharetsamyaguttaraM dadyAditi / tathAcoktaM / yAyariyasayAdhAri eNaM aneNa sariyamuNieNa // tosaMghamasayAre, vavaharivaMjesukShoMti // 1 // gItArthAyathAvasthitaM dharma kathayaMtaH svaparatArakAnavaMtIti. // 17 // pohAyae No viya lasaekA, mANaM Na sevA pagAsaNaM ca ||nn yAvi panne paridAsa kuDA, Na yA siyAvAya viyAgarejA // 25 // nUtAnisaMkAya guMumANe, Na zivade maMtapadeNa goyaM // Na kiM cimice maNue payAsu, asAdudhammANi Na saMvaejA // 20 // artha- te prazna kahetA thakAM kadApi anyathA paNa kevAya te mATe tenu niSedha kahe be. te dharmanu prarUpaka puruSa pUbatA sUtranA arthane (gobAyae ke0 ) DhAke nahI eTale anyathA navakhANe (NoviyalUsaejA ke0 ) tathA pArakA guNa lUse nadI eTale potA ne animAne karI anyane viTaMbanA kare nahI tathA (mANasevaUpagAsaNaMca ke0) mA
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ 526 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. na naseve eTale ahaMkAra nakare potAnI mohoTAi prakAze nahI tathA DhuM bahuzrutahu~ ema paNa nakahe (yAvipanneparihAsakuDA ke0) tathA potAne prajJAvaMta jANIne parano pari hAsya eTale napahAsya nakare eTale koine ajJAnI jANIne tene hAsyanA vacana bole nahI (yAsiyAvAyaviyAgarejA ke0 ) tathA kozne thAzIrvAdanA vacana nabole eTale tame bahu dhanavAn bahu putravAna dIrghAyuSyavAn bo ityAdika vacana nakahe // 15 // tathA (jUtAnisaMkAe ke0 ) nUta eTale prANI tenI hiMsAnI zaMkAyeM sAvadha vacana jANIne AzIrvAda na Ape ( uguMbamANe ke0 ) pApane niMdato thako (gaNibahemaMtapadeNagoyaM ke0 ) tathA maMtrapada eTale vidyAmaMtre karIne gotra eTale saMyama tene niHsAra nakare (eNa kiMcimilemaNuepayAsu ke valI dharmano prarUpaka sAdhu te dharmano prakAza karato thako sAMnalanAra puruSonI pAzethI vastrAdikanA lAnanI ibA kare nahi nirIha bato dharma pra kAze tathA (asAdudhammANi ke0 ) asAdhuno hiMsArUpa vastudAna tarpaNAdika evo je dharma tene seve nahI eTale (gasaMvaeDA ke0) evo sAvadha dharma nabole. // 20 // // dIpikA-sapraznasyodAhartA kutazcinnimittAt zrotuH kupitopi sUtrArtha na bAdaye t svAcArya vA nApalapet paraguNAn vA na bAdayet / zAstrArtha nonUSayet na viDaMbayet maunaM na seveta nApyAtmaguNAnAM prakAzanaM kuryAt na ca prajhAvAn parihAsaM kuryAt na cAzIrvAda baduputrobadudhAnyodIrghAyussvaM nayAityAdi vyAgRNIyAt // 1e // nUteSu prANiSu nUtAnizaMkA upamardazaMkA tayA''zIrvAda sAvA jugupsAM na brUyAt tathA gotraM maunaM maMtrapadena vidyAsAdhana vidhinA nanirvAhayet na niHsAraM kuryAt / prajAsu jIveSu manujovyAkhyAM kurvanna kimapi lAnamivet tathA'sAdhUnAM dharmAnnAnatarpaNA dikAn na saMvadena brUyAt. // 20 // // // // // // TIkA-saca praznamudAharan kadAcidanyathApi brUyAdatastatpratiSedhArthamAha / ( No bAyaeityAdi) sapraznasyodAhartA sarvArthAzrayatvAinakaraMDakalpaH kutrApi kuttikApaNaka povA caturdazapUrviNAmanyatarovA kazcidAcAryAdiniH pratinAnavAnartha vizAradastadevaMnU taH kutazcinnimittAta zrotuH kupitopi sUtrArtha na bAdayennAnyathA vyAkhyAM nayetsvAcArya vA nApalapedharmakathAM vA kurvannArtha bAdayedAtmaguNotkarSAniprAyeNa vA paraguNAnabAdaye tathA paraguNAnnajUSayenna viDaMbayebAstrArtha vA nApa sikSAMtena vyAkhyAnayettathA samastazAstra vettAhaM sarvalokaviditaH samastasaMzayApanetA na mattavyohetuyuktinirarthapratipAdayiteti evamAtmakaM mAnananimAnaM garva naseveta nApyAtmanobaduzrutatvena tapasvitvena vA prakAza naM kuryAcazabdAdanyadapi pUjAsatkArAdikaM pariharettathA nacApi prajJAvAna sazrutikaH pari
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAr3hApurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 527 hA kevaliprAyaM brUyAdya divA kathaMcidavabudhyamAne zrotari taDupahAsaprAyaM parihAsaM na vidadhyAnnApi cAzIrvAda bahuputrobahudhanobahudharmodIrghAyustvaM nUyAityA divyAgRhNIyAt nApAsamitiyuktena nAvyamiti // 19 // kiMnimittamAzIrvAdona vidheyaityAha / ( nUyA nisaMkA ityAdi) nUteSu jaMtuSupamardazaMkA tayAzIrvAdaM sAvadyaM sapApaM jugupsamAnona bU yAttathA gAstrAyataiti gotraM maunaM vAksaMyamastaM maMtra padena vidyApamArjana vidhinA na ni vahayena niHsAraM kuryAt / yadivA gotraM jaMtUnAM jIvitaM maMtrapadena rAjAdiguptanASaNapade na rAjAdInAmupadezadAna tona nirvAhayennApanayet / etaDukkaM navati / narAjAdinA sAdha jaMtujIvitopamardakaM maMtraM kuryAttathA prajAyaMtaiti prajAjaMtavastAsu prajAsu manujomanuSyo vyAkhyAnaM kurvan dharmakayAM vA na kimapi lAnapUjAsatkArAdikamiveda nijapettathA kulsi tAnAmasAdhUnAM dharmAn vastudAnatarpaNAdikAnnasaMvadennabrUyAdya divA nAsAdhurdharmAn bruvan saMvA dayedathavA dharmakathAM vyAkhyAnaMvA kurvan prajAsvAtmazlAghArUpAM kIrti nevediti // 20 // dAsaM pa po saMghati pAvadhamme, nae tadIyaM pharusaM viyA // potue poya vikaMkA, capAile yA aksAi niskU // 22 // saMkeja yA saMkitanAva niskU, vibhavAyaM va viyAgarekA // nA sAyaM dhamma samudi, viyAgarekA samayA supanne // 22 // - ( hAsaM piNo saMghati ke0 ) tathA je thakI potAne ane parane hAsya upaje te nakahe tathA (pAvadhamme ke0 ) pApadharma eTale sAvadya dharma nabole (naetadIyaM ke0 ) tathA rAga dveSa rahita akiMcana evo bato sAdhu satya vacanaja bole khaneje ( pharusaMvi yA ke0 ) paruSa eTale kaThaNa niThura vacana hoya tene i parijJAyeM jANIne pratyAkhyAna parijJAyeM parihare tathA ( potue ke0 ) pUMjA satkArAdikane pAmato thako unmAda na kare tathA ( goviyaikA ke0 ) potAnI yaza kIrti dekhIne zlAghA nakare tathA ( ya lAileyA ke0 ) aNAkula hoya eTale dharma karato thako vyAkula nathAya tathA (khaka sAiniskU ke 0 ) kaSAya rahita evo sAdhu jAvo // 21 // (saMkeyAsaMkita nAva niskU ho) sAdhu sUtra arthane viSe niHzaMkita bato paNa zaMkA rAkhe eTale sagarva nathAya e jerIDhuM jA terIte bIjo koi jANato nathI ema nakahe ekAMta vAda TAle tathA ( vivAyaM va viyAgarekA ke0 ) syAdvAdavacana bole siddhAMtano sarva prathak prathak vecI vyAkhyA kare tathA ( nAsADuyaM dhammasamuhitehiM ke0 ) saMyamane viSe samyak prakAre yA evA sAdhu dharma kathAne avasare ve nASA bole ekato satyA nASA ne For Private Personal Use Only 3
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5zna vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. bIjI asatyAmRSA eTale ekato satya nASA ane bIjI vyavahArArika erIte be nASA bole (viyAgarejA samayAsupanne ke0 ) tathA rAjAyeM ane rAMke pubyo thako prajJAvaMta mahAnunAva evo sAdhu bannene samanAve dharma kahe. // 22 // // dIpikA-hAsyaM na saMdhayenakuryAnnakArayet / tathA pApadharmAn sAvadyarUpAnnakuryA tathA ujAniSkiMcanaH san tathyamapi paruSaM vacaH kaTinaM vAkyaM jhaparijhayA vijAnIya pra tyAkhyAnaparijhayA ca pariharet / tathA pUjAsatkArAdikamavApya na tubonavenonmAdaM gabbe t / tathA navikabayennAtmAnaM zlAghayet tathA vyAkhyAnAvasare'nA vilolonAdinirape daH syAttathA'kapAyoninuH syAt // 21 // sAdhurvyAkhyAnaM kurvannarAMkitanAvopyarthani rNayavettApi zaMketa auityaM pariharet tathA vinajyavAdaM syA kAdaM vyAgRNIyAt kathayet / satyA asatyA mRSAveti nApAkSyaM vadet samucitaiH sAdhuniH saha viharan suprajJaH sanma tirnRpatizmakayoH samatayA rAgadeSarahitodharma vyAgRNIyAt // 22 // // TIkA-kiMcAnyat / (hAsaMpItyAdi) yathA parAtmanohAsyamutpadyate tathA zabdA dikaM zarIrAvayavamanyAna vA pApadharmAna sAvadyAnmanovAkkAyavyApArAnnasaMdhayennavidadhyA t / tadyathA / idaM bidhi nidhi tathA kuprAvacanikAn hAsyaprAyaM notprAsayettadyathA zo nanIyaM navadIyaM vrataM / tadyathA / mRhI zayyA prAtarubAya peyA, madhye naktaM pAnakaM cAparA ehe| dAdAkhaMDaM zarkarAM cArdharAtre, mozcAMte zAkyaputreNa dRSTaityAdikaM paradoSonnAva naprAyaM pApabaMdhakamiti kRtvA hAsyenApi navaktavyaM / tathA ujArAga deSarahitaH sabAhyA nyaMtaragraMthatyAgAdA niSkiMcanaH saMstathyamiti paramArthataH satyamapi paruSaM vacoparaceto vikAri jhaparijhayA vijAnIyAtpratyAkhyAnaparijhayA ca pariharet / yadivA rAgaSavi rahAdojAstathyaM paramArthanUtamarutrimamapratArakaM paruSaM karma saMzleSAnAvAnnirmamatvAdalpasa tvairDaranuSTheyatvA karkazamaMtaprAMtAhAropanogAmA paruSaM saMyamaM vijAnIyAttadanuSThAnataH samyagavagattathA svataH kiMcidartha vizeSaM parijhAya pUjAsatkArAdikamavApya na tubona vennonmAdaM galettathA navikabayennAtmAnaM zlAghayet paraM vA samyagavabudhyamAnonovikala yennAtyaMtaM ca madayet tathA nAkulovyAkhyAnAvasare dharmakathanAvasare vA nAvilolAnAdi nirapedonavet / tathA sarvadA akaSAyaH kaSAyarahitonaveninuH sAdhuriti // 21 // sAM prataM vyAkhyAna vidhimadhikRtyAha / (saMketyAdi) nituH sAdhurvyAkhyAnaM kurvanarvAgda rzivAdarthanirNaya prati azaM kitanAvopi zaMketa auratyaMpariharannahamevArthasya vettA nAparaH kazcidityevaM na garva kurvIta kiMtu viSamamartha prarUpayan sAzaMkameva kathayedyadivA vina jyavAdaH syAhAdastaM sarvatrAskhalitaM lokavyavahArAvisaMvAditayA sarvavyApinaM svAnunava
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. paNa si vadedayavAsamyagaryAn vinajya pRthaktvA tabAdaM vadettadyathA nityaM vAdaM vyArthata yA paryAyArthatayA tvanityavAdaM vadettathA svavyadevakAlanAvaiH sarvepi padArthAH saMti para ivyAdinistu na saMti / tathAcoktaM / sadaiva sarva konevetsvarUpAdicatuSTayAt / asade va viparyAsAnacenna vyavatiSThataityAdikaM vinajyavAdaM vadediti / vinajyavAdamapi nASA pitayenaiva brUyAdityAha / nASayorAyacaramayoH satyAsatyAmRSayokiM nASAdikaM ta jApAkSyaM kvacitTaSTo'pTaSTovA dharmakathAvasare'nyadAvA sadA vA vyAgRNIyAt nASeta kiMnU taH san samyak satsaMyamAnuSThAnenobitAH samucitAH satsAdhavanayuktavihAriNona puna rudAyinRpamArakavakRtrimAstaiH samyaguDitaiH saha viharaMzcakravartimakayoH samatayA rAgadeSa rahitovA zojanaprajhonASAyopetaH samyagdharma vyAgRNIyAditi // 22 // aNugaThamANe vi tadaMvi jANe, tahAtahA sAdu a kakaseNaM // Na kuvaInAsa vihaMsajA, nirudhagaM vAvi na diihrjaa||23|| samAlavejA paDipunnanAsI, nisAmiyA samiyA adhdaMsI // ANAisuddhaM vayaNaM nije anisaMdhae pAvaviveganiraku // 24 // artha-(aNugaDhamANe vi tahaMvi jANeke0) have tene benASAyeMkarI dharma kahetA thakA ko eka paMmita hoya te samI rIte samaje ane koieka mUrkha hoya te viparIta paNe samaje eTale tene arthanI pUre pUrI samajaNa na paDe to ( tahAtahA sAduakakkaseNaM ke) tema tema sAdhu te zrotAne madhura nASAye karI samyak samajAve satyamArga dekhADe paraMtu ( NakuvaInAsavihaMsajA ke0) tenI nApAne avahile nahI tathA tene ti raskAra nakare tathA tenI nApAne niMde nahI (nirugaMvA vinadIharajA ke) thoDo sUtrA rtha thoDA kAla sudhI kahe paNa vyAkarNa tarke karI ghaNo kAla sudhI AlajAla kahI vistAre nahI. yataH soyabovattavo, jonaI barakarehiM yovehiM / jAnaNa thovobadu gharaka rehiM sohoiinissaaro||1|| itivacanAta // 23 // (samAlavejApaDipunnanAsIke0) je atyaMta viSama artha hoya te samyaka prakAre vistArIne bole jema zrotA puruSa sukhe sa maje tema pratipUrNa nASAye karI bole arakaliyaM aviccAmeli ityAdika pUraNa nASe (nisAmiyAsamiyA andaMsI ke0 ) tathA gurune samIpe sAMjalIne samyak prakAre artha dekhIne nalIrIte te arthane vicArIne (ANAsu vayaNaM nilaMje ke0 ) aAjhA vizuda vacana prayuje ema natsarga apavAda mArgane darzAvanAri evi zuddha vANI kaheto thako (ya nisaMdhae pAvaviveganirakuke0) sAdhu pApanu viveka kare eTale pApanu parihAra kare. // 24
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ 530 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. // dIpikA-tasyaivaM nASAyena vadataH kazcinmedhAvI tathaiva tamarthamAcAryAdinA ka thitamanugabana samyagavabudhyate / anyastu maMdamatirvitathamanyathaiva vijAnIyAt / taMca sa myaganavabudhyamAnaM tathAtathA tena prakAreNa karkazavacanena vadet / yathA'sau tamartha budhya te na kutracitkrumukhonAdareNa kathayenmanaHpIDAmutpAdayet / tathA praznakartu SAM navi hiMsyAnnatiraskuryAt niru stokamartha na dIrghayet anyonyakathanena dIrgha kuryAt / tathA coktaM / soabo vattavo, jo nahAi arakarehiM thovehiM // jo puNa thovA badu a,rakare hiM so hoi niHsAroti // 23 // yaH stokArairnAvabudhyate taM pratipUrNanASI paryAyaza bdai vArthakathanazca samAlapet samaMtAnASeta yathA sabhavabudhyate tathA kuryAdityarthaH / tathA'cAryAdeH sakAzAdartha nizamya zrutvA samyagarthadarzI satpadArthavettA tIrthakatAjhayA ni ravA zudaM vacanama niyuMjIta vadet / evaM vA'niyuMjana nikuH pApavipAkaM lAjasatkA rAdi nirapektayA kAMdamANonirdoSaM vacanamanisaMdhayet // 24 // // TIkA-(kiMcAnyat / (aNugalamANeityAdi) tasyaivaM nASA yena kathayataH ka zcinmedhAvitayA tathaiva tamarthamAcAryAdinA kathitamanugannan samyagavabudhyate / aparastu maMdamedhAvitayA vitathamanyathaivAnijAnIyAttaMca samyaganavabudhyamAnaM tathAtathA tena hetU dAharaNasayuktiprakaTanaprakAreNa mUrkhastvamasi tathA churU DhaH khasUci rityA dinA kakezava canenAninalayana yathAtathAsau budhyate tathA sAdhuH suSTu bodhayenna kutracitkrukhamukhaha stauSThanetravikArairanAdareNa kathayan manaHpIDAmutpAdayettathA praznayatastanASAmapazabdAdi doSauSTAmapi dhigmUrkhAsaMskRtamate kiMvA'nena saMskRtena pUrvottaravyAhatena voccAritenetye vaM navihiMsyAnna tiraskuryAdasaMbondvahanastaM praznayitAraM na viDaMbayediti / tathA nirupama rtha stokaM dIrghavAkyamehatA zabdadareNArka viTapikoSTikAnyAyena nakathayenniruI vA sto kakAlInaM vyAkhyAnaM vyAkaraNatarkAdipravezanabAreNa prasatyAnuprasatyA nadIyennadIrgha kAlikaM kuryAt / tathAcoktaM / so abo vattavo, jo nAma arakarehiM thovehiM // jo puNa thovo bahutha, skarahiM so hoi niHsAro // tathA // kiMcitsUtramalpAvaramalpArtha vA ityAdi caturnagikA tatra yadalpAdaraM mahAtha tadiha prazasyataiti // 23 // apica / (samAlavejAityAdi ) yatpunarativiSamatvAdadapArairna samyagavabudhyate tatsamyak zonane na prakAreNa samaMtAtparyAyazabdoccAraNatonAvArthakathanatazcAlapenASeta samAlapennApairevA TrairuktvA kRtArthonavedapitu yagahanArthanASaNe satuyuktyAdiniH zrotAramupekSya pratipU nASI syAdaskhalitAhInAdArthavAdI navediti / tathAcAryAdeH sakAzAdyathAvadartha zrutvA 'vagamya nizamya ca yathAvasthitamartha yathAgurusakAzAdavadhAritamartha pratipAdyaM iSTuM
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 531 zIlamasya sanavati samyagarthadarzI saevaMnUtaH saMstIrthakarAjhayA sarvapraNItAgamAnusAre Na gumavadAtaM pUrvAparAvirudaM niravayaM vacanamanipuMjItotsargaviSayesati natsargamavAda viSaya vA 'pavAdaM tathA svaparasamayayoryathAsvaM vacanamanivadet / evaM cAniyaMjana niktaH pApavivekalAnaM satkArAdi nirapekSatayA kAMkSamANonirdoSaM vacanamanisaMdhayediti // 24 // adAbuzyAiM susikaekA, jaUyA pAtivelaM vdehaa||se dihima di viNa lUsaekA, se jANaI nAsi taM samAhiM // 25 // alUsae No pabannanAsI, No suttamacaM ca kareU tAI // savAranatI aNvI vAyaM sayaM ca samma pddivaayyNti||26||se sucasutte navadANavaM ca, dhammaM ca je viMdati tabataba ||aadeuuvke kusale viyatte, sa aridaz nAsitaM smaadittibemi|| 27 // itigraMthanAmA candasamasayaNaM sammattaM // artha- (ahAbuzyAiMsusirakaekA ke7) zrItIrthakarAdike jema vacana kahyAMce tema ja jalIrIte zIkhe (jazUyANAtivelaMvadejA ke0 ) temaja pAle temaja mukhathI nASe eTale prakAze tathA velaM eTale maryAdA nallaMghe nahI valI sAvadya vacana bole nahIM ( se dihimaMdihiNanUsaejA ke0 ) evo te dihima eTale samyak dRSTIvaMta te potAno sa myaka darzana lUsAe nahI tevI rIte prarUpaNA kare (sejAinAsitaMsamAhiM ke0 ) te puruSa zrItIrthakaranASita samAdhi mArga bolI jANe // 25 // ( acUsaeNopanannanA sI ke0 ) AgamArtha kaheto thako luse nahI eTale apazabda bolI sUtrArtha upavenahI tathA prajananASI nathAya eTale sUtrArtha gopave nahI sUtrano nalo artha prakAze (Nosu ttamabaMca kareUtAI ke0 ) tathA trAI eTale bakAyano rahapAla evo sAdhu sUtra artha anyathA nakare ( sabAranattIaNuvIzvAyaMke0 ) gurUnI naktiyAlocIne bole paNa gurUnI anakti thAya tema nabole (suyaMcasammaMpaDivAyayaMtike 0 ) jerIte zrutane samyaka prakAre karIne gurUsamIsAMnAlthu hoya terIteja artha boje anyathAgobaMdonavati // 26 // (sesumasutte ke0) te sAdhunu e rIte napadezAdika avazare prakAzato sUtra zurU kahevAya ( navaNAvaMcake ) tathA upadhAnavaMta eTale je sUtrano je tapa siddhAMtomAM kahyo tene napadhAna kahiyeM teno karanAra (dhammaMcajeviMdatitabatabake) jeje dharma samyak jANe tete dharma tyAM tyAM aMgIkAra kare jema jema zrIvItarAganI AjJA male tema tema dharmanASe paNa zrIvItarAganI AjhA virU nabole (AdeUvakkekusoviyatteke 0 ) evo jethAya te Adeya vacana eTale samasta lokane grAhya mAnanIka vacana bole tathA kuzala
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ 532 vitiye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe caturdazamadhyayanaM. nipuNa tathA vyakta spaSTa te avimAsyo nakare (sabarihAnAsitaMsamAhittibemike)te / sAdhu zrIvItarAga praNIta sUdho samAdhi dharma mArga nAvAne yogya thAya tibemino artha pUrvavat jANavo // 27 // erIte graMthanAmA caudamAM adhyayanano artha samApta thayo. // dIpikA-(yathoktAni jinastAni suSTu zideta zikStizca dezanAyAM yatate / deza nodyatopi yoyasya kartavyasya kAlastAM velAmatikramya na vadet kartavyamaryAdAM nAtilaMghaye dityarthaH / sadRSTimAn yathAvasthitapadArthAn zradadhAnodRSTiM samyakdarzanaM najUSayennadUSa yet / korthaH / dezanAM vyAkhyAnaM vA kurvan tathA kathayedyathAzrotuH samyaktvaM sthirInava ti / yazcaivaMnUtaH sajAnAti nASituM taM sarvoktaM samAdhi jJAnadarzanacAritrAvyaM 25 , sarvajJoktaM najUSayenadUSayetpracannanASI navetsidAMtArtha zuddha prajanaMvA na gopayetha praha namarthamapariNatAya na nASeta / tathAcoktaM / aprazAMtamatau zAstrasannAvapratipAdanaM // do SAyAninavodIrNa,zamanIyamiva jvare ||1||traayii svapararakkona sUtramatikalpanayA kurvIta / para hitakaraH zAstA tasmin zAstari yAnaktibamAnastayA'nuviciMtya vAdaM vadet / anenoktenAgamabAdhA kApi na syAditi / tathA zrutaM samyagArAdhayan pratipAdaye t sukhazItaH syAdityarthaH // 26 // zuddha sUtraM pravacanaM yasya sagusUtraH upadhAnavAn tapazcaraNayuktoyodharma samyak vetti tatratatrotsargApavAdAdau yAdeyavAkyogrAhyavacanaH syAt tathA kuzanonipuNovyaktonAsamIdayakArI samAdhi jhAnAdikaM nASitumarhati yogyaH syAditi / bravImIti pUrvavat // 27 // iti caturdazaM graMthAdhyayanaM samAptaM // 6 // // TIkA-punarapi nASAvidhimadhikRtyAha / (ahobuhiyAIityAdi) yathoktAni , tIrthakaragaNadharAdinistAnyaharnizaM suSTu zideta grahaNa zilyA sarvoktAgamaM samyak gRAhI yAdAsevanAzidayA vanavaratamudyuktavihAritayA sevetA'nyeSAMca tathaiva pratipAdayediti / prasaktalakSaNa nivRttaye vapadizyate sadA grahaNAsevanAziyordezanAyAM yateta sadA yatamAno pi yoyasya kartavyasya kAlo'dhyayanakAlovA tAM velAmatilaMdhya nAtivelaM vadadadhyayanakarta vyamaryAdA nAtilaMghayettadanuSThAnaM prativrajecA yathAvasaraM parasparAbAdhayA sarvAH kriyAHku yodityarthaH / saevaMguNajAtIyoyathAkAlavAdI yathAkAlacArI ca samyaka dRSTimAn yathAva sthitArthAna padArthAn zraddadhAnodezanAMvyAkhyAnaM vA kurvan dRSTiM samyakadarzanaM nalaSayendUSa yet / idamuktaMnavati / puruSavizeSa jhAtvA tathAtathA kathanIyamapasidhdhAMtadezanApari hAreNa yathAyathA zrotu : samyaktvaM sthirInavati / napunaH zaMkotpAdanatodRSyate yazcai vaMvidhaH sajAnAtyavabudhyate jASituM prarUpayituM samAdhi samyakdarzanacAritrAkhyaM samyakU
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 533 vyavasthAnAkhyaM vA taM sarvajJoktaM samAdhi samyagavagavatIti // 25 // kiMcAnyat ( saeztyAdi ) sarvoktamAgamaM kathayannokhUSayennAnyathApasi-mAMtavyAkhyAnena dUSayettathA na pracannanASI navet sikSAMtArthamavirukSmavadAtaM sArvajanInaM tatprajanna nApaNena na gopaye t| yadivA prajannaM vA'rthapariNatAya na nASeta nasimAMtarahasyamapariNataziSyavidhvaMsanena doSAyaiva saMpadyate / tathAcoktaM / aprazAMtamatau zAstra , sanAvapratipAdanaM // doSAyAni navor3hIrNa , zamanIyamiva jvareityAdi / naca sUtramanyat svamati vikalpanataH svaparavAyI kurvItAnyathA sUtraM tadarthavA saMsAratrAyI trANazIlojaMtUnAM na vidadhIta / kimityanyathA sUtraM nakartavyamityAha / parahitaikarataH zAstA tasmin zAstari yA vyavasthitA naktibaMdu mAnastayA tabhaktyA 'nuviciMtyamAnenoktena na kadAcidAgamabAdhA syAdityevaM paryAlo cya vAcaM vadettathAtathA tavatamAcAyo dinyaH sakAzAttattathaiva samyaktvArAdhanAmanuvartamAno 'nyecyajJaNamodaM pratipadyamAnaH pratipAdayet prarUpayenna sukhazIlatAM manyamAnoyathAkathaM cittiSThediti // 26 // adhyayanopasaMhArArthamAha / (sesumasutteityAdi) sasamyagdarza nasyAtUSakoyathAva sthitAgamasyapraNetA 'nuviciMtya nASakaH zukSmavadAttaM yathAvasthita vastuprarUpaNato ' dhyayanatazca sUtraM pravacanaM yasyAsI gu-sUtra: / tathopadhAnaM tapazcaraNaM yadyasya sUtrasyAnihitamAgame tadidyate yasyAsAvupadhAnavAn tathA dharma zrutacAritrAkhyaM yaH samyak vetti viMdatevA samyak lanate tatra tatreti yathAjhAgrAhyorthaH sayAjhayaiva prati pattavyohetutastu samyagghetunA / yadivA svasamayasi borthaH svasamaye vyavasthApanIyaH para sidazca parasminnathavottsargApavAdayorvyavasthitIrthastAnyAmeva yathAsvaMpratipAdayitavyae tazuNasaMpannazcAdeyavAkyogrAhyavAkyonavati / tathA kuzalonipuNyAgamapratipAdane sa danuSThAne ca vyaktaH parisphuTonAsamIdayakArI / yatajugasamanvita : sorhati yogyonava ti taM sarvoktaM jJAnAdikaM vA nAvasamAdhi jASituM pratipAdayituM nApara : kazciditi / iti parisamAtyarthe / bravImIti pUrvavat / gatonugamonayA : prAgvadyAkhyeyA: // 27 // samAptaM caturdazaM graMthArakhyamadhyayanamiti // have paMdaramuMbAdAna nAme adhyayana prAraMniye jaiyeM bAdAna eTale grahaNa karaI eTale rUDI zidArUpa cAritrAnuSThAnane grahaNa kara tenuM vye karI tathA nAve karIzubha svarUpa kahele. jamatItaM paDuppanna, AgamissaM ca NAyana // savamannati taM tAI, daMsaNAvaraNaM te||1|| aMtae vitigibAe, je jANaMti a lisaM // aNelisassa akAyA, Na se do tahiM tadiM // 2 //
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ 534 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. artha-(jamatItapar3appannaM ke0) je vyAdika padArya atItakAle thayA tathA je va rtamAna kAleM varne (agamissaM caNAya ke0 ) tathA agamika kAleM je thaze tenA yathAvasthita svarUpano prarupavo tethI prarUpaNAnA adhikArI paNA mATe nAyaka kahiye (savamannaMtitaMtAI ke0 ) te sarva vyAdika catuSka saMpUrNa jANe te jANato to sarva prANI-no rakSapAla (dasaNAvaravaMtae ke0) te darzanAvaraNIya karmano aMtakaranAra jANavo arthAt te darzanAvaraNAdika ghAtIkarma catuSkane khapAve // 1 // ( vitimilAe ke0) saMdeha eTale mithyAjJAna teno (aMtae ke0 ) aMtakAraka (je jANaM tiaNelisaM ke ) je ghAtIkarmano khapAvanAra te sarva nirupama jANe eTale tenA jevo jJAnavaMta bIjo koI nahIM (aNelisassa arakAyA ke ) ema je nirupama jhAnekarI padArthano prakAza karanAra (Naseho'tahiMtahiM ke0) te tihAM tihAM bauchAdi darzanIne viSe na pravarte eTale te prANI jinamata TAlIne anya darzanIne viSe tatva na jANe // 2 // // dIpikA-atha paMcadazamAdAnIyAdhyayanamAracyate / tasyedamAdisUtraM / ( jamatItyA di) yadatIta pratyutpannaM vartamAnaM yadanAgatameSyatkAlanAvizvyaM tasya sarvasyApi yathAva sthitasvarUpanirUpaNatonAyakaH praNetA trAyI sarvaprANiratakaH sarva manyate jAnAti yo darzanAvaraNAMtakomadhyagrahaNAdaghAtikarmacatuSkasyAMtaSTavyaH saeva sarvaiti // 1 // vi cikitsAyAH saMzayasyAMtakaH yadyaH sabanIdRzaM jagajAnAti / yAdRzaM karmakSyataH sarva sAmAnyavizeSAtmakaM jagajAnAti tAdRzamanyobA hAdirna jAnAtItyanIhazamityu taM / anIdRzasya ca yathArakhyAtA prarUpakonAso tatra tatra baudAdike darzanaH syAt / kiMtu jinapravacane'Inneva trikAlavartivastUnAmAkhyAteti // 2 // __ // TIkA-atha caturdazAdhyayanAnaMtaraM paMcadazamAranyate / thasya cAyamanisaMbaMdhaH / ihA naMtarAdhyayane sabAhyAnyaMtarasya graMthasya parityAgovidheyaztyanihitaM / graMthaparityAgAcA yatacAritronavati sAdhustatoyAgasau yathAsaMpUrNAmAyatacAritratAM pratipAdyate tadane nAdhyayena saMbaMdhenAyAtasyAsyAdhyayanasya catvAryanuyoga vArANyupakramAdIni navaMti / tatropa kramAMtargatIrthAdhikAroyaM / tadyathA / AyatacAritreNa sAdhunA nAvyaM / nAmaniSpanetu ni depe AdAnIyamiti naam|modaarthinaa'shesskrmkssyaarth yajjhAnAdikamAdIyate tadatra prati pAdyataiti kRtvA AdAnIyamiti nAma sNvRttN| paryAya bAreNaca pratipAditaM sugrahaM navatI tyatayAdAnazabdasya tatparyAyasya ca grahaNazabdasyaca nidepaM kartukAmoniyuktikadAha / "yAdANe gahaNaMmi ya girakevo hoMti donnavi canakko / ega nANa, ca hoU paga yaM tu bAdANe" // 35 // (yAdANeityAdi) athavA (jamatIyaMti) asyAdhyayanasya nAma
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 535 taccAdAnapadenAdAvAdIyate ityAdAnaM tacca grahaNamityucyate / tatrAdAnagrahaNayonidepArtha niyuktikadAha / (AdANeityAdi ) AdIyate kAryArthinA tadityAdAnaM / karmaNinyuTa pra tyayaH karaNevA / dIyate gRhyate svIkriyate vivaditamanenetiM kRtvA AdAnaM ca paryAyatoya haNamityucyate // tata AdAnagrahaNayonidepojavati hocatuSkau / tdythaa| nAmAdAnaM sthApanAdAnaM ivyAdAnaM nAvAdAnaMca / tatra nAmasthApane kule| vyAdAnaM cittaM yasmAnau kikaiH parityaktAnyakartavyairmahatA klezena tadAdIyate tena vA'paraMkSipadacatuSpadAdikamAdI yataiti kRtvA / nAvAdAnaMtu vidhA prazastamaprazastaM krodhAdyudayamiyyAtvAviratyAdikaM vA / prazastaM tUttarottaraguNazreNyA viguhAdhyavasAyakaMDakopAkhyAnaM samyak jJAnAdikaM vetyetadarthapra tipAdanaparametadeva cAdhyayanaM iSTavyamityevaM grahaNepi nAmAdikazcaturdhA nidepoiSTavyaH / nAvArthopyAdAnapadasyeva iSTavyastatparyAyatvAdasyeti / etacca grahaNaM naigamasaMgrahavyavahA rarjusUtrArthanayAniprAyeNAdAnapadena sahAlocyamAnaM zakraMzAdivadekArthamaninnArtha navet zabda samanirUDhenUtazabdanayAniprAyeNa ca nAnArtha navet / ihatu prakRtaM prastAvAdAne yAdAna viSaye AdAnapadamAzrityAsyAnidhAnamAkAryAdAnIyaM vA jhAnAdikamAzritya nAma kRtami ti AdAnIyAnidhAnasyAnyathA vA pravRtti nimittamAha / "aM paDhamassaMtimae, bitiyasta taha veUyAdimi // eteNAdANikaM, eso anovi pajAna" // 35 // (jaMpaDhamasse tyAdi ) yatpadaM prathamazlokasya tadardhasya cAMte paryate tadeva padaM zabdatArthatanajayatazca di tIyazlokasyAdau tadardhasya vAdo navatyetena prakAreNAdyapadasazatvenAdAnIyaM navatyeSa AdAnIyAnidhAnapravRtteH paryAyo'nyovA viziSTAnAdyAdAnIyopAdAnAditi / kecittu pu narasyAdhyayanasyAMtA dipadayoH saMkalanAtsaMkaliketi nAma kurvate / tasyAyapi nAmAdika caturdhAnidepo vidheyaH / tatrApi ivyasaMkalikA nigaDAdau nAvasaMkalanAtUttarottara vizi STAvasAyasaMkalanamidameva vA 'dhyayanamAdyaMtapadayoH saMkalanAditi / yeSAmAdAnapadenAni dhAnaM tanmatenAdau yatpadaM tadAdAnapadamatathAdernidepaM kartukAmayAha / " gAmAdI gva gAdI, davAdI ceva hoMti nAvAdI // taM davAdI puNa davasta jo sanAvo saecaNe 36 (NAmAdI ityAdi ) yAdernAmAdikazcaturdhA nikSepaH / nAmasthApane sugamatvAdanAhatya ivyAdi darzayati / vyAdiH punaIvyasya paramAevAderyaH svanAvaH pariNati vizeSaH svake sthAne svakIye paryAye prathamamAdau navati savyA divyasya dadhyAderyabAdyaH pariNativize paH dIrasya vinAzakAlasamakAlInaevamanyasyApi paramAevAdeIvyasya yoyaH pariNativi zeSaH prathamamutpadyate sasarvopizavyA dirnavati / nanuca kathaM vIra vinAzasamayaeva dadhya tpAdaH / tathAhi / utpAda vinAzau nAvAnAvarUpI vastudhauM vartate / na ca dharmodharmiNa maMtareNa navitumarhatyataekasminneva Ne tamiNorda ghidIrayoH sattAmApnotyetacca dRSTeSTa
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.36 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM . 66 "" bAdhita miti naiSa doSaH / yasya hi vAdinaH kSaNamAtraM vastu tasyAyaM doSoyasyatu pUrvotta rakSaNAnugatamanvayi vyamasti yasyAyaM doSaeva na bhavati / tathAhi / tatpariNAmi ivya mekasminneva do ekena svanAvenotpadyate pareNa vinazyatyanaMtadharmatvA 6 stanaiti / ya tkiMcidetat / tadevaM ivyasya vivaditapariNAmena pariNamatoyayAdyaH samayaH savyAdi riti sthitaM ivyasya prAdhAnyena vivakSitatvAditi / sAMprataM jAvAdimadhikRtyAha / grA gamaNo yAgamana nAvAdI taM ihA navadisaMtI // No agama nAvo, paMcaviho hoi raat || 37 // zrAgama puNa yAdI, gaNipiMmagaM hoi bArasaM gaMtu / gabasi logo padapAdayaskarAi cana tabbAdI // 38 // ( zrAgamaityAdi) nAvoMtaHkaraNasya pariNati vizeSastaM budhAstIrthakaragAdharAdayovyapadizaMti pratipAdayaMti / tadyathA yAgamatonoyAgama tazca / tatra nokhAgamataH pradhAnapuruSArthatayA ciMtyamAnatvAtpaMcavidhaH paMcaprakArojavati / tadyathA / prANAtipAta viramaNAdInAmAdyaH pratipattisamayaiti / tathA ( zrAgama ityAdi) yAgamamAzritya punarAdirevaM iSTavyaH / tadyathA / yadetapinaprAcAryasya piThakaM sarva svamAdhArovA taddAdazAMgaM navati / tuzabdAdanyadapyupAMgAdikaM iSTavyaM / tasya pravacanasyAdi nUtoyo graMthastasyApyAyaH zlokastatrApyAdyaM padaM tasyApi prathamamakaramevaMvidhobahuprakAro nAvAdiSTavyaiti / tatra sarvasyApi pravacanatva sAmAyikamAdistasyApi karomIti padaM tasyApi kAro dazAnAM tvaMgAnAmAcAraMgamAdistasyApi zAstraparijJAdhyayanamasyApi ca jIvodezakastasyApi suyaMtipadaM tasyApi sukAraiti padamAdirityasya ca prakRtAMgasya sama yAdhyayanamAdistasyApi nadezaka zlokapAdapadavarNAdiSTavyaiti / gatonAma niSpano nide pastadanaMtara ma skhalitAdiguNopetaM sUtramuccArayitavyaM / taccedaM / ( jamatIyamityAdi ) sya cAnaMtara sUtreNa saMbaMdhovaktavyaH sacAyaM / tadyathA / khAdeyavAkyaH kuzalovyaktorhati ta thoktaM samAdhiM jASituM yazca yadatItaM pratyutpannamAgAmica sarvamavagacchati saeva jASitumarda ti nAnyaiti / paraMparasUtra saMbaMdhastu yaevAtItAnAgatavartamAna kAlatrayavedI saevAzeSabaMdhanA nAM parijJAnAtroTa yitA vetyetadudhyetetyAdikaH saMbaMdho'parasUtrairapi svabudhyA laganIyai ti / tadevaM pratipAdita saMbaMdhasyAsya sUtrasya vyAkhyA prastUyate / yatkimapi vyajAtamatI taM yacca pratyutpannaM yaccAnAgatameSyatkAlanAvi tasyAsau sarvasyApi yathAvasthitasvarUpani rUpaNato nAyakaH praNetA / yathAvasthitavastusvarUpapraNetRtvaM ca parijJAne sati navatyata stadapadizyate sarvamatItAnAgatavartamAnakAlatrayanAvato'vyAdicatuSkasvarUpa to vyaparyA yanirUpaNatazca manute'sau jAnAti samyak paricinatti tatsarvamavabudhyate jAnAnazca vizi TopadezadAnena saMsArottAraNataH sarvaprANinAM trAyyasau trAkaraNazIlaH / yadivA yava yapayamayatayA gatAvityasya dhAtormyuT pratyayaH / tayanaM tAyaH savidyate yasyA sau tAyI / For Private Personal Use Only
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 537 sarve gatyarthA jJAnArthAti kRtvA sAmAnyasya pariccheda komanute ityaneka vizeSasya tadaneka sarva zaH sarvadarzI cetyuktaM javati / naca kAraNamaMtareNa kArya navatItyataidamapadizyate / darza nAvaraNIyasya karmaNoM ko madhyagrahaNetu ghAticatuSTayasyAMta kaSTavyaiti // 1 // yazca ghA ticatuSTayAMtakatsaIdRgnavatItyAha / (aMtaityAdi) vicikitsA cittavilutiH saMzayajJA naM tasyAsau tadAvaraNakSyAdaMtakRt saMzayaviparyayamithyAjJAnAnAmaviparItArthaparivedAdate vartate / idamuktavati / tava darzanAvaraNakSyapratipAdanAt jJAnAda ninnaM darzanamityuktaM navati / tatazca yeSAmeva sarvajJasya jJAnaM vastugatayoH sAmAnya vizeSayora ciMtyazaktyupetatvA tparicchedakamityeSoyeSAmanyupagamaH so'nena pRthagAvaraNapratipAdanena nirastonavatItiM / yazva ghAtikarmatadatikrAMta saMzayAdijJAnaH so'nIdRzamananyasadRzaM jAnIte natattulyo vastu gatasAmAnyavizeSAMza parivedaka jayarUpeNaiva vijJAnena vidyataitIdamuktaM navati / na tajjJAna mitarajana jJAnatulyamatoyaDukta mImAMsakaiH sarvajJasya sarvapadArthaparichedakatve'nyupagamyamAne sa vedA sparzarUparasagaMdhava zabda parivedAdana nimata vyarasAsvAdanamapi prApnoti tadanena vyuda staM iSTavyaM / yadapyucyate sAmAnyena sarvajJasadbhAvepi zeSa hetoranAvAdarhatyeva saMpratyayo nopapa dyate / tathA coktaM / anna yadi sarvajho, buddhanetyatra kA prmaa| thonAvapi sarvajJau mata dastayoH kathamityAdi / etatparihArArthamAha / khanIdRzasyAnanyasadRzasya yaH parichedakaprA khyAtAca nAmAsau tatra tatra darzane bauddhAdikojavati teSAM ivyaparyAyayoranatyupagamA diti / tathAhi / zAkyamuniH sarva kSaNika min paryAyAneveti na ivyaM / ivyamaMtareNa ca ni bIjatvAt paryAyANAmapyanAvaH prApnotyataH paryAyAniSThatA'vazya makAmenApi tadAdhAranUtaM pariNAmivya meSTavyaM tadananyupagamAcca nAsau sarvajJaiti / tathA pracyutAnutpanna sthi raikasvanAvasya ivyasyaivaikasyAnyupagamAdadhyAvasIyamAnAnAmarthakriyAsamarthAnAM paryAyA NAmayupagamAnniparyAyasya ivyasyApyanAvAtka pilopi na sarvajJaiti tathA kSIrodakavada ninnayovyaparyAyayorabhedenAnyupagamADanUkasyApi na sarvajJatvAcca tIrthAtarIyANAM madhye na kazcidapyanIdRzasyAnanyasadRzasyArthasya dravyaparyAyojayarUpasyAkhyAtA navatItyarhanevAtI tAnAgatavartamAna trikAlavartinorthasya svAkhyAteti na tatratatreti sthitaM // 2 // " tahiM tahiM suyaskAyaM se ya save sucyAdie / sayA sacceNa saMpanne, mitti nUesa kapa // 3 // ehiM na viruzejA, esa dhamme busIma // sADhU jagaM paritrAya, assi jIvitanAvaNA // 4 // artha - ( tahiMta hiMsurakAryake 0 ) je je nAva zrIvItarAgeM jyAM jyAM jalIpere kahyAM mithyAtva avirata pramadAdikate saMsAranuM kAraNabe ghane jJAna darzana cAritra te 68 For Private Personal Use Only
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ 537 tIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. moda mArgaDe tyAM tyAM (seyasavesuzrAhie ke ) tehija nAvane satyakarI jANavA (sa yAsacceNasaMpanneke0 ) je sadA eTale sarvakAla evA satya vacane karI saMpanna hoya te guM kare tekahe (mittinUesukappaeke0) nUta eTale prANI mAtrane viSe maitrInAva kalpe sarva jIva AtmA mAtrane samAna karI lekhave eTale jevo potAno yAtmA tevo parano AtmA jANe // 3 // (nUehinaviruGgAke) trasa ane sthAvara jenUta eTale prANIsAthe virodha na kare eTale prANI mAtranehaNe nahI (esadhammebusImake0) evo dharma busIma eTale saMyamavaMtano jANavo (sADhUjagaMparinnAyake ) sAdhu sarva lokamAMhe trasa bane sthAva raMjIvone ruDIpere jANIne (assiMjIvitanAvaNAke0) zuddha dharmaneviSe nAvanA nAve // 4 // // dIpikA-tatra tatra yadyattenArhatA jIvAjIvAdivastu svAkhyAtaM tatra tatra na virodhH| saca sarvajJaH satyaH svAkhyAtA / tathAcoktaM / vItarAgAhi sarvajJA, na mithyA bruvate vcH|| yasmAttasmAdacasteSAM, tathAnUtArthadazinAM // 1 // sadA sarvakAlaM satyena saMpannaH sasarvazo nUteSu prANiSu maitrI kalpayet kuryAt / yataH mAtRvatparadArANi, paravyANi loSTavat // AtmavatsarvabhUtAni, yaH pazyati sapazyatIti // 3 // nUtaiH prANiniHsaha na virudhyeta / na virodhaM kuryAt eSa dharmaH (busImatti) tIrthakasya sAdho tathA busImaM sAdhustIrthaka vA jaga vizvaM parijhAya bAgamataH svayaMca jJAtvA yasmin nAvanAH paMcaviMzati dizavA tAjI vitanAvanAjIvasamAdhAnakAriNI vayet // 4 // // TIkA-sAMpratametadeva kutIthikAnAmasarvajJatvamahatazca sarvajJatvaM yathAnavati tathA sopapattikaM darzayitumAha / (tahiMtahimityAdi) tatratatreti vIpsApadaM / yadyattenArdatA jI vAjIvA dikaM padArthajAtaM tathA mithyAtvAviratipramAdakaSAyayogAbaMdhahetavati kRtvA saMsArakAraNatvena tathA samyagdarzanajhAnacAritrANi mokSamArgati modAMgatayetyetatsarva pUrvottarAvirodhitayA yuktinirupapannatayA suSThAkhyAtaM svAkhyAtaM tIthikavacanaM tu nahiM syA nUtAnIti naNitvA taphupamardakAraMnAnyanujJAnAtpUrvottarAvirodhitayA tatratatra ciMtyamAnaM niyuktikatvAnnasvAkhyAtaM navati / sacAviruvArthasyAkhyAtA rAgaveSamohAnAmanRtakAraNA nAmasaMnavAtsadUnyohitatvAcca satyaH svArakhyAtastatsvarUpaviniH pratipAditaH // rAgAdayo hyanRtakAraNaM te ca tasya na saMtyataH kAraNAnAvAtkAryAnAvati kRtvA taconUtArthapra tipAdakaM // tathA coktaM / vItarAgAdi sarvajJA, mithyAna bruvate vacaH / yasmAttasmAda casteSAM, tathAnUtArthadarzinAM / nanu ca sarvaztvamaMtareNApi heyopAdeyamAtraparijJAnAdapi satyatA navatyeva / tathA coktaM / sarva pazyatu vA mAvA, tatvamiSTaM tu pazyati / kITa
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA // 3 // saMkhyAparijJAnaM, tasya nakopayujyate ityAzaMkyAha / sadA sarvakAlaM satyenAvitathanASa aina saMpannosau / avitathanASaNatvaM ca sarvajJe sati navati naanythaa| tathAhi / kI TasaMkhyAparijJAnAsaMnave sarvatrAparijhAnamAzaMketa / tathA coktaM / sadRze bAdhAsaMnave ta nadaNameva dUSitaM syAditi sarvatrAnAzvAsastasmAtsarvajJatvaM tasya nagavatoiSTavyamanyathA ta caHsatyatA na syAt / satyovA'saMyamaH saMtaH prANinastenyohitatvAdatastena tapaH pradhAnasaMyamena nUtArtha hitakAriNA sadA sarvakAlaM saMpannoyuktaetazuNasaMpannazcAsau nUteSu jaMtuSu maitrI tapakSaNaparatayA nUtadayAM kalpayet kuryAt / idamuktaM navati / paramArthataH sarvajJastattvadarzitayA yonUteSu maitrI kalpayet / tathA coktaM / mAtRvatparadArANi parazvyA Ni lossttvt||aatmvtsrvnuutaani yaH pazyati sapazyati // 3 // yathAbhUteSu maitrI saMpUrNanAva manunavati tathA darzayitumAha / (nUehiMityAdi) jUtaiH sthAvarajaMgamaiH saha virodhaM nakuryAtta upaghAtakAriNamAraMnaM tavirodhakAraNaM duurtHprivrjyedityrthH| saeSo'naMtaroktonatAviro dhakArIdharmaH svanAvaH puNyAravyovA (busImatti) tIrthakatoyaM satsaMyamavatoveti / tathA satsaM yamavAn sAdhustIrthakajjagacarAcarajUtagrAmAkhyaM kevalAlokena sarvajJapratItAgamaparijhAne na vA parijhAya samyagavabudhyA smin jagati maunIMvA dharme jAvanAH paMcaviMzatirUpAkSA dazaprakArAvA yA animatAstAjIvitanAvanAjIvasamAdhAnakAriNIH satsaMyamAMgatayA modakAriNIviyediti // 4 // nAvaNA jogasuddhappA, jaleNAvAva AdiyA // nAvAva tIrasaMpannA, sabajukA tina // 5 // tinahaIna medhAvI, jANaM logaMsi pAvagaM // tuhRti pAvakammANi, navaM kammamakuvae // 6 // artha-je nAvanAnAve tene je hoya te dekhADe. (nAvaNAjogasucappA ke0 ) nAva nAnA yogekarI jeno vizukSa nirmala yAtmAne (jaleNAvAvayAhiyA ke0) te puruSa saMsAra rUpa samuDne viSe naukA samAna kahyA te upara dRSTAMta kaheDe (nAvAvatIrasaM pannA ke 0 ) jema nAvA samuDne tIre pohocADe tema te puruSanA upadeza thakI jIva cAritrarUpa pravahaNe karIne (sabarakA tina ke0) saMsAranA sarva sukha thakI mukAe ane mokSarUpa kAMThe pohoce // 5 // (medhAvI ke0) paMmita (tiuddarzana ke0) sarva phuHkha thakI mUkAe te paMmita kevo hoya toke ( jANaMlogasipAvagaMke0 ) sarvalokane viSe je pApa eTale sAvadyAnuSThAna teno jANa hoya evAne ( tujhutipAvakammANike0) pUrvanA saM cita sarva pApa karma trUTe ( navaMkammamakucaeke0 ) valI navA karma nakare eTale nabAMdhe eTale tejIva akarmi thAya sarva karmonA kSya yukta thAya // 6 //
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ 540 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. // dIpikA-jAvanAniyogaH sadhyAnarUponAvanAyogastena zubhayAtmA yasya tathA evaM vidhaH san tyaktasaMsArasvanAvonauriva jalopari tiSThati / evamAkhyAtA naurivAnu kUlavAtapreritA tIraM prAptA syAdevaM cAritravAn jIvapotastapovAyuvazAtsarvapuHkhAtmakaH saMsArotruTayatyapagati // 5 // medhAvI maryAdAvAn truTayati mucyate sarvabaMdhanenyaH / kiMkurvan pApakaM sAvadyakArya loke jhaparijhayA jAnan pratyAkhyAnaparijhyA pariharet // tasya navaM karma akurvataH pUrvasaMcitAni pApakarmANi truTayaMti // 6 // // TIkA-sanAvanAnAvitasya yannavati tadarzayitumAha / (jAvaNAztyAdi ) nAvanA niryogaH samyak praNidhAnalahaNonAvanAyogastena zukSayAtmA aMtarAtmA yasya satathA / saca nAvanAyogAkSAtmA parityaktasaMsArasvanAvonauriva jaloparyavatiSThate saMsArodanva taiti nauriva yathA jale nimaUnatvena pratyAkhyAtA evamasAvapi saMsArodanvati na ni maUtIti / yathA cAsau niyAmakAdhiSThAtA'nukUlavAteritA samastApagamAttIramAskaM datyevamAyatacAritravAn jIvapotaH sadAgamakarNadhArAdhiSThitastapomArutavazAtsarvasuHkhA tmakAtsaMsArAcuTyatyapagatati modAkhyaM tIraM sarvoparamarUpamavApnotIti // 5 // apica / (tinadRityAdi) sahi nAvanAyogagumAtmA nauriva jale saMsAre parivartamA nastrinyomanovAkkAyenyo'zunecyaskhuTayati yadivAtIva sarvabaMdhanenyasyuTayati mucyte| atitruTayati saMsArAdativarteta medhAvI maryAdAvyavasthitaH sadasadivekI vA'smin loke caturdazarajjvAtmake nUtasya grAmalokevA yatkimapi pApakaM karma sAvadyAnuSThAnarUpaM tatkAryavA aSTaprakAraM karma tat jhaparijJayA jAnana pratyAkhyAnaparijhayA ca tapAdAnaM pa riharan tatastruTayati tasyaivaM lokaM karmavA jAnatonavAni karmANyakurvatonirukSAva hAra sya viprakRSTatapazcaraNavataH pUrvasaMcitAni karmANi truTayaMti nivartatevA navaM ca karmAkurvato 'zeSakarmayonavatIti // 6 // akuvana evaM pabi, kammaM nAma vi jaann||vinaay se mahAvIre, jeNa jAyaNa miGa // 7 // pamiGa mahAvIre, jassa nabi pure kaDaM ||vaa navaM jalamacceti, piyA logaMsi bin||7|| artha-(akuvaNavaMNavi ke0 ) kAraNa ke je samasta kriyA rahita hoya evA aNa karatAne navA karmano baMdha nathI (kammanAmavijANa ke0 ) tevAre aSTa prakAranA je karma tenA vipAkanuM nirjaravo te samyak jANe (vinAyasemahAvIre ke0 ) te karma rUpa zatruno vidAraNa karavA thakI zrImahAvIradeva karmanA baMdhane tathAkarmanI nirkarAne jANI
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhanapata siMgha bAhApurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 541 pramANe kare (je jAie misAi ke0 ) je kare thake pharI saMsAramA naupaje ne upajavAne nAve pharI maraNa paNa na pAme. // 1 // ( emika mahAvIreM ke 0 ) e mahA sunaTa tulya zrImahAvIra saMsAra cakramAM maraNa pAme nahI ( jassana vipurekaDaM ke 0 ) jene pUrvanA karelA karma rahyA nathI to te navAkarma bAMdhavAnI vAMDA nakare e kAraNa jAvo je kAraNa mATe yA saMsAramAMhe strIno saMga pradhAnale paraMtu tene strI parAnavI nazake. ha TAMka (vAjAlamacceti ke0 ) jema vAyu agnInI jvAlAmAM praveza karIne tene pratikrami jAya paraMtu vAyu pote prajvale nahI ( piyAjogaM sivi ke 0 ) tema lokane viSe strI priyale te strI yami jvAlA samAnabe paraMtu vAyu sarakhA sAdhune jIpI nAzake mATe mahAvIra sunaTane karmano baMdha nathI // 8 // // dIpikA - kAmapi kriyAmakurvatoyogapratyayAnAvAnnavaM karma nAsti na navati / eta kulopetazca namanaM nAma karmanirjaraNaM karmaca jAnAti jJAtvAca karmabaMdhaM samahAvIraH karma dAraNamastatkaroti yena kRtena na punarjAyate janmAnAvAcca namriyate // 7 // mahAvI rastyaktAzeSakarmA na mriyate janmamaraNe na prApnoti yasya nAsti puraskRtaM karma vAyuryathA nijvAlA matyeti vyatikrAmati na tayA jIyate evaM loke priyAvallanA striyoDuratikramaNI yastA pratikrAmati na tAnirjIyate / yaktaM / smitena nAvena madena lagayA parAGmukhai rardhakaTAvaNaiH // vaconirIyakalahena lIlayA, samastapAzaM khalu baMdhanaM striyaH // 1 // strINAM kRte cAtRyugasya nedaH saMbaMdhinede striyaeva mUlaM // zraprAptakAmAbahavona reMjJAnA rI nirutsAditarAjavaMzA ityAdi // 8 // // TIkA - keSAM citsatyAmapi karmadayAnaMtaraM modAvAptau tathApi svatIrtha nikAradarzana taH punarapi saMsArA nigamanaM navatIdamAzaMkyAha / ( kuva ityAdi ) tasyA'zeSa kriyA rahitasya yogapratyayAnAvAtkimapyakurvatopi navaM pratyayaM karma jJAnAvaraNIyAdikaM nAsti navati kAraNAnAvAtkAryAnAvaiti kRtvA karmanAve ca kutaH saMsArAnigamanaM karma kAryatvAtsaMsArasya tasya coparatAzeSa dvaM dasya svaparakalpanAnAvAr3Aga gheSarahitatayA sva darzana nikArAninivezopi nanavatyeva / sacaita kuNopetaH karmASTaprakAramapi kAraNatastadi pAkatazca jAnAti namanaM nAma karmanirjara NaM tacca samyak jAnAti / yadivA karma jAnAti tannAmAsya copalakSaNArthatvAttadbhedAMzca prakRtisthityanunAva pradezarUpAnsamyagavabudhyate / saM nAvanAyAM vA nAmazabdaH / saMbhAvyate cAsya bhagavataH karmaparijJAnaM vijJAyaca karmabaMdhanaM tatsaMcaraNa nirjaraNopAyaM cAsau mahAvIraH karmadArAsa hismustatkaroti yena kRtenAsmi For Private Personal Use Only
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ 542 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. nsaMsArodare napunarjAyate naparividyate tadanAvAca namriyate / yadivA jAtyA nArakoyaM tiryagyonikAyamiti / evaM namIyate na parividyate 'nenaca kAraNAnAvAtsaMsArAvirnAva nena / yatkaizcimucyate / jJAnamapratighaM yasya vairAgyaM ca jagatpateH // aizvarya caiva dharmazca saha sidaM catuSTayamityetadapi vyudastaM navati / saMsArasvarUpaM vijJAya tadanAvaH kriyate napunaH sAMsikSikaH kazcidanAdisidosti tatpratipAdakAyAyukterasaMnavAditi // 7 ||kiNpunH kAra masauna jAtyAdinA mIyate ityAzaMkyAha / (mijAtItyAdi ) asau mahAvIraH pari tyaktAzeSakarmA na jAtyAdinA mIyate paribidyate na mriyate vA jAtijarAmaraNarogazo kairvA saMsAracakravAle paryaTana na mriyate na pUryate kimiti / yatastasyaiva jAtyAdikaM nava ti yasya puraskRtaM janmazatopAttaM karma vidyate yasya tu nagavatomahAvIrasya niruvAzravA rasya nAsti na vidyate puraskRtaM puraskRtakarmopAdAnAnAvAJca na tasya jAtijarAmaraNairjaraNaM saMnAvyate / tadAzravAranirodhAzrayANAM ca pradhAnaH strIprasaMgastamadhikRtyAha / vAyuryathA satatagatiraskhalitatayA'gnijvAlA dahanAtmakAmapyetyatikAmati parAnavati na tayA parAnUyate / yaevaM loke manuSyaloke hAvanAvapradhAnatvAtpriyAdayitAstatpriyatvAcca uratika maNIyAvatyetyatikrAmatinatAni jarjIyate tatsvarUpAvagamAttajayavipAkadarzanAceti / tathAcoktaM / smitena nAvena madena lajjayA, parAGmuravairardhakaTAkvI hitaiH // vaconirI kilahena lIlayA, samastanAvaiH khalu baMdhanaM striyaH // 1 // strINAM kRte nAtRyugasya ne da, saMbaMdhinede striyaeva mUlaM // aprAptakAmAbahavonareMDA, naariinirutsaaditraajvNshaaH|| ityevaM tatsvarUpaM parijhAya tajjayaM vidhatte naitAnirjIyataiti sthitaM / atha kiMpunaH kAraNaM strIprasaMgAzravAreNa zeSAvakSAropaladaNaM kriyate npraannaatipaataadineti| atro cyate / keSAMcidarza ninAmaMganopanogathAzrava kSArameva navati / tathAcocuH / na mAMsanada Ne doSo, na madye na ca maithune // pravRttireSA nUtAnAM, nivRttistu mahAphalA ityAdi ta nmatavyudAsArthamevamupanyastamiti / yadivA madhyamatIrthakatAMcaturyAmaeva dharmazhatu paMca yAmodharmaztyasyArthasyAvirbhAvanAyAnenopaladaNamakAri / athavA parANi vratAni sApa vAdAnIdaMtu nirapavAda mityasyArthasyA virbhAvanAya prakaTanAyaivamakAri / athavA sarvANya pi vratAni tulyAni ekakhaMDena sarva virAdhanamiti kRtvA yena kenacinirdezona dossaayeti|| bina je Na sevaMti, AzmorakA dute jnnaa|| te jaNA baMdhaNummukkA, nAvakaMkhaMti jIviyaM // e|| jIvitaM pighnakiccA, aMtaM pAvaMti kmmunnN|| kammuNA saMmudInUtA, je mggmnnusaasii||10|| artha-(ibiujeNasevaMti ke0) je puruSo strIne nathI sevatA (vAzmorakAhutejaNA
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 543 ke ) te puruSone Adi eTale prathama modagAmI jANavA ( tejaNAbaMdhaSummukkA ke0 ) tepuruSo strInA baMdhana thakI mUkANA thakA (nAvakaMkhaM tijIviyaMke0) jIvita za bde bIjo asaMyamapaNokAM' paNa vAMDe nahI kAraNake parigrahAdikanuM mUla kAraNa sarva strIja // e // ( jivitaMpikiccAke ) te puruSa asaMyamane niSedhine (aMtaMpAvaM tikammuke0) sarva karmano aMta kare (kammugAsaMmuhInatAke0 ) te ruDA anuSThAne karI modane sanmukha thakA ( jemaggamaNusAsaIke ) je zrIvItarAga praNIta mArga temArgane lokonA hitane arthe prakAze ane pote paNa tehija samAcare // 10 // // dIpikA-ye narAH striyonAsevaMte strIprasaMgaM tyajati te janAdhAdiH pradhAnomodo yeSAM te AdimodAH pradhAnanUtamodapuruSArthasAdhakAH syuH| tathA te janAH karmabaMdhano nmuktAjIvitaM nAvakAdaMti // e // jIvitamasaMyamajIvitaM pRSThataH kRtvA nirAkRtya karma NAmaMtaM prApnuvaMti momaprAptAyapi karmaNA viziSTAnuSThAnena mokSasya sanmukhInUtAye mArgama nuzAsaMti anyenyovadaMti svayaMca kurvati // 10 // // TIkA-adhunA strIprasaMgAzravanirodhaphalamAvi vayannAha / (iniityAdi ) yema hAsatvAH kaTuvipAkoyaM strIprasaMgaztyevamavadhAraNatayA striyaH sugatimArgArgalAH saMsAravI thInUtAH sarvA vinayarAjadhAnyaH kapaTajAlazatAkulAmahAmohanazaktayona sevaMte natatprasaMga manilati / taevaMnUtAjanAitarajagAtItAH sAdhavaSAdau prathamaM modo'zeSa koparamarU poyeSAMte yAdimokSAH / duravadhAraNe / AdimokSAeva te'vaMgatavyAH / idamuktaM navati / sarvA'vinayAspadanUtaH strIprasaMgoyaiH parityaktastaevAdimodAH pradhAnanUtamodAkhya puruSA odytaaH| zrAdizabdasya pradhAnavA citvAnna kevalamudyatAstejanAH strIpAzabaMdhanonmukta tayA'zeSakarmabaMdhanonmuktAH saMtonAvakAMdaMti nAnilaSaMti asaMyamajIvitamaparamapi pari grahAdikaM nAnilaSaMte / yadivA parityaktaviSayebAH sadanuSThAnaparAyaNAmodekatAnAjIvitaM dIrghakAlajIvitaM nAnikAMdaMtIti ||e|| kiMcAnyatu / (jIviyamityAdi) jIvitamasaMyamajI vitaM pRSThataH kRtvA'nAdRtya prANadhAraNalaNaM vA jIvitamanAhatya sadanuSThAnaparAyaNAH karma pAM jJAnAvaraNAdInAmaMtaM paryavasAnaM prApnuvaMti / athavA karmaNA sadanuSThAnena jIvitanirape kAH saMsArodanvato'taM sarvoparamarUpaM mojhArakhyamApnuvaMti / sarvaHkha vimodalakSaNaM modamaprAptAyapi karmaNA viziSTAnuSThAnena modasya saMmukhInUtAghAticatuSTaya kriyayA utpa nadivyajJAnAH shaashvtpdsyaanimukhiinuutaaH| kaevaMnUtA ityAha / ye vipacyamAnatIrthaka nAmakarmANaH samAsAditadivyajJAnAmodaM modamArga jJAnadarzanacAritrarUpamanuzAsaMti sa tvahitAya prANinAM pratipAdayaMti svatazcAnutiSThaMtIti // 10 //
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ 554 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. aNusAsaNaM puDho pANI, vasumaM puuynnaasute|| aNAsae jate daM te, daDhe ArayamehuNe ||11||nniivaare va Na lIekA, jinnasoe agAvile // aNAile sayA daMte, saMdhi patte aNelisaM // 1 // artha-(aNusAsaNaM puDhopANI ke ) jeno anuzAsana eTale upadeza dAna te sarva prANine viSe pRthak pRthak judo judo paraName konI pere toke pRthvIne viSe jema udaka judo judo paraName tenI pere jeno upadeza paraName tathA (pUyaNAsu ke ) pUjAnevirSe (vasumaM ke0 ) vyavaMta eno nAvArtha kahele je devatAdika samavasaraNAdika pUjA kare ne tyAM tyAM tene ivya thakI nogale paraMtu te nAva thakI loga nathI tekAraNa mATe saMya mavaMta (te ke0 ) tehija jANavA e vacana zrItIrthakara deva dhAzrI kahyAne valI (a pAsaejatedaMte ke0) thAzrava rahita jayaNAvaMta tathA iMDiyano damana karanAra (daDhe thArayameduNe ka) saMyamane viSe dRDha thane maithuna yakI virata eTale viSaya rahita // 11 // (NIvArevaNAlIekA ke0) maithunane nIvAra samAna jANe jema sUkarAdikane khAvAnI vastu thApI lonAvIne mArI nAkhIye athavA duHkha thApIye tema maithunane evo jANIne strIno saMga nakare te kevo puruSa jANavo toke (jinnasoe agAvile ke0 ) srota eTale je saMsAra temAM avataravAnA vAraje viSaya kaSAyAdika te jeNe dyAne valI rAga deSa thakI rahita tathA (aNAzlesayAdaMte ke0 ) anAkula eTale adona sadA dAMta guNavAna evobato (saMdhipatte aNelisaM ke0 ) karma vivara lakSaNanI sidi pAme evI bIjI vastu koi jagatamAM nathI temATe e sidhine koi upamA nathI // 1 // // dIpikA-anuzAsanaM dezanAkaraNaM pRthak pRthak navyAnavyaprANiSu sarvajJaH karoti / . navyeSu dezanA na samyaka pariNamati tathApi na sarvajJasya doSaH / tamuktaM / sadharmabIjava panAnaghakauzalasya sahanokabAMdhava tavApi khilAnyanUvan // tatrAbhutaM khagakuleSvihatAmase Su, sUryAzavomadhukarIcaraNAvadAtAiti / kiMjUtaH sarvajhovasumAna cAritrI / punaH kiMnataH pUjanaM devAdikatAzokAdikamAsvAdayati upacuMkte puujnaasvaadkH| nanu devAdikatasyA dhAkarmaNaH samavasaraNAderupanogAtkathamasau cAritrItyAzaMkyAha / (aNAsaetti)na vidyate thAzayaH pUjAniprAyoyasya sa anAzayaH iSyataH samavasaraNAdike vidyamAnepi nAvatosI nAsvAdakogArthyAnAvAt / yasmAdasau yatoyatnavAna dAMtaH saMvRteMDiyaH dRDhaH saMyame bhAratamapagataM maithunaM yasya satathA gatakAmAnilASaH // 11 ||niivaarH pazUnAM va dhyasthAnaprApaNIyanUtojadaya vizeSastattulyaM maithunaM tatonIvAre maithunaM na lIyeta na prasa
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. yuva jyeta / kiMnUtaH vinnAni srotAMsi zrAzravadvArANi yena sannisrotAH / anAviloka luSaH / evaMbhUto'nAvinaH san sadA dAMtaH syAt / evaMvidhazva karmavivararUpaM nAvasaMdhima nIdRzamananyasadRzaM prAptaH syAt // 12 // // TIkA- anuzAsanaprakAramadhikRtyAha / (aNuzAsaNa mityAdi) anuzAste sanmArge SvatAyai sadasadvivekataH prANinoyena tadanuzAsanaM dharmadezanayA sanmArgAvatAraNaM tatpRtha k pRthak naSyAdiSu prANiSu dityudakavatsvAzayavazAdanekadhA navati / yadyapi ca anavye tadanuzAsanaM na samyak pariNamati tathApi sarvopAyasyApi nasarvajJasya doSaH / teSAmeva svanAvapariNatiriyaM yayA tadAkyamamRtanUtamekAMtapathyaM samasta dvaM ghoSaghAtakAri na ya thAvat pariNamati / tathA coktaM / saddharmabIjavapanAnaghakauzalasya, yalokabAMdhavatayApya khilAnyanUvan / tannAdbhutaM khagakujeSviha tAmaseSu, sUryAzavomadhukarIcaraNAvadAtAH // 1 // kiMnU to sAvanuzAsaka ityAha / vasu ivyaM saca mokSaMprati pravRttasya saMyamasta vidyate yasyAsau vasumAn pUjanaM devAdikatamazokA dikamAsvAdayatyuMpanu'ktaiti pUjanAsvAdakaH / nanu cAdhA karmaNodevAdikRtasya samavasaraNAderupanogAtkathamasau satsaMyamavAnityAzaMkyAha / na vi dyate zrAzayaH pUjAniprAyoyasyAsAvanAzayaH / vyatovidyamAnepi samavasaraNAdike nAva to svAdakosau tatagArthyAnAvAt satyapyupanoge / yataH satsaMyamavAnevAsAvekAMte saM yamaparAyaNatvAtkutoya iMDiyanoiMDiyAcyAM dAMtaH / etakukhopi kathamityAha / dRDhaH saMyame / khAratamuparatama pagataM maithunaM yasyasayAratamaithuno'pagate vAmadanakAmaH / ivAmada kAmAnAvAcca saMyame dRDhosau navati vyAyatacAritratvAcca dAMtosau navati / iMDiyanoiMDi yadmAcca prayataH prayatnavattvAcca devAdipUjanAsvAdakastadanAsvAdanAcca satyapi ivyataH pari joge satsaMyamavAne vAsAviti // 11 // atha kimitya sAvuparata mai thunaityAzaMkyAha / (lIvAre ityAdi) nIvAraM sUkarAdInAM pazUnAM vadhyasthAnapravezananU tona daya vizeSastatkalpa metanmaithu naM / yathAhi sau pazurnIvAreNa pralocya vadhyasthAnamatinIyamAnonAnAprakArAvedanAH prApyate evamasAvapyasumAn nIvArakalpenAnena strIprasaMgena vazIkRtobahuprakArAyAtanAH prApnotyatonI vAraprAyametanmaithunamavagamya na tasmin jJAtatattvolIyeta na strIprasaMgaM ku ryAt / kiMnUtaH sannityAha / vinnAnyapanItAni srotAMsi saMsArAvataraNa dvArANi yathAvi Saya miMDayavartanAni prANAtipAtAdIni vA yAnavadvArANi yena sannistrotAH / yathA' nAvilokaluSorAgadeSAsaMSTakkatayA malarahitonAkulovA viSayApravRtteH svacchacetA evaMnUta zvAnAkulovA sadA sarvakAla miMDiyanoiMDiyAcyAM dAMtojavati IdRgvidhazva karma vivaralaka paM nAva saMdhimanIdRzamananyatulyaM prAptobhavatIti // 12 // 69 For Private Personal Use Only
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ 546 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. aNe lisassa kheyanne, Na virujhika keNa // maNasA vayasA ceva, kAyasA ceva carakumaM // 23 // se du carakU maNussANaM, je kaMkhAe ya aMtae ||aNtenn khuro vadatI, cakaM aMteNa lohtii||14|| thartha-(aNelisassakheyanneke 0 ) aNelisa eTale saMyama tene viSe je khedajJa eTa le nipuNa hoya te ( NavirusiGakeNake0) kojIvanI sAthe virodha nakare sarvajovo nI sAthe maitrI nAva ANe (maNasAvayasAcevake0 ) mana vacana punaH / (kAyasAceva carakumaMke0 ) kAyAe karI trikaraNa mujhe je ema kare teneja paramArtha thakI cahuvaMta nirmala dRSTIvAlo jANavo // 13 // ( seducaskUmaNussANaMke0 ) duiti nice tehija puruSa saMyamI manuSyonI cakku jevo jANavo (jevAeyaaMtaeke0) je puruSa kAMdA eTale viSaya tRSNAno aMtakare te saMsAra ane karmano aMtakArI jANavo tenAupara dRSTAMta kahe ( aMteNakhurovahatIke0 ) heDe jema turI koi padArtha bedavAne arthe atyaMta tIkSNa dhArAyeM vahe dhArane aMte bedana kriyAmAM samartha hoya ( cakaMaMteNa lohatIke0) jema gA DAnopazDo paNa aMte pravaH tema mohAdikane aMte muktirUpa kArya si6 thAya // 14 // // dIpikA-anIdRzaH saMyamastasya khedajhonipuNaH kenacitsAI navirodhaM kurvIta ma novacaHkAyaiH saeva paramArthatazcakuSmAn navati // 13 // saeva saMyamI manuSyANAM catu jUtoyaH kAMdAyAjogebAyAaMtakotavaH / yathA huronApitopakaraNamaMtena vahati ca kaM rathAMgamaMtenaiva mArge vartate tathA sAdhurapi viSayAdyatavartI modsaadhkH|| 14 // // TIkA-kiMca / (aNelisassetyAdi ) anIhazo'nanyasadRzaH saMyamomaunIdharmoM vA tasya tasmin vA khedajhonipuNo'nIhazakhedajJazca kenacitsArdhaM na virodhaM kurvIta sarve Su prANiSu maitrI nAvayedityarthaH / yogatrikakaraNatrikeNeti darzayati / manasAM'taHkaraNena prazAMtamanAstathAvAcohitamitanASI tathA kAyena nirubokuSpraNihitasarvakAyaceSTodRSTi pUtapAdacArI paramArthatazcakuSmAn navatIti // 13 // apica / ( sehacaskUityAdi) duravadhAraNe / saeva prAptakarmavivaro'nIhazasya khedajhonavyamanuSyANAM sadasatpadArthAvi vinAnnetranUtovartate / kiMnUtosau yaH kAMdAyAnogebAyAaMtako viSayatRbhAyAH paryaMtava ii / kimaMtavartIti vivaditamartha sAdhayatyevetyamumartha dRSTAMtena sAdhayannAha / aMtena paryatena kuronApitopakaraNaM tadaMtena vahati tathA cakramapi rathAMgamaMtenaiva mArge pravartate / idamuktaMnavati / yathA kurAdInAM paryaMtaevArthakAryevaM viSayakaSAyAtmakomohanIyAMtaevA pasadasaMsAradayakArIti // 14 //
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 547 aMtANi dhIrA sevaMti, teNa aMtakarA ida // ida mANusae gaNe, dhammamArAdikaM parA // 15 // NijyiA va devAvA, uttarAe maM suyaM // suttaM ca meyamegesiM, amaNussesu Ne tadA // 16 // artha- (aMtANidhIrAsevaMtike ) tema dhIra puruSa paNa aMta seve eTale viSayano aMta kare tathA aMta prAMta yAhAra seve ( teNaaMtakarAihake ) te kAraNe yA saMsArane viSe aMtanA karanAra jANavA (ihamApusaegANeke0 ) yAmanuSya loka rUpa sthAnakane pAmyA thakA (dhammamArAhinArAke0) evA manuSya dharmaje samyak jJAna darzana cAritrarUpa tene pArAdhIne mukti gAmI thAya // 15 // (NihiyAvadevAvAke) evA saMyamanA pAlanAra puruSo niSThitArtha eTale sidhine pAme athavA pracura karmane sanAve devatva paNAne viSe saudharmAdika vimAne upaje ( uttarAezmaMsuyaMke ) e vacana uttarA eTale lokotta ra pravacane meM sAMjavyaMle erIte zrIsudharmA svAmI zrIjaMbUsvAmi pratye kahe. (suttaMcameya megesiMke0 ) meM zrItIrthakarAdika samIpe sAMnavyuMje je ( amaNussesuNetahAke) e modanI prApti te manuSyanI gati TAlIne anyatra nathI te kAraNa mATe manuSya paNe saMya ma pAlavAne viSe pramAda nakaravo // 16 // // dIpikA-aMtAna aMtaprAMtAhArAn sevaMte vIrAstena saMsArasyAMtakarAste ihAryade tre syuH| yataiha manuSyaloke sthAne narAdharmamArAdhya niSThitArthAH syuH // 15 // keci niSThitArthAH kRtakRtyAH syuH keciddevaaH| etannokottarIye pravacane zrutaM mayeti sudharmasvA mI jaMvUsvAminamAha / etacca mayA tIrthakarAMte zrutaM / gaNadharaH svaziSyANAmekeSAmida maah| amanuSyeSu manuSyavarjiteSu natathA namojhAvAptiH syAdityarthaH // 16 // // TIkA-yamumevArthamAvi vayannAha / (aMtANItyAdi ) aMtAn parvatAn viSaya kaSAyatRbhAyAstatparikarmaNArthamudyAnAdInAmAhArasya vAMtaprAMtAdIni dhIrAmahAsatvA viSa yasukhanisTahAH sevaMte 'nyasyati tena cAMtaprAMtAnyasanenAMtakarAH saMsArasya tatkAraNasya vA karmaNaH kyakAriNonavaMti / iheti manuSyaloke Arya kSetre na kevalaM taeva tIrthakarAda yo'nye'pIha mAnuSyaloke sthAne prAptAH samyagdarzananAvAnacAritrAtmakaM dharmamArAdhya na rAmanuSyAH karmanUmiganavyutkrAMtijasaMkhyeyavarSAyuSaH saMtaH sadanuSThAnasAmagrImavApya ni SThitArthAuparatasarvajJAnavaMti // 15 // idamevAha / ( NijyihAztyAdi ) niSThitArthAH kRtakRtyAnavaMti kecana pracurakarmatayA satyAmapi samyaktvAdikAyAM sAmayyAM na tannavaeva modamAskaMdaMti / apitu saudharmAdyAH paMcottara vimAnAvasAnAdevAnavaMtIti / etalloko
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ 547 vitiye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. tarIye pravacane zrutamAgame / evaMnUtaH sudharmasvAmI vA jaMvUsvAminamuddizyaivAha / yathA mayaitanokottarIye jagavatyarhatyupalabdhaM tadyathA avAptasamyaktvAdisAmagrIkaH sidhyati vai mAnikovA navatIti / manuSyagatAvevaitannAnyatreti darzayitumAha ||surymeshtyaadi pshcaaii| tacca mayA tIrthakarAMtike zrutamavagataM / gaNadharaH sva shissyaannaamekessaamidmaah| yathA ma nuSyaevAzeSakarmakSyAtsigitinAgnavati nAmanuSyati / etena yavAkyairanihitaM / ta yathAdevaevAzeSakarmaprahANaM kRtvA modanAgnavati tadapAstaM navati / nahyamanuSyeSu ga titrayavartiSu saccAritrapariNAmAnAvAdyathA manuSyANAM tathAmodAvAptiriti // 16 // aMtaM karaMti ukANaM, hamegesi AdiyaM // aghAyaM puNa e gesiM, ullane yaM samussae // 17 // vidhesamANassa, puNo saMbodi ullanA // ulahAna tahacAna, je dhamma viyAgare // 17 // artha-(aMtakaraMtipurakANaM ke0 ) manuSya sarva suHkhano aMta kare paNa manuSyanI jA ti vinA anya jAtIne mukti nathI (ihamegesiyAhiyaMke0 ) ema koieke kahyo ta thA garAdharAdike ema kaDoke (yAghAyaMpuNaegesiMke0 ) e manuSya saMbaMdhI deha pAma vo eka eka bahula karmijIvone atyaMta (unaneyaMsamussaeke0 ) urlanane valI valI manuSya janma pAmavo urlana culaga pAsake ityAdika dRSTAMte urtana // 17 // (inavi 6samANassake0) e manuSya deha thakI vidhvaMsa eTaleM bhraSTa thayalAne eTale je manuSya janma hAsyA evAne ( pugosaMbohinanAke0 ) anyagatIne viSe bodhI eTale samyaktva lA na pAmavo urjana (tahacAuke0) tathArcA eTale lezyA cittanA pariNAma athavA tharcA eTale manuSyanuM zarIra te ( unahAuke) HprApya ( jedhammaviyAgareke0 ) valI dharma no arthaje viyAgare eTale zudho prakAze evo zarIra dhArI manuSya paNuMpaNa urlana // 1 // // dIpikA-iha ekeSAM vAdinAmAravyAtaM yat devAevAMtakarAmogAminaH syuriti na tathA ihAIte pravacane / idamanyat punarekeSAM gaNadharAdInAmAkhyAtaM yadayaM mAnuSyaH za rIrasamubayoJjanaH / yataH / nanu punaridamatiurjana, magAdhasaMsArajaladhivinraSTaM // mA nuSyaM khadyotaka,taDillatAvilasitapratimamityAdi // 17 // ztomanuSyanavAvidhvaMsamAna sya jIvasya punaH saMbodhidharmaprApti:lanA tathAnUtA samyaktvaprAptiyogyA'rcA lezyA 3 lnaa| jaMtUnAM ye dharmarUpamartha vyAkurvati ye dhrmprtipttiyogyaaityrthH| teSAM tathAnU tArcA urlanA syAt // 17 //
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 54e // TIkA-idameva svanAmayAhamAha / (aMtakareMtItyAdi ) nAmanuSyAazeSaHkhAnAmaM taM kuvaiti tathAvidhasAmanyAnAvAdyathaikeSAM vAdinAmAkhyAtaM / tadyathA / devAevottarotta raM sthAnamAskaMdaMto'zeSaklezaprahANaM kurvati na tahAIte pravacane iti / idamanyat puna rekeSAM gaNadharAdInAM sva ziSyANAM vA gaNadharAdinirAkhyAtaM / tadyathA / yugasamilAdinyA yAvAptaH kathaMcitkarmavivarAt yoyaM zarIrasamunayaH sosatadharmopAyairapyasumanimahAsamuha pracaSTaratnavatpunarjanonavati / tathAcoktaM / nunu punaridamatiutana,magAdhasaMsArajaladhivitra TaM // mAnuSyaM khadyotaka,taDinnatAvilasitapratimamityAdi // 1 // apica (inaviseityA di) ito'muSmAt mAnuSyanavAtsarmatovA vidhvaMsanasyArutapuNyasya punarasmin saMsAre paryaTatobodhiH samyakdarzanAvAptiH suurlanotkRSTataH apArdhapujalaparAvartakAlena yatonavati tathA ursanA urApA tathAsUtA samyakadarzanaprAptiyogyarcA lezyAMtaHpariNatirakatadharmANA miti / yadi vA'rcA manuSyazarIraM tadapyakatadharmabIjAnAmAryakSetrasukulotpattisakaleMkhyi sAmayyAdirUpaM usanaM navati / jaMtUnAM dharmarUpamartha vyAkurvati ye dharmapratipattiyogyAztya rthH| teSAM tathAbhUtArcA surkhanA navatIti // 17 // je dhammaM sudhamakaMti. paDipunnamaNelisaM // aNelisassa jaM gaNaM, tassa jammakadA kn||2|| ka kayAi medhAvI, gappa UMti thaagyaa||tdaagyaa appaDinnA, caskU logassaNuttarA // 3 // thartha-( jedhammasukhamarakaMtike ) je zrIvItarAgAdika mahApuruSo guru nirmala dha meM kahe ane pote paNa tejarIte samAcare (paDipunnake0 ) pratipUrNa (aNelisaMke0 ) anIza eTale samyak cAritri (aNelisassajaMgANaMke0 ) jeno jJAna darzana ane cAritrarUpa moda sthAnakaDe paraMtu bIjo sthAnaka nathI ( tassajammakahAkaThake0 ) te ne janmakathA kyAthI hoya eTale karmane ye janma maraNano anAva hoya // 1 // (kau~kayAimedhAvIke0 ) kadAcit medhAvI eTale samyak jJAnavaMta kyAthakI thAvIne (uppajjatike0) upaje kharA paraMtu te kevA hoya toke ( tahAgayAke0 ) temaja karma khapAvIne gayA ( tahAgayAthappa DinnAke) je karmakhapAvIne gayA jene nidAna pra tijJA nahI te apratijJa nirAzaMsa evA hoya tene saMsAra mAhe natpatti ane maraNa nathI je kAraNe tathAgata zrItIrthakarAdika nidAna rahita nirAzaMsa (caskUlogassaNuttarAke) tathA lokane anuttara sarvottama pradhAna jJAnathakI cahunUta jANavA // 20 // // dIpikA-ye sarvajJAH zuddha dharmamAkhyAti paripUrNamananyasadRzaM / tadevamananyasadRza
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ 550 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. syAjJAnakriyopetasya yat sthAnaM tatprAptasya janmakathA kutaH / tasya janmamaraNe na nava taityarthaH // 15 // medhAvinojhAninastathA navajramaNena gatAstathAgatAH kutaH kadAci utpadyate navenotpadyaMtaevetyarthaH / tathAgatAarhaNadharAdayo'pratijhAyanidAnAanuttarAH sarvajJatvAtte lokasya caDhunUtAH syuH // 20 // // TIkA-kiMcAnyat ( jedhammamityAdi ) ye mahApuruSAvItarAgAH karatalAmalakavatsa kalajagaddaSTArastaevaMnUtAH parahitaikaratAH gemavadAtaM sarvopAdhivigu dharmamArakhyAti pra tipAdayaMti svataH samAcaraMti ca pratipUrNamAyatacAritrasannAvAtsaMpUrNa yathArakhyAtacAritra rUpaM vA'nIdRzamananyasadRzaM dharmamArakhyAtyupatiSThati / tadevamanIdRzasyAnanyasahazasya jhA nacAritropetasya yat sthAnaM sarvoparamarUpaM tadavAptasya kutojanmakathA jAtomRtove tyevaMrUpA kathA svapnAMtarepi tasya karmabIjAnAvAt kutovidyataiti / tathoktaM / dagdhe bIje yathA'tyaMtaM, prAunavati nAMkuraH // karmabIje tathA dagdhe, na rohati navAMkuraztyAdi // 15 // kiMcAnyat / (kakayAityAdi) karmabIjAnAvAtkutaH kasmAtkadAcidapi medhA vinojJAnAtmakAstathA punarAvRttyA'gatAstathAgatAH punarasmin saMsAre'zuciga dhAne sa mutpadyate na kathaMcitkadAcitkarmopAdAnAnAvAutpayaMtaztyarthaH / tathA tathAgatAstIrthaka gadharAdayona vidyate pratijJA nidAnabaMdhanarUpA yeSAM te'pratijJAnidAnAnirAzaMsAH satvahi takaraNodyatAanuttarajhAnatvAdanuttarAlokasya jaMtugaNasya sadasadartha nirUpaNakAraNatazca dunU tAhitAhitaprAptiparihAraM kurvataH sakalalokalocananUtAstathAgatAH srvjnyaanvNtiiti||20|| aNuttare ya gaNe se, kAsaveNa pvedite| kiccA NibumA ege, niI pAvaMti paMmiyA // 21 // paMmie vIriyaM la, nigghAyAya pvttgN||dhunne puvakaDaM kamma, evaM vA vi kuvatI // 22 // artha-(aNuttareyavANeseke0 ) anuttara eTale pradhAna saMyamarUpa sthAnaka te (kAsa veNapavediteke ) kAzyapa zrImahAvIra deve kahyo (jaMkiccAke) je saMyama sthAnaka pA lIne (NibumAegeke0 ) eka mahApuruSa upazAMta kaSAyavaMta evA batA (nipAvaMtipaMmiyA ke0) paMmita vivekanA jANa saMsArano aMta pAme // 1 // (paMmievIriyaMlaDaMke0) paMmita eTale sadasadavivekanA jANa te saMyamano vIrya bala pAmIne niHzeSa samasta karmano (nigghAyAyake ) nirghAtana karavAne arthe ( pavattagaMke0 ) pravartaka e paMmita vI rya ghaNA nave pAmavo urjana tene pAmIne (dhuNepuvakaDaMkammaMke0) pUrvakRta karmane dhuNe eTale khapAve ( evaMvA viNakuvatIke 0 ) ko navA karmane nakare // 25 //
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatAsaMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 551 // dIpikA-anuttaraM sthAnaM saMyamarUpaM kAzyapena zrIvIreNa praveditaM kathitaM yatsaMyama sthAnaM kRtvA'nupAlyaike nistAmodaM gatAniSThAM navaparyataM prApnuvaMti paMDitAH // 21 // paM DitaH saMyamavIrya labdhvA pUrvakataM karma dhunIyAdapanayet / vIrya kiMnUtaM nirghAtAya nirja raNAya pravartakaM / navaM ca karma na kuryAt // 22 // // TIkA-kiMcAnyat (aNuttareyaityAdi) na vidyate uttaraM pradhAnaM yasmAdanuttaraM tacca ta saMyamAkhyaM kAzyapena kAzyapagotreNa zrImanmahAvIravardhamAnasvAminA praveditamAkhyAtaM / tadasya cAnuttaratvamAvinIvayannAha / yadanuttaraM saMyamasthAnaM eke mahAsatvAH sadanuSThAyi naH kRtvA'nupAlya nirvRtaanirvaannmnupraaptaaH| nirvatAzca saMtaH saMsAracakravAlasya niSThAM pa ryavasAnaM paMDitAH pApADDInAH prApnuvaMti / tadevaM nUtaM saMyamasthAnaM kAzyapena praveditaM sa danuSThAyinaH saMtaH sidiM prApnuvaMtIti tAtparyArthaH // 21 // apica (paMDieityAdi) paMDitaH sadasadivekajhovIrya karmodalanasamartha satsaMyamavIrya tapovIryavA labdhvA'vApya / tadeva vI thai vizinaSTi / niHzeSakarmaNonirghAtAyanirjaraNAya pravartakaM paMDitavIrya tacca badunavazata lanaM kathaMcitkarmavivarAdavApya dhunIyAdapanayet / pUrvanaveSvanekeSu yatkRtamupAnaM karmASTapra kAraM tatpaMDitavIryeNa dhunIyAt navaM cAninavaM cAzravanirodhAnnakarotyasAviti // 22 // Na kuvatI mahAvIre, aNupuvakaDaM ryN||rysaa saMmudInUtA, kamma devANa jaM mayaM // 23 // jaM mayaM savasADhUNaM, taM mayaM sllgttnnN|| sAhazttANa taM tinnA, devAvA annaviMsu te||24 // anAvaMsu purA dhIrA, AgamissAvi suvatA // unnibohassa maggassa, aM taM pAnakarAtinnetibemi // 35 // itipanarasamaMjamazyanAmayaNaM smmtt| artha-( NakucatImahAvIreke0) zrImahAvIra uttama sAdhu te nakareM guM nakare toke (aNuputvakaDaMrayaMke0) AnupUrvI mithyAtva avirati pramAda anukrame kI, je pAparUpa raja te nakare (rayasAsaMmuhInUtAke0) pAparUpa rajekarI saMmuhInUta eTale ekatA kIdhA je aSTaprakAranA karma (kammaMheccAjamayaMke0) te karmane hitvA eTale haNIne satya saM yama pAlIne modane saMmukha thAya // 23 // (jamayaMsavasAhUke) je saMyama rUpa sthA naka te sarva sAdhu cAritriyAno mano vAMDita sthAnaka jANavo (maryasalagattarNake) valIte saMyamAnuSThAna kehevo toke zalyakartana eTale zalyano bedanAra (sAhastANataMti nAke0) evA saMyamane samyakU prakAre dhArAdhIne ghaNA prANI sarvathA karmane anAve saMsAra
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ 552 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe paMcadazamadhyayanaM. samuha thakI tasyA ( devAvAyana viMsuteke) athavA sarvathA karmanA dayanA anAve de vatva paNe vaimAnikamAM jaz upanA ekAvatArI pramukha thayA // 24 // (anaviMsupurAdhI rAke0) pUrve atItakAle ghaNA cAritriyA thayA ane vartamAna kAle paNa tathA (thA gamissAvisubatAke0) Agamika kAle paNa ghaNA suvrata saMyamAnuSThAno thaze te kevA thaze toke (unnibohassamaggassake0) nibodha eTale urlana evoje jJAna darzana ane cAritrarUpa mArga te (aMtaMpAnakarAtinnekeM0) parama utkRSTo pAmIne tehija mArganA prakA zaka batA saMsAra samujne pUrve tasyA vartamAne tare ane Agamika kAle taraze. tibemino artha pUrvavat jANavo // 25 // erIte paMdaramA yatinAmA adhyayanano artha samApta thayo. // dIpikA-anyajIvairyadanupUrva karma Azritya saMyamAtsaMmukhInUtoyanmatamaSTanedaM tat karma hitvA modasyAnimukhInUtaH // 23 // sarvasAdhUnAM yanmatamanipretaM tatsaMyamasthAnaM za vyakartanaM karmaledakaM / tatsaMyamasthAnaM sAdhayitvA bahavaH saMsAraM tIrNAmodaM prAptAH / a thavA devAbanavan navaMti naviSyaMtica // 24 // purA pUrva bahavodhIrAthanUvana anAgate kAle suvratAnaviSyaMti ca vartamAnakAle tathAnUtAH sNtic| ye rnibodhasya uSprApasya mA gasya darzanacAritrAkhyasyAMtaM paramakASThAmavApya tasyaiva prAmuSkarAH svataH sanmArgase vinoDa nyeSAM ca prAdurbhAvakAH saMtaH saMsAraM tIstaraMti tariSyati ceti // 25 // iti zrAdA nIyAkhyaM paMcadazamadhyayanaM samAptaM // ||ttiikaa-kiNc (nakuvatItyAdi) mahAvIraH karmadAraNasahimuH sannAnupUryeNa mithyA tvaviratipramAdakaSAyayogairyatkRtaM rajo'parajaMtunistadasau na karoti na vidhatte / yatastatprA tanopAttarajasaivopAdIyate saca tatprAktanaM karmAvaSTanya satsaMyamAtsaMmukhInUtastadanimukhI nUtazca yanmatamaSTaprakAraM tatsarvaM hitvA tyaktvA modasya satsaMyamasya vA sammukhInUto' sAviti // 23 // anyacca (jammayamityAdi ) sarvasAdhUnAM yanmatamanipretaM tadetatsaMyama sthAnaM / tadizinaSTi / zalyaM pApAnuSThAnaM tajjanitaM vA karma tatkartayati hinatti tabalyaka tanaM tacca sadanuSThAnaM tadyuktavihAriNaH sAdhayitvA samyagArAdhya bahavaH saMsArakAMtAraM tI vaH / apare tu sarvakarmayAnAvAt devAanUvana te cAptasamyaktvAH saJcAritriNovaimAni katvamavApuH prApnuvaMti prApsyaticeti // 24 // sarvopasaMhArArthamAha / (anaviMsuztyA di) purA pUrvasminnanAdike kAle bahavomahAvIrAH karmavidAraNasahimavaH anUvana nUtAstathA vartamAne ca kAle karmanUmau tathAbhUtAnavaMti tathAgAmini cAnaMte kAle tathAsUtAH satsaM yamAnuSThAyinonaviSyati / kiMkatavaMtaH kuvaiti kariSyaticetyAha / yasya urnibodhasyAtI
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 553 agoprApakasya jJAnadarzanacAritrAkhyasyAMtaM paramakASThAmavApya tasyaiva mArgasya prAH prAkA iyaM tatkaraNazIlAH prADuSkarAH svataH sanmArgAnuSThAyino'nyeSAMca prADunavikAH saMtaH saM sArArNavaM tIrNAstaraMti tariSyaM ticeti / gato'nugamaH / sAMprataM nayAsteca prAgvat iSTa vyAH / itiradhyayanaparisamAptau / bravImIti pUrvavat // 25 // iti khAdAnIyAkhyaM paMca dazAdhyayanaM samAptaM // have solamuM gAhA nAme adhyayana prAraMniye baie paMdaramAM adhyayanamAM je vidhirUpa tathA prati niSedharUpa nAva kahyA te yathokta vidhi yAcarato susAdhu kahevAya evA jAve yA solamo adhyayana kahele. 3 ahAha bhagavaM evaM, se daMte davie, bosakAeti bacce, mADhaNe tti vA samattivA niskUttivA, ggiMthettivA, paDiyAda naMte kadaM tu daMte davie vosa kApatti bacce mADhaNettivA samaNetti vA niskUttivA ggiMthettivA taMno bUdi mahAmaNI // 1 // artha - (hAnagavaM evaM ke0 ) yathAha bhagavAn have zrI jagavaMta mahAvIradeva sanA mAM ema kahe. (sete davie ke0 ) te sAdhu iMDiyAne damave karI dAMta teNe karI muktigamana yogya tathA ( vosaha ke0 ) niHpratikarma evo (kAettivacce ke 0 ) zarIra jeno tene ema kahevo ( mAhaaittivA ke0 ) sa ghane sthAvara jIvone mAhalo evo jeno uddezaLe te mAhaNa kahiye prathavA nava vidha brahmacaryanI gupti kI mAharA eTale brAhmaNa kahie ( samattivA ke0 ) tathA zramaNa eTale tapasvI zuddha kiyA anuSThAna nA karanAra (niskUttivA ke0 ) yAraMnano tyAga kare nirdoSa nikAyeM pravarte athavA STa prakArA karmane nede temATe nikku kahie (ggiMthe tivA ke 0 ) tathA bAhya abhyaMtara parigraha rahita mATe nigraMtha kahie ( ema zrI jagavAne kahe thake ziSya pUDhe be ke kevIra te (daMtedavie ke0 ) dAMta muktigamana yogya ( vosaDakAetti ke0 ) tathA zarIranI zo nA zuzrUSA rahita tene ( vacce ke 0 ) kahiye zuM kahiyeM toke ( mAhaNettivA ke0 ) mAha kahiye tathA (samattivA ke0 ) zramaNa kahie tathA ( niskUttivA ke0 ) nikku ka hie (ggiMthetivA ke0 ) tathA nigraMtha kahie ( taMnobU himahAmulI ke0 ) te he mahA muni e cAra zabdano artha thamane kaho. // 1 // || dIpikA - adhunA gAthASoDazAkhyaM SoDazAdhyayanamAracyate / tasyedamAdisUtraM / ( heti ) / athAha nagavAn sarvajJaH / evamasau sAdhurdAtaH saMvRteMyiH / ivyaM muktigamana 70 For Private Personal Use Only
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ 554 dvitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SoDazamadhyayanaM . yogyavyutsRSTakAyo niSpratikarmazarIraH samAhanaiti zramaNaiti nikkuriti nigraMthaiti nagavato ziSyaH pratyAha / hejagavan yo'sau pUrvoktapaMcadazAdhyayanArthAnuSThAyI sAdhurmAda nAdizabdavAcyaiti tatkathaM syAditi no'smAkaM brUhi mahAmune // 1 // // TIkA-uktaM paMcadazamadhyayanaM sAMprataM SoDazamArajyate / yasya cAyamanisaMbaMdhaH / I dAnaMtarokteSu paMcadazasvapyadhyayaneSu ye'rthAya nihitA vidhipratiSedhadvAreNa tAn tathaivAca ran sAdhurnavatItyetadanenAdhyayanenopadizyate / te cAmI arthAH / tadyathA / prathamAdhya yane svasamaya parasamayaparijJAnena samyaktvaguNAvasthitonavati / dvitIyAdhyayane jJAnA diniH karmavidAraNa hetu niraSTaprakArakaM karma vidArayana sAdhurbhavati / tathA tRtIyAdhyayane ya yAnukUla pratikUlopasargAn sahamAnaH sAdhurbhavati / caturthe tu strIparISahasya durjayatvAtta kati / paMcame narakavedanAcyaH samuddijamAnastatprAyogya karmaNovirataH sansAdhutva mavApnuyAt / SaSThetu yathA zrI vIravardhamAnasvAminA karmayodyatena caturjJAninApi saMyamaM pra ti prayatnaH kRtastathAnyenApi brahmasthena vidheyamiti / saptameM tu kuzIladoSAn jJAtvA ta parihArodyatena suzIjAvasthitena nAvyaM / zraSTametu bAlavIryaparihAreNa paMDitavIryodyatena sadA mohA jilA SiNA nAvyaM / navame tu yathoktaM hAMtyAdikaM dharmamanucaran saMsArAnmucya taiti / dazame tu saMpUrNasamAdhiyuktaH sugatinAgnavatyekAdazetu samyakdarzanajJAnacAritrA khyaM sanmArga pratipanno'zeSa klezaprahANaM vidhatte / dvAdazetu tIrthikadarzanAni samyagguNadoSavi cArato vijAnanna teSu zraddhAnaM vidhatte / trayodaze tu ziSyaguNadoSavijJaH samuNeSu vartamA naH kalyANanAgnavati / caturdaze tu prazastanAvagraMthitanAvitAtmA visrota sikAra hitona vati / paMcadazetu yathAvadAyatacaritrobhavati nikusta Dupadizyataiti / tadevamanaMtarokteSu paM cadazasvadhyayaneSu ye'rthAH pratipAditAstetra saMkSepataH pratipAdyataityanena saMbaMdhenAyAtasyA syAdhyayanasya catvAryupakramAdInyanuyoga dvArANi navaMti / tatropakramAMtargatorthAdhikAro naMtara meva saMbaMdhapratipAdanenaivAnihitaH / nAma niSpannetu nidepe gAthASoDazakamiti nAma / tatra gAthA nikSepArtha niryuktikRdAha / "lAmaM ThavaNA gAhA, davaggAhA ya nAvagAhA ya // poDagapattagalihiyA, so hoi davagAhA // 130 // ( sAmaMtavaNetyAdi ) tatra gAthA yAnAmAdizcaturdhA nikSepastatrApi nAmasthApane matvAdanAdRtya ivyagAthAmAha / tatra izarIrajavyazarIravyatiriktA ivyagAthA patrakapustakAdinyastA / tadyathA / jayatiNavaNa 'likuvalaya viyasiyasarAvattapattala dalabo || vIrogayaMdamayagala sulaliyagaya vikkamo nagavaM // 1 // atha ceyameva gAthA SoDazAdhyayanarUpA patrakapustakanyastA vyagAtheti / nAvagA yAmadhikRtyAha / " hoMti pula jAvagAhA, sAgAruvaganAva NippannA || madurA nilAeju For Private Personal Use Only
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA 555 tA, teNaM gAhAti biti"|| 40 // (dotipuMNaityAdi ) nAvagAthA punariyaM navati / tadyathA / yo'sau sAkAropayogaH dAyopaza mikanAvaniSpannogAthAM prati vyavasthitaH sA nAvagAthetyucyate / samastasyApi ca zrutasya dAyopazamikanAve vyavasthitatvAt / tatra cAnAkAropayogasyAsaMnavAdevamanidhIyate iti / punarapi tAmeva vizinaSTi / madhuraM zruti pezalamanidhAnamuccAraNaM yasyAH sA madhurAnidhAnagAthA yuktA / gAthA baMdasopanibadasya prArUtasya madhuratvAdityaniprAyogIyate paThyate madhurArapravRttyA gAyaMti vA tAmiti gA thaa| yataevamatastena kAraNena gAthAmiti tAM bruvate / Namiti vAkyAlaMkAre / enAM vA gAthAmiti / anyathAvA niruktamadhikRtyAha / " gAhIkayAvayabA,ahavaNasAmudaeNa baM deNaM // eeNa hoti gAhA, eso annovi pajAu,, // 41 // (gAhIkayAvaztyAdi ) gA thIkatAH piMDIkatAvidiptAH saMtaekatra mIlitAyayasyAH sA gAthetyathavA sAmuNa baMdasA vA nibadhA sA gAthetyucyate / taccedaM baMdo'nibadaM ca yanokegAtheti tatpaMDitaH pro taM / eSo'naMtaroktogAthAzabdasya paryAyoniruktastAtparyAiSTavyaH / tadyathA / gIyate'sau gAyaMti vA tAmiti gAthIkatAvArthAH sAmureNa vA baMdase ti gaathetyucyte|anyovaasvymnyuu hya niruktavidhinA vidheyaiti / piNdditaarthyaahitvmdhiklyaah|, pArasasuaAyaNe,piMDita besujo avitahatti // piMDiyavayaroNa gehetimhA tato gAhA,, // 4 // (paraparasasuztyA di) paMcadazasvapyadhyayaneSu anaMtarokteSu piMDitArthAni teSu sarveSvapi yaevaM vyavasthito'rtha stamavitathaM yathAvasthitapiMDitArthavacanena yasmAdmathnAtyetadadhyayanaM SomazaM tataH kimi tArthagrathanAjAthetyucyataiti / tattvanedaparyAyaiArakhyeti kRtvA sUtrArthamadhikRtyAha / "so jasame ayaNe, aNagAraguNANavaNaNa naNiyA // gAhA solasaNAmaM, ayaNamiNaM navadisaMti // 43 // (solasameityAdi) SomazAdhyayane 'nagArAH sAdhavasteSAM guNAH hAM tyAdayasteSAmanagAraguNAnAM paMcadazasvapyadhyayaneSvanihitAnAmihAdhyayane piMmitArthavacane na yatovanAnihitA'togAthASomazAnidhAnamadhyayanamidaM vyapadizati prtipaadyti| u tonAmaniSpannonidveponiyuktyAnugamastadanaMtaraM sparzikaniyuktyA'nugamasyAvasaraH saca sUtre sati navati sUtraM ca sUtrAnugame'sAvapyavasaraprAptaevAto'skhalitAdiguNopetaM sUtrA nugame sUtramuccAraNIyaM / taccedaM / (yahAhanaMgavamityAdi) athetyayaM zabdo'vasAnamaMgalA rthaH / AdimaMgalaM tu budhyatelyanenAnihitaM / tenAdyaMtayomaMgalavAtsarvopi zrutaskaMdhomaga lamityetadanenAveditaM navati / yAnaMtaryevA zabdaH / paMcadazAdhyayanAnaMtaraM tadarthasaMgrAhIdaM SomazamadhyayanaM prArajyate / athAnaMtaramAha nagavAnutpannadivyajJAnaH sadevamanujAyAM parSadI daM vadayamANamAha / tadyathA / evamasau paMcadazAdhyayanoktArthayuktaH sasAdhutaiMDiyadamane na ivyanUtomuktigamanayogyatvAt ivyaMca navyeti vacanAt rAgaSakAlikAyavyarahita
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ 556 ditIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SoDazamadhyayanaM. tvAmA jAtyasuvarNavat zukSavyanUtastathA vyutsRSToniSpratikarmazarIratayA kAyaH zarIra yena sanavati vyutsRSTakAyaH / tadevaMnUtaHsan pUrvoktAdhyayanArtheSu vartamAnaH prANinaH sthA varajaMgamasUkSmabAdaraparyAptakAparyAptakaneMda ninnAn (mAhaNatti ) pravRttiryasyAsau mAhanonava brahmacaryaguptiguptobrahmacaryadhAraNA brAhmaNaztyanaMtaroktaguNakadaMbakayuktaH sAdhumahitobrAhma iti vA vaacyH| tathA zrAmyati tapasA khidyataiti kRtvA zramaNovAcyo'thavA samaM tulyaM mitrAdiSu manoMtaHkaraNaM yasya sasamanAH sarvatravAsI caMdanakalpaztyarthaH / tathAcoktaM / Na biyasikozveso, ityAdi / tadevaM pUrvoktaguNakalitaH zramaNaH samamanAvA ityevaM vAcyaH sA dhuriti / tathA nipazIlonihurninatti vA 'STaprakAraM karmeti nituH sasAdhurdAtAdiguNope tonikuriti / tathA sabAhyAnyaMtaragraMthAnAvAnnigraMthaH / tadevamanaMtaroktapaMcadazAdhyayanoktA rthA'nuSThAyI dAMto'vyanUtovyatsRSTakAyazca sanigraMthati vAcyaiti / evaM nagavatokte sati pra tyAha talliSyonagavan nadaMta nayAMta navAMta iti vA yo'sau dAMto'vyanUtovyutsRSTakAyaH sana brAhmaNaH zramaNonikurnigraMthati vaacyH| tadetatkathaM yanagavatoktaM brAhmaNAdizabdavA cyatvaM sAdhorityetanno'smAkaM brUhi Avedaya mahAmune yathAvasthitatrikAlavedin // 1 // tivirae savapAvakammeliM, pijadosakalada, apnakANa, pesu nna, paraparivAya, aratirati, mAyAmosa, mibAdaMsaNasalla, virae, samie sahie, sayAjae,gokujje, po mANI, maahnnetti,vcce|||| artha-ema ziSyeM pUje thake have nagavaMta brAhmaNAdika cAra nAmano yathAkrame neda sahita thartha kahele. (itiviraesavapAvakamme hiMke0) jeNe prakAre sarva pApa karmAranakriyA thako nivAM ( pike) prema te rAga ane (dosake0) Sa te aprIti (kalahake0) kuvacananuM bolavu (aptarakANake0 ) anyAkhyAna eTale abatA doSanuM prakAzavu (pesunnake ) para nA guNanu aNa sahe ane pArakA doSane prakAza (paraparivAyake0 ) pArakA doSa bI jA Agala prakAzavA (aratike) saMyamane viSe arati (ratike0 ) asaMyama viSayA dikane viSe rati (mAyAmosake) paravaMcanA mRSA alika nASAnuM bola (mihAdaM saesanake ) mithyAdarzana zalya eTale atatvane viSe tatvanI buddhi teneja zalya kahie e sarva thakI (viraeke) virata eTale nivADe valI (samiesahieke0) pAMca samiti e samitA thakA jJAna darzana ane cAritra sahita pravarte (sayAjaeke0) sadA saMyamane viSe prayatna kare eTale sAvadhAna thako rahe evo bato (gokuLeke0) koznA upara krodha nakare tathA (gomANIke0) animAna rahita hoya upalakSaNathakI mAyA tathA lojarahita evA guNe sahitaje hoya te (mAhaNettivacceke0)mAhaNa eTale brAhmaNa jANavA // 2 //
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 557 // dIpikA-iti dRSTe nagavAn mAdanAdInAM cturnnaamnidhaanaanaamrthmaacsstte| ityevaM pU voktAdhyayanArthavRttirvirataH sarvapApakarmanyastathA prema rAgaH So'prItirUpaH kalahorATiH anyAkhyAnamasadaniyogaH paizunyaM paraguNamatsareNa tadoSodghaTTanaM / paraparivAdaH kAkA paradoSApAdanaM paratiH saMyame ratirviSayeSu / mAyA paravaMcanaM mRSAvAdo'sadAnidhAnaM mi thyAdarzanaM tatve'tattvamatatveca tatvamiti matiH / tadeva zalyaM etenyovirataH / tathA sa mitaH saMgataH paMcasamitibhiH sahitojhAnAdiniH sadA yattaH saMyame kasyApi na kupyeta nApi maanii| upalakSaNAt mAyAlonAlyAmapi nivRttaityAdi guNakalpitaH sAdhurmA hanaiti vaacyH|| 2 // . ||ttiikaa-ityevN TaSTonagavAn brAhmaNAdinAM caturNAmapyanidhAnAnAM kathaMci dAninnAnAM yathAkramaM pravRttinimittamAha / ityevaM pUrvoktAdhyayanArthavRttiH san viratonivRttaH sarvenyaH pApakarmenyaH sAvadyAnuSThAnarUpenyaH satathA tathA prema rAgAniSvaMgalavaNaM deSo'prItitada paH kalahotrAdhikaraNamanyAkhyAnamasadaniyogaH paizunyaM paraguNAsahanatayA tahoSodgha dRnamitiyAvata / parasya paravAdaH kAkAparadoSApAdanaM dharatizcittogalakSaNA saMyame tathA rativiSayAniSvaMgomAyA paravaMcanatayA kuTilamatima'SAvAdo'sadAnidhAnaM gAmazvaM bru vatonavati mithyAdarzanamatattve tattvAninivezastatvevA tattvamiti / yathA / eniNaNicco kuNakayaM ve pati zivANaM // galiya morako vA bamibattassavANAiMityAdi / etade va zalyaM tasmistatovA virataiti / tathA samyagitaH samitaryAsamityAdiniH paMcaniH samitiniH samitaztyarthaH / tathA saha hitena paramArthanUtena vartataiti shitH| yadi vA sahitoyuktojhAnAdinistathA sarvakAlaM yataH prayataH satsaMyamAnuSThAnena tadanuSThAnama pina kaSAyainiHsArI kuryAdityAha / kasyacidapyapakAriNopi na kupyeta thAkruSTaH sanna krodhavazagonUyAt nApi mAnI navet puSkRtatapoyuktopi na garva vidadhyAt / tathA coktaM / jaso vi nirama, paDisino amANamahArohiM ||avsesmyhaannaa parihariyavA payatteNaM / asya copalahaNArthatvAAgopi mAyAlonAtmakona vidheyaztyAdiguNakalitaH sAdhuAhanati niHzaMkaM vAcyati // 2 // ebavi samaNe aNissie, aNiyANe, AdANaMca, ativAyaM ca, musAvAyaMca badica,kohaMca,mANaMca mAyaMca,lodaMca, piUMca, dosaMca,zceva jaja AdANaM appaNopadesedeU tantana AdANa to purva paDivirate,pANAzvAyAe daMte davie vosakAe samaNeti vacce // 3
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ 557 vitIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SoDazamadhyayanaM. artha-(ebavisamaNe ke0) je mAhaNanA lakSaNa kahyA te aMhI sarva jANavA valI zramaNanA vizeSa kahe je (aNi ssie ke0) anAzrita apratibaMdha vihArI tathA (aNiyANe ke0 ) niyANA rahita (yAdANaMca ke0 ) kaSAya thakI rahita (ativAyaM ca ke0 ) atipAtaMca eTale jIvahiMsA tathA (musAvAyaMcake0) mRSAvAda (bahicake) maithuna parigraha e sarvane jJa parijhAyeM jANIne pratyAkhyAna parijhAyeM parihare eTale mUlaguNa kahyA have uttara guNa kaheDe (kohaMcamANaMcamAyaMcalohaMca ke0) krodha mAna, mAyA tathA lona ane (piUca ke0) prema zabde rAga (dosaMca ke0) kSeSa ene paNa samyaka prakAre saMsAranA kAraNa jANIne parihare (zceva ke0) erIte (jaja ke0) je je (AdANAna ke0) karmano baMdha (appaNopadeseheka ke0) je thakI potAnA AtmAne pradoSa hetu eTale a vaguNanA kAraNa dekhe (tatamyAdANato ke) te te sAvadyAnuSTAna thakI cAritri (purvapaDivirate ke0) pUrveja eTale Agala thakIja Atma hita vAMDato thako virati kare (pANAvAyAe ke0) prANAtipAta nakare evo bato (daMte ke0) dAMta eTale iMDi yano damanAra (davie ke0 ) ivika eTale muktigamana yogya (vosahakAe ke) niSpra tikarma zarIravAlo eTale zarIranI zuzrUSAyeM rahita (samaaittivacce ke0) evA guraNe sa hita viziSTa zramaNa kahevo. // 3 // ||dipiikaa-atraapi pUrvoktaguNasamUhe vartamAnaH zramaNopi vAcyaH / etajuNayuktenA pi nAvyamityAha / anizrito'prativazarIrAdau anidAnonirAkAMdaH / AdAnaM kaSAyaH parigrahovA atipAtohiMsA mRSAvAda bahi maithunaM / uktAmUlaguNAH / uttaraguNAnAha / krodhaM mAnaM mAyAM lonaM ca prema SaM ca ityAdikaM samyak parijhAya pariharediti / evaM yato yataH karmopAdAnAdapAyaM pazyati prakSeSahetUMzca tatastatohiMsAdikAdAnAtpUrvameva prativirato navet viratiM kuryaadityrthH| evaMnUtodAMtaH zukovyanUtovyutsRSTakAyaH shrmnnovaacyH||3|| // TIkA-sAMprataM zramaNazabdasya pravRttinimittamunnAvayannAha / atrApyanaMtarokte viratyA dike guNasamUhe vartamAnaH zramaNopi vAcyaH / etajuNayuktenApi nAvyamityAha / nizcaye nAdhikyena cAzritonizritaH nanizrito'nizritaH kvaciharIrAdAvapyapratibarastathA na vi dyate nidAnamasyetyanidAnonirAkAMdo'zeSakarmadayArthI saMyamAnuSThAne pravarteta tathA dIya te svIkriyate 'STaprakAraM karma yena tadAdAnaM kaSAyaH parigrahaH sAvadyAnuSThAnaM vA tathA' tipAtanamatipAtaH prANAtipAtaztyarthaH / taM ca prANAtipAtaM jhaparijhayA jJAtvA pratyAkhyA naparijhayA pariharedevamanyatrApi kriyA yojniiyaa|tthaa mRSAvAdo'tIkavAdastaM ca tathA vahiti maithunaparigrahI tauca samyak parijhAya pariharet / uktAmUlaguNAH / uttaraguNAna
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ee dhikatyAha / krodhamaprItilaNaM mAnaM stanAtmakaM mAyAM ca paravaMcanAtmakA lonaM mUrjAstra nAvaM tathA premAniSvaMgalakSaNaM tathA iSaM svaparAtmano dhArUpamityAdikaM saMsArAvataraNamA rga mokSAdhvanopadhvaMsakaM samyak parijhAya pariharediti / evamanyasmAdapi yatoyataH karmopAda nAdihAmutra cAnarthahetorAtmanopAyaM pazyati praSahetUMzca tatastataHprANAtipAtAdikAdana thadaMDadAnAt pUrvamevAnAgatamevAtmahitamin prativiratonavet sarvasmAdanarthahetunUtAu nayalokavirudAdA sAvadyAnuSThAnAnmumukurviratiM kuryAt / yazcaivaMjUtodAMtaH zu-dozvyanU toniSpratikarmatayA vyutsRSTakAyaH sazramaNovAcyaH // 3 // ebavi nirakU apannae, viNIe, nAmae daMte davie, vosakA e, saMvidhuNIya virUvarUve, parIsadovasagge, anappajogasuddhA dANe, navahie, aippA, saMkhAe paradattanoI niskUtti vacce // 4 // artha-have niku zabdano vizeSa kaheje (ebavi nirakU ke ) aMhIyAM nihune viSe paNa je pUrva brAhmaNa zramaNanA guNa kahyA te sarva jANavA ane valI anerA vizeSa kaheM (aNunae ke0 ) animAna rahita (viNIe ke ) vinIta eTale vinayavaMta (nA mae ke0 ) saMyamane viSa AtmAno namADa nAra (daMtedavievosahakAe ke0) e traNa za bdanA artha pUrvavat jANavA ( saMvidhuNIya ke0 ) samyak prakAre sahana kare guM sahana kare te kahe (virUvarUve ke0 ) virUparUpa eTale anukUla pratikUla evA nAnA prakAra nA (parIsahovasagge ke0) napasarga parIsahane sahana kare tathA (anappajogasuAdANe ke0) adhyAtmayoge karI nirmala cittane pariNAme zuddha cAritravaMta thako (vahie ke0) upasthita eTale cAritrane viSe ugyo sAvadhAna thayo (sippAke) parIsaha upasarge karI aMgajIta jehano AtmA (saMkhAe ke0) saMsAranI asAratA bodhinu urlana paNa jANato (paradattanoI ke ) pArakA dIdhelA thAhAranuM jamanAra eTale ni rdoSa AhArI (niskUttivacce ke0) evAne niku kahevo // 4 // // dIpikA-atrApi pUrvoktamAhanazabdapravRttihetavotrApi nikuzabdapravRttihetavastaeva jheyAH / amI cAnye anunnatomadarahitonAvanItonadInaH dAMtovinayena nAmakogurvAdo prado'vyanUtavyutsRSTakAyaH samyak vidhUyApanIya virUpAn nAnAvidhAn parISadopasargA na / parISadAdAviMzatiH upasargAdevAdikatAstadhUinanaM samyak sahanaM adhyAtmayogena gunacetasA gurU bAdAnaM cAritraM yasya satathA samyagubitaH saMyamodyataH sthitomoda
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ 560 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe SoDazamadhyayanaM. mArge atmA yasya sasthiAtAtmA saMkhyAya jJAtvA saMsArAsAratAM paradattanojI evaMguNa yutonioNrvAcyaH // 4 // ___ // TIkA-sAMprataM nizabdasya pravRttinimittamadhikRtyAha / atrApIti / ye te pUrvamu ktAH pApakarmaviratyAdayomAhanazabdapravRttihetavo'trApi nizabdasya pravRttinimitte tae vaavgNtvyaaH| amI cAnye / tadyathA / na unnato'nunnataH zarIreNonitaH nAvonnatastvani mAnagrahagrastastatpratiSedhAttaponirjarAMmadamapi na vidhatte / vinItAtmatayA prazrayavAn yataetadevAha / vinayAlaMkatogurvAdAvAdezadAnodyato'nyadA vAtmAnaM nAmayatIti nAmakaH sadA gurvAdau pradonavati / vinayena cASTaprakAraM karma nAmayati vaiyAvRttyodya to'zeSamapyapanayatItyarthaH / tathA dAMtaiMghiyanoiMDiyAnyAM tathA zukSAtmA zukSvya nU toniSpratikarmatayA vyutsRSTakAyazca parityaktadehazca / yatkaroti tadarzayati / samyak vidhUyA panIya virUparUpAn nAnArUpAnanukUlapratikUlAnuccAvacAn vAviMzatiparISadAn tathA divyAdikAnupasargAzceti / tadhUinanaM tu yatteSAM samyak sahanaM tairaparAjitatA parISahopa sargAzca vidhUyAdhyAtmayogena supraNihitAMtaHkaraNatayA dharmadhyAnena zukSmavadAtamAdAnaM caritraM yasya sAkSAdAnonavati / tathA samyagubAnena saccAritrodyamenobitastathA sthi tomodAdhvani vyavasthitaH parISahopasagairapyapRSyathAtmA yasya sasthitAtmA. tathA saM khyAya parijhAyA'sAratAM saMsArAMtasya uSprApatAM karmabhUmerbodheH suurlanatvaM cAvApya ca saka sAM saMsArottarasAmagrI satsaMyamakaraNodyataH parairgRhasthairAtmArtha nirvartitamAhArajAtaM tairdattaM noktuM zIlamasya paradattanojI saevaM guNakalitonikuriti vAcyaH // 4 // ebavi NiggaMthe, ege, egavika buddhe, saMcinnasoe susaMjate su samite, susAmAie, AyavAyapatte, viU udanavi soyapali binne, popUyaNasakAralAnahI, dhammahI dhammavika NiyogapaDi vanne, samiyaMcare, daMte davie, vosakAe niggaMthetti bcce,||5|| artha-(ebaviNiggaMtheke0) have niyaMthano vizeSa kahele. aMhIMyAM paNa pUrvalA guNa sarva levA valIje vizeSa guNa te kahe (egeke0 ) ekalo rAga deSa rahita tathA (e gavikabuke0) potAne ekaloja jANe eTale saMsAramA mahAro koi saMbaMdhI nathI e vo bu6 eTale tatvano jANa (saMbinnasoeke0) samyak prakAreM jeNe yAzravane yo tathA (susaMjateke0) susaMyata eTale kArabAnI pereM gupteMghiya ( susamiteke0) ruDI sa mitie karI samito (susAmAieke0) susAmAyikavaMta eTale jene zatru mitra samAna
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha nAga dusarA. 561 ( zrAyavAyapatteke 0 ) yAtma vAde pahoto eTale yAtmAne vAde upayoga lakSaNa jI va asaMkhya pradezI jIva saMkoca vikAzano najanAra ivya paryAyarUpa nityAnitya neda jinna potAnA karelA karmanuM jogavanAra ityAdika zrAtmavAde pahoto eTale yAtma tatvano jAla ( vikake 0 ) tathA vidvAna paMmita zuddhamArgano jAe ( ihanavisoyapa line) tathA ivya ne jAvanA bhede kararI banne prakAranA yAzrava rUpiyA srota je parivedyAle tathA (popUya yasakAralAna DIke 0 ) pUjA satkAranA lAnano gharthI na thA kiMtu nirjarAno arthI thAya ( dhammahIke0 ) dharmano arthI ( dhamma vikake 0 ) dharma no jAe zuddha mArgano gaveSaNa hAra ( liyogapaDivanne ke 0 ) niyogapratipanna eTale mo mArge pahoto evo to ( samiyaMcare ke 0 ) samatA khAcare evo thako (daMtedavievosa shrebo ) dAMta ivika vosahakAe tene ( niggaMthettivacce ke 0 ) nigraMtha kahevo // 5 // 0 // dIpikA-atrApi guNagaNe vartamAnonigraMthovAcyaH / yamI cAnye guNAH / ekorA gadveSarahitaH / ekameva paralokagAmitayAtmAnaM vettItyeka vit bu- istatvajJaH samyak binnA ninAvastrotAMsi zrava dvArANi yena sasaMnnisrotAH susaMyataH susamitaH samiti niH suSThu sAmAyikaM samajAvoyasya sa tathA yAtmavAdaprAptaH samyagAtmasvarUpavedI vidvAna jJAtasarvapadArthaH dvidhA ivyatonAvatazca srotAMsi paricinnAni yena satathA ivyastrotAMsi viSayeMyipravRttayaH / nAvasrotAMsi tu zabdAdiSu gunAzuneSu rAgadveSotpattiH / tAni ye na tyaktAni tathA nopUjAsatkArArthI tathA dharmArthI dharmavit niyogomohastaM pratipannaH samatAM caret kuryAt dAMtoivyanUtovyutsRSTakAyaH / evaMbhUtaH pUrvoktamAhanAdiguNayuta zva niyaMthovAcyaH // 5 // // TIkA - tathA'trApi guNagaNe vartamAnonigraMthaiti vAcyaH / zramI cAnye apadizyaM te / tadyathA / ekorAga para hitatyA ujAH / yadivA'smin saMsAracakravAle paryaTanasumAn svakRta sukhaduHkhaphalanAktvenaikasyaiva paralokagamanatayA sadaikakaeva navati / tatrodyata vihArI ivyato yeka kojAvatopi gaGghAMtargatastu kAra pikoi vya tonA jyonAvatastvekakae va / tathaikamevAtmAnaM paralokagAminaM vetItyekavit na me kazciduHkhaparitrANakArI sahA yostItyevamekavit / yadivaikAMtena viditasaMsArasvanAvatayA maunIMimeva zAsanaM tathyaM nA nyadityevaM vettItyekAMta vit athavaikomodaH saMyamovA taM vettIti / tathA ca buddho'vagata tattvaH samyak vinnAnyapanItAni nAvastrotAMsi saMvRtatvAtkarmAzrava dvArANi yena satathA su Tu saMyataH kUrmavatsaMyatagAtro nirarthakakAya kriyArahitaH susaMyatastathA suSThu paMcaniH samiti niH samyagitaH prAptojJAnAdikaM mohamArgamasau susamitastathA suSThu samajAvatayA sAmA 195 For Private Personal Use Only
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ 562 tiIye sUtrakRtAMge prathama zrutaskaMdhe poDazamadhyayanaM. yikaM samazatrumitranAvoyasya sasusAmAyikaH / tathAtmanaupayogalakSaNasya jIvasyAsaMkhye yapradezAtmakasya saMkocavikAzajAjaH svarUtaphalanujaH pratyekasAdhAraNatayA vyavasthitasya ivyaparyAyatayA nityAnityAdyanaMtadharmAtmakasya vA vAdazAtmavAdastaM prAptadhAtmavAdaprAptaH samyagyathAvasthitAtmasva tttvvediityrthH| tathA vijJAnavagatasarvapadArthasvanAvona vyatyayena padArthAnavagavati / yatoyat kaizcidanidhIyate tadyathaikaevAtmA sarvasvanAvatayA vizvavyA pI zyAmAkataMDulamAtroM'guSThaparvaparimANovetyAdikosapUtAnyupagamaH parihatonavati / tathA vidhAtmasannAvapratipAdakasya pramANasyAnAvAdityaniprAyaH / tathA vidhApIti vyatonAva tazca / tatra ivyastrotAMsi yathA sva vissyessviNshyiprvRttyH| nAvasrotAMsi tu zabdAdiSvevA nukUlapratikUleSu rAgadeSonavastAnyunayarUpANyapi srotAMsi saMvRzyitayA rAgasaMSAnAvA ca parijinnAni srotAMsi yena paribinnasrotAstathAnapUjAsatkAralAnArthI kiMtu nirja rApedI sarvAstapazcaraNAdikAH kriyAvidadhati / etadeva darzayati / dharmaH zrutacAritrAkhyaste nArthaH saevAryodharmArthaH sa vidyate yasyAsau dhamArthIti / kimiti / idamuktaM navati / napUjA dyartha kriyAsu pravartate apitu dharmArthIti / kimiti / yato dharma yathAvattatphalAni ca svargA vAptilakSaNAni samyak vetti dharma ca samyak jnyaantH| yatkaroti tadarzayati / niyogo mokSamArgaH satsaMyamovA taM sarvAtmanA nAvataH (pratipanna niyogapaDivannoti ) tathAvidhazca yatkuryAt tadAha / (samiyaMti ) samatAM samanAvarUpAM vA zItacaMdanakalpAM caret satata manutiSThet / kiMnUtaH sannAha / dAMto'vyanUtovyutsRSTakAyacaitazuNasamanvitaH san yatpUrvo tamAhanazramaNanizabdAnAM pravRttinimittaM tatsamanvitazca nigraMthati vAcyaH / tepi mA hanAdayaH zabdAniyaMthazabdapravRttinimittAyavinAnAvinonavaMti / sarvepyete ninnavyaMjanAtha pi kathaMcidekAryAiti // 5 // se evameva jamaha jANadaM nayaMtAro tibemi ||6||itikhodds maMgAdAnAmayaNaM sammataM // paDhamo suarakaMdho sammatto // 1 // artha-have zrIsudharma svAmI jaMbU pranRti sAdhu pratye kaheje ke ( seevamevajANahaMjama ha ke0 ) tame ema jANoke je meM kahyo te nizce karI satya ema jANo kAraNake DhuM sarvAnI yAjJAyeM kaDaM. te sarvajJa nagavaMta tIrthakara deva paropakArI kevADe toke (na yaMtAro ke0) mahAnaya thakI rAkhanAraLe mATe temanA kahelA vacana hu~ tamane kaTuM. tibe mino artha pUrvavat jANavo. erIte zrIsudharma svAmiyeM jaMbU svAmi pratye kahyo. e gAhAnA me solamA adhyayanano artha samApta thayo. iti zrIsuyagaDAMga sUtranA prathama zrutaskaMdhano bAlAvabodha lezyArtha samAptaH //
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 563 // dIpikA-ete catvAroninnAyapi kathaMcidekAryAiti / sudharmasvAmI jaMbUsvAminamA ha / setat yanmayoktaM evameva jAnIta yUyaM yasmAdahaM sarvajJAjhyA vacmi / naca natogavaM nayAtrAtArovA savaijJAanyathA vadaMti atomamuktamevamevAvagavateti / iti samAptau / bravI mIti pUrvavat. // 6 // // iti zrItapAgajAdhirAjazrIhemavimalasUrIzvara ziSya harSakulapaMDitapraNItAyAM sUtrarUtAMgadIpikAyAM gAthASoDazAkhyaM SoDazamadhyayanaM samAptaM // // ttiikaa-saaNprtmupsNhaaraarthmaah| (seevamevajANadaityAdi ) sudharmasvAmI jaMbUskhA mipranRtInudizyedamAha / sezati / tadyanmayA kathitameva jAnIta yUyaM / nAnyomacasi vikalpovidheyaH / yasmAdahaM sarvajJAjhyA bravImi / naca sarvajJAnagavaMtaH parahitaikaratA nayAtrAtArorAgakSeSamohAnyatarakAraNAnAvAdanyathA bruvate / atoyanmayA''ditaH pranati ka thitaM tadevamevAvaga diti / iti parisamAtyarthe / bravImIti pUrvavat / uktInugamaH sAMprataM nayAste ca naigamAdayaH sapta / naigamasya sAmAnyavizeSAtmatayA saMgrahavyavahArapravezAsaMgra dAdayaH SaT / samanirUDhebaMnUtayoH zabdanayapravezAnnaigamasaMgrahavyavahArarjusUtrazabdAH paMca / naigamanasyApyaMta vAcatvArovyavahArasyApi / sAmAnyarUpavizeSatayA sAmAnya vizeSA tmanoH saMgraharjusUtrayoraMta vAtsaMgraha sUtrazabdAstrayastepi ca vyAstikaparyAyAstikAMta nAvAvyAstikaparyAyAstikAnidhAnau hau nyau| yadi vA sarveSAmeva jJAnakriyayoraMta vA t jhAnakriyAnidhAnau hau tatrApi jJAnanayojhAnameva pradhAnamAha kriyAnayazca kriyAmiti / nayAnAMca pratyekaM mithyASTitvAdhAna kriyAzca parasparApekSatayA modAMgatvAunayamAtrapra dhAnaM / taccojayaM sakiyopete sAdhau navatIti / tathAcoktaM / gAyammigieihayave, a gieihayavaMmi ceva abaMmi // jaz yavameva iti jo navaeso so na nAma // 1 // sanvesiM piNyAeM, bahuvihavattavayaM nnisaamettaa|| taM savanaya visuI caraNaguNahI saadutti||6|| samAptaM Sor3azAkhyaM SoDazamadhyayanaM tatsamAptau ca samAptaH prathamaH zrutaskaMdhati // IS // iti zrIvittIye sUtrakatAMge, gurjaranApAsahitaH SH OM zrIharSakulakatadIpikAyuktaH zolaMgAcAryakataTI sara... kAsaMyutazca, prathamaH zrutaskaMdhaH smaaptH||
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ OM namo zrI vItarAgAya athazrI vitIya sUtrakatAMge ditIya zrutaskaMdhasya bAlAvabodha dIpikAsahitasya TIkAyutasya prAraMnA mUla gadya--suyaM me AsaMteNaM nagavayA eva makAya zda khalu poMmarIe pAmAyaNe tassaNaM ayama prmtte||||se jadA gAmae puraskariNIsiyA badundagA bahuseyA badupurakalA lacchA pumarikiNI pAsAdiyA darisa NiyA anirUvA paDirUvAtIseNaM purakariNIe taba taba dese deseta hiM tahiM bahave panamavarapomarIyA bujhyA aNupubudhyiA UsiyA ruzlAvanna maMtA gaMdhamaMtA rasamaMtA phAsamaMtA pAsAdiyA darisaNiyA anirUvA paDi ruuvaa||3||tiisennN puskariNIe baDhumasadesanAe egemahaMpanamavarapomarIe bu ie aNupuvuhie nassite ruzle vanamaMte gaMdhamaMte rasamaMte phAsamaMte pAsA dIe jaavpddiruuve||4||svaavNticnnN tIseNaM puraskariNIe taba taba dese dese tahiM tahiM bahave panamavarapomarIyA bujhyA aNupabudhyiA UsiyA ru lA jAvapaDirUvA savAvaMticaNaM tIseNaM purakariNIe badumadesanAe e gaM madaM paramavarapaoNjharIe buie aNupubuchie jaavpddiruuve||5||ah purise puribimAna disA AgammataM purakariNI tIse purakariNIe tIre ThicA pAsaM titaM mahaM egaM paramavarapomarIyaM aNupubudhyiM UsiyaM jAvapaDirUvaM taeNaM se purise evaM vayAsi ahamaMsI purise kheyanne kusale paMmite viyatte medA vI abAle magga maggavika maggassagatiparAkamama ahameyaM paramava rapomarIyaM nirikassAmitti kaTu itivaccA se purise anikkameti taM puraka riNI jAvaMjAvaMcaNaM anikkame tAvaMtAvaMcaNaM mahaMte nadae mahaMte see pahINe tIraM apatte paramaparapomarIyaM NodaccAe NopArAe aMtarA poraka riNIe seyaMsi nisasme paDhame purisjaae||6|| artha-have zrI sudharma svAmi jaMbU svAmi pratye kaheDe (suryamedhAvasaMteNaM ke0 )
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ 566 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. saniyuM meM meM AyuSyavaMta evA ( jagavayA ke0 ) nagavaMte (evamarakAya ke0) ema kardA le ( iha ke0 ) e vacana thakI suyagaDAMgane bIje zrutaskaMdhe (khalu) e zabda vAkyAlaMkArane artha (pojharIeNAmAyaNe ke0) puMmarIka nAme adhyayana te pumarIka kamalanI upamA thaze (tassaNaM ke ) te kAraNe evo nAma kahyo tenuM (thayamaThepaNate ke0 ) eje bAgala kaheze te artha jANavo // 1 // (seja hANAmae ke0) te jematema kahevo. nAma iti saMnAvanAne artha le. jema ko eka (purakariNIsiyA ke0) puSkaraNI eTale kamala sahita vAvaDI te kevI toke (ba dunadagAke0) ghaNo agAdha mAM pANI (bahuseyAke) ghaNo jemAM kardama (badupuraka lAla-dahA ke0) ghaNo puSkaraNI paNo saMpUrNa arthAt puSkaraNIno artha jeNe lAdhoDe eTale jevo nAma tevA pariNAme evI (puMmarikiNI ke0) pumarikiNI eTale zveta ka mala sahita vAvaDI (pAsAdiyA ke) nirmala jale karIne prasanna citta kAraNI (darisaNiyA ke0) ghaNA lokane dekhavA yogya (anirUvA ke0) jene viSe sarva kAla haMsa cakravAka gajamahiSAdi rUpaDe te kAraNe anirUpale (paDirUvA ke ) svaha nAva thakI sarva rUpa pratye vaMce te mATe pratirUpaDe // // (tIseNaMpurakariNIe ke0 ) te puSkaraNIne viSe ( tabatabadesedese ke0 ) tyAM tyAM te te pradeze (tahiMtahiMba havepanamaromarIyAbuzyA ke0 ) tyAM tyAM ghaNA pradhAna puMDarIka nAme padma eTale kamala jagavaMta zrImahAvIra deve kahyA (aNupuvayA ke) te kamala thAnupUrviyeM upayA (ka siyAke) pANI thakI upara vartele (ruztAke0) dIpatA (vannamaMtAke0 ) pradhAna varNa vAlA kamala (gaMdhamaMtA ke0) sugaMdhavAlA (rasamaMtA ke0) rasavAlA (phAsamaM tA ke0) sukomala sparza sahita De (pAsAdiyA ke0) prAsAdanIka prasannacittakAra pIka (darisaNiyA ke0) lokane dekhavA yogya (anirUvA ke0) anirUpa (paDi rUvA ke0) pratirUpa // 3 // (tIseNaMpurakariNIe ke0 ) te puSkaraNIne viSe (bahumasa desanAe ke) ghaNA madhya pradezanA nAgane vicAle (egemahaMpanamavarapomarIebuzae ke0) eka mahoTuM pradhAna poMjharIka nAmA kamala boTyuMDe (aNupubuhie ke0) te AnupUrviyeM caDatI caDatI pAMkhaDIyeM karI tyo ussite ruzle vAmamaMte gaMdhamaMte rasamaMte phAsamaM te pAsAdIe jAva paDirUve ema yAvat pratirUpa sudhInA artha pUrvavat jANavA // 4 // ( savAvaMticaNaM ke ) ityAdika sarva samaya nAva eve vAkyAlaMkAre jANavA (tIse paMpurakariNIe ke0) te puSkaraNIne viSe (tabatabadesedese ke0) tyA tyA pradeze eTale evA samagranAgone viSe (tastihiMbahavepanamavarapomarIyAbujhyAke) tyA tyAM pUrvokta guNa sahita evA ghaNA puMmarIka kamala bolyAne te sarva apuputrujyiA kasiyA ruilA jAvapaDi
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 567 rUvA savAvaM ticaNaM ityAdika upamAyeM jANavA (tIseNaMpuskariNIebahumasadesanAeke0) te puSkaraNInA badu madhyadeza nAgane viSe (egaMmahaM ke0) eka mahoTuM (paramavarapaoNmari ebuie ke) pradhAna pauMmarika kamala bolyo aNuputruchie jAvapaDirUve sudhI artha pUrvai lakhAi gayuM // 5 // (ahapuriseke) atha have eka puruSa (puriDimAdisAke) pUrvadizA thakI (Agammake0) AvIne (taMke0 ) te (puskariNIMke 0 ) puSkaraNI(tIse purakariNIeke0) tepuSkaraNInA (tIreviccAke) tIrane viSa nano rahIne (mahaMegaMpanamavara pomarIyaMke0) te mahoTuM eka pauMmarIka kamala pUrvokta guNa sahita tene (pAsaMtike0)dekhe te ka malakevo toke aNupubudhyiM nassiyaM jAvapaDirUvaM ityAdikanA artha pUrve lakhA gayA evI zonA sahita te poMmarIka kamalane dekhIne (tatteNaM ke ) tevAre ( se purise ke0) te puruSa (evaMvayAsi ke0) ema bolyo jhuM bolyo te kahele (ahamaMsIpurise ke0) DhuM puruSa paraMtu kevo toke (kheyanne ke0) parapIDAno jANa tathA avasarano jANa bU (kusalepaMmite ke0) dAhyo paMmita (viyatte ke0) viveka yukta (mehAvI ke0) pariNata buddhivAlo j (abAle ke0 ) bAla paNA rahita (maggo ke0) mArgastha e Tale mArgane viSe sthita rahyo (maggavika ke0) ruDA mArgano jANa (maggassagati ke0) mArganI gatinA (parAkamama ke0) parAkrama teno jAgavaM (ahameyaMke) tena NI hu~ e (panamavarapomarIyaMke0 ) pradhAna pauMmarIka kamalane e puSkaraNI thakI (unni rikassAmiti ke ) nadarIza (kaTTha ke0) ema karIne (itivaccA ke) e pUrvo kta vacana bolato jeTale (sepurise ke ) te puruSa (anikkameti ke0 ) pusskrnn| mAMhe praveza karele (puskariNIke0) te puSkariNI mAMhe (jAvaMjAvaMcaNaMthanikkamezke0 ) jema jema jAyaje atikrame (tAvaMtAcaNaMke)tema tema te puruSa puSkaraNI mAMhe (mahaMte udae ke0 ) mahoTA agAdha pANIne viSe (mahaMtesee ke0) ghaNA kAdavane viSe (pa hINetIraM ke0) eka kAMTho mUkI bIje kAThe (apatteke0) aNa pahotoM eTale na paho to ane (panamavarapomarIyaMke0) pauMmarIka kamale paNa pahoto nahI tene naharI paNa zakyo nahI (pohacAe ke) kAMte rahyo nahI (NopArAeke0) pAra paNa pAmyo nahI kamalapaNa laz nazakyo (aMtarAposkariNIe ke0 ) vicAle puSkaraNI mAMheja (seyaMsi ke0 ) kA davane viSe (nisale ke0) khucI rahyo eTale bedu tIra thakI bhraSTa thayo bhane kama lane paNa nagharI na zakyo ane pote paNa kAdavamAM khucI rahyo nIkalI zakyo nahI (paDhamepurisajAe ke0 ) eTale prathama puruSa jAta jANavo // 6 // // dIpikA-zrIsUtrakatAMgasya prathamaH zrutaskaMdhanaktaH // atha vitIyaH prAracyate / ta
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ 568 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. 1 sya saptAdhyayanAni / teSu prathamaM puMDarIkAdhyayanaM tasyedamAdisUtraM / ( sumeti ) zrutaM mayA yuSmatA jagavatA evamAkhyAtaM / iha pravacane / khaluzabdovAkyAlaMkAre / pauMDa rIkAkhyamadhyayanaM puMDarIkeNa zvetapadmena upamA yatra tatpauMDarIkaM / tasyAyamarthaH prajJaptaH / vAkyAlaMkAre // 1 // tadyathA / nAmazabdaH saMbhAvanAyAM / saMbhAvyate puSkariNIdRSTAMtaH puSkarANi padmAni yasyAM sA puSkariNI vApI syAt / kiMnUtA / bahUdakA bahUdakapracurA / sIyaMte yasminnasau seyaH kardamaH sayasyAM bahuseyA bahupuSkalA bahusaMpUrNA labdhAnAmAnu toryoyayA sA lavdhArthA puMDarIkI zvetapadmapracurA prAsAdikA nirmalA darzanIyA zo nanA / pranitaH sarvatorUpANi haMsacakrAdIni yasyAM sA tathA pratirUpA pratibiMbavatI ni malatvAttasyAM sarvatra pratibiMbAni vIdayaMte // 2 // tasyAM puSkariyAM / tatratatreti puMDarI hore | dezadeze ityanena tu ekaikapradeze prAcuryamAha / tasmiMstasminnityanena tu nAtyevAsau pradezoyatra tAni na saMtIti / athavA atyAdarajJApanAya ekArthAnyevaitA ni trINi padAni / teSu puSkariNyAH sarvapradezeSu bahUni padmAnyeva varANi pauMDarIkA li zvetazatapatrAyuktAni zrAnupUrvyeNa viziSTaracanayA sthitAni ubritAni paMkajale yati laMghya upari vyavasthitAni ruciM kAMtiM jAMtIti rucilAni dIptimaMti zocanavarNagaMdharasa sparzavati prAsAdIyAni darzanIyAni anirUpANi pratirUpANi // 3 // tasyAM puSkari eyAM / NaM vAkyAlaMkAreM / madhyadeze ekaM padmavarameva puMDarIkamuktaM zeSavyAkhyA pUrvavat // 4 // ( sAvaMtatti ) sarvasyApi tasyAH puSkariNyAH sarvapradezeSu bahUni padmAni tathA sarva syAzca tasyAbahumadhyadeze pUrvokta vizeSaNaviziSTaM mahadekaM pauMDarIkaM vidyataiti // 5 // ya pUrvasyAdizaH kazvidekaH puruSaH samAgamya tAM puSkariNIM tasyAzva tIre taTe sthitvA ta tatpadmaM prAsAdIyAdivizeSaNaM sapuruSaevaM vakSyamANaM vadet / ( ahamaMsitti ) grahamasmi puruSa: kuzalaH paMDitaH kSetrajJovyaktobAlyAdatikrAMtomedhAvI yabAlomadhyamavayAmArga sthaH saGgirAcIrNamArgasthomArgavit mArgasya yA gatirgamanaM tayA parAkramaM vivaditadeza gamanaM tAnAtIti mArgasya gatiparAkramazaH evaMvidho'hametatpadmavarapuMDarIkaM puSkariNI madhyasthaM utkSepsyAmi utkhaniSyAmIti kRtvA ihAgataityuktvA sapuruSastAM puSkariNIma nikrAmet saMmukhaM gachet / yAvacca yAvacca tadavataraNenuH saMmukhaM gacchettAvattAvacca / paMvA kyAlaMkAre / tasyAH puSkariSyAmahadagAdhamudakaM mahAMzva seyaH kardamaH / tataH samahAkardamoda kAnyAmAkulaH prahINastIraM vinaktivyatyayAttIrAd bhraSTaH / aprAptazca padmavarapuMDarIkaM / tasyAH seyaH kardamasta sminniSasmonimagnastIrapadmayoraMtaraMtarAjaeva tiSThati ( nohacAetti) nArvAk taTavartI (nopArAti) nApi pAragamanAya samarthaH / evamasAvunayacaSTaH prathamaH puru pajAtaH puruSajAtIyaH // 6 // For Private Personal Use Only
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ehae TIkA-prathamazrutaskaMdhAnaMtaraM vitIyaH samAranyate / asya caaymnisNbNdhH| ihAnaM tarazrutaskaMdhe yorthaH samAsato'nihito'sAvevAnena zrutaskaMdhena sopapattikovyAsenAni dhIyate / taeva vidhayaH susaMgRhItAnavaMti yeSAM samAsavyAsAcyAmanidhAnamiti / yadi vA pUrvazrutaskaMdhoktaevArtho'nena dRSTAMta vAreNa sukhAvagamArtha pratipAdyataityanena saMbaMdhe nAyAtasyAsya zrutaskaMdhasya saMbaMdhIni sapta mahAdhyayanAni pratipAdyate / mahAMti ca tA nyadhyayanAni ca pUrvazrutaskaMdhAdhyayanecyomahatvAdeteSAmiti / tatra mahabandAdhyayanazabdayo nidepArtha niyuktikadAha / NAmaMtavaNA davie khette kAle taheva nAveya // eso khalu ma ha taMmi nirakevo baviho hoMti // 1 // (NAmaMtavaNetyAdi) nAmasthApanAvyakSetrakA lanAvAtmakomahati SaDidhonidepojavatti / tatra nAmasthApane sujhAte ivyamahadAgamato nodhAgamatazca / AgamatojhAtA tatra caanupyuktH| novAgamatastu zarIranavyazarIravya tirikta sacitta mizranedAtridhA / tatrApi sacittavyamahataaudArikaM zarIraM tatraudArikaM yoja nasahastraparimANaM matsyazarIraM vaikiyaM tu yojanazatasahastraparimANaM / taijasakArpaNe tu lokA kAzapramANe / tadetadaudArikavaikriyataijasakAmaNarUpaM caturvidhaM vyaM sacittamahadacittamahat samastalokavyApyacittamahAskaMdhaH / mizraM tu tadeva matsyAdizarIraM devamahat lokAkArAM kAlamahatsarvAmAnAvamahadaudayikAdinAvarUpatayA poDhA / tatraudayikonAvaH sarvasaMsA riSu vidyataiti kRtvA bavhAzrayatvAnmahAn navati / kAlatopyasau trividhaH / tadyathA / anAdyaparyavasito'navyAnAmanAdisaparyavasitonavyAnAM sAdisaparyavasitonArakAdInAmi ti / dAyikasta kevalajJAnadarzanAtmakaH sAdyaparyavasitatvAtkAlatomahAn dAyopazami kopyAzrayabadutvAdanAdyaparyavasitatvAca mahAniti / aupazamikopi darzanacAritramohanI yAnudayatayA gunanAvatvena ca mahAn navati / pAriNAmikastu samastajIvAjIvAzrayama hatvAnmahAniti / sAnnipAtikopyAzrayabadutvAdeva mahAniti naktaM / mahadadhyayanasyApi nAmAdikaM SoDhAnidepaM darzayituM niyuktikadAha / " NAmaMgvaNA davie khette kA taheva nAveya // eso khalu ayaNe nirakevo babiho hoMti" // // (nAmaMgvaNetyAdi) adhyayanasya nAmAdikaH poDhA nikSepaH / sacAnyatra nyadeNa pratipAditaiti neha pratanya te / atraca zrutaskaMdhe sapta mahAdhyayanAni teSAmAdyamadhyayanaM marIkArakhyaM tasya copaka mAdIni catvAryanuyoga kSArANi prarUpaNIyAni / tathopakramAnupUrvI,nAma,pramANa,vakta vyatA,rthAdhikAra, samavatAra, jedAtSoDhA / tatra pUrvAnupUrvI prathamamidaM pazcAnupUrvyA sa tamagalagatAyAH zreNyAanyonyAcyAsone virUpone sati paMcAzatAnyaSTatriMzadadhikAni na vaMti nAnitu SaT / tatrApi dAyopazamike nAve sarvasyApi ca zrutasya dAyopazamikatvA pramANaciMtAyAM jIvaguNapramANe vaktavyatAyAM sAmAnyena sarveSvathyayaneSu svasamayavaktavya 72
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ays dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. taa| arthAdhikAraH pauMDarIkopamayA svasamayaguNavyavasthApanaM / samavatAretu yatra yatra sa mavatarati tatratatra jezataH samavatAritameveti / upakramAnaMtaraM nideSaH saca nAma niSpanne nikSepe pauMDarIkamityasyAdhyayanasya nAma tannikSepArtha niryuktirudAha / " NAmaMgvalA da vie, khette kAleya gaNa saMgaNe // nAveya hame khalu, pirakevo puMDarIyasya " // 3 // ( sAmaMtavaNetyAdi) pauMDarIkasya nAmasthApanAvya kSetrakA lag eAnA saMsthApananAvAtma ko'STadhA nideSaH / tatra nAmasthApane kutvAdanAdRtya vyapagarI kama nidhitsurAha / " jo jIvo navina khalu, navavati kAmo puMDarIyasya // sodavapuMDarI, nAvaMmi vijA dard " // 4 // ( jojIvoityAdi ) yaH kazcitprANadhAraNalakSaNojIvoja viSyatIti vyastadeva darzayati / utpatitukAmaH samutpitsustathAvidhakarmodayAtpauMDarIkeSu zvetapadmeSu vanaspatikAya vizeSeSvanaMtaranave nAvI savyapaumarIkaH / khaluzabdovAkyAlaMkAre / jAvapauM marIkaM tvAgamataH / pauMDarIkapadArthajJastatra copayuktaiti / etadeva ivyapauMDarIkaM vizeSata raM darzayitumAha / " egana vieyabA, eya ghanimuhiya nAmagoeya / ete tina desA, dabaMmiya poMmarIyassa " // 5 // ekena navena gatenAnaMtaranava eva pauMDarI ke pUtpatsyate sa eka vikastathA tadAsannataraH pauMDarIkeSu badAyuSkastatopyAsanna tamonimukhanAmagotro' naMtarasamayeSu yaH pauMDarIkeSUtpadyate / dhanaMtaroktAste trayodeza vizeSAivyapauMrIke'vagaMta vyAiti / nUtasya nAvinovA nAvasya hi kAraNaM tu yaloke / taddravyaM tattvajJaiH sacetanA cetanaM kathitamiti vacanAt / ihaca puMDarIkakaMDarIkayotrormahArAja putrayoH sadasadanuSThA naparAyaNatayA zojanatvamavagamya taDupamayA'nyadapi yojanaM tatpauMDarIkamitarantu kaMmakami ti / tatra ca narakavarjAsu tisRSvapi gatiSu ye zojanAH padArthAste paumarIkAH zeSAstu kAMmarIkAityetatpratipAdayannAha / " teriyA magussA, devagaNA ceva hoMti jeya va rA // te hoMti puMmarIyA, sesA purA kaMmarIyA " // 6 // ( te riDiyA ityAdi ) kaMThyA tatra tiryak pradhAnasya pamarIkatvapratipAdanArthamAha / " jalayara thalayara khayarA, je pavarAceva hoMti kaMtAya / je vasanAvamaNumayA, te hoMti puMmarIyA " // 7 // jalacareSu matsya karimakarAdayaH sthalacareSu siMhAdayobalavarNarUpAdiguNayuktA naraH parisarpe maliphaNi noja parisarpeSu nakulAdayaH khacareSu haMsamayUrAdayaH ityevamanyepi svanAvena prakRtyA lo kAnumatAste ca pauMrIkAiva pradhAnAjavaMti / manuSyagatau pradhAnAviSkaraNAyAha / a rihaMta cakkavattI jAraeNavijAharA dasArAya // je khanne itimaMtA, tenhoMti poMmarIyA // 8 // sarvAtizAyinIM pUjAmaItItyarhataH / te nirupamarUpAdiguNopetAstathA cakrava tinaH padrakhaMDana ra tezvarAstathAcAra zramaNAbahuvidhaizvaryanUtalabdhikalApopetAmahAtapasvinasta yA vidyAdharA vaitADhya purAdhipatayastathA dAzAhIharivaMzakulodravAH / yasya copalakSaNArtha 1
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 vAdanyepIdavAkkAdayaH parigRhyate / etadeva darzayati / ye cAnye mahardhimaMtomahenyaH ko TIzvarAste sarvepi pauMDarIkAnavaMti / tu zabdasyAnuktasamuccayArthatvAt / yecAnye vidyAka lApopetAste pauMDarIkAiti / sAMprataM devagato pradhAnasya pauDarIkatvaM pratipAdayannAha / nava evazyANamaMtara, jotisavemANiyANi devANaM // je tesiM pavarA khalu, te hoMti puMDarIyA // e // navanapativyaMtarajyotiSkavaimAnikAnAM caturNA devanikAyAnAM madhye ye pravarA pradhAnAI sAmAnikAdayaste pradhAnAiti kRtvA poMDarIkAnidhAnAnavaMti / sAMpratamacitta ivyANAM yatpradhAnaM tatpauMmarIkatvapratipAdanAyAha / " kaMsANaM dUsANaM, maNimottiyasi lappavAlamAdINaM // je tesiM pavarA khalu te hoMti pomarIyA // 10 // kAMsyAnAM ma dhye jayaghaMTAdIni dRSyANAM cInAMzukAdIni maNInAmiMDnIlavaidUryapadmarAgAdIni ratnAni mauktikAnAM yAnyanekavarNasaMsthAnapramANAdhikAni / tathA zilAnAM madhye pAMmukaMbalA dayaH zilAstIrthakajanmAniSekasiMhAsanAdhAranUtAstathA pravAlAnAM yAni varNAdiguNope tAnyAdigrahaNAjAtyacAmIkaraM tadikArAzvAnaraNa vizeSAH parigRhyate / tadevamanaMtaroktA ni kAMsyAdIni pravarANi tAni cittaumarIkANyanidhIyaMtaiti / mizravyaumarIkaM tu tI rthakaJcakavAdayaeva pradhAnakaTakakeyUrAdyalaMkArAlaMkatAiti / ivyapoMDarIkAnaMtaraM detra pauMmarIkAnidhitsayAha / " jAI khettAI khalu, suhApunAvAI hoMti logaMmi // devaku rumAdiyA, tAI khettAI pavarAI" // 11 // (jAimityAdi) yAni kAnicidiha deva kurvAdIni gunAnunAvAni detrANi tAni pravaraNAni pauDarIkAnidhAnAni navaMti / sAM prata kAlapauMDarIkapratipAdanAyAha / "jIvA navahitIe, kAyaktiIe ya hoMtije pvraa|| te hoti poMmarIyA, avasesA kaMDarIyA // 12 // (jIvAztyAdi) jIvAH prANinona vasthityA ca ye pravarAH pradhAnAste pauMDarIkAnavaMti zeSAstvapradhAnAH kaMjharIkAiti / tatra navanasthityA devAanuttaropapAtikAH pradhAnAnavaMti / teSAM yAvannavaM gunAnunAvatvAtkA yasthityA tu manuSyAH gunakarmasamAcArAH saptASTanavapramANAni manuSyeSu pUrvakoTyAyuSke pvanuparivAnaMtaranave tripalyopamAyuSkeSUtpAdamanunUya tatodeveSUtpadyataiti kRtvA tataste kAya sthityA pauMmarIkAnavaMtyavaziSTAstu kaMDarIkAiti / kAlapoMDarIkAnaMtaraM gaNanAsaMsthA napauMDarIka kSyapratipAdanAyAha / " gaNaNAe ra khalu saMtagaNaM ceva hoMti caraMsaM / e yAI pomarIgAI hoti sesAiMzyarAiM" // 13 // (gaNagAeityAdi) gaNanayA saMkhya yA poMmarIkaM ciMtyamAnaM dazaprakArasya gaNitasya madhye rakugaNitaM pradhAnatvAtpauMmarIkaM / dazaprakAraM tu gaNitamidaM / parikammurakurAsI, vavahAre taha kalAsavara ya // puggalajAvaM tAve, ghaNe ya ghaNavagga vaggeya / eSAM saMsthAnAnAM madhye samacaturasra saMsthAnaM pravara tvAtpauMmarIkamityevamete 3 api pauMmarIke zeSANi tu parikAdIni gaNitAni nyagro
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ 572 tIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. dhaparimaMmalAdIni ca saMsthAnAni itarANi kaMmarIkAnyapravarANi navaMtIti yAvat / sAMpra taM nAvapauMmarIkapratipAdanAnidhitsayAha / " udaeya vasamie khalu, khaie ya tahA khaTa vasamieya // pariNAmasannivAe, je pavarA te vi te ce va // 14 // (nadayetyA di) audayike nAve tathaupazamike dAyikadAyopaza mike pAriNAmike sAnnipAtikeca nAve ciMtyamAneSu teSu vA madhye ye pravarAH pradhAnAstepyaudayikAdayonAvAstaeva pauMDarI kAevAvagaMtavyAstathaudayike nAve tIrthakarAanuttaropapAtikasurAstathAnyepi sitazatapatrA dayaH pAmarIkA aupazamike samastopazAMtamohAH dAyike kevalajhAninaH dAyopazamike vipulamatizcaturdazapUrva vitparamAvadhayonyastAH samastAvA pAriNAmike nAve navyAH sAnnipA tike nAve dikAdisaMyogAH simAdiSu svabudhyA pauMDarIkatvena yojanIyAH zeSAstu kAMDarIkA iti / sAMpratamanyathAnAvapauMDarIkapratipAdanAyAha / "ahavAvi nAgadaMsaNa, carittaviNae taheva appe ||je pavarA hoti muNI, te pavarA puMDarIyA // 15 // (ahavetyAdi) athavApi nAvapauMDarIkamidaM / tdythaa| samyakjhAne tathA samyagdarzane samyakcAritrajJAnAdike vinaye tathA'dhyAtmani ca dharmadhyAnAdike pravarAH zreSThAmunayonavaMti te paumarIkatvenAvagaMtavyAsta to'nye kaMjharIkAiti / tadevaM saMnavinamaSTadhA pauMDarIkasya nidepaM pradaryAdhuneha yenAdhikAra stamAvi vayannAha / " ebaM puNa bahigAro, vaNassatIkAyapuMgarIeNaM // nAvaM mi ya sama gaNaM, abhayaNe puMgarIe y"||16|| (ebaMpuNetyAdi) atra punadRSTAMtaprastAve 'dhikArovyA pAraH sacittatiryagyonikaikeMkhyivanaspatikAyavyapauMDarIkena jalaruheNavA audayikanAva vartinA vanaspatikAyapauMDarIkeNa sitazatapatreNa tathA nAve zramaNena samyagdarzanacAritravi nayAdhyAtmamUrtinA satsAdhunA'sminnadhyayane poMDarIkAraNye 'dhikAraiti / gatA nikSepaniyu ktirdhunaasuutrsprshitkniyuktervsrH| sAca sUtre sati navati / sUtraMca sUtrAnugame sacAva . saraprApto'to'skhalitAdiguNopataM sUtramuccArayitavyaM / tccedN| (suyaMmedhAnasaMteNamityAdi) asya cAnaMtaraM saha sUtreNa saMbaMdhovAcyaH / sacAyaM / (seevamevaM jANaha jamadaM nayaMtA rotti ) tameva devaM jAnIta nayasya trAtAraM / tdythaa|shrutN mayA''yuSmatA navataivamAkhyA tamA disUtreNa ca saha saMbaMdhoyaM / tadyathA / yanagavatAkhyAtaM mayA ca zrutaM tadbudhyetelyA di| kiMtanagavatArakhyAtamityAha / iha pravacane sUtrakat kSitIyazrutaskaMdhe vA / khaluzabdo vaakyaalNkaare| pauDarIkAnidhAnamadhyayana pauMDarIkeNa sitazatapatreNAtropamA naviSyatIti katvA'tosyAdhyayanasyapauMDarIkamiti nAma kRtaM tasya caaymrthH| Namiti vaakyaalNkaare|pr iptaH prarUpitaH // 1 // (sejahatti) tadyathArthaH saca vaakyopnyaasaarthH| nAmazabdaH saMnA banAyAM / saMnAvyate puSkariNI dRSTAMtaH / puSkarANi padmAni tAni vidyate yasyAmasau pu SkariNI syAnavedevaMnUtA / tadyathA bahupracuramagAdhamudakaM yasyAM sA basdakA bahUdakapracurA
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 573 tathA sIyaMte'vabadhyaMte yasminnasau seyaH kardamaH sayasyAM sA bahuseyA pracurakardamA ca ba duzvetapadmasanAvAt svakhodakasaMnavAca bahuzvetA vA tathA bahupuSkalA bahusaMpUrNA pracu rodknRtetyrthH| tathA labdhaHprAptaH puSkariNIzabdAnvarthatayArthoyayA sA labdhArthA'thavA'' sthAnamAsthA pratiSThA sA labdhA yayA sA labdhAsthA tathA poMDarIkANi zvetazatapatrANi vidyate yasyAM sA pauNddriikinnii| pracurArthana matvarthIyotpattebadupadmetyarthaH / tathA prasAdaHpra sannatA nirmalajalatA sA vidyate yasyAH sA prasAdikA prAsAdAvA devakulasannivezA ste vidyate yasyAM samaMtataH prAsAdikA darzanIyA zojanA satsaMnivezatoSTavyA darzana yogyA tathA'nimukhye ca sadAvasthitAni rUpANi rAjahaMsacakravAkasArasAdIni gajamahi SamRgayUthAdIni vA jalAMtargatAni vA karimakarAdIni vA yasyAM sA'nirUpeti tathA pra tirUpANi pratibiMbAni vidyate yasyAM sA prtiruupaa| etauktaM navati / svabatvAttasyAH sarva pratibiMbAni samupalabhyate tadatizayarUpatayA vA lokena tatpratibiMbAni kriyate sA pra tirUpeti / yadivA (pAsAdIyAda risaNIyAyanirUvApaDirUpatti ) paryAyAztyete catvAro pyatizayaramaNIyatvakhyApanArthamupAttAH // 2 // tasyAzca puSkariNyAH / Namiti vAkyAlaM kAre / tatra tatretyanena vIpsApadena pauNmriikairvyaapktvmaah| dezedeze ityanena tvekaikaprade ze prAcuryamAha / tasmiMstasminnityanena tu nAstyevAsau puSkariNyAH pradezoyatra tAni na saMtIti / yadivA dezedezaityetatpratyekamanisaMbadhyate / tatratatreti / koryodezedeze tasmiMsta sminniti cArthodezaikadezaiti / yadivA atyAdarakhyApanAyaikArthAnyevaitAni trINyapi padA ni / teSu ca puSkariNyAH sarvapradezeSu bahUni pracurANi padmAnyeva varANi zreSThAni pauMDarI kANi padmavarapoMDarIkANi / padmagrahaNaM banavyAghravyavadArtha / pauMDarIkagrahaNaM zvetazatapatra pratipattyartha / varagrahaNamapradhAnanivRttyartha / tadevaMnUtAni bahUni padmavarapoMDarIkANi (buzya tti) uktAni pratipAditAni vidyutaztyarthaH / yAnupUryeNa viziSTaracanayA sthitAni ta thobritAni paMkajale atilaMdhyopari vyavasthitAni tathA rucirdIptistAM lAMtyAdadati ruci lAni saddIptimaMti tathA zonanavarNagaMdharasasparzavaMti tathA prasAdIyAni anirUpANi pra tirUpANi // 3 // tasyAzca puSkariNyAH sarvataH pdmaavRtaayaaH| Namiti vAkyAlaMkAre / ba dudezamadhyanAge nirupacaritamadhyadeze ekaM mahatpadmavarapauMDarIkamuktamAnupUryeNa vyavasthita muditaM rucilavarNagaMdharasasparzavat tathA prAsAdIyaM darzanIyaM anirUpataraM pratirUpatarami ti // 4 // sAMpratamedevAnaMtaroktaM sUtradayaM savAvatticarAMtItyanena viziSTamaparaM sUtravyaM iSTavyaM / asyAyamarthaH (savAvaMtisi) sarvasyApi tasyAH puSkariNyAH sarvapradezeSu yatho ktavizeSaNaviziSTAni bahUni padmAni tathA sarvasyAzca tasyAbahumadhyadezanAge yathoktavi zeSaNaviziSTaM mahadekaM poMDarI vidyataiti / unayatrApi caH smuccye| e miti vAkyAlaMkA
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ 574 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. re // 5 // thAnaMtaramevaMbhUta puSkariNyAH pUrvasyAdizaH kazvidekaH puruSaH samAgatya tAM puSka riNIM tasyAzca tIre taTe sthitvA tadetatpadmaprAsAdAdipratirUpAMta vizeSaNa kalApopetaM sa puruSaH pUrvadignAgavyavasthitaevamiti vakSyamApanItyA vadet brUyAt / (hamaMseti) yaha masmi puruSaH / kiMnUtaH kuzalohitA hitapravRttinipuNastathA pApAllIna: paMDitodharmajJo dezakAlajJaH kSetrajJovya ktobAlanAvAnniSkrAMtaH pariNatabuddhirmedhAvI lavanotplavanayorupAya istathA bAlomadhyamavayAH SoDazavarSoparivartI mArgasthaH sadvirAcIrNamArgavyavasthitasta yA sanmArgajJastathA mArgasya yA gatirgamanaM vartate tayA yatparAkramaNaM vivakSita dezagamanaM tAnAtIti parAkramazaH / yadivA parAkramaH sAmarthya tajjJohamAtmajJaityarthaH / tadevaMnU vizeSa kalA popeto'hametatpUrvokta vizeSa ekalApopetaM padmavarapauMDarIkaM puSkariNI madhyaM dezAvasthitamahamutkSepsyAmIti karaveAgataityetatpUrvoktaM tatprItyoktvA'sau puruSastAM pu puSkariNImanimukhaM krAmet ghanimukhaM gacchedyAvadyAvaccAsau tadavataraNAniprAyeNAnimukhaM kAmettAvattAvacca / emiti vAkyAlaMkAre / tasyAzca puSkariSyAmahadagAdhamudakaM tathA mahAM zva seyaH kardamastato'sau mahAkardamodakAcyA mAkulInUtaH prahINasta6i vekena rahitastya ktvA tIraM suvyatyayAA tIrAtprahINaH pracaSTo'prAptazca vivacitaM padmavarapauMDarIkaM tasyAH puSkariSyAstasyAM vA yaH seyaH kardamasta sminniSamonimamayAtmAnamurtumasamarthastasmAcca tIrAdapi praSTastatastIrapadmayoraMtarAla evAva tiSThate / yataevamataH ( nohaccAe tti ) nAva taTavartyasau navati (nopArAetti ) nApi vivacitapradezaprAtyA pAragamanAya samarthona vati / evamasAvunayacaSTomuktamuktolIvadanarthAyaiva pranavatItyayaM prathamaH puruSaeva puruSa jAtaH puruSajAtIyaiti // 6 // hAvare doghe purisajAe yaha purise dakiNAne disA Agamma taM puska riMgiM tIse purakariNIe tIre hiccA pAsaMti taM madaM egaM panamavara poMmarIyaM dhiyaM pAsAdIyaM jAva paDirUvaM taMca eca egaM purisajA taM pAsaMti taM par3hINe tIraM prapatte pamavarapaoNmarIyaM poDhaccAe sopArA e aMtarA porakariNIe seyaMsi sinne taeAM se purise taM purisaM evaM vayAsI do NaM ime purise kheyane kasale abhie aviyatte medAvI vAle gomaggace somaggavika gomaggassagatiparakkamaNa janna esa purise ahaMkheyanne cpradaMkusale jAva panumavarapoMmarIyaM ni kissAmi No khalu eyaM paThamavarapoMmarIyaM evaM nannirayavaM jadA For Private Personal Use Only
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 575 esa purise mnne||7|| ahamaMsi purise khayanne kusale paMmie viyatte mehAvI abAle maggale maggaviU maggassagatiparakkamama ahameyaM panamavarapoMjharIyaM nirikassAmitti kaTTa iti vaccA se parise anikame taM puskariNiM jAvajAvaMcaNaM anikkame tAvatAcaNaM mahaMte nadae mahaMte see pahINe tIraM apatte panamavarapoMmarIyaM pohaccAe NopArAe aM tarA porakariNIe seyaMsi Nisanne docce purisajAte adAvare tacce purisa jAte ada purise pabimAna disAna Agamma taM purakariNiM tIse puskariNI e tIre cciA pAsaMti taM egaM madaM paramavarapomarIyaM aNupubudhyiM jAva pa DirUvaM te taba donni purisajAte pAsaMti pahINe tIraM apatte paramavarapoM marIyaM pohaccAe NopArAe jAva seyaMsi Nisanne taeNaMse purise evaM vayA sI aho NaM zme purisA akheyannA akusalA apaMmiyA aviyattA a mehAvI bAlA pomagganA gomaggavika pomaggassagatiparakamama jannaM ete purisA evaM manne amde taM paThamavarapomarIyaM namiskissAmo noya khalu eyaM panamavarapomarIyaM evaM nanniraketavaM jahANaM ee purisA manne aha maMsi purise kheyanne kusale paMmie viyatte mehAvI abAle maggane magga viU maggassagatiparakamama ahameyaM panamavarapomarIyaM naniskissAmitti kaTTha itivaccA sepurise anikkame taM purakariNi jAva jAvaMcaNaM anikkame tAvatAcaNaM mahate udae mahaMte see jAvaaMtarA porakariNIe seyaMsi Ni sanne tacce purisjaae||7|| adAvare canne purisajAe aha purise utta rAga disA Agamma taM puskariNiM tIse puskariNIe tIre cciA pAsaMti taM mahaM egaM paramavarapomarIyaM aNupabudhyiM jAvapaDirUvaM te taba tini purisa jAte pAsaMti pahINe tIraM apatte jAva seyaMsi Nisanne taeNaM se purise e vaM vayAsI ahoNaM ime purisA akheyannA jAvaNomaggassagatiparikkama ema jannaM ete purisA evaM manne amhe taM panamavarapomarIyaM naniskissAmi
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ 576 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM . No khalu eyaM panamavarapoMmarIyaM evaM nannirakeyavaM jahA NaM ete purisA manne vyahamaM si purise kheyanne jAva maggassagatiparakkama prameyaM paThamavarapoMmarIyaM nanni kissAmitti kahu itivaccA se purise taM purakaripiM jAvajAvaMcaNaM nikkame tAvatAcAM mahaMte nadae mahaMte see jAva sinne canace purisajAe // // artha - ( grahAvare ke 0 ) atha have prathama puruSa anaMtatara ( docce purisajAe ke0 ) bIjo puruSa jAta kahebe (yaha puri seke0) yatha have e bIjo puruSa ( darikA disA 0 gamma ke0 ) dakSiNa dizA yakIyAvyo ( taMpurakari piMke0 ) te puSkaraNIne viSe (tI se purakariNItIre hicA ke0 ) te puSkaraNIne kAMThe uno rahane (taMmahaMegaMpanamavara poMmarI ke0) te mahoTo pradhAna poMmarIka kamalane ( pAsaMti ke 0 ) dIge te kamala kevole to kehi pAsAdIyaM jAvapaDirUvaM ) ityAdika pUrvavat zonAyeM karI sahita be (taMca ho ) tyAM te puruSe ( ebake0 ) aMhIyA ( egaMpurisajAtaMpAsaMtike0 ) eka puruSa jA tadI (saMpahI tIreke0) te puruSa vAvaDInA kAThAthI naSTa ( pacamavarapoMmarIyaMke0 ) pradhAna puMrIka kamalane ( patteke0 ) aNa pAmyo thako ( pohaccAeke0 ) vAvaDIno bIjo kAMTho pAyo ( popArAeke 0 ) kamala uddharavAne paNa asamartha (aMtarAporaka ripIe) puSkaraNIne vicAleM ( seyaM sike0 ) kAdavamAMhe ( lisane ke 0 ) khutobe (tae sepura ke 0 ) vAra paDI te puruSa (taMpurisaMke0) te kAdavamAM khucenA puruSa pratye (e vayAsI0 ) ema kahevA lAgo ke (home puriseke0 ) aho he puruSa kheyane kusane paMmie viyatte pramehAvI bAje gomaggaDe gomaggavika gomaggassa gati parakkama e nava padanuM artha sujana (jannaesa puriseke 0 ) je kAraNe e puruSa potA nAtmAne (haMkhene ke0 ) huM khedazabuM ( ahaM kusane ke 0 ) DhuMkusalaDhuM ( jAvapalama varapoMmarIyaM na ni rikassAmike 0 ) ityAdika jANato yAvat pradhAna puMmarIka kamala DhuM na darIza evA nAve yahIM zrAvyo paraMtu (lokhalueyaMpanamavarapoMmarIyaM ke0) nidheM thakI puM marIka kamala zrI zakyo nathI ghane kAdavamAMja khUtobe ( evaM nnirakeyavaM jahANaMesa puri semane ke0) jema tepuruSa potAne mahoTo mAhyo mAnIne kamala udharavA gayo teja vidhiye e bIjo puruSa paNa potAne mAne // 7 // (hamaMsipurise ke 0 ) huM puruSa kheyane kusale paMkie viyate mehAvI bAle maggaDe maggavika maggassagatiparikkama ityAdika potAmAM mA hyA paNa mAnato ( zrahameyaMke0) huM e (pacamavara poMmarIyaMcannirikassA mittike 0 ) pradhAna puM marIka kamalane udarIza ( kaTuke0 ) emakarI ( itivaccA ke0 ) evaM kadIne ( sepurise For Private Personal Use Only
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 0 0 ke 0 ) te puruSa (nikkametaM puraka riziMke0 ) te puSkaraNImA cAlyo ( jAvajAvaMca nikkame 0 ) jema jema te kamala sAmo yAvIne mAMhe praveza kasyo ( tAvatAvacaNaM 0 ) tematema (mahaMtenadae ke0 ) mApANI mAMhe ( mahaMte se eke0 ) mahoTA kAdavAM he to ( pahItI ke ) vAvyanAtIra thakI paNa RSTa thayo ( apattepanamavarapoMmarIyaM ho) ne pradhAna puMmarIka kamalane paNa aNa pAmyo ( pohacAeke 0 ) eka kAMThA thakI STa (lopArA ke 0 ) ne bIjA kAMtAne paNa napAmyo tathA kamala paNa uddharI nazakyo (aMtarAporakariNI eke 0 ) puSkaraNIne vicAle ja ( seyaM sike 0 ) kAdava mAMhe (sine ke0 ) khUcI rahyo (doce purisajAte ke 0 ) eTaje bIjo puruSa jAta ko. // yatha have e bIjo puruSa kahyAnaMtara trIjo puruSa kahele e trIjo puruSa pazcima dizA thakI yAvI puSkaraNIne kAMThe uno rahane yAgalA puruSanI pere samasta vacana bolI kamala uravA puSkaraNImA praveza karUM paNa te kamalane nahI nazakyo pote puSkaraNIne aM tarAne pANI ne kAdava mAMhe khUto eTale trIjo puruSa jAta kahyo // 8 // have cotho puruSa uttara dizA yakI yAvIne puSkaraNIne tIre uno rahI yAgalA traNa pu rupanI teja vacana bolI temanI pereja kamala naravAne puSkaraNI mAMhe praveza karayo paraMtu tepaNa kamala cI nazakyo ane vAvyane aMtarAneM te traNa puruSonIpere kAdava mAMja khUcI rahyo eTale cotho puruSa jAta kahyo // e // || dIpikA - thAparo dvitIyaH puruSajAtaH puruSaiti / atha kazcitpuruSoda die dignA gAdAgatya tAM puSkariNIM tasyAzca tIre sthitvA pazyati padmaM tIrasthaca taM pUrva sthitaM puru SamekaM pazyati / tIrAdaSTaM padmamaprAptaM nayanraSTaM dRSTvA sadvitIyaH puruSastamevaM vadet grahokhede ! NaM vAkyAlaMkAre / yoyaM kardame nimagnaH puruSaH sokhedazo'kuzalo'paMDito' arathara bAjona mArgasthonomArgajJonomArgasya gatiparAkramajJaH / yasmAdeSapuruSaH kurA ityuktvA padmamutkSepsyAmItyevaM pratijJAM kRtavAn / nacaitat padmamevamutptavyaM yathAyaM puru pomanyataiti nAvaH / zeSaM sugamaM // 7 // tataH ( zrahamaMsItyAdi ) grahamevAsya puMDara kasyotpaNe kuzalaitinAvaH / zeSaM sugamaM ( grahAvaretaccetti ) sugamaM / // 8 // ( yahA varecanavetti) sugamaM // e // // TIkA-atha prathamapuruSAdanaMtaramaparo dvitIyaH puruSajAtaH puruSaiti / athaveti vA kyopanyAsArthe / atha kazcitpuruSodakSiNadinAgAdAgatya tAM puSkariNIM tasyAzca puSkari eyAstIre sthitvA tatrasthazca pazyati / mahadekaM padmavara pauMDarIkamAnupUrvyeNa vyavasthitaM prA sAdIyaM yAvatpratirUpamatra cAsmiMzca pratIte tIre vyavasthitastaMca pUrvavyavasthitamekaM puruSaM 577 73 For Private Personal Use Only
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ AJE dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. pazyati / kiMnUtaM / tIrAtparicaSTamanavAptapadmavarapauMDarIkamunayacaSTamaMtarAjaevAvasIdaMtaM ca dRSTvA tamevamavasthaM puruSaM tatosau dvitIyaH puruSastaM prAktanaM puruSamevaM vadet // hoiti khede | sarvatra miti vAkyAlaMkAre / iSTavyoyoyaM kardame nimagnaH puruSaH sokhedajJo'kuzalo' paMDitovyaktomedhAvI bAlona mArgasthonomArgajJonomArgasya gatiparAkramajJaH / akuzalatvA dike kAraNamAha / yadyasmAdeSapuruSaetatkRtavAn / yadyahaM khedajJaH kuzalaityAdi naNitvA padmavarapauMDarIkamutkSepsyAmItyevaM pratijJAtavAn / nacaitatpadmavara pauMDarIkamevamanena prakAreNa yathA'nenotdetumArabdhaM naivamutdetavyaM yathAyaM puruSomanyataiti // 7 // tatohamevA syotpa aise kuzalaiti darzayitumAha / (hamasItyAdi) jAvadocce purisAjAetti / sugamaM // 8 // tRtIyaM puruSamadhikRtyAha / ( grahAvare tacceityAdi) sugamaM yAvaccaturthaH puruSa jAtaiti // e // da nikU sUde tIrahI kheyanne jAva parakkama annatarAne disAne vA adisAna vA yAgamma taM purakariNi tIse purakariNIe tIre hiccA pA saMti taM evaM mahaMtaM paThamavarapoMmarIyaM jAvapaDirUvaM te taca cattAri puri sajAe pAsaMti pahINe tIraM prapatte jAva panamavara poMmarIyaM pohacAe popArAe aMtarApurakariNIe seyaMsi pisane taevaM se nikU taM evaM vayAsI praho NaM ime purisA prakheyannA jAva No maggassa gati parakkamaNa jannaM ete purisA evaM manne amde taM pamavara poharIyaM nissimo No khalu eyaM panumavapamarIyaM eyaM nannikhetavaM jahA ete purisA manne ahamaMsi niskU lUde tIrI kheyanne jAva magga ssa gatiparakkama ameyaM panamavarapomarIyaM nasikissAmitti ka itivaccA se bhikU No prakkime taM purakariNi tIse purakariNIe tIre hiccA sakukA nRppayAdi khalu jo panamavara poMmarIyA uppayA hi ase upati te panamavarapoMmarI // 10 // kiTTie nAe sama pAnaso paNa se jANitave navati jaMteti samAM jagavaM mahAvIraM bar3have niggaMthAya niggaMthIya vaMdati narmasaMti vaMdettA namaMsittA evaM vayAsi kiTTie nAe samAnuso pula se e jAlAmo sa mAnasotti samaNe jagavaM mahAvIre teya bahave niggaMtheya niggaMthIya prA For Private Personal Use Only
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. e maMtetA evaM vayAsI haM nosamaNAnaso te AirakAmi vinAvemi kimi pavedemi saahaM sahe sanimittaM nujjonujo navadaMsemi sebemi // 11 // artha-(ahake0) have cothA puruSa naMtara pAMcamo puruSa kahe te kevo toke (ni skU ke0 ) nikSaNa zIla pacana pAcanAdika sAvadyAnuSThAna rahita nirdoSa thAhAra no jI (sUhe ke0) rAga Sa rahita (tIrahI ke0) saMsAra samunA tIrano yarthI (kheyanne ke0) khedajJa eTale samasta jIvonA khedano jANa (jAvaparakkama ke0) yAvat mA ganI gatinA parAkramanuM jANa aMhI bIjo Agalano varNana sarva karavo evo jANa puru Sate (anatarAdisAvAaNudisAvA ke0 ) anya koieka dizA thakI athavA vi dizA thakI (bhAgamma ke0 ) yAvIne ( taMpurakariNiM ke0) te puSkaraNI (tIsepurakara egIetIrehicA ke0 ) te puSkaraNIne kAMThe rahIne (taMegaMmahaMtaMpanamavarapomarIyaMke0 ) te eka mahoTuM pradhAna puMmarIka kamalane (pAsaMti ke ) dITho ( jAvapaDirUvaM ke0) te ka mala jyAMlage pratirUpa sudhI pUrve varNana kareluM tevo kamala dITho (tetacattAripurisajA epAsaMti ke0) teNe tyAM cAra puruSajAta pUrvokta cAradizAnA yAvelA dIThA te cAre pu ruSa (pahINetIraM ke0 ) vAvyanA tIra thakI bhraSTa ane (apattejAvaparamavarapomarIyaMNo haccAegopArAe ke0) puMmarIka kamalane paNa yAvat nathI pAmyA (aMtarApurakariNIeke0) vAvyane vicAle (seyaMsi ke0) kAdava mAMhe (sinne ke0) khutAle tene dekhIne (taeNaMse nirakU ke0) tevAra par3I te niku sAdhu (taM ke0) te cAra puruSone (evaMvayAsi ke0) ema bolyo (ahoNaMzmepurisA ke0) aho e puruSa bApaDA (akheyannA ke0) akhedajJa (jAva gomaggastagatiparakkamasma ke0) yAvat mArganI gatinA parAkramanA ajANa (jannaeteSu risAke0) jema e puruSa (evaMmanneke) ema jANe je (amhetapanamavarapomarIyanamirika ssAmmo ke0) yame e kamala udarI suM tevA vidhiye navavAne arthe gayA paraMtu (gokha lu ke) nizce thakInahIja (eyaMpanamavarapomarIyaMke) e pomarIka kamalane (eyaM nannirakata vaM ke0 ) ema umarI zake nahI (jahANaMetepurisAmanne ke0) jema e cAra puruSa jANe ne te vidhiyeM kamala nadarI zakAya nahI (ahamaMsinirakutUhe ke0) jemATe duM sAdhu rAga deSa rahita (tIrahI ke0) saMsAranA tIrano arthI (kheyanneke0) khedajJa (jAvamagga ssagatiparakkamamake0) yAvat mArganI gatinA parAkramanuM jANa (thahameyaMpanamavarapoM marIyaMmirikassAmitti ke0 ) hu~ e pumarIka kamala nizce thakI naharIza (kaTu ke0) ema karIne (itivaccA ke0) evaM vacana kahIne ( se niraku ke0 ) tesAdhu (Nonikkame taM puraka
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ 50 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. riNiM ke0 ) te puSkaraNI mAMhe peTho nahIM (tIsepurakariNIetIreDiccA ke0 ) te pu karaNIne kAMte rahIneja ( sadaMkujA ke ) zabda karele (nappayAhikhalunopanamava pomarIyAnappayAhi ke 0 ) aho'marIka kamala e puSkaraNI mAMhethI napaDIne bAhera ghAva bAhera dhAva ema be vAra kahyo (ahasenappa titepanamavarapomarIeke0) have te pumarIka kama la tyAMthI napaDayo // 10 // ( kiTTie ke0) have e dRSTAMta dekhADIne (nAesamaNAnasoke0) zrImahAvIra deva ziSya bAgale aMtara nAva melave ke aho AyuSyamaMta zramaNa mahAtmA tamane e dRSTAMta kahyo tenA (ache ke0) arthane (puNa ke0) valI (se ke0 ) te (jANitave navati ke0 ) jANobo ema kahe thake tevAre (naMteti ke0 ) he nagavAn evo zabda kahIne ( samanagavaMmahAvIraM ke ) tapasvI nagavaMta zrImahAvIradevane (baha veniggaMthAya ke0 ) ghaNAnigraMtha (niggaMyogyavaMdaMti ke0 ) ghaNI sAdhavI te zrImahAvIra devane vAMde ( namasaMti ke ) namaskAra kare (vaMdettA ke0 ) vaMdanA karIne (namaMsittA ke ) namaskAra karIne (evaMvayAsi ke0) ema bolyA (kihienAesamaNAnaso ke0) ke he nagavaMta zramaNaAyuSyamaMta tame je dRSTAMta kahyo tenA (ake0) arthane (puNa ke ) valI ( se ke) te ( jANAmo ke0) ame nathI jANatA tevAre zrImahAvIra deva ( samaNAsotti ke ) he zramaNo AyuSyamaMta sAdhu evo zabda kahIne (samaNena gavaMmahAvIre ke0 ) zramaNa jagavaMta zrImahAvIra deva ( teyabahave niggaMtheya ke 0 ) te ghaNA nigraMtha ( niggaMdhIya ke ) ghaNI sAdhavIne (AmaMtetA ke0) thAmaMtraNa karIne ( evaMva yAsI ke 0 ) ema kahele (haMnosamaNAnasote ke0) aho sAdhu tame pubyo te (zrA rakAmi ke0) hu~ tamane kaTuMDe ( vinAvemi ke0 ) pragaTArtha kaDhuMj (kimi ke0 ) tenA pa ryAya kaTuMbaM (pavede mike0) hetu dRSTAMte karI tamAre cittane sugama thAya tema kahUM (saya . ke0) artha sahita (sahenake0) hetuye sahita (sanimittaMke0) kAraNa sahita (mujonuko ke0) valI valI (navadaMsemike0) dekhADIza (sebemike0) e TuM kaDhuMte tame saaNjlo||11|| // dIpikA-atha paMcamaM puruSamAzrityAha / atha nihunirdoSAhAranojI rUdorAga SarahitastIrArthI sNsaaraabdhitiiraanilaassii| khedajJaztyAdi vizeSaNAni pUrva vyAkhyAtAni / yAvanmArgasya gatiparAkramaH sacAnyatarasyAdizovA Agatya tAM puSkariNI tasyAzca tIre sthitvA tanmahadekaM padmavarapauMDarIkaM pazyati tAMzcaturaH puruSAnpazyati paMkanIramagnAn / ha STrA ca sanihurevaM vadet aho ime catvAropi puruSAastrajJAakuzatAna mAgesya gatipa rAkramajhAH / yasmAtte puruSAevaM jJAtavaMtoyathA vayaM puNddriikmunnipsyiaamntvnissyaamH| naca tatpuMDarIkamevamutdeptavyaM yathaite manyate / kiMtu yahamasmi nikurUdoyAvanmArgasya ga
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 51 tiparAkramajho'hamevaitatpuMDarIkamutvaniSyAmItyuktvA sanikurnAtikAmettAM puSkariNI na pravizettasyAstIre sthitvA taTasthaeva zabdakuryAt / tadyathA / natpata hepuMDarIka utpa ta iti zabdazravaNAAttatpatitaM puMDarIkaM // 10 // dArTItikaM yojayanU zrIvIraH ziSyAnA ha / kIrtite kathite jhAte dRSTAMte hezramaNAyAyuSmaMto'rthaH punarasya jJAtavyonavati nava niH / evamukte jagavatA bahavonigraMthAnigraMthyazca zramaNaM jagavaMtaM mahAvIraM vaMdaMti kAyena namasyaMti zabdaiH stuvaMti / vaMditvA namaskRtvAca evaM vadeyuH / tadyathA / kIrtitaM jhAtamu dAharaNaM jagavatA / artha punarasya na jAnImati dRSTonagavAn tAn bahUnigraMthAdInevaM va det / haMteti AmaMtraNe / hezramaNAzrAyuSmaMtoyanavanirahaM pRSTastadArakhyAmi AvirnAvayA mi prakaTayAmi kIrtayAmi paryAyaiH pravedayAmi hetudRSTAMtaiH / ekAthikAnyeva vA etAni kathamAkhyAmItyAha / sArthaH saheturanvayavyatirekarUpaH kAraNaM kAryasAdhanaM tena yutaM nU yonUyaupadarzayAmi // 11 // // TIkA-sAMpratamaparaM paMcamaM tavilakSaNaM puruSajAtamadhikRtyAha / (ahaniskUlUhe ityAdi ) athetyAnaMtarye / caturtha puruSAdayamanaMtaraH puruSastasyAmUni vizeSaNAni / nida pazIloniTaH pacanapAcanasAvadyAnuSThAnarahitatayA nirdoSAhAranojI tathA rUdorAgoSa rahitaH / tauhi karmabaMdhahetutayA snigdhau / yathAhi snehAnAvAijona lagati tathA rAga deSAnAvAtkarmaretunalagatyatastaihitorudaztyucyate / tathA saMsArasAgarasya tIrArthI ta thA kSetrajJaH khedajhovA / pUrva vyAkhyAtAnyeva vizeSaNAni / yAvanmArgasya gatiparAkramaH sacAnyatarasyA dizonudizovA''gatya tAM puSkariNI tasyAzca tIre sthitvA samaMtAdavaloka ye badumadhyadezanAge tanmahadekaM padmavarapauMmarIkaM pazyati tAMzcaturaH puruSAn pazyati yatra ca vyavasthitAniti / kiMnUtAMstyaktatIrAnaprAptapadmavarapuMmarIkAna paMkajalAvamagnAna punastIramapyAgaMtumasamarthAn dRSTvAca tAMstadavasthAn tatosau nihurevamiti vakSyamANa nItyA vadet / tadyathA / ahoti khede NamitivAkyAlaMkAre / zme puruSAzcatvAropi akhe dajhAyAvannomArgasya gatiparAkramajhAyasmAtte puruSAevaM jJAtavaMtoyathA vayaM padmavarapauMDarIka mevamanena prakAreNa yathaite manyate tathotdeptavyaM / api tvahamasmin nikurUpoyAvati parAkramajhaetajuNaviziSTo'hametatpauMDarIkamutdepsyAmi utkhaniSyAmi samuhariSyAmItye vamuktvA'sau nAtikAmet tAM puSkariNI na pravizet / tatrasthaeva yatkuryAttadarzayati / tasyAstIre sthitvA tathAvidhaM zabdaM kuryAttadyathA Urdhvamutpatotpata / khaluzabdovAkyAlaMkA re / he padmavarapauMDarIka tasyAH puSkariNyAmadhyadezAttvamutpatotpata / atha tanvandazravaNA naMtaraM tatpatitamiti // 10 // tadevaM dRSTAMtaM pradarya dASItikaM darzayitukAmaH zrImanma
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ 58 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIye zrutaskaMdhe prathamadhyayanaM . hAvIravardhamAnasvAmI svaziSyAnAha / kIrtite kathite pratipAdite mayAsmina jJAte nadA haraNe zramaNAyAyuSmaMto'rthaH punarasya jJAtavyobhavati navadbhiretaktaM navati / nAsyodA haraNasya paramArtha yUyaM jAnIthaivamukte jagavatA te bahavonigraMthA niyaMyyazca taM zramaNaM jagavaMtaM mahAvIraM te nigraMthAdayovadaMti kAyena namasyaMti tatpravhaiH zabdaiH stuvaMti vaMditvA caivaM vadaya mANaM vaH / tadyathA / kIrtitaM pratipAditaM jJAtamudAharaNaM jagavatA yartha punarasya na samyak jAnImaityevaM pRSTonagavAn zramaNomahAvIrastA nniyaMthAdInevaM vadet / haMteti saMpre paNe / zramAyAyuSmaMtoyadravanirahaM STaSTastatsopapattikamAkhyAmi javatAM tathA vijAvayA myAvirbhAvayAmi prakaTArtha karomi tathA kIrtayiSyAmi paryAyakathana dvAreNeti / tathA prave dayAmi prakarSeNa dRSTAMtaizcitta saMtatAvAropayAmi / yatha caikArthikAni caitAni kathaM prati pAdayAmIti darzayati / sahArthena dASTatikena sArthaH vartataiti puSkariNIdRSTAMtastaM tathA saha hetunA anvayavyatirekarUpeNa vartataiti sahetustaM tathAbhUtamArga pratipAdayiSyAmi yathA te puruSAyaprAptaprArthitArthAH puSkariNIkardame duruttAreM nimagnAevaM vakSyamANAstIrthi kAvyapAragAH saMsArasAgarasya tatraiva nimajatItyevaMrUporthaH sopapattikaH pradarzayiSyate / tathA saha nimittena upAdAna kAraNena sahakArikAraNena vA vartataiti sanimittaM sakAraNaM dRSTAM tArtha nUyo'parairhetudRSTAMtairupadarzayAmi sohaM sAMpratameva bravImi zRNuta yUyamiti // 11 // loyaMca khalu mae prapAddu samAnaso puraskariNIbuiyA kammaMca khalu mae appAhaTTu samaNAnuso sendae buie kAmabhogeyaM khalu mae appA samAnaso se see buie jaNa jANAvayaMca khalu mae apAdaTTu sa mAnaso tevar3have pamavara poMmarIe buie rAyANaMca se khalu mae appAda samAnaso se ege mahaMpanamavara poMmarIe buie anna ciyAya khalu ma eppA samAnuso te cattAri purisajAyA bujhyA dhammaMca khalu mae pAda samAnaso se nikU bujhae dhammaticaMca khalu mae appADa sa mAnaso setIre bui dhammakaca khalumae appAhahu samAnaso se sa dde bui nivAAMca khalu mae appA samAnuso se nRpAe buie eva meyaM khalu mA samAnaso se evameyaM buiyaM // 12 // artha - khalu iti vAkyAlaMkAre (loyaMcama eke 0 ) eloka je manuSya khetra te meM ( zrappA 0 ) potA kI jAlIne ( samaNAvaso ke0 ) grahotrAyuSyamaMta zramaNo ( puraka riyA0 ) puSkaraNI kahI ne (kammaMcakhalumae ke 0 ) ghaSTha prakAranA karma te 0 For Private Personal Use Only
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhA'rakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e73 meM (appAhaTThake0 ) potAthakI jANIne (samaNAusoke0 ) hesAdhuna (senadaeke0 ) te pANI (buieke0) kahyo ( kAmanogeyaMke) kAmanogane khaluiti vAkyAlaMkAre (ma eke0) meM (appAha(ke0) potA thakI jANIne (samaNAnasoke0) hesAdhu ( seke0) tene (seeke) kardama (buieke0) kahyo jekardamamAhe khutA thakA jIva pote potAne udarI narake ane (jayake ) sAmAnyaloka te (jANavayaMcake0) janapada eTale Arya dezanA upanA evA aneka loka tene (khalu maeke0 ) meM nizcekarI (appAhaTTake0 ) potAthakI jANIne (samaNAsoke0) he AyuSyamaMta zramaNo (tebahaveke0) tevA ghaNA eka (panamavarapomarIebuie ke 0 ) padmakamalo kahyA tathA (rAyAcasekhalumaeyAppA hadrusamaNAusoke0) rAjA je sAmAnya lokanA adhipati kevAya tene meM potA thakI jANIne he zramaNo (egemahaMpanamavarapomarIebuieke0) eka mahoTuM puMmarIka kamala ka hyo bhane je (annanaliyAyake0) anyatIrthika kriyAvAdi akriyAvAdi pramukha (teke0) tene (khalumaeyappA haddusamaNAnaso ke0 ) meM potA thakI jANIne he zramaNo (cattA ripurisajAyAbuzyA ke0) cAra puruSa jAta kahyA te rAjArUpamahoTo kamala tene u gharavAne asamartha kahyA ane (dhammaMcakhalumaeappAhaTThasamaNAnasosenirakabuie ke0 ) je zratacAritrarUpa dharma tene meM potA thakI jANIne zramaNo niku eTale aNagAra kahyo jemA ghumarIka kamalarUpa rAjAne udavAnI samarthA kahI (dhammatibaMcakhaluma eappAhasamaNAuso setIrebuzae ke0) tathAje dharmatIrthate nice meM potA thakI jA NIne tIra eTale kAMTho kahyo (dhammakahaMcarakhanumaeappAhadusamaNAnasosesadebuieke0) tathA jedharma kathA te nizceM meM potA thakI jANIne he zramaNo tene meM zabda kahyo (ni vANaMcakhalumaeyappAhaTThasamaNAnasosenappAebuie ke0 ) tathA je mokSapada te nice meM potA thakI jANIne he zramaNo tene meM kamalano najharavo kahyo (evameyaMca ke0) e pUrvokta sarva lokAdikapadArtha te khalu zabdavAkyAlaMkAreM (maeke0 ) meM (bAppAhada ke ) Apa thakI jANIne (samaNAnaso ke0 ) hezramaNo AyuSyamaMto ( seevameyaMbu iyaMke0 ) tene puSkaraNI kamala pramukha erIte meM kahyA eTale sAmAnya prakAre dRSTAMta ka hyo have vizeSa thakI rAjA uraNAdikanAva kahe // 1 // // dIpikA-lokaM manuSyakSetraM / cazabdaH samuccaye / khalukyAlaMkAre / mayA (appA havatti) Atmani thAhRtya vyavasthApya athavA AtmanA svayamAhatyA jJAtvA na paropade zataH sA puSkariNI uktA / karma cASTaprakAraM khalu mayAtmani bAhRtya AtmanA vA thA hRtya hezramaNa AyuSman taudakamuktaM puMDarIkotpattikAraNaM / kAmazvArUpA jogAmadana
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. vyApArAH / sakardamaH / yathA paMkemanamAtmAnamudata uHzakyaM / evaM viSayeSvapIti viSaya paMkayoH sAmyaM / janaM sAmAnyalokaM jAnapadA AryadezajAtAstAnAzritya tAnibahUni puM DarIkANi uktAni rAjAnaM cakravAdikamAzritya padmavarapuMDarIkamuktaM / anyatIthikAnAzri tya te catvAraH purussaanktaaH| teSAM rAjapuMDarIkogharaNe sAmarthyAnAvAdharma cA''tmanyAzritya sanikuruktaH / tasyaiva rAjapuMDarIko daraNesamarthatvAt dharmatIrtha ca khalvAzritya mayA tattI ramuktaM dharmadezanAM cAzritya mayA sanidoH saMbadhI zabda naktaH / nirvANaM modaMcAzritya puM DarIkasyotpAta naktaH / evametalokAdikaM ca khalvAtmanyAzritya mayA zramaNAyuSman se e tatpuSkariNyAdikaM dRSTAMtatvenakiMcittAdhAdevamuktaM // 12 // // TIkA-tadadhunA nagavAn pUrvoktasya dRSTAMtasya yathAsvaM dASItike darzayitumAha // (logaMcetyAdi ) lokamiti manuSyadevaM / cazabda uttarApekSyA samuccayArthaH / khaluriti vAkyAlaMkAre / mayetyAtmanirdezaH / yoyaM lokomanuSyAdhArastamAtmanyAhRtya vyavasthApya apAhatya vA AyuSman zramaNa AtmanAvA mayA''hatya na paropadezataH sA puSkariNI pa mAdhArajUtoktA / tathA karma cASTaprakAraM yadvalena puruSa pauMDarIkANi navaMti / tadevaMnUtaM ka meM mayAtmanyAhRtya AtmanAvA pAhatyayapAhRtya vA / etamuktaM navati / hazramaNa vAyu pman sarvAvasthAnAM nimittanUtaM karmAzritya tamudakaM dRSTAMtatvenopanyastaM karmacAtra dArTI tikaM naviSyati / tatrebAmadanakAmAH zabdAdayo viSayAste eva nujyaMta tinogAH / yadi vA kAmAzvArUpAmadanakAmAstu nogAstAna mayAtmanyAhRtya seyaH kardamo'nihitastathA paMke nimanoHkhenAtmAnamugharatyevaM viSayepyAsaktonAtmAnamuhartumalamityetatkardamaviSa yayoHsAmyamiti / yathA janaM sAmAnyena lokaM tathA janapade navAjAnapadA viziSTAryade zotpannAgRhyate / te cAISaddhiMzatijanapadonavAiti tAMzca samAzritya mayA dArTItikatve nAMgIkRtya tAni tAni bahUni padmavarapauMDarIkANi dRSTAMtatvenAnihitAni / tathA rAjA namAtmanyAhatya tadekaM padmavarapauMDarIkaM dRSTAMtatvenAni hitaM tathAnyatIthikAna samAzritya te catvAraH puruSajAtAanihitAsteSAM rAjapauMDarIkoraNe sAmarthya vaikalyAt / tathA dharmaca khalvAtmanyAhRtya zramaNAyuSman sanikuH sadavRttirahitastasyaiva cakravartyAdirAja padmavarapauMDarIkodharaNasAmarthyAsanAvAma tIrthaca khalvAzritya mayA tattIramuktaM / tathA saharma dezanAM cAzritya mayA sanikusaMbaMdhI zabdo'nihitastathA nirvANaM modapadazeSaM karmakSyarUpamISat prAganArAkhyaM nUnAgoparyavasthitadevakhaM cAtmanyAhRtya sapadmavarapauM DarIkasyotpAto'nihitaiti / sAMprataM samastopasaMhArArthamAda / evaM pUrvoktaprakAreNa eta nokAdikaMca khalvAtmanyAhRtyAzritya mayA zramaNAyuSman se etatpuSkari syAdikaM dRSTAMtatve na kiMcitsAdhAdevametaktamiti // 12 //
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. AChA iha khalu pAIAMvA paDIvA nadIAMvA dA divA saMtegatiyA mapussA na vaMtipuveNaM logaM navavannA taM jadA cyAriyAvege praNAriyAvegena ccAgottAvege pIyAgoyAvege kAyamaMtAvege rahassamaMtAvege suvannAvege 5 bannAvege surUvAvege rUvAvege tesiMcaNaM maNuyANaM ege rAyA navai mayAdimavaMtamalayamaMdarama hiMdasAre anaMta visudharAya kulavaMsappasUte niraMtararAyalakAvirAiyaMgamaMge bahujaNabahumANapUie sabaguNasa mi khattie mudie muddAnisitte mAnapinasunAe deya pie sImaMkare sI maMdhare khemaMkare khemaMdhare masside jaNavayapiyA jaNavayapurodie senaka re kekare narapavare purisapavare purisasIde purisacyAsIvise purisavara parI purisavaragaMdhacI he ditte vitte vibhinna vilanavAsaya pAsa jANavAda ise bahudha bahujAtarUvarata AgapagasaMpana te vivaDiyapanaranattapANe bahudAsIdAsagomahisagavela gappanUte pa Dipu kosako dhAgArAnAgAre balavaM ballapacAmie nahayakaMTayaM ma liyakaMTayaM nadayakaMTayaM nidayakaMTayaM prakaMTayaM udayasattU nidayasatta mali yasattU dhiyasattU nikiyasattU parAiyasattU vavagayanika mArineyavi mukkaM rAyavannana jahAnavavAie jAvapasaMtambimamarara pasAdemANe vidaraMti tassa ranno parisA navai naggA naggaputtA jogA jogapu ttA iskAgAi ikAgAi nAyanA nAyanA koravA koravA naTThA nahaputtA mAdaNA mAhaNaputtA leccha lekha puttA pasAro pasAroputtA seNAva seNAvaputtA // 13 // tesiMcaNaM egatIe saDDUAnavai kAmataM samaNAvA mAhaNAvA saMpadAriMsu gamaNAe taba annatare dhammeNaM pannattArovayaM i mme dhammeNaM pannavaissAmA seevaMmAyAgar3ha jayaMtAro jehAmae esa dhamme suyakAe supannate navai // 14 // artha - ( ihakha luke 0 ) e manuSya loka mAMhe khaluiti vAkyAlaMkAre (pAI vA ke0) pUrva dizi (paDIvA ke 0 ) pazcima dizi (nadIvAke 0 ) uttaradizi (dAdivAke 0 ) dadizi e cAra dizi athavA vidizie (saMtegatiyAmaNussAnavaMtike0) koi eka manuSya hoya te (pu 74 For Private Personal Use Only
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ 586 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. puveNaM ke0 ) anukrame (logaM ke 0 ) lokapaNe ( navavannAke0) upanA be (taMjahA ke0 ) dekhADe (yAvege ke0) eka prArya manuSyate sADhA pacIza dezanA upanA (zraNA riyAvege ke0 ) eka dhanArya dezanA upanA te saMga yavana sabara babbarAdika jANavA ( uccA gotAvege ke0 ) eka uMcagotranA upanA ( lIyAgoyAvege ke0 ) eka nIcagotranA upanA ( kA maMtAvege ke0) eka lAMbA dIrgha kAya vAlA ( rahassamaMtAvege ke0 ) eka -hasva nhAnI kAya vAlA (suvannAvege ke0) eka ruDA varNa vAlA (DuvannAvege ke 0 ) eka mAThA varNa vAlA ( surUvAvege ke0 ) eka janA rUpavAlA ( rUvAvege ke0 ) eka mAThA rUpavAlA (te siMca maNuyANaM ke0 ) te manuSya mAMhe valI ( egerAyAnavara ke 0 ) eka rAjA hoya te rAjA kevohoya toke ( mahayA himavaMta ke0 ) mahoTo himavaMta (malaya ho) malayAcala (maMdara ke0 ) meruparvata ( mahiMda ke0 ) maheMdra enI pere jenu ( sAre ke 0 ) sAmarthya (caMta visu 6 rAya kulavaMsa ppaste ke 0 ) atyaMta nirmala doSa rahita rAjA tu kula uttama kSatrIyano kula tene viSe janma pAmyAbe ( niraMtararAyalakaNa ke0 ) yAM tarA rahitaje rAjAnA lakSaNa teNekarI ( virAiyaMgamaMge ke0 ) birAjamAna eTale zonA yamAnale zarIramA aMgopAMga jenA ( bahujaNa ke0 ) ghaNAloka ( bahumANa ke0 ) ghaNo mAna pIne (pUe ke0 ) pUjebe ( savaguNasa mide ke0 ) samasta rAjAnA je guNabe teNekarI samRddhivAna eTale saMpUrNa ( khattieke0 ) chatriya jAtavaMta ( mudie ke0 ) sa kAla pramoda sahita ( muddAnisitte ke0 ) mAtApitAdika parivAra malIne rAjA niSe ka kIdhone ( mAnapi sujAe ke0 ) mAtA pitA sujAtavaMta athavA mAtA pitAno suvinIta suputra (deyappie ke0 ) vallana tathA karuNAnA guNe karI sahita (sImaMkare ho) maryAdAna karanAra (sImaMdhare ke0) maryAdAno dharanAra ( khemaMkare ke0 ) kalyANa ) no karanAra upavano TAlanAra (khemaMdhare ke0) kalyANano dharanAra ( mapussiMde ke0 ) manuSyanuM iMD ( jaNavayapiyA ke0 ) janapada eTale dezanA lokane pitA samAna (jala arpurohie ke0 ) janapada eTale dezanA lokane zAMtinu karanAra upavanuM nivAraka (se kare ke 0 ) mArgano dekhADanAra ( kenakare ke0 ) adbhuta kAryano karanAra (narapavare ke 0 ) manuSya mAMhe pradhAna ( purisapavare ke0 ) puruSamAMhe pradhAna ( purisasIhe ke0 ) puruSa mAMhe siMha samAna (purisayAsI vise ke0 ) puruSa mAMhe yAzIviSa sarpa samAna tha parAdha khame nahI ( purisavarapoMma roe ke0 ) puruSa mAMhe pradhAna puMmarIka kamala samAna (purisavaragaMdhahI ke0 ) puruSa mAMhe pradhAna gaMdha hasti samAna ( he ke0 ) dhana dhA nyAdike paripUrNa ( ditte ke0 ) dIpatA (vitte ke 0 ) paholA ( vivinna ke0 ) vistIrNa evA (vila ke0 ) vipula eTale ghaNA ( navaNa ke 0 ) ghara ( sayaNAsA ke0 ) palyaMkA For Private Personal Use Only
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. eG dika prAzana nAsana (jANa ke ) pAlakhIpramukha ( vAhaNAi ke0 ) gADI ghoDAdika teNekarIne bAkIrNa (badudhaNa ke) ghaNo dhana (bahujAtarUva ke0 ) ghaNo su varNa (ratae ke0) ghaNo rajata eTale rupu (bAnagapanagasaMpanatte ke0 ) artha jAna bama NA bamaNAdika tehavo napAya vyApArAdika teNe karI saMyukta ( viDiyapanaranattapANe ke0) ghaNA nAta pANI loka jame vizeSe devarAve (bahudAsIdAsa ke 0 ) ghaNA dAsI tathA dAsa (goke0) vRSana (mahIsa ke0) neMsa (gavelaga ke0) gAya geTI gAma rA bakarI te (ppanUte ke0) pranUta eTale ghaNA valI (paDipurama ke0 ) pratipUrNa (kosake) lakSmInA naMmAra (kohAgArA ke) dhAnanA naMmAra (nAgAre ke0) khaDga trisUla nAlAdikanA naMmAra (balavaM ke0) pote balavaMta (ubbala ke) urva la (pavAmie ke0) vairI jenA (nahatakaMTayaM ke) viNAsyA samasta gotrI jeNe (maliyakaMTayaM ke0) di apahArIne mAna naMga kIdhADe gotrI jeNe ( uhayakaMTayaM ke0) uddeza thakI kADhyAne gotrI jeNe (nihayakaMTayaM ke0) jeNe gotrIne harAvyADe (akaMTayaM ke0) pratimala vairo rahita (uhayasattUke) viNAsyAne zatrU jeNe (nihiyasa tUke) jeNe zatrune harAvyAle (maliyasattUke) di apaharIne mAna naMga kasyAle vairI jeNe (najhiyasattuke0) uddeza thakI kaDhAdhyAle vairI jeNe (niGiyasattuke0) vizeSa thakI jItyAne vaza kasyAle vairI jeNe (parAzyasattU ke0 ) tenA rAjyane leve karI parAjaya pa mADyAne zatru jeNe valI (vavagaya ke0) vapagata eTale gayAjenA rAjyane viSe jhuM ga yAne te kahe (supnirakake0) ukAla urnida (mArike0 ) devAdikanA karelA mArI mara kInA jaya (jayake0) vairInA naya thakI (vippamukkaM ke0) rahita (rAyavannauke0) erIte rA jAmu varNana (jahAuvavAie ke0) jema uvavAi sUtramA varNana karo tenA sarikho (jA vapasaMta ke0 ) jyAMlage upazamAvyAce (kiMbamamaraMraUM ke0) svacakra paracakranA naya jyAM nathI evo rAjya (pasAhemANe ke0 ) pAlato thako (viharati ke0) vicare (ta staranno ke0) have terAjAnI (parisAnavaMti ke0) paraSadA kevI hoe te kahe. (naggAnaggaputtA ke0 ) upakulanA upanA te ugrakulanA putra (nogAnogaputtA ke0) jogakulanA napanA te nogakulanA putra (iskAgArakAgAi ke0) zrIyAdIzvarano vaMza je idavAga tenA upanA te ikSvAgavaMzanA putra (nAyAnAnAyAnAke0) chAtakulanA napanA te jhAtakulanA putra (korabAkoravA ke0) kauravakulanA upanA te kauravakulanA putra (jahAna dRputtAke) sunaTakulanA upanA te sunaTanA putra (mAhaNAmAhaNaputtAke0) brAhmaNakulanA upanA te brAhmaNanA putra (bazleiputtAke)labAdhipati vaNik jAti vizeSa tenA putra (pasabAropasabAroputtA ke0) ghaNo jene ghare ladamIno vistAra hoya tene ghera upanA te
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. tenA putra (seNAvaiseNAvaiputtAke0) senAdhipatinA putra ityAdika sanAvarNana thakI jA evo.||13||(tesiNcnnN ke0) temAhe (egatIeke) ko eka puruSa (saDAnavazke) dharma karavAne zrAvaMta dharmArthI hoya tene evo (kAmaMtaM ke0) dharmArthI jANIne (samaNAvA mAhaNAvAke0) zramaNa brAhmaNa malI (saMke0) samyak prakAre potAno dharmapratibodhavAni mitta (pahAriMsugamaNAe ke0 ) tenA samIpe bAlocavo ciMtave te kevo (taanatarepaMdha mmeNaMpannattArovayaM ke0) tyAM ame mArA dharmanA prarUpaNahAra thApaNo dharma prarUpaguM evo bAlocI rAjAne saMmukha AvI bolyA (immeNaMdhammeNaMpannavazssAmo ke0) e pAgala kahe nete dharma parUpaguM teja kaheDe (seevaMmAyANaha ke) ame dharma kahIlaM te ema jANo (nayaMtAro ke ) aho jaya thakI rAkhanAra (jehAmae ke0 ) jema e prakAre yamAro (esadhammesuyarakAesupannatenava ke ) e dharma svAkhyAta svaprApta. // 14 // // dIpikA-evaMsAmAnyena dRSTAMtayojanAmuktvA vizeSeNa tAmAha / (iheti ) hA smin loke / khalukyAlaMkAre / prAcyAM pratIcyAM dakSiNAyAmudIcyAmanyatarasyAM vA dizi saMti vidyate eke kecana manuSyAnavaMti / AnupUryeNemaM lokamAzrityotpa nAH / tadyathA / AryAAryadezotpannAstadanye'nAryAeke uccairgotrAnIcairgotrAeke kAyo mahAkAyaH prAMgutvaM tadidyateM yeSAM te kAyavaMtonhasvavaMtovAmanakubjAdayaH suva H zonanakAMtayorvarNAH kamarUdAdivarNAeke surUpAeke kuSTarUpAsteSAMmadhye ma hAn kazcidekorAjA navati / kiMnUtaH / mahA himavanmalayamaMdaramaheMzANAmiva sA raM sAmarthya dhanaM vA yasya satathA / ityevaM rAjavarNakoyAvaupazAMtaDiMbaDamaraM rAjyaM pra sAdhayan tiSThati / tatra DiMbaM parAnIkanayaM DamaraM svarASTrakonaH / tasya ca rAjJaH parSat sa nA navati / tadyathA / ugrAtatkumArAzca ugraputrAH / evaM nogaputrAdayopi jheyAH / (le batti) lipsukovaNigityarthaH / prazAstArobudhyupajIvinomaMtryAdayaH senApatayazca eke // 13 // teSAM madhye kazcidevaikaH zramAvAn dharmalipsunavati / kAmaM nizcitaM taM zrAvaM taM zramaNAvA tadaMtikagamanAya pradhAritavaMtastatpratibodhAya tatsamIpe gamanaM ciMtitavaMtaH / tatrAnyatareNa dharmeNa svasamayaprasidhna prajJApayitArovayamiti viciMtya taM rAjAnaM svakIye na dharmeNa prajJApayiSyAmaevaM saMpradhArya rAjAMtikaM gatvA evamUcuH / yathAhaM vadAmi evaM na vaMtoyUyaM jAnIta yathA yena prakAreNa mayaiSadharmaH svArakhyAtaH suprajJaptonavatItyevaM tIrthakaH svamatAnurAgI rAjAdeH svAniprAyeNopadezaM dadAti / tatrAdyaH puruSastajIvataharIravAdIrA jAnamuddizyaivaM dharmadezanAM cake // 14 // // TIkA-tadevaM sAmAnyena dRSTAMtadASTItikayoryojanAM kRtvA'dhunA vizeSaNapradhAnanUta
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. enae rAjadArTItikaM tavaraNArthatvAtsarvaprayAsasyeti darzayitumAha / (ihakhaluztyAdi) ihAsminmanuSyaloke / khalu vAkyAlaMkAre / ihAsmin loke prAcyA pratIcyAM dadi NAyAmudIcyAmanyatarasyAM vA dizi saMti vidyate eke kecana tathAvidhAmanuSyA bAnupaye aimaM lokamAzrityotpannAnavaMti tAnevAnupUryeNa darzayati / tadyathetyupanyAsArthaH / bArA yAtAH / sarvaheyadharmenyaityAryAstatra kSetrAryAardhaSaDriMzatijanapadotpannAsta kSyatiriktA stvanAryAeke kecana navaMti / te cAnAryAH kSetrotpannAzramI iSTavyAH // sagajagaNa savarababbara,kAyamuraDDoDagoDDaparikaNiyA // zrAvagAho eromaya,pArasaravasaravAsiyA ceva // 1 ||ddoNbilytnsbokks,nilNdhpuliNdkoNbnmrruyaa ||kocaay cINa caMcuya,mAlava damilAkulaMpAya // 2 // kaikayakirIyahayamuha,kharamuha taha turagameMDhayamuhAya // hayakamA gayakamA, yo ya aNAriyA bahavo // 3 // pAvAyacaMDadaMDA,aNAriyA NighiNA pira ekaMpA ||dhmmotti arakarAI, je suNa aMtisumiNeviityAdi / tathocairgotramidavAkuvaM zAdikaM yeSAM te tathAvidhAeke kecana tathAvidhakarmodayavartinaH / vAzabdauttarApekSyA vi klpaarthH| tathA nIcairgotraM sarvajanAvagItaM yeSAMte tathA eke kecana nIcairgotrodayavartinona sarve / vAzabdaH pUrvavadeva / te coccairgotrAnIcairgotrA vA / kAyomahAkAyaH prAMgutvaM tadi yate yeSAM te kAyavaMtastathA hasvavaMtovAmanakakubjavaDanAdayaeke kecana tathAvidhanAma karmodayavartinastathAzonanavarNAH suvarNAH prataptacAmIkaracArudehAstathA urvarNAH kRmarU dAdivarNAeke kecana tathA surUpAH suvinaktAvayavacArudehAstathA uSTarUpAurUpAbInatsade hAsteSAM cocairgotrAdivizeSaNa viziSTAnAM mahAn kazcidevaikastathAvidhakarmodayAAjA nava ti savizeSyate mahAhimavanmalayamaMdaramaheMzaNAmiva sAraH sAmarthya vinavovA yasya sata thA ityeva rAjavaNakoyAvaupazAMtarDibaDamaraM rAjyaM prasAdhayaM stiSThatIti / tatra DibaH parAnI kasRgAlikoDamaraH svraassttrdonH| paryAyAvatAvatyAdarakhyApanArthamupAttauiti / tasya caivaMvi dhaguNasaMpaUpetarAievaM vidhA parSajavatIti / tadyathA / ugrAstatkumArAzcoyaputrAH / evaM no gaputrAdayopi issttvyaaH|| zeSaMsugamaM / yAvatsenApatiputraiti / evaraMlebatti / lipsukaH savaNigAdistathA prshaastaarobudhyupjiivinomNtriprnRtyH|| 13 // teSAM ca madhye kazci devaikaH zramAvAn dharmalipsuH kAmamityevatArthe'vadhRtametadyathAyaM dharmazradAluravadhArya ca taM dharmalipsutayA zramaNAbrAhmaNAvA saMpradhAritavaMtaH samAlocitavaMtodharmapratibodhanimi taM tadaMtikagamanAya tatra cAnyatareNa dharmeNa svasamayaprasina prajhApayitArovayamityevaM nAma saMpradhArya taM rAjAnaM svakIyena dharmeNa prajJApayiSyAmaevaM saMpradhArya rAjJoM tikaM gatvaiva muucuH| tdythaa| etadyathAhaM kathayiSyAmi evamitica vadayamAnItyA navaMtoyUyaM jAnIta nayAtrAtArovA yathA yena prakAreNa mayaiSadharmaH svArakhyAtaH suprajJaptonavatItyevaM tIrthakaH
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ Uug dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. svadarzanAnuraMjitonyasyApi rAjAdeH svAniprAyeNopadezaM dadAti / tatrAdyaH puruSajAtasta jIvataharIravAdI rAjAnamuddizyaivaM dharmadezanAM cakre // 14 // taM jahA napAdatalA he kesaggamacayA tiriyaMteyapariyaMte jIve esa yApaka ve kasiNe esajIve jIvati esamaya gojIvai sarIre dharamANe ars vimiya lodharai eyaM taM jIviyaM bhavati dadaNAe pareDiM nika gaNikAmie sarIre kavotavannANi dvINi navaMti yAsaMdIpa camA purisA gAmaM paccAgacaMti evaM asaMte prasaMvikramANe jesitaM asaM te prasaMvikramANe tesiMtaM suyarakAyaM navati annojavati jIvo annaM sarI raM tadA teevaM novipaDivedeti prayamAnaso prAyAdIdetivA dassetivA parimale tivA vaTTetivA taMsetivA canaraMsetivA cyAyatetivA balaMsie tivA setivA kiNhetiyA pIletivA lor3hiyadAlide sakkiletivA sunigaMdhetivAtigaMdhetivA tittetivA kaDuetivA kasAetivA vi letiyA madaretiyA karakaDe tivA mana tivA guruetivA lahuetivA si etivA nasitivA nidvetivA luketiyA evaM saMte prasaMvikramANe je siMtaM suyakAyaM navati nnojIvo annaMsarIraM tamhA teSo evaM navalapnaMti15 artha- have tyAM yAdi puruSajAta te tajIva taharIravAdI jIva be te rAjAne uddezI potAnA dharmanI dezanA thApeDhe ( taMjahA ke 0 ) te jema tema kahebe ( uDUMpAdatalA ke0 ) paganAtalI kI upareM ane (he kesaggamAyA ke0) mastakanA kezAya thakI nIce ta thA ( tiriyaM teya pariyaMte jIveke 0 ) ti tvacA je cAmaDI te paryaMta jIva jANavo eTalA sI zarIra thakI nikalato jIva judo dekhAto nathI tethIja jalAyabe ke teja zarIra ne teja jIva eTale ezarIra tehaja jIvabe paraMtu e zarIra thakI AtmA judAne ema na jANavuM (esAyApavekasi ke0 ) e je zarIrabe tehija yAtmAnuM saMpUrNa paryAya avasthA vizeSa jAvo ( esajIvejIvati ke0 ) jeTalo kAla e kAyA jIve teTalo kAla e jIva paNa jIve (esamaya gojIvara ke0 ) e zarIra maraNa pAme tevAre jIva paNa ma pAme paNa pojIvai eTale jIve nahIM ( sarIredharamANedharai ke0 ) e zarIra jyAM sudhI pAMcanUtane dhare tyAM sudhI khAtmAne paNa dhare (vili miya godhara ke 0 ) e zarIra viThe For Private Personal Use Only
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. ya jIvana paNa vinAza yAya godharai eTale paDhI jIvane gharI na zake (eyaMtaMjI viyaMnavati ho) e jIvano jIvitavya be tethI zarIra vize thake AtmA paNa vize evo karIne (da ha pAepare hiMnija ke 0 ) anyaloka bAlavAne arthe smazAnAdikane viSe jeijAya (gaNi kAmisarIre ke 0 ) te vAre mIyeM karI zarIra prajvAle bate tyAM niHkevala (kavotavannANike 0 ) kapota varNe (hI jivaMti ke 0 ) prasthi eTale hAma dekhAyabe paraMtu tethakI anya yA tmAdika padArtha koi dekhAya nahIM ke je thakI yAtmAnuM yastipaNu me jAlIyeM (ghA saMdIpaMcamApurIsAgAmaMpaJcAgavaMti ke0 ) tathA pAMcamo jeno mAMco evA cAra puruSa te muvelAne prajvAlIne potAne gAme yAve mATe jo zrAtmA zarIra thakI judo hoya to za rIra kI nikalato dekhAya ane te jevAre nayI dekhAto to jApiyeM baie je te hija zarIra ghane tehIja jIvaLe ( evaM ke0) erIte (asaMte ke 0 ) jIva toLe (yasaMviddhamANe ho) vidyamAna jAto thako jANavAmAM nathI ghAvato ( jesiMtaMsaMte ke0 ) jeno epa ke jIva toLe ( saMvikramANe ke0 ) vidyamAnale jeno evo pahale ( te siMtaM ke0 ) teno e pUrvokta vacana ( suyarakAyaMnavati ke0 ) svAkhyAtave ema jAe vo ghane jeno (annojavatijIvo ke0 ) jIva anyale ghane ( annaMsarIraM ke0 ) zarIra paNa anyale evaM je kahene te gAmarI pravAhe paDyA thakA ( tamhA ke0 ) tasmAt (te evaM ke0 ) te evo (novipaDivedeti ke0 ) je yAgana kaheze te nathI jANatA. teja kaha (mAnaso ke0 ) aho zrAyuSyamaMta e jIva zarIra thakI judo gaNIe to eno zo pramANa (yAyAdIdetivA ke0 ) yAtmA guM dIrgha eTale lAMbobe ( haste tivA ke0 ) kiMvA hasva eTale aMguThA athavA taMDula pramANa nhAnobe ( parimaMmajeti vA ke0 ) kiMvA cuDI athavA caMda maMgalane prAkAreMbe ( vaTTetivA ke0 ) kiMvA vATalA lAne yAkAreM (taMsetivA ke0 ) kiMvA trikhUNA sIghoDAne grAkAreMbe ( canaraMseti vA ke0 ) caukhUobe (khAyatetivA ke0 ) yAMnA sarIkho jAMboLe (balaM sie tivA ke 0 ) khUNA uhAMzanobe ( haMsetivA ke0 ) yAmhAMsano yA khUNobe ( kihe tivA ke 0 ) vIjetavA ke0 ) nIle varSe ( lohiya hAlidesu kkile tivA ke0 ) lAla va kiMvA hajadara jevA pIje varNele kiMvA najvaje vaDe ( sunigaMdhetivA ke0 ) su ranigaMdha kapUra samAnabe (nigaMdhe tivA ke0 ) durgaMdha gumaDAdi samAnabe athavA rasa D zrI ( tittetivA ke0 ) tIkho rasa miracI samAnabe ( kaDUetivA ke0 ) kaDabuMrasa nImaDA samAna ( sAetivA ke0) kasAyalo kAcAphala samAna rasavAlobe (aMbileti vA ke0 ) khATA rasa samAnabe ( mahuretivA ke0 ) misarI samAna madhura rasebe tathA sparzazrI ( karakaDe tivA ke0 ) karkaza kharakharo pharazabe ( manae tivA ke0 ) For Private Personal Use Only
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5 za dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. yAkatula samAna suMhAlo pharazabe ( gurue tivA ke0) lohavat nArI pharazaLe ( lahue ti ar ho) tulavat halavo pharazaLe (sietivA ke0 ) zItala pharazaLe ( usi aiti vA ke0 ) ma pharazaLe ( nidetivA ke0 ) cIko pharazabe ( jhurake tivA ke 0 ) lukho pharaza eTalA pharaza mAMthI yAtmAno kayo pharazabe ( evaM saMteya saMvikramANeje siM ke0 ) e kAraNa mATe je khAtmAne to vidyamAna kahe ( taMsuyarakAyaMnavati ke 0 ) teno pakSa najo svAkhyAta jANavo valI je ( khannojIvo ke0 ) anya jIva (annaMsa rIraM ke0 ) ne zarIra paNa anyale ema kahete ( tamhAke0) tasmAt (telo evaMnavalanaM ti ke0 ) te evAtanA ajANa paNAne lIdhe nayI jANatA mATe te nAstikale // 15 // || dIpikA - tadyathA / Urdhva pAdatalAdadhazca kezAgramastakA ttiryakca tvakparyaMto jIvaH / korthaH / yadeva zarIraM saeva jIvaH / na zarIrAdanyaH kazcidAtmAsti / yayaM kAyaevAtmanaH paryato'vasthAvizeSaH kRtaH saMpUrNaH zarIropalaMne jIbaevopalabdhaitya rthaH / eSakAyoyAvajIvati tAvaDIvopi jIvatItyucyate / eSakAyoyadA mRtastadA jIvopamRtaiti vyapadizyate / yAvacarIramavyaMgaM dharati tiSThati tAvajIvopi vinaSTe zarI re jIvopi na dharati vinaSTaityarthaH / tadevaM yAvadetabarIramacyutaM tAvadeva jIvasya tajIvi taM navati vinaSTe zarIre taDUpojIvopi vinaSTaiti kRtvA''dahanAyAsamaMtAdahanArtha ima zAnAdau nIyate'sau tasmiMzca zarIre'gninA dhmApite kapotavarNAnyastrIni kevalamupalabhyate na kazcittadaparojIvaH / te ca tadvAMdhavAjaghanyatopica catvAraH / yAsaMdI maMcakaH sapaMcamo yeSAM saMdIpaMcamAH puruSAstaM kAyamagninA dhmApayitvA svaM grAmaM pratyAgacaM ti / yadi puna rAtmA kAyAnniH syAttadA nirgavan dRzyeta naca dRzyate tasmAttIvastadeva zarIramiti sthitaM / evamuktanItyA'sau jIvo'sanna vidyamAnoyeSAmayaM padoyatkAye tiSThan gaDhaMzva saMve dyamAno'nanubhUyamAnojIvaiti teSAM tat svAkhyAtaM navati / yeSAM punaranyojIvo'nyavarIra menUto'pramANaka evAMgIkArastasmAtte mUDhatayA pravartamAnAevaM vadayamANaM na viprativedayaM ti jAnaMti / yathA he khAyuSman zrayamAtmA zarIrAnniH svIkriyamANaH kiMparimANaH syA diti vAcyaM / kiMdIrghaH kiMnhasvaityAdi saMsthAneSu kiMparimaMDalaityAdi varNeSu kiMkamai tyAdi gaMdhayoH kiM suranigaMdhaityAdi / raseSu kiM tiktaityAdi sparzeSu kiMkarkaza ityAdi / tadevaM saMsthAnavarNagaMdharasasparzAnAmanAvAdasanna vidyamAno'saMvedyamAnopi yeSAM tat svA khyAtaM navati yathAnyojIvonyavarIramiti pakSastasmAtpRthaga vidyamAnatvAt te jIvavAdi nonaivAtmAnamupalanaMte // 15 // // TIkA - tadyathordhvamupari pAdatalAdadhazca kezAgramastakA ttiryakkU ca tvakparyaMtojIvaH / eta For Private Personal Use Only
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 553 uktaM navati / yadevatabarIraM saeva jIvonaitasmAbarIrA vyatiriktostyAtmetyatastatpramANaeva navatyasAvityevaMca katvaiSayAtmAyoyaM kAyo'yameva ca tasyAtmanaH paryavaH kRtsnaH saMpUrNaH paryAyo'vasthAvizeSaH tasmizca kAyAtmanyavApte tadavyatirekAjIvopyavAptaeva javati / e paca kAyoyAvaMtaM kAlaM jIvedavikRtathAste tAvaMtameva kAlaM jIvopi jIvatItyucyate / tadavya tirekAttathaiva kAyoyadA mRtovikArajAgnavati tadA jIvopi na jIvati jIvazarIra yorekAtmakatvAt / yAvadidaM zarIraM paMcanUtAtmakamavyaMgaM carati tAvadeva jIvopIti / ta smizca vinaSTe satyekasyApi jUtasyAnyathAnAve vikAre sati jIvasyApi tadAtmanovinAza stadevaM yAvadetaharIraM vAtapittazleSmAdhAraM pUrvasvanAvAdapracyutaM tAvadeva tajIvasya jIvitaM na vati / tasmiMzca vinaSTe tadAtmA jIvopi vinaSTaitikRtvA yAdahanAyAsamaMtAdahanArtha zmazAnAdau nIyate yato'sau tasmizca zarIre'nidhmApite kapotavarNAnyasthIni kevalamupa lanyate na tadatirikto'paraH kazcidikAraH samupalabhyate yatayAtmAstitvazaMkAsyAt / te ca tadbAMdhavAjaghanyatopi catvAraH / AsaMdI maMcakaH sapaMcamoyeSAMte AsaMdIpaMcamAH puru pAstaM kAyamagninAdhmApayitvA punaH svagrAmaM gabaMti / yadi punastatrAtmA nijazarIrAjinaH syAttataH zarIrAnnirgabandRzyeta nacopalabhyate tasmAjIvasta deva zarIramiti sthitaM / tadeva muktanItyA'sau jIvo'sanna vidyamAnastatra tiSThan gahuMzcAsaMvedyamAnoyeSAmayaM padasteSAM ta svAkhyAtaM navati / yeSAM punaranyojIvonyabarIramevaMnato'pramANakaevAnyupagamastasmAtte svayamUhyApravartamAnAevamiti vakSyamANaM tenaiva viprativedayaMti jAnaMti / tadyathA / yA yuSman zarIrAbahirajyupagamyamAnaH kiMpramANakaH syAditivAcyaM / tatra kiM dIrghaH zarIrA prAMzutaraH uta nhasvoMguSThazyAmAkartaDulAdiparimANovA / tathA saMsthAnAnAM parimaMDalAdI nAM madhye kiMsaMsthAnastathA kasmAdInAM varNAnAM madhye katamavarNavartI tathA kiMgaMdhaH SalAra sAnAM madhye katamarasavartI tathA 'STAnAM sparzAnAM madhye katamoyasparzIvartate / tadevaM saMsthA navarNagaMdharasasparzAnyarUpatayA kathamapyasAvagRhyamANo'sannaso tathApi kenApi prakAreNa saMvedyamAnopi yeSAM tatsvAkhyAtaM navati yathAnyojIvonyavarorakamityayaM padastasmAtpatha gavidyamAnatvAtte zarIrAtTathagAtmavAdinonaiva vadayamANanItyAtmAnamupalanaMte // 15 // se jahA NAma ekeza purise kosIna asiM aninivaTittANaM navadaMsejA ayamAnaso asI ayaM kosI evameva pani keipurise aninivaTittA eNaM navadaMsettAro ayamAnaso AyA iyaM sarIraM se jahA NAma ekeza purise muMjA isiyaM aninivaTittANaM navadaMsejA ayamAnaso muMje yaM siyaM eva meva navi keipurise navadaMsettAro ayamAnaso AyA iyaM
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ uu8 tI sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. sarIraM se jar3hA pAma ekei purise maMsAna aninivaTittAeM navadaM sekA yamAnaso maMse ayaM hI evameva nacike parise navadaMse tAro cyamAnaso AyA iyaM sarIraM se jahA NAma ekei purise kara lA yAmalakaM aninivaTittANaM navadaMsekA yamAnaso karatale ayaM yAmalae evameva ci ke purise navadaMsettAro mAnaso yA iyaM sarIraM se jahA pAma ekei purise dahina navanIyaM aniniva TinAeM navadaMsekA prayamAnaso navanAyaM prayaMta dahI evameva ci rise jAva sarIraM se jar3hA pAma ekei parise tiledito tilnaM ni nighaTittANaM navadaMsekA yamAnaso tenaM yaM pinnAe evameva jAva sa rIraM se jahA NAma ekeirise ikatokhAtarasaM aninivaTittANaM navadaM sekA yamAnaso khotara se ayaM boe evameva jAva sarIraM se jar3hA pAma eke parise rItoriMga aninivaTittANaM vadaMsekA prayamAnaso raNIyaM ggI evameva jAva sarIraM evaM prasaMte prasaMvikramANe jesiM taM suyakAyaM bhavati taM yannojIvo yannaM sarIraM tamhA te miThA // 16 // 0 - (sejahANAmae ke0 ) te jema yathA dRSTAMte ne tema kahI dekhADe be. nAma iti saMbhAvanAyebe ( keipurise ke0 ) koI eka puruSa ( kosI ke0 ) paDIyAra kI (siMke 0 ) khar3a kADhIne (aninivaTittA ke 0 ) dekhADe ne (navadaMsejA ke 0 ) kahe (mAnaso ke0) he prAyuSyamaMto yA (yasI ke0) talavAra (yaMkosI ke0) e paDiyAra ema judA judA dekhADI khApe ( evameva bikei purise ninivaTittAjavarda se tAroyayamAna soyAyAiyaMsarIraM ke0 ) jema e paDihAra ne e khar3a em banne judA ju dA kara dekhADe te evo koI puruSa zarIrAne jIvane judo judo karI dekhADanAra jagata mAM nathI (sejahANAmae ke0 ) e vacana yathA dRSTAMte kara dekhADebe nAma iti saMnAva nAyeM (purise muMjA sighaM ke0 ) jema koi eka puruSa muMja eTale tRNa thakI teno garna nUta je zalItene ( aninivaTittANaM ke0 ) judA judA kADhIne (navadaMsekA ke0 ) dekhADe je e ne e rAnI ema dekhADe ke (khayamAnasoke0) graho zrAyuSyamaMta ( muM iyaM siyaM ke0 ) e tRNa ghane e zalI (evAmevana bikei purise navadaMsettAro yamAna soyAyAiyaMsarIraM ke0 ) ema AtmA yane zarIrane judo judo karI dekhADanAra koi puruSa
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 55 nathI (sejahANAmae ke0 ) te valI yathA dRSTAMte karI dekhADe (keipurisemaMsAuthahI aninivaTittANaMgvadaMsejA ke0 ) koka puruSa mAMsa thakI dAma judA kADhIne dekhADeke (ayamAnaso ke0 ) aho AyuSyamaMto (maMseayaMthahIke0) yA mAMsa ane e hADa (e vAmevaNabikezpuriseuvadaMsettAroSayamAusobAyAzyasarIraM ke0 ) ema thA AtmA ane e zarIra ene judo judo dekhADanAra koi puruSa nathI (sejahANAmaekezpurisekarayalAna AmalakaManinivaTittANaMgvadaMsejA ke0 ) yathA dRSTAMte koI eka puruSa karatala eTale hathelI thakI Amalo judo karI dekhADe (ayamAusokarataledhayaMtrAmalae ke0 ) he AyuSyamaMto A hathelI ane thA bAmalo (evamevanabikezpuriseuvadaMsettAroSayamA usoyAyAzyaMsarIraMke0) ema thA AtmA ane yA zarIra erIte judA judA karI dekhADanAra ko puruSa nathI (sejahANAmaekezpurisedahI-navanIyaManinivaTittAnavadaMsejAayamA nasonavanIyaM ayaM tudahIevAmevanabikezpurisejAvasarIraM ke) yathA dRSTAMte ke eka puru padahI thakI mAkhaNa judo kADhIne dekhADe ke aho AyuSyamaMto A mAkhaNa ane A dahI ema thA AtmA ane A zarIra erIte judA judA karI dekhADanAra ko puruSa nathI. emaja yathA dRSTAMte ko eka puruSa tila thakI telane judo kADhane dekhADe ke aho AyuSyamaMto yA tela ane yA khala ema AtmA ane zarIrane koI puruSa judo karI de khADanAra nathI emaja yathA dRSTAMte koI eka paruSa selaDI thakI selaDIno raza judo kADhIne dekhADe ke aho AyuSyamaMto A ikurasa ane yA botarA ema AtmA ane zarIrane judo karI dekhADanAra ko puruSa nathI yathAdRSTAMte ko eka puruSa dharaNI thakI agnI judo kADhIne dekhADe ke he AyuSyamaMto thA ani ane aa araNI ema za rIra ane atmAne judo karI dekhADanAra ko puruSa nthii.|| (evaMasaMteke0) ema aba to ane (asaMviGamANe ke ) avidyamAna je yAtmAne tene pUrvokta padArthone jema judA judA karI dekhADe tema e dhAtmA ane zarIrane judo judo karI dekhADanAra jagata mAM koI puruSa nathI (jesiMtasuyakhAyaMnavatitaMke0) te kAraNa mATe tehija jIva ane te hija zarIra e pada satya svArakhyAta jANavo (tamhAke0) tasmAt (annojIvoke0) anya jIva ane (annaMsarIraMke) zarIra paNa anya e vacana (teminAke) temithyA // 16 // // dIpikA-yAtmanAstitvaM dRSTAMtairAha / (sejahA ityAdi ) tadyathA nAma ka zcitpuruSaH kozataH pratyAkArAdasiM khaDumaninivRtya samAkRSyAnyeSAmupadarzayet / ta dyathA / ayamAyuSman asiH khaDaH / ayaM ca kozapratyAkAraH / evameva jIvazarIra yo styupadarzayitA tathAyaM jIvazdaMca zarIramiti nAstyevamupadarzayitA kazcidatona
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ pae ditIye sUtrakRtAMge kSitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. kAyAninnojIvati / atrArtha badana dRSTAMtAnAha / tadyathA / kazcitpuruSomuMjAtRNavize pAt (isiaMti) tarnanUtAM zalAkA pRthak kRtya darzayet tathA mAMsAdasthi karatalAdA malakaM danonavanItaM tilenyastailaM zdorasamaraNito'gnimaninivRtya pRthak kRtya darzayede vaM zarIrAdapi jIvaM nAstyevamupadarzayitA kazcidatosannAtmA zarIrAtTayagasaMvedyamAnazce ti / yeSAM ca svamatAnurAgAdetatsvAkhyAtaM navati / yadanyojIvonyacca zarIramiti / eva mAtmA ca pRthak nopalanyate tasmAttanmithyA // 16 // ||ttiikaa-tdythaa nAma kazcitpuruSaH kozataH parivArAdasiMkhaDamaninirvartya samAruSyAnyeSA mupadarzayettadyathA'yamAyuSmAnasiH khagoyaM ca kozaH parivAraevameva jIvazarIrayorapinAstyu pdrshyitaa| tadyathA'yaM jIvazdaMca zarIramiti nacAstyevamupadarzayitA kazcidataH kAyAnna ninnojIvati / yasmizcArthe bahavodRSTAMtAH sNtiitytodrshyitumaah| tadyathA vA kazci tpuruSomuMjAt tRNavizeSAt (isiyaMti) tananUtAM zalAkAM pRthaktya darzayet / tathA mAMsAda sthi tathA karatalAdAmalakaM tathA dadhanonavanItaM tilelyastailamiti / tathedorasaM ta thA'raNito'gnimaninirvartya darzayedevameva zarIrAdadi jIvamiti / nacAstyevamupadarzayitA to'sannAtmAzarIrAtTathagasaMvedyamAnazceti / prayogazcAtra sukhaHkhanAk paralokAyAyInA styAtmA tilazazvidyamAnopi zarIrakeTathaganupalabdherghaTAtmavat vyatirekeNaca kozakhaGga vattadevaMyuktiniH pratipAditopyAtmAnavet / yeSAM pRthagAtmadinAM svadarzanAnurAgAdeta svArakhyAtaM navati / tadyathA / anyojIvaH paralokAnuyAyI amUrto'nyacca tanavavRttimU timaharIrametaca pRthaGnopalanyate tasmAttanmithyA yaiH kaizviucyate yathAstyAtmA para lokAnuyAyIti // 16 // sehatA taMdaNada khaNada baNada madada payada AluMpada vilupada sahasA kAreda viparAmusaha etAvatAvajIve pabi paraloevA te po evaM viSpa Divedeti taMkiriyAzvA akiriyAzvA sukkaDezvA ukkaDezvA kallANe zvA pAvaezvA sAduzvA asAduzvA sidhAzvA asicAzvA niraezvA aniraezvA evaMtevirUvarUvehiM kammasamAraMnehiM virU varUvAI kAmanogAI samAraMti noynnaae||17|| evaM egepAgani yA likamma mAmagaM dhammaM pannati taMsadahamANA taMpattiyamANA taMro yamANA sAdu suyakAe samaNetivA mAhaNetivA kAmaM khalu Aso tumaM pUyayAmi taM jahA asaNeNavA pANeNavA khAzmeNavA sAzmaNavA
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. vaNavA paDiggar3havA kaMbaleNavA pAyapuMcaNerAvA tacege pUyaNAe samAsu tacegepUyaNAe nikAiMsu // 18 // 10 artha- have e pada grahaNa karanAra nAstikale te dekhADebe evA adhyavasAyeM pravarttato evo nAstikavAda (haMtA ke0) te pote paNa prANIkhone ho kemake te prANAtipAtane viSe doSa ne jANato thako be mATe bIjAne paNa jIvaghAta karavAno upadeza khApe te upadeza ka d. (ha) te khaGgAdike kara prANIune ho emAM doSa nathI ( khAhake 0 ) pRthivyAdikane kho (bahake 0 ) bedI (mahahake0 ) bAlo dahana karo ( payahake 0 ) pacAvo rasoI karo ( khAlupada ke 0 ) lUMTo ( viluMpa hake0 ) vizeSe lUMTo ( sahasAkAre eco ) vastra pAtrAdika sarva praNa vimAsyA karo ( viparAmusahake0 ) ityAdika viparI ta matinuM upadeza khApe ( etAvatAvajIveNa bike0 ) eTale jIva nayI jeTale zarIra te er lad (paraloevAke0) paraloka paNa nathI to paralokane banAve potAnI ivA pramANe khA pI lADa karo (teloevaM vippa DivedeMti ke 0 ) hI zrI sudharma svAmi zrIjaMbU svAmine kabe ke paralokane nAve puNya pApa paNa nathI jeno evo pahale te bApaDA nAsti ka matinA dhaNI evaDhe te khAgala vakSyamANa eTale je khAgala huM kahIza tene nathI jA tA ( taM kiriyAvA0 ) te kriyA eTale ruDA anuSThAnane nathI jANatA ( yakiriyA ivA0 ) mAga anuSTAnane nayI jANatA ( sukkaDezvAkka DeivAke0 ) ruDukasyuM nathI jANatA tathA mAtuMkassuM nathI jANatA ( kannAzvA pAvaevA ke0 ) puSyane najA o pApa najANe ( sAduvA sAhuvA ke0 ) sAdhu tathA asAdhune nathI jANatA (sAvA sivA ke0 ) siDane najANe prasiddha eTale saMsArane najANe (nirae ivA niraevA0 ) nArakI ghane anArakI je tithaica manuSya ne devatA tene paNa najA ( evaM virUvarUvehiM ke0 ) erIte te nAstikavAdi virUparUpa zrAtmAno anAva paDivajIne (kammasaMmAraMne hiMke0) nAnA prakAranA karmane samAraMje te nAnA prakAranA karma ne karave karIne ( virUbarUvA iMkAmanogA iMsamAraMbhaM tijoya pAe ke 0 ) nAnA prakAranA kAma jogane saMmAraM nojanane rthenogave // 17 // ( evaMege pAganiyA ke 0 ) erIte eka nAstika vAdi atyaMta dhRSTha thakA ema kahe be ke ( skimmake0 ) e AtmA zarIra thakI judo na eTale tehi zarIra khane tehija jIva evA dhRSTa paNe pravartte tathA potAnA darzana ne anusAre pravarjyA grahaNa karIne ( mAmagaMdhammaMpannaveMtike0 ) mahAro dharma satyabe evI prarUpaNA kare ( taMsadahamAlA ke 0 ) tenAstikavAdino nASelo je dharma tene sardahatA ( taM pattiyamAlA ke0 ) tathA tene satya karImAnatA (taroyamAlA ke0) tene viSe ruci karatA For Private Personal Use Only
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ paeG vitIye sUtrakRtAMge ditIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. thakA tathA (sAhusuyarakAeke0) e amAro dharma nalo ruDo svAkhyAtale ane anerA darzanI bApaDA mugadha lokane paralokano naya dekhADI thA lokanA sukha thakI vaMcele te kAraNe (samaaitivAke0 ) aho zramaNo (mAhaNetivAke0) aho brAhmaNo tehija jIva a ne tehija zarIra e dharmane ghaNoja sAro kahIne (kAmaMkhaluke0 ) nizce thakI e dharmane ino (bAusoke0) aho AyuSyamaMto ame tamane umasyA nahIkA kyA eka kapaTI darzanI yeM tamane veMcyo hato tekAraNe ame tamArA upakArI baie mATe amane (tumaMpUyayAmi ke0) tume pUjo pratyupakAra karo (taMjahAke0 ) tehija kahele (asaNeNavA pANeNavA khAi meNavA sAzmeNavAke) azane karI pAne karI khAdime karI svAdime karI e caturvidha thAhAre karI pUjo ( vaNavAke0 ) vastre karI (paDiggaheNavAke0 ) pAtrAdike karI (kaM balevAke ) kaMbale karI (pAyapuMjaNeSavAke) pAyapuMjaNe karI pUjo pratilAno (ta begepUyaNAeka0) tyAM koI eka evI pUjAne viSe (samAsuke0) gRha thayA athavA (taLegepUyaNAenikAiMsu ke ) tyAM koi eka pUjAne viSe pravarttamAna thakA evA rAjA dika lokane te nAstiko potAnA dharmane viSe nizcala kare ane tene kaheke e amA ro upadezyo dharma TAlIne anero dharma yAdarazo nahI // 17 // // dIpikA-etadadhyavasAyI sanAstikaH svataH prANinAM daMtA vyApAdakaH syAt anyeSAmapivakti / haNahaztyAdi / ghAtayata haNata haNanaM hiMsA dahata pacata yAluMpata vilupata sahasA kArayata viparAmRzata etAvAn zarIramAtraeva tAvajI vojIvAnAvAca nAsti paralokaH / tatastena na tajIvataharIravAdinonAstikAe tanna viprativedayaMte nAMgIkurvati / tadyathA / kriyAM sadanuSThAnAtmikAmakriyAM vA'sada nuSThAnarUpAM sukRtaM vA duSkRtaM vA kalyANaMvA pApakaMvA sAdhukatamasAdhukataMvA ityAdikA ciMtaiva nAsti / korthaH / sukatAni sAdhutvAtkalyANaphalAni iSkRtAnyasAdhutvAdirUpa phalAnIti / yAtmAnaM vinA'sau ciMtA na yujyataityarthaH / tathA surUtena sidiISkate nAsidistathA puSkatenaiva narakaH anarakastiyaGarAmaragatirUpaH syAdityAdikA ciMtA na yuktA / jIvasyaivAnAvAt (evaMtetti) evamuktaprakAreNa te nAstikAvirUparUpaiH karmasamAraMjaiH sAvadyAnuSThAnairvirUpAn kAmanogAna samAranaMte samAdadati tapanogArtha // 17 // evamuktaprakAreNaike nAstikAH prAgalnikAHprAgalbhyena caraMti dhRSTatAM prAptAthAtmA nAstIti vadaMti / tathA niSkramya svatAnugatAM pravrajyAM gRhItvA mAmaka dharma madIyo'yaM dharmaityaMgI kRtya parecyaH prajJApayati / yadyapi nAstikAnAM nAsti dIkSA tathApi baudAdimate pratra
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdApurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. paNa jya pazcAnnAstikInUte saMnavati pravrajyA / athavA nIlapaTAdyaMgIkRtaH kazcidastyeva pravrajyA vizeSaiti / taM nAstikadharma zraddadhAnArocayaMtaH svamato pratiyaMto'vitathanAvena gRehaMtaH sAdhuzonanametadyathA svAkhyAtonavatA dhrmH| hezramaNa brAhmaNa zonanaM kRtaM yadayaM tajIva tabarIradharmo'smAkamuktaH kAmamiSTametadasmAkaM / khalukyAlaMkAre / he AyuSman upa kAriNaM tvAM pUjayAmyahamiti taviSyAvadaMti / pUjAmevAha / (asaNetyAdi ) sugamaM / yAvat pAdapuMbanakamiti / tatraike pUjAyAM (samAnasui) samAvRttAH pravhInUtArAjAda yaH / eke tatra svamatasthityA nikAcitavaMtastaM nRpAdikaM svadharme niyamitavaMtaztyarthaH 17 ||ttiikaa-etddhyvsaayiic salokAyatikaH svataH prANinAmekeMziyAdInAM haMtA vyApAdako navati prANAtipAte doSAnAvamanyupagamyAnyeSAmapi prANyupaghAtakAriNAmupadezaM dadAti / tadyathA / prANinaH khanAdinA ghAtayata pRthivyAdikaM khanatetyAdisugamaM / yAvadetAvAneva zarIramAtraeva jIvastataH paralokino'nAvAnnAsti paraloko'tastadanAvAca yatheSTamAsata / tathAcoktaM / piba khAdaca sAdhu zonane yadatItaM varagAtri tatra te // nahi nIrugataM nivarta te samudayamAtramidaMkalevaraM / tadevaM paralokayAyinojIvasyAnAvAnapuNyapApe stonApi para lokaztyevaM yeSAM padaste lokAyatikAstajIvataharIravAdinonaivaitavadayamANaM prativedayaMti dhanyupagaDaMti / tdythaa| kriyAMvA sadanuSThAnAtmikAmakriyAMvA asadanuSThAnarUpAM evaM naiva te viprativedayaMti / yadihi AtmA takriyAvAnnakarmaNonoktA syAttatopApanayAtsadanuSTAna ciMtA syAttadanAvAcca sakriyAdiciMtApi dUrotsAditaiva / tathA sukRtaM suSkRtaM vA kalyA emiti pApamiti vA sAdhurUtamasAdhukatamityAdikA ciMtaiva nAsti / tathAhi / surutA nAM kalyANa vipAkinAM sAdhutayA 'vasthAnaM puSkatAnAM ca pApavipAkinAmasAdhutvenAvasthA nametanayamapi satyAtmani tatphalanuji saMnavati tadanAvAca kutonarthako hitAhitaprA ptiparihArau syAtAM / tathA sukRtena kalyANena sAdhvanuSTAnenAzeSakarmadayarUpAsidistathA puSkatena pApAnuvaMdhinA asAdhvanuSThAnena narakonarakevA tiryaknarAmaragatilakSaNaM syAditye vamAtmikA ciMtaiva na navettadAdhArasyAtmasannAvasyAnanyupagamAditi naavH| punarapi lokAya tikAnuSThAnadarzanAyAha / (evaMteityAdi) evamanaMtaroktena prakAreNa te nAstikAthAtmAnAvaM pratipAdya virUpaM nAnAprakAraM rUpaM svarUpaM yeSAMte tathA karmasamAraMnAH sAvadyAnuSThAnarUpAH pazughAtamAMsalakSaNasurApAnanilInAdikAstairevaMnUtairnAnAvidhaiH karmasamAraMnaiH kRSIvalAnu SThAnAdinirvirUpakAn kAmanogAna samAranaMtesamAdadati tapanogArthamiti // 17 // sAMprataM tajIvataharIravAdimatamupasaMjivRtuH prastAvamAracayannAha / (evaMcegaztyAdi)
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ 600 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIye zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. 1 mUrtimataH zarIrAdanyadamUrta jJAnamAtmanyanunUyate tasya cAmUrtenaiva guNinA nAvyamataH za rASTathagbhUtAtmA'mUrtejJAnavattadAdhAranUtostIti / nacAtmAcyupagamamaMtareNa tIva taravAdinaH kiMcidicAryamANaM maraNamupapadyate / dRzyaMte ca tathAbhUtaevazarIre triya mANAmRtAzca / kutaH samAgatohaM kutra cedaM zarIraM parityajya yAsyAmi tathedaM me zarIraM purANaM karmetyadhamAdikAH zarIrAtpRthagnAvenAtmani saMpratyayAnubhUyate / tadevamapi svA nava siddhepyAtmani eke kecana nAstikAH pRthakjIvAstitvamazraddadhAnAH prAgalnikAH prAgalnyena caraMti dhRSTatAmApannAya nidadhati / tadyathA / yayamAtmA zarIrAtpRthagbhUtaH syAttataH saMsthAnavarNagaMdharasasparzAnyatamaguNopetaH syAt / naca te varAkAH svadarzanAnu rAgAMdhatamasAvRtadRSTayaetadvidaMti / tathA mUrtasyAyaM dharmonAmUrtasya / nahi jJAnasya saM. sthAnAdayoguNAH saMbhAvyaMte / naca tattadabhAvepi nAstItyevamAtmApi saMsthAnAdiguNarahi topi vidyataiti / evaM yuktiyuktamapyAtmAnaM dhASTaryAnnAnyupagati tathA niSkramyaca sva darzana vihitAM pravrajyAM gRhItvA nAnyojIvaH zarIrAdvidyataityevaM yodharmomadIyoyamityeva manyupagamya svato'pareSAM ca taM tathAbhUtaM dharma pratipAdayaMti / yadyapi lokAyatikAnAM nA sti dIkSA dikaM tathApyapareNa zAkyAdinA pravrajyA vidhAnena pravrajya pazcAllokAyatikamadhI yAnasya tathA vidhaparipatestadevAnirucitamatomAmakoyaM dharmaH svayamanyupagavaMtyanyeSAM ca prajJApayati / yadivA nIlapaTAdyanyupagaMtuH kazcidastyeva pravrajyA vizeSa ityadoSa iti / sAM prataM tatpratijJApita ziSya vyApAramadhikRtyAha / ( taMsadahamANetyAdi ) taM nAstikavAdyu panyastaM dharma viSayiNAmanukUlaM zraddadhAnAH svamatAvatizayena rocayaMtastathA pratipAdayaMto vitathanAvena gRhaMtastathA tatra ruciM kurvatastathA sAdhuzojanametadyathAsvAkhyAtoyathAva sthitonavatodharmonyathA sati hiMsAdiSvavartamAnaH paralokanayAtsukhasAdhaneSu mAMsama dyAdiSvapravRttiM kurvatomanuSyajanmaphalavarjitAnaveyuH / tataH zonanamakAri navatA hebha maNa brAhmaNa itivA yadayaM tIvatavarIradharmo'smAkamAveditaH kAmamiSTe tadasmAkaM dha rmakathanaM / khaluzabdovAkyAlaMkAre / zrAyuSmaMstvayA vayamanyu kRtAH kArya TikaistIrthikai citAH syuriti / tasmADupakAriNaM tvAM navaMtaM pUjayAmAhamapi kaMcidAyuSmatonagavataH pratyupakAraM karomi / tadeva darzayati / tadyathA / ( asaNetyAdi) sugamaM yAvatpAdapuMDhana kamiti / tatraike pUrvoktayA pUjayA pUjAyAM vA ( samAjahiMsutti) samAvRtAH pravhInU tAste rAjAnaH pUjAM prati pravRttAstadupadeSTArovA pUjAmadhyupapannAH saMtastaM rAjA dikaM svada rzanapratipannameke kecana svadarzana sthityA hitAhitaprAptiparihAreSu nikAcitavaMto niyami tavaMtaH / tathAhi / javatedaM tavarIramityanyupagaMtavyamanyojIvonyacca zarIramityetat pari tyAjyamanuSThAnamapi etadanurUpametadvidheyamityevaM nikAcitavaMtaiti // 18 //
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ 601 rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA: puvameva tesiM pAyaM javati samA navissAmo aNagArA kiMcA puttA pasU paradattanoiNo nirakulopAvaM kammaM lokarissAmi sama hI te paNa paDivirayA navaMti sayamAiyaMti anneviyA dayAve ti annaMpiyAyataM taM samagujAti evameva te icikAmanogehi mui yA gidhA gaDhiyA zovavannA suddhA rAgadosavasaTTA te poyamANaM samu vedeti te poparaM samuccedeti gosAI pAlAI nUtAI jovAI sattAI sa muchedeti par3hINA puvasaMjogaM prAyariyaM maggaM saMpattA iti te poDhaccAe popArAe aMtarAkA manogesu visannA iti paDhame purisajAe tIva tacarIraeti die // 19 // artha - (puvameva ke0) erIte paheloja ( tesiMkeM) tenAstika matikhone ( pAyaMnavati ke0 ) evo viparIta jJAna hoya ke ( samAna vissA moke 0 ) me zramaNa saMyati yazzuM ( aNagArAke) ghara rahita thaizuM ( kiMcalA ke0 ) parigraha rahita yaizuM (puttA ke 0 ) putra mitra kalatrAdithI rahita yazzuM (apasUke 0 ) gomahiSAdikathI rahita thaiyuM (para avisoke0) anyano dIdhelo yAhAra jogavIzuM pote pacana pAcanAdika kriyAthI rahita aj (niraku ke 0 ) nikSAcara batA (popAvakammaMNoka rissAmike 0 ) pApa karma sAvadhAnuSThA na karI nahIM (samuDI eke0 ) aivo nAva paDivajIne samyakaprakAre navI sAvadhAna thane pI nAstika nAva prApta kare lokAyatika mArge yAvyA thakA (teyappaloyappa DivirayA javaMtike0 ( te Apa pote pApakarma thakI avirata thAya potAnIja pratijJA thakI caSTa thAya evA thakA je kare te kahele ( sayamAiyaMtike0 ) sAvadhAnuSThAna hiMsA mRSAvA dAdika svayaM pote khAdare ( anne vidyAdiyAveMtike0 ) anyane yAdarAve (annaM pAtaM ho) anyako bAdarato hoya ( taMsamapujANaMtike0) tene anumode ( evamevate ke0 ) ete te ( bikAmanoge hiMDiyA ke0 ) strI saMbaMdhI kAma jogane viSe mUrcchita (gA ke0 ) gRddha eTale tenA yabhilASI ( gar3hiyA ke0 ) adhika kAma jogane viSe baMdhAlA ( yovanA ke0 ) kAmanogane viSe ekAgra citte thayA (ludA ke0 ) lubdha thayA ( rAgadosavasaTTA ke 0 ) rAga dveSane viSe pahotA ( teNoppA samudeti ke0 ) te potAnA zrAtmAne karma pAsa thakI na boDAve ( teNo paraMsamudeMti ke0 ) te nyane pa karmabaMdha kI noDAve ( yo mAI pAlAI nUtAI jIvAI sattA samuche deMti ke 0 ) te anya prANI nUta jIva satva tene paNa karma pAsa thakI boDAvI nazake evA nAstika For Private Personal Use Only
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ 601 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. vAdi ( pahIlA va saMjogaM ke0 ) pUrva saMyogaje putra kalatrAdika te thakI paNa naSTa thayA ( yariyaMma ke0 ) yArya mArganepaNa (asaMpattA ke 0 ) aNapAmyA eTale napAmyA (itike0) ema ujaya caSTa thayA thakA ( teNohaccAeke0) te evA prakAre puSkaraNIne tIre paNa hyA nahIM ne (sopArA eke0) pAra paNa pahotA nahIM (aMtarAkAmanogesu visannA ke 0 ) vicAle kAmanogarUpa kAdavane viSeja khUtA thakA rahyA te puMgrIka kamala sarakhA rAjA nerI nazake ( itipaDhama puruSajAeta jIvata varIrae ticyA hie ke 0 ) iti tIva taharI ravAdinAmA ema prathama puruSa jAta kahyo // 19 // // dIpikA-ye jAgavatAdiliMgamaMgIkRtya pazcAnnAstikAH saMvRtAsteSAM pUrvamAdau pra vrajyAgrahaNAvasaraetat parijJAtaM navati / yat zramaNAyatayonaviSyAmosnagArAH kiMca na ivyaM tahitA niSkicanAputrAya pazavaH paradattano jinonivaH kiMcitpApaM karma sA vayaM kariSyAmaiti samubAya pazcAnnAstikatAM prAptAste zrAtmanA svayaM sAvadhAdaprativi ratA nivRttAnavaMti / svayaM sAvadyamAdadate svIkurvati zranyAnapyAdApayaMti grAhayaMtyAdAnaM samanujAnaMti / evameva strIpradhAnAH kAmajogAH strIkAmanogAsteSu mUrbitAgRAyabhyupapa nAyAdhikyena jogeSu lubdhArAgadeSArtAH saMtonAtmAnaM saMsArAtsamudayaMti / nApi paraM samudayaMti nApyanyAn prANinonUtAni jIvAn satvAn samucchedayaMtyasad niprAyapravRtta tvAt / te caivaMvidhAlokAyatikA: pUrvasaMyogAtputrAdikAtprahINA caSTAyAryamArga sadanu SThAnarUpamasaMprAptAiti loka vyasadanuSThAnaSTAaMtarAlaeva jogeSu viSamAstiSThati na puMDarIkopAdikAryaM sAdhayaMtItyayaM tIvataccarIravAdI prathamaH puruSaH samAptaH // 19 // // TIkA - tatra ye nAgavatA dikaM liMgamanyupagatAH pazcAllokAyata graMthazravaNena lokAya tAH saMvRtAsteSAmAdau pravrajyAgrahaNakAla evaitatparijJAtaM navati / tadyathA / parityaktaputraka latrAH zramaNA yatayonaviSyAmo'nagArAgRharahitAstathA niSkiMcanAH kiMcanaivyaM ta hitA stathA'pazavogomahiSyAdirahitAH paradattanojinaH svataH pacanapAcanAdikriyArahitatvAt nizIlA nikvaH kiya hradayate'nyadapi yatkiMcitpApaM sAvadhaM karmAnuSThAnaM tatsarvaM naka riSyAmItyevaM samyaguvAnenodvAya pUrvaM pazcAllokAya tikamupagatAyAtmanaH svataH karmanyo'pra tiviratAnavaMti / viratyanAvepi yatkurveti taddarzayati / pUrva sAvadyAnAnnivRttiM vidhAya nIlapaTAdikaM ca liMgamAsthAya ca svayamAtmanA sAvadyamanuSThAnamAdadate svIkurveti yanyA nyapyAdApayaMti grAhayaMtyanyamapyAdAnaM parigrahaM svIkurvataM samanujAnaMti / evameva pUrvoktapra kAreNa strIpradhAnAH striyopalacitAvA kAmyaMta iti kAmAnujyataiti nogAsteSu sAtabahu For Private Personal Use Only
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 603 latayA 'jiteMkhyiAH saMtasteSu kAmanogeSu mUrbitAekInAvatAmApannAgRkSAH kAMkSAvaMto grathitAdhavabAadhyupapannAdhAdhikyena nogeSu subdhArAgaSAtarAga deSavazagAH kAma jogAMdhAvA taevaM kAmanogeSu thAzravabahAH saMtonAtmAnaM saMsArAtkarmapAzAA samunne dayaMti mocayaMti nApi paraM saupadezadAnataH karmapAzAvapAzitaM samuledayaMti karmabaMdhAtroTa yaMti nApyanyAn dazavidhaprANavartinaH prANAn prANinastathA vAnavan navaMti naviSya tica nUtAni tathA vA thAyuSkadhAraNAjIvAstAMstathA satvAstathAvidhavIryAtarAyakyopa zamApAditavIryaguNopetAstAnnasamunjedayaMti / asadaniprAyapravRttatvAt / te caivaMvidhAsta jIvataharIravAdinolokAyatikAajiteMkhyitayA kAmanogAvasaktAH pUrvasaMyogAtputradA rAdikAtprahINAH pranraSTAcArAdyAtAH sarvaheyadharmenyaztyAryomArgaH sadanuSThAnarUpastamasaM prAptAztyevaM pUrvoktayA nItyA aihikAmuSmikalokakSyasadanuSThAnanraSTAaMtarAlaeva noge Su viSamAstiSThati / na vivaditaM pauMmarIkotdepaNAdikaM kArya prasAdhayaMtIti / ayaM ca prathamaHpuruSastatIvatacarIravAdI parisamAptaiti // 15 // ahAvare docce purisajAe paMcamadapUtieti AdiGa iha khalu pAza NaMvA saMtegatiyAmaNussA navaMti aNuputveNaM loyaM navavannA taM jahA Ari yAvege aNAriyAvege evaM jAva urUvAvege tesiMcaNaM mahaMege rAyA nava imadAevaMceva giravisesaM jAva seNAvazputtA tesiMcaNaM egetie saDA na vaMti kAmaMtaM samaNAya mAhaNAya pahAriMsagamaNAe taba annayareNaM dhamme NaM pannattAro vayaM zmeNaM dhammeNaM pannavazssAmo seevaM mAyApadanayaMtAro jahAe esadhamme suakAe supannatte navaMti // 20 // artha-(ahAvaredoccepurisajAe ke) atha have apara eTale bIjo puruSajAta ko Na te duM kahuM mATe he zramaNo tame sanilo (paMcamahAbhUtieti ke0) je puruSa pRtha vyAdika pAMca mahAbhUta tatve karI mAne te pAMca mahAbhUtika puruSa sAMrakhyamati (Ahika i ke0) kahie te prathama puruSanI pare jyAMlage rAjasanAmAM yAvI rAjA pratye potAno dharma ruDo karI prakAze tenI pere kahe (ihakhanupAiNaMvAke0) nizce yA saMsAramA pUrvA dika dizine viSe (saMtegatiyAmaNussAnavaMtike0) koieka manuSya paMcamahAbhUtika sAMkhya mati (thapapuveNaMloyaMgvavannA ke0) te anukrame lokamAMhe upanA (taMjahAke0) te ka heDe (AriyAvegeke0 ) eka Arya manuSyate sADA pacIza Arya dezanA upanA (aNA riyAvege ke0) eka anArya manuSyate anArya dezanA upanA ( evaMjAvarUvAvege ke0 )
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ 604 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ema yAvat koieka manuSya kurUpavaMta ne ityAdika artha Agala lakhAi gayA (te siMcaNaM ke0 ) te manuSya mAMhe (mahaMegerAyAnavara ke0) eka mahoTo rAjA hoya teke vo toke (mahAevaMceva ke0 ) mahoTo himavaMta parvatAdika samAna hoya (NiravisesaM ke0 ) emaja pUrvavata niravizeSa (jAvaseNAvazputtA ke0) yAvat senApatinA putra kevA ( tesiMcaNaM ke0 ) temAMhe (egetiesaDAnavaMti ke0 ) koI ekane dharma karavAnI zrA hoya eTale dharmArthI hoya (kAmaMtaM ke0 ) tene dharmArthI jANIne (samaNA ya mAhaNAya ke ) zramaNa thane brAhmaNa malIne tenA samIpe dharma pratibodhavA nimitte (pahAriMsugamaNAe ke0) Alocavo ciMtavIne thAve ( taba ke0 ) tyAM (annayareNaMdha mmeNaMpannattArovayaM ke0 ) anaro potAno dharma prarUpaNa hAra eTale dharmopadezaka thaine (imeNaM ke0) e bAgala kaheze terIte (dhammeNaMpannavazssAmo ke0) rAjAnI bAgala dharma kahI\ ema bAlocIne (seevaM ke0 ) teema (mAyApahanayaMtAro ke0) mAharo dharma ka dunu aho nayathakI rAkhanAra te (jahAe ke) jema (esadhamme ke0 ) mahAro edharma (suarakAe ke0 ) svAkhyAta (supannatenavaMti ke0 ) ruDo prarUpavo hoya // 20 // have te rAjA Agala jevI rIte dharma prarUpe tevI rIte pAgala kahele. // dIpikA-athAparoktiIyaH puruSajAtaH paMcaninUtaiH prathivyaptejovAyuvyomAdyaizcara ti paaNcniitikH| sAMkhyAjIvasya tRNamoTanepyasAmarthya / nUtarUpAyAH prakRtereva sarvakarta tvamiti tanmataM / nAstikavizeSovA paMcanUtavyatiriktanAstitvAMgIkArAt / (yAhika) yAkhyAyate / atra ca prathamapuruSagamena iha khalu pAIvA ityAdikograMthaH supannatte na vatItyetadaMto yaH // 20 // TIkA-prathamapuruSAnaMtaraM vitIyaM puruSajAtamadhikRtyAha / (ahAvaredoce tyAdi) athazabdayAnaMtaryArthe / prathamapuruSAnaMtaramaparoktiIyaH puruSaeva puruSajAtaH paMcaniH pRthivyaptejovAyvAkAzArakhyaizcarati pAMcanautikaH / paMcavA nUtAni anyupagamAre Na vidyate yasyasapaMcanUtiko matvarthIyaSThan / saca sArakhyamatAvalaMvyAtmanastRNakubjIkara aipyasAmarthyAnyupagamAt iSTavyolokAyatamatAvalaMbI nAstikonUtavyatiriktatvAnyupagamA dAkhyAyate prathamapuruSAnaMtaramayaM paMcanatAtmavAdyanidhIyate ceti / atra ca prathamapuruSagama ne (ihakhanupAINaM ) cetyAdikograMthaH suparamattenavatItyetatparyavasAnovagaMtavyati // 20 // idakhalu paMcamahanUtA jehiM nokaja kiriyAtivA akiriyAtivA su kaDetivA ukaDetivA kallANetivA pAvaetivA sAdutivA siddhitivA asiJcitivA piraetivA aNiraetivA iti aMtaso tnnmaaymvi||1||
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 65 artha-(ihakhalu ke0 ) nizce thAsaMsArane viSe (paMcamahalUtA ke0 ) pAMca mahoTA jata sarva jagatamA vyApI rahyA (jehiMnokAikiriyAtivAtha kiriyAtivA ke0 ) te hija pAMca jUte ame kiyA prakriyA sarva kariye paraMtu jehiM eTale je bage yAtmA e ve nAme padArtha te kriyA yakriyA nokaGa eTale nathI karato tathA mukkaDe tivA ukka DetivA kanANetivA pAvaetivA sAdutivA siditivA thasiditivA giraetivA aNi raetivA eTale sukRta karaNI duSkRta karaNI kalyANa kArI kriyA pApakArI kriyA sAdhu eTale nalI kriyA asAdhu eTale mAtI kriyA sidi eTale mokSa javA yogya kriyA asidi eTale moha na javA yogyakriyA naraka javA yogya kriyA narake najavA yogya kriyA e sarva thAtmA nathI karato (aMtasotaNamAyamavi ke0) e kAraNe sAM khyane mate je kAMza sUkSma tRNanu namAvavo teno paNa upadeza pAMca nUtaja karele paNa yAtmA sarvathA kAMDa paNa nathI karato // 1 // // dIpikA-sAMkhyanAstikayormatamAha / iha mate paMca mahAbhUtAni yai!'smAkaM kriyA vyApAratA vA nakriyate surutaM duSkRtaMvA kalyANaM pApakamiti yA sAdhvitivA sidhiM ktirasidiH saMsAronarako'narakastiryanarAmaragatiH / etatsarva satvarajastamorUpA praka tireva jUtarUpA karoti / yAtmA kevalamuparnukte natu karoti kiMcit / nAstikAniprAye NApi ihaiva sukhaHkhe svarganarako ityucyataiti / evamaMtazastRNamAtramapi yatkArya tatai reva pratirUpApannaH kriyate / evaM sAMkhyamate yAtmA kiMcitkaraH / nAstikamatetu yA tmanaH sarvathApyanAvastatokSyorapi nUtAnyeva sarvakAryakartRNIti // 21 // // TIkA-sAMprataM sAMkhyasya lokAyatikasya cAnyupagamaM darzayitumAha / (ihakhalupaMca mahatAztyAdi) zahAsmin saMsAre vitIyapuruSavaktavyatAdhikAre vA / khaluzabdovAkyA laMkAre / pRthivyAdIni paMcamahAnUtAni vidyate mahAMti ca tAnica mahAbhUtAni sarva vyApitayAnyupagamAt mahatvaM / tAnica paMcaiva / parasya SaSThasya kriyAkartRtvenAnanyupagamAdyadi paMcanijUtairapyupagamyamAnairno'smAkaM kiyA parispaMdAtmikA ceSTArUpA kriyate kriyA vA ni ApAratayA sthitirUpA kriyate / tathAhi / teSAM darzanaM satvarajastamorUpA prakRtitA tmanUtAH sarvArthakriyAH karoti puruSaH kevalamupacukte'dhyavasitamartha puruSazcetayatIti va canAt / bujhizva prakRtireva tahikAratvAt / tasyAzca prakatenUtAtmikAyAH satvarajastama sAM cayApacayAcyA kriyAkriye syAtAmiti kRtvA nUtecyaeva kriyAdIni pravartate takSyati rekeNAparasyAnAvAditi nAvaH / tathA suSTu kRtaM surUtametaca satvaguNAdhikyena navati /
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ 606 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. tathA uSTaM kRtaM duSkRtametadapi rajastamasorutkaTatayA pravartate / evaM kalyANamiti vA pA pakamitivA sAdhvitivAthasAdhvitivA ityetatsatvAdInAM guNAnAmutkarSAnutkarSatayA yathA saMnavamAyojanIyaM / tathepsitArthaniSThAnaM siddhiviparyayaH svasidinirvANaM vA sidiH saM sAraH saMsAriNAM tathA narakaH pApakarmiNAM yAtanAsthAnamanarakastiryaGmanuSyAmarANAmeta sarva satvAdiguNAdhiSThitA nUtAtmikA pratirvidhatte / lokAyatAniprAyeNApIhaiva tathA vidhasukhaHkhAvasthAne svarganarakAvitItyevamaMtazastRNamAtramapi yatkArya tabhUtaireva pradhA narUpApannaH kriyate / tathA coktaM / satvaM laghuprakAzakamiSTamupaSTaMnakaM balaMca rjH|| gurucara ekameva tamaH pradIpavancArthatovRttirityAdi / tadevaM sAMkhyAniprAyeNAtmanastRNakubjIkara aipyasAmarthyAnokAyatikAniprAyeNa tvAtmanaevAnAvAnatAnyeva sarvakAryatvAtkartRNItye vamanyupagamastAnica samudAyarUpApannAni nAnAsvanAvaM kAryaM kurvatiM // 21 // taM ca piduheseNaM puDhonUtasamavAtaM jANejjAtaM jahA puDhavI ege madanUte AU ucce mahanate teUtaccemadanate vAUcagjemahanate AgAse paMcame madate / vete paMcamahasUyA aNimmiyA aNimmAvittA akaDA pokittimA poka DagA aNAzyA aNidaNA avaMjA apuroditA satA sAsatA Aya banA puNa ege evamAda sato pani viNAso asato pani sNnvo||32|| artha-(taMcapihUdeseNaMpuDhonUtasamavAtaMjANejhAke ) te pAMcanUtano samavAya pRthaka eTale judo judo jAvo (taMjahAke ) te kahele. (puDhavIegemahasUte ke0) pRthavI parva tAdika e eka mahAnUta jANavo (yAkakuccemahanate ke) pANI nadI sarovara samu jJAdikano e bIjo mahAnUta jANavo (tekataJcemahatte ke0) agni te naSNa zraja vAlAno kAraNa e trIjo mahAnata jANavo (vAUcana mahate ke0) vAyu vRddha kaMpa nano lakSaNa e cotho mahAnUta jAvo (yAgAsepaMcamemahamUte ke0) AkAza ava kAza lakSaNa e pAMcamo mahAnata jANavo (zcetepaMcamahatayA ke0) e pAMca mahAna ta te (aNimmiyA ke0) IzvarAdike nIpajAvyA nathI (aNimAvittA ke0 ) have nIpajAvavA paNa nathI (thakaDA ke0) koznA karelA nathI (NokittimA ke0) ghaTAdikapadArthanI pere kRtrima nathI (lokaDagA ke0) tenI niSpattine viSe anya ko inI apekSA nathI (zraNAzyA ke0) tenI thAdi nathI (aNihaNA ke0) teno aMta nathI (avaMjA ke0 ) avaMdhyate samasta kAryanA karanAra jANavA (apurohitA ke0) tezrone kAryane viSe pravarttAvanAra ko nathI (sartatA ke0) svAdhIna (sA
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 607 satA ke0) zAzvatA le (AyaDa ke) AtmAle jene baho evA e pAMcamahAnUta jANavA (puNaegeevamAdu ke0) eka valI ema kaheDe (satoNaniviNAsoke) bato vidyamAna padArtha teno vinAza nathI (asatoNavisaMnavo ke0) avidyamAna zazazRM gAdikano utpattino saMnava nathI e kAraNe sAMkhya darzanavAlo AtmAne kartA nathI mAna to jo yAtmA kartA hoya to ati vastu upajAve te kAraNe yAtmA kartA nthii.||2|| __ // dIpikA-taM ca nUtAnAM samavAyaM pRthagnUtapadodezena jAnIyAt / tadyathA / ethivyai kA mahAnUtamityAdi / eSAM kAyAkAratayA yaH samavAyaH saekatve lakSyate / ityetAni paMca mahAbhUtAnyanirmitAni kAlezvarAdinA kenacidakatAni pareNA'nirmApayitavyAni tha kRtAni visApariNAmena niSpannatvAt / tathA na ghaTavakRtrimANi anAdIni ani dhanAni yAdyaMtarahitAni avaMdhyAnyavazyakAryakartRNi na vidyate purohitaH kArya prativarta yitA yeSAM tAnyapurohitAni svataMtrANi zAzvatAni nityAni yAtmaSaSThAni paMca mahAbhUtA nItyekavAduH / sAMkhyAnAmAtmA kiMcitkaraH / nAstikAnAMtu kAyAkArapariNatAni nUtA nyevAnivyaktacaitanyAnyAtmavyapadezaM sanaMte / tadevaM sAMkhyamate satovidyamAnasya pradhA nAdena stivinAzo'sataH zazaviSANAdernAsti saMnavaH / yauktaM / nAsatojAyatenAvo nAjAvojAyatesataiti // 22 // // TIkA-taMca teSAM samavAyaM pRthagnUtapadoddezena jAnIyAt / tadyathA / pRthivyekA kAtinyalakSaNA mahAnUtaM / tathApo'valaNAmahAnUtaM tathA tejarAmodyotalakSaNaM tathA vAyurdhatikaMpalakaNastathAvagAhadAnalakaNaM sarvavyAdhAranUtamAkAzamityevaM pRthagnUtapado dezenakAyAkAratayA yasteSAM samavAyaH saekatvepi layate ityetAni pUrvoktAni e thivyAdIni saMkhyA pAdIyamAnA saMkhyAMtaraM nivartayatIti kRtvA nanyUnAni nApyadhikA ni vizvavyApitayA mahAMti trikAlanavanAjUtAni / tadevametAnyeva paMca mahAnUtAni praka termahAna mahatohaMkArastasmAcca gaNaH SoDazakastasmAdapi SoDazakAtpaMcanyaH paMcanUtAnI tyevaM krameNa vyavasthitAnyapareNa lokezvarAdinA kenacidanirmitAnyaniSpAditAni / tathA pareNAnirmApayitavyAni tathA katAni na kenacittAni kriyate / adhanurAdivavilasA pariNAmena niSpannatvAttathA naghaTavakRtrimANi kartRkaraNavyApArasAdhyAni nanavaMtItya thH| tathA parAnAvatayA nonaiva kRtakAni / apekSitaparavyApArasvanAvaniSpattau nAvaH kRtakaprativyapadizyate / tAni ca vistrasApariNAmena niSpannatvAtkRtakavyapadezanAMji na navaMti tathA nAdyanidhanAni avaMdhyAnyavazyakAryakartRNi tathA na vidyate purohitaH kArya
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ 67 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. prati pravartayitA yeSAM tAnyapurohitAni svataMtrANi svakAryakartRtvaM pratyaparanirapekSANi zA zvatAni nityAni vA nakadAcidanIdRzaM jagaditi vacanAttadevaMnUtAni paMca mahAbhUtAnyAtma SaSThAni / punareke evamAdurAtmAvA kiMcitkAraH sAMkhyAnAM lokAyatikAnAM punaH kAyAkAra pariNatAnyeva nUtAnyanivyaktacetanAni AtmavyapadezaM najaMtati / tadevaM sAMkhyAniprAye satovidyamAnasya pradhAnAdernAsti vinAzo'tyaMtAnAvarUponApyasataH zazaviSANAdeH saMjavaH samutpattirasti kAryasya vidyamAnasyaivotpattiriSTA nAsataH sarvasmAtsarvasyotpanipra saMgAt / tathAcoktaM / nAsatojAyate nAvo'nAnAvojAyate sataityAdi tathA asataH khara viSANAderakaraNApAdAnakAraNasyaca mRtpiMDAdeghaMTArthinopAdAnAdinyazca hetujyaH kA raNe satkAryavAdaH // 12 // etAvatAvajIvakAe etAvatAvaabikAe etAvatAvasabaloe e taM muhaM logassa karaNayAe aviyaMtaso taNamAyamavi // 13 // artha-(etAvatAvajIvakAe ke0 ) te sAMkhya ema kaheDe ke jIvakAya je je eTaloja pAMca nUta jANavo kAryano karanAra paNa eTaloja jANavo (etAvatAvadhabikAe ke0 ) valI eTaloja astikAya TAlI bIjo padArtha paNa koi nathI (etAvatAvasavaloe ke ) eTaloja sarvaloka pAMcanUta Atmika jANavo (etaMmuhaMlogassakaraNayAe ke) lokane karave ehija mukhya pradhAna kAraNa jANavo (aviyaMtasotaNamAyamavi ke0) tR e mAtra kAryanuM karanAra paNa e pAMcajUta TAlI bIjo koi nthii|| 23 // // dIpikA-etAvAneva nUtamAtraeva jiivkaayH| etAvAnevAstikAyonAparaH kazcitpadA rthaH etAvAneva sarvalokaH / tathA etadeva paMcanUtAstitvaM muravyaM kAraNaM lokasya sAMkhyasya hi pradhAnAtmanyAMsRSTerutpatti stikasyatu jUtAnyevAMtazastRNamAtramapi kArya kuvaiti // 23 // ||ttiikaa-tdevmetaavaanev tAvaditi sAMkhyolokAyatikovA mAdhyasthyamavalaMbyamAnaeva mevAha / tadyathA / niyuktinirvicAryamANastAvadetAvAneva jIvakAyoyata paMcamahAbhUtA ni yatastAnyeva sAMrakhyAniprAyeNa pradhAnarUpatApannAni satvAdiguNopacayApacayAcyAM sarva kAryakartRNyAtmA vA kiMcitkaratvAdasatkalpaeva lokAyatasyatu sanAstyevetyataetAvAneva nUtamAtraeva jIvakAyastathA etAvAneva nUtAstitvamAtraevAstikAyonAparaH kazcittIrtha kAnipretaH padArthostIti / tathA etAvAneva sarvalokoyata paMcamahAbhUtAni pradhAnarUpA pannAnyAtmA cAkartA nirguNaH sAMkhyasya lokAyatikasyatu paMcanUtAtmakAeva lokAstada tiriktasyAparasya padArthasyAnAvAditi / tathA etadeva paMcanUtAstitvaM mukhya kAraNaM loka
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 60e syaitadeva caraNakaraNatayA sarvakAyeSu vyAbriyate / tathAhi / sAMkhyasya pradhAnAtmanyAM sR TirupajAyate / lokAyatikasyatu nUtAnyevAMtastRNamAtramapi kArya kurvati tadatiriktasyA parasyAnAvAditi nAvaH // 13 // se kiNakiNAvemANe daNaMghAyamANe payaMpayAvemANe aviaMtaso parisa mavikiNittA ghAyazttA ebaMpijANAdiM pabibadoso te NoevaM vipaDive deti taMjadA kiriyAzvA jAva NiraezvA evaMte virUvarUvehiM kamma samAraMnehiM virUvarUvAI kAmanogAI samAranaMti noyaNAe evameva te aNAriyA viSpaDivannAtaM saddahamANAtaM pattiyamANA jAvati te po daccAe NopArAe aMtarA kAmanogesu visamA docce purisajAe paMcama datietti Adie // 24 // artha-have eka vAdI ema kahe ke AtmA sarvathApi nathI valI eka vAdI emaka dene ke AtmAle paraMtu kiyA kAMDa karato nathI to tene mate aAtmAne zunAguna karma no baMdha nathI evo dekhADe (sekiNaM kiNAvemANe ke0 ) te kriyAno arthI puruSa koieka jAtano kriyANo leto athavA anya pAze levarAvato ( haNaMghAyamANe ke0) tathA prANIune haNato athavA anerA pAze haNAvato (payaMpayAvemANe ke0) pacana pAca nAdi kriyA pote karato athavA anerA pAze karAvato thako (avidyutake0) paNa nizcekarI jANe (sopurisamavikiNittAke0) athavA te puruSa paMceMDIne mole vecAtu lezne (ghAya ttAke) haNato thako (ebaMpijANAhiMke) ahIMyAM paNa te evaM jANe ke (pabibadoso ke0) te hiMsAnA doSano vinAgI na thAya evo jANI yathAbaMde hiMsAdika sAvadya vyApA ramA pravarte (teNoevaM viSpaDivedetike) te bApaDA mUrkha eTalo na jANe jhuM najANe (taMja hAke) te kahele (kiriyAzvAke) kriyA eTale rUDo anuSThAna te najANe (jAvaNirae ivAke) jyAM zudhI naraka najANe ema sarva pUrvavat jANavo (evaMtevirUvarUvehiM ke0) ema te nAnA prakAranA (kammasamAraMjehiMke) karmano samAraMna karatA (virUvarUvAiMkA manogAIsamAranaMti ke0) nhAnA prakAranA kAmanogane samAraMne (joyaNAe ke) thAhArane arthe jogavatA (evamevatezraNAriyAvippa DivannA ke ) erIte te anArya po tAno dharma ruDo karI prarUpatA kAmanogane viSemUrkhANA thakA (taMsadahamANA ke0) te pAkhaMjhI dharma ne saIhatA thakA ( taMpattiyamANA ke0 ) tenI pratIta karatA thakA (jAva itite ke0) jyAM zudhI e prakAre te (pohacAe ke0) tIre paNa rahyA nahI
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ 610 hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ane ( NopArAe ke0 ) pAra paNa pAmyA nahI ihaloka paralokathI vraSTa thayA thakA (aM tarAkAmanogesuvisaramA ke ) vicAle kAmanogane viSe saMsAra mAMheja khUtA rahe paNa puMpharaka kamala sarakhA rAjAne narI zake nahI (docepurisajAe ke) e bIjo puruSa jAta (paMcamahAttietiyAhie ke) e paMcamahAbhUtika nAme kahyo. // 24 // ||diipikaa-yaatmno'kiNcitkrtvaatsaaNkhymte'stvaannaastikmte na krmnirbdhityaah| sakrayArthI puruSaHkoNana kiMci vastu mUlyena gRehana paraM koNayan mUlyena grAhayana tathA prANinonan hiMsan parairghAtayan tathA pacan pAcayan etAni kurvatonyAnapyanujAnannapya tazaH puruSamapi paMceMkSyiM vikrIya hatvA ghAtayitvA'trApi paMceMjhyivadhe nAsti dossH| atrevaM jAnIhi kiNpunrekeNkhyivdhshtypishbdaarthH| tataste naivaitadiprativedayaMti jAnaMti / tdythaa| kriyA valanAtmikA sAvadyAnuSThAnarUpA yakriyA sthAnarUpA yAvadevameva virUpavirUpairnAnA rUpaiH karmasamoranaiH sAvadyAnuSThAnairvirUparUpAnnAnAprakArAna kAmopanogAn samAranaMte svayaM anyAMzca kArayaMti nAstyatra doSaiti pratArya evameva te'nAryAvipratipannAviruI mArga prati pannAstamAtmIyaM dharma zraddadhAnAdhAtmIyAMgIkAraM rocayaMtastadharmasyAkhyAtAraM prazaMsayaMtaH / ta dythaa| svAkhyAtonavatA dharmaztyAditAvaneyaM / yAvadaMtarA kAmanogeSu viSamAiha paralokana STAnAtmatrANAya nApi pareSAmiti ditIyaH puruSajAtaHpaMcamahAnautikovyAkhyAtaH // 24 // // TIkA- sacaivaMvAdyekatrAtmano'kiMcitkaratvAdanyatra vAtmanosatvAdasadanuSThAnairapyA smA pApaiH karmanina badhyataiti darzayitumAha (sekiNamityAdi ) setiyaH kazcitpuruSaH krayArthI koNana kiMcit krayeNa gRehaMstathAparaM kApayaMstathAhi prANinonan hiMsana tathA parairghAtayan vyApAdayan tathA pacan pAcanAdikAM kriyAM kurvastathA'paraizca pAcayan |ysy copalakSaNArthatvAt kINataHkayatonatoghAtayataH pacataH pAcayatazcAparAMstathApyaMtazaH puruSa mapi paMceMDiyaM vikrIya ghAtayitvApi paMceMDiyaghAte nAsti doSotraivaMjAnIhi avagaDha kiMpuna reDiyavanaspatighAtaityapizabdArthaH / tatazcaivaMvAdinaH sAMkhyAbArhaspatyAvA nonaivaitakSya mANaM viprativedayaMti jAnaMti / tadyathA / kriyA parispaMdAtmikA sAvadyAnuSThAnarUpAevama kriyA sthAnAdiladANA yAvadevameva virUparUpairuccAvacairnAnAprakArairjalasnAnAvagAhanAdika stathA prAmyupamardakAriniH karmasamAraMnairvirUparUpAnnAnAprakArAn surApAnamAMsanaNAga myAgamanAdikAn kAmopanogAna samAranaMte svataH parAMzcodayaMti nAstyatra doSaztyevaM pratA ryAsatkAraNAya prerayaMtyevaM ca te'nAryAvanAryakarmakAritvAdAryAnmArgAviru6 mArga pratipa nAH / tathAhi / sAMkhyAnAmacetanatvAtprakRteH kAryakartRtvaM nopapadyate / acetanatvaM tu ta
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 11 syAzcaitanyaM puruSasya svarUpamiti vacanAt yAtmaiva pratibiMbodayanyAyena kariSyatIti cetta dapi na yuktisaMgataM / yato'kartRtvAdAtmanonityatvAcca pratibiMbodaye na yujyate / kiMcAni tyatvAtprakRtermahadAdivikAratayA notpattiH syAt / apica / nAsatojAyate nAvonAnA vojAyate sataztyAyanyupagamA pradhAnAtmanoreva vidyamAnatvAnmahadahaMkArAderanutpattirevaika tvAcca prakRterekAtmaviyogesati sarvAtmanAM viyogaH syAdekasaMbaMdhevA sarvAtmanAM prakRtisaMyo gona punaH kasya cittattvaparijhAnAt prakRti viyoge modo'parasya tu viparyayAtsaMsAraityevaM jagadaicitryaM nasyAdAtmanazvAkartatve tatkRtau baMdhamodau nasyAtAmetaJca dRSTeSTabAdhitaM nApi kAraNe satkAryavAdoyuktiniranupapAdyamAnatvAt / tathAhi / mRtpiDAvasthAyAM ghaTotpatteH prAgghaTasaMbaMdhAnAM karmaguNavyapadezAnAmanAvAddhaTArthinAM ca kriyAsu pravRttena kAraNe kAryami ti lokAyatikasyApi nUtAnAmacetanatvAtkartRtvAnupapattiH / kAyAkArapariNatAnAM cai tanyAnivyaktyanyupagameca maraNAnAvaprasaMgaH syAttasmAnna paMcanUtAtmakaM jagaditi sthit| api cedaM jJAnaM svasaMvittisidamanAtmadharmiNamupasthApayati / naca natAnyevaM dharmitvena parikalpayituM yujyaMte teSAmacetanatvAdatha kAyAkArapariNatAnAM caitanyadharmonaviSyatI tyetadapyayuktaM / yataH kAyAkArapariNAmaeva teSAmAtmAnamadhiSThAtAramaMtareNa na navituma hati nirhetukatvaprasaMgAnitukatveca nityaM satvamasatvaMvA syAditi / tadevaMnUtavyatikta AtmA tasmizca sati sadanuSThAnataH puNyapApe tatazca jagacitryasiviriti / evaM vyavasthi te tenAryAH sAMkhyAlokAyatikAvA paMcamahAbhUtapradhAnAnyupagamena vipratipannAyatkuryu stadarzayitumAha / (taMsadahamANAityAdi) tamAtmIyamanyupagamaM ye coktayA nItyA niyukti katvamapi zraddadhAnAH paMcamahAnUtAtmapradhAnasya sarvakAryANi upagabaMti / tadevaca satya mityevaM pratipAdayaMtaH pratipadyamAnAstadeva cAtmIyamanyupagamaM rocayaMtastadharmasyAkhyAtAraM prazaMsayaMtaH / tadyathA / svAkhyAtonavatA dharmo'smAkamayamatyaMtamanipretaztyevaM te tadadhyava sAyAHsAvadyAnuSThAnenApyadharmona navatItyadhyavasAyinaH strIkAmeSu mUrjitAztyevaM pUrvavajjhe yN| yAvattadaMtare kAmanogeSu viSamAaihikAmuSmikonayakAryanraSTAnAtmatrANAya nApi pareSA miti / navatyevaM vitIyaH puruSajAtaH paMcamahAbhUtAnyupagamikovyAkhyAtaiti // 24 // adAvare tacce purisajAe IsarakAraNie iti AdiGa ida khalu pAsA dINaMvA saMtegatiyA maNussA navaMti aNupuveNaM loyaM gvavannA taM Ari yAvege jAva tesiMcaNaM mahaMte ege rAyA navajAva seNAvazputtA tesiM caNaM egatIe sanA nava kAmaM taM samaNAya mAdaNAya pahAriMsugamaNAe jAva jahA mae esadhamme suaskAe supannatte nv||25||
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ 612 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. artha-have apara trIjo puruSa jAta kahele je Izvara lokano karanAra meM evaM mAne te mate ene Izvara kAraNika kahele khalu iti nizceM thA manuSya lokane viSe pUrvoktarIte pUrvAdika cAra diziye koieka manuSya hoya te anukrame loka mAMhe upanA temAM ko eka Arya dezanA upanA te jyAM sudhI mahoTo rAjA hoya tene paraSadA hoya te valI jyAM sudhI senApatinA putra ityAdika parakhadA sudhI kahetuM temAhe koI eka dharmanI zra dAvAna hoya dharmArthI hoya tene dharmArthI jANIne zramaNa brAhmaNa malI dharma pratibodha vA nimitta AlocIne te pUrvokta rAjAdikane saMmukha jazne aMhI yAvat pUrvokta rIte sanAdikanu prastAva sarva kahevo pabIte rAjAdikane teIzvarakAraNika puruSa yAvI potA no svAkhyAta suprajJa dharma varNaveDe. // 25 // // dIpikA-athAparastRtIyaH puruSajAtaIzvarojagataH kAraNaM yasya saIzvarakAraNika AtmA'daitavAdI vyAkhyAyate / (ihakhaluityAdi) prAcyAdiSu dina ekasyAM dizi sthi taH kazcidevaM brUyAt / yathA rAjAnamuddizya taavdyaavtsvaarkhyaatHsuprjnyptodhrmonvti||25|| / TIkA-sAMpratamIzvarakAraNikamadhikRtyAha / (yahAvareityAdi ) atha vitIyapuru SAnaMtaraM tRtIyaIzvarakAraNikathAkhyAyate / samastasyApi cetanAcetanarUpasya jagataIzvaraH kaarnnN| pramANaM cAtra tanunuvanakaraNAdikaMdharmitvenopAdIyate IzvarakartRkamiti sAdhyodharmaH saMsthAnavizeSatvAtkUpadevakulAdivattathA sthitvA prvRttervaasyaadivt| uktNc| ajJojaMturanI zaH syA,dAtmanaH sukhHkhyoH|| IzvarapreritogaLe,tsvarga vA zvatrameva vA ityAdi / tathA puruSa evedaM yatataM yacca javya mityAdi / tathA coktaM / ekaeva hi nUtAtmA nUte nUte prtisstthitH|| ekadhA badudhAcaiva dRzyate jalacaMvadityAdi / tadevamIzvarakAraNikathAtmA daitavAdI vA tRtIyaH puruSajAtabArakhyAyate / (iharakhaluztyAdi) ihaiva puruSajAtaprastAve / khaluza bdovAkyAlaMkAre |praacyaadissu didavanyatamasyAM vyavasthitaH kazcidevaM brUyAt / tdythaa| rA jAnamudizya tAvadyAvatsvAkhyAtaH suprajhaptodharmonavati // 25 // iha khalu dhammA purisAdiyA purisottarAyA purisappaNIyA purisasaMnUyA pu risapaGotitA purisaanisamamAgayA purisameva aninUya citi sejadA 'pAmae gaMmesiyA sarIre jAe sarIre saMvuke sarIre anisamamAgae sarIra meva aninUya citi evameva dhammA purisAdiyA jAva purisameva aninU yaciti sajadA NAma e araIsiyA sarIre jAyA sarIre saMvuGgA sarIre a
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 613 nisamamAgayA sarIrameva aninUya citi evameva dhammAvi purisAdiyA jAva parisameva aninaya citi sejahANAmae vammiesiyA paDhavijAe puDhavisaMvuke puDhavianissamamAgae puDhavimeva aninUya ci evameva dha mmAvi purisAdiyA jAva purisameva aninUya citi sejadA NAmae ruke siyA puDhavijAe puDhavisaMtujhe puDhavianisamamAgae puDhavimeva aninUya citi evameva dhammAvi purisAdiyA jAva purisameva aninUya citi sejadA NAmae puraskariNI siyA puDhavijAyA jAva puDhavimeva aninUya citi evameva dhammAvipurisAdiyA jAva purisameva aninUya citi se jadA NAmae udagapuskalesiyA nadagajAe jAva nadagameva aninUya ci ti evameva dhammAvi purisAdiyA jAva purisameva aninUya citi sejahA NAmae udagabubbuesiyA nadagajAe jAva udagameva abhinUya citi eva meva dhammAvi purisAdiyA jAva purisameva aninUya citi // 26 // artha-(ihakhaludhammApurisAdiyAke0) A saMsArane viSe. khalu eve vAkyAlaMkAre dharma je sacetanA thacetanArUpa khanAva te puruSAdika jANavA eTale ema kayuMje enI yAdinuM karanAra puruSa zabde Izvara tekAraNe puruSAdika ema pATha kahyo tathA (purisottarAyAke) puruSaja jene uttara eTale pradhAna tathA (purisappaNIyA ke0) puruSa praNIta eTale e no adhiSThAtA paNa puruSa Izvarajale tathA (purisasaMnUyAke0) puruSa thakIja upanA (purisa par3otitA ke0 ) puruSaje Izvara teNeja pragaTa kasyA jema pradIpa maNI ane sUryAdike ghaTapaTAdika padArtha pragaTa kaskhA tenI pere jANI levU (purisabanisamAmAgayA ke0) jIvane janma jarA maraNa roga zoka varNa gaMdha rasa sparza mUrtipaNo e anAgatAdika dharma te sarva padArtha IzvaranA anugAmI (purisamevaaniyaciti ke ) kiMbahunA e sarva puruSaneja vyApIne raheje (sejahANAmae ke0 ) e artha upara dRSTAMta dekhADe jema NAma eve saMnAvanAye (gaMmesiyA sarIrejAeke0) puruSane zarIre gaMma eTale guMbaDo roga vizeSa thAya te teja zarIrane viSe upano (sarIresaMvur3e ke0 ) teja zarIrane viSe vRddhi pAmyo (sarIre anisamAmAgae ke0) zarIrane paLavADeja anugata gAmi (sarIramevatha niyaciti ke0) zarIrane viSeja vyApi rahe paNa teno avayava zarIra thakI bAhera nathI ( evameva ke0) emaja (dhammAvi ke0) e padArtha mAtrajene te paNa (purisAdiyA
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ 614 tI sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ke0 50 ) puruSa je Izvara te thakI utpanna thayA te ( jAvA ninUya ci Mti ke0 ) yAvat Izvaraneja vyApi rahe paraMtu Izvara thakI kAMi judA nathI. valI bIjo dRSTAMta kahe. jema (rasiyA ke 0 ) kharati eTale cittano udvega paNo te zarIra thakIja upaje ne zarIra thakIja vRddhi pAme ane zarIra mAMheja vyApi rahebe tema e dharma je padArtha te paNa puruSa thakIja upaje puruSa thakIja vRddhi pAme ne puruSa mAMheja vyApirale valI cIjo dRSTAMta kahe. ( vammiesiyA ke 0 ) jema vammije pRthavI teno vi kAra hoya te pRthvIne viSeja upaje pRthavI thakIja vRddhi pAme ne pRthavIne viSeja vyA pine rahe te e dharma ne puruSAdika paNa jANI sevA valI cotho dRSTAMta kahe. jema koeka vR hoya te pRthavI thakI upaje pRthavIne viSeja vRddhi pAme ane pRthavIneja vyApi rahe tema e dharma ne puruSAdika paNa jANI jevA. valI pAMcamo dRSTAMta kahele. jema puSkariNI hoya te pRthavI thakI upaje pRthvI thakI vRddhi pAme ne pRthavIne vi peja vyApi rahe tema e padArtha yane puruSAdika paNa jANI levA. valI bo dRSTAMta kahe a. jema ghalA pANI mAMhe kamala hoya te kamala jala thakI nIpaje jala thakIja vRddhi pAne jala mAMheja vyApi rahe temaja e padArtha paNa Izvara thakIja nIpaje Izvara tha kI vRddhi pAne Izvaraneja vyApi rahe valI sAtamo dRSTAMta kahele. jema pANInuM budabudo hoya te jala thakIja nIpaje jala thakIja vRddhi pAme ne jala mAMheja vyApi rahe te padArtho sarva Izvara thakIja upajebe ityAdika sarva jANI lebuM // 26 // e || dIpikA - iha khalu dharmAH svanAvAzcetanAcetanarUpAH puruSaIzvarAtmA vA kAraNa mAdiryeSAM te puruSAdikA IzvarakAra pikAyAtmakAra pikAvA tathA puruSaeva uttaraM kArya yeSAM puruSottarAstathA puruSeNa praNItAH puruSeNa dyotitAH prakAzIkRtAyathA sUryeNa gha TAdayaH / te ca dharmAjIvAnAM janmamaraNarogazokAdayaH / jIvadharmAstu mUrtavyANAM va 1 gaMdharasasparzAH / amUrtavyANAM dharmAdharmAkAzAnAM gatyAdikAdharmAH sarvepIzvarakRtAH / yAtmAdvaitavAde cAtmavivartAH / sarve'pyete puruSamevAnitnUya vyApya tiSThati / yatrArthe dRSTAMtAn bahUnAha / (sejahAnAmaityAdi) sejahA tadyathA / nAmeti saMbhAvanAyAM / gaM DaM syAt / nAvyate hi prANinAM karmavazagAnAM gaMDAdirogaiti / gaMDaM ca zarIre jAtaM za rIrAvayavabhUtaM tathA zarIre vRddhimupagataM zarIravRdhyA tasya vRddhiriti / zarIre'nisamatvAgataM na tadavayavopi zarIrAtpRthaknUtaiti / zarIramevAnitnUya pIDayitvA tiSThati / evameva ye'mI dharmAzcetanAcetanarUpAste sarvepIzvarakartRkAH / na te IzvarAtSTrayakkartuM na zakyaMte ya thA gaMDa zarIravikAranUtaM tadvinAzeca zarIrameva tiSThati evaM dharmAH puruSAdikAH puruSavi For Private Personal Use Only
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgamasaMgraha jAga dusarA. 615 kArarUpAna puruSAt pRthagnavaMti tadvikArApagame cAtmAnamevAzritya tiSThati / evama nyadRSTAMtApi nAvyAH / (seja hetyAdi) kharatizvitto degarUpA sAca zarIrajAtetyAdi / yathAvA valmIkaM pRthivIvikArarUpaM STathivyAM jAtamityAdi / evaM sarvamIzvarakAraNika mAtmavivartarUpaM vA / yathA vA vRkSo'zokAdiH pRthivIjAtaH / yathA vA puSkariNI taDA rUpA pRthivyAmeva jAtetyAdi prAgvat / tathA nadakapuSkala mudakaprAcurye mudakajAtami tyAdi yathAvA nadakabuDudaityAdi sugamaM // 26 // // TIkA - sacArya / iha khalu dharmAH svanAvAzcetanAcetanarUpAH puruSaIzvarazrAtmAvA kAraNamAdiryeSAM te puruSAdikAIzvarakAra pikAvyAtmakAra zikAvA tathA puruSaevottaraM kA yeSAM puruSottarAstathA puruSeNa praNItAH sarvasya tadadhiSThitatvAt tadAtmakatvAdAta thA puruSeNa dyotitAH prakAzIkRtAH pradIpamaNisUryAdineva ghaTapaTAdayaiti / teca dharmA jIvAnAM janmajarAmaraNavyAdhirogazoka sukhaduHkhajIvanAdikAH / yajIvadharmAstu mUrtimatAM ivyANAM varNagaMdharasasparzAyamUrtimatAM vyANAM dharmAdharmAkAzAnAM gatyAdikAdharmAH / sa rvepIzvarakRtAyAtmA dvaitavAdevA'tmavivartAH sarveSyete puruSamevA ninUya vyApya tiSThati / sminnarthe dRSTAMtAnA virbhAvayannAha / (sejahANAmaityAdi) sezabdasta vandArthe / nAmaza daH saMbhAvanAyAM / tadyathA / nAma gaMDaM syAnavetsaMbhAvyate ca zarIriNAM saMsArAMtargatA nAM karmavazagAnAM gaMDAdisamudravastacca zarIre jAtaM zarIrAvayavasaMbhUtaM tathA zarIre vRddhimupa gataM zarIrAnivRddhau ca tasyAnivRddhistathA zarIre'nisaMbaMdhAgataM zarIramA nimukhyena vyApya vyavasthitaM na tadavayavopi zarIrAtpRthagbhUtaiti bhAvaH / tathA zarIramevA ninUyA nimukhyena pIDayitvA tiSThati / yadivA taDupazame zarIrame vAzritya tajaDaM tiSThati na zarIrAdvahirnava ti / etaDukkaM navati / yathA tatpiTakaM zarIraikadezanUtaM nayukti zatenApi zarIrAtpRthagdarza yituM zakyate evamevAmI dharmAzcetanAcetanarUpAste sarvepIzvarakartRkAna te zarIrAtSTrayakkartuM pAryate / yadivA sarvavyApinadyAtmanastrailokyodara vivaravartipadArthAtmanoye kecana dharmAH prA duHSati te pRthakkartuM na zakyaM te tathA taUMDaM zarIravikAranUtaM tadaSTathagbhUtaM tadvinAzeca zarIramevA vatiSThate / evameva sarvepi dharmAH puruSAdikAH puruSakAraNikAH puruSavikArarUpA napuruSA pRthagnavitumarhati tadvikArApagamevA'tmAnamevAzrityAvatiSThati na tasmAddahinavaMtI ti zAstreca dRSTAMtaprAcuryamaviruddhaM / yadivA'sminnarthe bahavodRSTAMtAH / saMnavaMtIzvarakartRtvavAdasyA dvaitavAdasyaca suprasiddhatvA dRSTAMta bahutva miyAha / (sejahA ityAdi ) tadyathA nAmAra tizvi to galakSaNaH syAnavet / sAca zarIrajAtAityAdi gaMDavanneyA / dASTatikepyevameva sarve dharmAH puruSAdikAH puruSapranavAityAdipUrvavanneyaM / tathA yathA nAma valmIkaM pRthvIvikAra For Private Personal Use Only
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ 616 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. rUpaM syAttacca pRthivyAM jAtaM ethivIsaMbaI pRthivya nisaMbaMdhAgataM pRthivImevAnisaMnaya ti SThatyevaM dArTItikepyAyojyaM / evameva yadetacetanarUpaM tatsarvamIzvarakAraNikamAtmavivarta rUpaM vA nAtmanaH pRthagnavitumarhati pathivyAM valmIkavattathA tadyathA nAma vRdo'zokA dikaH syAtsaca pRthivIjAtaiti dRSTAMtadASTI tike pUrvavadAyojthe / tadyathA / nAmapuSka riNI syAttaDAgarUpA navetsAca ethivyAmeva jAtetyAdi prAgvaJcaya'stathA tadyathA nAmapu SkalaM pracuramudakaM puSkalamudakaprAcurya taca tarmatvAudakameva yAvadakamevAniya tiSTha tyevaM dArTItikepyAyojyaM / tathA tadyathA nAmodakabuhudaH syAdatrApi dRSTAMtadRSrTItike na tasmAdavayavinaH pRthagnUtaiti sugamaM // 26 // jaMpiya imaM samaNANaM NiggaMyANaM nadi paNiyaM viyaM jiyaM jvAlasaMgaM gaNipimayaM taMjadA AyAro sUyagaDo jAva didhviAto sabamevaM mitrA eNa eyaM tahiyaM NaevaM AdAtadiyaM imaM saccaM imaM tadiyaM imaM AhAta diyaM evaM sannaM kuvaMti te evaM sannaM saMgveti teevaM sannaM sovadhvayaMti tamevaM te talAzyaM purakaM NAtinhati sanaNI paMjaraM jhaa||shshaate No evaM vippaDi vedeti taMjadA kiriyAzvA jAva aNiraezvA evameva te virUvarUvediM kammasamAraMnehiM virUvarUvAiM kAmanogAI samAranaMti noyagAe eva meva te aNAriyA vippaDivannA evaM saddahamANA jAvaiti te pohaccAe popArAe aMtarA kAmanogesu visammeti tacce purisajAe IsarakAraNi etti Adie // 2 // artha-have je Izvare kasyo te sarva satya ane bIjo sarva mithyA ne evo nAva kahe (jaMpiyazmaMke0) je e pratyakSa lakSaNa (samaNApaMNiggaMthANaMke) zramaNa niyaMthano (na vike0) uddesyo eTale te nigraMthane arthe nASyo (paNiyaM viyaM jiyaM ke0) tene arthe praga Ta kasyo (avAlasaMgaMgaNipimayaM ke0) dAdazAMgI gaNi piTaka eTale AcAryano naMmA ra (tejahA ke ) tenA nAma kahele. (AyAro ke0) AcArAMga (sUyagaDo ke0) sU prakRtAMga ityAdika (jAvadihivAto ke) jyAMsudhI dRSTivAda loka biMDasAra nAmA pUrva paryaMta (sabamevaM milA ke) e sarva mithyAne kAraNa ke e kAMi IzvarakRta nayI eto sarva potAnI bAyeM kalpita mATe mithyA jema ko batAne yabato kahe abatAne bato kahe jema koI sAdhune cora kahe ane corane sAdhu kahe tathA gAyane ghoDo kahe ane ghoDAne gAya kahe temaja AtmA kA nathI tene je karttA kahe ane je Izvara kattole
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 617 tene akartA kahe temATe (NaeyaMtahiyaMke0) e tathya nathI (NaepaMthAhAtahiyaMke0) e yathAtathya nathI have e darzanI jene satya karI mAne te kaheje. (imaMke0) e Izvara kAra Nika ne emaje mAnIye tehija ( saJcaMke0) satyane (imaMtahiyaMke0) tehija tathya jANavo (imaMgrAhAtahiyaMkega) eja yathA tathya vizeSe jANavo erIte te Izvara kAraNika potAnA darzanane anurAge ( evaMsannaMkuvaMti ke0) evI saMjhA kareM (teevaMsannaMsaMThaveMti ke0) te bIjA Agala paNa evIja saMjhA sthApana kare yadyapi evAta yukti zUnya tathApi (teevaM sannaM sovadhvayaMtike) te evI saMjhAne aneka hetu yukti dRSTAMte karI sthApebe (tamevaMte taLAzyaMrakaM ke0 ) te kAraNe te utsUtrane sthApave karI utpanna thAya je duHkha te chaH rakhane (gAtinati ke ) troDanazake tenA upara dRSTAMta kaheDe (sanaNIpaMjaraMjahA ke0 ) jema zakunI eTale padI te pAMjarAne troDI nazake bhramaNa karI karIne valI tehi ja pAMjarA mAMhe rahe tema te pUrvokta anya darzanI paNa saMsAra rUpa pAMjarA mAMheja rahe paraMtu mode jara zake nahI ane bIjAne paNa moke pocADI nazake // 27 // (teNoevaM vippa Divedeti ke ) te anya darzanI pAMkhamI bApaDA bATalI vAta nathI jANatA guM nayI jANatA (taMjahA ke0 ) te kahe. (kiriyAzvA ke0 ) ruDo anuSThAna nathI jA patA (jAvaaNiraetivA ke0 ) yAvat anaraka paryaMta nathI jANatA (evameva ke0) ema ajANatA thakA (tevirUvarUvehiMkammasamAraMnehiM ke0) te nAnA prakAranA sAvadyakarmane karave karI (virUvarUvAiMkAmanogAiMsamAranaMti ke0) aneka prakAranA kAmanoga samAraMne jogave (noyaNAe ke0) nojanane artha erIte te anArya potAnA dharmane ruDo dekhADI prarUpatA batA kAmanogane viSe mUrnANA thakA emate pAkhaMmo dharma rAjAdikane savitA thakA jyAMlage te tore paNa rahyA nahI ane pArapaNa pAmyA nahIM ema Aloka thakI cUkA ane paraloke paNa potA nahI vicAle saMsAra mAMhe kAma joga rUpa kAdavane viSeja khunA thakA rahe te rAjArUpa puMDarIka kamalane nabharI zake nahI e trIjo puruSa jAta Izvara kAraNika kaho. // 27 // // dIpikA-IzvarakRtaM satyamanyanmithyetyAha / yadapi cedaM zramaNanAM yatInAM nigraMthA nAM niSkiMcanAnAmuddiSTaM praNItaM vyaktIkRtaM bAdazAMgaM gaNipitakaM / tadyathA / yacAraH sU trarUtAMgamityAdi yAvadRSTivAdaH / sarvametanmithyA'nIzvarapraNItatvAt naitattathyaM naitadyA thAtathyaM na yathAsthitArthakathakaM / idaM punarIzvarakartRtvaM AtmAtiMca satyaM idameva tathyaM 3 dameva yAthAta yaM / tadevaM te pUrvoktanotyA saMjJAM kurvati jJAnaM dadhate anyenyazca saMjhA saM sthApayaMti / te evaM saMjJAmupasthApayaMti muSTha upasAmIpyena yuktiniH sthApayaMti / te cai 7.
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ 617 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. vaM vAdinastadaMgIkArajAtIyaM duHkhaM duHkhahetutvAnnAtivartate na troTayaMti / yathA zakuniH padI paMjaraM na troTayati evaM tepi tamupadezAtkarmabaMdhanaM nAtivartate // 27 // te kadAgra yastAeta dayamANaM naviprativedayaMti na jAnati / tadyathA / iyaMkriyAztyAdi yAvadana rakaztyevaM nirvivekatvAnna jAti / evameva yathAkathaMcitte virUparUpaiH karmasamAraMnairvi rUparUpAn kAmanogAna samAranaMte nojanAya upanogAya / evaM te anAryA vipratipannAH svapadaM pratiyaMti zraddadhatIti pUrvavat / yAvatte kAmanogeSu viSamAH / ityayamIzvarakAra NikathAtmAkaitavAdI tRtIyaH puruSajAtaH saMpUrNaH // 27 // ||ttiikaa-tdevN yadIzvarakatatvenAnyupagamyate tatsarva tathyamaparaM mithyA ityetadAvi vaya nAha / (jaMpiyetyAdi) yadapi cedaM saMvyavahArataH pratyakSAsannanUtaM zramaNAnAM yatInAM nirya thAnAM niSkicanAnAmuddiSTaM tadartha praNItaM vyaMjitaM teSAmanivyaktIka vAdazAMgaM gaNipitakaM tadyathAcAraityAdi yAvadRSTivAdaH sarvametanmithyA anIzvarapraNItatvAtsvarucivira citarathyA puruSavAkyavattathyaM naitattathyamithyetyanenopUtonAvanamAviSkRtamacauratvavat / naitattathyamitya nena tu sadbhUtArtha nindavoyathAnAstyAtmeti tathA naitdyaathaatthymvsthitorthH| tathAvasthi tamiti nAvonena sadbhUtArthaninhavenAsatArthAropaNamAviSkRtaM / tadyathA / gAmazvaM bruvato zvaM vA gAmityekAthikAni caitAni zAdivaiSTavyAni / tadevaM yadi tadvAdazAMgaM gaNi pitakaM tadanIzvarapraNItatvAnmithyeti sthitamidaM tu punarIzvarakartRkatvaM nAmAtmAta vA satyaM yathAvasthitArthapratipAdanAt / tadameva tathyaM satArthenAsanAtadevaM te IzvarakAra pikAsAtmAdaitavA dinovA / eva manaMtaroktayA nItyA sarva tanunuvanakAraNAdikamIzvara kAraNikaM tathA sarva cetanamacetanaM vA''tmani nivartitasvanAvamAtmanaeva sarvAkAratayotpa terityevaM saMjJAnaM saMjJA tAmevaM kurvatyanyeSAMca te svadarzanAnuraktamanasaH saMjJA sthApayaMti tathA evaMnUtAM saMjJAM vakSyamANena nyAyena niyuktikAmapi suSTapasAmIpyena tadAgrAhitayA tadAnimukhAyuktInirNISavaH sthApayaMti pratiSThApayati / te caivaM vAdinastamIzvarakartRtvavAda mAtmAtavAdaMvA nAtivartate tadanyupagamanAtIyaM ca phuHkhaM uHkhahetutvAduHkhaM nAtivartate na troTayaMti / asminnarthe dRSTAMtamAha / yathA zakuniH pakSivizeSolAvakAdikaH paMjaraM nA tivartate paunaHpunyena brAMtvA tatraiva vartate evaM tepyevaMnUtAnyupagamavAdinastadApAditaka maMbaMdhaM nAtivartate navA troTayaMti // // teca svAnimAnagrahayastAnata dayamANaM viprative dayaMti na samyak jaanNti| tadyathe kriyAsadanuSThAnarUpeyaM cAkriyA taviparItetyevaM svAyahi gonAnyat zojanamazonanaM vA yAvadayamanarakaztyevaM sadivekarahitatvAnnAvadhArayaMtyevameva ya thAkathaMcitte virUparUpaiH karmasamAranai nAprakAraiH sAvadyAnuSThAna vyopArjanopAyanUtai vya mupAdAya virUparUpAnkAmanogAnuccAvacAnsamAcaraMti nojanAyopanogArthamityevamanAyoste
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e viruvaM mArga vipratipannAna samyagvAdinonavaMti / tathAhi / sarvamIzvarakartRkamityatrAnyu pagame kimasAvIzvaraH svataevAparAna kriyAsu pravartayeutApareNa preritastatra yadyAdyaH padasta padanyeSAmapi svataeva kriyAsu pravRttinaviSyati kiyaMtargaDunezvarakalpanena yathAsAvapyapara preritaH sopyapareNetyevamanavasthAlatA nanomaMDalamAlinI prasarpati |kiNcaasaaviishvromhaa puruSatayA vItarAgopetaH sannanekAnnarakayogyAsu kriyAsu pravartayatyaparAMstu svargApavargayogyA svityatha te pUrvagunAgunacaritodayAdeva tathA vidhAsu tAsu kriyAsu pravartate satu nimitta mAtrametadapi nayuktisaMgataM / yataH prAktanAzunAzunapravartanamapi tadAyattameva / tathA co taM / ajJojaMturityAdi / atha tadapi prAktanamanyena prAktanatareNa kAritamityevamanAdihe tuparaMparetyevaM ca sati tataeva zunAzune sthAne naviSyataH kimIzvaraparikalpanena / tathA co ktaM / zAstrauSadhAdisaMbaMdhAccaitrasya vraNarohaNe // asaMbadasya kaH sthANoH kAraNatvaM naka pataityAdi / yaccoktaM / sarva tanunuvanakaraNAdikaM buddhimatkAraNapUrvakaM saMsthAna vizeSatvA ta devakulavadityetadapi nayuktisaMgataM / yataetadapi sAdhanaM nanavadanipretamIzvaraM sAdhayati tena sArdha vyAptyasiH / devakulAdike dRSTAMte'nIzvarasyaiva kartRtvenAnyupagamAt / naca saM sthAnazabdapravRttimAtreNa sarvasya buddhimatkAraNapUrvakatvaM sidhyati / anyathAnupapattilakSaNa sya sAdhyasAdhanayoH pratibaMdhasyAnAvAt / athAvinAnAvamaMtareNaiva saMsthAnamAtradarzanA sAdhya sidiH syAdevaMca satyatiprasaMgaH syAt / uktaMca / anyathA kuMnakAreNa mRtikArasya kasyacit // ghaTAdeH kAraNAtsirvilmIkasyApi tatrUtirityAdi / nacezvarakatatve jagadai citryaM sidhyati tasyaikarUpatvAdityuktaprAyamiti / yAtmAtapadastvatyaMtamayuktisaMgatatvA nAzrayaNIyaH / tathAhi / tatra na pramANaM na prameyaM napratipAdyaM na pratipAdakona heturna dRSTAMtona tadAnAsonedenAvagamyate / sarvasyaiva jagataekatvaM syAdAtmanoninnatvAt tadanA veca kaH kena pratipAdyate ityapraNayanameva zAstrasyAtmanazcaikatvAttatkAryamapyekAkArameva syAdityatonitukaM jagadaicitryaM / tathAca sati / nityaM satvamasatvaM vA, hetoranyAnapeda NAt ||apekssaatohinaavaanaaN, kAdAcitkatvasaMnavaityAdi / tadevamIzvarakartRtvamAtmAvaitapa dazca yuktivicAryamANona kathaMcidghaTAM prAMcati / tathA te svadarzanamohama hitAstagAtIyA huHkhAt zaniH paMjarAdiva nAtimucyate vipratipannAzca tatprAtipAdikAniyuktinastadeva svapadaM pratiyaMti zraddadhatoti pUrvavanneyaM / ( yAvat pohacAeNopArAeyaMtarAkAmanogesu visammatti ) ityayaM tRtIyaH puruSajAtaIzvarakAraNikati / sahyevamAha / yasya buddhi na lipyeta hatvA sarvamidaM jagat // AkAzamiva paMkena nAsau pApena lipyataityAdyasamaMja sanASitayA tyaktvA pUrvasaMyogamaprAptovivaditaM sthAnamaMtarAlaeva kAmanogeSu mUrDitovi SamaityavagaMtavyamiti // 2 //
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ 620 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ahAvare canne purisajAe NipativAietti Adija iha khalu pAI eMvA tadeva jAvaseNAvaIputtAvA tesiMcaNaM egatAe sammA nava kAmaM taM samaNAya mAdaNAya saMpahAriM sugamaNAe jAva mae esa dhamme suakA e supannate nv||2|| artha-atha have anero cotho puruSajAta niyatavAdi kahiye vaiye je kArya sidhine viSe navitavyatA TAlIne bIjo kAraNa kAMDa paNa na mAne te niyatavAdi kahie. khalu eve vAkyAlaMkAre e manuSya lokane viSe pUrvAdika cAradizi mAMhelo koieka puruSa hoya te jyAM sudhI senApatinA putra ityAdika paraSadA kaheva temAMhe koiekane dharmanI / zrA hoya dharmArthI hoya evo dharmArthI jAgIne brAhmaNa zramaNa malI tene dharma prati bodhavA nimitte bAlocI rAjAdikane saMmukha jazne potAno dharma prarUpe te niyatavAdi rAjAdikanI pAze potAnA dharmanI sthApanA je rIte kare terIte kahele. // 2 // // dIpikA-athAparazcaturthaH puruSajAtoniyativAdI AkhyAyate / iha khalupAINaM ityAdiprAgvat / yAvadeSadharmaH svAkhyAtonavatIti // 2 // // TIkA-sAMprataM caturthapuruSajAtamadhikRtyAha / (ahAvareityAdi ) atha tRtIyapuru pAnaMtaramaparazcaturthaH puruSaeva puruSajAtoniyativAdikArakhyAyate pratipAdyate scaivmaah| nAtra kazcitkAlezvarAdikaH kAraNaM nApi puruSakAraH samAnakriyANAmapi kasyacideva ni yativAdabalAdarthasiratoniya tireva kAraNaM / uktaMca / prAptavyoniyatibalAzrayeNa yo . thaH sovazyaM navati nRNAM guno'zunovA // jUtAnAM mahati kRtepi hi prayatne nAnAvyaM javati na nAvinosti nAzaityAdi // 2 // iha khalu jve purisA navaMti ege purise kiriyAmAika ege purise No kiriyAmAika jeyapurise kiriyAmAika jepurise NokiriyAmA kara dovi te purisA tullA egaghA kAraNamAvannA // 30 // artha-(ihakhalujvepurisAnavaMti ke0) yA saMsAra mAMhe khalu eve vAkyAlaMkAre be puruSa hoya temAMhe (egepurise kiriyAmAiskara ke0 ) eka puruSa kriyA bole (egepuri seNokiriyAmAiskara ke0) ane eka puruSa akriyA bole tyAM eka deza thakI bIje de ze jazye te kriyA jANavI aneje dezAMtarane viSe najAvaM ema upakrama vinA kArya prA
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 621 ti thAya ne kiyA kahie ( jeya purise kiriyAmA iskai ke0 ) je puruSa kriyA kahe (puriseo kiriyAmAiskai ke0 ) jepuruSa vyakriyA kahebe ( dovitepurisAtullA ho) e kriyAvAdi khane kriyAvAdi bane puruSa tulya eTale sarakhA jAevA (egA kAraNa mAvannA ke 0 ) e benuM ekaja arthale kAraNake te niyatane vazeM varte jo te potA ne varoM hoya to sarakhA nakadevAya // 30 // 0 // dIpikA-niyativAdI svamatamAha / iha hau puruSau bhavataH / ekaH kriyAmAkhyAti / dezAdezAMtaraprAptiH kriyA sA niyaterevasyAt evamakriyApi / dvAvetau narau tulyau niyativa zavartitvAt ekArthau ekakAraNApannatvAt kriyAkriye niyatyekakAraNAdhIneityarthaH // 30 // // TIkA - iha khalu ( DuvepurisAjavaMtItyAdi ) ihA smin jagati / khaluzabdovAkyA laMkAre / dau puruSau javatastatraikaH kriyAmAkhyAti / kriyA hi dezAdezAMtarAvA tilakSaNA puruSasya navatIti na kAlezvarAdinA coditasya navatyapitu niyatipreritasyaivamakriyApi / yadi tAvataMtrau bhavataH / tataH kriyAvAdamakriyAvAdaMca samAzritau dAvapi niyatya dhInatvAt / yadi punastau svataMtrau bhavatastataH kriyA kriyAnedAnnatulyau syAtAmityata ekArthAvekakAraNApannatvAditi niyativazenaiva tau niyativAdamaniyativAdaM cAzritAviti nAvaH / upalakSaNArthatvAccAnyapi yaH kazcitkAlezvarAdipAMtaramAzrayati / sopi niyati coditaeva iSTavyaiti // 30 // bAle pu evaM paDivedeti kAraNamAvanne maMsi kAmivA soyA mi vA jUrAmivA tippAmivA pIDAmivA paritappAmivA prameyamakAsiparovA jaM kazvA soyAivA jUrAzvA tippAzvA pIDAivA paritappAzvA paroe vamakAsi evaM sevAle sakAraNaMvA evaM vippaDivedeMti kAraNamAvanne // 31 // artha- have e niyatavAdI paramatane vinAveLe (bAje puNaevaM vippa DivedeM tike0) te para matavAdI bAla eTale prajJAne karI valI gujANe te kahe. ( kAraNamAvanne ke0 ) sukha duHkhAdikane upajave IzvarAdikanuM kAraNa mAne te kahebe (hamaMsi DurakAmivA ke 0 ) huM yA jagata mAMhe zArIrika tathA mAnasika duHkha anunakuMkuM (soyAmivAke0) iSTa viyo gAne aniSTa saMyogano karelo zoka anuna ( jUrAmivA ke0 ) anarthanI prAptiyeM smaraNAyeM juMrubuM athavA artha prAptiyeM vicaruDaM ( tippAmivA ke0 ) zarIrano bala buM yA (DAvA0 ) bAhyAnyaMtara poDA anunakuMkuM (paritappA mivAke 0 ) paritApanA For Private Personal Use Only
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ 622 hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. anunabuMlu (ahameya makAsike0) e sukha kuHkhAdika anuna te mAhArAja karelAle (parovA ke0) athavA para eTale bIjo paNa (jaM ke0 ) je uHkha anunavele zoka anu javeDe jUre tenA zarIrano bala na thAyale pIDA anunaveDe paritApanA anunavele te (paroevamakA sike0) teNeja anare ema kIghoDe athavA mAhAre viSe bIjo ko sukha kuHkhAdika upajAve tepaNa mAhArAja karelA ( evaMke0 ) ema (sebAleke0) te bAla tha jJAnI (sakAraNaMvA ke0) svakAraNa athavA (parakAraNaMvAke0) para kAraNa sarva sukhAdika je je te puruSakAra kArakarI mAne (evaM ke0) ema (vippaDiveti ke0) jANe (kAraNamAvanne ke0) e je puruSakAra kAraNane mAne te bAla jANavA // 31 // // dIpikA-bAlojJaH punarevaM viprativedayati jAnIte kAraNamApannaH kAraNamuddizya / tadyathA / yohamasmi (kuHkhAmitti ) :khamanunavAmi (soyAmitti) zokamanunavAmi (jUrAmitti) uSkRtapravRttamAtmAnaM garhAmi anarthAvAptau vistarayAmItyarthaH / tippAmi zarIrabalAtdAmi pIDAmi pIDAmanunavAmi paritApamanunavAmi / evaM yatsukhaHkhAdi kamanunavAmi tadahamevAkArSa parovA yaHhukhAdikamanunavati mayivA''pAdayati tatsvayameva kRtamiti / evaM sapuruSakAraNamApannaH svakRtaM paraLataM vA kuHkhAdi sarva puruSakArakatamiti jAnIte bAlaztyarthaH // 31 // // TIkA-niyativAdI paramatodinAvayiSayAha / (bAlepuNaityAdi) bAlojhaH puruSaH kAlezvaravAdItyAdikaH / punariti vizeSaNArthastadeva darzayati / evamiti / vakSyamAnI tyA viprativedayati jAnIte kAraNamApannaH sukhaHkhayoH svarUtaeva puruSaH kAlezvarAdi vA kAraNamityevamanyupapannonAnyanniyatyAdikaM kAraNamastIti / tadevAha / tadyathA / yo hamasmin phuHkha miti zArIraM mAnasaM duHkhamanunavAmi tathA zocAmISTAniSTaviyogasaMprayo gataM zokamanunavAmi tathA (tippAmiti) zArIrabalaM dAmi tathA (pIDAmiti) sabA hyAnyaMtarayA pIDayA poDAmanunavAmi tathA (paritappAmitti ) paritApamanunavAmi tathA (jUrAmitti) anAryakarmaNi pravRttamAtmAnaM gardAmi anarthAvAptau vistarayAmItyarthaH / tadevaM yadahaM uHkhamanunavAmi tadahamevAkArSa parapIDayA kRtvaansmiityrthH| tathA paropi yahuHkha zokAdikamanunavati mayi cApAdayati tatsvayameva kRtamiti / tadeva darzayati / parovetyA di / tathA paropi yanmAM puHkhayati zocayatItyAdi prAgvanneyaM / tatsarvamahamakArSamityevaM vAnyAmAkalito'zojhovA bAlaevaM viprativedayate jAnIte svakAraNaMvA parakAraNaMvA sarva duHkhAdipuruSakAraNamiti jAnIte evaM puruSakArakAraNamApannati // 31 //
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 623 mehAvi puNa evaM vipaDivedeti kAraNamAvanne ahamasi kAmivA so yAmivA jUrAmivA tippAmivA pIDAmivA paritappAmivA goahaM eva makAsi parovA jaMukAzvA jAva paritappAzvA Noparo evamakAsi evaM se medAvi sakAraNaMvA parakAraNaMvA evaM viSpaDivedeti kAraNamAvanne se be mipAINaMvA je tasathAvarA pANA teevaM saMghAyamAgabaMti te evaM vipariyA samAvaUMti teevaM vivegamAgabaMti teevaM vidANamAgabaMti teevaM saMgatiyaM ti gvedAe NoevaM vippaDivedeti taMjadA kiriyAtivA jAvaNiraetivA aNiraetivA evaMte virUvarUvehiM kammasamAraMnehiM virUvarUvAI kAma bhogAI samAranaMti noynnaae||32|| artha-have e niyatavAdI loka te pUrvokta puruSakAra kAraNane bAlatva paNo mAnIne potAnA matanI sthApanA kare. (mehAvipuNaevaM vippaDivedeti ke0 ) valI paMmita evA niyata pada grAho ema jANe zuM jANe te kahele. (kAraNamAvanne ke0) sukha duHkha je upajele tene niyataTAlI bIjo kAraNa kAM jANavo nahI te upara kahe urakAmivA soyAmivA ityAdi pAThano artha pUrva pramANe lakheDe huM sukha duHkha anunakuM huM zoka anunabubu juruLa zarIrano bala borbu thAyaDe pIDA anunabubuM paritApanA anunakuMDaM (No thaevamakAsi ke0) te meM nathI kayuM kiMtu niyatane navitavyatAnA balayakI mAhAre viSe Avyo paraMtu puruSakArAdika pramANa kAMza nathI je kAraNa mATe koipuruSa potA nA AtmAne aniSTa nathAya ema vAMDe to zAvAste te jhuM karavAne evo kareM ke je tha kI te kukhI thAya paraMtu ahIMyA niyataja pramANane (parovA ke0) athavA para eTale bI jo (jaMuskAivA ke0) je kAi kuHkha anunaveDe ( jAvaparitappAivA ke0) yAvat paritApanA anunaveDe te paNa (NoparoevamakAsi ke0 ) teNe kIyo nathI paraMtu niyati bhane navitavyatAne yogeMja sarva upajeje )evaMsemehAvike0) ema te medhAvi eTale paMmita puruSa (sakAraNaMvAparakAraNaMvA ke0 ) potAne ukhano kAraNa athavA parane ukhanu kA raNa navitavyatA le paraMtu navitavyatA TAlI bIjo koi paNa kAraNa nathI ( evaM vippa Divedeti ke) ema te niyatavAdi jANe ke jagata mAhe koI eka pApanA kara nArane paNa kha upajatuM nathI bane koieka mukatanA karanArane suHkha upaje mATe aM hIyA puruSaje Izvara tenuM kAraNa kAMpaNa nathI dekhAtuM kiMtu (kAraNamAvanne ke) niya taja kAraNa dekhAyane emATe navitavyatA balITane dave bIjo paNa je kAMza jagata mAMhe
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ 624 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. te sarva niyataneja varoM evo dekhADe ( seve mi ke0 ) te niyatavAdI yuktiyeM niveM kara boje (pAIM ke0 ) pUrvAdika cAra dizine viSe ( je tasthAvarApAlA ke 0 ) je kAMsa ne sthAvara prANIle ( te evaMsaMghAyamAganaMti ke0) te ema je kAM zarIrAdi ka saMbaMdha pAmele te niyatineja varoM pAmele paraMtu bIjo karmAdika kAraNa tene kAMi na ( evaMviparayAsamAvaUMti ke0 ) te ema bAla kumAra yauvana ne vRkSa vasthAdika nAnAprakAranA paryAya pAmele te sarva niyati thakIja anunavebe ( te evaM vive gamAgacaM tike0) tathA te ema niyati thakIja viveka eTale zarIra te thakI pRthak jAva pAme ( te evaMvihAsamAganaMti ke 0 ) tathA te ema niyati thakIja vidhAna eTale va sthA vizeSa arthAt kubja kANo khaMja vAmana jarA maraNa roga zokAdika pAmeve ( te evaM saMgatiyaMti vehAe ke0 ) erIte te trasa ne sthAvara prANI niyatane baje eTalA nAvane nave have zrIsudharma svAmi zrIjaMbUsvAmi pratye kahe be ke evA niyatavAdi puruSo mAtra eka niyatanoja pakSa anusarIne paralokanI bIka narAkhatA sAvadhAnuSThAna karele paraMtu (loevaM vipaDivedeMtike0) te evo nathI jANatA cuM nathI jANatA (taMjahA ke0 ) te kahebe ( kiriyA tivA jAva yaNiraetivA ke0) kriyA yakriyA siddhi prasiddhi ityAdika yAvat naraka naraka paryaMtane nathI jANatA ( evaMte ke0 ) ema te sarva doSa eka niyata upare sthApana karIne ( virUvarUve hiMkammasamAraMjehiM virUvarUvA kAmanogA samArajaMti joyalAe ke0 ) nAnAprakAranA karma samAraMne nojananeArye dhane jogane arthe nAnA prakAranA kAmabhogane samAraMbhe // 32 // || dIpikA - medhAvI niyativAdI kAraNamApannaH svakAraNaM parakAraNaM vA uddizya pravR tirna puruSakArakRtA yatonahi kasyacidAtmA'niSToyenAniSTADuHkhotpAdikAH kriyAH sa mArate kiMtu nityaivAyamaninnapi tatkAryate yena duHkhanAgnavati / evamasau kAraNa mApannovetIti kAraNaM vAtra ekasyA'sadanuSThAnaparasyApi na duHkhamutpadyate tato niyatireva kati / etadevAha / ( semitti ) sohaM niyativAdI bravImi ye kecistrasAH sthAvarAzca prANinaste niyatitaeva audArikAdizarIrasaMbadhamAgacchaM ti bAlakumArAdikaM vividhaM paryAyaM niyatita evAnubhavaMti niyatitaeva vivekaM zarIrAtpRthagnAvaM prApnuvaMti / vidhAnamavasthA vi zeSaM kubjakANAMdhatva jarAmaraNAdikamAgacchaMti tadevaM te prANinoniyatyaiva saMgatiM yAMti nA nAnAvidhasukhaduHkhanAjaH syuH / evaM niyativAdotprekSyA eta 6kSyamANaM na viprativedayaM ti na jAnaMti / tadyathA / kriyAya kriyAityAdi yAvadvirUparUpAn kAmAn jogAn noja nAyopajogArthaM samArajaMte // 32 // For Private Personal Use Only
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 625 // TIkA - tadevaM niyativAdI puruSakArakAraNavAdinobAlatvamApAdya khamatamAha / (me vayAdi) medhA maryAdA prajJA vA tadvAn medhAvI niyativAdapadAzrayyevaM viprativeda kAraNamApannaiti niyatireva kAraNaM sukhAdyanunavasya / tadyathA yohamasmi n duHkhayAmi zocayAmi tathA ( tippAmitti) rAmi ( pIDAmitti ) pIDAmanunavAmi ( paritapyAmitti) paritApamanunavAmi nAhamevAkArSa duHkhamapi tu niyatitaevai tanmayyA gataM na puruSakArAdirta / yatonahi kasyacidAtmA niSToyenAniSTADuHkhotpAditAH kriyAH samArate niyatyaivAsAvaninnapi tatkAryate yena duHkhaparaMparAnAgbhavati kAraNamApannai ti parepyevameva yojanIyaM / evaM sati niyativAdI medhAvIti sonuMThametatsakila niyati vAdI dRSTaM puruSakAraM parityajyAdRSTaniyativAdAzrayeNa mahAvivekItyevamudhyate svakAra parakAraNaM ca duHkhAdikamanunavanniyatikRtametadevaM viprativedayati jAnAti kAraNamApannaM niyatikAraNaM cAtraikasyAsadanuSThAnaratasyApi naDuHkhamutpadyate parasya tu sadanuSThAyinopi tadbhavati yato niyatireva kartrIti / tadevaM niyativAde sthite paramapi yatkiMcittatsarvaM niya tyadhInamiti darzayitumAha (sebemItyAdi) sohaM niyativAdI yuktito nizcitya bravImIti pra tipAdayAmi | ye kecana prAcyAdiSu dikku trasyaMtIti trasA dIM priyAdayaH sthAvarAzca pRthivyA dayaH prANinaste sarvepyevaM niyatitaevaudarikA dizarIrabaMdha mAgavaMti nAnyena kenacitkarmA dinA zarIraM grAhyaMte tathA bAlakaumArayauvanastha viravRddhAvasthAdikaM vividhaparyAyaM niyati taevAnuvaMti tathA vivekaM zarIrAtpRthagnAvamanujavaMti / tathA niyatitaeva vividhaM vidhAna mavasthAvizeSaM kubjakA khaMjavAmanakajarAmaraNarogazokAdikaM bInatsamAgati / tadevaM te prANinastrasAH sthAvarAevaM pUrvoktanItyA saMgatiM yAMti niyatimApannAnAnAvidhavidhAna nAjojavaMti / taeva vA niyativAdinaH saMgaiyaMti niyatimAzritya tatprekSyA niyativA dotpreyA yatkiMcana kAritayA paralokajIravono naiva tadayamANaM viprativedayati / ta yathA / kriyA sadanuSThAnarUpA prakriyA'sadanuSThAnarUpAityAdi yAvadevaM te niyativAdina pari sarva doSajAtaM prakSipya virUparUpaiH karmasamAraMnairvirUparUpAn kAmanogAnnojanA yopogArthaM samAranaMtaiti // 32 // evameva te praNAriyA vippaDivannAI taMsaddahamAlA jAvaiti te loDhaccAe popArA aMtarA kAma jogesu visasA caDhe purisa jAvA etti die // 33 // artha - erI te te anArya puruSa kAmanogane viSe gRddha batA potAno dharma ruDo karI prarUpatA te pAkhaMmI dharma rAjAdikane savitA thakA jyAM sudhI ema te kAMThe paNa rahyA 78 For Private Personal Use Only
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ 66 ditIye sUtrakRtAMge ditIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. nahI ane pAra paNa potA nahI vicAle kAmanogane viSe khUtA rahe te potAne paNa u 5rI zake nahI ane rAjArUpa pumarIka kamalane paNa navarI zake nahI te A loka tha kI paNa bhraSTa thayA ane muktiyeM paNa poce nahI paraMtu vicAle saMsAra mAMheja khucI rahe e cotho puruSajAta niyata vAdI kahyo // 33 // // dIpikA-tadevaM te niyativAdino 'nAryAvipratipannAstaM niyuktikaM niyativAdaM zraddadhA nAityAdi tAvanneyaM yAvadaMtarA kAmanogeSu viSamA iti caturthaH puruSajAtaH saMpUrNaH // 33 // // TIkA-tadevameva pUrvoktayA nItyA te'nAryAvirUpaM niyatimArga prtipnnaaviprtipnnaaH| anAryatvaM punasteSAM niyuktikasyaiva niyativAdasya samAzrayaNAt / tathA hyasau niyatiH kiM svataeva niyatisvanAvA natAnyayA niyatyA niyamyate kiMvA'tastatra yadyasau svayameva tathA svanAvaH sarvapadArthAnAmeva tathA svanAvatvaM kiM na kalpyate kiM bahudoSayA niyatyA smaashrityaa|athaanyyaa niyatyA tathA niyamyate sApyanyayetyevamanavasthA / tathA niyateH svanAvatvAnniyatisvanAvayA tayA navitavyaM na nAnAsvanAvayeti / ekatvAcca niyatestatkA yeNApyekAkAreNaiva navitavyaM / tathAca sati jagadaicitryAnAvaH / nacaitadRSTamiSTaMvA / ta devaM yuktinirvicAryamANA niyatinakathaMcivaTate / yadapyuktaM / cAvapi tau puruSI kriyAki yAvAdinI tulyau etadapi pratItibAdhitaM / yatastayorekaH kriyAvAdyaparastvakriyAvAdIti kathamanayostulyatvamathekayA niyatyA tathA niyatitvAttulyatA anayoretaca niraMtarAH sutha daH prtyessyNti| niyaterapramANatvAt / apramANatvaM ca prAglezataH pradarzitameva / yadapyuktaM / yaduHkhAdikamahamanunavAmi tannAhamakArSamityAdi tadapi baalvcnpraayN| yatojanmAMtaraka taM zunamagunaMvA tadihopanujyate svktkrmphleshvrtvaadsumtaaN| tathA coktaM / yadiha kriya te karma, tatparatropanujyate |muulsiktessu vRdeSu, phalaM zAkhAsu jAyate / tathA yaupAttamanya janmani gunAzunaM vA svakarmapariNatyA takyamanyathA nokatu devAsurairapi hi / tadevaM te niya tivAdinonAryA vipratipannAstameva niyuktikaM niyativAdaM zradadhAnAstameva ca pratIyaMte ityAdi tAvanneyaM yAvadaMtarA kAmanogeSu viSamAiti / caturthaH puruSajAtaH samAptaH // 33 // zvete cattAri purisajAyA pANApannA pANAbaMdA pANAsIlA pANAdichI gANAruI gANAraMnA pANAavasANA saMjuttA pa dINaputvasaMjogA AriyaM maggaM asaMpattA iti te pohacAe No pArAe aMtarA kAmanogesuvisammA // 34 //
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 627 artha-(zcetecattAripurisajAyA ke0 ) erIte te pUrvokta cAra puruSa jAta temA e ka jIva taharIravAdI bIjo paMcamahAbhUtika trIjo IzvarakAraNI ane cotho niyata vAdI e cAra puruSate (gANApannA ke ) nAnAprakAranI prajJA eTale buddhivAlA tathA nAnA prakAranA aniprAya vAlA nAnA prakAranA zIla eTale AcAra vAlA nAnA prakA ranI dRSTI vAlA nAnA prakAranI rucI vAlA nAnA prakAranA AraMjanA karanAra nAnA pra kAranA adhyavasAya teNe karI (saMjuttA ke0) saMyukta batA potAnA dharmaneviSe sAvadhAna thayA (pahINaputvasaMjogA ke0) pUrva saMyogaje mAtA pitA putra kalatrAdikano saMbaMdha tenetyA gIne (yAriyaMmaggaMdhasaMpattA ke0) thArya mArgane aNa pAmyA emate kAMte paNa na rahyA pAra paNa napAmyA vicAle kAmanogane viSe khUtA eTale paratIrthika cAra puruSa khyaa|| 34 // // dIpikA-ityete catvAraH puruSAnAnAprajhAnAnAmatayonAnAlaMdAnAnAniprAyAnA nAzInAthanekAcArAnAnAdRSTayo'nekadarzanAnAnArucayonAnAprakArAraMjodharmAnuSThAnaM ye SAM te tathA nAnAprakAreNAdhyavasAyena saMyuktAdharmArthamudyatAH prahINapUrvasaMyogAmAtApitR kalatrAdisaMbaMdharahitAdhArya nirdoSa mArgamasaMprAptAH (gohacAetti) aihikasurakhanAjaH (No parAetti ) nApi navapAragAH syuH kiMtu aMtarAlaeva kAmanogeSu viSamAH // 34 // // TIkA-sAMpratamupasaMjighRkurAha / (zveteityAdi ) ityete pUrvoktAstajIvataharIrapaM camahAbhUtezvarakartRniyativAdapadAzrayiNazcatvAraH puruSAnAnAprakArA prajJA matiryeSAM te ta thA nAnAninnado'niprAyoyeSAM te tathA nAnA prakAraM zIlamanuSThAnaM yeSAM tathA nAnArU pA dRSTidarzanaM yeSAM te tathA nAnArUpA rucizvetoniprAyoyeSAM te tathA nAnAprakArathAraMno dharmAnuSThAnaM yeSAM te tathA nAnAprakAreNa paraspara ninnenAdhyavasAyena saMyuktAdharmAdharmArthamudya tAH prahINaH parityaktaH pUrvasaMyogomAtRpitRkalatraputrasaMbaMdhoyaiste tathA / thArAdyAtaH sarvaheyadharmenyaityAryomA!nirdoSaH pApalezyAsaMpTaktastamArya mArgamasaMprAptAiti pUrvoktayA nItyA te catvAropi nAstikAdayo ( pohacAeitti) parityaktatvAnmAtRpitrAdisaMbaMdhasya dhanadhAnyahiraNyA disaMcayasya ca naihikasukhanAjonavaMti / tathA ( NopArAetti ) asaM prAptatvAdAryasya mArgasya sarvopAdhivizuvasya praguNamodapa tirUpasya na saMsArapAragAmi nonavaMti na paralokasurakhanAjonavaMtIti kitvaMtarAlaeva gRhavAsAryamArgayormadhyavartinaeva kAmanogeSu viSamAyadhyupapannAmuSpArapaMkamanAzva kariNo viSIdaMtIti sthitaM // 30 // sebemi pAINaMvA saMtegatiyA maNussA navaMti taMjadA AyariyAvege aNA riyAvege uccAgoyAvege pIyAgoyAvege kAyamaMtAvege hassamaMtAvege suva
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6zata hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. nAvege jvannAvege surUvAvege urUvAvege tesiMcaNaM khettavavaNi pariggahiyA Ni navaMti taM appayarovA nujayarovA tesiMcaNaM jaNa jANavayAiM parigga diyAI navaMti taM appayarovA nuUyarovA tadappagArohiM kuladiM Agamma aninUya ege nikAyariyAe samuntiA satovAvi ege pAya nya nvaga raNaMca vippajahAya niskAyariyAe samajhitA asatovA vi ege pAya nya navagaraNaMca vippajahAya nikAyariyAe samuhitA jete satovA asatovA pAya nya aNAya nya navagaraNaMca vippajadAya niskAyariyAe sumukhitaa||35 artha-have pAMcamo puruSa svatIrthika kahiyeMyeM (sebemi ke7 ) je puruSa kAmanogane viSe anAsaktabato aMtarAle nakhuce puMmarIka kamalane najAravA samartha te DhuM kaTuDaM (pAIvAsaMtegatiyAmaNussA ke0) pUrvAdika diziyeM koi eka manuSya hoya te kahe vo hoya (taMjahA ke ) te kahe. eka Arya eka anArya eka caMcagotranA napanA e ka nIcagotranA upanA eka mahoTI kAyAnA dhaNI eka nhAnI kAyAnA dhaNI eka sA rAvarNa vAlA eka mAtAvarNa vAlA eka svarUpavAn eka kurUpavAn ( tesiMcaNaM ke0 ) te pUrvokta AryAdika puruSane (khettavatUNipariggahiyANinavaMti ke0) devate ughADI nUmikA zAlI kSetrAdika tathA vastu te ghara hATa pramukha DhAkelI nUmikA e parigraha hoya (taMbappa yarovAnujayarovA ke0) tealpatara eTale thoDA hoya athavA pranUtatara eTale ghaNA hoya vanI (tesiMcaNaMjajANavayAiMpariggahiyAInavaMti ke0) tene jana eTale loka jAnapada eTale deza e parigraha hoya (taMthappayarovAnuUyarovA ke0) tepaNa alpatara eTale thoDA hoya athavA pranUtatara eTale ghaNA hoya (tahappagArehiMkulehiM AgammaaninUya ke) tathA te AryAdika tathA prakAranA kulane viSe dhAgamma eTale janma pAmIne koI eka mahAsa tvavaMta puruSa viSaya kaSAyane jIpIne (egeniskAyariyAe ke0) koieka nidAcaryAne viSe ( samuhitA ke ) samyak prakAre ugyA sAvadhAna thayA (satovAviegeNAyanayana vagarapaMca ke0) koieka madA satvavaMta puruSa vidyamAna evA gAyanaya eTale jhAti sva janAdika tathA upakaraNa te dhana dhAnya suvarNa rUpAdika aneka prakAranA tene (vippa jahAya ke0 ) tyAgIne (niskAyariyAe ke) nidAcaryAne viSe (samuhitA ke0) samyak prakAre navyA eTale cAritriyA thayA (asatovAviegeNAyanavagarapaMcaviSpajahA yaniskAyariyAesamuhitA ke0) ko eka mahA satvavaMta puruSa te abatA jhAti svajana upakaraNAdika aneka prakAranA tene tyAgIne nikSAcaryAne viSe samyak prakAre sAvadhAna
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. zae thayA (jete ke0) have je te (satovA asatovA ke0) bato athavA abato evo ( NA yanaya ke0) zAti svajanAdika noparigraha (aNAyanya ke0) jhAti svajanAdikathI rahita paNAnoparigraha (uvagarapaMca ke0) tathA dhana dhAnya suvarNAdika noparigraha tene (vi ppajahAya ke0 ) tyAgIne (niskAyariyAe ke0 ) nidAcaryAne viSe eTale cAritrane vi Se (samuhitA ke ) samyak prakAre unyA sAvadhAna thayA // 35 // ||diipikaa-athlokottrN paMcamaM nihu~ puruSamAha / tadahaM bravImi / yatprAcyAdidizamu dizya eke kecana manujAH saMti navaMti / tadyathA AyodhAyadezotpannAstaviparItAanA niccairgotronavAnIcairgotronavAH kAyavaMtanaccazarIrAnhasvAvAmanAdayaH suvarNAvAH surU pArUpAsteSAM vA''ryAdInAM kSetrANi zAliketrAdIni vastUni gRhANi parigRhItAni svIka tAni navaMti / kiMnUtAni alpatarANi pranUtatarANi vA / tathA teSAM janapadAH svIkatA javaMti tepyalpatarAH pranUtatarAvA / teSvAryAdiSu tathA prakAreSu kuleSu pAgamya janma la bdhvA 'ninUya viSayAdIna pravrajyAM gRhItvA eke kecana satvavaMtonikAcaryAyAM samuni taandytaaH| tathA satovidyamAnAn jJAtIna svajanAnupakaraNaM ca dhanadhAnyAdikaM viprahA ya tyaktvA asatovA jJAtInupakaraNaMca tyaktvA samubitAH pravrajyodyatAH // 35 // // TIkA-naktAH paratIthikAH sAMprataM lokottaraM nidAvRttiM nihu~ paMcamaM puruSajAtamadhi kRtyAha / (sebemItyAdi) yAkAmanogeSvasaktaH sannaMtarA novasIdati padmavarapauMDarIko dharaNAya ca samarthonavati tadetadahaM bravImIti / yasya cArthasyopadarzanAya prastAvamAraca yannAha / prAcyAdikAmanyatarAM dizamuddizyaike kecana manuSyAH saMti navaMti / tadyathA / thA ryadezotpannAmagadhAdijanapadonavAstathA'nAryAH zakayavanAdidezobhavAstathA corgotrona vAzkSvAkuharivaMzAdikulonavAstathA nIcairgotronavAvarNApasadasaMnUtAstathA kAyavaMtaH prAM zavastathA hasvAvAmanakAdayastathA suvarNApurvarNAH surUpAH kurUpAvA eke eva kecana para vazAjavaMti teSAM cAryAdInAM / NamitivAkyAlaMkAre / detrANi zAliketrAdIni vastuni khAtolitAdIni tAni parigRhItAni svIkRtAni nvNti| tAnyeva vizinaSTi / alpatarANi stokatarANi vA pranUtatarANivA navaMti / tathA teSAmeva ca jAnapadAH parigRhItAnavaMti te'lpatarAH prajUtatarAvA naveyusteSu cAryAdiviziSTeSu tathAprakAreSu kuleSvAgamyaivaMnUtAni gRhANi gatvA tathA prakAreSu vA kuleSvAgamya janma labdhvA'ninUyaca viSayakaSAyAdIn pa rISahopasargAn vA samyagubAnenobAya pravrajyAM gRhItvaike kecana tathAvidhasatvavaMtonidA caryAyAM samyagubitAstathA sato vidyamAnAnapivA eke kecana mahAsatvopetAjhAtIna svaja
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ 630 dvatIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. nAMstathopakaraNaM ca kAmanogAMgaM dhanadhAnyahiraNyAdikaM vividhaM prakarSeNa hitvA tyaktvA nAryAyAM samyaguvitAasatovA jJAtInupakaraNaMca viprahAya nidrAcaryAyAmeke keca nApagatasvajana vinavAH samucitAH // 35 // puvameva tehiM pAyaM javai taM jahA iha khalu purise annamannaM mamAe evaM vippaDivedeti taM jadA khettaM vaname dira meM suvannaMme dhame dhaMme kaMsaMme dUsaMme vipuladhaNakaNagarayaNamaNimottiya saMkha silappavAlarattaraya saMtasArasAvateyaM me saddAme rUvAme gaMdhAme rasAme phAsAme ete khalu mama kAmogA mavi etesiM // 36 // semedAvi puvameva appaNo e vaM samanijAaikA taM jahA iha khalu mama annayare Durake royAtaM ke samuppa kekA piThe kaMte apie sune manne mAme ke posa de setA jayaMtAro kAmabhogAI mama annayaraM DukaM royAtaMkaM pariyAiya da ANi kaMtepiyaMsunaM mannaM amaNAmaM DukaM posudaM ta diM skAmivA soyAmivA jUrAmivA tappAmivA pIDAmivA paritappAmi vA imAna mame mayarAna DurakAna rogAtaMkAne paDimoyana praNidhAna kaMtAna appiyAna sunA mapunnAna pramaNAmanuM dukAna posuhAna evameva golapuvaM navai // 37 // artha - ( tehiM ke0 ) te puruSane ( puvameva ke0 ) prathama cAritra levAnA vakhateja evo ( pAyaMnavara ke 0 ) jALe ( taMjahA ke0 ) te kahe . ( iha ke0 ) yA jagata mAMhe khaju iti vAkyAlaMkAre ( purise ke0 ) te puruSe ( annamannaM ke0 ) khanera anerI vastu eTale amuka amuka judI judI vastu ( mamahAe ke0 ) mahArA upabhogane arthe yaze ( evaM ke0 ) ema (vippa Divedeti ke0 ) veda pravitiyati eTale jAeyube ( taMjahA ke0 ) te vastunA nAma kahe. ( khettaM me ke0 ) yA kSetra mahAraMbe ( va Ume ke0 ) e ghara hA mahArA (hira me ke0 ) yA rUpuM mahAraMbe ( suvaM me ke0 ) yA sonu mahAsaM be (dhame ke0 ) yA dhana mahAraMbe (dhannaMme ke0) yA dhAnya mahAruMbe (kaMsaMme ke0 ) yA kAMsAnA nAjana mahArAbe ( dUsaMme ke0 ) yA duSya eTale vastra mahArAThe ( vipula, dha , kAga, rayaNa, maNi, mottiya, saMkha, sila, ppavAla, ratta, rayaNa, saMta sAra sAva teyaM me ke0 ) ema vistIrNa dhana kanaka solajAtinA ratna sAta jAtanA maNI moktiko saMkha For Private Personal Use Only
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 631 te dakSiNAvartta pramukha zIlate kazavaTI pravAlA raktaratna tathA saMta eTale bato sAra eTale pradhAna evo sAvateyaM eTale dhana e sarva mahArA upanogane arthe yajJe (saddAme ke 0 ) zabda vaMzAdikanA (rUvAme ke 0 ) rUpa striyAdikanA ( gaMdhAme ke0 ) gaMdha te kastUrI karpUrAdi ka vastunA ( rasAme ke0 ) rasamadhurAdika vastunA ( phAsA me ke0 ) sparza mRDu karaNAdi ka vastunA ( ete ke0 ) e samasta vastu te khalu iti nice ( mamakAmanogA ke0 ) e kAmanoga te mAhArAne ghane (hamavi ke0) huMpaNa ( ete siM ke0) enobu // 36 // have (se mehAvi ke0 ) te paMti ( putrameva ke0 ) pUrve (appaNI ke0 ) potAnA hRdaya sAye ( evaM ke0 ) evaM (samanijAkA ke0 ) samyak prakAre jANe khAloce eTale prathama yI potAnA hRdayasAtheM vicAre ke e mahArAMbe kiMvA nathI evo vicAre te guM vicA re (taMjA ke0 ) te kahe . ( ihakhalu ke0 ) yA saMsArane viSe nice ( mamayannayare ho ) mahArA zarIrane viSe anya koI eka ( Durake ke0 ) duHkha mastaka pIDAdika ( ro yAtaM ke0 ) rogAtaMka eTale asAdhya roga zUlAdika ( samuppA ke0 ) upaje te roga kevohoya te kahe . ( alihe ke 0 ) niSTakArI ( kAMte ke0 ) yAkrAMtakArI ( pie 0 ) priya kArI ( sune ke0 ) zubhakArI ( maNunne ke0 ) mano 0 eTale manane game nahI ( zramaNA me ke0 ) vizeSa prakAreM pIDAno karanAra ( Darake ke0 ) duHkha rUpa ( gosuhese haMtA ke0 ) nathI jyAM lavalezamAtra sukha, evo duHkha napa ne ke te pUrvokta kAmanogAdi yogya je vastube te pratye evaM kahe ke ( jayaMtA ro ke0 ) ho jaya thakI rAkhanArA (kAmanogAI ke0 ) dhana dhAnyAdika tathA zabdAdika kAmanogo tume ( mama ke0 ) mahAre zarIre ( annayaH khaM ke0 ) anerA duHkha je ( royAtakaM ke0 ) rogAtaMka zUlAdika upanAve ( pariyAiyaha ke0 ) tene tame vecI lyo mahAre kharthe ( ahiM ke0 ) aniSTa kArI (kaMtaM ke0 ) vyakrAMta kA ( appiyaM ke0 ) priyakArI (sunaM ke0 ) asunakA ( zramannaM ke0 ) manojJa (maNAmaM ke0) vizeSe amanojJa pIDAkArI (DarakaM ke0) duHkharUpa (posuhaM ke 0 ) nathI jyAM lava leza mAtra sukha ( tahiM ke0 ) teNekarI ( DurakAmivA ke0 ) yAkaro duHkhI buM ( soyAmivA ke0 ) zoka anunakuMkuM ( jUrAmivA ke0 ) jubuM ( tappAmivA ke0 ) ma hAro daya tapeDhe bIjAyaDe ( pIDAmivA ke0 ) pIDA anunakuMkuM (paritappAmivA ke0 vizeSe pIr3A na ityAdika (imA ke0 ) e (mame ke0 ) mane ( mayarAja ke 0 ) rA ( rA 0 ) duHkha je pUrvokta mastaka pIDAdika asAdhya ( rogAtaM kAmo ke 0 ) roga yAMtaka zUlAdika je thakI tatkAla prANano nAza thAya te thakIta mane mUkAva evA ( hArDa ke0 ) aniSTakArI ( akaMtA ke0 ) yAtrAM )
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ 632 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. aar (pA0 ) apriyakArI (sunAu ke0 ) sunakArI ( mapunnA ke 0 ) manojJa (maNAmanuke0 ) arucatA vizeSe manojJa pIDAkArI evA (DurakA ke0 ) duHkha (posuhAu ke0 ) nathI jemAMhe jeza mAtra gukha evA je duHkha te thakI he kAma jogAdiko tame mane mUkAvo ( evameva ke0 ) evIrIte je kAmanogAdikane prArthanA kare topa (golapuvaMnavai ke0 ) te kAmanogApUrvajacdhonanavati eTale te kAma jogAdika je te koI manuSyane pUrvokta duHkha thakI mUkAvyo be evo pUrve kyAM jAvAmAM prAvyaM nathI. // 37 // || dIpikA - ye nikSAcaryodyatAstaiH pUrvameva pravrajyAgrahaNakAla etajjJAtaM syAt / tadyathA / anya vastUddizya puruSaH pravrajitaH pravrajyAM grahItukAmovA evaM viprativedayati jAnAti / tadyathA / kSetraM vAstugRhaM hiraNyaM suvarNa kanakaM dhanaMgomahiSyAdi dhAnyaM zA vyAdi kAMsyaM kAMsyapAtrAdi dUSyaM vastrAdi / tathA vipulAni dhanakanakAdIni zaMkhAdadi pAvartAH muktazailAdikAH zilAH pravAlaMvidrumaM raktaratnaM padmarAgAdi satsAraM zonanasAraM zUlamasyAdi svApateyaM ivyaM sarvametanmamopabhogAya naviSyati / tathA zabdarUpagaMdharasaspa zame kAmanogAzrahamapyeteSAM jogAnAM saMbaMdhI // 36 // prayamapi nogasaMbaMdhIti vicA medhAvI pUrvamevAtmanA evaM samanijAnIyAt / tadyathA / iha janmani mamAnyat duHkhaM zirovedanAdikaM yAtaMkovA yA jIvitApahArI zUjAdikaH / sakiMnUtaH / aniSTo shiniso'manojJaH / yavanAmayatItyavanAmaH pIDAvizeSakArI duHkharUpaH / naguno 'karmakatvAt / punaryukhotpAdanamatyaMta duHkhajJApanArtha / tadevaMbhUtaM duHkhaM rogAtakaM vAtaiti khede nagavaMtaH kAmanogAyUyaM mayA pAlitAstatoyUyamapIdaM duHkhaM rogAtaMkaM vA ( pariyAiyaha ) vibhajya gRhIta | atyaMta duHkhapIDitaH punastAnyeva vizeSaNAnyAha / niSTAdivizeSaNAni pUrva prathamAMtAni punardvitIyAMtAni sAMprataM paMcamyaM tAni / sacAyamarthaH pUrvaM labdhana navati / korthaH / nahi te jogAdayonaraM duHkhAnmocayaMtItipUrvaM nAtaM // 37 // // TIkA:- te pUrvoktaviziSTA niSAcaryAyAmanyudyatAH pUrvameva pravrajyAgrahaNakAlaeva tairetajjJAtaM navati / tadyathA ( ihetyAdi) iha jagati / khaluvAkyAlaMkAre / anyadanya 6 stU dizya mamaitanagAya naviSyatItyevamasau pravrajyAM pratipannaH pravatrajiSurvA pravedayati jAnA tyevaM parivitti / tadyathA / detraM zAMtidevAdikaM vAstu khAtohitAdikaM hiraeyaM dharmalA nAdikaM suvarNakanakaM dhanaMgomahiSyAdikaM dhAnyaMgodhUmAdikaM kAMsyaM kAMsya pAtrAdikaM tathA vipulAni prabhUtatarANi dhanakanakaratnamaNimauktikAni ( zaMkha zinaMti) muktazailA For Private Personal Use Only
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 633 dikAH zilAH pravAla vidrumaM / yadivA (zilappavAlaMti) zriyAyuktaM pravAlaM zrIpravAlaM varNAdiguNopetaM tathA ( rattarayaNaMti) raktaratnaM padmarAgAdikaM tathA satsAraM zonana sAramityarthaH / zUlamaNyAdikaM tathA svApateyaM zuI ivyajAtaM sarvametatpUrvoktaM me mamopanogAya naviSyati / tathA zabdAveevAdayorUpANyaMganAdIni, gaMdhAH koSThapuTAda yorasAmadhurAdayomAMsarasAdayovA, sparzAmRdAdayaete sarvepi khalla me kAmanogAyAhamapye SAM yogamArtha pranaviSyAmItyevaM sNprdhaary;||36|| samedhAvI pUrvamevAtmAnaM vijAnIyA devaM paryAlocayet / tadyathA / iha sNsaare| khaluzabdo'vadhAraNe / ihaivAsminneva janmani ma nuSyanave mamAnyatarahuHkhaM zirovedanAdikaM AtaMkovA''zu jIvitApahArI zUlAdikaH samu tpAdyate / tameva vizinaSTi / aniSTo'kAMto'priyo'zuno'manojho'vanAmayatItyavanAmaH pIDAvizeSakArI duHkharUpoyadi vA namanAgamanAk me mama nitarAmityarthaH / kukhayatIti HkhaM punarapi uHkhotpAdana atyaMtaHkhapratipAdanArtha sukhalezasyApi parihArArtha ca none va zunakarmavipAkoditatvAditi / atraca yauktaM punarucyate tadatyAdarakhyApanArtha takSize SapratipAdanArtha veti / tadevaMnUtaM phuHkhaM rogAtakaM vA haMtatikhede nayAghAtAroyUrya kSetravastu hiraNyasuvarNadhanadhAnyAdikAH parigraha vizeSAH zabdAdayovA viSayAstathA he jagavaMtaH! kAmanogAyUyaM mayA pAlitAH parigRhItAzca tatoyUyamapIdaM suHkhaM rogAtaMkaM vA (pari yAzyahatti ) vinAgazaH parigRhIta yUyaM / atyaMtapIDayovinaH punastadeva uHkhaM rogAtakaM vA vizeSaNa vAreNoccArayati / aniSTamapriyamakAMtamagunamamanojhamamanAgnUtamavanAmakaM vA kuHkhamevaitannogunamityevaMnUtaM mamotpannaM yUyaM vinajatAhamanenAtIva duHkhAmIti duHkhi taityAdi pUrvavanneyamityato'muSmAnmAmanyatarasmAhuHkhAjogAMtakAmA pratimocayata yUyaM / aniSTAdivizeSaNAni tu puurvvkssyaakhyeyaani| prathamaM prathamAMtAni purditIyAMtAni sAM prataM paMcamyatAnIti / nacAyamarthastena Hkhitenaivameveti yathAprArthitastathaiva labdhapUrvona vati / idamuktaMnavati / nahi te kSetrAdayaH parigrahavizeSAnApi zabdAdayaH kAmanogAsta duHkhitaM uHkhAdimocayaMtIti // 37 // iha khalu kAmanogA potANAevA posaraNAevA purisevA egatA puviM kAmanoge vippajati kAmanogAvA egatA puddhiM purisaM vippajati anne khalu kAmanogA anno adamaMsi se kimaMgapuNa vayaM annamannehiM kAma jogehiM mubAmo iti saMkhAeNaM vayaMca kAmanogediM vippajahissAmo se medAvi jANejA bAdiraMgamettaM // 37 //
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ 634 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. // artha-(ihakhalu ke0) thA jagat mAMhe nice thakI (kAmanogA ke0 ) te kAma jogAdikaje te, pUrvokta kukhiyA jIvane (gotANAevAke) trANanaNI nathAya. (Nosara gAevA ke0) athavA zaraNa jaNI nathAya. (purisevA ke0) te pUrvokta duHkhI puruSane pUrvokta rogAdika upane thake trANa zaraNa naNInathAya. have ruDA kAmanoganI lIlAnoaMta dekhADe ke (egatA ke0) ekadA (puTviM ke0) prathama vyAdhi natpanna kAleM, athavA jarA jIrNa kA leM,athavA rAjA dikanA upavane kAleM puruSa, (kAmanogevippajahaMti ke0)ekAmanogane mU ke le. (kAmanogAvAegatAputvaMpurisaMvippajahaMtike0) athavA e kAma noga poteMja ekadA ivyAdikane anAveM viSayAnilASI paNuM utAMja te puruSane tyAgI mUke: te kAraNa mATe je paMmita puruSa hoya te evIrIte avadhAraNa kare ke, (bannekhalukAmanogA ke0) nice karI e kAmanogAdika je te, mahArA thakI anya judADe. (annoghahamaMsi ke0) hu~ paNa e kAmanogathakI anya judo. jo emaDe to, ( se kimaMgapurAvayaM ke0) te zA arthe valI ame (annamannehiMkAmanogehiM munAmo ke0) anitya azAzvata evA je e kAmanoga, tene viSe mULa eTale mamatva kariye, kemake evaM e mamatva karavU teto vyartha. (itisaMkhAeke0) erIte koi mahA satvavaMta puruSa te kAmanogAdikane pUrvokta rIte vyartha jANIne, (vayaMcakAmanogehiMvippajahissAmo ke0 ) ame e kAmanogAdikano tyAga ka rA. evo adhyavasAya kare te mahApuruSa jANavo. valI anya bIjaM vairAgyanuM kAraNa ka hele. ( semehAvijANejA ke0 ) te paMmita ema jANe je, ( bAhiraMgamettaM ke0 ) e nava vidha parigraha tathA zabdAdika viSaya je te phuHkhathakIrAkhanAra nathI; eto sarve bAhiraM ga saMyogi ne eTale bAhyarUpale, evaM paMmita jANele. // 30 // // dIpikA-etadevAha / iha nave khalu kAmanogAna trANAya vA syuH / puruSaH prANI ekadA pUrva kAmanogAna tyajati kAmanogAvA ekadA kadAcitpuruSaM tyajati / sacaivaM jA nAti anye ninnAH khalu mattaH kAmanogAetenyazca ninno'haM evaM sati vayameteSu anyana teSu kAmanogeSu mUbI kurmaztyevaM kecinmahApuruSAH parisaMkhyAya samyaka jJAtvA, kAmano gAn vayaM viprajahiNyAmastyadayAmaztyadhyavasAyinaH syuH / punarvairAgyakAraNamAha / same dhAvI etattrAdikaM bAhyAMgaM vartataiti jAnIyAt // 30 // ||ttiikaa-etdev lezatodarzayati (ihakhaluztyAdi) hAsmin / khluvaakyaalNkaare|te kA manogAyatyaMtamanyastAna tasya Hkhitasya trANAya zaraNAya vA navaMti / sulAlitAnAmapi kAmanogAnAM paryavasAnaM drshyitumaah| (purisevAityAdi) purizayanAtpuruSaH ekadA vyAdhyu tpattikAle vA'nyasminvArAjAdyupazve taankaamnogaanprityjti|svaa puruSovyAdyanAve
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 635 taiH kAmanogairviSayonmukhopi tyajyate / sacaivamavadhArayati anye mattoninnAH khalvamI kA manogAstebhyazcAnyohamasmi / tadevaM vyavasthite "kimiti vayaM punareteSvanityeSu parajUteSva nyeSu kAmanogeSu mULa kurma" ityevaM kecana mahApuruSAH parisaMkhyAya samyak jhAvA, kAmano gAnvayaM viprajahiSyAmastyayAmaityevamadhyavasAyinonavaMti / punaraparaM vairAgyotpattikA raNamAha / (semehAvI) samedhAvI zrutikaH etajAnIyAt / yadetatdetravAstuhiraNyasuva zabdAdiviSayAdikaM uHkhaparitrANAya na navatItyupanyastaM tadetadbAhyAMtaraM vartate // 37 // iNameva uvaNIyatarAgaMtaM jahA mAyAma pitAme nAyAmenagiNIme nakAme puttAme dhUtAme pesAme nannAme suhAmesudAme piyAme sadAmesayaNasaMgayasaM thuyAme ete khalu mama NAyana ahamavi etesiM evaM se medAvi puvameva a ppaNAevaM samanijANejA iha khalu mama annayare urake royAtaMke samuppale jhA aNi jAva ke posude sehaMtA nayaMtAro pAyama mama annayaraM ukaM royAtaMkaM pariyAzyada aNi jAva posudaM tahiM 'rakAmivA so yAmivA jAva paritappAmivA imAname annayarAto puraskAto royAtaMko pa rimoeda aNibana jAva posudAna evameva polaca puvaM nv||nnaate siMvAvi nayaMtArANaM mama NAyayANaM annayare urake royAtaMke samupajejA aNi jAva posahaM sehaMtA ahamatasiM nayaMtArANaM gAyayANaM maM annayaraM urakaM royAtaMkaM pariyAzyAmi aNi jAva posudaM mAme urakaM tuvA jAva mAme paritappaMtuvA imAnaNaM amayarAma muskAtoroyAtaMkAna parimoemi aNitajAva NosudAna evameva polaapavaM nava anna ssa jukaM annona pariyAzyaMti annena kaDaM anno nopddisNvedeti||40|| patteyaM jAyatiyaM patteyaM mara patteyaM cayapatteyaM vvavaja patteyaM UjA patte yaM sannA patteyaMmannA evaM vinnU vedaNAti khaluNAtisaMjogANotANAevA NosaraNAevA purisevA egatA puddhiM NAtisaMjoe vippajati pAtisaM jogAvA egatA puddhiM purisaM vippajati anne khalu NAtisaMjogA anno ahamaMsi sekimaMga puNavayaM annamannehiM NAtisaMjogehiM mubAmo iti saM khAeNaM vayaM NAtisaMjogaM vippjhissaamo||41||
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ 636 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. artha-(iNamevanavaNIyatarAgaM ke0) thA je Agala kaheze te ghaNAja bAsanna DhukaDA va je. (taMjahA ke0) te kahele. (mAyAme ke0) mAtA mahArI, pitA mahAro, nAi ma hAro, bahena mahArI,nAryA eTale strI mahArI,putra mahArA dhUtA eTale beTI mahArI, pesA eTale dAsa mahArA, ( nannAme ke0) mitra mahArA sakhAimahArA, athavA potrA tathA nyAtamahArI (sunhAmeke0) snuSA eTale putranI vadu mahArI, (piyAmeke0) priya (sahAme ke0) sakhA (suhAmeke0) suhRt eTale saUna mahArA, (sayAsaMgathasaMthuyAmeke0) svajana saMstuta zvazurakulAdika pitariyAdika e sarva mahArA,tathA jenI sAthe ghaNo bAlApa saMlA pa paricaya thAya te sarva mahArA, (etekhalumamaNAyake) e sarva nizce thakI mahArA jhAti nA ghaNAja TUkaDA saMbaMdhIje. ane (ahamavi ke0) DhuMpaNa ( etesiM ke0 ) ehono bUM e mane upakAra karaze, hu~ ene upakAra karIza. ( evaM ke0) erIte (semehAvi ke0) te paMmita (putvameva ke0) pUrve (appaNA ke0) potAnA AtmAne viSe (evaMsamani jANejA ke0 ) ema samasta prakAre jANe manamAMhe vicAre je, (iharakhalumama ke0 ) A navane viSe nizce mujane (annayare ke ) anero koza (urakeroyAMtakesamupalejAtha NijAvarakeNosuhe ke0 ) suHkha zUlAdika asAdhya roga aniSTa yAvat phuHkha kArI,ane nathI jemAM lezamAtra sukha evA rogAdika upane thake tevAre te puruSa te kuHkhe Hkhita bato, (sehaMtAke) mAtA pitAdika jJAti gotrI svajanAdikane prArthanA kare ke, (nayaMtAroke0) aho naya thakI rAkhanArA evA (gAya ke0) jhAti gotrIna ! (ima ke) ema (ma ma ke0) mane (annayaraM ke) anero kuHkha rogAtaMka zUlAdika upamuMDe te tamo vaheM cI vyo. kemake e aniSTakArI jyAMsudhi lavaleza mAtra sukha nahI (tahiMskAmivA ke0 ) tevA Hkhe karI atyaMta ukhI socuDaM, yAvat pIDA anunabubu. (imAnapaMthanna yarAtourakAto ke0) emaja anere UHkhe atyaMta suHkhInu, zoka paritApa pIDA anuna, , te kAraNe e :raka tathA roga thAMtaka thakI mujane (parimoeha ke0 ) mUkAvo. pa raMtu aniSTakArI jyAMsudhi jemAMhe leza mAtra sukha nathI evA phuHkha thakI mUkAvavAne (evamevaNolapuvaMnavazke) erIte te artha mAgatolIye nahI eTale te uHkhane vaheMcIlIye nahI arthAt te jhAtI, gotrI, tene phuHkha thakImUkavavAne samartha nthaay.||3|| (tesiMvAvi jayaMtArANaM ke ) athavA te nayathakI rAkhanArA evA je (mamaNAyayANaM ke0) mahA rA jhAti, gotrI, tene paNa anero koieka phuHkha rogAMtaka upaje te kevo upaje toke aniSTakArI yAvat nathI jemA lezamAtra sukha evo roga upane thake DhuMpaNa te jayathakI rAkhanAra thazza jhAtI gotrIyono kuHkha rogAtaMka vahecI lazza, kAraNake tevA aniSTakArI jemAhe lezamAtra sukha nathI evA uHkha thakI mahArA jJAtI gotrI sukhI thAya yAvat
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 637 mahArA jhAti vizeSe pIDA anunave mATe ene paNa anerA koI muHkha thakI, rogAtaMka thakI, mukAvaguM. evaM yadyapi te potAnA mana mAMhe jANe paraMtu te aniSTakArI jemA leza mAtra sukha nathI evA kuHkha te jhAtI gotrIne upane thake te mAhethI vaheMcI nazake, eTa se temana phuHkha pote lA zake nahI kAraNake, (annassarakaMannonapariyAzyaMtike0) anerAnuM duHkha anero vaheMcI lA zake nahI, eTale ekanuM mukha bIjo vaheMcI lAzake nahI. (annenakaDaM ke ) anerAnuM kareluM karma (annonopaDisevedeti ke ) anero no gave nahI. jeNe je kIdhuM hoya te tehija jogave // 40 // (patteyaMjAyatiyaMke) jIva pratyeka pratyeka upajele. (patteyaMmara ke0) pratyeka pratyeka maraNa pAme. ( patteyaMcaya ke) pratyeka pratyeka dhana dhAnyAdika ne bAMkele. (patteyaMnavavaU ke0) pratyeka pratyeka upArja na kare saMgraheje. (patteyaMUkA ke0)pratyeka pratyeka UMjAyaka kalaha laheje. (patteyaMsannA ke0) pratyeka pratyekane saMjhA eTale padArthay parijhAnaDe, te koiekane alpaDe, koiekane ghaNuMDe. ema taratama yoga jJAna upajele. (patteyaMmannA ke0) pratyeka pratyeka cittano ciM tavana. ( evaMvinnUvedaNAtike0) erIte vinU eTale jANaQ. pratyeka pratyeka sukha duH kharUpa vedanAno anunava thAyaDe, etAvatA ekanuM kareluM bIjo na nogave. (evaM ke0) e kAraNe khalu iti nizce (pAtisaMjogA ke0) zAtino je saMyoga te jIvane (NotA NAevA ke) trANa naNI nathAya. (NosaraNAevA ke0) jIvane zaraNa naNI na thAya. (purisevAegatApurviNAtisaMjoevippajahaMti ke0 ) ekadA prastAve jhAti saMyogane te pu ruSa prathama bAMke. (NAtisaMjogAvAegatAputviMpurisaMvippajahaMti ke0 ) athavA ekadA pra stAve jhAti saMyoga te puruSane prathamathIja bAMme te kAraNe, (annekhaluNAtisaMjogAke) nizce e zAtinA saMyoga je de, te muja thakI anya. (annothahamaMsi ke0 ) ane hu~ enA thakI anya eTale judo jo emale topaNa (sekimaMgapuNavayaMke0) kizora komala vacane karI valI amhe te (anamannehiM ke0) mAho mAMhe (gAtisaMyogehiM ke0) jhAti nA saMyoga sAthe (mubAmo ke0) mUrjA kIdhI. te mULa karavI yogya nathI (itisaMkhA eNaM ke0) evaM jANIne (vayaMNAtisaMjogavippajahissAmo ke) ame jhAti saMyoga bAMmaguM. evo adhyavasAya jeno hoya tene paMmita jANavo. // 41 // // dIpikA-idameva ca vakSyamANamupanItataramAsannataraM vartate / tadyathA / mAtA, pitA, cAtA, naginI, nAryA, putraH, sutA, snuSA, priyaH, sakhA suhRt, ityAdi jJAtayaH pUrvAparasaMstutAete khalu jJAtayomamopakArAya naviSyaMti ahamapyeteSAM jJAtInAmupakari SyAmItyevaM samedhAvI pUrvamevAtmanA evaM samanijAnIyAvicArayet / iha nave mamAniSTA
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ 637 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. divizeSaNoHkhAtaMkaH samutpadyate, tato'sau taduHkha'khitojhAtIna evamanyarthayet / yathA mamAnyataraM duHkhamutpannaM parigRhIta yUyaM ahamanenotpannena kuHkhAtaMkena pIDayiSyAmIti tato'smAhuHkhAnmAM parimocayata yuuymiti||3||idN sarva prAgvat yojyA yAvadevaM nopalabdha pUrva navati / yataH anyasya khamanyona paryAdadAti na gRehAti anyena kRtaM karma anyo na pratisaMvedayati nAnunavati // 40 // yataHyasmAtpratyekaM jIvojAyate, pratyekaM mriyate, pratyekaM tyajati parigrahaM pratyekamutpadyate / bauktaM / ekasya janmamaraNe, gatayazca zunAgu jAnavAvarte // tasmAdAkAlikahitamekenaivAtmanaH kArya // 1 // tathA pratyekaM UMkA kala haH / tadgrahaNAtkaSAyAgRhyate pratyekameva jIvAnAM kaSAyodayaH syAdityarthaH / saMjhApadA thaparibittiH sApi pratyekaM (mannatti ) mananaM ciMtanaM paryAlocanamiti yAvat / pratyekame va vijJAna pratyekaM vedanAH (itikhalutti) iti pUrvoktaprakAreNa khalu amI jhAtisaMyogA na trANAya na zaraNAya / natpannapIDArtinivAraNaMtrANaM, anAgatArtisaMracaNaM zaraNaM / yataH puruSaekadA jhAtisaMyogAn viprajahAti, jhAtisaMyogAvA puruSaM parityajati tasmAdanye jhA tisaMyogAthahamanyosmIti nAvanIyaM / evaM sati kimiti punarvayamanyairanyaiAtisaMyogai mUbI kurmaH / mU karaNaM na yuktamityarthaH / iti saMkhyAya jhAvA, vayaM "jJAtisaMyogAn tya dayAmaH parihariSyAma" iti kRtAdhyavasAyAjJAnatattvAH syuH // 41 // ||ttiikaa-idmev cAnya 6dayamANamupanItataramApannataraM vartate / tdythaa| mAtA, pitA, nA tA, naginItyAdayojhAtayaH pUrvAparasaMstutAete khalu mamopakArAya jJAtayonaviSyaMti, ada ma"pyeteSAM snAnanojanAdinopakariSyAmI" tyevaMsamedhAvIpUrvamevAtma naivaMsamanijAnIyAdi tyaadi| evaM paryAlocayetkalpitavAniti vA / etadadhyavasAyI cAsau syAditi darzayitumAha / (ihakhakhuztyAdi ) hAsminnave mama vartamAnasyAniSTAdi vizeSaNaviziSTouHkhAtaMkaH sa mutpadyeta tato'sau taduHkhaUHkhitojAnIte / tamevamanyarthayet / tadyathA / mamAnyataraM suHkhAtaMkamutpannaM parigRhIta yUyamahamanenotpannenaphuHkhAtaMkena pIDayiSyAmItyatomuSmAnmAM parimocayata yUyamiti / nacaitattena ukhitena labdhapUrva navati nahi tAjJAtayastaM uHkhAnmoca yitumlmitinaavH||3|| nAsau teSAM phuHkhamocanAyAlamiti darzayitumAha. (tesiMvAvItyA di) sarva prAgvadyojanIyaM yAvadevameva no labdhapUrva navatIti / kimityevaM nopalabdhapUrva navatItyAha / (asmassaHkhamityAdi) sarvasyaiva saMsArodara vivaravartino'sumataH svarUtaka rmodayAdyahuHkhamutpadyate tadanyasya saMbaMdhi kukhamanyomAtApitrAdikonapratyApidhatte na tasmA tputrAdeHkhenAsahyenAtyaMtapIDitAHsvajanAH nApi uHkhamAtmani kartumalaM / kimityevamA zaMkyAha / (ameNakaDamityAdi ) anyena jaMtunA kaSAyavazagena iMDiyAnukUlatayA'nilA
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgrada nAga usarA. 63e SiNA jJAnAttena mohodayavartinA yatkRtaM karma ta'dayamanyaH prANI nopratisaMvedaya ti, nAnunavati tadanunavane hyakatAgamakatanAzau syAtAM / nacemau yuktisaMgatAvatoyayena kRtaM tatsarva saevAnunavati / tathAcoktaM / parakatakarmaNi yasmAnnAkAmati saMkramovinA govA // tasmAtsatvAnAM karma yasya yattena tavedyaM // 1 // 40 // yasmAtsvarUtakarmaphalezvarAjaMtava stasmAttadetanavatItyAha / (patteya mityAdi ) ekamekaM pratyekaM sarvopyasumAn jAyate, ta thA dIroM cAyuSi pratyekameva mriyate / naktaMca / ekasya janmamaraNe, gatayazca gunAzunA navAvate // / tasmAdAkAlikahitamekenaivAtmanaH kAryamiti // 1 // tathA pratyekaM devavastu hiraNyasuvarNAdikaM parigrahaM zabdAdIMzca viSayAnmAtApitRkalatrAdikaM ca tyajati, yathA pratye kamupapadyate yujyate, parigrahasvIkaraNatayA tathA pratyekaM UMphAkalahastagrahaNAtkaSAyAHpa rigRdyate / tataH pratyekamevAsumatAM maMdatIvratayA kaSAyonavonavati / tathA saMjJAnaM saMjJA pdaarthprijittiH| sApi maMdamaMdatarapaTupaTutarajedAtpratyekamevopajAyate / sarvajJAdAratastarata mayogena matervyavasthitatvAt / tathA pratyekameva / (mannatti ) mananaM ciMtanaM paryAlocana miti yAvat / tathA pratyekameva (vipmutti ) vivAMstathA pratyekameva sAtAsAtarUpaveda nA sukhaHkhAnunavaH / upasaMjighRkurAha / (itikhaluityAdi) ityevaM pUrvoktena prakAre e yatonAnyena kRtamanyaH pratisaMvedayate pratyekaM jAtijarAmaraNAdikaM / tataH khalvamI jhA tisaMyogAH svajanasaMbaMdhAH saMsAracakavAle paryaTatotyaMtapIDitasya tadaraNena trANAya na trANaM kurvati, nApyanAgatasaMrakSaNataH zaraNAya navaMti / kimiti / yataH puruSaekadA ko dhodayAdikAle jhAtisaMyogAn viprajahAti parityajati, svajanAzca na bAMdhavAiti vyavahA radarzanAt jJAtisaMyogAdekadA tadasadAcAradarzanataH pUrvameva taM puruSaM parityajati svasaMbaM dhAttArayati / tadevaM vyavasthite etanAvayettadyathAnye khalvamI jhAtisaMyogAmattoninnA enyazcAnyohamasmi / tadevaM vyavasthite kimiti punarvayamanyairanyaiAtisaMyogaimUbI ku rmona teSu mULa kriyamANA nyAyyaivaM saMkhyAya jJAtvA, pratyAkalayya vayamutpannavairAgyAjJAti saMyogAMstyadayAmaztyevaM kRtAdhyavasAyinoviditavedyAnavaMtIti // 41 // se mahAvi jANejA bAhiraMgameyaM iNameva gvaNiyatarAgaM taM jahA bAme pA yAme bAdAme karUme darame sIsaMme sIlamme Aname balaMme vAlome tayAme bAyAme soyame carakUme ghANaMme jinAme phAsAme mamAjaMsi vayAupaDi jUra taMjadA na balA varamA tayA gayA soyAne jAva phA sA susaMdhitA saMdhIvisaMdhI nava balitaraMgegAe nava kiehA kesA pa liyA navaMti taMjadA jaMpiyaM imaM sarIragaM narAlaM AhArovazyaM eyaMpiya
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ 640hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. aNupuveNaM vippajahiyatvaM javissati evaM saMkhAe senikU nikAyariyAe sa muhie udana logaM jANejjA taM jIvAceva ajIvAceva tasAceva thaavraacev||4|| artha-have valI bIjaM vizeSa vairAgyanuM kAraNa kaheje. (semehAvijANejAbAhiraMga meyaM ke0 ) te paMmita evaM jANeje e pAgala kaheze te sarva bAhyale. e svajanAdika sa vaM bAhyale. evaM pUrve kahyu; valI (Nameva ke0) e thakI ( uvaNIyatarAgaMke0) yAsa na DhakaDAM eTale ghaNA najIka je le (taMjahA ke0) te dekhADe. (habAme ke0) hAtha mahArA azoka patnava sarakhA aneka zatrunA vinAza karanAra, tathA svajana janonA ma noratha pUraNahAra, evA hasta bIjAnA nathI ema ciMtavanA kare. (pAyAme ke0 ) paga ma / hArA kAbabA sarakhA uMcA, tathA padma jevA suMvAlAve. evA bIjAnA nathI (bAhAme ke0) tathA bAda mahArA nogala samAna aneka zatrunA vinAza karanArAje. evA bI jAnA nathI (karUma ke0) sAthala mahArA kelanA garna samAna (udaraMme ke0) peTa mahAraM atyaMta suvAluM mAbalA samAna. (sIsaMme ke0) mastaka mahAruM atyaMta suMda raje. (sIlamme ke0) AcAra mahAro baduja rUDole. (Aumeke) yAyuSya mahAruM saba la eTale ghaj. (balame ke0) zarIranuM bala mahArUM ghaNuMDe. ( vamomeke0 ) varNamA hAro gaura . (tayAme ke0 ) tvacA mahArI zIghra. (bAyAme ke0) kAMtI mahArI suMdara De. ( soyame ke0) zrotra eTale kAna mahArA nalAne. (carakUme ke0) cahU mahArI ni malane. (ghANaMme ke0) nAsikA mahArI nalI tIkSNa ne (jinAme ke ) jivhA mahA rI ruDI. (phAsAmeke0) sparzeziya mahArI suMdara. (mamAtiUMti ke0) eTalA e vAnA mahArA ghaNAja sArAMne evI zarIranI mamatA kare ke, jevA mahArA zarIranA avayava De tevA bIjAnA nathI ema jANe. (vayAnapaDijUratti ke0) paraMtu te hastAdika zarIranA avayava je je te kevAle toke, vayanA pariNAma thakIja jIrNa thAyale. te jINa thavAthI te prANI pUrvokta suMdara avayavo thakI nraSTa thAya (taMjahA ke0) je thakI bhraSTa thAya tenA nAma kahe. AyuSya thakI, bala thakI, varNa thakI, tvacA thakI, kAMti thakI, zrotra eTale kAna thakI, yAvat sparza DiyAdika pAMce iMDiya thakI, thAya. (susaMdhitAsaMdhIvi saMdhInavazke) jeruDIrIte jAnu kUparAdikanI saMdhi malIne te visaMdhi eTale viparita saMdhi thAya. (valitaraMgegAenavaMtike0) zarIra sarva valiyAM rUpa taraMga teNe karIyAkula thAya, zarIra evaM thAya je,potAneja naga kare to pabIbIjAne naga kare temAM kevujaguM? (kirAhAke sApaliyAnavaMti ke ) kAlA keza te sapeta thAya. (taMjahAke) te kahe kiMbahunA (jaMpiyaMzmaMsarIragaM ke0) je e zarIra sAru manohara (urAlaMyAhArovazyaM ke0 ) udA
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 641 ra ruDA hAreM karI vRddhine pamADyuM. ( eyaMpiyaM ke 0 ) ene paNa (aNuputreAM ke0 ) nukrame vane pariNAme ( vippaja hiyavaMna vissa ti ke0 ) bAMmakuM thaze. ( eyaM saMskAe ke0 ) evaM jANIne ( se niskU ke0 ) te sAdhu paMmita samasta dhana dhAnyAdika bAhya parigraha bAMmIne tathA rAga deSAdika aMtaraMga parigraha bAMmIne ( nirakAya riyAe samuhie ke 0 ) nidAcaryAne viSe sAvadhAna thAya. ( ihalogaMjAaikA ke0 ) te sAdhu be prakAre loka nejA (ke) te be prakAra kahele. ( jIvAceva ke0) eka jIvate jIvAstikAya prANi mAtra jAvA. bIjo ( ajIvAceva ke0 ) dharmAstikAyAdika pAMcavya jIva jANa vA. have e nikku cAritriyAne dayA jANavAne yarthe jIvanA neda kahe. ( tasAcevathAva rAceva ke0) eka trasa te beiMDiyAdika jANavA. bIjA sthAvarate pRthvI kAyAdika jAe vA te valI sUkSma bAdara paryAptA aparyAptAnA nerdekarI ghaNA prakAreM jANavA // 42 // // dIpikA - vairAgyotpattikAraNamevAha / samedhAvI jAnIyAt / tadyathA / bAhyatarame tat yajjJAtisaMbaMdhanaM idamanyaDupanItataramA sannataraM jJAticyaH zarIrAvayavAnAmAsannataratvA tU / tadyathA / hastau manoharau evaM pAdau bAhU karU zIrSamudaramAyurbalaM varNastvakA yA zrotraM cakurghA jivA sparzaiti sarvaM mamAti mamIkaroti. yAdRG me, na tAdRganyasyeti nAvaH / etacca hastapAdAdikaM vayasaH pariNAmAt. (parijUraitti) parijIrNatAM yAMti / tadyathA / prAyuSaH sakAzAdIyate balAt varNAt tvacazvAyAtaH zrotrAt yAvatsparzA dIyate / x ca sanatkumAraca kridRSTAMtovAcyaH / zarIre hIyamAne zrotrAdInIMdiyAsyapi hIyate / ya ktaM / bAlyaM vRddhirvayomedhA, tvakcakuH zukravikramAH // dazakeSu nivartate manaH sarveziyAli ca / tathA sudhitaH subaddhaH saMdhirjAnukUrparAdiko visaMdhirnavati / gAtraM zarIraM valitaraMgA kulaM zirAjAlaveSTitaM navati / yataH / valisaMtatama sthizeSitaM, zithilasnAyuvRtaM kalevaraM // svayameva pumAn jugupsate kimukAMtAH kamanIyavigrahAiti / tathA kRSNAH kezAH palitAH zvetAH syuH / yadapadaM zarIramudAraM zonanaM viziSTAhAropacitaM etadapi mayA'vazyaM vi pradAtavyaM tyaktavyaM bhaviSyati ityavagamya saMsArAsAratAM saMkhyAya jJAtvA sanikurnidAca afri samucitaH san dvidhA lokaM jAnIyAt / tadyathA / jIvAjIvAzva | jIvAdivi dhAH sAH sthAvarAzca / eteSAmupari bahudhA vyApAraH pravartate // 42 // // TIkA- sAMpratamanyena prakAreNa vairAgyotpattikAraNamAha / ( samehAvItyAdi ) sazru tikaeta pakSyamANaM jAnIyAt / tadyathA / bAhyatarametadyajjJAtisaMbaMdhanamidamevAnyapanI tataramAsannataraM zarIrAvayavAnAM ninnajJAtinyayAsannataratvAt / yathA hastau mamAzokapa 81 For Private Personal Use Only
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ 642 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayana. navasadRzau tathA jujau karikarA'kArau parapuraMjayau praNayijanamanorathapUrakau zatruzatajIvi tAMtakarau yathA mama na tathAnyasya kasyApItyevaM pAdAvapi padmagarnasukumArA vityAdi su gamaM / yAvatsparzAH sparzanezyiM mamAti mamIkaroti / yAG me, na tAhaganyasyeti nA vH| etaca hastapAdAdikaM sparzaneDiyaparyavasAnaM zarIrAvayavasaMbaMdhitvena vivaditaM yatkima pi vayasaH pariNAmAtkAlakatAvasthAvizeSAt (parijUraitti ) jIrNatAM yAMti pratikSaNaM vizarArutAM yAti tasmiMzca pratizarIraM vizIyati zarIre pratisamayamasau prANI etasmAdRzya te / tadyathA / AyuSaH pUrvanibachAtsamayAdihAnyA'pacIyate AvIcImaraNAnyupagamAt / tathA balAdapacIyate tathA vayasoyauvanAvasthAyAzcavamAne zarIre pratikSaNaM zithilInava tsu saMdhibaMdhaneSu balAdavazyaM cazyate / tathA varNAttvacazvAyAto'pacIyate tatra ca sana tkumAradRSTAMtovAcyaH tathA jIryati zarIre zrotrAdInAMDriyANi samyak svaviSayaM parine tumalaM / tathAcoktaM / bAlyaM vRviyomedhA, tvkctuHshukrvikrmaaH|| dazakeSu nivartate ma naH sarvaizyiANi ca // 1 // viziSTavayohAnyA susaMdhitaH subahaH saMdhirjAnukUrparAdiko visaM dhirnavati vigalitabaMdhanonavatItyarthaH / tathA valitaraMgAkulaM sarvataH zirAjAlaveSTitamA tmanopi zarIramidamugannavati kiMpunaranyeSAM / tathAcoktaM / valisaMtatamasthizeSita zithilasnAyutaM kalevaraM // svayameva pumAna jugupsate, kimu kAMtAH kamanIya vigrhaaH||1|| tathA kRmAH kezAvayaHpariNAme jalapradAlitAdhavalatAM pratipadyate / tadevaM vayaHpariNA mApAditasanmatiretanAvayet / tadyathA / yadapIdaM zarIramudAraM zonanAvayavarUpopetaM vizi STAdAropacitametadapi mayAvazyaM pratikSaNaM vizIryamANamAyuSaH daye viprahAtavyaM naviSya tItyetadavagamya zarIrAnityatayA saMsArAsAratAM saMkhyAyAvagamya parityaktasamastagRhaprapaMco niSkiMcanatAmupagamya sanirdehadIrghasaMyamayAtrArtha nidAcaryAyAM samubitaH san vidhA lokaM jAnIyAditi / tadeva loka vidhyaM darzayitukAmayAha / tadyathA |jiivaashc prANadhAraNA stvipritaashcaajiivaadhrmaadhrmaakaashaadyH| tatra tasya nidora hiMsAprasikSye jIvAn vinA gena darzayitumAha / jIvAthapyupayogaladANA vidhA / tadyathA / trasyaMtIti trasAdIDi yAdayaH tathA tiSTaMtIti sthAvarAH pthiviikaayaadyH| tepi sUkSmabAdaraparyAptakAparyAptakAdi nedena bahudhAiSTavyAH / eteSu copari bahudhA vyApAraH pravartate // 12 // iha khalu gArabA sAraMnA sapariggadiyA saMgatiyA samaNA mAhaNAvi sAraMnA sapariggadAvijezme tasA thAvarA pANA te sayaM samAranaMti a neNAvi samAraMbhAveti amaMpi samAranaM taM samaNujAeMti ||43||shd khalu gArabA sAraMnA sapariggahA saMtegatiyA samaNA mAhaNAvi sA
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 643 raMgA sapariggadA jeime kAmajogA sacittAvA vyacittAvA te sayaM pari girahaMti nevi parigiehAveMti annaMpi parigiehaMtaM samapujANaMti // 44 // iha khalu gAravA sAraMnA sapariggadA saMte gatiyA samA mAdAvi sAraMgA sapariggahA ahaM khalu aNAraMne apariggade je khalu gAravA sAraMnA sapariggadA saMtegatiyA samaNA mAhAvi sAraMjA sa pariggadA ete caiva nissAe baMnaceraMvA saMvasissAmA kassaNaM taM de jA purva tadA varaM jar3hA avaraM tadA puvaM aMjU ete aNuvarayA avadhiyA puravitArisagA caiva // 48 // artha - have e jIvonA upamardaka dekhADebe. ( ihakhalu ke0 ) yA saMsArane viSe ni kI (gAravAsAraMnA ke0 ) grahastha jebe te sAraMnI, tathA ( sapariggahiyA ke0 ) sa parigrahiyA jAvA. ( saMtegatiyAsamaNAmAhAvi ke0 ) tathA koI eka zramaNa ne brAhmaNa tepaNa ( sAraMnAsapariggahAvi ke 0 ) sAraMjI ne saparigrahIle. te sAraMnI sa parigrahI kevaDhe te kaLe. ( jeimeta sAthAvarApANA ke 0 ) je koi e trasa ne sthAvara prANI (tesayaMsa mAranaMti ke0 ) teno svayaM pote samAraMbha karele ( yanneAvisamAraMbhA aa ho) anya bIjApAseM khAraMbha karAvebe ( saM pisa mAranaMtaMsamapujAti ke0 ) art ko prAraMbha karato hoya tene anumodana khApeDhe. // 43 // have e sAraMnI saparigra hine prANAtipAta dekhADIne nogAMganUta parigraha dekhADebe. hI ihakhalu ityAdikano artha la khe. yA jagat mAMhe nizce thakI grahastha sAraMjI saparigrahI hoya khane ko eka zramaNa brAhmaNa paNa sAraMjI saparigrahIle. (jeimekAmanogAsa cittAvAya cittAvAke 0 ) je te striyA dikanA jogane kharthe puSpa, caMdana, gIta, vAjitrAdika karAve te sacitta khane yacitta parigraha jAvo. ( tesaparigiehaMtike0) te svayaM pote kAmajoganA arthI thakA sacittA cittarUpa parigraha aMgIkAra kare. (anne vipariggiehA veMtike0) bIjA pAseM parigrahAve. (annaM pipari ggiehaM taMsama pujAti ke0) bIjoje parigrahe tene anumodana chApe // 44 // ema yA jagat mAM grahastha sAraMnI saparigrahIle khanekeTalAeka zramaNa brAhmaNa paNa sAraMnI saparigrahI be evaM jANIne niku cAritri evaM ciMtave je ( ahaM ke0 ) duM khalu iti niveM nirAraM niHparigrahI. to je e grahastha tathA zramaNa brAhmaNa sAraMnI saparigrahIle enI na zrAyeM me brahmacarya khAdaracaM etAvatA nirAraMbha niHparigrahI thakA dharmAdhAranUta dehane pratipAlavA nimitte khAhArAdikane arthe sAraMnI saparigrahI evA grahasthanI nizrAyeM For Private Personal Use Only
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ 644 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. pravAM pAlaguM ityarthaH / (kassaNaM henaM ke0) valI tenI nizrAyeM vicara, te nuM kAraNa guM? evA saMdeheM ziSye pUche thake tadanaMtara AcArya te ziSyano ani prAya jANIne tene uttara Apele. (jahApuvaMtahAavaraM ke0) jema grahasthane sAraM ni saparigrahI paNu prathama hoya tema panI paNa hoya. (jahAavaraMtahAputvaM ke0) ane ko ekazramaNa brAhmaNa paNa grahasthane nAveM hoya tevAre sAraMni saparigrahI hoya temaja par3I pravajyAMnA avasare paNa tevAja sAraMnI saparigrahI thakA varte to te paNa grahastha sarakhAja jANavA kemake jema paDI pravAne avasarene tema prathama grahasthane nAve paNa tevAja ha tA. e kAraNe nirAraMni thakA cAritriyAyeM sAraMnino dhAzraya grahaNa karavo jema e gRha stha sAraMni saparigrahI pratyada dekhAya tema dekhADe. (aMjUeteSaNuvarayAaNunadhyiA ke0) e vAta pragaTa paNene ke e gRhasthAdika sAvadyAnuSThAna thakI anuparata eTale ni vA nathI je kAraNa mATe te sAraMjI, sapariyahI pratyakSa paNele. ane je ko cAritrala hine par3hI sAvadyAnuSThAnane viSe prava. zrAdhAkarmAdika AhAra liye tepaNa (puNaravi ke0 ) valI paNa (tArisagAcevake0) tAdRza tevAja jANavA. jema panI pravAne ava sare vartene tema prathama gRhasthane nAve paNa vartatA hatA // 45 // // dIpikA-tamevAha / iha saMsAre khalu gRhasthAH sAraMnAH saparigrahAH saMti vidyate / eke kecana zramaNAH zAkyAdayobrAhmaNAzca sAraMnAH saparigrahAH / yatoyazme trasAH sthA varAH prANinaetAn svayaM samAranaMte anyAMzca samAraMnayaMti samAraMnaM kurvatazcAnyAn sama nujaanNti||43|| evaM prANAtipAtaM pradarya parigrahamAha / iha khalu gRhasthAH sAraMnAH sapa rigrahAH saMti zramaNAbrAhmaNAapi tAdRzAH / yazme kAmanogAH kAmAH strIsaMgAdayo nogAH strakcaMdanagItAdayaH / ete sacittAdhacittAvA tAn svayaM parigRhaMti anyAn pa rigrAhayaMti paraMca parigRehaMtaM smnujaanNti||44|| napasaMhAramAha / iha khalu gRhasthAH zrama NAbrAhmaNAzca sAraMjAH saparigrahAiti jJAtvA sanidurevaM ciMtayet. ahameva khalu anAraM no'parigrahazca / ye cAmI gRhasthAdayaH sAraMnAH saparigrahAstadetannizrayAbrahmacarya zrAma eyaM vatsyAmadhAcariSyAmo'nAraMnAaparigrahAH saMtodharmAdhAradehadhAraNArthamAhArAdikate sAraMjasaparigrahagRhasthanizrayAM pravrajyAM kariSyAmaityarthaH / ziSyaH prAha / kasya detorgaha sthasya zramaNAdinizrAkaraNaM? AcAryathAha / yathA pUrvamAdau sAraMnaparigrahatvaM teSAM tathA pazcAdapi sarvakAlamapi gRhasthAH sAraMjAdidoSauSTAH zramaNAzca pUrva gRhasthatve sAraMjAsta thA parasminnapi pravrajyAkAle tathAvidhAeva te yathA paramaparasmin pravrajyAkAle tathA pUrva gRhasthatvepoti / tataH sAdhuniranAraMjaiH sAraMnAzrayaNaM kaaye| gRhasthAsAraMgatvamAha (aMjU
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 45 iti ) vyaktamidaM ye gRhasthAH sAvadyAdanupasthitAyanudyatAH / yepi zAkyAdayaH pravrajitA stepyudiSTanojitvAtsAvadyAnuSThAnaparatvAtpunarapi tAdRzAeva gRhasthatulyAeva // 45 // // TIkA-sAMprataM tapamardakavyApArakartRn darzayannAha / (ihakhaluztyAdi ) hAsmi nasaMsAre / khaluvAkyAlaMkAre / gahamAgAraM tatra tiSThaMtIti gRhasthAsteca sahAraneNa jIvo pamardakAriNA vartate sAraMjAstathA sahaparigraheNa dipaJcatuSpadadhanadhAnyAdinA vartataiti sa parigrahAH / na kevalaM taevAnyepi saMti vidyate eke kecana zramaNAH zAkyAdayasteca paca napAcanAdyanumateH sAraMnAdAsyAdiparigrahAca saparigrahAstathA brAhmaNAzcaivaMvidhAeva / e teSAM ca sAraMnakatvaM spaSTataraM sUtreNaiva darzayati / yazme prAgvarNitAstrasAH sthAvarAzca prA pinastAvatsvayamevAparapreritAeva samAranaMte taupamardakaM vyApAraM svataeva kuvaitItyarthaH / ta thAnyAMzca samAraMnaM kurvatazcAnyAn samanujAnate // 43 // tadevaMprANAtipAtaM pradazya nogAMganUtaM parigrahaM darzayitumAha / yazme pratyakSAH kAmapradhAnAnogAH kAmanogAH kAmyaMtaiti kAmAH strIgAtrapariSvaMgAdayonujyaMtaiti jogAH strakcaMdanavAditrAdayastaete sacittAH sacetanAtha cetanAvA naveyustaupAdAnanUtArthAstAMzca sacittAnacittAnvA'steikAmanogArthinogRhasthA dayastataeva parigRehaMti anyenaca pariyAdayaMtithaparaMca parigRNhataM samanujAnaMtaiti // 4 // sAMpratamupasaMjighRkurAha / ihAsmin jagati vidyate gRhasthAstathAvidhazramaNAbrAhmaNAzca sA raMnAH sapariyahAztyevaM jJAtvA sanikurevamavadhArayedahamevAtra khalvanAraMno'parigrahazca / ye cAmI gRhasthAdayaH sAraMnAdiguNayuktAstadetannizrayAstadAzrayeNaca brahmacarya zrAmaNyamAcari SyAmo'nAraMnAaparigrahAH saMtodharmAdhAradehapratipAlanArthamAhArAdikRte sAraMnaparigrahastha nizrayAM pravrajyAM kariSyAmaztyarthaH / nanu ca yadi tannizrayApunarapi vihartavyaM kimartha ? te tyajyaMtati jAtAzaMkaH tthti| kasya hetoH kena kAraNena tadetagRhasthazramaNabrAhmaNatyaja namanihitamityAcAryoMpi viditAniprAyanattaraM dadAti / yathA pUrvamAdau sAraMnaparigrahatvaM teSAM tathA pazcAdapi sarvakAlamapi gRhasthAH sAraMnAdidoSauSTAH zramaNAzca kecana yathApU 4 gRhasthAnAve sAraMnAH saparigRhAstathA parasminnapi pravrajyAkAle tathAvidhAeva taiti / adhunonayapadAvyanicAritvapratipAdanArthamAha / yathA paramaparasmin pravrajyApratipattikA le tathA pUrvamapi gRhasthanAvAdAvapIti / yadi vA kasya hetostagRhasthAdyAzrayaNaM kriyate yatinetyAha / yathA pUrva pravrajyAraMnakAle sarvameva nikSAdikaM gRhasthAyattaM tathA pazcAdapya taH kathaMnu nAmAnavadyAvRttinaviSyatItyataH sAdhuniranAranaiH sAraMnAzrayaNaM vidheyaM / tathA caite gRhasthAdayaH sAraMnAH saparigrahAzca / tathA pratyakeNaivopalacyaMtaiti drshyitumaah| (aM jUtti ) vyaktametadete gRhasthAdayoyadi vAMjUti praguNena nyAyena svarasapravrajyAsAvadyAnu
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ 646 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. SThAnenyo'nuparatAH parigrahAraMnAca satsaMyamAnuSThAnena cAnupasthitAH samyagubAnamakatavaMto pi kathaMci dharmakaraNAyolitAstepyudiSTanojitvAtsAvadyA'nuSThAnaparatvAcca gRhasthAnAve'nu SThAnamanativartamAnAH punarapi tAdRzAeva gRhasthakalpAeveti // 45 // je khalu gArabA sAraMnA sapariggadA saMtegatiyA samaNA mAdaNAvi sAraM nA sapariggadA uhato pAvAI kuvaMti iti saMskAe dodiMvi aMtehiM adissamANo iti niskU riiekaa|| 46 // sebemi pAINaMvA jAva evaM se parimAyakamme evaM se vaveyakamme evaM seviaMtakArae navatIti mkaay||47|| artha-(jekhalugAravAsAraMnAsapariggahA ke ) je nizce thakI grahastha sAraMnI sapari grahI (saMtegatiyAsamaNAmAhaNAvisAraMjAsapariggahA ke0) ane koI eka zramaNa brAhmaNa paNa sAraMjI thane saparigrahIne ( uhatopAvAIkuvaMti ke ) e kAraNe e banne pApanA karanArA jANavA (itisaMskAe ke) evaM jANIne (dohiMvidhatehiM ke0) thAraM na ane parigraha e bena thakI aMta eTale dUra rahe (adissamANo ke0) ghAraMja ghane parigraha thakI adRzya mAna bato (itiniskUrIekA ke0) ema cAritravAn sAdhu nira vadya AhAranuM nojana karanAra thako saMyamAnuSThAnane viSe pravate // 46 // (sebemike0)valI te ja artha vizeSe karI kaTuMbaM (pAIgaMvA ke0) pUrva pazcima uttara ane dahaNa dizi thakI yAvyo evo sAdhu nirAraMnI niHparigrahI saMyamane viSe pravarttamAna thako (jAvaevaMsepa rilAyakaMme ke0) jyAM sudhI ema te sAdhu jhaparijhAyeM jANIne pratyAkhyAna parijJAyeM paJca rakIne ( evaMsevaveyakamme ke0) ema te karmanA aMtano karanAra thAya ( evaMsevisaMtakAra enavatItimaskAyaM ke ) e prakAre te yoganirodhe karI vizeSa aMtakArI thAya ema zrI tI rthakara gaNadhareM kayuMje // 4 // // dIpikA-napasaMhAramAha / (jekhalutti) yezme gRhasthAdayaste vidhApi rAga pAnyAmunAnyAM pApAni kurvati iti saMkhyAya jhAtvA yorapyaMtayorAgaveSayoranupalanyamA naH san ityevaMnUtonikuH saMyame rIyeta pravarteta / korthaH / yazme jJAtisaMyogAyazcArya dhanAdiparigrahaH yaccedaM hastAdyavayavayuktaM zarIraM yaccAyurbalavarNAdikaM tatsarvamasAramanityaM / gR hasthazramaNabrAhmaNAzca sAraMnaparigrahAH etatsarvaM jJAtvA nikuH saMyame rIyeta tiSTheditisthi taM ||46||(sebemi) sohaM bravImi prAcyA dizonyatarasyAH samAgataH sanikuyorapi rAga SayoradRzyamAnaH saMyame rIyamANaH san evaM pUrvoktaprakAreNa parijhAtakarmA syAt jhaparikSa yA parijJAya pratyAkhyAnaparijhayA pratyAkhyAtakarmA syAdityarthaH / evaM sayoganirodhena vyaM takArakaH vizeSeNakarmaNAmaMtakArakaH syAditi tIrtharujaNadharAdinirAkhyAtaM // 17 //
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 647 ||ttiikaa-saaNprtmupsNhrti / (jekhaluityAdi) yazme gRhasthAdayaste vidhApi sAraMjasapari grahatvAnyAmunAcyAmapi pApAnyupAdadate / yadivA rAgaSAcyAmunAcyAmapi pApAnyupAdadate yadivA gRhasthapravrajyAparyAyAcyAmunAnyAM pApAni kurvataztyevaM saMkhyAya parijhAya yorapyeta yorAraMparigrahayorAgaSayorvA dRzyamAnonupalanyamAnoyadivA rAgaSayoryAvattAvannAvau tayorAdizyamAne rAgadeSAnAvavRttitvenApadizyamAnaH sannityevaMtonidaNazIlo'navadyA hAranojI satsaMyamAnuSThAne rIyeta pravarteta / etamuktaM navati / ye ime jAtisaMyogAyazcArya dha nadhAnyAdikaH parigrahoyaccedaM hastapAdAdyavayavayuktaM zarIraM yacca sadAyurbalavarNAdikaM tatsarvama zAzvatamanityaM svapnejAlasadRzamasAraM / gRhasthazramaNabrAhmaNAzca sAraMnAH saparigrahAzcai tatsarva parijJAya satsaMyamAnuSThAne nikurIyeteti sthitaM // 46 // sapunarapyahamadhikatamevArtha vizeSitataraM sopapattikaM bravImIti / tatra prajhApakApekSyA prAcyAdikAyAdizonyatarasyAH sa mAyAtaH sanikuyorapyaMtayoradRzyamAnatayA satsaMyame rIyamANaH san evamanaMtaroktena prakA reNa parijhayA parijJAya pratyAkhyAnaparijhayA parijhAtakarmA navati / punarapyevamiti pari jJAtakarmavAkSyapetakarmA navati apUrvasyAbaMdhakonavatItyarthaH / punarevamityabaMdhakayoganiro dhopAyataH pUrvopacitasya karmaNo vizeSaNAMtakArakonavatItyetaJca tIrthakaragaNadharAdini jhAta yaiArakhyAtamiti // 17 // taba khalu nagavaMtA banIvanikAyahe pAmattA taMjahA puDhavIkAe jAva ta sakAe se jahA NAmae mama assAyaM daMmeNavA ahINavA mukhINavA lelU pavA kavAleNavA AnaTijamANassavA dammamANassavA taGiGamANassa vA tADiUmANassavA pariyAviUmANassavA kilAviGamANassavA nadda vijamANassavA jAvalomukaNaNamAyamavi hiMsAkAragaM urakaM nayaMpaDisaM vedeMmizcevaM jANa save jIvA savenUtA satvepANA satvesattA daMmeNavA jAva kavAleNavA AnaTTijamANAvA dammamANAvA tajiUmANAvA tADija mANAvA pariyAviGamANAvA kilAvijamANAvA nadaviGamANAvA jAva lomukaNaNamAyamavi hiMsAkAragaM 'kaM nayaM paDisaMvedeti evaM nacA sa vepANA jAva sattA gatabA ajAveyavA parighetavA paritAveyavA pnveyvaa||4|| sebemi jeyaatitA jeyapaDuppannA jeyAgamissA mi arihaMtA nagavaMtA satve te evamAzkaMti evaMnAsaMti evaMparasaveMti evaM
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ 647 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. parUti savepANA jAvasattA gadaMtavA ajAveyatvA parighetavA Na paritAveyavA panaveyavA esadhamme dhuve gItie sAsae samicaM logaM khe yannehiM pavedeti evaMse nikU virate pANAtivAyato jAva virate pariggadA to podaMtaparakAlaNeNaM daMtaparakAlejA poaMjaNaM povamaNaM podhUvaNe potaM pariAviekA // 4 // artha-(taba ke0 ) tyAM karmabaMdhane prastAve khalu iti vAkyAlaMkAre (nagavaMtA ke0) jagavaMta zrItIrthakaradeve (ba jIvanikAyahenaM ke0 ) bajIvanikAya karmabaMdhanA kA raNa (paramattA ke0 ) kahyA (taMjahA ke0) te ba kAyanA nAma kaheje ( puDhavIkAejA vatasakAe ke ) pRthvI kAyathI mAmIne yAvat trasakAya paryaMta ba jIva nikAya jANa vA tene pIDatAM pIDAvatA jema phuHkha upaje tema dRSTAMte karI dekhADe (sejahANAmae ke) te jema nAma evI saMnAvanAyeM (mama ke0 ) mujane (assAyaM ke0 ) asAtA na paje zA thakI asAtA napaje te kahe (daMmeNavA ke0 ) daMmAdikeMkarI haNatA thakA (ahINavA ke0 ) asthirakhaMbhe karI hADakAyeM karI (muhINavA ke0) muSTI karI (lenU pavA ke0) pASANe karI (kavAleNavA ke) hokarI karI (AnahiGamANassavA ke0 ) yAkroza karatAthakA tathA sanmukha nAkhatA thakA (hammamANassavA ke0) athavA haNatA thakA (tajiUmANassavA ke0) taGanA karatA thakA (tADiUmANassavA ke) tADanA karatA thakA (pariyAviGamANassavA ke0) paritApanA karatA thakA (kilAviGamANassavA ke) kilAmaNAkaratAyakA (nadaviGamANassavA ke0) na dega karatA thakA tathA jIvane kAyA thakI rahita karatAthakA (jAvalomuskaNaNa mAyamavi ke0) yAvat zarIra mAMhethI eka roma ukheDavA mAtra evaM paNa (hiMsA kAragaM ke0) hiMsAnu kAraNa tethI paNa (urakaMnayaMpaDisaMvedeMmi ke0) phuHkha ane jaya veDaM anuna, (iJcevaMjANa ke) e prakAre tejA ke ( savejIvA ke0) sarva jIvate sarva paMceMDiyajIva jANavA (sonUtA ke0 ) sarva nUtate sarva vanaspa ti pramukhanA jIva jANavA ( savepANA ke0 ) sarva prANI te sarva be iMDiyAdika vika leMdi jIva jANavA (savesattA ke0) sarvasatva te dRthivyAdika sarvajIva jANavA te jIvone (damekarI haNatA thakA (jAvakavAleNavA ke0 ) yAvat ThIkarI karI haNatA thakA (AnaTiGamANAvA ke0 ) Akroza karatA thakA ( hamamANAvA ke0) haNatA zrakA (taGiGamANAvA ke0 ) tarjanA karatA thakA (tADiGamANAvA ke0) tADanA karatA thakA (pariyAviGamANAvA ke0 ) paritApanA karatA thakA ( kilAviGamANAvA
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. dhae ke0 ) kilAmaNA karatA thakA, (naddaviGamANAvA ke0) naga karatA thakA, tathA jIva ne kAyA thakI rahita karatA thakA, (jAvalomurakaNaNamAyamavi ke0 ) yAvat eka ro ma ukheDavA mAtra evaM paNa (hiMsAkAragaM ke ) hiMsAnu kAraNa te thakI paNa, (urakaM nayaMpaDisaMvedeti ke ) te jIvo kuHkha ane jaya evaMja vede anunave eTale jetuM kuHkha mane veda, paDe, tevU suHkha sarva jIvane veda paDe. ema sarva jIvone potA sara chuHkha dekhADIne anya jIvone zikSAno upadeza Apele. (evaMnacA ke0 ) evaM jANIne (sa vepANAjAvasattA ke0) sarva prANI, sarvanUta, sarvajIva ane sarva satvane (gatavA ke) havA nahI, (ajAveyavAke) daMmAdikeM karI tADavA nahI, (parighetavAke)balA kAreM karI dAsanI peThe parigrahavA nahI, eTale balAtkAre karI cAkaranI peThe koI kAryane viSe preravA nahI. ( NaparitAveyavA ke0) zArIrika mAnasI pIDAne upajAvIne paritApavA nahI. (kilavidyamANavA nadaveyavA ke0) kilAmaNA karI karI napazvavA nahI, tathA kAyA thakI rahita karavA nhiiN||4||hve sudhameM svAmI kahele. (sebemike0) e vacana je DhuM kahU~ buM, te potAnI matiye nathI kaheto paNa ema sarva tIrthakaranI thAjhAle, te dekhADene; (je yavatItA ke0 ) je atIta kAleM tIrthakara thayA, (jeyapaDuppannA ke0) je vartamAna kA leM tIrthakara vartaDe, (jeyathAgamissAmi ke0) je Agamika kAleM thaze te (arihaMta ke0 ) pUjA satkAra yogya (jagavaMtA ke0) jJAnavaMtavAzcaryAdika guNe karI saMyukta evA (sakvete ke0 ) samasta zrI arihaMta jagavaMta te (evamAzrakati ke0 ) ema sAmAnya thakI kaheDe (evaMnAsaMti ke0) ema aImAgadhInASAyeM nAMkhene (evaMparamati ke0) ema ziSyane dezanA ApeThe ( evaMparUveMti ke0) ema samyak prakAre prarUpe meM ke, (savepANA jAvasattA ke0) sarve prANIthI mAmIne yAvat sarva satva ne (NahaMtavA ke0) haNavA nahI, damAdikeM karI tADavA nahI, valI balAtkAreM dAsanI peheM parigrahavA nahI, zArIrika mAnasI pIDA utpanna karIne, paritApavA nahI upavavA nahI, jIva kAyA thakI rahita karavA nahI, (esadhammedhuve ke0 ) e dharma prANInI dayA ladANa urgatiyeM jAtA jIvane rAkhanAra te dharma kevoDe toke, dhruva eTale nizcala (gItie ke0) nitya sadA sarvakA la, ko kAle jeno kya nathI (sAsaeke0) zAzvata, tene (samicaMke0 ) kevala jJAne karI pAlocIne jhuM bAlocIne ? to ke, (logaM ke0 ) cauda rajvAtmaka loka eTale SaT jIva nikAyarUpa loka tene chuHkharUpa samuzmAhe paDyo dekhIne (rakeyannahiM ke0) kheda i eTale bIjA jIvonAM duHkhonA jANanAra, evA zrItIrthakara nagavaMte (pavedeti ke0) pU vokta jIvadayAlakSaNa dharma jAkhyo. (evaM ke0) e prakAre jANIne (senirakavirate ke0) te sAdhu nivA ( pANAtivAyato ke0) prANAtipAta eTale hiMsA thakI, temaja mRSA
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ 650 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. vAda thakI, tathA adattAdAna thakI, tathA maithuna eTale kuzIla thakI, (jAvavirateparigga hAto ke0 ) yAvat parigraha thakI, virati karato thako jevA aAcAreM pravaH, te pAcAra kahe. (godaMtaparakAlagaNaM daMtaparakAlejA ke0) daMta padAlane karI daMta dhove nahI, etAvatA jAvajIva sudhI dAtaNa na kare. ( NoaMjaNaM ke0) jAvajIva sudhI saunAgyane arthe akhimAM aMjana nAkhe nahI. (govamaNaM ke0) vamana virecanAdika kriyA na kare, (NodhUvaNe ke0) zarIra vastrAdikanuM dhUpana na kare (NotaMpariyAvieDA ke0) kAsAdi ro gane maTADavA mATe dhUmapAna paNa na kare, te nihu eTalA vAnA pote Acare nhii.||4|| // dIpikA-prANAtipAtena karmabaMdhaprastAve khalu jagavatA SaDjIvanikAyAhetutveno taaH| tdythaa| ttthiviikaayoyaavtrskaayH| eteSAM kuHkhaM dRSTAMtenAha / tadyathA nAma mamAsAtaM duHkhaM daMDena asthnA muSTinA lelunA loSTena karpareNa AkoTayamAnasya saMko cyamAnasya hanyamAnasya kazAdinistADyamAnasya kuDayAdAvanighAtAdinA paritApyamAna syAgnyAdAvanyena prakAreNa parikramyamANasyApar3AvyamAnasya mAryamANasya yAvannomotvana namAtramapi hiMsAkaraM phuHkhaM nayaM ca yanmayi kriyate tatsarvamahaM saMvedayAmi ityevaM jAnI hi / tathA sarve prANAjIvAnUtAni satvAztyekArthakAH kathaMcinnedena vA vyaakhyeyaaH| tathAhi / prANAvitricatuHkhAsyu,jUtAni taravaH smRtAH // jIvAH paMceMziyAH proktAH zeSAH satvAitIritAiti / eSAM daMDAdinA koTayamAnAnAM yAvannomotkhananamAtramapiHkhaM pratisaMvedayatAM / etacca hiMsAkaraM kuHkhaM nayaM cotpannaM te sarve pi prANinaH sAdAdanunavaM tyataH sarvepi prANinona haMtavyAna bAjhApayitavyAbalAnna kArye prayoktavyAna pariyAhyA na pritaapyitvyaanaapaavyitvyaaH||4||sohN sAdhubravImi na svamatyA kiMtu tIrthakadAjJa yetyAha / yeatItAyeM ca pratyutpannAvartamAnAH sImaMdharAdayoye cAgamiSyAanAgatAH padmanAnAdayo'rhatojagavaMtaH sarvepyevamAkhyAti evaM jAte svata evaM prajJApayaMti hetu nirevaM prarUpayaMti nAmAdiniryathA sarveprANAna haMtavyAztyAdi / eSadharmo dhruvonityaH zAzvataH same tya jJAtvA, lokaM khedajJaistIrthakaraiH prveditH| evaM jJAtvA sanirvirataH prANAtipAtAyA vatparigrahAnmahAvratapAlanArthamuttaraguNAH kathyate / (nodaMtaztyAdinA) niSkiMcanaH san sAdhu daMtapradAlanena kASThena daMtAna prakSAlayet noaMjanaM netrayorvijUSArtha kuryAt, vamanaM virecanAdi na kuryAt, vastrANAM dhUpanaM na kuryAt kAsAdyapanodanAtha dhUmaM na pibet // 4 // // TIkA-kathaM punaH prANAtipAtavirativratAdivyavasthitasya karmApagamonavatItyuktaM yatastatpravRttasyAtmaupamyenaprANinAM pIDotpadyate tayA ca karmabaMdhaztyevaM sarva manasyAdhA
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 651 yAha / (takhaluztyAdi ) tatreti karmabaMdhaprastAve / khaluvAkyAlaMkAre / nagavatotpanna jhAnena tIrthakatA ssddjiivnikaayaahetutvenopnystaaH| tadyathA / pRthivIkAyoyAvasakA yopIti / teSAMca pIDyamAnAnAM yathA suHkhamutpadyate tathA svasaMvittisidena dRSTAMtena da zayitumAha / tadyathAca me mamAsAtaM kuHkhaM vadayamANaiH prakArairutpadyate tathAnyeSAmapIti tdythaa| daMDenAsthnA muSTinA lelunAloSThena kapAlena karpareNa bAkoTayamAnasya saMkocyamA nasya hanyamAnasya kazAdinistaja'mAnasyAMgulyAdinistADyamAnasya kuDyadAvanighAtAdinA paritapyamAnasyAgyAdAvanyena prakAreNa vA pariklAmyamAnasya tathApAvyamANasya mAryamA gasya yAvalomotkhananamAtramapi hiMsAkaraM duHkhaM nayaM ca yanmayi kriyate tatsarvamahaM saMveda yAmItyevaM jAnIhi / yathA sarve prANAjIvAbhUtAni satvAityete ekAthikAH kathaMcibheda mAzritya vyAkhyeyAstatraiteSAM daMDAdinA 'kuTayamAnAnAM yAvalomotkhananamAtramapi suHkhaM pratisaMvedayatAmetacca hiMsAkaraM duHkhaM nayaM cotpannaM te sarve prANinaH pratisaMvedayaMti sA jhAdanulavaMtItyevamAtmopamayA pIDyamAnAnAM jaMtUnAM yatoHkhamutpadyate'taH sarve prANi nona haMtavyAna vyApAdayitavyAbalAtkAreNa vyApAre na prayoktavyAstathA na pariyAhyAna paritApayitavyAnApazavayitavyAH // 47 // sohaM bravImyetana svamanISikatayA kiMtu sarva tIrthakarAiyeti darzayati (yeatIeityAdi) ye kecana tIrthakatajhapanAdayo'tItAyeca videheSu vartamAnAH sImaMdharAdayoye cAgAminyAmutsarpisyAM naviSyaMti brahmanAnAdayo'rha to'marAsuranarezvarANAM pUjArdAnagavaMtaaizvaryAdiguNakalApopetAH sarvepyevaM te vyaktavAcA AkhyAti pratipAdayaMti / evaM sadevamanujAyAM parSa di nApate svataeva na yathA baudAnAM bodhisatvapranAvAt kuDyAdidezanataityevaM prakarSaNa jhApayaMti hetUdAhAraNAdiniH / evaM prarUpayaMti nAmAdi niryathA sarve prANAna haMtavyAityAdi / eSadharmaH prANirakSaNalakSaNa prAgvyAvarNitasvarUpodhruvo'vazyaMnAvI nityaH dAtyAdirUpeNa zAzvataztyevaM cAnisametya kevalajJAnenAvalokya, lokaM caturdazarajjvAtmakaM khedajhaistIrthakaniH praveditaH kathitaitye vaM sarva jJAtvA, sanikurviditavedyovirataH prANAtipAtAdyAvatparigrahAditi / etadeva darzayitumAha / (godaMtaztyAdi ) iha pUrvoktamahAvratapAlanArthamanenottaraguNAH pratipA yaMte / tatrAparigrahoniSkiMcanaH sasAdhunoM daMtapradAlanena kadaMbAdikASThena daMtAna prahAla yettathA no aMjanaM sauvIrAdikaM vijUSArthamadapordadyAttathA no vamanavirecanAdikAH ki yAH kuryAttathA no zarIrasya svIyavastrANAM vA dhUpanaM kuryAnnApi kAsAdyapanayanArtha taM dhU maM yogavartiniSpAditamApibediti // 4 // senikU akirie alasae akode amANe amAe alode gvasaM te parinibuDe poAsaMsaM puratokujA imeName divaNavA sueNavA mueNa
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ 652 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. vA pAevA vinnAvA imeNavA sucariya tavaniyamabaMnaceravAseNa imevA jAyAmAyAvuttieAM dhammeNaM inavara peccA devesiyA kAmabhogA vasavatti sivA kamasune eva visiyA eva vilosiyA // 50 // artha - ( se niskU ke 0 ) te cAritriyo ( kirie ke0) sAvadya kriyA rahita, (alUsae ke0 ) jIvano hiMsaka, ( kohe ke0 ) krodharahita ( pramANe ke0 ) mAnarahita ( mae ke 0 ) mAyArahita ( lohe ke0 ) jonarahita ( vasaMteparinibuDe ke0 ) ekAraNe upazAMta parinivRta samAdhivaMta evo bato, (goyAsaMsaMpuratokukA ke0 ) zrA zaMsA na kare eTale janmAMtare kAmajoganI prArthanA na kareM: ( imeNa me divA ke0 ) valI yA janmane viSe grAmosahI ityAdika labdhi pAmyA tethI tapazyAnuM phala pratyakSa dI. tathA valI (suvA ke0 ) siddhAMta jaNavA thakI (muelavA ke0 ) manana kara vAnA ( pAevA ke0 ) jJAnekarI (vinnAeNavA ke0 ) vijJAnekarI, ( imelavA ke 0 ) evA dharme (sucariya ke0 ) sukRtarUpa yAcaraNa ( tava ke0 ) tapa anazanAdika (ni yama ke0 ) niyama nigrahAdika ( baMnacera ke0 ) brahmacaryane viSe ( vAsela ke0) vasavA kI (imevA ke0 ) e dharmekarI ( jAyAmAyAvuttielaM ke0 ) saMyamayAtrAmAtrA vRttirUpa eTale mAnopeta AhAra leve karI ( dhammeina epeccAdevesiyA ke0 ) evA dharme hayAM thakI cavIne parajavAMtareM devatva paNu pAmuM evI prAzaMsA paNa na kare (kAmanogAvasavatti ke0 ) athavA nAnA prakAranA kAmajoga mahAre vazavarti thA ral prArthanA paNa nakare ( siddhi ke0 ) aSTa prakAranI yaNimA mahimAdikaje siddhi siddhiyeM karI siddhiyeM sahita thAnaM, evI prAzaMsA nakare ( Daskamasune ke0 ) duHkha rahita yAnaM, gunAzuna karmarahita thAnaM, tathA madhyastha thAnaM, evI prAzaMsA paNa na kare. evI prazaMsAne na karavAnuM kAraNa kahebe (eba visiyAeba vilosiyA ke 0 ) tapazcaraNa karatAM manaH prArthitasiddhi hoya athavA na hoya e kAraNe vAMbA na kare // 50 // // dIpikA - mUlottaraguNa saMgrahamAha / sanikkuH navidyate sAvayA kriyA yasya so'kriyaH sAMpa kikarmAbaMdhaka ityarthaH / yataH prANinAmalUSako'hiMsakastathA'krodho'mAyo'lonana pazAMtaH parinirvRtaH zItIbhUtakhAzaMsAM janmAMtare kAmanogAvAptivAMDhAM na puraskuryAt / (imetti) yamunA tapazvaraNa phalena dRSTenAmarSoSadhyAdinA zrutena pAralaukikenAIkadhammi brahmadattAdInAM tapazcaraNaphalena (maepatti ) mananaM ca jAtismaraNAdijJAnena prAcAryA deH sakAzAdijJAtenAvagatena mamApi viziSTaM phalaM bhaviSyatItyevaM nAzaMsAM vidadhyAt / ta For Private Personal Use Only
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 65 3 thAmunA sucaritena tapo niyamabrahmacaryavAsena tathA'munA yAtrAmAtrAvRttinA dharmeNa ito' smAnavAt cyutasya pretya, janmAMtare devaH syAmahaM tatrasthasyaca kAmanogAvazavartinaH syuH / siddhovA'DuHkhaH pradyunaH zubhAzubhakarmApekSyA evaMbhUtohaM syAmiti evamAzaMsAM na vida dhyAt / atrApi tapazcaraNe satyapi durdhyAnasadbhAvAtkadA citsiddhirmuktiraNimAdisiddhirvA syAtkadAcicca na syAt evaM sati sAdhorAzaMsAM kartuM na yukteti ihalokArthaM paralokArthaM kIrtivarNa zlokAdyarthaM ca tapona vidheyamiti sthitaM // 50 // // TIkA- sAMprataM mUlaguNottaraguNaprastAvamupasaMjighRkurAha / ( seniskU ityAdi) samU lottaraguNavyavasthito nikurnAsya kriyA sAvadyA vidyateityakriyaH saMvRtAtmakatayA sAMparA kikamabaMdhaka ityarthaH / kutaevaMbhUtoyataH prANinAmalUpa ko'hiMsako'nupamardakaityarthaH / tathA na vidyate krodhoyasyetya krodha evama mAno'mAyyalonaH kaSAyopazamAjJcopazAMtaH zItInU tastaDupazamAcca parinirvRtazva parinirvRtaH / evaM tAvadaihikecyaH kAmanogejyovirataH pAra laukikeopi virataiti darzayati / ( noyAsaMsaMityAdi) no naivAzaMsAM puraskRtya mamAne na viziSTatapasA janmAMtare kAmanogAvAptirbhaviSyatIti / evaMbhUtAmAzaMsAM na puraskuryAdi tyetadeva darzayitumAha / (imeNa meityAdi ) vyasminneva janmanyamunA viziSTatapazcaraNapha lena dRSTenAmadhyAdinA pAralaukikena ca zrutenAIkadhammilna brahmadattAdInAM tathA ( mu evatti ) mananaMjJAnaM jAtismaraNAdinA jJAnena tathA'cAryAdeH sakAzAdvijJAnenAvagatena mamApi viziSTaM bhaviSyatItyevaM nAzaMsAM vidadhyAt / tathA'munA sucaritrataponiyamabrahma caryavAsena tathA'munA vA yAtrAvRttinA dharmeNAnuSThitenAtoramAnavAcyutasya pretya janmAM tare svAmahaM devastatrasthasyaca me vazavartinaH kAmanogAnaveyurazeSakarmA'vidyutovA siddho' DuHkhocNunAnakarmaprakRtyapekSayetyevaM nUtohaM syAmAgAmikAlaityevamAzaMsAM na vidadhyA diti / yadivA viziSTatapazcaraNAdinA''gAmini kAle mamANimA laghimetyAdikA'STa prakArA siddhirbhaviSyatItyanayA ca siDyA siddhohamaDuHkho'zunovAma dhyasthaityevaMrUpAmA zaMsAM na kuryAt / tadakaraNe ca kAraNamAha / ( eva viityAdi ) trApi viziSTatapazcaraNe satyapi kutazcinnimittAduSpraNidhAnasabhAve sati kadAcitsiddhiH syAtkadAcicca naivAzeSakarma lakSaNA siddhiH syAt / tathAcoktaM / je jattiyAnaheka navissa te ce va tattiyA mo rakeityAdi / yadivA'trApyaNimAdyaSTaguNakAraNe tapazcaraNAdau siddhiH syAtkadAcicca na syAt tadviparyayapi vA syAdityevaM vyavasthite prekSApUrvakAriNAM kathamAzaMsA kartuM yujyate iti / siddhizvASTaprakAreyaM / aNimA 1 garimA 2 laghimA 3 mahimA 4 prAptiH 5 prA kAmyaM 6 IzitvaM 7 vazitvaM yatra kAmAvasAyitvamiti / tadevamai hikArya mAmuSmikArtha kIrtivarNazlokAdyarthaM ca tapona vidheyamiti sthitaM // 50 // 1 For Private Personal Use Only
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ 654 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. ra senikU saddedi pramuccie rUvehiM pramuccie ra sediM e phAsedima virae kodAna mApAnu mAyA + kalahAna apnakANAna pesunnArnu paraparivAyA d) micAdaMsaNa sallA iti semahato prayANAna navasaMte navadhie paDivi rate seni // 51 // jeime tasathAvarA pApA javaMti te No sayaM samAraMbhai govaNehi samAraMbhAveMti annaM samAranaMtaM nasamaNujANaMti iti semato AyANA vasaMte vahie paDivirate senika // 51 // jezme kAmajogA sacittAvA cittAvA te po sayaM parigiehaMti socyantreNaM parigiehAveMti annaM parigiehaMtaMpi samapujAi iti semahato prAyANAne navasaMte piDivirato senikU // 53 // artha - ( senikU ke 0 ) te sAdhu (sadekhi muchie ke0 ) zabdane viSe mUrcchita (rU mu0 ) rUpane viSe mUti (rasehiM muvie ke0) rasa madhurAdikane viSe mUti (gaMdhe ke 0 ) suranigaMdhAdikane viSe mUrdhita ( phAse muichieke 0 ) sparzane viSe mUrdhita (virae ke 0 ) nivartyo, zA thakI nivaryo ? te kahebe krodha thakI, mAna thakI, mAyA thakI, lona thakI, rAga thakI, dveSa thakI, kalaha thakI, anyAkhyAna eTale jutuM yA devA thakI, cADI karavA thakI, paranA avarNavAda bolavA thakI, rati thakI, rati thakI, mAyA sahita mRSAvAda bolavA thakI, yane mithyAtvadarzana zalya e thakI niva (itimahatoyANA ke 0 ) evo te cAritri mahoTA karmabaMdhanA kAraNa thakI, (vasaM dho) upazamyo ( vahike 0 ) upasthita eTale sAvadhAna thayo (paDi virateke 0 ) vizeSa niva ( se niskU ke 0 ) te cAritri // 51 // (jeimetasathAvarApANAjavaMti ke 0 ) je esa ne sthAvara prANI ( teNosaryasamArajaMti ke0 ) teno pote samAraMna kare nahI (gova me hiMsamAraMbhAveMti ke0 ) bIjA pAse samAraMbha karAve nadI ( dhannasamAraMnaM taM samajAti ke0 ) bIjA samAraMna karatA hoya tene anumode nahI ( iti se ke0 ) eva te cAritri (mahato ke0 ) mahoTA ( AyANA ke0 ) karmabaMdhanA kAraNa thakI ( vasaMte ke 0 ) upazamyo ( navahieke0 ) upasthita eTale sAvadhAna thayo ( paDivirate ho) vizeSe niva ( se nirakU ke 0 ) te cAritri // 52 // ( jeimekAmanogA ke0 ) je yA jagat mAMhe kAma jogave te kahebe ( sacittAvA ke0 ) sacitta ( yacittAvA ke0 ) muchie gaMdhedi mui lobhAna peAna dosA mAyAmosA For Private Personal Use Only
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 6yya citta (teosa parigiehaMti ke0 ) te kAmanogane pote parigrahe nahI aMgIkAra kare nahI (pone para gihAveMti ke0 ) bIjA pAseM parigrahAve nahI ( annaMpari giyahaM taM pi samayjAi ho) bIjo parito hoya tene anumode nahI (iti se mahaMto ke 0 ) evo cAritri mahoTA ( khAyAlA ke0 ) karmabaMdhanA kAraNa thakI ( vasaMte ke0 ) pazamyo ( Base ke0 ) sAvadhAna thayo ( paDivirae ke0 ) vizeSe nivayoM (seni rakU ke 0 ) te cAritra // 53 // // dIpikA-tha rAgadveSAnAvamAha / ( se niskUityAdi) sanikuH zabdeSu gunAzuneSva mUrtito'STizca / evaM rUpagaMdharasasparzeSvapi vAcyaM / tathA virataH krodhamAnamAyAlonecya stathA prematodoSAt kalahAdanyAkhyAnAt paizunyAt paraparivAdAt paratitoratitomAyA mRSAto mithyAdarzana zalyAdirataH saniSkuryomahataH karmopAdAnADupazAMta saMyame upasthitaH sAvadyecyaH prativirataH saniH syAt // 51 // yeime trasAH sthAvarAH prANinojavaMti tAn svayaM na samArajate naivAnyaiH samAraMbhayaMte dhanyaM samArabhamANaM na samanujAnAti ityevaM ma dataH karmopAdAnADupazAMtaH prativirataH sa nikuH syAt // 5 // yemI kAmabhogAH sacittAya cittAvA tAn svayaM na parigRhAti nAnyena parigrAhayati anyaM parigRehaMtaM na samanujA nAti ityevaM karmopAdAnAdvirataH sanituH syAt // 53 // // TIkA- sAMpratamanukUlapratikUleSu zabdAdiSu viSayeSu rAgadeSAnAvaM darzayitumAha / ( se rikU ityAdi) saniH sarvAzaMsArahitoveNuvINAdiSu zabdeSvamUrtito'gro'nabhyupa pannastathA rAsanAdizabdeSu karkazeSu viSTaH evaM rUparasagaMdhasparzeSvapi vAcyamiti / punarapi sAmAnyena krodhAdyupazamaM darzayitumAha ( viraekohA ityAdi) krodhamAnamAyAlonecyo virataityAdi sugamaM / yAvaditi / ( semahayA zrAyANAnava saMte java Diepa Di virae se niskU si) sanikkurbhavati yomahataH karmopAdAnADupazAMtaH sansvayamevopasthitaH sarvapApecyazca vira rataiti // 51 // etadeva mahataH karmopAdanAdiramaNaM sAkSAddarzayitumAha / (jeimeityAdi) ye kecana sAH sthAvarAzca prANinojavaMti tAna sarvAnapi nonaiva svayaM satsAdhavaH samAranaM te prAyupamardakamAranaMtaitiyAvat / tathA nAnyaiH samAraMbhayaMte nacAnyAn samAraMbhamANAn samanujAnataityevaM mahataH karmopAdAnADupazAMtaH prativiratonikurbhavatIti // 52 // sAMprata sAmAnyataH sAMparAyikakarmopAdAnakAmanoga nivRttimadhikRtyAha / (jeimeityAdi) ye keca nAmI kAyaMtaiti kAmAnujyata itinogAsteca sacittAya cittAvA naveyustAMzca nasvato gRhIyAnnApyanyena grAhayet nApyaparaM gRhaMtaM samanujAnIyAdityevaM karmopAdAnAdirato nikurnavatIti // 53 // For Private Personal Use Only
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ 656 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. jaMpiyaM imaM saMparAiyaM kammaM ka No taM sayaM kareMti socyamANaM kAraveMti annaMpikareM taM samagujAi iti semahato prAyANAnaM navasaMte nava paDivite // 54 // se bhirakUjA kA prasAMvAriMsa pariyAra evaM sAdammiyaM samudissa pApAI nUtAI jIvAI sattAI samAraMbha samuddi rasa kI pAmicaM vijaM pisa anidaDaM prAhudesiyaM taM cetiyaMsi yAtaM No sayaM juMjaI gocpraNaM guMjAveMti annaMpi jaMtaM samapujAi iti se mahato prayAsAne navasaMte navadhie paDivirate // 85 // artha - ( se niskU ke 0 ) te cAritri ( jaMpiyaM ke0 ) je ( imaM ke0 ) e ( saMparAiyaM kammaMka ke 0 ) sAMparAyika eTale je karme kara saMsAra mAMhe paribhramaNa kariye te sAM parAyika karma kahie je kAraNe kararI baMdhAya te kAraNa pradeSa nindava mAtsarya aMtarAya yA zAtanA upaghAtAdika e karmabaMdhanA kAraNabe ( potaMsayaMkareti ke0 ) te svayaM pote nakare (lomA kAraveMti ke 0 ) bIjA pAseM karAve nahI (naM pikataM samajA eike 0 ) bIjo karato hoya tene anumode nahI ( itisemahatoyAyAlAI ke0) evo te mohoTA karmabaMdhanAkAra kI ( navasaMte ke0 ) upazamyo ( navahie ke0 ) sAvadhAna thayo (paDi virateke 0 ) vizeSa nivatya te nikku kahie // 54 // vecAritriyAnI khAhAra vizuddhi ka. ( se niskUjAkA ke0 ) te cAritri ema jANe te kahe. je (sAMvA ke 0 evaMbhUta AhAra prazana pAna khAdima svAdima jANe (ssiMpa miyAe ke0 ) sAdhune ni ki prakRtika zrAvaka gRhastha te ( egaMsAdammiyaM samuddista ke0 ) eka sAdharmika sAdhune samuddezIne (pANAI nUtAI jIvAI sattA samAraMna ke0 ) prANI nUta jIva satvano prAraMbha kare mardana kare ( samuddissa ke0 ) tathA sAdhune nimitte udde zIne (kItaM ke0 ) vecAtuM lIye ( pAmiccaM ke0 ) nabInuM lAve ( atiUM ke 0 ) bIjA nuM pADalIe ( sihaM ke0 ) bIjAnI vastu hoya te tenA dhaNIne kahyA vinA sA dhune pe ( nidAhudesiyaM ke0 ) grAmAdika thakI sAdhune sanmukha lAve vo hAra khAdhAkarmAdika doSeM karI duSTa ( taMce tiyaMsiyA ke0 ) te AhAra sAdhune dIdho ne sAdhue paNa ajANatA lIdho paraMtu evo doSa DuSTa AhAra jA ne (teosayaMbhuMja ke0 ) te yAhAra sAdhu pote jame nahI ( rovatra se paMnuMjAveM ti ke0 ) tathA bIjAne tevo yAhAra jamADe nahIM ghane (annaMpinuMjaMtaMNasamapujAe i0 ) bIjo ko vo thAhAra jamato hoe tene anumode nahI ( iti semahatoyA For Private Personal Use Only
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 657 yANAuvasaMtevahie paDivirateke0) erIte te mahoTA karmabaMdhanA kAraNa evA je yA hAranA doSa te thakI upazamyo sAvadhAna thayo vizeSe nivatyo tene sAdhu khie||55|| // dIpikA-yadapIdaM sAMparAyikaM karma tacca pradeSaninhavamAtsaryAtarAyAsAtanopaghAta badhyate tatkarma kAraNaMvA na kRtakAritAnumatiniH karoti sanituH kathyate // 54 // sani duryatpunarevaMnUtamAhAraM jAnIyAt (assiMpaDiyAe) etatpratijhyA ekaM sAdhu sAdharmikaM samuddizya kazcitprakatinazkaH zrAvakaH sAdhvAhAradAnArtha prANinaH samAranya prANighAta kamAraMnaM kRtvA samuddizya tatpIDAM samyaguddizya krItaM (pAmicaM) nabinnakamAnedyamanya smAdAvidya gRhItamanisRSTaM pareNAnanumatamanyAhRtaM sAdhusaMmukhamAnItamAhatya napetya jhA tvA sAdhvartha kRtamudezikamevaMnUtamAhAraM sAdhave dattaM syAtsAdhunAvA'kAmena gRhItaM syA tadoSauSTaM jJAtvA svayaM na muMjIta anyena na nojayet naca jhuMjAnamanyaM samanujAnIyAt evaM uSTAhArAnnivRttoniTuH syAt // 55 // // TIkA-sAMprataM sAmAnyataH saaNpraayikkrmopaadaannissedhmdhikRtyaah| (jaMpiyazya ityAdi ) yadapIdaM saparyeti tAsutAsu gatiSvanekakarmaNeti sAMparAyikaM tacca tatpraSani nhavamAtsaryAtarAyAsAtanopaghAtaibadhyate tatkarma tatkAraNaM vA na kRtakAritAnumatiniH ka roti sanikuranidhIyataiti ||54||saaNprtN nidAvizuddhimadhikRtyAha / (seniskUityAdi) sa niryatpunarevaMnUtamAhArajAtaM jAnIyAt (assiMpaDiyAetti) etatpratijhyA''hAradAnapra tijJayA yadi vAsminparyAye sAdhuparyAye vyavasthitamekaM sAdhu sAdharmikaM samuddizya kazcitrA vakaH prakRtinakovA sAdhvAhAradAnArtha prANinaH pravyaktaMkhyiAna jUtAni trikAlanAvIna jIvAnAyuSkadharaNaladANAnsatvAnsadA satvopetAnsamArajya tapamardakamAraMnaM vidhAya sa muddizya tatpIDAM samyaguddizya, kItaM krayeNa dravya vinimayena (pAmiti) udyatakamADe dyamityanyasmAdAvidya nisRSTamiti pareNAnutsaMkalitamacyAhatamiti sAdhvanimukhaM grAmA derAnItamAhatyopetya sAdhvartha kRtamuddezikamityevaMnUtamAhArajAtaM sAdhave dattaM syAttacA kAmena tena parigRhItaM syAt / tadevaM doSauSTaM ca jJAtvA svayaM na jhuMjIta nApyapareNa nojaye naca muMjAnamaparaM samanujAnIyAdityevaM puSTAhAradoSAnivRttoniTuvatItyarthaH // 55 // senikU aha puNevaM jANejA taM viGati tesiM parakkame jassahA tevezyaM siyAtaM jahA appaNo se puttANaM dhUyANaM suzahANaM dhAtINaM NAtINaM rAINaM dAsANaM dAsINaM kammakarANaM kammakarINaM AdesANaM puDhopadeNAe sA mAsAe pAtarAsAe sannihIsaMcaekaUMti ihamegesi mANavANaM noyaNA 83
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ 657 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. e taba nikU parakaDaM paraNintiM muggamuppAyaNesaNAsuddhaM sabAzyaM satra pariNAmiyaM avihisiyaM esiyaM vesiyaM sAmudANiyaM pannamasaNaM kAraNa dhA pamANajutaM akovaMjaNavaNalevaNanUyaM saMjamajAyAmAyAvattiyaM bilamiva pannaganUteNaM appANeNaM AdAraM AhArejA annaM annakAle pANaM pAekAle vacaM vabakAle leNaM lekAle saya sayaNakAle // 56 // artha-(seniskU ke ) te cAritrina (aha ke ) have (puNevaMjANejA ke0 ) va lI evaM jANe te kahele. (tavijAtitesiMparakkame ke ) te gRhasthane evo parAkrama thA hAra karavAno ke je parAkrame karI (jassayatevezyaMsiyA ke0) jene arthe te bAhAra - nIpajAvyo doe (taMjahA ke0 ) te kahele. (apaNose puttANaM ke0) potAne arthe ta thA putrane artha (dhUyANaM ke0 ) dIkarIne arthe (supahANaM ke0) bokarAnI vadune tha thai (dhAtINaM ke0) dhAvyane arthe (NAtINaM ke0) jhAtIne arthe ( rAINaM ke ) rAjA ne nimiteM (dAsANaM ke0) dAsane arthe (dAsIeM ke0) dAsIne arthe (kammakarANaM ke0) karma karane arthe ( kammakarINaM ke) paroNAne arthe (AdesANaMpuDhopeheNAe sAmAsAe ke) anyatra sthAnake bIjAne mokalavAne arthe nIpajAvyAMje rAtre jamavAne nimitteM tathA lokoktie vyAjune arthe ( pAtarAsAe ke0 ) kalevA nimitteM (sa nihisaMcaekakrAMti ke ) eprakAre AhArano saMnidhi saMcaya kare eTale dahI uda nAdika vinAzI ivya, ane haraDe zarkarAdika avinAzI vyano saMcaya kare. (ihamegesi mANavANaMnoyaNAe ke0 ) yA manuSya loka mAMhe koieka manuSyane evo thAhAra noja nane arthe thAya (tabanirakU ke0 ) tyAM cAritrina (parakaDaM ke0 ) parano karelo (para vihitaM ke0) paraniSThita eTale anyane arthe nIpajAvyo (muggamuppAyarosaNAsudaM ke0) ujamanA sola doSane dAtAra ajANato lagAve ane utpAdananA sola doSa te sAdhu lagA ve, valI eSaNA vizucanA daza doSa rahita eTale sarvamalI beMtAlIza doSa rahita (sabAzya ke0) zastrAtIta eTale agnyAdikeM karI acita kIdho (sabapariNAmiyaM ke0) zastre ka rI varNa gaMdha rasAdike karI pariNAmAvyo (avihisiyaM) nirjIva eTale jIva rahita tepaNa (esiyaM ke0) gaveSyu nidAcaryA karatAM pAmyo tepaNa valI ( vesiyaM ke ) niH kevalasAdhune veSe prApta thayo tepaNa valI (sAmudANiyaM ke0) mAdhukarI vRttie ghaNAgha ra pharatAM prApta thayo tathA (pannamasaNaM ke0) gItArthano ANelo, evo thAhAra azanA dika tevalI (kAraNahA ke0) vaiyAvaJcAdika kAraNane arthe tevalI (pamANajuttaM ke0) pramANayukta eTale pramANopeta thAhAra jANavo. tevalI varNavalAdikane arthe nahI kiMtu
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ee jeTale thAhAreM karI zarIra kriyAne viSe pravarte teTaloja AhAra levo. te upara dRSTAMta kaheje. (arakovaMjaNa ke) jeTalo gADAnI dharIne joie teTalo kila Api e copaDIe teTaluMja gADu paNa cAle tathA (vaNa ke0 ) vraNa eTale guMbaDA napara (khe vaNanUyaMke0) jeTalo lepa lAge teTaloja lagADIe. e napamA cAritri paNa thAhAra lIe. (saMjamajAyAmAyAvattiyaMke0) jeTale thAhAreM saMyama jAtrAyeM pravRttAya teTalI mA trAyeM teTalo AhAralIe, te valI teTalI mAtrA TAlIne adhika AhAra na levo. (bilami vapannaga jUteNaMke) te AhAra valI bilapraveza sarpanI peThe (appAgaNaM ke0) poteM (thA hAraMAhArekAke0) AhAra yAhAre,eTale jema sarpa bila mAMhe praveza kare tevAre utAva lo praveza kare tema sAdhu paNa, thAhAra karato susvAda nirAsvAda aga joto AhAra lI e (anaannakAle ke) te anna annane kAle lIe, utsarga mArge sUtra artha paurasInuM anaMtara ahAra kAla jANavo. (pANaMpANakAleke) evIja rIte pANI, pANIne kAleM pIe eTale tRSA lAge thake jamavU nahI, bane dudhAtura thake pANI pIyU~ nahI ityarthaH (vabaMvabakAle ke0) tathA vastra vastrane kAleM le DhavU (leNaMleNakAle ke0) upAzraya upAzrayane kAle lIye, eTale varSAdikAla samaye avazya upAzrayane viSe rahe bIjAkA lane viSe niyama nathI (sayaNaMsayaNakAleke0) zayana kAleM zayana kare tyAM agItArthane be pahora niza jANavI. ane niza yakI vimukta gItArthane eka pahora niA jaannv||56|| // dIpikA-sanikuratha punarevaM jAnIyAt / tadyathA / teSAM gRhasthAnAM vadayamANaH pa rAkramaH sAmarthya AhArakaraNAraMnaiti yAvat / yasya cArthAya yatkRte tacceti taM dattaM ni SpAditaM syAt / tadyathA / yAtmanaH kRte se tadAhArajAtaM kRtasyAttathA putrANAM sutAnAM snuSANAM vadhUnAM dhAtrINAM rAjJAM dAsInAM karmakarINAmAdezakaH prApUrNakastasyArtha tathA pRtha ka pragrahaNArtha (sAmAsAetti) zyAmArAtristatrAzanaM zyAmAzorAtrinojanArtha prAtaraza naM prAtarAzastadartha sannicayoviziSTAhAra niSpAdanaM kriyate / anena caitatsUcyate yadvAlaTa glAnAdinimittaM prajAtAdisamayeSvapi nidATanaM kriyate tasyAyamuktaH saMnavaH sasanni dhisaMnavazhaikeSAM mAnavAnAM nojanAya syAt / tatra nikuH parakRtapara niSThitamujamotpAdanai SaNAzukSmAhAramAharet / atra parakRtaparaniSThite ctvaaronNgaaH| tadyathA / tasyakataM tasyai vaniSThitaM / tasya kRtamanyasyaniSThitaM 2 anyasya kRtaM tasya niSThitaM 3 anyasya kRtamanya syaniSThitaM / / tatra caturthanaMgaH sUtropAttaH shukssH| ditiiyopishudH| jamadoSAH 16 utpAdanAdoSA api 16 eSaNAdoSAH 10 iticatvAriMzatA doSaiH zuI zAstrAtItaM prAsukIkRtaM zastrapariNAmitaM svakAyaparakAyAdizastreNa nirjIvIkRtaM varNagaMdharasAdinizca
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ 60 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. pariNAmitamavihiMsitaM samyak nirjiivmityrthH| eSitaM nidAcaryAvidhiprAptaM vaiSikaM ke valasAdhuveSaprAptaM napunarnimittAdinotpAditaM sAmudAnikaM madhukaravRttyAstokaM stokaM gRhItaM prajhasyedaM prAjhaM gItArthopAttamazanaM tadapi vedanAvaiyAvRttyAdikAraNe sati / yamuktaM / veya ega 1 veyAvacce, 2 iriyahAeya 3 saMjamahAe / | taha pANavattiyAe 5 ba puNa dhamma ciMtAe / 6 / eSu kAraNeSvAhAraM gRhnniiyaat| tadapi pramANayuktaM nAtimAtraM / yauktaM / akSama saNassa savvajaNassa kujaadvssdojaae|| vAyapaviyAraNahA, bAnAgaMkaNagaM kubjAiti // 1 // adasya zakaTasya napAMjanamanyaMgaH vraNasyacalepanaM tapamayA'hAramAharet / ytH|anNge gavasagamaM pataraviNAjo sADhU // so rAgadosarahina, mattAivihIra taMseve // 1 // etade vAha / saMyamayAtrAyAM mAtrA saMyamayAtrAmAtrA yAvatyAhAramAtrayA saMyamayAtrA pravartate tayA saMyamayAtrAmAtrayA vRttiryasya tttthaa| tadapi bilapravezapannaganUtenAtmanA''hAramAhare t / korthaH / yathA bilaM pravizan sarpastUrNa pravizati evaM sAdhunApi svAdamagRNahatA'hA raH zIghraM pravezayitavyaH / athavA sarpaNevAdAro'labdhAsvAdaM nadaNIyaiti / tadyathA / annamantrakAle sUtrArthapauruSIkaraNottarakAlaM pAnakaM pAnakAle na tRSitocuMjIta na budi taH pAnakaM pibet / vastraM vastrakAle grAhyaM layanaM guhAdikamAzrayastasya varSAsvatyavazyamu pAdAnamanyadAtvaniyamaH / zayanaM saMstArakaH zayanakAle tatrAgItArthAnAM prahara vayaM nijJa vimodogItArthAnAM tu praharamekamiti // 56 // // TIkA-punarevaM jAnIyAdityAdi / tadyathA / gRhaM vidyate yeSAM teSAM gRhasthAnAmevaM nUtovadayamANaH parAkramaH sAmarthyamAhAranivartanaM pratyAraMnastenaca yadAhArajAtaM nivarti taM yasya cArthAya yatkRte tacceti tamiti dattaM niSpAditaM syAnnavet / yatkRte ca niSpAdi taM tatsvanAmagrAhamAha / tadyathA / yAtmanaH svanimittamevAhArAdipAkanirvartanaM kRtami ti tathA putrArtha yAvadAdezAyAdizyate yasminnAgate saMnrameNa parijanastadAtadAzanadAnA divyApAraH sayAdezakaH prApUrNakastadarthavA pRthak pragrahaNArtha viziSTAhAra nirvartanaM kriyate tathA zyAmA rAtristasyAmazanamAzaH zyAmAzastadartha prAtarazanaM prAtarAzaH pratyUSasyeva no janaM tadartha sannidhiH saMnicayoviziSTAhArasaMgrahasya saMcayaH kriyate / anena caitatpratipA ditaM navati / bAlagnAnAdinimittaM pratyUSAdisamayeSvapi nidATanaM kriyate tasya cAya manihitaH sNnvH| saca (saMnihitti ) saMcayazkeSAM mAnavAnAM jojanArtha navati ta tranikurudyatavihArI pararutaparaniSThitamujamotpAdanaiSaNAzukSmAhAramAharet / atra ca pa rakataparaniSThite catvAronaMgAH / tadyathA / tasya kRtaM tasyaiva ca niSThitaM tasya kRtamanyasya niSThitamanyasya kRtaM tasyaiva niSThitamanyasya kRtamanyasya niSThitamityayaM caturthonaMgaH sUtre
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 661 NopAto'yaM ca zuzoktiIyazcAnyasya niSThitatvAttatrAdhAkarmodezikAdayanajamadoSAH SoDa za tathotpAdanAdoSAdhAtrIdatyAdikAH SoDazaiva tathaiSaNAdoSAH zaMkitAdayodaza / evameni hiMcatvAriMzadoSairahitatvAbu / yathAzastramagnyAdikaM tenAnItaM prAsukIkataM zastrapariNA mitamiti zastreNa svakAyaparakAyAdinA nirjIvIkataM varNagaMdharasAdinizca pariNamitaM hiM sAprAptaM hiMsitaM virUpaM hiMsita vihiMsita nasamyak nirjiiviiktmityrthH| tatpratiSedhAda vihiMsitaM nirjiivmityrthH| tadapyeSitamanveSitaM nidAcaryA vidhinA prAptaM vaiSikamiti kevala sAdhuveSAvAptaM napunarjAtyAdyAjIvanatonimittAdinA cotpAditaM tadapi sAmudAnikaM samudA naM nidAsamUhastatra navaM sAmudAnikaM / etauktaM nvti| madhukaravRttyAvAptaM sarvatra stokastokaM gRhiitmityrthH| tathA prAisyedaM prAjhaM gItArthanopAttamazanamAhArajAtaM tadapi vedanAvaiyyA vRttyAdike kAraNesati tatrApi pramANayuktaM nAtimAtraM / pramANaM cedaM / akSamasaNassa sa vaM jagasta kujAdavasta donAe / vAnapaviyAraNahAnAgaMkaNayaM kujatti / etadapi na va balAdyartha kiMtu yAvanmAtreNAhAreNa dehaH kriyAsu pravartate / tatra dRSTAMta kSyamAha / ta yathA / yadasyopAMjanamanyaMgovraNasya ca lepanaM pralepastaupamayA AhAramAharet / tathAco taM / apnaMgeNa vasagamaM tara vigaI viNA jo sADhU / so rAgadosarahina mattAdavihI ita seve / etadeva darzayati / saMyamayAtrAyAmAtrA saMyamayAtrAmAtrA yAvatyAhAramAtrayA saMyamayAtrA pravartate sA tathA tayA saMyamayAtrAmAtrayA vRttiryasya tattathA tadapi bilaprave zapannaganatenAtmanA''hAramAharet / etamuktaM navati / yathAhirbila pravizana tUrNaM praviza tyevaMsAdhunApyAhArastatsvAdamanAsvAdamanyavahAryataiti / tadevAhArajAtaM darzayitumAha / annaM naktamannakAle sUtrArthapauruSyuttarakAlaM nidAkAle prApte puraH pazcAtkarmaparithataM nava ti| yathoktanidATanena grahaNakAlAvAptaM daM parinogakAle muMjIta / tathA pAnakaM pAna kAle nAtitRSitocuMjIta nApyatibuditaH pAnakaM pibediti / tathA vastraM vastrakAle gR paDIyApanogaMvA kuryAttathA layanaM guhAdikamAzrayastasya varSAsvavazyamupAdAnamanyadAtva niyamastathA zayyate'sminniti zayanaM saMstArakaH saca zayanakAle / tatrApyagItArthAnAM pra hara kSyaM nijhAvimodogItArthAnAM praharamekamiti / // 56 // senikU mAyane annayaraM disaM aNudisaMvA paDivanne dhammaM A ike vinae kiTTe vahiesuvA aNuvahiesuvA sussUsamANesupa vedae saMtiviratiM gvasamaM nivANaM soyaviyaM ajjaviyaM mahavi yaM lApaviyaM aNativAtiyaM savesiM pANANaM savesiM nUtANaM jA va sattANaM aNuvAiM kiTTie dhammaM // 5 //
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ 662 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. artha-(seniskUke) te cAritrita AhAra, upadhI, zayana, svAdhyAya,ane dhyAnAdi kanA (mAyaneke0) mAtrA eTale vidhino jANa bato (annayaraMdisaMbadisaMvAke0 ) anya dizi athavA vidizi pratye (paDivanne ke0) yAzrita hoto eTale aMgIkAra ka rato bato (dhammathAirake ke0) dharma kahe. je dharma jene karavA yogya hoya tene tevo u padeza thApe (vinae ke0) dharma ane adharmanA phala judA judA karI dekhADe (kiDe ke0) dharmanI kIrti kare, prazaMsA kare valI paranA hitane arthe sAdhu cAritrina ( uvati esuvA ke0) upasthita eTale nadyamavaMta evA ziSyane viSe tathA (aNuvahiesuvA ke) anupasthita eTale kautukArthI ziSyane viSe ( sussUsamANesu ke ) sonalavA vAMDatAne viSe potAnA AtmAnA tathA paranA hita naNI (pavedae ke) dharma kahe. je dharma kahe te dekhADele. (saMti ke0) upazama te kaSAyana jIpa tathA (viratiM ke) virati te prANAtipAtAdika thakI nivartta evo dharma prarUpe (navasamaMke) iMghiya tathA nokSa ya, upazamAva, eTale rAga deSano anAva karavo (nivANaM ke0) tathA niravANate sarva jIvone samAdhirUpa eTale moda kahe tathA (soyaviyaM ke0) zaucate vratanuM nirma la paSu eTale jema vratane mala nalAge tevIrIte dharma kahe (aU viyaM ke0) Arjava eTale saralatA mAyAno ghanAva (madda viyaM ke0) komala mRjanAvayukta tevA vidhiye dharma kahe (lAghaviyaM ke0) tathA karma halavAM thAya tevA vidhiyeM dharma kahe. have sarva gunAnuSThAnanu mUla kAraNa kaheDe (aNativAtiyaM ke0 ) ahiM sA bAdaravAno upadeza thApe te konI ahiMsA? te kaDe (sakvesiMpANANaMke0) sarva prANInI (savesinUtANaM ke0) sarvanUta saveMjIva (jAvasattANaM ke) yAvat sarve sa tvanI ahiMsAne (aNuvAikiTTiedhamma ke) vicArIne dharmopadeza thApe eTale samasta jIvamAtranI je prakAre hiMsA nathAya te prakAreM dharma kahe // 57 // // dIpikA-thAhArAdimAtrajJaH saniSTuH anyatarAM dizamanudizaMvA pratipannodharmamA khyApayet kathayet yayena sAdhunA gRhasthena vA vidheyaM tadyathAyogaM vinajet dharmaphalAni kIrtayet upasthiteSUdyateSu anupasthiteSu kautukAdipravRtteSu zuzrUSamANeSu zrotuM pravRtteSu pravedayet / yatkathayettadAha / zAMtiH kSamA tatpradhAnA viratistAM kathayet / napazamamiM ipidamaM nirvANaM modaM ( soyaviyaM) zaucaM nAvazaucamityarthaH / ArjavaM nirmAyatvaM mArda vaM mRDanAvovinItatvamitinAvaH / lAghavaM karmalaghutva kiyaa| atipAtohiMsA savidyate yasyasotipAtikastaniSedhAdanatipAtikastaM sarveSAM prANinAM yAvatsatvAnAM dharmamanuvivi cya viciMtya, kIrtayet / korthaH / sarvaprANiradAnUtaM dharma kathayedityarthaH // 57 //
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgamasaMgraha nAga usarA. 663 // TIkA-sanikurAhAropadhizayanasvAdhyAyAdInAM mAtrAM jAnAtIti tavidhijJaH san anyatarAM dizamanudizaMvA pratipannaH samAzritodharmamAravyApayet yadyena vidheyastadyathA no gaM vinajedharmaphalAni ca kIrtayedAvi vayettaccaikArthapravRttena sAdhunA samyagupasthiteSu vA kautukAdipravRtteSu zuzrUSamANeSu zrotuM pravRtteSu svaparAniprAyaM vedayedAvedayetprakathayeditiyA vat / zrotumupasthiteSu ytkthyettdrshyitumaah| (saMtiviraityAdi) zAMtirupazamaH krodhajayastatpradhAnA prANAtipAtinyo viratiH zAMti virtiH| yadivA zAMtirazeSaktazApaga marUpA tasyai tadartha viratistAM kathayettathopazamamizyiopazamarUpaM rAgadeSAnAvajanitaM tathA nirvatiM nirvANamazeSoparamarUpaM tathA (soyaviyaMti) zaucaM tadapi nAvazaucaM sarvopAdhizuddhatA vratAmAlinyaM / (ajaviyaMti) ArjavamamAyitvaM tathA mArdavaM mRGanAvaM sarvatra prazrayavatvaM vinayanamrateti yAvat / tathA (lAghaviyaMti) karmaNAM lAghavApAdanaM karmagurorvAtmanaH karmApanayanatoladhvavasthAsaMjananaM / sAMpratamupasaMhArahAreNa sarvagunAnuSThA nAnAM mUlakAraNamAha / atipatanamatipAtaHprANyupamardanaM tadyite yasyAsAvatipAtika statpratiSedhAdanatipAtikastaM sarveSAM prANinAM nUtAnAM yAvatsatvAnAM dharmamanuvidhimanuvi ciMtya, vA kIrtayetkathayet / idamuktaM navati sarvaprANinAM radAnUtaM dharma kathayediti // 5 // seniskU dhamma kiTThamANe No annassa de dhamma mAhirakejA gopANassa dekheM dhammamAikejjA povabassadena dhammamAikejjA poleNassa dekheM dha mmamAikekA posayaNassadevaM dhammamAikejjA NoannasiM virUvarUvA NaM kAmanogANaM devaM dhammamAikejjA agilAe dhammamAzkekA nannana kammaniDarAe dhammamAzkekA // 5 // ihakhalu tassa niskussa aMti e dhammaM socA Nisamma naghaNeNaM nahAya vIrA ariMsa dhamme samuThyiA je tassaniskU aMtie dhammaM socA Nisamma sammaM nANeNaM nAyavIrA a ssidhamme samudhyiA teevaM sabovagatA teevaM sabovaratA teevaM sabovasaM tA teevaM sabatAe parinibujhettibemi // 5 // artha-(seniskU ke0 ) te sAdhu (dhammakiTTamANe ke0) dharma kaheto thako (No annassahelaM dhammamAzkekA ke0) anna eTale thAhArane hetuyeM dharma na kahe te AvI rIte ke A amuka manuSya dhanavaMta mATe mhaar| pAseMthI dharma sanilIne ma ne mano vAMcita AhAra Apaze, evo vicAra kare nahI tathA valI (NopAssahegaMdha
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ 664 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. mmamAirakekA ke) pANIne hetu paNa dharma nakahe evo saMyati hoe (govabassahe udhammamAirakekA ke0) tathA vastrane hetuyeM dharma na kahe (polessahegaMdhammamAzrakelA ke0 ) upAzraya vasti pAmavAne hetuyeM dharma na kahe (gosayAssahenaMdhammamAzkekA ke ) tathA pATa pATalAdika sayanane hetuyeM dharma nakahe (goannesiMvirUvarUvANaMkAma nogANaMheta dhammamAirakekA ke0) nAnA prakAranA kAmanogane hetuyeM dharma nakahe (a gilAedhammamAirakekA ke) aglAna paNe dharmakahe eTale pUbyo thako dharma kahevAno pramAda nakare (nanakammanikarAedhammamAirakekA ke0 ) eka karmanirjarAnuM kAraNa TAlI,anere arthe dharma nkhe.||5|| dave evIrIte dharma kahevA thakI je phala thAya te dekhA Dele. (ihakhalutassaniskussa ke0) thA jagat mAMhe khalu iti vAkyAlaMkAre te guNavaM ta sAdhune (aMtie ke) samIpe (dhammasocA ke0 ) dharma sAMjalIne (Nisammana hANeNaM ke0 ) samyaka hRdayane viSe dhAraNa karIne, saMyamane viSe sAvadhAna thazne, (na hAyavIrA ke0) dharmamArge pravarttatA bIra eTale karma vidAravAne samartha (assiMdhamme samuhiyAke) evodharmaje samyak jhAna darzana ane cAritrarUpa tene viSe pahotA (jeta ssaniskU ke ) je te sAdhune samIpeM dharma sAMjalIne. te sAdhu kevAle toke samyak hR daya dharIne sayaMmane viSe sAvadhAna thai dharma mArga pravartatA karmavidAravAne samartha e sa myak jJAnAdika ne viSe sAvadhAna thayA ( teevaMsabovagatA ke0) te ema sarva karma khapAvIne mode pahotA (teevaMsadoviratA ke0) te ema sarva aDhAre pApasthAnaka thakI nivA . (teevaMsabovasaMtA ke0 ) te ema sarva prakAre napazAMta eTale kaSA ya jIpIne (teevaMsabatAeparinime ke0) te ema sarva prakAreM samartha paNe karIne zI talInUta tha moke pahotA (tibemi ke0) zrIsudharmasvAmi zrIjaMbUsvAmi pratye kahe ke ke sAdhune samIpe dharma sAMjalyAnuM phala meM kaDaM te jevIrIte zrInagavaMta zrImahAvIra deva pAseMthI meM sAMjavyuMDe tevIrIte tamane kahyu // 5 // // dIpikA-sanihurdharma kIrtayannAnnasya hetordharmamAcahIta / tathA pAnavastralayanazaya nanimittaM na dharmamAkhyAti / virUparUpANAM gunAgunAnAM kAmanogAnAM hetorna dharmamArakhyA ti / aglAnatayA dharmamArakhyAti / nirjarAM vinA'nyakAryArtha na dharma vadet // 5 // athopa saMhAramAha / iha jagati khalu tasya nidoraMtike samIpe dharma zrutvA nizamyAvagamya samya gubAnenobAya vIrAH samarthAye te caivaMnUtAH sarvasmin mokkAraNe upagatAH prAptAH sa opagatAstecaivaM sarvenyaH pApasthAnenyanaparatAnivRttAH sarvoparatAstecaivaM sarvopazAMtA
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH 65 stecaivaM sarvAtmatayA sarvasAmarthyena sadanuSThAne udyatAHparinirvRtAnirvANaM prAptA ti bravImIti // 5 // // TIkA-sAMprataM dharmakIrtanaM yathA nirupadhi navati tathA drshyitumaah| (senirakUztyA di) sanitaH parakataparaniSThitAhAranojI yathAkriyAkalAnuSThAyI zuzrUSan sudharma kIrtaya nAnnasya hetomamAyamIzvarodharmakathAprazravaNe viziSTamAhArajAtaM dAsyatIti / etannimittaM na dharmamAcadIta tathA pAnavastralayanazayananimittaM na dharmamAcadIta / nAnyeSAM virUparUpA NAmuccAvacAnAM kAryANAM kAmanogAnAM vA nimittaM tathA dharmamAcadIta glAnimanupagabanna dharmamAcadIta karmanirjarAyAzcAnyatra na dharma kathayedaparaprayojananirapekSaeva dharmakathayediti ||5||dhrmkthaashrvnnphldrshn baarennopsNjighRkuraah|(ihrkhlutssetyaadi) hAsmin ja gati / khalu vAkyAlaMkAre / tasya nidoguNavatoMtike samIpepUrvoktavizeSaNaviziSTaM dharma zrutvA nizamyAvagamya samyagubAnenobAya dhIrAH karmavidAraNasahimavoye caivaMjUtAste evaM pUrvokta vizeSaNaviziSTAnuSThAnatayA sarvasminnapi modakAraNasamyagdarzanAdike upasAmIpye na gatAH sarvopagatAstathaivaM sarvenyanaparatAH sarvoparatAstathA taevaM sarvopazAMtAjitakaSAyata yA zItalInUtAstathA evaM sarvAtmatayA sarvasAmarthyena sadanuSThAnenodyamaM kRtavaMtoye caivaMnUtA ste'zeSakarmakSyaM kRtvA pari samaMtAnivRtAyazeSakarmakyaM kRtavaMtaiti bravImIti pUrvavat57 evaM senirakU dhammahI dhammaviU NiyAgapaDivAme se jadeyaM buttiyaM a vA patte panamavarapomarIyaM ajyA apatte panumavarapomarIyaM evaM senirakU parimAyakamme parimAyasaMge parimAyagehavAse vasaMte samie sahie sa yAjae sevaM vayaNiUM taMjahA samaNetivA mAhaNetivA khaMtetivA daMtativA gattetivA muttetivA isItivA muNItivA katItivA vikRtivA niskUtivA lativA tIrItivA crnnkrnnpaarvittibemi|| ||iti bitiyaM su yakaM dhassa pomarIyaM nAma paDhamayaNaM sammattaM // 30 // artha-have adhyayana parisamApti naNI kahe. (evaMse niskUdhammajIke) ema pUrvokta guNa yukta te sAdhu dharmano arthI (dhammavika ke0 ) dharmano jANa, (NiyAgapaDivarale ke ) mokSa athavA saMyamane viSe pratipanna evo pAMcamo puruSa, (sejaheyaMbuttiyaM ke0) te aAzrIne jema pUrvaM kartuM (avApattepanamavarapoMjharIyaM ke0) te athavA pradhAna pauMmarI ka kamaleM pahoto (auvAapattepaumavarapomaroyaM ke0 ) athavA pradhAna pauMmarIka kama 84
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ 666 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. leM na pahoto. paramArthayakI pradhAna pauMmarIka kamala samAna cakravartyAdika puruSa jANavA / tenI prApti kevalajJAnIne hoya, athavA na hoya kiMtu kevalajJAna vinA paNa cAritrina kahe vAya tekAraNe patte apatte evaM syAvAda pada kaDaM (evaMsenirakaparimAyakammeparimAyasaMge ke0) erIteM te sAdhuyeM parijhAyeM karI jANyu ane pratyAkhyAna parijhAyeM karI pacyaravyu le evA karmabaMdhanA kAraNane tathA bAhyAnyaMtara saMgane jeNe valI (parimAyagehavAseke0) parijhAta gRhavAsa jeNe asAra karI jANyo tathA (navasaMte ke0) iMDiya ane noiMkhyi jeNe upa zamAvyAM (samieke) pAMca samitie samita (sahieke) jJAna, darzana ane cAritre karI sahita (sayAjaeke0) sarvakAla saMyata yatnavaMta (sevaMvayaNikaMke) evo te cAritri sarva guNeyukta hoya te kevo hoya ? (taMjahA ke) te kahe. (samaaitivA ke0) zramaNa tapa 5 svI samamana eTale zatru mitra upara samanAva hoya te zramaNa jAvo. (mAhaNetivAke) kopaNa prANImAtrane mahaNo evo jeno upadeza hoya tene mAhaNa brAhmaNa kahie ( khate tivA ke ) damAvaMta (daMtetivAke ) dAMta eTale iMDiyono damanAra (guttetivA ke0) traNagupte gupto (muttetivA ke0 ) mukti eTale nirlonI ( isItivA ke0 ) RSI viziSTa tapazcaryA sahita jIvano rakSA karanAra (muNItivA ke0) jagatnI trikAlAvasthAnA sva rUpano chAtA (katItivA ke ) paramArtha thakI paMmita jenuM sarva ko kIrtana kare tejA vo (vimativA ke0 ) rUDI vidyAsahita vidvAn savidyopeta tathA (niskUtivA ke) niravadyAhArano lenAra (lUhetivA ke ) khuda aMtaprAMta thAhArI (tIrahIti vA ke ) tathA saMsArano tIrarUpaje moda teno arthI (caraNakaraNapAravina ke0 ) ca raNa eTale mUlaguNa, ane karaNa eTale uttaraguNa, teno pAraparyaMta gamana jANe eTale ca raNa karano pAraMgAmi jANavo temATe caraNakaraNa pAravina ema kahyu. (itibemi ke ) / zrIsudharmasvAmI zrIjaMbUsvAmi pratye kahele ke e vacana DhuM zrItIrthakaranA vacanane anusA re kaDhuM. erIteM zrI sUryagaDAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhane viSe prathama pauMmarIkanAmA adhya yanano bAlAvabodha samApta thayo // 6 // // dIpikA-evaM pUrvoktaguNaH sanirdharmArthI dharmavit niyAgaH saMyamomojhovA taM pratipannaH sacaivaMnUtaH paMcamapuruSastaM vA'zritya tadyathedaM prAradarzitaM tatsarvamuktaM / saca prApto vA syAtpadmavarapuMDarIkaM rAjAdipuruSa / tatprAptizca tattvataH kevalajhAnAvAptausatyAM syAt aprAptauvA syAt matizrutAvadhimanaHparyAyajJAnairvyastaiH samastairvA yutaH sacaivaMnUtoninuH parijhAtakarmavipAkaH parijhAtasaMgastyaktasaMbaMdhaH parijhAtoniHsAratayA gRhavAsoyena satathA upazAMtodAMteMDyiH samitaH samitiniH saha hitena vartateyaH sasahitaH sadAyataH saMyataH
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 667 sa evaMbhUtaguNaeta 6canIyaetairnAma nirvAcyaH syAt / tadyathA / zramaNovA mAhanovA bra cAritvAdrAmhaNovA, dAMtovA, dAMtovA, guptinirguptovA, nirjonatvAnmuktovA, RSirvA, kRta masyAstIti kRtI puNyavAn vit vidyopeto nikkurvA, aMtaprAMtAhAratvena rUkkovA, saMsArAbdhestI rArthIvA, caraNaM mUlaguNAH, karaNamuttaraguNAsteSAM pAraM paryaMtagamanaM vettIti carakaraNapA ravit / iti samAptau / bravImIti sudharmasvAmI jaMbU svAminamAha // // itii tIyazrutaskaMdhasya puMDarIkAdhyayanaM prathamaM samAptam // 60 // // TIkA- sAMpratamadhyayanopasaMhArArthamAha / ( evaMse niskU ityAdi) evamiti pUrvo ktavizeSaNakalApa viziSTaH sanituH punarapi sAmAnyato viziSyate / dharmaH zrutacAritrAkhya nArthI yathAvasthitaM paramArthatodharma sarvopAdhivizuddhaM jAnAtIti dharmavittathA niyAgaH saMyamomokovA kAraNe kAryopacAraM kRtvA taM pratipanno niyAgapratipannaH sacaivaMbhUtaH paMcama puruSajAtastaM cAzritya yathedaM prAk pradarzitaM tatsarvamuktaM / saca prAptovA syAtpadmavarapoMDa kamanugrAhyaM puruSavizeSaM cakravartyAdikaM / tatprAptizca paramArthataH kevalajJAnAvAptau satyAM navati / sAhAya yAvasthita vastusvarUpaparicitteraprAptovAsyAnmatizrutAvadhimanaHparyAyajJAne varvyastaiH samastairvA samanvitaH sacaivaMbhUtaH prAgvyAvarNita guNakalA popeto nikkuH pari samaM tAt jJAtaM karma svarUpato vipAkatastadupAdAnatazva yena sajJAtakarmA tathA parijJAtaH saMgaH saM baMdha H sabAhyAcyaM taroyena satathA parijJAto niHsAratayA gRhavAsoyena satathopazAMta iMDiyano iMDiyopazamAttathA samitaH paMcaniH samitinistathA saha hitena vartataiti sahitojJAnAdi nirvA sahitaH samanvitaH sadA sarvakAlaM yataH saMyataH etadvacanIyastadyathA zrAmyatIti zrama NaH samanAvA tathAmAprANinoja hi vyApAdayetyevaM pravRttirUpadezoyasya samAhanaH sabrahmacA rIvA brAmhaNaH dAMtaH sakSamopetodAMta iMDiyanoiMDiyadmanena tathA tisRnirguptinirguptaH tathA muktazvamuktastathA viziSTacaraNopetomaharSistathA / manute jagatastrikAlAvasthAmiti munista thA kRtamasyAstIti kRtI puNyavAn paramArthapaMDitovA tathA vidvAn sadvidyopetastathA niku niravadyAhAratayA nikSaNa zIlasta thAM'taprAMtAhAratvena rUsta yA saMsAratIranUtomo stadarthI tathA caryataiti caraNaM mUlaguNAH kriyataiti karaNamuttaraguNAsteSAM pAraM tIraM paryaMtagamanaM to tIti karacaraNa viditi / itizabdaH parisamAptau / bravImItitIrthakaravacanAdAryaH sudharmasvA mI jaMbU svAminamuddizya evaM jAti tathAhaM na svamanISikayA bravImIti // sAMprataM samastAdhya yanopAttadRSTAMtadASTatikayostAtparyArtha gAthA nirniyuktikaddarzayitumAha / uvamayapuMDarIe, tassevayavavanikuttI / adhigAro purA naliu~, jilovadeseNa siddhitti // 1 // su ramayatiriyanira, vaMgesumayA pahUcaritammi // yaviyamahAjAneyatticakka vaha mi 6 For Private Personal Use Only
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ 667 vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe prathamAdhyayanaM. adhigAro // 2 // aviyadunAriyakammA, niyamA ukkassa nirayahitigAmI / te viTuMji govadeseNa teNeva naveNa sizaMti // 3 // jalamAlakadamAla, bahuvihava nigahaNaM ca pu rkrnnii| jaMghAhiva bAhAdiva nAvAhivataM uravagAhA // 4 // paramaM nanaMghettuM, naparamANa ssahonavAvattI / kinabiseuvA, jeNullaMgheU avivanno // 5 // vijAvadeva kamma, ya havA yAgAsiyAvinavaNayA / paramaM nalaghettuM naesaiNamojiNurakA // 6 // suddappAMga bikAsimA jiessa jANaNevikA / naviyajaNapoMDarIyAna jAe sigitimuveMti // // 7 // (navamAityAdi) ihopamA dRSTAMtaH pauMDarIkeNa zvetazatapatreNa kRtastasyehAnya hitatvAt tasyaiva copacayena sarvAvayavaniSpattiryAvaviziSTopAyenoharaNaM / dASTItikAdhikA rastu punaratra jaNitonihitazcakravartyAdi nirnavyasya jinopadezena sitiriti tasyaiva pUjya mAnatvAditi / pUjyameva darzayitumAha / (suramaNueityAdi ) surAdiSu caturgatikeSu jaMtu Su madhye manujAzcaritrasya sarvasaMvararUpasya pranavaH zaktAvartate na zeSAH surAdayaH / te pvapi manujeSu mahAjananetArazcakravartyAdayovartate teSu prabodhiteSu pradhAnAnugAmi tvAt itarajanaH supratibodhaeva navatItyatotra cakravartyAdinA pauMDarIkakalpenAdhikAra ti / punarapyanyathAmanujaprAdhAnyaM darzayitumAha / (avipaduityAdi ) gurukarmANopi ma nujAyAsaMkalitanarakAyuSopi narakagamanayogyAdhapi teSvevaMnUtajinopadezAttenaiva navena samastakarmayAt sijhigAminonavaMtIti / tadevaM dRSTAMtadArTItikayostAtparyArtha pradarya dR STAMtanUtapauMDarIkA'dhArAyAH puSkariNyAuravagAhitvaM sUtrAlApakopAttaniyuktikaddarzayitumA h| (jalamAletyAdi) jalamAlAmityarthapracurajalAM tathA kadamamAlAmapratiSThitatalata yA pranUtatarapaMkAM tathA bahuvidhavanigahanAM ca puSkariNI jaMghAnyAM vA bAhunyA nAvA vA ustarAM puSkariNIM dRSTreti kriyAdhyAhAraH-kiMcAnyat / (panamaityAdi) tanmadhye padmavarapauMDarIkaM gRhItvA samuttarato'vazyaM vyApattiH prANAnAM navet kiM tatra kazciupA yaH sanAsti yenopAyena gRhItakamataH san tAM puSkariNImulaMghayennavipannaiti / taullaMgha nopAyaM darzayitumAha / (vidyAvetyAdi) vidyA vA kAcitprajJapyAdikA devatA karmavA 'thavA'kAzagamanala bdhirvA kasyacinavettenAsAvavipannogRhItapoMDarIkaH sannallaMghayettAM puSkariNImeSaca jinairupAyaH smaakhyaatH| sarvopasaMhArArtha mAha / (sujhappetyAdi) guruprayogavidyA sikSA jinasyaiva vijJAnarUpA nAnyasya kasyacidyayA vidyayA tIrthakarada rzitayA navyajanapoMDarIkAH sidimupagabaMtIti / gatonugamaH sAMprataM nayAsteca pUrvavaha STavyAiti // samAptaM pauMDarIkAravyaM vitIyazrutaskaMdhaprathamAdhyayanamiti // 60 // //
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha bhAga dusarA. // atha dvitIyakriyAsthAnAkhyAdhyayanasya prAraMbhaH // have bIjuM adhyayana prAraMniyeM baiyeM. pahelA adhyayanamAM paumarIka kamalane dRSTAMte anyatIrthikane karmanA baMdhaka kahyA, tathA sAdhune karma thI mUkAvanArA kahyA have te karma bAra kriyA sthAnakeM karI bAMdhIyeM ane terame kriyA sthAnake mUkIyeM tekAraNe bIjA tha dhyayanamA kriyAsthAnaka kahe. 66 suryame AnasaMteNaM jagavayA evamaskAyaM iha khalu kiriyAhANe NAmasa yaNe patte tassaNaM prathama iha khalu saMjUdeNaM ve ThANe evamAdijaMti taMjadA dhammeceva cpradhammeceva navasaMteceva aNuvasaMteceva // 1 // taca paM jese pa Dhamassa chANassa ahammaparakassa vinaMge tassa prathama paramate ida kha pAvA saMgatiyA magussA navaMti taM jahA prAriyAvege pAriyA vege uccAgoyAvege elIyAgoyAvege kAyamaMtAvege dassamaMtAvege suvannAvege jvannAvege surUvAvege DururUvAvege // 2 // tesicaNaM imaM etArUvaM daMmasamAdANaM saMpedAe taM jahA airaiesuvA tiriskajogiesuvA maNussesuvA devesuvA jeyA vane tadappagArA pANAvinna veyaNaM veyaMti // 3 // tasi piyaNaM imAI terasa kiriyA ghANAI navaMtIti marakAyaM tejadA aAdame pAdaM me hiMsAdaM me kammA daM divipariyA siyAdaM me mosavattie yadinnAdANavattie prasavavattie mANavattie mittadosavattie mAyAvattie lobhavattie iriyAvadi // 4 // artha - ( suyaMme ke0 ) zrIsudharmasvAmI jaMbUsvAmi pratye kahebe ke, meM sAMnatyuMbe (yA vasaMteNaMjagavayAevamaskAyaM ke0 ) yAyuSyavaMta nagavaMte mane ema kahyuM be te meM jema sAM jalyuMbe. tema huM tuja pratye kaTuMkuM. ( ihakhalu ke0 ) nizveMkarI yA jinazAsanane vi (kiriyA NAmayopaste ke0 ) kriyAsthAna nAme adhyayana prarUpyuM. ( tassa yama ke ) teno e artha. ( ihakhalu ke0 ) hiMyAM khalu evI saMbhAvanAyeM (saM jUhe ke 0 ) saMkSepeM karI ( Duve hA evamAhiti ke0 ) ekazuna, bIjo guna ema be sthAnaka, kahiye. (taMjahA ke0 ) tenA nAma kahe. ( dhammecevayadhammeceva ke0 ) eka dharmasthAnaka ne bIjo adharmasthAnaka, (vasaMtecevANuvasaMteceva ke0 ) eka upazAM For Private Personal Use Only
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ 670 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. sthAnaka, ane bIjo anupazAMta sthAnaka // 1 // (tabaNaM ke0) tyAM (jese ke0) je kaheze te (paDhamANassaahammaparakassavinaMgeke0) prathama sthAnaka adharma padano vinaMga eTale vicAra. (tassaNaMayamapalateke0) teno e thartha kahele. (ihakhanupAIgaMvAke0) e saMsAra mAMhe pUrvAdika dizimAMhe anerI dizAyeM ( saMtegatiyAmaNussAnavaMti ke0 ) keTalAeka manuSya. te kevAje (taMjahAke0) te kahele. eka Aye, eka anAyeM, eka uMcagotranA napanA, eka nIcagotranA upanA,eka mahoTI kAyAvAlA,eka nhAnI kAyA vAlA,eka gunavarNanA zarIravAlA, eka mAgavarNavAlA, eka surUpavAn ane eka kurUpavAn // 2 // (tesiMcaNaMzmae tArUvaMke0) te AryAdika manuSyane evo etAdRzarUpaje Agala kaheze (daMmasamAdANaM ke0) daMma samAdAna eTale pAparUpa saMkalpanuM grahaNate, (saMpehAe ke0) bAlocavU te caturgatika, jIvane hoya (taMjahA ke0) te cAragatinA nAma kaheDe. (airazesuvA ke0) eka nArakImAM he (tirirakajoNiesuvAke0 ) tiryacanI yonI mAMhe (maNussesuvAke0) manuSya mAMhe (de vesuvAke0 ) devatAmAMhe e caturgatika jIva jANavA. temAMhe (jeyAvanneke ) je anerA (tahappagArA ke0) tathA prakAranA (pANAvinnU ke0) prANi jANavA (veyaNaMveyaMti ke0) te prANI evA batA vedanA je sAtA asAtArUpa tene vede eTale anunave. atra caturna gI kahele. eka saMjhiyA jIvaje te vedanAne anunave tathA jANe paNa, ane bIjA si-hanA jIva je te vedanAne mAtra jANe, paNa anunave nahIM. tathA trIjA asaMjhiyA jIva je te vedanAne anunave, paNa jANe nahI. cothA ajIva je te vedanAne anunave paNa nahIM,ane jANe paNa nahIM, temAMheM yahIM pahelA ane trIjA naMgano adhikAra // 3 // (tesiMpiyaNaM imAiM ke0) te nArakiyA dikane eje pAgala kaheze te. (terasakiriyA hANA navaMtItimarakAyaM ke0) tera kriyAnA sthAnaka hoya, te zrItIrthakara gaNadhare ema kahyA ( taMjahA ke0) tenA nAma kahele. eka (yahAdame ke0 ) artha daMma, bIjo (aNa kAdaMme ke 0 ) anarthadaMma, trIjo ( hiMsAdaMmeke0) hiMsAdama, cotho (thakammAdame ke0 ) akasmAt daMjha, pAMcamo ( dihIvipariyAsiyAdame ke0) dRSTi viparyAsa daMma, baho (mosa vattIe ke0 ) mRSAvAda pratyayika daMma, sAtamo (yadinnAdAgavattie ke0 ) adattAdAna pratyayika daMma, AThamo (yasaba vattieke0) adhyAtmika te manamuMDAna pratyayika terUpa daMma, navamo (mANavattieke0) mAna pratyayika daMma, dazamo (mittadosavattie ke) mitra upara kSeSa karavo te mitradoSa pratyayika daMpha, agIyAramo (mAyAvattie ke0) parane vaMcavaM te mAyApratyayika daMma, bAramo (lonavattie ke0) lona pratyayika daMma, teramo (iriyAvahie ke0 ) iriyApathika pratyayika daMga. have anukrame e tera kriyA sthAnakono vicAra kahe . // 4 //
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 // dIpikA-atha vitIyaM kriyAsthAnAdhyayanamAracyate tasyedamAdisUtra (sayaMmeityAdi) sudharmasvAmI jaMbUsvAminamAha / zrutaM mayA AyuSmatA nagavataivamAkhyAtaM / iha khalu ki yAsthAnaM nAmAdhyayanaM navati / asya cAyamarthaH / ( saMjUheNaM) sAmAnyena saMdepeNa he sthAne navataH / ye kecana kriyAvaMtaste'nayorevaM sthAnayorAkhyAyaMte / tadyathA / dharme caiva adharmecaiva / napazAMtaM dharmasthAnamanupazAMtamadharmasthAnaM // 1 // tatra samitivAkyAlaM kAre / yo'sau prathamAnuSTheyatayA prathamasyAdharmapadasya vinaMgovicAraH / tasyAyamarthaH / ha jagati prAcyAdiSu dila madhye'nyatarasyAM dizi saMti vidyate eke kecana mnussyaaH| ta yathA / AryAanAryAH uccairgotrAnIcairgotrAH kAyavaMtaunnatAnhasvavaMtonIcazarIrAH su varNAH sukAMtayourvarNA nistejasaH suruupaaduuruupaashc||2|| teSAmAryAdInAmidaM vakSyamANameta paM daMDasamAdAnaM pApopAdAnaM ( saMpehAetti ) saMprekSya tadyathA nArakeSu tiryagyoniSu manuSye Su ye cAnye tathA prakArAH suvarNavarNAH prANinovikSAMsovedanAM sAtAsAtarUpAM vidaMti anunavaMti / atra ctvaaronNgaaH| tathAhi / saMjhinovedanAmanunavaMti jAnaMtica 1 simA stu vedanAjAnaMti nAnunavaMti 2 asaMjhino'nunavaMti na punarjAnaMti 3 ajIvAstu na jAnaMti nApyanunavaMti 4 iha prathamatRtIyAnyAmadhikAroktiIyacaturthAvavastunUtAviti // 3 // teSAM nArakAdInAmimAni vakSyamANAni trayodaza kriyAsthAnAni navaMtItyAkhyAtaM tIrtha kadAdiniH / tadyathA / svArthAyadaMDaH pApopAdAnamarthadaMDaH 1 niSprayojanaM sAvadhakriyAna rthadaMDaH 2 hiMsA prANighAtastayAdaMDohiMsAdaMDaH 3 akasmAdanupayuktasya dNddo'ksmaadNddH| anyasya kriyayA'nyasya ghAtaityarthaH 4 dRSTeviparyAsorakuviSaye yathA sarpabudhista yA daMDo dRSTiviparyAsadaMDaH yathA zarAdidepeNa leSTukAdibudhyA caTakAdihananaM 5 mRSAvAdapratyaya kaH 6 adattAdAnapratyayikaH 7 adhyAtmikodaMDoyathA ninimittameva urmanAzciMtAtura sti STati G mAnapratyayikodaMDoyathA'STamadasthAnopagataH paraM hInaM manyate e mitrANAmupatApe na doSomitradoSastatpratyayikodaMDaH 10 mAyA paravaMcanabuddhistayAdaMDaH 11 lonapratyayi kaH 12 iyaryApratyayikodaMDaH samitiguptiyutasya doSayuktasya sAmAnyena karmabaMdhaH syaat|| 4 // // TIkA-vyAkhyAtaM prathamAdhyayanaM sAMprataM vitIyamAranyate / asya caaymnisNbNdhH| zahA naMtarAdhyayane puSkariNIpauMDarIkadRSTAMtena tIthikAH samyaGmojhopAyAnAvAtkarmaNAM baMdhakAH pratipAditAH satsAdhavazva samyagdarzanAdimAdamAgepravRttatvAnmocakAH samupadezadAnatopa reSAmapIti / tadihApi yathA karma dAdazaniH kriyAsthAnairbadhyate yathAca trayodazena mu cyate tadetatpUrvoktameva baMdhamokyoH pratipAdanaM kriyate / anaMtarasUtreNa cAyaM saMbaMdhaH / tadyathA / nikuNA caraNakaraNavidA karmapaNAyodyatena dAdaza kriyAsthAnAni karmabaM
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ 672 vitIye sUtrakRtAMge ditIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. dhakAraNAni samyakparihartavyAni taviparItAni ca mokSasAdhanAni bAsevitavyAni ityanena saMbaMdhenAyAtasyAdhyayanasyopakramAdIni catvAryanuyoga vArANi navaMti / tatrApyupakramAMtarga to'rthAdhikAroyaM / tadyathA karmaNAM saMbadho'nena pratipAdyate tadamozceti / nAmaniSpanetu nidepe kriyAsthAnamiti vipadaM nAma / tatrApi kriyApada nidepArtha prastAvamAracayaniyuktika dAha / "kiriyAunaNiyAu, kiriyAThANaMti teNa abhayaNaM / ahigAro puNa naNija, baMdhe taha morakamaggeya" // 157 // ( kiriyA ityAdi) tatra kriyaMtaiti kriyAstAzca karma baMdhakAraNatvenAvazyakAMtarvartini pratikramaNAdhyayane (paDikkamA miterasahiM kiriyAnANehiM ti) asminsUtre'nihitAH / yadi vaihikakriyAnaNitAanihitAstenedamadhyayanaM kriyA sthAnamityucyate / tacca kriyAsthAnaM kriyAvatsveva navati nAkriyAvatsu / kriyAvaMtazca ke cidhyaMte kecinmucyate'todhyayanArthAdhikAraH punaranihitobaMdhe tathA mokSamArgeceti / tatra nAmasthApane sugamatvAdanAdRtya ivyAdikAM kriyAM pratipAdayitumAha / " dave kirie avaNaya, payoguvAyakaraNika samudANe // iriyAvahasaMmatto, sammattecaiva mibatte" // 15e // daveztyAdi) tatra ivya viSaye yA kriyA ejanatA / ez2akaMpane / jIvasyAjIva sya vA kaMpanarUpA calanasvanAvA sAivya kriyaa| sApi prayogAdisrasayA vA navet / tatrA pyupayogapUrvikA vA'nupayogapUrvikA vA'dinimeSamAtrAdikA vA sA sarvA ivya kriyeti / nAva kriyAtviyaM / tadyathA prayoga kriyA napAyakriyA karaNIyakriyA samudAnakriyA ryApatha kriyA samyaktva kriyA mithyAtvakriyA ceti / tatra prayoga kriyA manovAkAyalaNA tridhA / tatra sphuranirmanovyairAtmananapayogonavatyevaM vAkkAyayorapi vaktavyaM / tatra za de niSpAdye vAkAyayoIyoranyupayogaH / tathA coktaM / gieha ya kAieNaM, Nisi ra tahavA ieNa jogeNa // gamanAdikA tu kAyakriyaiva / upAya kriyAtu ghaTAdikaM ivyaM ye nopAyena kriyate / tadyathA / mRtkhananamardanacakrAropaNadaMDacakrasalilakuMnakAravyApA re-vanirupAyaiH kriyate sA sarvopAyakriyA / karaNIyakriyAtu yadyena prakAreNa karaNI yaM tattenaiva kriyate nAnyathA / tathAhi / ghaTomRtpiMDAdikayaiva kriyate na pASA gasikatAdikayeti 3 samudAnakriyAtu yatkarma prayogagRhItaM samudAyAvasthaM satprakRti sthityanunAvapradezarUpatayA yayA vyavasthApyate sA samudAna kriyA / sAca mithyAdRSTerA rajya sUdamasaMparAyaM yAvat navati / / ryApathakriyA tUpazAMtamodAdAranya sayogike valinaM yAvaditi 5 samyaktvakriyA tu samyagdarzanayogyAH karmaprakRtIH saptasaptatisaMkhyA yayA badhnAti sA'nidhIyate / mithyAtva kriyA tu sarvAH prakRtIvizatyuttarasaMkhyAstIrthaka rAhArakazarIratadaMgopAMgatrikarahitA yayA badhnAti sAmithyAtva kriyetyabhidhIyate / sAMpra taM sthAna nikepaarthmaah|" nAmaM gvaNA davie, khette dAu uvaravIvasahi / saMjama pa
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. 673 jaggahajohe, cana gaNaNa saMghalA jAve, // 160 // ( nAmaMtavaNetyAdi ) iyaMca gAthA ssure prathama skaMdhe dvitIyA'dhyayane lokavijayAkhye ( jeguNe se mUlagaNe ) ityatra sthAnazabdasya sUtrasparzika niyuktayAM prabaMdhena vyAkhyAteti neha pratanyate / iha punaryayA kri yayA yena ca sthAnenAdhikArastaddarzayitumAha / " samudAliyANiha ta, samaM pacatteya nAvAmi // kiriyAhiM purisa yAvA, iena sadveparirakevo // 161 // ( samudANItyA di) kriyANAM madhye mudAnikA kriyA vyAkhyAtA; tasyAzca kaSAyAnugatatvAt bahavo nedA yatastatastAsAM sAmudAnikAnAM kriyANAmiha prakAre ( routti) adhikAro vyApAraH samyakprayukteca nAvasthAne / tacceha viratirUpaM saMyamasthAnaM prazastanAva saMdhAna rUpaMca gRhyate / samyakprayuktanAvasthAnagrahaNasAmarthyAdaryApathikA kriyApi gRhyate / sAmudA nikA kriyAgrahaNAccAprazastanAvasthAnAnyapi gRhItAnyAnizca pUrvoktAniH kriyAniH pUrvo kAn puruSAn tArAyAtAnprAvADakAMzca parIkSate sarvAnapIti / yathA caivaM tathA svataeva sUtrakArastaM (jahAM se egazyAmagussAnavaMtItyAdi ) tathA prAvAkaparikSAyAmapi (gAyana nagara paMcavippaja hA niskAyariyAe samuhiyA) ityAdinA vakSyatIti gatoniryuktyanugamaH / sAMprataM sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuJcArayitavyaM / taccedaM / (suryame chAnasaM te mi tyAdi) sudharmasvAmI jaMbUsvAminamuddizyedamAha / tadyathA / zrutaM mayA''yuSmatA jagavataiva mAkhyAtamiha khalu kriyAsthAnaM nAmAdhyayanaM tasyacAyamarthaH / ( iha khalu saMjU he paMti ) sAmAnyena saMkSepeNa samAsato sthAne navataH / ye kriyAvaMtaste sarvepyanayoH sthAnayore vamAkhyAyaMte / tadyathA dharmecaivAdharme caiva / idamuktaM navati dharmasthAnamadharmasthAnaMca / yadivA dharmAdanapetaM dharma viparItamadharma / kAraNazu-yAca kAryazuddhirbhavatItyAha / upazAMtaM yatta-dharma sthAnamanupazAMtaM vA'dharmasthAnaM tatropazAMte upazamapradhAne dharmasthAne dharmasthAnevA keca na mahAsatvAH samAsannottarazunAdayovartate / pareca tadviparyaste viparyastamatayaH saMsArA niSvaM gilo'dho'dhogatayo vartate / ihaca yadyapyanAdinavAcyAsAdiM diyAnukUlatayA prAyazaH pUrvamadharmapravRttobhavati pazcAtsaDupadezayogyAcArya saMsargA-dharmasthAne pravartate / tathApyanyarhi tatpUrva dharmasthAnamupazamasthAnaMca pradarzitaM pazcAttadviparyastamiti // 1 // sAMprataM tu yatra prANinAmanupadezaH svaparapravRttyAdAveva sthAnaM navati tadadhikRtyAha / ( taityA di) tatreti vAkyopanyAsArthe / rAmiti vAkyAlaMkAre / yo'sau prathamAnuSTheyatayA prathama syAdharmapasya sthAnasya vividhonaMgovinaMgo vicArastasyAyamarthaiti / ihAsmin jagati prAcyAdiSu di madhye snyatarasyAM dizi saMti vidyate eke kecana manuSyAH puruSAstecaivaM nU tAjavaMtItyAha / tadyathA / zrArAdyAtAH sarvadeyadharmainya ityAryAstadviparItAzcA'nAryAeke kecana navaMti yAvaddUrUpAH surUpAzceti / teSAM cA''ryAdInAmidaM vakSyamANametadrUpaM / daMDaya / 1 For Private Personal Use Only
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ 674 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. tIti daMDaH pApopAdAnasaMkalpastasya samAdAnaM grahaNaM ( saMpehAetti ) saMprekSya / taccaturgati kAnAmanyatamasya navatIti darzayati / (taMjaretyAdi) tadyathA nArakAdiSu ye cAnye ta thAprakArAsta davartinaH suvarNavarNAdayaH prANAH prANinovijJAMsovedanAjhAnaM tadayaM tyanunavaMti / yadivA sAtAsAtarUpAM vedanAmanunavaMtItyatra ctvaaronNgaaH| tadyathA / saMjhi novedanAmanunavaMti vidaMtica 1 sidhAstu vidaMti nAnunavaMti asaMjhino'nunavaMti na punarvidaMti 3 ajIvAstu na vidaMti nApyanunavaMtIti / iha punaH prathamatRtIyAnyAmadhi kAroditIyacaturthAvavastunUtAviti / teSAMca nArakatiryaGmanuSyadevAnAM tathAvidhajJAnava tAmimAni vakSyamANaladANAni trayodazasthAnAni navaMtItyevamAkhyAtaM tIrthakaragaNadharA diniriti / kAni punastAnIti darzayitumAha / (taMjahetyAdi) tadyathetyayamudAharaNavA kyopanyAsArthaH / AtmArthAya svaprayojanakate daMDo'rthadaMDaH pApopAdAnaM 1 tathA'narthadaM Daiti niSprayojanameva sAvadya kriyaanusstthaanmnrthdNddH| tathA hiMsanaM hiMsA prANyupamardarUpA tayA saiva vA daMDohiMsAdaMDaH tathA 'kasmAdanupayuktasya daMDo 'kasmAdaMDo'nyasya kriyayAnyasya vyApAdanamiti 4 tathA dRSTaviparyAsoraGgamiva sarpabastiyA daMDodRSTiviparyAso'budi DastadyathA leSTukAdibudhyA zarAdyanighAtena caTakAdivyApAdanaM / tathA mRSAvAdapratyayikaH saca satAninhavAsatAropaNaH 6 tathA adattasya parakIyasyAdAnaM svIkaraNamadattAdAnaM steyaM tatpratyayikodaMDaiti 7 tathA'tmanyadhyadhyAtma tatra nava atthyAtmikodaMDastadyathA ni nimittameva urmanAupahatamanaHsaMkalpohRdayena hiyamANazcitAsAgarAvagADhaH saMtiSThate G tathA jAtyAdyaSTamadasthAnopahatamanAH parAvamadarzI tasya mAnapratyayikodaMDonavati e tathA mitrANAmupatApena doSomitradoSastatpratyayikodaMDonavati 10 tathA mAyA para vaMcanabudhistayA daMDomAyApratyayikaH 11 tathA lonapratyayikolonanimittodaMDaiti 12 tathA evaM paMcaniH samitiniH samitasya tisRnirguptinirguptasya sarvopayuktasye-pratyayikaH sAmAnyena karmabaMdhonavati / etacca trayodazaM 13 kriyAsthAnamiti // 4 // paDhame daMma samAdANe aAdaMpha vattietti AdiGa sejadA NAmae keza purise AyadevA pAihenaMvA AgAravA parivAradevA mittadeuvA pAgadevA nUtadevA jakadevA taM dama tasathAvarehiM pANehiM sayame va NisiriMti ameNaviNisirAti amaMpi NisiritaM samaNujANa i evaM khalu tassa tappattiyaM sAvarjati AdiGa paDhame daMmasamAdANe ahAdaMmavattietti aadie||5||
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 65 thartha-(paDhame daMmasamAdANe ke0) tyAM paheloje kriyA sthAnaka te (asAmavattietti pAhijara ke0 ) artha daMga pratyayika eve nAme kahiyeM.yeM (sejahANAmae ke) te yathA dRSTAMte kahele. NAma evI saMnAvanAyeM . ( kezpurise ke0) koieka puruSa, (yAyahenavA ke) potAne artha, athavA (gAihenvA ke0) jhAti svajanAdikane a the, (AgArahevA ke0) gharane artha, (parivArahevA ke0) dAsa dAsI kumArAdika parivArane artha, (mittahevA ke0) mitrane arthe, ( NAgahevA ke0 ) nAgakumAra deva tAne artha, (nUtahevA ke0) nUta devatAne yathe, (jarakahevA ke0) yada devatAne arthe, (tadaMtasathAvareniMpANehiM ke0) te dama, trasa bane sthAvara prANInane viSe ( sayamevaNi siriMti ke0 ) svayameva eTale poteMja upaghAta kare. (tharameNa viNisirAveMti ke) ya nerA bIjA pAseM napaghAta karAve. (yapiNi sirisamaNujANa ke0) anero bIjo ko napaghAta karato hoya tene anumode. (evaMkhalu ke0 ) erIteM nice thakI (tassatappatti yaMsAvarjati ke) karaNa karAvaNa ane anumatiyeM karI kare, tehane tatpratyayika sAvadya pApa karma (AhiU ke0 ) baMdhAya (paDhamedaMmasamAdANeyAdamavattiettiyAhie ke0) eTale prathama kriyA sthAnaka arthadaMga pratyayika eve nAme kayuM. // 5 // // dIpikA-prathamaM daMDasamAdAnamarthadaMDapratyayaztyAkhyAyate / tadyathA nAma kazcitpuru SaH AtmahetumAtmArtha jJAtihetuM svajanAdyartha yAgArahetuM gRhAtha parivArArtha mitranAga nUtayadAdyartha taM daMDaM trasasthAvareSu prANiSu svayaM nisRjati nidipati anyenApi kArayati anyaM nisRjaMtaM samanujAnIte evaM tasya tatpratyayikaM sAvadyaM karma thAdhIyate saMbadhyate e tatprathamaM daMDasamAdAnamarthadaMDapratyayikamityAkhyAtaM // 5 // // TIkA-yathodezastathA nirdezatikavA prathamAkriyAsthAnAdAranya vyAcikhyAsurA ha / (paDhame tyAdi) yatprathamamupAttaM daMDasamAdAnamarthAyadaMDa mityevmaakhyaayte| tasyAyama rthaH / tadyathA nAmakazcitpuruSaH / puruSagrahaNamanuktamupalakSaNaM / sarvopi cAturgatikaH prA syAtmanimittamAtmArtha tathAnijhAtinimittaM svajanAdyartha tathA'gAraM gRhaM tannimittaM tathA parivArodAsIkarmakarAdikaH parikarovA gRhAdevattyAdikastannimittaM tathA mitranAganUtaya dAdyartha tathAnRtaM svaparopaghAtarUpaM daMDaM trasasthAvareSu svayameva nisRjati nikSipati daMDa miva daMDamupari pAtayati prANyupamardakAriNI kriyAM karotItyarthaH / tathA'nyenApi kAra yatyaparaM daMDa nisRjate samanujAnIte / evaM katakAritAnumatinireva tasyA'nAtmajJasya ta tpratyayikaM sAvadhakriyopAttaM karmAdhIyate saMbadhyateiti / etatprathamaM daMDasamAdAnamarthadaMDa pratyayikamityAkhyAtamiti // 5 //
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ 66 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. adAvare docce daMmasamAdANe apavAdamavattietti AdiU se jatA NA mae keza purise je zme tasA pANA navaMti te No accAe NoajiNAe No maMsAe posoNiyAe evaM diyayAe pittAe vasAe piDAe pubAe vAlAe siMgAe visANAe daMtAe dADhAe NadAe ehAruNie ahIe amiMjA e gohiMsaMsumetti podisiMtimetti gohiMsissaMtimetti poputtaposaNAe popasuposaNayAe NoAgAraparivahaNatAe posamaNamAdaNavattaNAdenaM gotassa sarIragassa kiMciviSpariyAdittA navaMti sehaMtA vettA nettA luMpa ttA vilupazttA navavazttA uzinaM bAle verassa AnAgI navaMti aNa dNge||6|| se jadA gAmae keza purise je zme thAvarA pANA navaMti taMjadA ikkaDAvA kaDiNAzvA jaMtugAzvA paragAzvA mokAzvA taNAvA ku sAzvA kulagAzvA pappagAzvA palAlAzvA te goputtaposaNAe popasa posaNAe NoAgArapaDibUdaNayAe posamaNamAdaNaposaNayAe Notassa sarIragassa kiMcivipariyAI navaMti sehaMtA bettA nettA lupaztA vilaM pazttA nadavizttA najhina bAle verassa AnAgI annhaad|| ||sejdaa NAmae keza purise kamaMsivA dahaMsivA udagaMsivA daviyaMsivA valayaM sivA NUmaMsivA gadAMsivA gadaNaviggaMsivA varNasivA vaNaviggaM sivA pavayaMsivA pavayavijuggaMsivA taNAI Usaviya sayameva agaNi kAyaM Nisiriti asmeNaviagaNikAyaM NisirAti amaMpi agaNikAyaM NisiritaM samaNujANa apavAdaMge evaM khalu tassa tappattiyaMsAvati AdiGa docce daMjhasamAdANe aNaghAdamavattietti aadie||7|| artha-(ahAvaredoccedamasamAdANethaNadaMmavattiettiyAhiGa ke) have apara bIjo kriyA sthAnaka anarthadaMjha, pratyayika kahiyeM baiyeM (sejahANAmae ke) te yathAdRSTAMte nAma evI saMnAvanAyeM jema (kezpurise ke0) koieka puruSa, niHkAraNe, nirviveka paNe, jIvahiMsA kare; te kahe. (jezmetasApANAnavaMti ke0 ) je e saMsAra mAMhe pratyadala daNa trasa prANI, bAgAdika De te prANIne nirarthaka haNe, te kevIrIte haNe toke (teNotha cAe ke0 ) tejIvone zarIrane arthe na haNe, (goajiNAe ke0) carmane arthe na ha
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 67 Ne, (gomaMsAe ke) mAMsane arthe na haNe, (posoNiyAe ke0 ) zoNitane artha na haNe, (evaM hiyayAe ke0) emaja hiyo eTale rudayanA mAMsa ne arthe na haNe, (pittA e ke) pittane artha na haNe, (vasAe ke0 ) vasAne arthe na haNe, (pibAe ke0) pibane tharthe na haNe, (pubAe ke) pubane arthaM na haNe, (vAlAe ke0) vAla romane arthe na haNe, (siMgAe ke0) siMgaDAne artha na haNe, (visANAe ke0) vRSaNa pratAla poisane arthe na haNe, (daMtAe ke) dAMtane arthe na haNe, (dADhAe ke0) dADhane arthe nahaNe (pahA eke) nakhane yartha na haNe, (pahAruNie ke0) nasA nADIne arthe na haNe, (ahie ke0) asthine arthe na haNe, (ahimaMjAe ke0) hADakAnI miMjAne artha na ho, eTalA e kAra gane artha koi jIvane haNe nahIM, paraMtu kAraNa vinA jIvane haNe, ( NohiMsaMsumitti ke0) atItakAle paNa eTalA kAraNa naNI jIva haNyA nathI, tathA (NohiMsiMtime tti ke ) vartamAna kAle paNa haNe nahIM. ( NohiMsissaMtimetti ke) Agamika kAleM paNa haNaze nahIM, (NoputtaposaNAe ke) evaM paNa na jANe je e jIvano vinAza ka rIne mahArA putranuM poSaNa karIza. (gopasuposaNyAe ke0) pazuna poSaNa kara guM, ema paNa na jANe, (goyAgAraparibUhaNatAe ke ) graha gharanI vRddhi zAMtika puSTi kAdika nimitteM paNa haNe nahIM. (josamaNamAhaNavattaNAhena ke0) zramaNa brAhmaNanuM poSa Na karavA nimittaM paNa na haNe. (gotassasarIragassakiMci vippariyAdittAjavaMti ke) tathA potAnA zarIranA paritrANane artha eTale poSaNaneyarthe paNa na haNe. kiMtu? krIDA nimitte, ya thavA vyasane karI nirarthaka paNe (sehaMtA ke0) te jIvano haNanAra thAya damAdika nA prahAre karI jIvane haNe, (vettA ke) jIvonA karNa nAsikAdika lede, (nettA ke) nede, zUtikAropaNa kare (luMpattA ke0) aMganA avayava kApI nAkhe (vidrupazttA ke0) cAmaDI napADI nakheDI nAkhe, (uddavattA ke0) nAnA prakAranA pIDAkArI upa iva upajAve, (nazibAleverassathAnAgInavaMti ke0 ) etAvatA tebAla viveka bamIne niHkevala vairano vinAgI thAya. (zraNahadame ke0) eTale trasa jIva yAzrita anartha dama kahyo. // 6 // (have sthAvara jIva thAzrita anartha daMma kahele. (sejahANAmae ke0) te yathA dRSTAMte jema. (kepurise ke) koieka puruSa mArge jato thako nirarthaka nirviveka paNe vRdanA panavane daMmAdike karI phATakI nAkhe, paraMtu levAnIvAMbA kAMDa na hoya, valI (jeimethAvarApANAnavaMti ke0)je esthAvara prANI hoya (taMjahA ke0) te dekhADe. (ikaDA zvA ke) tRNa vizeSa prasimaDe (kaDiNAzvAjaMtugAzvAparagAzvA ke0) vAMsathakI upanuM je tRNa vizeSa, jeNe karI phula guMthAya te jANavU (morakAzvA ke0) nadImAM thAya te, (ta pAzvA ke0) tRNa prasi.6 (kusAzvA ke0) mAna, (kulagAzvA ke0) vanaspati vizeSa, (pa
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ 678 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. pagAivA ke 0 ) prasiddha tRNa vizeSa, eTalA mAMhe sarvakASTa jANavA (palAla evA ke0 ) palAla ityAdi yaneka jagat mAMhebe te, putra poSavAne nimitte nahIM, tathA pazu poSaNa karavAne kharthe paNa nahIM, dhAgAra samAravAne arthe paNa nahIM, zramaNa brAhmaNanA poSa eNa karavAne kharthe paNa nahIM, potAnA zarIranA poSaNa karavAne kharye paNa nahI, eTale zrAtmA nA trAne arthe paNa nahIM kiMtu ? krIDA nimitteM athavA vyasane karI nirarthaka te jIva no haNanAra thAya. te daMmAdike prahAra karI bede bhede, anerA aMgano avayava kApe, baga la utAre; nAnA prakAranA pIDA kArI upava kare, erIte te bAla pravivekI niHkevala vairano vibhAgI thAya. ema vanaspatikAya yAni anartha daMga kahyo . // 7 // ( have nikAya yA zri anartha daMma kahe. te yathA dRSTAMte nAma evI saMbhAvanAyeM jema ko eka puruSa vive ka vikala ko ( kavaM sivA ke0 ) kacAdikane viSe, ( udagaMsivA ke0 ) pANIne viSe, (dahaM sivA ke0 ) ihane viSe, ( daviyaMsivA ke0 ) samui tathA nadIne viSe, ( valayaMsi vA ke 0 ) nadiyeM veSTita bhUmikAne viSe, maMsivA ke0 ) garttAdika tathA nIcInUmikA ne viSe, (gaha sivA ke0 ) jala rahita sthAnaka tathA ghaTavI mAhelA kSetrane viSe, ( gahaNa viDuggaM sivA ke0 ) gahana ghaTavImAM valI viSama sthAnakane viSe ( va sivA ke0 ) vanane viSe, ( vaNaviDuggaMsivA ke0 ) vanamAMhe viSama sthAnakane vi , (paaisivA ke0 ) parvatane viSe, (pacaya viDuggaM sivA ke0 ) parvatamAMhe viSama sthA viSe, ityAdika dezasthAnakane viSe, varttato (tapAiMkasaviya ke 0 ) tRNa darjAdika e aar karI karIne (sayamevAgaNikAryaM NisiraMti ke 0 ) valIvalI pote ni karavAne kAya temAM pradeSe (viyagaNikArya lisirAveMti ke0 ) anya pAni pra pAve eTale bIjApAseM jalAve, (pigaNikArya li siriMtaMsamapujA eI ke 0 ) bIjo ko nikAya temAM prakSepato hoya tene dhanumode, (hArda me evaM khalu ke 0 ) anartha daMga ema ni tene (tassatappattiyaM ke 0 ) tatpratyayika eTale te yAzrita (sAvati ke0) sAva karma (hi ke0 ) baMdhAya. eTale ( doccedaM samAdAya eka hAdaM mavattie tikhAhie ho ) e bIjo kriyAsthAnaka anartha daMga samAdAna pratyayika kahyo. // 8 // // dIpikA - thAparaM dvitIyaM daMDasamAdAnamanarthadaMDa pratyayikamitya nidhIyate / tadya thAnAma kazcitpuruSo nirnimittameva prANinoti / tadevAha / ye ime trasAH prANinastAn zarIraM tadarthaM nahaMti / ajinaM carma nApi tadarthaM / evaM mAMsazoNitahRdaya pittava sApi pucavAla zRMga viSAdaM tadaMSTrAna khasnAyva sthimA ityAdinimittamuddizya naivA'hiMsa purnApi hiMsaMti nApi hiMsayiSyaMti mAM madIyaM ceti tathA no putrapoSaNAya nApi pazu For Private Personal Use Only
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e poSaNAya agAraM gRhaM tasya paribRMhaNaM vRdhistadartha nohinasti tathA zramaNabrAhmaNavartanahe tuM yatpAdyate tasya zarIrasya kimapi paritrANAya tatprANihiMsanaM na syAt ityAdihetUna vinA'sau krIDayA haMtA navati daMDAdinizvetA karNAdInAM nettA zUlAdinA khaMpayitA aMgA vayavakartanatovilupayitA netrotpATanacarmakartanAditojIvitAdapAvayitA saca sahi vekamuzitvA bAlo'jhovarasya nAgI navati / pNceNddiyjiivpiiddaato'nrthdNddnktH||6||ath sthAvarAnAzrityAha / yathA kazcitpuruSaH pathi gan nirnimittameva vRkSAdeH pannavAdikaM daMDAdinA pradhvaMsayati / etadevAha / ye'mI sthAvarAvanasyatikAyAH prANinaH syuH| ta dythaa| ikkaDAdayovanaspativizeSAstAna patrapuSpaphalAdi nirapekSaH krIDayA binatti na pu trapoSaNAyetyAdi pUrvavat / yAvaUnmAMtarAnubaMdhinovairasya nAgI navati / ayamanarthadaMDo vanaspatyAzrayanaktaH // 7 // sAMpratamanyAzritamAha / tadyathAnAma kazcitpuruSaH kale nadIjala veSTite vRdA dimati pradeze nhadepratIte udakejalAzayamAtre (daviyaMsi ) tRNAdizvyasamu dAye valaye vRttAkAranadyAdijalakuTilagatiyuktapradeze tame avatamase gahane vRdavanIsamu dAye gahana viUrge parvataikadezAvasthitapadavanIsamudAye vanavigai nAnAvidhadasamUhe eteSu kahAdiSu dazasthAneSu tRNAni natsal kAkatya, svayamevA'gnikArya nisRjati nidipati anyena vA'nikAyaM nisarjayati nidepayati anyamapyagnikArya nisRjaMtaM samanu jAnIte ayamanarthadaMDaH / tadevaM khalu tasya tatpratyayikaM davadAnanimittaM sAvadyaM karmavyA khyAtaM / etacca vitIyamanarthadaMDasamAdAnamArakhyAtamiti // 7 // // TIkA-athAparaM vitIyaM daMDasamAdAnamarthadaMDapratyayikamityanidhIyate tadadhunA vyA khyAyate / tadyathAnAma kazcitpuruSoninimittameva nirvivekatayA prANinohinasti / tade va drshyitumaah| (jezmeztyAdi ) ye kecanAmI saMsArAMtarvartinaH pratyakSAMbaSThAdayaH prANi nastAMzcAsau hiMsanna zarIraM no naivArcAyai hinasti tathA'jinaM carma nApi tadarthamevaM mAM sazoNitahRdaya pittavasApipulavAlazaMgaviSANanavasnAyavasthimajA ityevamAdikaM kAra muddizya naivAhiMsiyiSu pi hiMsayiSyati mAM madIyaM ceti tathA no putrapoSaNAyeti putrA dikaM poSayiSyAmItyetadapi kAraNamuddizya na vyApAdayati tathA nApi pazUnAM poSaNAya tathA'gAraM gRhaM tasya parivahaNamupacayastadarthavA na hinasti tathA na zramaNabrAhmaNavartanAhe tuM tathA yatnena pAlayitumArabdhaM nota sya zarIrasya kimapi paritrANAya tatprANavyaparo paNaM navati ityevamAdikaM kAraNamanapeTyaivAsau krIDayA tahIlatayA vyasanena vA prANinAM haMtA navati daMDAdiniH / tathA uttA navati karNanAsikA vikartanatastathA netA zUlA dinA tathA buMpayitAnyatarAMgAvayava vikartanatastathA vidyupayitA'dayutpATanacarmavikartanaka
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ 680 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. rapAdAdivedanataH paramA'dhArmikavatprANinAM nirnimittameva nAnAvidhopAyaiH pIDotpAdako navati tathA jIvitAdapyapAvayitA navati saca sadvivekamujhitvAtmAnaM vA parityajya bAlavaddAno'jJo'samIkSitakAritayA janmAMtarAnubaMdhinovairasya jAgI navati // 6 // tadevaM nirnimittamevaM paMceMyiprANipIDanatoyathAnarthadaMDojavati tathA pratipAditaM / adhunA sthAva vanadhityocyate / (seja hetyAdi ) yathAkazcitpuruSonirvivekaH pathi gavan vRkSAdeH pa lavAdikaM daMDAdinA pradhvaMsayan phalanirapekSastavIlatayA vrajati / etadeva darzayati (je ityAdi) ye kecanAmI pratyakSAH sthAvarAvanaspatikAyAH prANinojavaMti tadyathekka DAyovanaspativizeSAvattAnArthAstidikkaDA mamAnayA prayojanamityevamanisaMdhAya na nitti kevalaM tatpatrapuSpAdinirapekSata hInatayA binattItyetatsarvatra yojanIyamiti / ta yA na putra popalAya no pazupoSaNAya nAgArapratibRMhaNAya nabhramaNabrAhmaNapravRttaye nApi zarIrasya kiMcitrANaM naviSyatIti kevalamevAsau vanaspatihaMtAttetyAdiyAvakanmAMtarAnu baMdhinavairasya nAgI navati / ayaM vanaspatyAzrayo'narthadaMDo'nihitaH // 7 // sAMpratamanyAzri tamAha / ( seja hetyAdi ) tadyathAnAma kazcitpuruSaH sadasadviveka vikalatayA kacAdikeSu dazasu sthAneSu vanadurgaparvateSu tRSNAni kuzaiSIkAdIni paunaHpunyenordhvAdhasthAni kRtvA 'gnikArya hutanujaM nisRjati prakSepayatyanyena vAnikArya bahusatvApakArI davArtha nisarjaya ti prapayatyanyaMca nisRtaM samanujAnIte / tadevaM yogatrikeNa kRtakAritAnumatinistasya yatkiMcanakAriNastatpratyayikaM davadAnanimittaM sAvadyaM karma mahApAtakamAkhyAtaM dvitIya manarthadaMDa samAdAnamAkhyAtamiti // 8 // prAdAvare tacce daMmasamAdANe hiMsAdaMmvattietti yAdijjai se jahA NAma e kei purise bhamaMvA mamivA yannaMvA annaMvA hiMsaMsuvA hiMsazvA hiMsi saMzvA taM damaM tasthAvaroda pANehiM sayameva sisiriti mevilisi rAveMti annaMpi siriMtaM samajAi hiMsAdame evaM khalu tassa tappattiyaM sAvajjaMti dii tacce daMmasamAdANe hiMsAdamavattietti Adie // // artha- have para bIjo kriyAsthAnaka hiMsAdaMma pratyayika kahele. te jema nAma evI saMbhAvanAyeM koieka puruSa ( mamaMvA ke0 ) mujane ( mamiMvA ke0 ) mahArA pitAne ha be, hayobe, haNaze, ema puruSAkAra vaheto potAnA maraNa thakI marato bIkarAkha toke, e mahAro vinAza karaze evaM jANIne sarpa siMhAdika jIvone haNe, jema kaMseM devakInA putrane hayA tenI peThe jAlI jevuM. ( yannaMvA ke0 ) athavA dhanya mahArA gotrI For Private Personal Use Only
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. hara svajanAdikane daNaze. (annivA ke.) athavA tenA koieka bIjAne (hiMsaMsuvA ke0) atItakAleM haNyole. ( hiMsazvA ke0) vartamAna kAleM haNe. (hiMsissaivA ke) Aga mika kAleM haNazeH (taMdamaMtasathAvarehipANehiMsayamevaNisiritike0) ema jANIne daMmeka rItrasasthAvara prANIno pote ghAta kare, bIjAnI pAseM ghAta karAve, athavA anya koI ghAta karato hoe tene anumodana Ape. e hiMsAdaMma, ema niztheM ene pratyayeM eTale te Azrita sAvadyakarma baMdhAya; eTale trIjo kriyA sthAnaka hiMsAdaMga pratyayika eve nAme khyo|e|| // dIpikA-atha tRtIyamAha / athAparaM tRtIyaM daMDasamAdAnaM hiMsAdaMDapratyayika mAkhyAyate / tadyathAnAma kazcitpuruSomAmayaM ghAtayiSyatIti matvA, sAdikaM daMti yathA kaMsodevakIsutAn parazurAmovA yathA kArtavIrya jaghAna / madIyaM pitaramanyadIyasya vA kasyacitsuvarNapazupranaterayamupazvakArIti matvA, tatra daMjha nisRjati tadevaM mAM madIyaM anyamanyadIyaM vA hiMsitavAn hinasti hiMsiSyatItyevaM saMnAvite trase sthAvare vA taM daMma svayaM nisRjati anyena nisarjayati anyaM nisRjaMtaM samanujAnIte / etattRtIyaM daMDa samAdAnaM hiMsAdaMDapratyayikamAkhyAtam // 7 // // TIkA-tRtIyamadhunA vyAciralyAsurAha / (ahAvare ityAdi) athAparaM tRtIyaM daMDasamAdAnaM hiMsAdaMDapratyayikamAkhyAyate / tadyathAnAma kazcitpuruSaH puruSakAraM vahan svatomaraNanIrutayA vA mAmayaM ghAtAyiSyatItyevaM matvA, kaMsavadevakIsutAn nAvato jaghAna madIyaM vA pitaramanyaM vA mAmakaM mamIkAropetaM parazurAmavatkArtavIrya jaghAnA nyaM vA kaMcanAyaM sarpa siMhAdikaM vyApAdayiSyatIti matvA sAdikaM vyApAdayati dhanyadIya sya vA kasyacidiraNyapazvAderayamupazvakArIti kRtvA tatra daMDaM nisRjati / tadevamayaM mAM madIyamanyadIyaM vA hiMsitavAn hinasti hisiSyatItivetyevaM saMnAvite trase sthAvare vA taM daMDaM prANavyaparopaNalakSaNaM svayameva nisRjati anyena nisarjayati nisRtaM vA'nyaM sa manujAnIte / ityetattRtIyaM daMDasamAdAnaM hiMsApratyayikamAkhyAtamiti // e|| adAvare cagne daMmasamAdANe akammAdamavattietti Adi se jahA NAmae keza purise kabaMsivA jAva vaNavijuggaMsivA miyavattie miyasaMka ppe miyapaNihANe miyavadAe gaMtA ee miyattikAnaM annayarassa miyassa vahAe saAyAmettANaM NisiraMjA sa miyaM vahissAmitti kahu tittiraMvA vahagaMvA caDagaMvA lAvagaMvA kavoyagaMvA kaviMvA kaviMjalaMvA vidhittA na
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ 62 vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. va idakhalu se annassa aghAe amaM phusaMti akmmaadNm||||se jahANA mae keza purise sAlINivA vIdINivA kodavANivA kaMgaNivA paragANivA rAlANivA NiliGamANe annayarassa taNassa vadAe sabaM NisireGA se sAmagaM taNagaM kumugaM vIdIUsiyaM kalesuyaM taNaM biMdissAmitti kaTu sA liMvA vIhiMvA kodavaMvA kaMguMvA paragaMvA rAlayaMvA biMdittA nava iti khalu se annassa aghAe annaM phusaMti akammAdaMjhe evaM khalu tassa tappatti yaM sAvaUM Adijaz canne daMmasamAdANe akammAdamavattie aadie||12|| thartha-have cotho kriyA sthAnaka akasmAt pratyayika daMma kahiyeM.ye jema koieka lubdhakAdika puruSa kabane viSe, athavA yAvat vana gahana parvatAdikane viSe, (miyava tie ke0) mRgeM karI jenI AjIvikA vaDe te mRgavartika (miyasaMkappe ke0) tathA mR gane viSe, jeno saMkalpa.. (miyapaNihANe ke0) mRganeviSe jeno praNidhAna eTale aMtaHka raNane evo bato (miyavahAegaMtA ke0) mRganA vadhane arthe vana parvatAdikane viSe jazne, (eemiyattikA ke0) thA amuka mRga najIka dekhAyaDe emakarIne ( annayarassamiya ssavahAe ke) te dhanya mRganA vadhane arthe (suthAyAmettANaMNisirejA ke) dhanuSya bANa tAkIne mUke calAve. (semiyaMvahissAmittikaTu ke0 ) te mRgano vadha karIza, ema karIne eTale te mRgane vedhazuM evA nAveM bANa mUke thake vacAleM anya jIva haNAe. te kahele (tittiraMvA ke) tittara, (vaTTagaMvA ke) vartaka, (caDagaMvA ke0 ) cakalo, (lAva gaMvA ke) lAvaka, (kavoyagaMvA ke) kapota, (kaviMvA ke0) holo, (kaviMjalaMvA ke0) kapiMjala, e mAhelA jIvone (vidhitAnavara ke0) viMdhanAro hoya. (ihakha khusebannassayamAe ke) ahIM nizce te anyane arthe prANaghAta ciMtavyo,yane vacamAM (tha maMphusaMti ke ) anyano ghAta kare eTale ekane daNavAno prayoga kasyo tenI vacamAM bI jA prANIno ghAta kare, te kAraNe ene (akammAdame ke0) akasmAt daMma khiyeN||10|| have vanaspati thAzrita akasmAt daMma kaheje. jema nAma evI saMnAvanAyeM koieka karasaNI puruSa (sAlINivA ke0) sAladhAna (vIhINivA ke) brIhIdhAnya (kohavA NivA ke0 ) kozAdhAnya, (kaMgaNivA ke) kAMgaNIdhAnya, (paragANivA ke0) baMTIdhA nya, (rAlANivA ke0) rAlo dhAnya, ityAdika sarva covIza jAtanA dhAnya, te dhAnyanuM (NiliGamANe ke0) nidAna karatA thakAM (annayarassataNassavahAe ke0) te dhAnya mAMhelu zAlyAdika tRNa kApavAne arthe (sabaMNisirejA ke0) dAtrAdika zastra, vAhe eTa
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 683 le calAve. ( se sAmagaMta gaM kumuDugaM ke0) te manamAMhe evaM jANe beje huM e zyAmAdika kakumu vizeSa diza. pI (vIhIka siyaMkale suyaM ke0) bIhI kalesukAdika dhAnya, uMcu karIne dhAnyamAhenuM (chiM dissA mittika ke 0 ) tRNa bedIza. eprakAreM karIne, paDhI te tRNo beda to thako zAlI, vrIhI, kor3avA, kaMguNI, baMTI, rAlo, ityAdika dhAnyano ( biMdittAjavaMti ho) bedanA yAya (itikhaluse ke0) eprakAre ni te (annassAe ke 0 ) anyanA ghAtano artha ciMtavato thako (annaMsaMti ke0 ) anyano ghAta upajAve eTale tRNone be do ko dhAnyane bede, te kAraNe (kammAdame ke0) ene akasmAt daMkahie, ema nitene te nimitteM eTale tatpratyayika sAvadya karma baMdhAya. eprakAreM e cotho kriyA sthAnaka akasmAt daMma pratyayika eve nAme kahyo. // 11 // // dIpikA- yathAparaM caturtha daMDasamAdAnamakasmAdaMDa pratyayikamAkhyAyate / mA divyayaM zabdo magadhadeze loke saMskRtaevacAryate tataihApi tathaivoktaH / tadyathAnAma ka citpuruSolubdhakAdiH kacAdiSu gatvA mRgairvRttirjIvikA yasya samRgavRttikomRgeSu saMkalpo yasyasatathA mRgeSu praNidhAnaM cittavRtiryasyasatathA mRgavadhAyeM kaccAdiSu gaMtA navati tatraca gataH saete mRgAiti kRtvA 'nyatarasya mRgasya vadhArthamipuM zaramAyAmena samAkRSya, nisRjati saca mRgaM haniSyAmIti kRtvA iSuM diptavAn saca teneSuNA tittiraM, vartakaMvA lA vakaMvA, kapotakaMvA, kapiMvA, kapiMjalaMvA, padivizeSaM vyApAdayitA navati / iha khalvasA vayasyArthAya nikSiptodaMDoyadA'nyaM spRzati ghAtayati so'kasmAdaMDa ityucyate // 1 // atha va naspatimuddizyemameva daMDamAha / tadyathAnAmakazvitpuruSaH kRSIvalAdiH zAlivrIhikovakaM gurAlAdidhAnyasya zyAmatR eka kumudakale sukatRNAni tRNavizeSAstAni (pilijamA ai ) apanayan dhAnyazuddhiM kurvANo'nyatarasya tRNasya vedAya zastraM dAtrAdikaM nisRjet / saca zyAmAdikaM tRNaM vetsyAsIti kRtvA'kasmAccAniM vA yAvAlAdikaM vA vidyAt / ra yasyaivAsmAdasau bettA syAdityanyasya kRte'nyaM spRzati binatti / evaM khalu tasya tatpratyayikamakasmAddaMDa nimittaM sAvadyaM pApamAdhIyate saMbadhyate / etaccaturtha daMDasamAdAna makasmAdaMDa pratyayikamAkhyAtamiti // 11 // // TIkA - prathAparaM caturtha daMDasamAdAnamakasmAdaMDa pratyayikamAkhyAyate / iha cAka smAdityaryazabdomagadhadeze sarveNApyAgopAlAMganAdinA saMskRtaevoccAryataiti tadihA pi tathAbhUtaevoccAritaiti / tadyathA nAmakazcitpuruSolubdhakAdikaH kabe vA yAvadana durgevA gatvA mRgaiIriNairATavyapazu nirvRttirvarttanaM yasyasa mRgavRttikaH sacaivaMnUtomRgeSu saMka For Private Personal Use Only
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ 684 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. poyasyAsau mRgasaMkalpaH / etadeva darzayati / mRgeSu praNidhAnamaMtaH karaNavRttiryasyAsau mRgapraNidhAnaH ka mRgAn dayAmItyetadadhyavasAyI san mRgavadhArtha kahAdiSu gaMtA navati tatraca gataH sadRSTvA mRgAnete mRgAityevaM kRtvA teSAM madhye'nyatarasya mRgasya vadhArthamiSu' za raM ( chAyAmetatti ) yAyAmena samAkRSya mRgamuddizya nisRjati sacaiva saMkalponavati / tathA 'haM mRgaM haniSyAmIti idhuM diptavAna saca tenepuNA tittirAdikaM pachi vizeSaM vyApAdayi tAvati / tadevaM khalvasAvanyasyArthAya nicipto daMDo yadA'nyaM spRzati ghAtayati tadA SkasmAddaMDa ityucyate // 10 // adhunA vanaspatimuddizyA kasmAddaMDaucyate (seja hetyAdi) tadya yAnAma kazcitpuruSaH kRSIvalAdiH zAlyAderdhAnyajAtasya zyAmAdikaM tRNajAtamapanayan dhAnyazuddhiM kurvANaH sannanyatarasya tRNajAtasyApanayanAthai zastraM dAtrAdikaM nisRjetsaca zyA mAdikaM tRNaM betsyAmIti kRtvA'kasmAnnAliMvA rAjakaMvA vidyAiGkSaNIyasyaivAsAvakasmA bettA javati ityevamanyasyArthAyAnyakRte 'nyaMvA spRzati vinatti / yadivA spRzatItya nApi paritApaM karotIti darzayati / tadevaM khalu tasya tatkartustatpratyayikamakasmAdaMDa nimittaM sAvadyamiti pApamAdhIyate saMbadhyate / tadetaccaturthadaMDasamAdAnamakasmAddaMDa pratya kimAkhyAtamiti // 11 // adAvare paMcame damasamAdANe didhivipariyAsiyAdamavattietti cyA di ise jahA pAe kei purise mAidiMvA piihiMvA nAidivA nagiNIhiMvA nAdivA puttedivA ghRtAdivA suhAdivA saddhiM saMvasamA mittaM mi tameva mannamANe mitteyapuve navai diddhi vipariyAsiyAdame ||12|| se ja hA NAmae ke purise gAmaghAyaMsivA rAgaraghAyaM sivA kheDakavamaMghA sivA doNamudaghAyaMsivA paTTaNaghAyaMsivA yAsamaghAyaMsivA sanni vesaghAsivA nigamaghAyaMsivA rAyadANighAyaMsivA teNaM te mi ti mantramANe teNaM daya puDhe navai didvivipariyA siyAdame evaM khalu ta ssatappattiyaM sAvaUMti prAhika paMcame daMmasamAdANe diDavipariyA siyA daMvattietti yAdie ||13|| artha-ve para pAMcamo dRSTiviparyAsa nAme kriyA sthAnaka kahiyeM baie. te jema nAma evI saMbhAvanAyeM. koieka puruSa mAtA, pitA, nAi, bena, nAryA, putra, dIkarI, putranI bahu, pramukha parivAra (savisamA ke0 ) sahita vasato thako jJAti pAlavAne ya ( mittaM mittamevamannamANe ke0 ) potAnA mitrane dRSTinA viparyAsa thakI " e mahAro For Private Personal Use Only
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. hatya zatrule" ema jANato thako ( mittehayapuvenavaH ke0) mitrane haNe. eTale e puruSa za truno vinAza karavA vAMbato mitraneja haNe tene mitraja hata pUrva thAya. (dihitavipariyA siyAdame ke0) ene dRSTi viparyAsa daMma kahiye. // 12 // - valI bIjI rIteM dekhADe, te jema koieka puruSa (gAmaghAyaMsivA ke0) gAmanI ghA teM pravartato thako, ( garaghAyaMsivA ke0) nagaranI ghAteM pravartato thako, (kheDakavaDamaM mabaghAyaMsivA ke0) kheDa kanvaDa maMjhapanIghAteM pravartato thako, (doNamuhavAyaMsivA ke0) ze NamukhanI ghAteM pravarttato thako, (paTTaNaghAyaMsivA ke0) paTTaNanI ghAteM pravartato thako, (A samaghAyaM sivA ke0) yAzramanI ghAteM pravartato thako, (sannivesaghAyaMsivA ke ) sanni vezanI ghAteM pravarttato thako, (niggamaghAyaMsivA ke0) nigamanI ghAte pravartato thako, rA yahANighAyaMsivA ke0) rAjadhAnInI ghAteM pravartato thako, (ateNaMteNamittimannamANekesa) acorane cora karI jANato thako, (yateNaMdayapuvenavaMti ke7) acora eTale sAdhuneja haNe tethI sAdhuja hata pUrvathAya, tethIe dRSTi viparyAsa daMma kahie. ema nizcaM tene tatpratyayika sA vadya karma baMdhAya / e pAMcamo kriyAsthAnaka dRSTiviparyAsa nAme daMma samAdAna khyo.||13|| // dIpikA-athAparaM paMcamaM daMDasamAdAnaM dRSTiviparyAsapratyayikamityAkhyAyate / ta dyathAnAma kazcitpuruSazcAranahAdirmAtRpitRnaginInA-putrauhitRsnuSAdiniH sArdha vasa na jhAtipAlanAya mitrameva dRSTiviparyAsAdamitroyamiti manyamAnohanyAttenaca dRSTivi paryAsAnmitrameva hatapUrva syAdatodRSTiviparyAsadaMDo'yaM // 12 // punaranyathA tamevAha / ya thAvA kazcitpuruSogrAmaghAtAdike vitrAMtacetAdRSTiviparyAsAdacaurameva cauroyamiti ma nyamAnohanyAt / evaM tena brAMtenAcauraeva hatapUrvaH syAt / grAmAdilaNaM cedaM / grAmo vRtyAvRtaH syAnnagaramurucaturgopuronAsizonaM / kheTaM nadyazveiSTaM parivRtamanitaH khaTaM pa vatena // grAmairyuktaM maTaM baMdalitadazazataiH pattanaM ratnayoniM zeNArakhyaM siMdhuvelAvalayitama tha saMbAdhanaMvA'DizRMgeiti / zrAzramastApasasthAnaM / sannivezaH sArthakaTakAdivAsaH / niga mobaduvaNigvAsaH / rAjadhAnI rAjakulasthAnaM / soyaM dRSTiviparyAsadaMDaH / tadevaM khalu tasya dRSTiviparyAsapratyayikaM sAvayaM karmAdhIyate / idaM paMcamaM daMDasamAdAnaM dRSTiviparyA sapratyayikamArakhyAtamiti // 13 // // TIkA-athAparaM paMcamaM daMDasamAdAnaM dRSTiviparyAsadaMDapratyayikamityAkhyAyate / ta dyathAnAma kazcitpuruSazcArajaTTAdikomAtRpitRnrAtRnaginInAryAputra'hitRsnuSAdiniH sArdhaM vasaMstiSThan jJAtipAlanakate mitrameva dRSTiviparyAsAdamitroyamityevaM manyamAnohanyA
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ 686 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM . t vyApAdayettena ca dRSTiviparyAsavatA mitrameva hatapUrva navatIti pratodRSTiviparyAsadaM DoyaM // 12 // punarapyanyathA tamevAha / ( sejahetyAdi ) tadyathAnAma kazcitpuruSaH puruSa kAramu 6han grAmaghAtAdike vinrame prAMtacetAdRSTiviparyAsAdacaurameva cauroyamityevaM ma nyamAnovyApAdayet / tadevaM tena prAMtamanasA vijramAkulenAcauraeva hatapUrvojava ti so'yaM dRSTiviparyAsadaMDaH / tadevaM khalu tasya dRSTiviparyAsavat tatpratyayikaM sAvadhaM karmA dhIyate / tadevaM paMcamaM daMDasamAdAnaM dRSTiviparyAsa pratyayikamAkhyAtamiti // 13 // ahAvare badhe kiriyAghANe mosAvattietti cyAdiUr3a se jar3hA sAmae kei pu rise yadenaMvA pAidenaMvA gAradenaMvA parivAradenaMvA sayameva musaMvayaM timevi musaMvayAveMti musaMvayaMtaMpi maM samagujAi evaM khanutassa ta ppattiyaM sAvati cyAdikkar3a ba kiriyAhANe mosAvattietti Adie // 24 // artha- have ho kiyA sthAnaka mRSAvAdapratyayika kahele. pUrvokta pAMcane daMkasamAdAna paNe kA. kAraNa ke, temAMhe prAyaH parano upaghAta thAyabe, ghane graMhIMthI have kriyA jabe mATe ene kriyAsthAna evI saMjJA karavI ne have ethakI yAgalaje kriyA sthAna ka kaheze, te thakI prAyaH parajIvano vinAza nathI, temATe tene kriyAsthAna saMjJA kahevA ya ne pUrvanA pAMca sthAnane daMmasamAdAna evI saMjJAbe. eTaluM vizeSa jANavuM. 7 U cast kriyA sthAnaka vicAriyeM DhaiyeM. te jema nAma evI saMbhAvanAyeM koieka puru pa ( hevA ke ) potAne arthe ( pAihevA ke0 ) jJAti gotrIne arthe ( agA ravA ke 0 ) gharane kharthe ( parivAra henaMvA ke0 ) parivAra je dAsa dAsI tene ( sayameva saMvayaMti ke 0 ) svayameva mRSAvAda bole eTale jema huM koI prakAre cora nathI athavA mahAro parivAra koi cora nathI evo mRSAvAda bole. (vimusaMvayA veMti ke 0 ) anya pAseM mRSAvAda bolAve, (musaMvayaM taM piyasaM samajA itti ke 0 ) anya koI mRSAvA da bole tene anumode, erIte niveM karaNa karAvaNa anumodana thakI mRSAvAda bole te tatpratyayika sAvadyakarma baMdhAya. e bo kriyAsthAnaka mRSAvAda pratyayika kahyo // 14 // || dIpikA - prathAparaM SaSThaM kriyAsthAnaM mRSAvAdapratyayikamAkhyAyate / tadyathAnAma kazcitpuruSayAtmanimittaM jJAtiparivAranimittaMvA svayameva mRSAvAdaM vadati nAyaM madIyaityA di tathA'cauraM cauraM vadati tathA'nyena mRSAvAdaM vAdayati anyaM mRSAvAdaM vadataM samanujAnI te / evaM khalu tasya tatpratyayikaM sAvadyaM karmAdhIyate badhyate / etatpaSThaM kriyAsthAnaM mRSAvA dapratyayikamAkhyAtaM / pUrvoktAnAM paMcAnAM kriyAsthAnAnAM satyapi kriyAsthAnatve prAya For Private Personal Use Only
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 687 paropaghAtitvAiMDa samAdAnasaMjJA kRtA / SaSThAdiSu ca prAyona paraghAtaH syAdataH kriyAsthA nasaMjJocyate // 14 // // TIkA - aparaM SaSThaM kriyAsthAnaM mRSAvAdapratyayikamAkhyAyate / tatraca pUrvoktAnAM kri yAsthAnatve prAyazaH paropaghAtonavatIti kRtvA daMDasamAdAnakatA SaSThAdiSuca bAhulyena na paravyApAdAnaM navatItyataH kriyAsthAnamityeSA saMzocyate / tadyathAnAma kazcitpuruSaH svapakSAvezAdAgrahAdAtmani kRtaM nimittaM yAvatparivAranimittaM vA sadbhUtArthanindavarUpa masabhUtonAvanasvanAvaM svayameva mRSAvAdaM vavati / tadyathA nAhaM madIyovA kazciccauraH saca cauramapi sadbhUtamapyarthamapalapati tathA paramacauraM cauramiti vadati tathAnyena mRSA vAdaM nAeAyati tathAnyAMzca mRSAvAdaM vadataH samanujAnIte / tadevaM khalu tasya yogatra earth mRSAvAdaM vadatastatpratyayikaM sAvadyaM karmAdhIyate saMbadhyate / tadetatpaSThaM kriyAsthAnaM mRSAvAdapratyayikamAkhyAtamiti // 14 // aDhAvare sattame kiriyAghANe yadinnAdANavattietti cyAdi se jar3hA sAmae kei purise prAya denaMvA jAva parivAradenaMvA sayameva dinnaM yAdi yanneva yadannaM yAdiyAveMti yadannaM cyAdiyaMtaM yannaM samajA i evaM khalu tassa taSpattiyaM sAvaUMti cyAhika sattame kiriyAhANe adinnAdANavattietti Adie // 15 // - have para sAtamo kriyA sthAnaka dattAdAna pratyayika kahe. te jema nA ma evI saMbhAvanAyeM. koI eka puruSa potAnA khAtmAne arthe jJAtigotrIne arthe yAvat pa rivArane pote dattAdAna grahaNa kareM, bIjAne pradattAdAna jevarAve, dattAdAna bIjo koi to hoya tene anumodana khApe, erIte niveM thakI tene adattAdAna tatpra yayika karma baMdhAya; eTale sAtama kriyAsthAnaka pradattAdAna pratyayika kahyo . // 15 // || dIpikA- yathA'paraM saptamaM kriyAsthAnaM pradattAdAnapratyayikamAkhyAyate / idaM prAgvat // 15 // // TIkA - prathAparaM saptamaM kriyAsthAnaM yadattAdAnapratyayikamAkhyAyate / etadapi prAgva jyaM / tadyathAnAma kazcitpuruSayAtmanimittaM yAvatparivAranimittaM paraiSyamadantameva gR ehI yAdaparaMca grAhaye nRpahaMtamapyaparaM samanujAnIyAdityevaM tasyAdattAdAnapratyayikaM karma saMbadhyate / iti saptamaM kriyAsthAnamAkhyAtamiti // 15 // For Private Personal Use Only
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ 67 vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. ahAvare adhme kiriyAhANe asanavattietti Adi se jahA NAma e ke purise patriNaM keikiMvisaMvAdeti sayameva dINe dINe he ummaNe nahayamaNasaMkappe ciMtAsogasAgarasaMpaviche karatalapallahanamuhe azA povagae nUmigayadihieziyAI tassaNaM asatyA AsaMsazyA cattAri ghANA evamAdiGAi taM kohe mANe mAyA lohe asabameva kodamANamA yAlode evaM khalu tassa tappattiyaM sAvaUMti AdiGa adhme kiriyA chANe asabavattietti Adie // 26 // artha-have apara AThamo kriyA sthAnaka adhyAtmikapratyayika nAme kahele. adhyA tmika kehetAM je karma baMdhana kAraNa evo nAva citta thakI upaje, temATe adhyAtmika ka hiye. te jema nAma evI saMnAvanAyeM koieka puruSale tene (NabiNaM ke kiMvisaMvAti ke0) koI vikhavAdanuM kAraNa nathI. vikhavAda eTale parAnava tene ko kare nahI, tathApi te puruSa, (sayamevake0) poteja (hIrodIroummaaike0) hIna, dIna, uSTa, ane urmana eTale lumA mana vAlo thAya.(udayamaNasaMkappe ke0)anavasthita citta saMkalpa evo thako, (ciMtAsogasAgarasaMpavi ke) ciMtA zoka rUpa samuhamAMhe peTho evo thako, je dhava sthA kare, te dekhADe. (karatalapatnahabamuhe ke0) hAthanA talAne viSe sthApyuMDe mukha jeNe eTale gAlane viSe hAtha dezne (ghaTTajANovagae ke0) bArtadhyAna sahita (nU migayadihie dhiyAiM ke ) nUminI sanmukha ekAgracitteM joto nirviveka paNe Arta, rau i, dhyAna dhyAve (tassaNaMazabayA ke ) tene adhyAtmanI (AsaMsazyA ke0) A zaMsA mizrita (cattArihANAevamAijazta ke0) cAra sthAnaka kahie. te kahele pehe lo krodha, bIju mAna, trIjI mAyA, ane cotho lona (asabameva ke0) te potAnA manathIja utpannathAya e krodha, mAna, mAyA, ane lona, e cAre karI jIvano mana doSa muSTa thAyaH erIte nizce tene tatpratyayika sAvadha karma baMdhAya. temATe e AThamo kiyA sthAnaka bAdhyatmika pratyayika eve nAme kahyo. // 16 // // dIpikA-athAparamaSTamaM kriyAsthAnamAdhyAtmikamaMtaHkaraNoavamAkhyAyate / ya thA kazcinnarastasya nAsti kazcikSisaMvAdayitA parAnavakarastathApyasau svayameva hInodIno uSTourmanAthapahatamanaHsaMkalpaH ciMtApradhAnaH zokazciMtAzokastatra praviSTaH karatale paryastaM sthitaM mukhaM yasya satathA dhArtadhyAnopagatonUmigatadRSTiAyati tasyaivamAdhyAtmikAni cittonavAni asaMzayitAni niHsaMzayAni catvAri sthAnAnisyuH / tAni caivamA
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 6 // khyAyaMte / tadyathA / krodhamAnamAyAlonasthAnAni / teca krodhamAnamAyAlonAvAtmona vAH / enireva manouSTaM syAt / evaM tasya tatpratyayikamadhyAtmanimittaM sAvadyaM karmAdhI yate / tadevamaSTamamAdhyAtmikArakhyaM kriyAsthAnamAkhyAtaM // 16 // // TIkA-athAparamaSTamaM kriyAsthAnamAdhyAtmikamityaMtaHkaraNonavamAkhyAyate / tadya thA nAmakazcitpuruSazcittopedApradhAnastasya ca nAsti kazcidisaMvAdayitA / na tasya kazci visaMvAdena parinAvenavA sabUtonAvanenavA cittaHkhamutpAdayati tathApyasau svayameva vApasadavahIno'rgatavahInomuzcittatayA uSTourmanAstathopahato'svatayA manaHsaMkalpo yasya satathA ciMtaiva zokaiti sAgarazcitApradhAnovA shokshcitaashoksaagrprvissttH| tathAnU tazca yadavasthonavati tadarzayati / karatale paryastaM mukhaM yasya satathA'harnizaM navati tathA tathyAnopagato'pagatasadivekatayA dharmadhyAnadUravartI nirnimittameva 6opahatavakSyAyati / tasyaivaM ciMtAzokasAgarAvagADhasya satayAdhyAtmikAnyaMtaHkaraNonavAni manaHsaMzritAnyasaM zayitAni vA niHsaMzayitAni catvAri vadayamANAni sthAnAni nvNti| tAni caiva samA khyAyaMte / tadyathA krodhasthAnaM, mAnasthAnaM,mAyAsthAnaM,lojasthAnamiti / te cAvazyaM ko dhamAnamAyAlonAyAtmano'dhinavaMtyAdhyAtmikAenireva saniSTaM mnonvti| tadeva tasya urmanasaH krodhamAnamAyAlonavataevamevopahatamanaHsaMkalpasya tatpratyayikamadhyAtmanimi taM sAvadha karmAdhIyate sNbdhyte| tdevmetkriyaasthaanmaadhyaatmikaarkhymaakhyaatmiti||16|| ahAvare Navame kiriyAhANe mANavattietti Adijase jahA NAmae ke parise jAtimaeNavA kalamaeNavA balamaeNavA rUvamaeNavA tavamaeNa vA suyamaeNavA lAnamaeNavA IssariyamaeNavA pannAmaeNavA annatare NavA mayahANeNaM matte samANe paraM dileMti nideti khiMsati garadati parina va avamasmeti ittarie aya ahamaMsi puNa visi jAikulabalAiguNo vavee evaM appANaM samukkasse dehAccue kammabittie avasepayAI taMjahA gapnAganaM jammA jammaM mArAnamAraM pAragAnaNaragaM caMme thace cavale mANiyAvi nava evaM khalu tassa tappattiyaM sAvaUMti AdiU Navame kiriyAhANe mANavattietti aadie||17|| artha-atha have apara navamo kriyAsthAnaka mAna pratyayika nAme kahie baieM. te jema nAma evI saMnAvanAyeM koieka puruSa (jAtimaeNavA ke0) jAti eTale mAtA
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ hae vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. no pada, tenA madeM karIne, (kulamaeNavA ke0) kula eTale pitAno pada, tenA madeM ka rIne, (balamaeNavA ke0 ) zarIranuM bala, tenA madeM karIne, (rUvamaeNavA ke0 ) rUpane madeM karIne, (tavamaeNavA ke0) tapane madeM karIne, (suyamaeNavA ke0) zrutajJAnane madeM karIne, (lAnamaeNavA ke) lAnane madeM karIne, (issariyamaeNavA ke) aizvarya eTale ThakurAine madeM karIne, (pannAmaeevA ke0)prajhAnA madeM karIne, eTalAnA mada (yanatareNavA ke) athavA anya eTale bIjA koI (mayahAgaNaM ke0) madanA sthAnakeM karIne (mattesamANe ke0) mAto to (pahileMti ke) bIjAnI helanA kare, (niMdeMti ke) niMdA kare, (khiMsati ke ) khaSTa kare, (garahati ke0 ) gardA kare, (parijavara ke0 ) parAnava kare, (avamAmeti ke0 ) apamAna kare, (ittarieba ya ke0) e bApaDo jaghanya eTale jAtikulAdikeM hIna. (ahamaMsipuNavisijAiku labalAzguNovavee ke0) duM valI vizeSa jAti, kula, balAdikaguNekarI sahitag (evaMthappANaMsamukkasse ke0) ema potAnA AtmAne natkarSe eTale ahaMkAra kare. have evA mada karanArane vipAka dekhADele. ( dehAnchue ke0 ) te puruSa yA loka mAhe paNa niMdA ane garhArne sthAnaka thAya, ane paraloke paNa niMdA ane gardAna sthAnaka thAya. dehAcue eTale thA zarIrathakI cavIne paranave (kammabittie ke0 ) karmavittIya (avasepayAI ke0 ) etAvatA karmane vaza vartato caturgatika saMsAra mAMhe paricamaNa kare ( taMjahA ke0) te kahele (gappAganaM ke0) eka garna thakI maraNa pA mine, valI bIjA garna mAMhe upaje. (jammAjammaM ke0) eka janma thakI bIjeM ja nma pAme, (mArAmAraM ke0) maraNa thakI maraNa pAme, (paragANaragaM ke ) naraka thakI nikalIne valI narakAMtare narakamAM jazne tIvra duHkha jogave, eTale te narakamAMhe thI nikalIne, siMha matsyAdika mAMhe utpanna thAya, pharI tyAMthI maraNa pAmIne tIvratara narakAMtareM jAya. etAvatA te (caM ke0) rau ahaMkArI (thake ke0) stabdha anamra zIla (cavale ke0) capala evA lakSNeyukta (mANiyAvinava ke0) te animAnI puruSa hoya ema nitheM tene tatpratyayika sAvadya karma baMdhAya, e navamo kriyA sthAnaka mAna pratyayika nAme kahyo // 17 // . // dIpikA-athAparaM navamaM kriyAsthAnaM mAnapratyayikamAkhyAyate / tadyathA kazcitpuruSo jAtyAdiguNopetaH san jAtikulabalarUpatapaHzrutalAnaizvaryaprajJAmadArakhyairaSTanirmadasthAnaira nyatareNa vA mattaH paraM hInabudhyA hIlayati, niMdati, jugupsate, gardati, parijavati / yathAya mitarojaghanyohInomattaH kulAdiniH / ahaM punarviziSTakulAdiguNopetaevamAtmAnamutka
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 61 yet / evaM jAtyAdimadamattaH san ihaiva niMdyaH syAt / atraca jAtyAdimada vyAdisaMyo gAjJeyAH / tathAhi / jAtimadaH kasyacinna kulamadaH, 1 kasyacitkula mada eva, na jAtima daH 2 kasyaciyaM 3 kasya ciDanayamapi na. 4 evaM pada 6yena catvAronaMgAH / padatrayeNASTau, padacatuSTayena SoDaza, paMcaniH padai triMzat SabhizcatuHSaSTiH saptaniH 128 praSTaniH 256 sarvatra madAnAvarUpazcaramanaMga: guDaiti / samAnI dehAcyutomRtaH san karmadvitIyaH ka sahAyo'vazaH paravazaH prayAti navAMtaraM / tadyathA garnA nai janmanaekasmAtparaM janma, mA rAnmaraNAnmAraM maraNAMtaraM vrajati narakatulyAcaMDAlA divAsAnnarakaM ratnapranAdikaM yAti / athavA narakAtdhRtya siMhamatsyAdAvutpadya punaratitIvraM narakAMtaraM yAti / tadevaM mAnI paraparinave sati caMDoroze'nyaM haMti tadabhAve zrAtmAnameva haMti stabdhazvapalo yatkiMcana kA syAt mAnI san evaM khalu tasya tatpratyayikaM mAnanimittaM sAvadyaM karmAdhIyate Sad | navamametakriyAsthAnamAkhyAtamiti // 17 // ba // TIkA - prathAparaM navamaM kriyAsthAnaM mAnapratyayikamAkhyAyate / tadyathAnAma kazcitpu ruSojAtyAdiguNopetaH san jAtikulabalarUpatapaH zrutalAnaizvarya prajJAmadAkhyairaSTanirmadasthA nairanyatareNavA mattaH paramavabutdhyA hIjayati tathA niMdati, jugupsate, garhati, paribhavati, etAni caikArthikAni kathaMcidbhedaM cotprekSya vyAkhyeyAnIti / yathA parinavati tathA darza yati / itaroyaM jaghanyohInajAtikaH kulabalarUpAdi nirdUramapacaSTaH sarvajanAvagItoyami ti / zrahaM punarviziSTajAti kulabalA diguNopeta evamAtmAnaM samutkarSayediti / sAMprataM mAnotkarSavipAkamAha / ( dehAccu ityAdi ) tadevaM jAtyAdimadonmataH sannidaiva loke garhitanavati / yatra jAtyAdipada ghyAdisaMyogAiSTavyAste caivaM navaMti / jAtimadaH, kasya cinna kulamado'parasya kulamado, na jAtimadaH parasyonayamaparasyAnunaya mityevaM padatra yeNASTI caturbhiH poDazetyAdi yAvadaSTabhiH padaiH SaTpaMcAzadadhikaM zatavyamiti / sarvatra madAnAvarUpacaramajaMgaH zuddhaiti / paraloke'pica mAnI duHkhanAgnavatItyanena pradarzyate / svAyuSaH kaye dehAcyutonavAMtaraM gachenAnakarmA dvitIyaH karmaparAyattatvAdavazaH parataM traH prayAti / tadyathA garnAjana paMceMDiyApekaM tathA garbhAjana vikaleMr3iyeSUtpadyamAnaH punara garnAmevaM garbhAdagarnametacca narakakalpa garna duHkhApecAyAma nihitamutpadyamAnaDuHkhApekSyA tvidamanadhIyate / janmana ekasmAdaparaM janmAMtaraM vrajati / tathA maraNaM mArastasmAnmArAMtaraM vrajati tathA narakadezyAnupAkA divAsAinapranAdikaM narakAMtaraM vrajati / yadivA narakA sImaMtakAdikAddhRtya siMha matsyAdAvutpadya punarapi tIvrataraM narakAMtaraM vrajati / tadevaM navaraMgabhUmI saMsAracakravAje strIpuMnapuMsakAdIni bahUnyavasthAMtarAsyanuvaMti / tadevaM mA For Private Personal Use Only
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. nI paraparinavesati caMDarauzenavati parasyApakaroti tadanAve hyAtmAnaM vyApAdayati / tathA stabdhazcapaloyatkiMcanakArI mAnI sansarvopyetadavasthobhavatIti / tadevaM tatpratyayi kaMmAnanimittaM sAvadyaM karmAdhIyate saMbadhyate / navamametatkriyAsthAnamAkhyAtamiti // 17 // 62 DhAvare dasame kiriyAdvANe mittadosavattietti cyAdika se jar3hA NAma ekei purise mAidivA pitAhiMvA nAidivA nIdivAnAdivA dhU yAdivA puttehiMvA suhAdivA saddhiM saMvasamANe tesiM anna yaresi adAla durgAsi varAhaMsi sayameva garuyaM daMga nivatteti taM jahA sIdaga viyaDeMsi vA kArya nabolittAnavati siNodgaviyaDe NavA kAryaM nRsiMcittA navati gaNikAeNaM kAryaM navaDa dattAbhavati joterAvA veterAvA aiteAvA tayAi vA sevA biyAevA layAevA pAsAIM taddAlittAbhavati meNavA pra DIvA muTThIvA lekhUNavA kavAleAvA kAyaMtryAnaDittA bhavati tadapagA re purisajAe saMvasamANe DummaNA bhavati pavasamANe sumaNA bhavati ta dapagAre purisajAe daMmapAsI daMmagurue daMmapurakaDe die imaMsi lo gaMsi saMjala koDhaNe piThamaMsiyAvi navati evaM khala tassa tappattiyaM sAvanaMti Aditi dasame kiriyAghANe mittadosavattietti cAhie // 18 // // artha-yatha have para dazamo kriyA sthAnaka mitra doSa pratyayika kahiyeMbaiyeM. te jema nAma evI saMbhAvanAyeM koieka puruSa mAtA, pitA, nAi, bena, strI, beTI, putra, putranIstrI, tevaDhu jAvI. (siddhisaMvasamA ke0 ) eTalA sAyeM vasato thako ( te siMnnayaresi ho) te mAtApitAdikathI koI nero ajANa paNe nAnoga thakI ( hAlaDugaM si ke0 ) yathAkathaMcit nhAno durvacana pramukhano athavA kAya thakI hasta pAdAdi kano saMgha pramukha evo (avarAhaMsi ke0 ) aparAdha yaye bate ( sayameva ke 0 ) poteMja krodheM karIdhamato ko tene ( gurumaMdamaM nivatte ti ke0) mahoTo daMga kare. ( taMjahA ke0) te Tea (sIdaga viDaM sivA ke0 ) sItala pANIyeM karI sItakAlane viSe ( kAyaM ho vittAvati ke0 ) te aparAdhInu zarIra ThaMmApAlI mAMhe bole. evA kAryano karanAra thAya tathA ( usiyodgaviya DevAkAryaca siMcittAnavati ke0 ) ummakAleM atyaMta na ma pANIyeM karI ne uma tejeM karIne tenA zarIrane siMce zarIranuM zoSaNa karanAra yAya, ( gaNikA kArya va hittAnavaMti ke0 ) pramikAyeM karIne tenA zarIranuM dahana karanAra For Private Personal Use Only
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 603 thAya, ( joterAvA ke0 ) jotre karI, ( veteNavA ke0 ) vetreM karI, athavA ( telavA ho ) netare kara, ( tayAivAke0 ) tvacAyeM karI athavA ( kaseNavAke0 ) tAjaNe cA bukeM karI, (yAevA ke0 ) nADAyeM karI ( layAevA ke0 ) jatA eTale veluyeM karArI, dorIkara ( pAsA nahA littAnavati ke0 ) tenA pArzvanAganA cAmaDAne ukheDanAra yAya, ( mevA ke0 ) daMge karI lAkaDIyeM karI ( ghaDIvA ke0 ) hADakAyeM karI, (muTThIvA ke0 ) muSTiyeM karI ( lelUgavA ke0 ) pASANane kaTake karI, ( kavAle vA ho ) ThIkarIyeM karI, kapAlAdikeMkarI, ( kAyaMkhAnaDittAnavati ke0 ) tenA zarIrane tA DanAra thA, kiMbahunA ( tahappagAre ke0 ) tathA prakAranA daMmanA karanAra evA (purisa jAe ke0 ) puruSa jAti je tathA prakAranA kukarmanA karanAra hoe tenI sAthe ( saMvasamA ke0 ) ekaai rahetAM batA sakana puruSa je mAtA pitAdika te paNa ( DummaNAnavaMti ho) Srmana thane dezAMtara jatA rahe paDhI ( pavasamA ke0 ) te thakI lagA rahevA thI ( sumaNAnavaMti ke0 ) sumana thAya, eTale tene boDaghAthI harSita thAya. evA ( taha pagAre ke0 ) tathA prakAranA ( purisajAe ke0 ) puruSa jAti je thoDA aparAdhIne paNa manA denAra, (daM pAsa ke 0 ) alpAparAdhane viSe prati kopakaranAra, te daMDapArzvI (daMmaguru eke0) kAkaro daMga kare, (daMmapurekka Deke 0) tene sarva kAla daMmaja agresara be. te puruSa (hieimaM silogaM sike0 ) thAlokane viSe paNa potAnA jIvane yahita kArI dhane ( hieparaM silogaMsi ke0 ) paralokane viSe paNa potAnA jIvane hita kArIbe tenuM kAraNa j? toke tejIva, (saMjana ke0 ) Ne Ne jvaje, ( koho ke0 ) ko krodha kare, (pihimaMsiyA vinavati ke0 ) pRSTha mAMsa nakSaNa karanAra hoya, puMThe pAula prava vAdano bolanAra hoya, ema nizceM tehane tatpratyayika eTale te nimitteM sAvadha karma baMdhAya. e dazamo kriyA sthAnaka mitra doSa pratyayika nAme kahyo. // 18 // // dIpikA-prathAparaM dazamaM kriyAsthAnaM mitradoSapratyayikamAkhyAyate / tadyathAnAma kazcitpuruSaH pranukalpomAtA pitRsutdRtsvajanAdiniH sArdhaM saMvasan teSAM mAtApitrAdInAma nyatamenA'nAnogatoyathAkathaMcillaghutamepyaparAdhe svayamevAtmanA krodhato gurutaraM daMDaM vartaya ti karoti / tadyathA zItodakavikaTe zizirAdAvatizItodake kArya zarIramaparAdhino'vabo yatA javati tathA umodakavikaTena kAyamapa siMcayitA navati / vikaTagrahapADumatai kAMjikAdinA nikAyena ulmukena taptalohenavA kAyamupadAhayitA navati / ( joe yatti ) jotreNa vetreNavA netrovRddha vizeSastena kazAdinAvA latayAvA zarIrapArzvANi nahA layituM carmANi juMpayituM navati / daMDena sthanA muSTinA leSTunA kapAlena nAMDakhaMDena kAyamu For Private Personal Use Only
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6e| vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. patADayitA navati / tathAvidhe puruSe svalpAparAdhepi mahAdaMDakAriNi ekatra vAsaM kurvati mAtApitrAdayounasaH syuH / tasmin pravasati dUraM gajati sati sahavAsinaH sumanasaH sukhinaH syuH / tathAprakArastAdRzaH puruSodaMDasya pArzva daMDapArtha tadidyate yasyAsau, daMDaprata ttodaMDaH puraskRtoyena sadaMDapuraskRto'smin loke svasya pareSAM cA'hitaH paralokepyahitaH saMjvalanaH krodhakArI krodhanovadhabaMdhAdiSu avimRzya pravRttikat paSThimAMsakhAdakaH parama rmodghttttntH| evaM tasya svalpAparAdhepi mahAdaMDa kartustadaMDapratyayikaM sAvA karmAdhIyate badhyate / tadetadazamaM kriyAsthAnamArakhyAtamiti / anye punaraSTamaM kriyAsthAnamAtmadoSapratya yikamAcadate / navamaMtu paradoSapratyayikaM / dazamaM punaH prANavRttikamiti // 17 // ||ttiikaa-athaaprN dazamaM kriyAsthAnaM mitradoSapratyayikamArakhyAyate / tadyathAnAma kazcitpu ruSaH pranukalpomAtApitRsuhRtsvajanAdiniH sArdhaM parivasaMsteSAMca mAtApitrAdInAmanyatame nAnAnogatayA yathAkathaMci naghutamepyaparAdhe vAcike urvacanAdike tathA kAyike hastapA dAdike saMghaTTarUpe kate sati svayamevAtmanA krodhamAtogurutaraM daMDaM duHkhotpAdakaM nivarta yati karoti / tadyathA zItodake vikaTe pranUte zItevA zizirAdau tasyAparAdhakartuH kAya madhobolayitA navati tathomodakavikaTena kArya zarIramapasiMcayitA / tatra vikaTagraha NAmatailena kAMjikA dinAvA kAyamupatApayitA navati tathA'nikAyenAlmukena taptAya sAvA kAyamupadAhayitA navati tathA jotreNavA vetreNavA netreNavA tvacA vAsanAdika pAlalatayA vA'nyatareNa vA davarakeNa tADanatastasyAparAdhakartuH zarIrapArthANi uhAlayituM carmANi muMpayituM navati tathA daMDAdinA kAyamupatADayitA navati / tadevamalpAparAdhinya pi mahAkrodhadaMDavati tathA prakAre puruSajAte ekatra vasati sati tatsahavAsinomAtApi trAdayo'rmanasastadaniSTAzaMkayA navaMti tasmiMzca pravasati dezAMtare gati gatevA tatsahavA sinaH sumanasonavaMti / tathAprakArazca puruSajAto'lpepyaparAdhe mahAMtaM daMDaM kalpayatItye tadeva darzayitumAha / daMDasya pAca daMDapAca tadidyate yasyAsau daMDapAvI svalpatayA sto kAparAdhe kupyati daMDaM ca pAtayati / tamapyatigurumiti darzayitumAha / daMDena gurukodaMDa guruH| yasyaca mahAn daMDonavati asau daMDena gururnavati / tathA daMDaH puraskRtaH sadA pura skRtadaMDaityarthaH / sacaivaMnUtaH svasya pareSAM cAsmin loke'sminneva janmani ahitaH prA jinAmahitadaMDapAtanAt tathA parasminnapi janmanyasAvahitastahIlatayA cAsau yasya kasya cideva yena kenacideva nimittena daNekSaNe saMjvalayatIti saMjvalanaH sacAtyaMtakrodhanovadha baMdhanavilvedAdiSu zIghrameva kriyAsu pravartate tadanAvepyutkaTaSatayA marmodghaTTanataH eSThimAM samapirakhAdettattadasau brUyAt / yenAsAvapi paraH saMjvalayet jvalitazcAnyeSAmapakuryAt ta
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. kSaya devaM khalu tasya mahAdaMDaM pravartayitustadaMDapratyayikaM sAvayaM karmA'dhIyate / tadetadazamaM kriyA sthAnaM mitrahapratya yikamAkhyAtamiti / apare punaraSTamaM kriyAsthAnamAtmadoSapratyayi kamAcadate. navamaMtu paradoSapratyayikaMca. dazamaM punaH prAgatika kriyAsthAnamiti // 1 // adAvare ekArasame kiriyAhANe mAyAvattietti AdiGAi je ime navaM ti gUDhAyArA tamokasiyA nalugapattalaDhuyA pavayaguruyA te AyariyAvi saMtA aNAriyAnAsAvi panaUMti annadAsaMtaM appANaM annahAmannaM ti annaMpuna annavAgaraMti annaM AiskiyatvaM annNaairkNte||rnnaasej hA NAmae ke purise aMtosalle sallaM posayaM piharati NoannaNa Ni harAti NopaDivise evameva niNhave avinamANe aMtoaMtori yAi evameva mAI mAyaM kaTu NoAloeNopaDikameNoNiMda pogara dai govinda povisode NoakaraNAe apnu NoadAridaM tavo kammaM pAyabittaM paDivaGAi mAz assiloe paJcAyAimAi paraMsiloe paJcAyA niMda garada pasaMsa picara niyaNisiriyaM daMmaMbA eti mAz asamAhaDa suhalesseyAvi nava evaM khalu tassa tappattiyaM sA vaUMti AdiGai ekkArasame kiriyAmaNe mAyAvattietti aadie||30|| artha-have apara agiyAramo kriyA sthAnaka mAyApratyayika kahiyeM baiyeM (jezme navaMti ke0) je A jagatmAhe puruSale te kayA puruSa toke, (gUDhAyArA ke0) gUDhA cArI eTale dhUtArA, ugArA, gaMtIgoDA pramukhaDe te nAnA prakAranA upAyeM karIne loka ne vizvAsa napajAvIne vaMce. (tamokasiyA ke0) aMdhArAne viSe vicaranArA, arthAt loka yakI bAnA kriyAnA karanArA, ( ulugapattalayAke0) te poteM jAte ghUvaDanI pAkha thakI paNa halakA paraMtu (pavayaguruyA ke0) potAne parvata thakI paNa mahoTA mAne, (teyAyariyAvisaMtA ke) te Arya dezamA utpanna thayA hoya tema batAM paNa parane vaMcavAne arthe zata paNe, potAne gopavavA naNI (yaNAriyAunAsAvipauUMti ke0) anArya dezanI nASA boje, athavA potAnI kalpita nASA je bIjAthI thajA NI doya tevI nASA bole, (annadAsaMtaM ke0) lipI paNa tevI ajANI anya lakhe (appAeMannahAmannaMti ke0 ) poteM valI bIjI rIte mAne, (annapuTa ke0) anya kAMza puDhe thake (annavAgaraMti ke0 ) anya kahe, (annadhAirikayatvaM ke0 ) anya kAhiM
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ 66 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. eka prarUpatene ThekANe (annaMyA irakaMte ke 0 ) anya bIjuM kAMika judUMja prarUpe // 19 // (sejahANAmae ke 0 ) te yathAdRSTAMte nAma evI saMbhAvanAyeM jema. ( kei purise ke0 ) koi eka puruSa saMgrAma thakI nikalyo, (aMtosalle ke0 ) tIra jAlAdikanA zalya ka U sazalya to (taMsanaM ke0 ) te zabyane ( posayaMhirati ke0 ) vedanA thakI bIhi to ko pote potAne hAthe kADhe nahI, (sone hirAveMti ke 0 ) bIjAne hAthe pa sara nahI, ( popa Divi se ke0 ) tathA vaidyane upadezeM auSadhAdika prayogeM karIne paNa te zayano vidhvaMsa yaze nahI ( evameva ke0 ) ema jANIne, ( nirAhavei ke0 ) te zayane gopavI rAkhe. ( viTTamA ke0 ) pugyo thako kahe nahI, (aMtoaMto riyA ke 0 ) te duHkheM pIDayo thako mAhomAMhe duHkhI yAya, ( evameva ke0 ) ema te ( mAimAka ke 0 ) mAyAvI puruSa, mAyA zakSye karIne tethe je koi kArya kasyA ho yate ( poyAloei ke0 ) guru samakSa thAlove nahI ( popa Dikkame ke 0 ) paDikame nahIM ( poliMda ke 0 ) grAtmAnI sAkheM niMde nahIM, ( yogarahai ke0 ) parasAdIka garhe na ai ( povica ke0 ) tevA kArya karavA thakI nivRttipAme nahIM ( po visohe ke 0 ) nAva rUpa pANIyeM karI te aticAranuM kalaMka pakhAle nahIM, (gokaraNA epruhez ho) tevA kArya aNakaravAne uThe nahIM eTale praNa karavAnA udyama na kare, (lo hArihaMta vokammaMpAyavittapaDivara ke0 ) yathAyogya tapa karma rUpa prAyazcita paDiva je nahIM. erIteM ( mAi ke0 ) te mAyAvI puruSa ( prassinoepaJcAyA ke0) yA loka mAMhe paNa vizvAsanI prasiddhi pAme ( mAiparaM siloepaccAyAi ke0 ) mAyAvI puruSa paraloke narakAdika pIDAnA sthAnakane viSe valI valI rahaTTa ghaTikAne nyAyeM gatighrA gati kare, tathA mAyAvI puruSa paranI ( niMdara ke0 ) niMdA kare, ( garaha ke0 ) gardA kare ( pasaMsa ke 0 ) ne potAnI pote prazaMsA kare, (piJcaras ke0 ) kAryane vi ratI kare, (niyaha ke0 ) kArya thakI nivartta nahIM (sisirimaMdamaM bAe ti ke 0 ) kArya karIne potAno aparAdha DhAMkI rAkhe erIte ( mAjhyasamAhaDa ke0 ) mAyA vI puruSa pahAre eTale tyAgakare; zeno tyAgakareM ? te kahebe . ( suhanesseyA vinavai ke0 ) guna lezyAno tyAga kareM ne sarva kAleM aguna lezyAyeM karI pravarttamAna thako hoe ete nice tene tatpratyayika eTale te nimitteM sAvadya karmabaMdhAya. eTale gI bAramo kriyA sthAnaka mAyApratyayika nAme kahyo. // 20 // || dIpikA - thAparamekAdazaM kriyAsthAnamAkhyAyate / tadyathA / ye kecanAmI navaMti puruSAH / kiMnUtAH / gUDhAcArAgalakartaka graMthi cheda kAdayaste bahUpAyairvizvAsamutpAdya, virU For Private Personal Use Only
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 7 paM kurvati caMDapradyotAderanayakumArAdivat tamasi kaSituM zIlaM yeSAMte tamaHkaSiNastaeva tamaHkASikAH parA vijJAtAH kriyAH kurvatItyarthaH / teca nalUkapilavannaghavopi parvatavazu rumAtmAnaM manyate AryAyapi saMtaste paravyAmohArthamanAryanASA ( vinavaMti ) prayuMjate anyathA sthitamAtmAnamanyathA sAdhvAcAreNa manyate vyavasthApayaMti anyat eSTAmAyayA' nyadeva vadaMti AmrAna TaSTA niMbAna vadaMti / vyAkaraNaM TaSTastadajhastarkamavatArayati / yathA vA zaradi vAjapeyena yajetaztyasya vAkyasyArtha pRSTastadarthAnanijJaH kAlavilaMbArtha zara kAlameva varNayati (annamAiskiyati) anyasminnartha kathayitavye'nyamevAkhyAti // 1 // (sejati) tadyathAnAma kazcitpuruSaH saMgrAmAnnirgateM'tamadhye zalyaM yasya soMtaHzalyaH save danAnItaH svayaM zalyaM naniharati nakaSati nApyanyena karSayati / nApi vaidyopadezAdoSadha prayogaiH pratidhvaMsayati vinAzayati anyena dRSTastahavyaM nindute'palapati tena zalyena (a vinaTTamANetti ) pIDayamAnaH (aMtoyatti) madhye pIDayamAnopi rIyate vrajati vedanAM sa hamAnopi kriyAsu prvrttshtyrthH| dRSTAMtaM yojayati (evameva mAyIti ) yathA sazalyo suHkhalAgnavati evameva mAyI, kRtaM kArya nigUhayan mAyAM katvA'nyasmai nAlocayati nakathayati na tasmAtsthAnAtpratikramati na nivartate na yAtmasAdikaM niMdati nApiparasA kSikaM garhati bAlocanAIsamIpe gatonApi ca jugupsate (navinadRtti ) na vitroTayatyapana yati mAyAzavyaM navizodhayati nApi punastadAkaraNatayA'nyuttiSThate nApi yathAI tapaHka marUpaM prAyazcittaM pratipadyate / tadevaM mAyAvI asmin loke'vizvAsatayA pratyAravyAtiM yAti / yamuktaM / mAyAzInaH puruSoyadyapi, nakaroti kaMcidaparAdhaM // sarpazvA'vizvAsyo javati tathApyAtmadoSahataiti // tathA mAyAvI parasmin loke narakatiryagAdiSu pratyA yAti nUyonUyoyAti (niMdaMgAdayati ) paraM niMdayitvA AtmaprazaMsayA tuSyati / evaMcA sau labdhaprasaro'dhikaM nizcarati tathA vidhAnuSThAyI navati / tatraca gRhastasmAnmAtRsthAnA nanivarttate daMDa nisRjya hiMsAM kRtvA prahAdayatyapalapati anyasyavA mastake dipati samAyA vI asamAhRtagunalezyo'naMgIkRtazunadhyAnazcApi navati / evaM khalu tasya tatpratyaya ke mAyAzavyapratyayikaM sAvadhaM karmAdhIyate / etadekAdazakriyAsthAnaM mAyApratyayikamA khyAtamiti // 20 // // TIkA-athAparamekAdazaM kriyAsthAnamAkhyAyate / tadyathA ye kecanAmI navaMti pu ruSAH / kiM viziSTAH / gUDhAyAcArAyeSAM te gUDhAcArAgalakartakayaMthinledAdayasteca nA nAvidhairupAyairvidhanamutpAdya pazcAdapakurvati pradyotAderanayakumArAdivat / tathA mAyA zIlatvenAprakAzakacAriNastamasi kaSituM zIlaM yeSAMte tamasikASiNastaevaca tamaH
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ 68 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. 1 kASikAH parAvijJAtAH kriyAH kurvatItyarthaH / teca svaceSTayaivolUkapatravallaghavaH kauzika pivalaghIyAMsopi parvatavagurumAtmAnaM manyaMte / yadivA kAryapravRtteH parvatavanno staMna yituM zakyate te cA''ryadezotpannApi saMtaH zAThyAdAtmapravAdanArthamaparajayotpAdanArtha cAnAryabhASAH prayuMjate paravyAmodArthaM svamatiparikalpitanASA niraparA'viditA nirmA te tathA'nyathA'vyavasthitamAtmAnamanyathAsAdhvAkAreNa manyate vyavasthApayaMti tathA' nyatSTaSTAmAtRsthAnato'nyadAcakSate / yathAmrAn STaSTAH kovidArakAnAcakSate / vAdakAlevA kazcinnAthavAditayA vyAkaraNe pravINastarkamArgamavatArayati / yathAvA zaradi vAjapeyena yajetetyasya vAkyasyArthe STaSTastadarthAnanijJaH kAlAtipAtArtha zaradkAlaM vyAvarNayati / tathA Sea kathayitavye'nyamevArthamAcakSate / teSAM sarvArthavisaMvAdinAM kapaTaprapaMcacatu ari vipAko vanAya dRSTAMtaM darzayitumAha // 21 // ( sejahetyAdi ) yathAnAma kazcitpuru paH saMgrAmAdapatrAMtoM'tarmadhye zalyaM tomarAdikaM yasya so'taHzavyaH saca rAjyaghaTTanavedanAcI rutayA tabalyaM na svattonirharatyapanayati uddharati tathApyanyena noddhArayati nApi tabalyaM vai dyopadezenauSadhopayogAdinirupAyaiH pratidhvaMsayati vinAzayati anyena kena citSTaSThovA'STaSTo vAtalyaM niSprayojanameva nindute'palapati tena ca zalyenAsAvaMtarvartinA ( avijaTTa mAtti) pIDyamAnaH ( aMtotti) madhyemadhye pIDyamAno pirIyate vrajati tatkRtAM vedanAma sahamAna: kriyAsu pravartataityarthaH / sAMprataM dASTatikamAha / (evamevetyAdi) yathA'sau sa zalyo DuHkhanAgnavatyevamevAsau mAyI mAyAzavyavAnanyatkRtamakArya tanmAyayA gUhayan mAyAM tvA na tAM mAyAmanyasmai yAlocayati kathayati nApi tasyAH sthAnAtpratikrAmati na tato nivartate nApyAtmasAdikaM tanmAyAzalyaM niMdati / tadyathA dhiGmAM yadahamevaMnUta makAryaM karmodayAtkatavAMstathA nApi parasAdikaM garhati khAlocanArdasamIpe gatonApi ca jugupsate tathA (novinavRtti ) nApi tanmAyAkhyaM rAjyamakAryakaraNAtmakaM vividhamane kaprakAraM troTayatyapanayati / yadyasyAparAdhasya prAyazcittaM tattena punastadakaraNatayA nivartta yatItyarthaH / nApi tanmayAdikamakArya se vitvA locanArthAyAtmAnaM nivedya, tadakArya karaNatayA nyuttiSThate prAyazcittaM pratipadyApi noyuktavihArI navatItyarthaH / tathA nApi gurvAdini ra nidhIyamAno pi yathArhamakArya nirvahaNayogyaM prAyazcittaM zodhayatIti / prAyazcittaM tapaH karma viziSTaM cAMdrAyaNAdyAtmakaM pratipadyate 'cyupagacchati / tadevaM mAyayA satkArya pravAdako Ssminneva loke mAyAvItyevaM sarvakAryeSvevAvinasatvena pratyAyAti prakhyAtiM yAti ta yAtaca sarvasyApi vizvAsyodbhavati / tathAcoktaM / mAyAzIlaH puruSaityAdi / tathAti mAyAvitvAdasI parasmin loke janmAMtarA'vAptau sarvA'yameSu yAtanAsthAneSu narakatirya gAdiSu paunaHpunyena pratyAyAti nUyobhUyasteSvevAraghaTTaghaTIyaMtranyAyena pratyAgaSThatIti I For Private Personal Use Only
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 6 tathA nAnAvidhaiH prapaMcairvacayitvA paraM niMdati jugapsate / tadyathA'yamaH pazukalponAne na kimapi prayojanamityevaM paraM niMdayitvA'tmAnaM prazaMsayati / tadyathA hyasAvapi mayA vaMcitaityevamAtmaprazaMsayA tuSyati / tathA coktaM / yenApatrapate sAdhurasAdhustena tuSya tIti / evaM cAsau labdhaprasaro'dhikaM nizcayena vA caratIti tathAvidhAnuSThAyI navatIti nizcarati / tatraca gRdaH saMstasmAnmAtRsthAnAnna nivartate tathAsau mAyAvalepena daMDaM prApyu pamardakAraNaM nisRjya pAtayitvA pazcAnvAdayatyapalapati anyasya copari prakSipatisaca mA yAvI sarvadA vacanaparAyaNaH saMstanmanAH sarvAnuSThAneSvevaMbhUtobhavati / zrasamAhRtA'naMgI kRtA zojanA lezyA yena satathArttadhyAnopahatatayA'sAvazojana lezya ityarthaH / tadevamapaga tadharmadhyAnosamAhitoyu 6 jezyazvApi bhavati / tadevaM khalu tasya tatpratyayikaM mAyAzalya pratyakiM sAvadyaM karmA'dhIyate / tadekAdazaM kriyAsthAnaM mAyApratyayikaM vyAkhyAtaM // 20 // DhAvare bArassame kiriyA ThANe lobhavattietti prAdikai je ime na vaMti taMjar3hA AranniyA vyAvasadiyA gAmaMtiyA kaNhaIraha ssiyA go dusaMjayA pobadupaDivirayA savapANanUtajIvasattedi te appaNI saccA mosAI evaM vinaMnaMti pradaM Na daMtavo anna tavA ahaM prajAveyavo ne ajAvayavA yadaM Na parighetavo yanne parighetavA ahaM Na paritAveyavo ne paratAvevAhaM Na naveyavo anne naveyavA evameva te itikAme hiM muThiyA gidhA gaDhiyA garadiyA zovavannA jAva vAsAI canapaMcamAI samAI appayarovA jutayarovA luMjituMnogajogAI kAlamAse kAlaM kicAnnare suriesa kiJcisiesa chANesu navavattAro navaMti tato viSpamuJccamANe nakonako elamUyattAe tamUyattAe jAimUyattAe pa cAyaMta eva khalu tassa tappattiyaM sAvati cyAhika jvAlasame kiri yAThANe lobhavattietti prAhie // 21 // artha- have para bAramo kriyAsthAnaka lonapratyayika kahie baiyeM. ( jeimenavaMti ke0) je khAgala kaheze te puruSa koNa ? (taMjahA ke0) te kahe . ( prAranniyA ke 0 ) ra eyamAM vasanAro, kaMdamUlaphalAhArI, vRne mUle vasanAro, valI ( yAvasahiyA ke0 ) ko eka pAnaDAnI parNakUTI karIne temAM rahe, ( gAmaMtiyA ke0 ) tathA koieka AjI vikA nimitteM grAmane samIpeM nivAsa kara rahe, (kaehuIra hastiyA ke0 ) ko eka kA For Private Personal Use Only
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM . viSe rahasyanA karanAra, e sarva prAyaH trasajIvonI virAdhanA nakare paraMtu ekeMyinI virAdhanAyeM upajIvana kare, ( gobahusaMjayA ke0 ) te ghaNA saMyata nahIM, ( gobahupaDi virayA ho ) ghaNI hiMsA thakI nivartyA nathI, eTale sarva prANAtipAta viramaNavratAdi kane viSe na pravarte; kiMtu ? ivya thakI keTalAeka vrata pAle, ane sarva viratinuM kAraNa je samyak darzanabe, te guNa temAMhe nathI te kAraNe, ( saGghapANanUtajIvasattehiM ke0 ) sarva prANI, nUta, jIva, dhane satvathakI avirata, hiMsA thakI avirata ( tethappaNI ke0 ) te pAkhamI pote, ( saccAmosAI ke0 ) ghaNAM satyAmRSAvacana ( evaM vinaMjaMti ke0 ) ema yAgala keze. jerIteM bole teja kahebe ( haMto ke 0 ) huM brAhmaNa paNA kI mane mAdi vo nahI, ( netA ke0 ) anya kruAdikane haNavA. (ya veva ke0 ) tathA huM varSottama buM, mATe mane khAjJA karavI nahIM eTale mane hi pradeza prApavo nahI. tathA (anneAveyavA ke 0 ) kruAdika zrAjJApayitavyale eTa je temane yAdeza yApavo. ( parigheto ke0 ) huM varSottamanuM, mATe mane balA kAreM grahaNa karavo nahI, ( anne parighetavA ke0 ) anya kuDAdikane balAtkAreM graha karavA. (paritAveyavo ke0 ) tathA mane paritApavo nahI, ( dhaneparitAveya tho) anya dikane paritApavA. ( yahaMA uddaveyavo ke0 ) tathA mane upar3ava karavo nahI, tathA jIva, kAyA thakI rahita karavo nahI, (annaMnadaveyavA ke0 ) anya dine upavo karavA. ema te parapIDAnA upadezanA karanAra mUDha, khasaMbaMdha prajA pI (evameva kAme mukhiyA ke 0 ) erIte pUrvokta prakAre te mUDha paramArthanA ajANa thakA farartner arraint viSe mUrcchita thakA (giddhA ke0) gRDa eTale te kAmanoganA ani U batA, (gar3hiyA ke0) kAmanogane viSe prAsakta batA (gara diyA ke 0 ) niMdavA yogya, tyaMta prAsakta batA ( yazovavannA ke0 ) adhyupapanna eTale kAmajogane viSe ekAgra citta thayA batA ( jAvavAsA iMca paMcamAI ke0 ) yAvat cAra pAMca varSa sudhI athavA ( bahasamA ke0 ) va athavA daza varSa eTalo kAla temAMhe te tIrthika (appayarovA ho) alpatara eTale alpa kAla sudhI (mutayarovA ke 0 ) athavA ghaNA kAla sudhI ghara vAsa bAMmIne ( jijoganogAI ke0 ) valI kAma joga je zabdAdika viSayale tene dharma pAMkha jogavIne, ( kAlamAse kAlaMkiccA ke0 ) maraNa prastAve kAla karIne kAMi eka bAlatapanA prabhAvathI ( annayaresu khAsuriesa kibbisiesa ThANesu navavattAro navaM tike) tene anerA surika kilbiSIne sthAnakeM upaja thAya, ( tato viSpamuccamANe ke0 ) te sthAnakathI zrAyuSyane ye cavIne (nukonukoelamUyattAe ke0 ) valIvalI manuSya java pAme, topa ela eTale boDA, kANA, athavA mUyattA eTale muMgA tathA 900 For Private Personal Use Only
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 (tamayattAejAzmayattAepaJcAyaMti ke ) te jAtyaMdha eTale janma thakI aMdha, tathA janma thakI baherA, evA thAya. ema pratyAgaDaMti eTale pharIne yA lokamAM AveLe. erIte nice thakI tene tatpratya yika eTale te nimitte sAvadha karma baMdhAya. e bAramo lonapratyayika nAme kriyA sthAnaka kahyo. // 21 // // dIpikA-etAnyekAdaza kriyAsthAnAni sAmAnyenA'saMyatAnAM navaMti / idaMtu dAdazaM kriyAsthAnaM pAkhaMDikAnuddizya kathyate // athAparaM vAdazaM kriyAsthAnaM lonapratyayika mAkhyAyate / tadyathA / yazme navaMtyAraNyakAaraNyavAsinathAvasathikAuTajavAsinoyA mAMtikAyAmAdikamupajIvaMtogrAmasyAMte samIpe vasaMtIti (kaehaI ) kvacitkArye maMDala pravezAdike rahasyaM yeSAM te kvacisAhasikAsteca na bahusaMyatAna sarvasAvadyanivRttAzca prAya ityarthaH / etaeva na baduviratAna sarvavratapAlakAH kiMtu ? ivyataH katipayavratAnAvataHsa myaktvAnAvAt / etadevAha / (sabapANetti) tedhAraNyakAdayaH sarvaprANinUtajIvasatvenya zrAtmanA khatoviratAH satyAmRSAbhUtAni vAkyAnyevaM vadayamANanItyA viyuMjaMti vizeSe e prayuMjaMti kthyNtiityrthH| tadyathAhaM brAhmaNatvAdaMDAdinine haMtavyo'nyezUztvA tvyaaH| tathA ca tadAkyaM zUI vyApAdya prANAyAmaMjapet / tathA ThuDsatvAnAmanasthikAnAM zakaTanA ramapi vyApAdya brAhmaNaM nojayedityAdi / tathAhaM na yAjJApayitavyo'nyetu matto'dhamAHsa mApayitavyAH / nAhaM paritApayitavyo'nye pritaapyitvyaaH| ahaM mUlyena karmakaraNA ya na grAhyo'nye grAhyAH / nAhamapAvayitavyojIvitAdaparopayitavyo'nyetvapazavayita: vyAH / tadevaM teSAM parapIDopadezAnna prANAtipAtavirativratamasti / upalakSaNAnmRSAvA .. dAdattAdAnavirativratAnAvopi zeyaH / turyavratamAzrityAha / (evamevatti ) evaM pUrvokta prakAreNa strISu kAmeSu ca mUrchitAgRkSAgrathitAyadhyupapannAH / kiyaMtaM kAlamAsaktAztyAha ( jAvavAsAitti ) yAvarSANi catuHpaMcaSaDdazakAni / ayaM ca madhyamaH kAlaH / etAva kAlagrahaNaM ca sAniprAyaM / prAyastIthikAyatikAMtavayasaeva vrajati teSAM ca etAvAneva kAlaH saMjAvyate / yadivA madhyagrahaNAtatajavaMmadhazca gRhyataityAha / tasmAcca napAttA kAlAdalpataraH pranUtatarovApi kAlaH syAt / tatraca te tyaktvApi gRhavAsaM nuktvApino gAn strInogAna strInoge satyavazyaM zabdAdayonoganogAstAna juktvA te hi vayaM pravrajitA iti naca nogejyonivRttAajhAnitvAne evaMnUtapariNAmAH kAlamAse svAyuHkSye kAlaM kRtvA viruSTatapasopi bAsurikeSu kilbiSikeSu sthAneSUtpAdayitAronavaMti / tasmAdapi sthAnAdipramucyamAnAzyutAeDamUkatvenotpadyate / yathA eDakovyaktavAk tathAyamapi / (ta mUyattAetti ) tamastvena jAtyaMdhatayA'tyaMtAjJAnAvRtatayA vA jAtimUkatvenApagatavA
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 tI sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. caha pratyAyati / tadevaM teSAM tIrthikAnAM tatpratyayikaM sAvadhAnuSThAnanimittaM sAvayaM karmAdhIyate / tatallona pratyayikaM dvAdazaM kriyAsthAnamAkhyAtamiti // 21 // // TIkA - etAni cAnarthadaMDAdIni ekAdaza kriyAsthAnAni sAmAnyenA'saMyatAnAM na vaMti / idaM tu dvAdazaM kriyAsthAnaM pAkhaMDikAnudizyA'nidhIyate ( khahAvare ityAdi) ekAdazA tU kriyAsthAnAdanaMtaramathAparaM dvAdazaM kriyAsthAnaM lonapratyayikamAkhyAyate / tadyathA / ya ime vakSyamANAyaraNye vasaMtyarasya kAste ca kaMdamUlaphalAhArAH saMtaH kecana vRkSamUle vasaM ti, kecanAvasatheSTa jAkAreSu gRheSu tathApare grAmAdikamupajIvaMtogrAmasyAMte samIpe vasaM tIti grAmAMtakAstathA kvacitkArya maMDalapravezAdike rahasyaM yeSAMte kaciAhasikAsteca na bahusaMyatAna sarvasAvadhAnuSThAne jyonivRttAH / etaDuktaM navati / nabAhulyena traseSu daMDasa mAnaM vidadhati ekeMyiopajIvinastva vigAnena tApasAdayojavaMtIti tathA na bahuviratA na sarveSvapi prANAtipAta viramaNAdiSu vrateSu pravartate kiMtu ? ivyataH katipayatratatra tinona nAvatomanAgapi tatkaraNasya samyagdarzanasyAnAvAdityabhiprAyaH / ityetadAvirbhAvayitu mAha / ( savapANetyAdi) te hyArasyAdayaH sarvaprANinUtajIvasatvecyakhAtmanA svatoviratA sta pamardakAraMnAda viratAityarthaH / tathA pASaMDikAyAtmanA svatobahUni satyAmRSAbhUtAni vAkyAnyevaM vakSyamANanItyA vizeSeNa yuMjaMti prayuMjaMti bruvataityarthaH / yadi vAsatyAnyapi tAni prAyupamardakatvena mRSAnUtAni satyAmRSANyevaM te prayuMjaMtIti darzayati / tadyathA' haM brAhmaNatvAdaMDAdinirna daMtavyo'nyetu zUitvA daMtavyAH / tathAhi / tadvAkyaM / zUM vyA pAdya prANAyAmaM japet kiMcidvA dadyAt tathA kuDsatvAnAmanasthikAnAM zakaTanAramapi vyA pAdya brAhmaNaM nojayedityAdi / aparaM cAhaM varNottamatvAt nAjJApayitavyonyetu matto'dhamAH samAjJApayitavyAstathA nAhaM paritApayitavyo'nyetu paritApayitavyAstathAhaM vetanAdinA karmakaraNAya na grAhyo'nyetu zUyAhyAiti / kiMbahunoktena nAhamupAvayitavyojIvi tAdaparopayitavyo'nyetu aparopayitavyAiti / tadevaM teSAM parapIDopadezanato'timUDhatayA 'saMba-6 pralApinAmajJAnAvRtAnAmAtmanarINAM viSamadRSTInAM na prANAtipAtaviratirUpa vratamastyasya copalakSaNArthatvAt mRSAvAdAdattAdAna viramaNAnAvopyAyojyaH / adhunA tvanA dinAvAcyAsAddustyajatvena prAdhAnyAt sUtreNaivAbrahmAdhikRtyAha / ( evamevetyA di) evameva pUrvoktenaiva kAraNatvenAti mUDhatvAdinA paramArthamajAnAste tIrthikAH strIpradhA nAH kAmAH strokAmAH / yadivA strISu kAmeSu ca zabdAdiSu mUrtitAgRAgrathitA dhyu papannAH / atra cAtyAdarakhyApanArtha prabhUtaparyAyagrahaNaM / etacca strISu zabdAdiSuca pravarta naM prAyaH prANinAM pradhAnaM saMsArakAraNaM / tathA coktaM / mUlameyamahammassa mahAdosasamu For Private Personal Use Only
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 703 ssayamityAdi / strIsaMgAsaktasyAvazyaM nAvinI zabdAdiviSayAsaktirityataH striikaamgrhnnN| tatra cAsaktAyAvaMtaM kAlamAsate tatsUtreNaiva darzayati / yAvarSANi catuHpaMcaSaDdazakA ni / ayaMca madhyamakAlogRhItaH / etAvatkAlopAdAnaM ca sAniprAyaM prAyastIthikAapti krAMtavayasaeva pravrajati teSAM caitAvAneva kAlaH saMnAvyate / yadivA madhyagrahaNAttatakardhva madhazca gRhyate iti darzayati / tasmAJcopAttAdalpataraH prajUtatarovApi kAlonavati / ta traca te tyaktvApi gRhavAsaM nuktvA noganogAna iti strInoge satti avazyaM zabdAdayonogAH noganogAstAnmuktvA teca kila vayaM pravrajitAiti naca nogenyovinivRttAH / yatomithyA dRSTitayA jJAnAMdhatvAtsamyagviratipariNAmarahitAstecaivaMnUtapariNAmAH svAyuSaH kAla mAse kAlaM kRtvA nikRSTatapasopi saMto'nyatareSvAsurikeSu kidibaSikeSu sthAneSUtpAdayi tAronavaMti / te hyajJAnatapasA mRtAdhapi kilbiSikeSu sthAneSUtpatsyaMte tasmAdapi sthA nAdAyuSaH dayAdipramucyamAnAzyutAH kilbiSikabahulAstatkarmazeSeNailavanmUkAelamUkA stnaavnotpdyte| kilbiSikasthAnAsyutaH sannanaMtaranave vA mAnuSatvamavApya yathailamUko' vyaktavAk samutpadyataiti / tathA (tamamUyattAyetti) tamastvena jAtyaMdhatayA atyaMtA'jhA nAvRtatayA vA tathA jAtimUkatvenApagatavAcazha pratyAgavaMtIti / tadevaMnUtaM khalu te SAM tIthikAnAM paramArthataH sAvadyAnuSThAnAda nivRttAnAmAdhAkarmAdipravRttestatprAyogyanoga nAjAM tatpratyayikaM sAvA karmAdhIyate / tadetAnonapratyayikaM kAdazaM kriyAsthAna mAkhyAtamiti // 21 // icciyAI jvAlasa kiriyANAiMdavieNaM samaNeNavA mAdaNe pavA sammaM suparijANivAI navaMti // 22 // artha-erIte e bAre kriyA sthAnaka tene (davieNaM ke0) mukti gamana yogya evA je zramaNa tathA brAhmaNo doya teNe ( sammaMsuparijANivAiMnavaMti ke0) samyak prakAre saMsAranA kAraNa jANIne. pratyAkhyAna parijhAyeM pariharavA // 22 // // dIpikA-upasaMhAramAha / (zceztyAdi) ityetAnyanarthadaMDAdIni hAdaza kiyAsthA nAni karmagraMthiAvaNAivaH saMyamaH savidyate yasyAsau ivikastena zramaNena sAdhunA mA vadhIriti pravRttiryasya samAhanastena samyak suparijJAtavyAni saMsArakAraNAnIti jJAtvA, parihartavyAni navaMti // // // TIkA-sAMpratameteSAM hAdazAnAmapyupasaMhArArthamAha / (zcceyAityAdi) itirUpaprada
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ 704 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. rzane / etAnyanarthadaMDAdIni lonapratyayika kriyAsthAnaparyavasAnAni dvAdaza kriyAsthA nAni / karmagraMthAvaNAddravaH saMyamaH savidyate yasyAsau ivikomuktigamanayogyatayA vA ivyanUtaH zramaNaH sAdhuH / tameva vizinaSTi / mAvadhIrityevaM pravRttiryasyAsau mAhanastenaivaita kula viziSTenaitAni samyagyathAvasthita vastusvarUpa nirUpaNa to mithyAdarzanAzritAni saMsArakA raNanIti kRtvA parijJayA jJAtavyAni pratyAkhyAnaparijJayA parihartavyAni navatIti // 22 // hAvare terasame kiriyA ThANe iriyAvaditi yadi ida khalu pra tattAe saMbussa pagArassa iriyAsamiyassa nAsAsamiyassa esa pAsa miyasa prayANanaM mattarikevaNAsa miyassa uccArapAsavaNa khe lasiMghANa janaparidhAvaliyAsamiyassa maNasamiyassa vayasamiya ssa kAyasamiyassa maNaguttassa vayaguttassa kAyaguttassa guttiMdiyassa guttabanayArissa nattaMga mANassa AnattaMcimANassa AtiM siyamANassa taMtuyamANassa AvattaMmANassa AvartanAsa mANassa uttaMvacaM paDiggadaM kaMbalaM pAyapuMbaNaM girahamANassavA i vimANassavA jAva cakumhaNivAyamavi prativimAyA sunumA kiri yA iriyAvadiyA nAma kai sApaTamasamae bA putrA vitIyasamae vezyA tazyasamae (kittA sAbadhA puchA nadIriyA vezyA lijjittA se yaM kAle kammayAvi navaMti evaM khalu tassa tappatiyaM sAvaUMti Adi terasame kiriyA ThANe iriyAvaditi prAdijai // se bemi jeyA pratItA jeyapar3apannA jeya prAgamissA arihaMtA bhagavaMtA savete eyA iM ceva terasa kiriyAghANAI nAsisuvA nAseMtivA nAsissaMtivA panna viMsuvA pannaviMtivA pannavissivA evaMceva terasamaM kiriyAdvANaM seviMsu vA sevaMtivA se vissaMtivA // 23 // artha- have para teramo kriyA sthAnaka iriyA pathika nAme kahie baie (ihakhalukha tattAe ke0 ) nice yA jagatmAMhe zrAtma nAva pAsavAne kharthe ( saMtumarasa ke0) mana, vacana, ane kAyAyeM karI saMvRta eTale saMvara sahita evA ( aNagArassa ke0 ) sAdhune iriyAvahi kriyA kahiyeM. te sAdhunA guNa kahe. IryAsamitie samito, nASAsamiti esamito, eSaNAsamitie samito, khAdAna nAMma mAtrA nikSepaNa samitie sami For Private Personal Use Only
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 05 to, uccAra eTale vaDInIta, ane pAsavaNa eTale laghunIta. khelasiMghANajanna eTale thUka, baDakho, nAkano mela, zleSma, zarIrano mela, tene pAriSThApana eTale paratavavA rU pa samitie samito, (maNasamiyassa ke0) manasamitavaMta, (vayasamiyassa ke0) vacanasa mitavaMta, ( kAyasamiyassa ke ) kAyasamitavaMta, (maNaguttassa ke0 ) managupteM gupto, ( vayaguttassa ke0 ) vacanagupteM gupto, ( kAyaguttassa ke0) kAyagupteM gupto, (guttiM diyassa ke0) gupteDiya eTale iMDiyono gopavanAra, ( guttabaMjayArissa ke0) gupta brahmacArI, eTale navavADe vizuddha, brahmacaryano pAlanAra, (thAnattaMgaDa mANasta ke0 ) upayoga sahita sAvadhAna paNe cAlanAra, (yAnataMciThamANastake ) sAvadhAna paNe uno rahenAra, (dhAnataMNi siyamANassa ke) sAvadhAna paNe besanAra, (bA uttaMtuyaTTamANassa ke ) sAvadhAna paNe zayana karanAra, (AuttaMnuUmANassa ke0) sAvadhAna paNe nojana karanAra, (AnattaMnAsamANasta ke0) sAvadhAna paNe bolanAra, (thAnatvabaMpaDiggahaMkaMbalaMpAyapuMjaNaMgitahamANassavA ke0 ) sAvadhAna paNe vastra, pAtra, kAMbala, pAyapuMDaNane kheto, tathA (NirikavamANastavA ke0) nidepa eTale tene sA vadhAna paNe mUkato, tathA (jAvacarakUpamhaNivAyamavi ke0 ) kiMbahunA yAvat catu nI pApaNa eTale miSonmiSa mAtra, te paNa upayukta paNe karato, evo je sAdhu tene ele. (sudumAkiriyAiriyAvahiyAnAmaka ke0 ) sUkSma kiriyA iriyAvahi nAme , paraM tu te kriyA kevI , toke (abivimAyAke) vividha prakAreM jenI mAtrA evI kriyAle te lAge, e kriyA kevalIne paNa lAge, kAraNake kevalI paNa sayogI te sayogI jIva to eka dagavAra paNa agninA tApa mAMhe pANInI peThe nizcala rahI zake nahI, te kAraNe iriyAvahi kriyA lAge. (sAke) te kriyA kaSAya vinA ( paDhamasamae ke) pahelA samayane viSe (bA ke0) baMdhAya. (puhA ke0) pharaze, tathA ( bitIyasamaevezyA ke0) bIjA samayane viSa vedAya eTale enuM vedavu thAya, ane (tazyaMsamaeNi kittA ke) trIjA samayane viSe nirjarAya eTale ena nirjara, thAya, te kahe je. (sAbadA pukAnadariyAvezyANijittA ke0) te kriyA baMdhAe, pharazAe, nadirAe, vedAya, ane ni karAe, je kAraNa mATe karmabaMdhanI sthiti kaSAyita te iriyAva hinA dhaNI hoya tene te nathI. kemake, kaSAya vAlAne sAMparAyika karma baMdhAyale. paraMtu te kapAya, iriyAvahivAlA ne nathI e kAraNe te iriyAvahi kiyA (seyaMkAle ke0 ) te AgamikakAleM trIjA sa mayane viSe (akammayAvinavaMti ke) akarmatA paNe hoya, eTale karma rahitapaNe hoya. tethI vItarAganeja riyAvahi kriyA lAge. erIteM nitheM tehane tatpratyayika eTale te nimi teM sAvadha karma baMdhAya. e teramo kriyA sthAnaka iriyAvahi eve nAme kahyo. // 23 //
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ 706 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. ___ e tera je kiyAnA sthAnaka le te mAtra eka zrIvaImAna svAmiyeMja nathI kahyA, kiMtu ? anya bIjA paNa sarva tIrthakareM kahyAne. evo nAva dekhADe. (sebemi ke0) zrI sudharmasvAmi jaMbUsvAmi pratye kahele ke, meM zrI mahAvIra pAseMthI sAMjalyAne je pUrvokta artha, te tumane kahyA. te artha (jeyatItA ke0 ) atItakAleM je tIrthakara thayA (jeyapar3apannA ke0) tathA je tIrthakara hama NA vartamAna kAleM, valI (jeyAgamissA ke) je AgamikakAleM tIrthakara thaze, (arihaMtA ke0 ) te zrI arihaMta pUjA satkAra karavA yogya, (jagavaMtA ke0) aizvaryAdikaguNa yukta, (sakveteeyAzceva ke0 ) te sarva tIrtha kareM nizce thakI, e (terasakiriyAtANA ke ) tera kriyAnA sthAnaka je te atItakA leM nAMkhyA, vartamAna kAle nAMkhe,ane Agamika kAleM nAMvaze. vizeSa prarUpyA. vizeSa prarUpele, ane vizeSa prarUpaze. ema nizce e teramo kriyA sthAnaka atItakAle sevyo, vartamAna kAleM sevele, ane Agamika kAleM sevaze. jema jaMbUdIpane viSe be sUrya sarakho prakAza kare , tathA jema pradIpa sarakhaM ajavAluM karele, tema tIrthakara paNa traNekAleM varta mAna batA, sarakho upadeza Apele. // 24 // // dIpikA-athAparaM trayodazaM kriyAsthAnamIryApathikaM nAma bAkhyAyate / IraNaM ryA tasyAstayA vA paMthAryApathaH sa vidyate yasya tadIryApathikaM / etaca zabdavyutpattinimittaM / pra vRttinimittaMtu idaM / sarvatropayuktasya nikaSAyasya samIktimanovAkAyakriyasya yA ki yA tayA yatkarma tadIryApathikaM saiva vA kiyA ryApathikA / tasyAH svarUpamAha / (iharakhanu ityAdi ) AtmanAvArtha saMvRtasyA'nagArasya ryAdikAniH paMcaniH samitinirmanovAkA yaiH samitasya tisRnirguptinirguptasya gupteMziyasya navabrahmacarya guptisahitabrahmacAriNazca u payuktaM gatastiSThatoniSIdatastvagvartanAM kurvANasya tathA upayuktameva vastraM patagrahaM kaM balaM pAdapuMbanaMvA gRAhatonikSipatovA yAvaJcakuHpadama nipAtamapi upayuktaM kurvataH sato pyasti vidyate vimAtrA vividhA mAtrA sUkSmA kriyA ryApathikAnAma kevalinApi kriya te / yataH sayogI jIvaH kSaNamapyekaM nizcalaH sthAtuM nazakto'tivahnitApyamAnajalava kArmaNazarIrAnugataH sadA parivartamAnaevAste / tataH kevalinopi sUkSmagAtrasaMcArAH syustaizca karma badhyate tadaryApathikaM tasya yA'vasthA sA kiyA / (sApaDhameti) nikaSA yiNA yatkarma badhyate tatprathamasamaye baiMsTaSTaM ceti takriyaiva basTaSTetyuktA / vitIya samaye veditA'nunatA tRtIyasamaye nijI / kevalayoganimittaM yatkarma badhyate tasya na sAMparAyikasyeva sthitiH kiMtu prakRtitaH sAtAvedanIyaM tat 1 sthititodisamayA sthitikaM 2 anunAvataH gunAnunAvamanuttarasurasukhAtizAyi 3 pradezato badupradezamasthi
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 7 baMdhaM bahuvyayaMca 4 / tadevaM sArakriyA prathamasamaye basTaSTA ditIyasamaye uditA nijI rNA syAt / (seyaMkAletti) eSyatkAle aAgAmini tRtIyasamaye tatkarmApekSyA karmatApi navati / evaM khalu tasya vItarAgasya tatpratyayikamIryApratyayikaM karmAdhIyate badhyate / etatrayodazaM kriyAsthAnamAkhyAtaM / ye punastasmAdanye prANinasteSAM mithyAtvAviratipra mAdakaSAyayoganimittaH sAMparAyikobaMdhaH syAt / kevalayoganimittastu vItarAgasyaiva / saca dismysthitikti||23|| sohaM bravImi ye'tItAyeca pratyutpannAye cAgAminohato nagavaMtaH sarve te etAnyeva trayodaza kriyAsthAnAni anASiSu te nASiSyaMteca vipAka taH prajJApitavaMtaH prajJApayaMti prajJApayiSyaMtica / tathaitadeva trayodazaM kriyAsthAnaM sevita vaMtaH sevaMti seviSyaMte ca // 24 // // TIkA-athAparaM trayodazaM kriyAsthAnamIryApathikaM nAmAkhyAyate / IraNamIryA ta syAstayA vA paMthAryApathastatra navamIryApathikametaca zabdavyutpattinimittaM / pravRttinimi taM vidaM sarvatropayuktasya nikaSAyasya samIditamanovAkkAyakriyasya yA kriyA tayA yatkarma tadIryApathikaM saiva vA kriyA IryApathiketyucyate / sA kasya navati kiMnUtA vA kohakarmapha lAvA ityetadarzayitumAha / (iharakhanuztyAdi) iha jagati pravacane saMyamevA vartamAna sya / khaluzabdo'vadhAraNe'laMkArevA / AtmanonAvathAtmatvaM tadarthamAtmatvArtha saMvRtasya manovAkAyaiH paramArthataevaMnUtasyaivAtmanAvo'parasya vasaMtasyAtmatattvameva nAsti sanUtAtmakAryakAraNAt / tadevamAtmArtha saMtRtasyAnagArasyeryApathikAdiniH paMcaniH samitinirmanovAkAyaiH samitasya tathA tisRnirguptasya / punarguptigrahaNametAnireva guptinirguptonavatItyasyArthasyAvirbhAvanAyAtyAdarakhyApanArtha veti / tathA gupteMjhyisya navabrahmacaryagupyupetabrahmacAriNazca satastathopayuktaM gatastiSThatoniSIdatomunestvakvata nAM kurvANasya tathopayuktameva vastraM patagrahaM kaMbalaMvA pAdapuMbanakaM vA gRNahatoni dipatovA yAvaJcakuH pAnipAtamapyupayuktaM kurvataH sato'tyaMtamupayuktasyApyasti vidya te vividhA mAtrA vimAtrA tadevaMvidhA sUkSmA dipamasaMcalanarUpAdikaryApathikAnAma kriyA kevalinApi kriyate / tathAhi / sayogI jIvona zaknoti zamapyekaM nizcalaH sthAtumagninA tApyamAnodakavatkArmaNazarIrAnugataH sadA parivartayannevAste / tathA coktaM / kevalINaM naMte assisamayaM sijesuAgAsayaesesu ityAdi / tadevaM kevalinopi sUkSmagAtrasaMcArAnavaMtIhaca kAraNe kAryopacArAttayA kriyayA yavadhyate karma tasya karmaNo yAavasthAstAH kriyAH / tAeva darzayitumAha / (sApaDhamasamayeityAdi) yAsAva kASiNaH kriyA tayA yabadhyate karma tatprathamasamayaeva badaM spRSTaMceti kRtvA takriyaiva bama
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ 70 G dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. sTetyuktA tathA dvitIyasamaye veditetyanunnUtatRtIyasamayeva tijIrNA / etaDuktaM navati / karmayoganimittaM badhyate tatsthitizva kaSAyAyattA tadanAvAcca na tasya sAMparAyikasyeva sthitiH kiMtu yogasaGgAvAdvadhyamAnameva sSTaSTatAM saMzleSaM yAti / dvitIyasamaye tvanunUya te tacca prakRtitaH sAtAvedanIyaM sthitito dvisamayasthitikamanubhAvataH gunAnubhAvaM anuttaropapAtikadeva sukhAtizAyi dezato bahupradezama sthirabaMdhaM bahuvyayaMca | tadevaM seryA pathikA kriyA prathamasamaye basSTaSTA dvitIyasamaye uditA veditA'tijIrNA navati ( seyaMkAletti ) zrAgAmini tRtIyasamaye tatkarmApekSayA karmatApi ca navati / evaM tAva StargasyeryApratyakiM karmAdhIyate saMbadhyate / tadetatrayodazaM kriyAsthAnaM vyAkhyA taM / ye punasteyo'nye prANinasteSAM sAMparAyikobaMdhastetu yAni prAguktAnIryApathavarjyAna dAdaza kriyAsthAnAni teSu vartate teSAM ta ghartinAmasumatAM mithyAtvAviratipramAdakaSA yayoganimittaH saparAyikobaMdhojavati / tatraca pramAdastatra kaSAyAyogAzca niyamAdbhavaM ti / kaSAyizca yogAyoginastvete jAjyAH / tatra pramAdakaSAya pratyayiko baMdho'neka prakArA sthitiH / tahitastu kevalayogapratyayiko 6isamaya sthitireveryA pratyayikaiti sthitaM // 23 // etAni trayodaza kriyAsthAnAni nanagava vardhamAnasvAminaivoktAnyapi tvanyai rapItyetaddarzayitumAha / ( sevemItyAdi ) sohaM bravImIti yatprAguktaM tA bravImIti / tadyathA / ye te'tikrAMtApanAdayastIryakRtoyeca vartamAnAH kSetrAMtare sImaMdharasvAmi pranRtayoye cAgAminaH padmanAnAdayo'hai tonagavaMtaH sarvepi te pUrvoktAnyetAni trayodaza kriyAsthAnAnyanApaMtanApaMte jASiSyaMteca / tathA tatsvarUpatastadvipAkatazca prarUpitavaMtaH prarUpayaMti prarUpayiSyaMtica / tathaitadeva trayodazaM kriyAsthAnaM sevitavaMtaH sevate seviSyaM teca / tathAhi jaMbUdvIpe sUrya iyaM tulyaprakArAM navati / yathA vA sadRzopakaraNAH pradIpAstu vyaprakAzAnavaMtyevaM tIrthakRtopi nirAvaraNatvAt kAlatraya vartino pi tulyopadezAnavaM ti // 24 taraMca purisavijayaM vinaMgamAi kissAmi iha khalu pANApamA paM pApAnaMdANaM pApAsIlAeM pApAdi dvIpaM pApArUINaM NANAraMjA pANAzvasANaM saMjuttANaM pANAvipAvasuyAzyapaM evaM nv|| 25 // taMjadA jomaM nRppAyaM suviNaM aMtalikaM aMgaM saraM lakaNaM vaMja ibila purisalakaNaM dayalakaNaM gayalakaNaM gopalakaNaM miMDhalakaNaM kukkaDalakaNaM tittiralakaNaM vaTTagalakaNaM lAvayalaka NaM cakkala karaNaM battalakaNaM cammalakaNaM daMgala karaNaM asilakaNaM ma For Private Personal Use Only
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 10 lika kA gilikaNaM // 26 // sunagAkaraM pragAkaraM gapnAkaraM mo daNakaraM prAccA pAgasAsaNiM davadomaM khattiyavikaM caMdacariyaM sUraca riyaM sakkacariyaM vadassaicariyaM nakkApAyaM disAdADhaM miyacakaM vAyasa parimaMgalaM paMsubuddhiM kesavuddhi maMsavuddhiM rudibuddhi vetAliM vetAla nasovaNiM tAlaghADaNiM sovAgi sovariM dAmili kAliMgiM go riM gaMdhAri navatiNiM nRppayaNi jaMnaNi yaMtrANa lesa imayakaraNi visanakaraNa pakkamaNi takSaNi prAyamiNi evamAiyAna vikArnu annassa denaM pati pANassa denaM pajaMti vaccassa denaM panaMjaMti leNa ssa denaM pataMjaMti sayaNassa denaM panaMnaMti annesiMvA virUvarUvANaM kA manogANa denaM parvanaMti tiricaM teviddhaM serveti te pAriyA vipaDi vRnnA kAlamAse kAlaM kiccA annayarAI AsuriyAI kibbisiyAI ga sAI navavattAro navati tatovi vippamuJccamANA jukoela bhUyatAe tama yA paccAyaMti // 27 // artha- have je kAM e teramA kriyAsthAnakane viSe pApa na kayuM, te kahene (DuttaraMca 0) je kAMi teramA kriyAsthAnakane viSe nakevANuM te yAgale graMthe kahie baie (puri sa vijayaM vinaMge mAirikassA mike0) have puruSa vicaya athavA puruSavijaya eTale keTalA eka alpatvavaMta puruSo vinaMga eTale jJAna kriyAvizeSa kahIguM ( ihakhalu ke0 ) yA manuSya kSetrane viSe nizceM thaka) (lAlApamA ke0) nAnA prakAranI jenI prajJAbe tathA ( pAlAuMdA ho) nAnA prakAreM jeno abhiprAyale ( pANAsIlAeM ke0 ) nAnA prakAreM jeno yAcA ra (pApAdihI ke0) nAnA prakAreM jenI dRSTIne etAvatA trAne tresaTha jenuM pramA a. tekAraNe nAnA dRSTinA jANavA (lAlAruNaM ke0 ) grAhAra, vihAra, zayana, yA caraNa, yAna, vAhana, gIta, ghane vAjitrAdikane viSe judI judI jenI rucibe (lANAraM jA ke ) tathA nAnA prakAranA jenA prAraMbha eTajeM karSaNa, pazupAlana, zilpakarma, ityAdika jene prAraMbe ( pANAsavasANaM ke0 ) nAnA prakAranA gunAzuna adhyavasAya teNekarI ( saMjuttANaM ke0 ) sahita je varttele. (pANAvipAvasuyAyAM ke0 ) tenA e yAgala keheze te pramANe, nAnA prakAreM pApazrutAdhyayana ( evaMnavai ke0 ) ema hoya. ||25|| (jahA ke0) te kahe. (nomaM ke0) nRmi nirghAta eTale bhUmikaMpAdika je graMtha For Private Personal Use Only
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ 710 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. kahyAne, tathA (nappAyaM ke ) utpAtika, kapidasitAdika, tathA AkAza thakI rudhiravRSTayAdika ( suviNaM ke ) svapnate rAtrIne viSe gajavaSanAdika darzana, ( aM talirakaM ke0) ulkApAta megha tRSTayAdika tathA (aMga ke0 ) aMga netra bAdu sphuraNA dika, ( saraM ke0 ) kAkazivAdika svara vicAraNA, (larakaNaM ke0 ) padma, yava, zaMkha, cakrAdika lakSaNa, ( vaMjaNaM ke0 ) masa tilakAdika, (ibilarakaNaMpurisalarakaNaM ke ) strIladANa, tathA puruSanA ladANa, te sAmuzkiAdika prasimaDe. (hayalarakaNaM ke0) gho DAnA lahANa, (gayalarakaNaMke0) hAthInA lakSaNa, (goNalarakaNaM ke0) gau vRSananA lakSaNa, ( miMDhalarakaNaM ke0 ) miMDhAnA lakSaNa, (kukkaDalarakaNaMke0) kukaDAnA lakSaNa, (tittirala rakaNaM ke0 ) tittirapadInA lahANa, ( vaTTagalarakaNaM ke0) vartakanA lakSaNa, (lAvayala rakaNaM ke0 ) lAvakanA lakSaNa, ( cakkalarakaNaM ke0 ) cakranA lakSaNa, (uttalarakaNaMke0) bananA lakSaNa, ( cammalarakaNaM ke0 ) carmanA lakSaNa, (daMmalarakaNaM ke ) daMjhanA lakSaNa (asilarakaNaM ke 0 ) khar3anA lakSaNa, ( maNilarakaNaM ke 0 ) maNi caMda sUryakAMtAdikanA lakSaNa, (kAgiNilarakaNaM ke0 ) kAgiNinA lakSaNa, evIrIte enA prarUpaka zAstra jA NavAM. // 26 // have maMtravidyA kahe. ( sunagAkaraM ke0 ) je thakI kurnAgya vaMta prANI sonAgya vaMta thAya. ( upagAkaraM ke0) jethakI saunAgya vaMta prANI daurnAgyavaMta thAya. ( gapnAkara ke0 ) je vidyAne bale garnAdhAna Upaje tevI vidyA, (mohaNakaraM ke0 ) lokane vyAmoha Upaje tathA vedano udaya dIpe, (pAhacaNiM ke0 ) AtharvaNIvidyA e Tale tatkAla anarthanI karanArI vidyA, (pAgasAsaNiM ke 0 ) iMjAla vidyA, ( davaho maM ke0 ) madhu ghRtAdika ivya, uccATanAdika kArya nimitteM homIe te ivyahoma jANa vo ( khattiya virka ke0) datrInI dhanurvidyAdika vidyA, (caMdacariyaM ke ) caMDamAnu caritra caMimAnovAra jANe (sUracariyaMka0) sUryanu caritra sUryano vAra jANe, (sukkacariyaM ke0) zukracaritra zukrano vAra jANe, (vahassazcariyaMke0) bRhaspatinuM caritra bRhaspa tino vAra jANe, evaM navagraha caritra te jyotiSa zAstra prasi6 jANavU. tathA (nakkApAyaM ke0) ulkApAta, (disAdAhaM ke ) digdAha ( miyacakaM ke0) thAraNyaka jIva teno grAma nagarane viSe praveza karatAM darzanathAya, athavA zabda zunAguna ciMtaviyeM te mRgacakra kahie. ( vAyasaparimaMmalaM ke0) kAkAdika padInA zabdAdikano vicAra kahe evIvidyA (paMsuvuhike0) paMsudhUla vRSTi, (kesavuhiM ke0) keza vRSTi, (maMsavuTike) mAMsa vRSTi, (rUhiravuhiM ke0) rudhiravRSTi, tenuM gunAzuna phala, je zAstrane viSe ciMtaviyeM. te zA stro (vetAliM ke0) vetAli nAme vidyA keTalA eka ara pramANa te keTalA eka di vasa japatAM acetana kASTa mAheM cetana vatADe (16vetAli ke0) te damane upazamAve,
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha vAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 11 (usovarNike0) upasvApinI vidyA, (tAlughADaNike0) tAlA ughADavAnI vidyA; tAlo ghaTTanI ( sovAgiM ke ) cAMmAliNIzvApakI vidyA, (sovarike) zAMbarI vidyA, (dA milike) sAviDIvidyA (kAliMgiMke) kAliMgI vidyA, (goriMke0) gorI vidyA (gaMdhAri ke0 ) gAMdhArI vidyA, ( uvatiNiM ke0 ) avapatanI nIce pADavAnI vidyA, (nappayaNiM ke) natpatanI eTale tuMce javAnI vidyA. (janapiMke0) jUnaNI vidyA. (thaMnapiMke0) staMnanI vidyA (lesaNiM ke0 ) zleSanI vidyA ( AmayakaraNiM ke0 ) zrAmaya karaNI vidyA (visalakaraNiM ke) vizavya karaNI vidyA ( pakkamaNiM ke0) prakrAmaNI phera caDA vAnI vidyA (aMtakApiM ke0) adRzya karaNi vidyA (yAyamaNiM ke0) yAtmaNI vi dyA, ( evamAzyA vijA ke ) ityAdika vidyA Adi zabdathakI pratyAdika vi dyA levI te vidyAne je zAstro thakI jANI. tevAM zAstro nagIne pAMkhamI, parada zanI athavA gRhastha, athavA svapadIka ivyaliMgI sAdhu te e pUrvokta vidyAune ( annassahenaM ke0 ) annane artha ( pati ke0 ) prayaMje (pANassahenapati ke) pANIne artha prayuMje ( vanassahecaMpati ke0 ) vastrane arthe prayuMje (leNa ssahenapatraMjaMti ke ) napAzrayane arthaM prayuMje ( sayaNassahepanaMjaMti ke ) zayanane arthaM prayuMje (annesiMvA virUvarUvANaMkAmanogANahenapatraMjaMti ke ) athavA bIjA nAnA prakAranA kAmanogane arthaM prayuMje te puruSa (tiri teviseveMti ke ) tirabi eTale rUDA anuSThAnanI haNanArI evI te vidyAne seve (tezraNAriyA vippa DivannA ke ) te anArya jANavA. yadyapi kSetre karI ane nASAyeM karI to dhArya tathApi, mithyAtva nA Asevana thakI, anArya karmanA karanAra, anArya, anAcArI, kevAya te (kAla mAse kAlaM kiccA ke) AyuSyane kye kAlane avasare kAla karIne ajhAna tapane pra mANe yadyapi devalokeM jAya tathApi te,(annayarAiMyAsuriyAI kidibasiyA vANAIna vavattAro navaMti ke ) tenu anerA bAsurI kisvipikAdika sthAnakone viSe upaja thAya. (tato viviSpamuccamANAke o) tyAM thakI cavIne (nukoke0) valI manuSyamA upaje to kevA thAya toke (ela ke ) berA thAya. (mUyatAe ke) muMgA thAya, (tama aMdhayAe ke0 ) aAMdhalA evA te jIva thAya. tyAra palI (paJcAyaMti ke ) naraka tirya cAdika gatine viSe paricamaNa kare; adharmapada bAzrI eTale vratadhArIne pApano vipAka kahyo. have gRhastha uddezine adharma pada kahele. // 17 // // dIpikA-sAMprataM trayodazasu kriyAsthAneSu yannoktaM pApasthAnaM tadAha / idamuttaraM asmAkriyAsthAnapratipAdanAuttaraM yadatra noktaM tauttaragraMthenocyate / csmuccye| eM
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 vitIye sUtrakRtAMge ditIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. vAkyAlaMkAre / puruSAvicIyaMte mRgyaMte yena sapuruSa vicayaH puruSavijayovA alpasatvA nAM keSAMcitpuruSANAM jhAnalavenArthAnubaMdhinA vijayastasya vinaMgaM chAnavizeSa cAkhyA syAmi / yAdRzAnAM cAsau vinaMgaH syAttAnAha / (ihakhakhuztyAdi ) iha jagati nAnApra jhAvicitramatayaH puruSAnAnAlaMdAvicitrAniprAyAnAnAzIlAnAnArUpAdRSTiraMtaH karaNapra vRniryeSAM te tathA teSAMca trINi zatAni triSaSTyadhikAnIti pramANaM jheyaM / tathA nAnArucI nAM nAnAraMnANAM nAnAdhyavasAyasaMyutAnAM iha lokapratibajhAnAM paralokaparAGmukhAnAM teSAM nAnAvidhaM pApazrutAdhyayanaM nvti||25||tdythaa| jUmau navaM naumaM nirghAtanUkaMpAdikaM natpAtaM kapidasitAdi svapnaM gajAdi, yAMtaridaM meghAdi,aAMgaM bAhunetrasphuraNAdi,svaralakSaNaM kAkasva rAdilakSaNaM, matsyayavazrIvatsAdi vyaMjanaM tilamASAdi strIlakSaNaM raktapANipAdAdikaM / e vaM puruSahayagajagomiMDhakukkuTatittiravartakalAvakacakatracarmadaMDAsimaNikAkiNIratnalada gAni // 26 // sunagamAkaroti sunagAkArA vidyA, unagamAkaroti ugAkArA, garnakarA mo hanakarA AtharvaNI atharvaNArakhyA, sadyo'narthakAriNI vidyA pAkazAsanI iMjAla vidyA kaNavIrapuSpAdiniIvyairucATanAdikAyaiaumoyasyAM sA vyahomA, kSatra vidyA dhanurvedA dikA, tAmadhItya prayuMjate / jyotiSa vidyAmAha / (caMdacariyamityAdi) caMzcaritraM, natra yogarAnugrahaNAdikaM sUryacaritraM, tathaiva zukrabRhaspaticaritaM udayAsta varSakAlAdi / ulkA pAtadigdAhamaMDala vicAreNa gujAgunakAriNomRgAhariNazRgAlAdayadhAraNyAsteSAM darzanaM grAmapravezAdau zunAzunaM yatra ciMtyate sagraMthopi mRgacakra vAyasAdInAM pakSiNAM sthA nasvarAdikaM gunAgunaM ciMtyate tadAyasaparimaMDalaM pAMsukezamAMsarudhiravRSTayo'niSTaphalAyatra zAstre ciMtyaMte tattannAma. tathA vaitAlI vidyA sA ca kila katinirjapaiDamubApayati / a rdhavaitAlItaM daMDamupazamayati / napasvApinI, tAlodghATanI, zvapAkI, zAMbarI, jhAviDI, kA liMgI, gaurI, gAMdhArI, avapatanI, natpatanI, jUnaNI, staMnanI, zleSaNI, prAmayakaraNI, vi zavyakaraNI, prakrAmaNI, aMtardhAnakaraNI ityAdikA vidyA adhIyate / zrAdizabdAtprayAda yogrAhyAH / etAzca vidyAH pAkhaMDikAgRhasthAvA svayUthyAivyaliMgadhAriNovA annapAna vastralayanazayanArtha prayujati anyeSAM vA virUparUpANAM vicitrANAM kAmanogAnAM kRte pra mujati / sAmAnyena vidyAsevanamaniSTamityAha / (tirimiti) tirazcAnAmananukUlA sa danuSThAnapratighAtakAriNI te'nAryA vipratipannAM vidyA sevaMte teca yadyapi kSetrAryAnApAryA stathApyanAryakarmakAritvAdanAryAeva jJeyAH / teca kAlamAse maraNAvasare kAlaM kRtvA yadi kathaMcidevalokagAminonavaMti tatonyatareSu bAsurIyakeSu kibbiSikAdisthAneSu na tpatsyaMte tatopi vipramuktAzyutAyadi manuSyeSUtpadyate tadA eDamUkatvenA'vyaktanASitvena ta mastvenAMdhatayA mUkatayAvA pratyAyAMti tatonarakatiryagAdiSUtpadyate // 17 //
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA: 713 // TIkA- sAMprataM trayodazasu kriyAsthAneSu yannAnihitaM pApasthAnaM taniNipurAha / ( attaramityAdi) prasmAtrayodazakriyAsthAnapratipAdanADuttaraM yatra na pratipAditaM ta dadhunottaranUtenAnena sUtrasaMdarbheNa pratipAdyate / yathA''cAre prathama zrutaskaMdhe yannAnihitaM taDuttaranUtA nizcUlikAniH pratipAdyate / tathA cikitsAzAstre mUlasaMhitAyAM zloka sthAna nidAnazArIra cikitsitakalpa saMjJakAyAM kAryaM yannAnihitaM taduttare'nidhIyate evamanya trApi baMdaH svityAdAvuttarasadbhAvo'vagaMtavyaH / tadihApi pUrveNa yannAnihitaM tadanenottarayaM yena pratipAdyataiti / ca samuccaye / samitivAkyAlaMkAre / puruSAvicIyate mRgyaMte vi jJAna dvAreNAnveSyaMte yena sapuruSavicayaH puruSavijayovA keSAMcidalpasatvAnAM tena jJAnaba lenAvadhiprayuktenAnarthAnubaMdhenA vijayAditi / saca vinaMgavadavadhiviparyayavadvigojJAnavi zeSaH puruSavicayazcAsau vinaMgazca puruSavicayavinaMgastamevaMbhUtaM jJAna vizeSamAkhyAsyAmi pra tipAdayiSyAmi / yAdRzAnAM cAsau navati tAMlezataH pratipAdayitumAha / (iha khalui tyAdi ) iha jagati manuSyakSetre pravacane vA nAnAprakArA vicitrakSayopazamAt prajJAyate'na yeti prajJA sA vicitrA yeSAM te nAnAprajJAstayA vA'lpAlpatarAlpatamayA ciMtyamAnAH puruSAH SaTsthAnapatitAnavaMti / yathA do 'niprAyaH sanAnAyeSAM te tathA teSAM nAnAzI jAnAM tathA nAnArUpA dRSTiraMtaHkaraNapravRttiryeSAM te tathA teSAmiti / teSAMca trINi za tAni SaSyadhikAni pramANamavagaMtavyaM / tathA nAnA ruciryeSAM te nAnArucayaH / tathA hi / zrAhAravihArazayanAsanA vAdanAnaraNayAnavAhanagItavAditrAdiSu madhye 'nyasyAnyAru cirnavati teSAM nAnArucInAmiti / tathA nAnAraMnAyAM kRSipAzupAlya vipaNi zilpika sevAdiSvanyataramAraMneNeti / tathA nAnAdhyavasAyasaMyutAnAM gunAdhyavasAyanAjA iha aarti paraloka niSpipAsAnAM viSayatRSitAnAmidaM nAnAvidhaM pApazrutAdhya yanaM navati // 25 // tadyathA bhUmau navaM nirghAtanUkaMpAdikaM, tathotpAtaM kapihasitAdikaM, ta yA svapnaM gajavRSana siMhAdikaM tathA'tarikSaM meghAdikaM, tathAMge navamAMgaM yadibAdusphura zAdikaM, tathA svaralakSaNaM kAkasvaragaMjIrasvarAdikaM tathA lakSaNaM yavamatsya padmazaMkhaca zrIvatsAdikaM vyaMjanaM tilakamASAdikaM, tathA strIlakSaNaM raktakaracaraNAdikaM, evaM puruSA aari kA ki ratnaparyaMtAnAM lakSaNapratipAdakazAstraparijJAnamavagaMtavyaM // 26 // tathA maMtra vi zeSarUpA vidyAH tadyathA / Durnagamapi sunagamAkaromi sunagakArAM, tathA sunagamapi durjagamA karomi DurnagakArAM, tathA garnakarAM garbhAdhAna vidhAyinIM tathA mohovedAdayovA tatkaraNa zIlAmAtharvaNAnidhAnAM sadyo'narthakAriNIM vidyAmanIdhIyate tathA pAkazAsanI miMjAla saMjJikAM tathA nAnAvidhaivyaiH kaNavIrapuSpAdi nirmadhughRtAdi nirvoccaTanA dikaiH kAyairho mohavanaM yasyAM sA ivyahavanA tAM tathA kSatriyANAM dhanurvedAdikAparA vA yA svagotrakrame 80 For Private Personal Use Only
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ 714 tIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. pAyAtA tAmadhIya prayuMjate / tathA nAnAprakAraM jyotiSamadhItya vyApArayatIti darzayati (caMdacariyamityAdi ) caMisya grahapatezcaritaM caMzca ritamiti / tacca varNasaMsthAnapramANa pranAnatrayogarAnugrahAdikaM / sUryacaritaMtvidaM / sUryasyamaMDalaparimAraNarAziparinogodyo tAvakAzarAdUparAgAdikaM / tathA zukracArovithItrayacArAdikastathA bRhaspatiH zunAguna phalapradaH saMvatsararAziparinAgAdikazca tatholkApAtAdigdAhAzca vAyavyAdiSu maMDaleSu navaMtaH zastrAnikutpIDA vidhAyinonavaMti / tathA mRgAhariNasagAlAdayadhAraNyAsteSAM da nirutaM grAmanagarapravezAdau sati zunAgunaM yatra ciMtyate tnmRgckr| tathA vAyasAdInAM pa diNAM yatra sthAnAdikaM svarAzrayeNA'zunaphalaM ciMtyate tadAyasaparimaMDalaM / tathA pAMsu kezamAMsarudhirA divRSTayo'niSTaphaladAyatra zAstre ciMtyaMte tattadanidhAnaseva navati / ta thA vidyAnAnAprakArAH kukarmakAriNyastAzcemAH / vaitAlInAmavidyA / niyatAdarapratiba kA / sAca kila katinirjapaiDamubApayati tathArdhavaitAlI tamevopazamayati / tathopasvA pinI tAlodaghATanI zvApAkI zAMbarI tathA paribhAviDI kAliMgAgaurI gAMdhAryavapatanyuptarata nIjaMjaNI staMnanI zleSaNIyAmayakaraNI vizavyakaraNI prakrAmaNyaMtardhAnakaraNItyevamAdi kAvidyAyadhIyate / thAsAM cArthaH saMjhAto'vaseyati na varaM / svApinImAviDokAliMgya staddezonavAstannASAnibadAvA citraphalAH / avapatanI tujapatsvataevapatatyanyaM vApAta yatyevamuptatanyapi iSTavyA / tadevamevamAdikA vidyA / vAdigrahaNAtprajJaptyAdayo gRhyte| etAzca vidyAH pApaMDikAaviditaparamArthAgRhasthAvAsvayUthyAvAivyaliMgadhAriNonnapA nAdyartha prayuMjaMti anyeSAM vA virUpANAmuccAvacAnAM zabdAdInAM kAmanogAnAM kRte prayuM jaMti / sAmAnyena vidyAsevanamaniSTakArIti darzayitumAha / (tirivamityAdi) tirazcI nAmanukUlA sadanuSThAnapratipAdikAM ghAtikAM te anArya vipratipannA vidyAM sevaMte / teca ya yapi devAryanApAryA stathApi mithyAtvahatabujhyo'nAryakarmakAritvAdanAryAeva iSTavyA steca svAyuSaHkSye kAlamAse kAlaMkRtvA yadi kathaMcidevalokagAminonavaMti tato'nyatare pu AsurIyakeSu kilbiSikAdiSu sthAneSUtpatsyate tatopi vipramuktAzyutAyadivA manuSye pUtpatsyaMte tatraca tatkarmazeSatayaiDamUkenAvyaktanASiNastamastvenAMdhatayA mUkatayA vA pra tyAgabaMti tatopi nAnAprakAreSu yAtanAsthAneSu narakatiryagAdiSUtpadyate // 27 // se egaIna AyadevA pAyavA sayaNadevA gAradenvA pari vAradevA nAyagaMvA sahavAsiyaMvA hissAe ajvA aNugAmie ajjvA vacarae ajvA paDipadie ajyA saMdhibedae ajvA garine dae ajjvA naranie ajyA sovarie ajvA vAyurie avA sona
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 15 Nie ajvA mahie ajvA goghAyae ajvA govAlae ajvA sova lie ajjvA sovnniyNtie|||| artha-have gRhastha uddezIne adharma pada kahele. ( seegaI ke ) te gRhastha koDa eka mahA nirdaya paraloka thakI na vihito thako, saMsAranA sukha vAMDato to je karkaza karma kare te kahele. (prAyahevA ke0 ) potAne nimitteM athavA ( NAyahevA ke0 ) jhAtine nimitteM ( sayaNahevA ke0 ) svajanane nimitteM (thAgAraheuMvA ke0) gharane ni mitteM ( parivArahevA ke0 ) parivArane nimitteM ( nAyagaMvA ke0 ) paricita eTale jA gelA puruSane nimitteM (sahavAsiyaMvANissAe ke) sahavAsi eTale pADozInI nizrA ye, eTalAM akArya kare, te kahele. (yajvA ke0 ) athavA (aNugAmie ke ) ya kArya karavAne arthe bIjo jato hoya tenI paDavADe jAya, ( ajvAivacarae ke0 ) athavA akArya karavAne arthe tene aneka napacAra kare vizvAse, (yajvApaDipahieke0) athavA pratipathika eTale mArge jatA mANAsanI sanmukha Ave (auvAsaMghidaeke0) saMdhibedaka, eTale corI kare, (adhvAgaMgleidae ke0) athavA graMthineda kare, eTale gaMThI bo Do thAya, (avAnaranie ke0 ) athavA bAlI eTale gAmarAM carAve (yavAsovari e ke0) athavA sUvara Dukkara carAve (yajvAvAgurie ke0 ) athavA vAgharI thAya, eTale mRga mAravAnAM karma kare (avAsonagie ke0 ) athavA zakunI eTale padIne pAza nAkhe, (avAmahie ke0 ) athavA mAbI thAya, (avAgoghAyae ke0) athavA go ghAtaka kasAi thAya, gAyane mAre, athavA godhAne nAthe (avAgovAlae ke) govAli yA paNu kare, ityAdika nIcakarma kare, (yavAsovaNie ke ) kutarAno rAkhanAra thA ya, (aDvA sovaNiyaMtie ke0 ) kutarAye karI zikAra khele. ityAdika badhA malIne canada prakAre kr| aneka jIvono vinAzakare. // // // dIpikA-atha gRhasthAnudizyAdharmasevAmAha / ( seegaIyAyaheuvA ) saekaH kadAcinnistriMzayAtmanimittaM jhAtihetuMvA agArahetuM gRhasaMskaraNArtha parivArahetuMvA jhA takaH paricitastaM samuddizya sahavAsikaM prAtivezmikaM nizrIkRtya etAni kuryAt / tAnye vAha / (avetti ) athaveti padAMtarApekSyA / gatamanugabatItyanugAmukaH sacAkAye karaNamanAstaM gavaMtamanugabati / athavA'nyasya virUpakaraNAvasarApekSA upacArakaH syA t / athavA narabhreNa caratyauranikaH / athavA saukarikaH / athavA zakuninizcarati zAku nikaH athavA vAgarikaH athavA mAtsyikaHathavA goghAtakaH athavA gopAlatvaM zrayati
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ 716 tIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. athavA zvanizcarati zauvanikaH gunAM pAlakaztyarthaH / athavA (sovaNiyaMtaetti ) zvaniH pApardikurvanmRgAdInAmaMtaM karotItyarthaH // 27 // // TIkA-sAMprataM gRhasthAnuddizyAdharmapadasevanamucyate / (seegainaityAdi ) saekaH ka dAcinnistriMzaH sAMpratyApekSyapagataparalokAdhyavasAyaH karmaparatayA nogalipsuH saMsArasvanA vAnuvAtmanimittaM cetyetAnyanugAmukAnyakartavya hetunUtAni caturdazAsadanuSTAnAni vidhatte tadyathA jhAtayaH svajanAstannimittaM tathA'gAranimittaM gRhasaMskAraNArtha sAmAnyenavA kuTuM bArtha pArivAranimittaMvA dAsIdAsakarmakarAdiparikarakate tathA jhAtaevajJAtakaH paricita staM samuddizya tathA sahavAsikaMvA prAtivezmikaMvA nizrIkRtyaitAni vadayamANAni kuryAdi ti sNbNdhH| tAnica darzayitumAha / (amuvetyAdi) athavetyevaM vakSyamANAvedayA padAM taropalakSaNArthaH / gatamanugabatItyanugAmukaH sacA'kAyAdhyavasAyena vivaktisthalA dyapekSyA virUpakartavyacikIrSustaM gatamanugati / athavA tasyApakartavyasyApakArAva sarApeTyupacArakonavatyathavA tasya prAtipathikonavati pratimukhaM saMmukhInamAgavatyathavA'' tmasvajanArtha saMdhibedakonavati vaurya pratipadyate athavaurarmeSaizcaratyauranikothavA sau karikojavatyathavA zakunibhiH padinizcaratIti zakuniko'thavA vAgurayA mRgAdibaMdhano jjvA carati vAyurikothavA matsyaizcarati mAtsyakothavA gopAlanAvaM pratipadyate'thavA gara ghAtakaH syAdathavA zvanizcarati zauvanikaH zunAM paripAkonavatItyartho'thavA (sovaNiyaM ti ) zvaniH pArTi kurvanmRgAdInAmaMtaM karotItyarthaH // 27 // se egaIna ANugAmiyanAvaM paDisaMdhAya tameva ANugAmiyANu gAmiyaM daMtA vettA nettA luMpazttA vilupazttA navazttA AdAraM AhAreti iti se mahayA pAvehiM kammedi attANaM navaskAittA nv||shnnaase egaIna navacarayaM nAvaM pa DisaMdhAya tameva navacariyaM daMtA bettA nettA lupazttAvilupazttA navaztA A hAraM AdAti iti se madayA pAvedi kammehiM attANaM navarakAzttA nv||30 artha-have e cauda sthAnakane pratyeke prathama thakI vivarNakarIne kahele. (seegaIna yANugAmiyanAvaMpaDisaMdhAya ke0) te ko eka puruSa AtmAne arthe koi eka grAmAMta re janArA puruSanI pAseM ivya evaM jANIne (tamevANugAmiyAgAmiyaM ke0) temaja tenI paDavADe jAya, panI tene vizvAsa upajAvIne (haMtA ke0) tene haNe, de, nede, khaM Te, vizeSe khuMTe, (udavazttA ke0) upava kare, jIvitavya thakI vinAza kare, palI
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 92 tenuM dhanalaine te dhanekarI aneka prakAreM ( yAhAraMzAhAreMti ke0 ) prahAra zrAhAre. ( iti se mahayApAve kimme hiMyattAca varakA ittAnava ke0 ) evI rIteM te puruSa mahoTA krUra pApa karmAnuSThAne, potAnA zrAtmAne durgatimAMhe pADe. naraka tiryaMcagatine nAbhe vi khyAta thAya // 25 // te koieka puruSa dhanavaMtanI vaMcanA nimitteM ( navacarayaMnAvaMpa DisaM dhAya ke 0 ) upacAraka nAva yAdarIne temaja nAnA prakAranA upAya karI vizvAsa upa jAvI tene haNI, bedI, nedI, luMTI, vizeSe luMTI, upava karI, jIvitavya thakI vi nAzakarIne tenu dhanaleine, tedhane karI aneka prakAranA AhAra thAhAre. erIte te puruSa mahoTA krUra pApAnuSThAne karIne potAnA AtmAne durgatimAMhe pADe caturgatika saMsAramA he paramakare narakAdi gatine viSe vikhyAta thAya // 30 // // dIpikA - evameteSAM caturdazakartavyAnAmuddezaM kRtvA tAni pratyekaM vivRNoti / tatraikaH kazcidAtmAdyarthaM grAmAMtaraM gavan puruSasya samIpe kiMcidravyaM jJAtvA tajighRkusta syAnugAmukanAvaM pratisaMdhAya sahagamanenAnukUlyaM pratipadya vacanAvasaraM samIhamAnoga tamanugaJjati / pravasaraM labdhvA tasya haMtA, daMDAdinizvettA, khajAdinA nettA, vajramuSTyA dinA luMpayitA, kezAkarSaNAdinirvi juMpayitA, kazAprahArAdiniH khapAvayitA, jIvita vinAzakaH syAt ityAdi kRtvA'hAramAhArayati ityevamasau mahadbhiH pApaiH karma nirAtmA namupakhyApayitA navati / ayaM mahApApakArItyevaM loke khyApayati // 29 // tadevamekaH kazcinavataH kasyaciDupacarakanAvamAzritya taM vizvAse pAtayitvA dhanAdikRte tasya haMtA betA ityAdi / evamasau mahadbhiH pApairupakhyApayitA javati // 30 // // TIkA - tadevametAni caturdazApyuddizya pratyekamAditaH pranRti vitRNoti / (see ityAdi) tatraikaH kazcidAtmArtha parasya gaMturyAmAMtaraM kiMcihnavyajAtamavagamya tadAdi sustasyaivAnugAmukAvaM pratisaMdhAya sahatRnAvenAnukUlyaM pratipadya vivaditvaMcanAvasara kAlAdyapekI tameva gatamanuvrajati tameva cAcyuvAna vinayAdiniratyaMtopacArairupacaryAnu vrajya ca vivacitamavasaraM labdhvA tasyAsau haMtA daMDAdinistathA bettA khaDDAdinA hasta pAdAdestathA nettA vajramuSTyAdinA tathA juMpayitA kezAkarSaNAdikadarthanatastathA viluMpa yitA kazAprahArAdiniratyaMtaDuHkhotpAdanena tathA DrAvayitA jIvitA chyaparopaNatonavatI tyevamAdikaM kRtvA'hAramAhArayatyasaiau / etaDukkaM navati / galakartakaH kazcidanyasya dhanava to'nugAmukAvaM pratipadya taM bahuvidhairupAyairvine pAtayitvA jogArthI mohAMdhaH sAMpratehi tayA tasya / rikthavatoprakRtyAhArAdikAM jogakriyAM vidhatte / ityevamasau mahaniH krUraiH ka " For Private Personal Use Only
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ 717 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. maniranuSThAnairmahApAtakanUtairvA tIvrAnunAvaidIrgha sthitikairAtmAnamupAkhyApayitA navati ta thAhyayamasau mahApApakArItyevamAtmAnaM loke khyApayatyaSTaprakAraiH kamenirAtmAnaM tathA baMdhayati yathA loke tadipAkApAditenAvasthA vizepeNa satA nArakatiryaGnarAmararUpata yA khyApayatIti // 2 // tadevamekaH kazcidakartavyAnisaMdhinA parasya svApateyavatastacanA rthamupacarakanAvaM pratijJAya pazcAttaM nAnAvidhairvinayopAyairupacarati upacarya ca vizraMne pA tayitvA tavyArthI tasya haMtA bettA yAvadapAvayitA navatItyevamasAvAtmAnaM pApaiH ka maniH khyApayatIti // 30 // se egaI pADipahiyanAvaM paDisaMdhAya tameva pADipadebciA haMtA bettA netA laMpazttA vilupazttA navavazttA AhAraM AhArati iti se maDhayA pAvehiM kammahiM attANaM nvarakAzttA nava ||31||se egaI saMdhi dagajAvaM paDisaMdhAya tameva saMdhiM bettA nettA jAva iti se mahayA pAvediM kammedi attANaM navarakAzttA navaz // 32 // artha-te koieka puruSa ( pADipahiyanAvaMpa DisaMdhAya ke0) dhanavaMta puruSa jANI, mArga mAM sanmukha Ave, paDI (tamevapaDipahehicA ke0) tene temaja vizvAsa napajAvI sanmukha sthita rahIne, haNI, vedI, nedI, luTIne, vizeSe khuMTone, upava kare, jIvitavya thakI vinAza karIne tenuM dhanalezne aneka prakAranAbAhAra AhAre te puruSa mahoTA kara pApaka manA anuSThAne karI potAnA AtmAne urgatimAM pADe narakAdika gatine viSe vikhyAta thA y||31|| koieka puruSa dhanavaMta puruSa jANIne saMdhibedaka eTale khAtara pADavAnonAva AdarIne, AjIvikAne arthe pArakuM dhanalIe, bede, jede ityAdika pUrvavat jaannvu||32|| __ // dIpikA-yathaikaH kazcitpratipathenAnimukhena caratIti prAtipathikastanAvaM pratipa dya tasyArthavatovizraMnatohaMtetyAdi pUrvavat // 31 // ekaH kazcitsaMdhibedakanAvaM khAtra khananatvaM pratipadya tatosau saMdhiM biMdana khAtraM khanan prANinAM bettAsyAdityAdi // 3 // // TIkA-athaikaH kazcitpratipathenAnimukhena carati prAtipathikastanAvaM pratipadyAparasyA rthavatastadeva pratipathikatvaM kurvan pratipathe sthitvA tasyArthavatoviaMnatazvetA yAvadapa zavayitA navatItyevamasAvAtmAnaM pApaiH karmaniH khyApayatIti ||31||athaikH kazcidirU pakarmaNA jIvitArthI saMdhivedakanA khAtrakhananatvaM pratipadyAnenopAyenAtmAnamahaM karta yiSyAmItyevaM pratijJA kRtvA tameva pratipadyate tatosau saMdhi dina khAtraM khanana prANinAM
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 11 bettA nettA vinuMSayitA navatItyetacca kRtvA'hAramAhayatItyetaccopalakSaNamanyAMzca kAma jogAn svato 'nyadapi jJAtigRhAdikaM pAlayatItyevamasau mahadbhiH pApaiH karmanirA tmAnamupakhyApayati // 32 // se ina vibedanAvaM parisaMdhAya tamevagaMviM bettA nettA jAva iti se maha yA pAvehiM kammehiM prattANaM navarakAittA javai // 33 // se egaina nara priyanAvaM pabhisaMdhAya naranaMvA asmataraM tasaM pApadaMtA jAva navarakAittA nava eso nilAvo savaca // 34 // - koka puruSa tI boDAno nAva vyAdarIne, ghurdhurA dika aneka upAyakarI lokane haNe, bede de, ityAdika pUrvavat jANavuM // 33 // koieka puruSa aura cikanAva nara eTale jarA bakarAM tenA mAMsAdikeM karI prAjIvikA kare; te naracika TharaNA tathA ya nyatra prANIne haNe, bede, nede, ityAdika pUrvavat jANavuM // 34 // // dIpikA - athaikaH kazcithivedakanAvaM pratipadya ghurdhurAdinA graMthitAsyAdityAdi // 33 // yathaikaH kazciddharmavRttiH naracAcara NakAstaizcarati aura cikaH / saca tadUrNiyA tanmAM sAdinA vAtmAnaM vartayati satanAvaM pratipadya naravA'nyaMvA trasaM prANinaM svapuSTaye haM ti tasya vA haMtA bettA ityAdi pUrvavat // 34 // // TIkA - kaH kazcidasadanuSThAyI ghughurAdinA graMthicchedakanAvaM pratipadya tamevAnuyA ti / zeSaM pUrvavat // 33 // yathaikaH kazcidadharmakarmavRttirurAcaraNa kA staizcarati yaH sa aura cikaH saca tadUrNayA tanmAMsAdinA vAtmAnaM vartayati tadevamasau tanAvaM pratipadyeoracaM vA'nyaMvA saM prANinaM svamAMsapuSTyarthaM vyApAdayati tasya savA haMtA bettA nettA navatIti zeSaM pUrvavat // 34 // seIna sovara jAvaM paDasaMdhAya mahisaMvAtaraMvA tasaM pANaM jAva navakAittA navai // 38 // se egaIna vAgurivajAvaM paDisaMdhAya miyaMvA sataraMvA tasaM pANaM daMtA jAva navarakAittA navai // 36 // artha- koi eka puruSa saukarika eTale khATakIno nAva aMgIkAra karIne khATakI thaine neka mahiSAdika tathA bIjA trasa jIvone haNe, bede, nede, yAvat saMsAra paribhramaNa kare ityAdika pUrvavat jAvaM. // 35 // te koieka puruSa, pApAtmA vAgharI paNu AdarIne mR gAdika tathA bIjA sa jIvone haNe bede bhede, ityAdika pUrvavat jANavuM. // 36 // For Private Personal Use Only
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ 730 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. // dIpikA-athaikaH kazcitsaukarikaH zvapacazcAMDAlaH khATika ityrthH| tanAvamAzri tya mahiSaM vAnyaM trasaM prANinaM haMtIti tasya haMtA AttAityAdi // 35 // athaikaH kazciA gurikatvamAzritya mRgaM vA'nyaM prANinaM haMti tasyaca daMtA navati zeSaM pUvarvat // 36 // // TIkA-atrAMtare saukarikapadaM taca svabudhyA vyAkhyeyaM / saukarikAHzvapacAzcAMDAlAH khaTTikAityarthaH // 35 // athaikaH kazcitduzsatvovAgurikanAvaM lubdhakatvaM pratisaMdhAya prati padya vAgurayA mRgaM hariNamanyaMvA trasaM prANinaM zazAdikamAtmavRtyartha svajanAdyarthavA vyA pAdayati tasyaca haMtA letA navati / zeSaM pUrvavat // 36 // se egaIna samaNiyaM nAvaM paDisaMdhAya saNivA asmataraMvA tasaM pANaM daM tA jAva gvarakAzttA nv||3|| se egazna mibiyanAvaM pamisaMdhAya ma baMbA apamataraM vA tasaM pANaM hattA jAva navarakAzttA nv||37|| artha-koieka puruSa, zAkunI eTale padI-no vinAza karIne, ajIvikA kare; evo thako aneka padIne haNe, de, nede, ityAdika pUrvavat jANaQ. // 37 // koieka puru Sa adhamAdhama mAbI thazne aneka mAbalAdika jalacara jIvone haNe, de, nede, ityA dika pUrvavat jANavu. // 3 // // dIpikA-athaikaH kazcimakunAlAvakAdayastai zcarati zAkunikastanAvamAzritya za kunamanyaM vA trasaM haMti tasya ca hananAdikAM kriyAM karotIti // 37 // athaikaH kazcinmA tsyikanAvamAzritya matsyaM vA'nyaM trasaM vA jalacaraM prANinaM hanyAt / zeSaM sugamaM // 3 // // TIkA-athaikaH kazcidadhamopApajIvI zakunAlAvakAdayastaizcarati zAkunikastAnA vaM pratisaMdhAya tanmAMsAdyarthI zakunamanyaM vA trasaM vyApAdayati tasyaca hananAdikAM kriyAM karotIti / zeSaM pUrvavat // 37 // athaikaH kazcidadhamAdhamomAtsyikanAvaM pratipadya, matsyaM vA'nyaM jalacaraM prANinaM vyApadaye nanAdikAH kriyAH kuryAt / zepaM sugamaM // 30 // se egaI goghAyanAvaM paDisaMdhAya tameva goNavA asmayaraMvA tasaM pANaM daMtA jAva barakAzttA nava ||nnaa se egaI govAlanAvaM paDisaMdhAya tameva govAlaMvA parijaviya parijaviyahaMtA jAva navarakAzttA nv||40|| artha-koieka adharmI puruSa, krUrakarmano karanAra, gaughAtakano nAva AdarI, gAya, athavA bIjA trasa jIvone de, nede, ityAdika pUrvavat jANa // 3 // // koieka puruSa, krUra
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 751 karmano karanAra gopAlanAva yAdarIne, koveM caDyo thako gAyane gokula mAMhethI TAlate ho, bede de, ityAdika pUrvavat jANaM // 40 // // dIpikA - prathaikaH kazcitkrUrakarmA goghAtakanAvamAzritya gAmanyaM vA trasaM haMti tasya haMtA syAt // 3 // thaikaH kazcijopAsanAvaM pratipadya tAM gAM parivicya pRthak ka tvA tasyAhaMtA navati / zeSaM pUrvavat // 40 // // TIkA - thaikaH kazcinopAlanAvaM pratipadya kasyAzcinoH kupitaH san tAM gAM pari vicya pRthak kRtvA tasyAhaMtA bettA nettA nUyobhUyobhavati / zeSaM pUrvavat // 39 // yathaikaH kazcitkUrakarmakArI goghAtakanAvaM pratipadya, gAmanyataraM vA trasaM prANinaM vyApAda yettasya ca hananAdikAH kriyAH kuryAditi // 40 // se egaina sovaliyanAvaM paDisaMdhAya tameva suNagaMvA annayaraMvA tasaM pANaM tA jAva navarakAittA navai // 41 // se egaina sovaNiyaMtiyaM jAvaM paDisaMdhAya tameva maNussaMvA annayaraMvA tasaM pANaM daMtA jAva prahAraM prAdAti iti se mahayA pAvediM kammehiM prattAeM navarakAittA navai // 42 // artha- ko eka puruSa zauvanikanAva eTale zvAneM karI yAhAra karUM evo nAva yAdarIne neka jIvane haNe, bede, nede, ityAdika pUrvavat jANavuM // 41 // koieka puru zvAnane pAle, zvAnano parigraha kare, teNe karI ko eka yAvatA jatA pathikane, 'thavA bIjA jIvane ho, bede, nede, yAhAra thAhAre ityAdika erIte te krUrakarme ka caturgatika saMsAra mAMhe paDe // 42 // eTale yAjIvikA nimitta pApanuM kAraNa kayuM. || dIpikA - prathaikaH kazcit zvapApardhinAvaM pratijJAya tameva zvAnaM paraMvA trasaM mRga sUkarAdikaM hanyAttasyaca haMtetyAdipUrvavat // 41 // yathaikaH kazcidanAryaH ( sovaliyaM tiyaMti) ivanizvarati zauvanikaH aMtosyAstItyaMtika: yaMte vA carati aMtikaH paryaMtavAsI zauvanizvAsau aMtikazca zauvanikAMtikaH krUrasArameyaparigrahaH pratyaMta nivAsI ca tadasau tanAvamAzritya manuSyaM kaMcana pathikamanyaMvA mRgasUkarAdikaM trasaM prANinaM haMtA java ti / haMtA ityatra tAnikastRn / zvastanItA vA tRc syAttadAdhyAhAreNa pUrvavanneyaM / tathA puruSa haMti tasya sa haMtA bettetyAdi / tRnazvastanyau prAgapi yojyau / sacaivaM mahadbhiH pApakarma nirAtmAnamupakhyApayitA syAditi // 42 // 91 For Private Personal Use Only
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ 72 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. // TIkA - prathaikaH kazcidhanyakarmakArI zauvanikanAvaM pratipadya sArameyapAparddhinAvaM pratijJAya tameva zvAnaM tena vA paraM mRgasUkarAdikaM trasaM prANinaM vyApAdayettasya ca hananAdi kAH kriyAH kuryAditi // 41 // athaikaH kazcidanAryo nirvivekaH ( sovaliyaMtiyaM nAvaMti ) zvanizvarati gauvanikaH aMtosyAstItyaM tiko'tevA caratyaMtikaH paryatavAsItyarthaH / zauvani kazvAsAvaMtika zauvanikAMtikaH krUrasArameyaparigrahaH pratyaMtanivAsIca pratyaMta nivAsini af vazvitIti tadasautanAvaM pratisaMdhAya iSTasArameyaparigrahaM pratipadya, manuSyaM vA kaMca napathikamanyAgatamanyaM vA mRgasukarAdikaM trasaM prANinaM haMtA navati / ayaM ca tAJjIlika stRn luT pratyayovA iSTavyaH / tRci tu sAdhyAhAraM prAgva vyAkhyeyaM / tadyathA / puruSaM vyApA dayettaspa ca haMtA bettA ityAdi / tRnaluTpratyayau prAgapi yojanIyAviti / tadevamasau ma hAkrUrakarmakArI mahadbhiH karma nirAtmAnamupakhyApayitA navatIti // 42 // se egaina parisAmAna uThatA hameyaM daNAmitti kaTTu ttittiraMvA vaha gaMvA lAvagaMvA kavoyagaMvA kavijalaMvA annayaraMvA tasaM pANaM daMtA jAva navarakAittA navai // 43 // se egaina ke prayANaM viruddhe samANe prajvA khaladANeNaM aDavA surAghAla evaM gAhAvatIlavA gADhAva puttA vA sayameva gaNikAeNaM sassAI zAme annevi gaNikAeNaM sa ssAI sAmAveza agaNikAeNaM sassAI sAmaMtaMpi naM samagujAi iti se mahayA pAvakammehiM prattAeM navarakAittA javai // 44 // artha - have kAMhiM eka pApanuM vizeSa kAraNa kahe. je prathama kayuM, dhane have kadeze, mAM vizeSa eTake, prathamaje jIvahiMsA kahI te hiMsA loka thakI prabanna paNe ka re, ghane have je kadeze te hiMsA lokamAM pragaTa paNe kare, eTaluM vizeSa jANavuM. te e vI rIteM ke, jema ko eka puruSa mAMsa na karavAnI ivAyeM, athavA vyasanane lIdhe ya thavA krIDAne nimittaM ( parisAmajJAhittA ke0 ) pariSadAmAMhethI uThIne (hameyaM ke0 ) huM yA amuka jIvane ( haNAmittika ke0 ) haNIza. evI pratijJA karIne, pI ( tittiraMvA ke0 ) tittara, athavA ( vaTTagaMvA ke0 ) varttaka, athavA ( lAvagaMvA ke0 ) lAvaka, athavA (kavoyagaMvA ke0 ) kapota pakSI, athavA ( kaviMjalaMvA ke0 ) kapiM jana eTale pArevAM, tathA sArasa pachi vizeSa jANavAM, athavA ( annayaraMvA ke0 ) nya (tasaMpAeM ke0 ) trasa jIvane haNe, bede, nede, ityAdika yAvat potAnA zrAtmAne karmabaMdhana viSe pADe // 43 // dave koieka puruSa, prakRtiyeM krodhI bato, ( keAi ke0 ) For Private Personal Use Only }
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapata siMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 723 koka (yAke0 ) zabdAdika kAraNe karI rIsAyo bato, (viru desamA ke0 ) yAgalAno virodha kare. te kAraNa kahe . ( aDavAkhaladANeAM ke0 ) saDelAM yanna tene dAne karIneM, yathavA dhAnyane khale alpa dAne karIne, (aDavAsurAghAla ke 0 ) athavA thAna kozAdika, koieka adhikArAdika, tene viSe vAMbita jAnane khanAve rIsAyo thako ( gAvatINavAke 0 ) gRhapatinA, athavA ( gAhAvaiputtANaMvA ke0 ) gRhapatinA putranA dhAnya khAdikane (sayamevake0 ) poteM (gaNikAeke 0 ) ani kAyeM karI (sarasA ke0 ) te dhAnyAdikane ( jhAmei ke0 ) bAle. (anne vigaNikAeM paMsassA iMsAmAve i ke0 50 ) athavA rIsAlo thako bIjA pAseM agrikAyeM karI te dhAnyAdikane balAve. (x gaNikAesarasAIjhAmaM taM pitryannaM samajA i ke 0 0 ) bIjo koi amikAyeM karI te dhAnyane bAlato hoya, tene anumode. erIteM te mahoTA pApakarme karI potAnA yA tmAne bAMdhe yAvat caturgatika saMsAra mAMhe paribhramaNa kareM // 44 // // dIpikA - naktA sadA jIvanopAyanUtA vRttiH / yatha kvacitkutazcinnimittAtsAvayAMgIkA raM darzayati / pUrvaM vRttiruktA prabannaM vA prANighAtaM kuryAdiha tu kutazcinnimittAtsAdA Una madhye prANighAta pratijJayA pravartate ityAha / yathaikaH kazcivyasanena krIDayA kupitovA pA domadhye gatautthAya evaM pratijJAM kuryAt / grahamenaM prANinaM haniSyAmIti pratijJAM kRtvA tittirAdikaM haMtA ityAdi yAvadAtmAnaM pApakarmaNA upakhyApayitA javati / pUrvama parAdhaM vinA kruddhAnaktAH // 43 // athA'parAdhakruddhAndarzayati / prathaikaH kazcitprakRtyA kodhanaH kena cidAdIyataityAdAnaM zabdAdikaM kAraNaM tena viruddhaH parasya ghAtaM kuryAt kenacidena kuSTo niMditovA virudhyeta rUpeNa bIjatsaM kaMcit dRSTvA'pazakunoyamiti dhyAtvA kupyeta / gaMdha sAdikaM sUtreNaivAha / (aDavAkhatti) khalasya kupitasya dAnaM khalake vAlpadhAnyAdedaniM khaladAnaM tena kupitaH / athavA surAyAH sthAlakaM kozakAdi tena vAMbitalAnAnAvAt kupi togRhapatergRhapatiputrANAM vA svayaM agnikAyena khalakavarttIni sasyAni dhmApayedahet anye navA dahato' 'nyAnvA samanujAnIyAt / evamasau mahApApairAtmAnamupakhyApayitA syAt 44 // TIkA - naktA sadA jIvanopAyavRttiridAnIM kvacitkutazcinnimittAdamyupagamaM darza yati / (sega ityAdi) ayaM cAtra pUrvasmAdvizeSaH / pUrvatra vRttiH pratipAditA prabannaM vA prANavyaparopaNaM kuryAt / itarastu kazcinnimittAtsAhA Unamadhye prANivyApAdanapratijJAM vidhAyodyataiti darzayati / yathaikaH kazcinmAMsAdaneiyA vyasanena krIDayA kupitovA parya domadhyAdanyutthAyaivaMbhUtAM pratijJAM vidadhyAt / yathAhamenaM vakSyamANaM prANinaM haniSyAmI For Private Personal Use Only
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ 724 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. ti pratijhAM kRtvA pazcAttittirAdikaM haMtA beteti netetti tAjIlikastRna khuttprtyyovaa| tasya vA haMtetyAdi yAvadAtmAnaM pApena karmaNA khyApayitA navatIti // 43 // iha cAdharma pAdikeSvanidhIyamAneSu sarvepi prANazehakAriNaH kathaMcidanidhAtavyAstatra pUrvamanaparAdhakrU bAyanihitAH sAMpratamaparAdhamAn darzayitumAha // (seegainaityAdi) athaikaH kazci prakatyA krodhano'sahiSNutayA kenacidAdIyataityAdAnaM zabdAdikaM kAraNaM tena viruH sa mAnaH parasyApakuryAt / zabdAdAnena tAvatkenacidAkruSToniMditovAcA virudhyeta / rUpAdA nenatu bInatsaM kaMcana dRSTvA'pazakunAdhyavasAyena kupyeta / gaMdharasAdikaM tvAdAnaM sUtreNai va darzayitumAha / athavA khalasya kuthitAdiviziSTasya dAnaM khalasya vAlpadhAnyAdenaM kha ladAnaM tena kupito'thavA surAyAH sthAlakaM kozakAdi tena vivaditalAnA'nAvAt kupi taH / gRhapatyAderetat kuryAdityAha / svayamevA nikAyenAminA tatsasyAni khalakavartI nizA nitrIhyAdIni dhmApayedahedanyena vA dAhayedahatovA'nyAnsamanujAnIyAdityevamasaumahApA pakarmanarAtmAnamupakhyApayitA navatIti // 4 // se egazna keNa AyANeNaMvA viruddhe samANe ajvA khaladANeNaM a uvA surAghAlaeNaM gAdAvatINavA gAhAvAputtAvA nahANavA go pANavA ghoDagANavA gaddanANavA sayameva gharAna kappati annaNavika ppAveti kappaMtaMpi annaM samAjANa zati se mahayA jAva nv||45|| artha-atha have koieka puruSa koieka dhAdAna eTale kAraNe karI rIsANo thako, annane dAne athavA dhAnyanA khalAne viSe alpa dAne, athavA kozaeka adhikArAdikane viSe vAMDita lAnane banAve, gRhapatinAM athavA gRhapatinAM putranAM (naTTANavAke0) uMTa, athavA( goNANavA ke ) vRSana, (ghoDagANavA ke0) ghoDo, (gaddanANavA ke0) gardana, teno ( sayamevagharAukappeMti ke0) jaMghAdika avayava kalpe bede, nede, baMdhana, nAtha, vAga pranati Adi lene poteja kApe, bIjA pAseM kapAve, bIjo kApato hoya tene anumo dana zrApe, erIne te puruSa mahoTuMpopArjana kare // 45 // // dIpikA-athaikaH kazcitkenacitkhaladAnAdinA'dAnena gRhapatyAdeH kupitastatsaMbaM dhinanaSTAdeH svayameva parazupratizastreNa (gharAutti) jaMghAdyavayavAna kalpayati binatti anyena bedayati bidaMtaM samanujAnIte / evaM pApakarmaNAtmAnaM prasidi nayati // 45 // // TIkA-sAMpratamanyena prakAreNa pApopAdAnamAha / (seega-ityAdi ) athaikaH ka zcitkenacittu khaladAnAdinA'nena gRhapatyAdeH kupitastatsaMbaMdhinauSTrAdeH svayamevAtmanA pa
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 725 razvAdinA (ghUrAutti ) jaMghAH khalakAvA kalpayati binatyanyena vA bedayati anyavA biMdaMtaM samanujAnIte ityevamasAvAtmAnaM pApena karmaNopAkhyApayitA navati // 45 // se egazna keNa AyANeNaM vA viruddhesamANe ajjvA khaladANeNaM aSu vA surAghAlaeNaM gAhAvatINavA gAdAvaraputtANavA nahasAlAvA goNasAlAvA ghoDagasAlAvA gaddanasAlAvA kaMTakaboMdiyAe paDipehittA sayameva agaNikAeNaM sAmez anneNavi sAmAveza sAmaMta pi annaM samaNujANa iti se matyA jAva nv|| 46 // artha-valI bIjI rIteM dekhADele. koieka puruSa, koieka kAraNathI rIsANo thako, atha vA valI annane dAne, tathA dhAnyane, thome dAne athavA koieka adhikArAdikane viSe vAMnita lAnane anAve, gRhapati athavA gRhapatinA putranAM caMTazAlA, vRSanazAlA, azvazAlA, gardanazAlAne, kAMTA DhAMkIne poteM agnikAyeM karI bAle. bIjA pAseM balAve, bIjo bAlato hoya tene anumode, evI kriyA karato jIva, ghaNA pApakarma napArjana ka rI, saMsAra mAMhe paricamaNa kare // 46 // // dIpikA-athaikaH kazcitkenacinnimittena gRhapatyAdeH kupitastatsaMbaMdhinAmuSTAdInAM zAlAH gRhANi (kaMTaka boMdiyAeti ) kaMTakazAkhAniH pratividhAya pihitvA svayamagni nA dahet / zeSaM pUrvavat // 46 // // TIkA-kiMca (seegaityAdi ) athaikaH kazcitkena cinnimittena gRhapatyAdeH kupi tastatsaMbaMdhinAmuSTAdInAMzAlAgRhANi (kaMTakaboMdiyAeti ) kaMTakazAkhAniH pratividhAya pihilA sthagitvA, svayamevAgninA dahet / zeSaM pUrvavat // 46 // se egazna keNa AyANeNaM virukhe samANe ajjvA khaladANeNaM ajvA surAghAlaeNaM gAhAvatINavA gAhAvazputtANavA kuMmalaMvA maNivA mottiyaMvA sayameva avahara annaNavi avaharava avaharaMtaM pi annaM samaNujANa iti se madayA jAva nava // 4 // artha-koieka puruSa, koieka kAraNe rIsANo thako, anna athavA dhAnyanA khalAne viSe, alpa dhAnyanA dAne athavA kAMhiMeka adhikArAdikaneviSe vAMbita jAnane banAve, gRha pati athavA gRhapatinA putranA kAnanAM kuMmala, athavA maNI, ratna, motI, athavA bIjA
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ 726 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM . yAnaraNAdika ivya, poteM apahare, bIjAne hAthe apaharAve, bIjo koi apaharato hoya te anumode, ema karato jIva ghaNAM pApa karmopArjana kare // 47 // || dIpikA - thaikaH kenacidAdAnena kupitogRhapatyAdeH kuMDalAdi ivyamapaharet / zeSaM pUrvavat // 47 // // TIkA - pica (ega ityAdi) mekaH kazcitkena cidAdAnena kupitogRhapatyAdeH saMbaMdhi kuMDalAdikaM ivyajAtaM svayamevApaharedavaziSTaM pUrvavat // 47 // sevi AdANeNaM virudve samANe aDavA khaladANaM aDDu vA surAghAlaNaM samosavA mAhaNeNavA battagaMvA daMmagaMvA naMmagaMvA ma tagaMvA laThiMvA nisigaMvA celagaMvA cilimiligaMvA cammagaMvA beyaNa gaMvA cammakosivA sayameva vadaraMti jAva samagujAi iti se ma dayA jAva navarakAittA navai // 48 // artha- have pAkhaMmI darzana upara kopyo thako, je kare; te dekhADele. koieka kAraNe sobata vAdIyeM jItyo athavA potAnA darzanane dRSTirAgeM athavA anna ne dhA nyane thoDe dAne, athavA koieka adhikArAdikane viSe vAMtilAnane nAve, kopyo thako zrama athavA brAhmaNa tenAM daMga, batra, mATInA jAMga, mAtro, lAkaDI, besavAno pATa, vastra, maTako, DhAMkavAno vastra, carma, carmabedanI taravAra, carmanI kothalI ityAdika neka upakaraNa poteM apahare, bIjA ne hAthe apaharAve, bIjo ko apaharato hoya tene anumodana chApe, erIte ghaSNA karma upArjana kare. eTalA kAraNe krodheM karI pApanuM vizeSapaNuM kartuM // 48 // // dIpikA-pAkhaMDikopa rikopamAha / yathaikaH kazcitsvamatAnurAgeNa vAdaparAjito vA anyena vA kena cinnimittena kupitaH zramaNAnAM brAhmaNAnAM batrakaM vA jAMDaM kiMci6stu daM DakaM vA jAMDakaM kiMci vastumAtrakaM pAtraM (lahigaM) yaSTiM (nisigaM ) vRsImAsanamiti yA vat / celakaM vastraM (cilimiligaM ) prakhAdapaTI carmakaM pADukAdi carmavedanakaM zastrAdi ca kozaM zastrakSepako halakaM svayamapaharet / zeSaMpUrvavat // // 48 // // TIkA- sAMprataM pAkhaMDikopari kopena yatkuryAttaddarzayitumAha / ( seegaina ityAdi) yathaikaH kazvitsvadarzanAnurAgeNa vA vAdaparAjitovAnyenavA kenavA kenacinnimittena ku For Private Personal Use Only
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 17 pitaH sannetatkuryAdityAha / tdythaa| zrAmyaMtIti zramaNAsteSAmanyeSAmapi tathAnU tAnAM kenacidAdAnena kupitaH san daMDakAdikamupakaraNajAtamapaharet anyena vA dAraye danyaMvA haraMtaM samanujAnIyAt ityAdipUrvavat // 4 // se egaina govitigiMga taM gAhAvatINavA gAdAvazpattANavA sayameva agaNikAeNaM sahIna sAme jAva annaMpi sAmaMtaM samaNujANa iti se madayA jAva navarakAzttA navati // 4 // artha-have niHkAraNa pAparnu vizeSa kaheje. atha koieka puruSa, atyaMta mUrvavato (NovitigiMDake) evo vicAra kare nahIM ke, akArya karavA thakI mane yA navamAM atha vA paranavamAM aniSTaphalanI prApti thaze, athavA mahAro anuSThAna atyaMta mAgole evaM bAloce nahIM, evo bato bAloka tathA paraloka viru6 kriyA kare te dekhADele gRhapa tinA athavA gRhapatinA putranA dhAnyane niHkAraNe poteM amikAyeM karI prajvAle, bI jAne hAthe prajvAlAve, bIjo koI prajvAlato hoya tene anumode // 4 // // dIpikA-pUrva virodhino'nihitAH atha itare kathyate / athaikaH kazcinmUDhatayA ( govitigibatti ) na vimarSati navicArayati yanmamAnena kRtena paraloke'niSTaM nAvi / athavA madIya midamanuSThAnaM pApAnubaMdhIti na vetti evaMnatazca gRhapatyAdenimittameva ta kopaM vinaiva svayamaminA sasyAni zAlivrIhyAdIni dahedityAdi iyaM // 4 // // TIkA-evaM tAvavirodhino'nihitAH sAMpratamitare'nidhIyate / (seegaityAdi)athe kaH kazcit dRDhamUDhatayA (novitigivitti) na vimarSati nmiimaaNste| yathA'nena kRtena mamA 'mutrA'niSTaphalaM syAt tathA madIyamidamanuSThAnaM pApAnubaMdhItyevaM na paryAlocayati tanAvApa nAzca yatkiMcanakAritayA ihalokaparaloka virodhinIH kriyAH kuryAt |etdevoddeshtodrshyti tadyathA gRhapatyAdenimittameva tattatkopamaMtareNaiva svayamevAtmAnAmikAyenauSadhIH zAlinI hyAdikAH dhmApayehahettathA'nyena dAhayedahaMtaM ca samanujAnIyAdityAdi // 4 // se egaNovitigiMbai taM gAdAvatINavA gAdAvazputtANavA nahANavA goNANavA ghoDagANavA gahanANavA sayameva gharAukappaz annaNavika ppAvati annapi kappati taM smjaay||5|| se egaNovitigiMja itaM gAhAvatI vA gahAvazpattAgavA nasAlAvA jAva gaddanasAlA
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ prazna vitIye sUtrakRtAMge ditIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. navA kaMTakaboMdiyAdi paDipeditA sayameva agaNikAeNaM sAme jAva samaNu jANa // 51 // se egana povitigiMbara taM gAdAvatINavA gA dAvazpattAgaMvA jAva mottiyaMvA sayameva avahara jAva samaNa jANa ||3||se egaina govitigiMbai taMsamaNaMvA mAdaNANaMvA battagaMvA daM magaMvA jAva cammachedaNagaMvA sayameva avahara jAva samaNujANa iti semadayA jAva uvarakAzttA nv||53|| artha-erIteMja valI koieka puruSa, gRhapati athavA gRhapatinA putranA uMTa, gAya, balada, ghoDA, gardananA baMdhana, tathA vAga, nAtha, pramukha pote kA, bIjAne hAthe kapAve bIjo kApato hoya tene anumode // 50 // tathA temaja te gRhapatinA tathA gRhapati nA putranA uMTanIzAlA, yAvat gardananI zAlAne kAMTA thakI DhAMkIne pote bAle, bI jAne hAthe balAve, bIjo bAlato hoe tene anumode // 51 // tathA temaja te gRha sthanA athavA gRhasthanA putranA kuMmalAdika AnaraNa, tathA mauktikAdika ivya, poteM apahare, bIjAne kahine tene hAthe apaharAve, bIjo koI apaharato hoya tene anumo de // 55 // tathA koieka puruSa, zramaNa brAhmaNanA daMma trAdika yAvat carmadaka e upakaraNone poteM apahare bIjAne dAthe apaharAve apaharato hoya tene anumode e prathama lakhelA pAMca AlAvA, tathA pAlanA AlAvA cAra te sarakhAjale paraMtu te sakAraNa, ane niSkAraNa, eTaluM vizeSa. // 53 // // dIpikA--akonistriMzatayA gRhapatyAdisaMbaMdhinAmuSTAdInAM jaMghAdyavayavAna biMdyA tyAdi // 50 // kazciiSTAdibaMdhanaM gRhANi dahet // 51 // sugamaM // 52 // nirnimittamevai tatkuryAt vyAkhyA pUrvavat // 53 // // TIkA-tathehAmutraca doSAparyAlocakonistriMzatayA gRhapatyAdisaMbaMdhinAM kramelakA dInAM jaMghAdInavayavAMzvidyAt // 50 // tathA zAlA dahet // 51 // tathA gRhapatyAdeH saMbadhi kuMDalamaNimauktikA dikamapaharet // 5 // tathA zramaNabrAhmaNAdInAM daMDAdikamupa karaNajAtamapaharedityevaM prAktanAevAlApakAyAdAnakupitasya ye'nihitAstataeva tadanA ve nAnidhAtavyAiti // 53 // se egazna samaNaMvA mAdaNaMvA dissA NANAvidehiM pAvakammehiM attA eM navarakAztA nava ajjvANaM abarAe AphAlittA nava ajvANaM
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. II. pharusaMvadittA javai kAlevi se apavighssa asaNaMvA pANaMvA jA va podevAvettA navai je ime navai vonamaMtA nArakaMtA alasagA ve salagA kiaNagA ninakamA vaNagA samaNagA pavayaMti // 54 // artha- have mithyAdRSTinA pApano adhikAra vizeSa kahele. koieka mithyAdRSTi puruSa, zramaNa tapasvI sAdhuno niMdaka hoya, te zramaNa athavA brAhmaNane nisaratAM pesatAM (di ssA ke 0 ) dekhIne nAnAprakAranA pApopArjana karIne potAnA zrAtmAne durgatine viSe pADe, teja kAraNa kahe. (aDavArA eke0) kyAMhiM eka sAdhune dekhIne potAnI mi dRSTIyeM karI evaM jANeje, e mane apazakuna yayuM. ema jANato thako potAnI dRSTiyA galI te sAdhune lago karAve, athavA (grAphA littAnavai ke0 ) capaTIyeM karI sAdhu ne sphAle eTale tene tiraskAra kare, (DuvApharusaMvadittAnavara ) athavA kaThora va cana bole, are mUrkha ! nirarthaka kAyaklezanA karanAra ! he Durbuddhi ! mAhArA dyAgatathI dUratha ijA. evA kaThora vacana bole, tathA ( kAjela viseNupavihassa ke 0 ) nikAvenAyeM te cAritriyAne na pANIne arthe yAvyo dekhIne tene (savApAvA ke0 ) prazana pA nAdika detAM atyaMta duSTapaNe poteM niMde ne (jAva NodevAvettAnavara ke 0 ) bIjo koi napAnAdika khapato hoya tene niSedhe, tathA evAM durvacana bole ke, (jeimenavai ke0 ) je e pAkhaMmIne yApavA thakI kAMhI phala nayI ema kahe ( vonamaMtA ke0 ) e tRNa kA nAjArAno prANanAra ( nArakaMtA ke0 ) e kuMTubanA nArano nirvAha karI zakyo na thI, te kAraNe maMmita yobe ( jasagA ke0 ) khAlasu kramAgata kuTuMba dharma pAsavAne samartha, mATe pAkhaMmI thayobe ( vesalagA ke0) vRSala koieka kuD jAtikabe tathA (kivagAnimA ke0 ) RpaNa, nirudyamI, koipaNa kAryano udyama kI nazake te kAraNe (valagAsamaNagApavayaMti ke0 ) pravarjyA lie. // 54 // || dIpikA - prathaikaH kazcida nigRhItamithyAdRSTiH sAdhupratyanIkaH zramaNaM brAhmaNaM sAdhuM dRSTvA apazakunoyamiti manyamAnaH pApakarma nirAtmAnamupakhyApayitA navati (vA ti) athavA sAdhuM dRSTvA'vayA'psarAyAzca puTikAyA yAsphAlayitA navati paruSaM kaThinaM vacobrUyAt nikSAkAlepi ( se ) tasya nikornikArthamanupraviSTasyAnnAderdApayitAna navati pratyanIkaH sannidaM brUte / (jeimeti) pAkhaMDikAH syuste connamaMtastRNakASThahArAdikaM karma ta dvidyate yeSAM teconnamataH nArAkAMtAH kuTuMbaM pAlayitumasamarthAste pAkhaMDatratamAzrayaMti / tathA vRSatAkhadhamAH kRpaNAH kkIbAyakiMcitkarAH zramaNAH syuH pravrajyAM gRhaM tIti // 54 // 92 For Private Personal Use Only
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ 730 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. // TIkA- sAMprataM viparyastadRSTayo'gADha mithyAdRSTayo'nidhIyate (seegaityAdi ) thai kaH kazcidanigRhItamiyyAdRSTiranaGkaH sAdhupratyanIkatayA zramaNAdInAM nirgatAM praviza tAM vA svatazca nirgacchan pravizan vA nAnAvidhaiH pApopAdAnanUtaiH karma nirAtmAnamupakhyA yitA javatItyetadeva darzayati / yathavetyayamuttarApekSayA pakSAMtaropagrahArthaH / kvacitsAdhu darzane sati mithyAtvopahatadRSTitayA'pazakunoyamityevaM manyamAnaH san dRSTipathAdapasArayan sAdhumuddizyAvajJayApsarAyAzca puTikAyAH sphAlayitA navatyathavA tattiraskAramApAdaya na paruSaM vacobrUyAt / tadyathaudana muMma nirarthakakAyakleza parAyArbude 'pasarAyatastadasau cukuTiM vidadhyAdasatyaMvA brUyAt tathA nikSAkAlenApi (se) tasya nihoranyenyo nikA carejyo'nupazcAtpraviSTasya sato'tyaMtaDuSTatayA'nnAdena dApayitA javatyaparaMca dAnodyataM ni pecayati tatpratyanIkatayaitacca brUte / ime pAkhaMDikAjavaMti taevaMbhUtAnavaMtItyAha / ( co paMtti ) tRNakASThahArAdikamadhamakarma vidyate yeSAM te tatastathA nAre kuTuMbanAreNa poha likAdinAre vA''krAMtAH parAnanAH sukhanipsavo'lasAH kramAgataM kuTuMbaM pAlayitumasama stiyA pAtratamAzrayaMti / tathAcoktaM / gRhAzramapara ityAdi / tathA ( vesalagatti ) vRSanAdhamAH aDjAtayastrivargaprativArakAstathA kRpaNAH klIbA vyakiMcitkarAH zramaNA navaMti pravrajyAM gRhaM toti // 54 // te imeva jIvitaM dhijIvitaM saMpaDibarheti nAi te pAralogassa chAe kiMcivi silIsaMti te kaMti tesoyaMti tez2araMti tetiSyaMti tepihaM titeparitappaMti teDakaNa jUraNa soyaNa tippaNa piTTaNa paritippaNa vaha baMdhaparikilesA paDivirayA navaMti te madayA AraMbheNaM te mahayA samAraMbheNaM temadayA prAraMbhasamAraMbheNaM virUvaruvedi pAva kamme kiccedi narAlAI massagAI joganogAI jittAro javaMti // taM jahA annaM annakAle pANaM pANakAle vataM vacakAle leNaMle kAle saya sayaNakAle puvAvaraMcaNaM sahAe kayabalikamme kayakojayamaMgala pAyaccite sirassAe hAe kaMTemAlAkaDe yAbaddamaNisuvanne kappiyamA lAmavalI paDibadhasarIravagghAriyasoNisuttagamanadAmakalAve a hatavaccaparidie caMdaNokitagAyasarIre mahati mahAliyAe kUDA gArasAlA e mahati mahAlayaMsi sIhAsAMsi ivI gummasaMpari vuDe sa For Private Personal Use Only
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 731 varAieNaM joNAziyAyamANANaM madayA hayanahagIyavAzyaM taMtItala tAlatumiyaghaNamaiMgapaDupAvAzyaM raveNaM nurAlAI mANussagAI noga jogAI muMjamANe vihara // 55 // artha-( tezNamevajIvitaMdhizIvi ke0) te sAdhunA avarNavAdi ema kahe je yA sAdhunuM jIvitavya dhika be. (taMsaMpaDibuheMti ke0 ) ane potAne prazaMse je ame nalA baie, erIte te iha loka pratibaMdha sAdhunA niMdaka mohAMdha puruSa te sAdhuno apavAda bole, (nAztepAralogassayahAekiMcivisilIsaMti ke0 ) e puruSa, paralokanA arthano sAdhanAra evo svalpa mAtra kAhIpaNa anuSThAna kare kiMtu? parane urvacanAdikeM karI pIDA upajAve ( terakaMti ke ) te ajJAnanA aMdhakAre duHkhI thAya. (tesoyaMti ke0) te a dhika zoce, anyane zoka karAve (tejUraMti ke ) te jUre tayA parane niMde. ( tetippaMti ke0) te potAne tathA parane sukha thakI cUkAve ( tepiTuMti ke) te pote pIDAya, ane bIjAne pIDAve. (teparitappaMti ke0 ) te pote mAhomAMhe dAje, bIjAne dahAve, (teurakaNajUraNasoyaNa ke) te puruSa, erIte kuHkha, jUraNa, zoka, ityAdika karato karAvato thako ( tippaNa ke0 ) sukhano TAlanAra (piTTaNa ke0 ) pIDAno karanAra, (paritippa Na ke ) pazcAttApa karanAra, ( vahabaMdhaNa ke0) vadha baMdhanano karanAra (parikalesAI ke0) mahoTA kleza, tethakI (appaDivirayAnavaMti ke0) nathI nivartyA te puruSa, evA batA te mahoTA prAraMna prANa vadha rUpa tathA mahoTA samAraMna parajIvane kilAmaNA upajA vI te mahoTA AraMna samAraMne karIne nAnA prakAranA pApanuSThAne karIne pradhAna manuSya nAva saMbadhiyA madhu mAMsAdika aneka kAma nogane nogavato thako vicaranAro thAya. (taMjahA ke0) teja kaheDe ( annayanakAle ke0) annane kAle anna, (pANaM pAekAle ke0 ) pANIne kAleM pANI, (vabaMvanakAle ke0 ) vastrane kAleM vastra, (le NaMleNakAle ke0 ) gharane kAleM ghara (sayaNaMsayaNakAle ke0 ) zayanane kAleM zayana, (pu vAvaraMcamahAe ke0 ) pahele pahore, ane valI pAbale pahore snAna kare, (kayabalika mme ke0) devatAdika nimitta bali kameM kare, (kayakonya ke0 ) aneka kautuka nuttA raNAdika kare, (maMgalapAyabitte ke0) dadhi, dUrvA dika maMgala kare, kuHsvapnAdikanA nivA raNane artha e kiyA kare, (sirasAehAekaMThamAlAkaDe ke0)zireM snAna karone kaMte mAlA pere, (yAbakSamaNisuvanekappiyamAlAmanalI ke0) bAba6 eTale a'pahere ? toke, maNi ane suvarNa, yathA yogya sthAnake pahere, aneka hAra, arthahAra, kaTIsUtra, ityAdika thA jaraNe karIne, (paDibakSasarIravagghAroya ke0) pratibaMdha nAma dRDha zarIra deha jeno evo,
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ 732 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. pralaMbita (soNisattagamadalladAmakalAve ke0) kaDane viSe kaMdoro jene evo, bane phulanImA lAnA samUha perato evo, (ahatavaparihie ke0) atyaMta bahu dholAM nirdoSa vastra pehere, (caMdaNorikatagAyasarIra ke0 ) caMdane karI gAtrane vilepana kare evo thako, (mahatima hAliyAe ke0) atyaMta mahoTI (kUDAgArasAlAe ke0) kUTane AkAreM zilA tene vi ghe (mahatimahAlapaMsisIhAsasi ke0) mahoTA siMhAsane beTho thako (ibigummasaMpa rivuche ke0) strInA vRMde para vasyo (sabarAieNaM ke) sarva rAtrI saMbaMdhi (jozaNA ke0) pradIpanI jyoti (jhiyAyamANANaM ke ) tenA ajavAlA thaki (mahayAhayanadRgIyavAi yaM ke0) mahoTA naTTa, gIta, vAdyAdika vAjItrAdikane zabdeM, (taMtItalatAlatuDiyataghaNamui gapamupAvAzyaraveNaM ke0) vINA, hAthanA tAla, kAMziyAnA tAla, turI eTale vAjItra, hAtha vizeSa, ghana dhvani sarakho jeno ghoSaDe, mRdaMga, paTaha, mAhyA puruSa vajAvyADe, tene zabdeM karI, (narAlAImANussagAI ke0) nadAra pradhAna manuSya saMbaMdhIyA (nogajogAI ke0 ) kAmanogane (muMjamANe ke0) nogavato yako (vihara) vicare // 55 // // dIpikA-atha gRhasthAnAmatyaMtaviparItamatInAmasadAcAratvaM prakaTayannAha / te sAdhudharmapratyanIkAidameva jIvitaM parApavAdaprakaTanajIvitaM dhikjIvitaM kutsitaM jIvi taM saMpratibaMhaMti prazaMsaMti te paralokasyArthAya kiMcitsadanuSThAnaM na zilaSyaMte nAzrayaMte te' pavAdaiH parAn phuHkhayaMti yAtmAnaMca ajJAnAMdhAstatkurvati yena zocaMte parAnapi zocayaMti te parAn (jUrayaMti) garhati te svakarmaniH pIDayaMte (tetippaMti) sukhAcyAvayaMtyAtmA naM parAMzca te pApena paritapyate'tardAMte parAMzca paritApayaMti / evaM te phuHkhanazocanAdi klezAdiprativiratAH syuste mahatAraMNa prANighAtarUpeNa mahatA samAraMneNa prANi paritAparUpeNa virUparUpaizca nAnAvidhaiH pApakarmakRtyairudArAnutkRSTAnmadyamAMsAdiyutAn mAnuSyakAn manuSyanavayogyAna nogejyopyutkaTAnogAnoganogAstAn noktaarHsyuH|| tadyathA annamannakAle yathepsitaM tasya pApAnuSThAnAtsaMpadyate / evaM pAnavastrazayanA sanAdikaM sapUrvAparaM sahapUrvakRtyena snAnAdinA parakatyena vilepananojanAdinA vartataiti sapUrvAparaM / ko'rthaH / yadyadA prArthyate tattadA saMpadyataiti / tadyathA / snAtaH ka taM devatAnimittaM balikarma yena saHkatabalikarmA katAni kautukAnyavatAraNakAdIni maMgala suvarNacaMdanAdatadUrvA sikSArthAdIni prAyazcittAni duHkhapratighAtakAni yena saHkRtakautuka maMgalaprAyazcittaH / zirasi snAtaH kalpitoyomAlApradhAnomukuTaH savidyate yasya saHka lpitamAlAmukuTI pratibadazarIrodRDhAMgaH / ( vagdhArita) pralaMbitaM zroNI zrotraM kaTisU traM mannadAmakalApazca yena satathA kaMThe kRtamAlaH / AvidhAni parihitAni maNisuva
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 733 ni yena satathA ahatamakhaMDitaM vastraM parihitaM yena satathA caMdanena uditaM siktaM gAtraM zarIrAvayavAyasya satathA nAnAvidhavilepanAvaliptaztyarthaH / mahatyAmuccAyAM (mahA liyAili) vistIrNAyAM kUTAgArazAlIyAM mahati mahAlaye vistIrNa siMhAsane nAsa ne sthitaH / strIgulmena striyoyuvatayaH gulmo'nyaH parivArastena paritaH, nizi sarvarA trisaMbaMdhinA jyotiSA pradIpAdinavena kriyamANena dIpyamAnena mahatA bRhattareNa prahata nATyagItavAditrataMtrItalatAlatruTikaghanamRdaMgapaTupravAditaraveNa udArAn mAnuSyakAn no ganogAn nuMjAnoviharati // 55 // // TIkA-sAMpratameSAmagArikANAmatyaMtaviparyastamatInAmasavRttamAvi vayannAha / (tezyamevaityAdi) tehi sAdhuvargApavAdinaH sarmapratyanIkAzdameva jIvitaM parApavAdo dvAhanajIvitaM dhikjIvitaM kutsitaM jIvitaM sAdhujugupsAparAyaNaM saMpratibaMhaMtyetadevAsa tajIvitaM prazaMsaMtIti naavH| te ceha lokapratibaghAH sAdhujugupsAjIvinomohAMdhAHsAdhUnapa vadaMti nApica te pAralaukikasyArthasya sAdhanamanuSThAnaM kiMcidapi svalpamapi zliSyaMte sa mAzrayaMti / kevalaM te parAn sAdhUna vAcAdiniranuSThAnaIHkhayaMti pIDAmutpAdayaMti Atma naH pareSAMca / tathA te jJAnAMdhAstathA tatkurvati yenAdhikaM zocaMte parAnapi zocayaMti 5 nASitAdiniH zokaM cotpAdayaMti tathA te parAn (jUrayaMti) garhati tathA tipyaMti sukhA kyAvayaMtyAtmAnaM parAMzca tathA te varAkAapuSTadharmANo'sadanuSThAnAH svataH pIDayaMte parAM zva pIDayaMti tathAte pApena karmaNA paritapyaMteMtardAte parAMzca paritApayaMti / tadevaM te' sahattayaH saMtoHkhInaH zocanAdiklezAdaprativiratAH sadA navaMti / evaM nUtAzca saMtaste mahatA''raMneNa prANivyApAdanarUpeNa tathonAlyAmapyAraMnasamAraMnAnyAM virUparUpaizca nAnA prakAraiH sAvadyAnuSThAnaiH pApakarmakRtyairudArAnatyaMtomaTAnsamagrasAmagrIkAn madhumadyamAM sAdyupetAn mAnuSyakAn manuSyanavayogyAn jogenyopyutkaTAna jogAn te sAvadyAnuSTA yinonoktAronavaMti // etadevadarzayitumAha / (taMjahetyAdi) tadyathetyupadarzane / annamannakAle yathepsitaM tatpApAnuSThAnAtsaMpadyate / evaM pAnavastrazayanAsanAdikamapi / sarvametadyathAkAlaM sapUrvAparaM saMpadyate sahapUrveNa pUrvAgrahakartavyenApareNa cAparAehakatevyena / yadivA pUrva yakriyate snAnAdikaM tathA paraMca yatkriyate vilepananojanAdikaM tena saha vartataiti sapUrvA paraM / idamuktaMnavati / yadyadA prArthyate tattadA saMpadyataiti / anilaSitArthaprAptameva le zatodarzayitumAha / tdythaa| vinUtyA snAtastathA kRtaM devatAdinimittaM balikarma yena sa tathA tathAkatAni kautukAnyavatAraNakAdIni maMgalAnica suvarNacaMdanadhyaktadUrvAsitA rthakAdarzasparzanAdIni tathA duHsvapnAdipratighAtakAni prAyazcittAni yena sakRtakautukamaM
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ 734 ktiIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. galaprAyazcittaH / tathA kalpitazcAsau mAlApradhAnomukuTazca satathA vidyate yasya sanavati kalpitamAlAmukuTI / tathA pratiba-zarIrodRDhAvayavakAyoyuvetyarthaH / tathA (vagyA riyaMti) pralaMbitaM zroNIsUtraM kaTisUtraM mannadAmakalApazca yena satathA tadevamasau zirasi snAtaH nAnAvidha vilepanAvaliptazca kaMThe kRtamAlastathA'parayathoktanUSaNanUSitaH sanmahatyA muccAyAM (mahAliyAetti ) vistIrNAyAM kUTAgArazAlAyAM tathA mahati mahAlaye vistI Ne siMhAsane nAsane samupaviSTaH strIvadena yuvatijanena sAImaparaparivAreNa saMparito veSTitoyastathA mahatA bRhattareNa prahatagItavAditrataMtryAdiraveNodArAnmAnuSyakAna jogA nogAnmuMjAnoviharati pravicarati vinatItyarthaH // 55 // tassaNaM egamavi ANavemANassa jAva cattAri paMcajaNA AvuttA ceva anuti naNadaM devANuppiyA kiMkaremo kiMAdAremo kiMvaNemo kiM AcicAmo kinediyaM zabiyaM kiMneAsagassa saya tamevapAsittA aNAriyA evaM vayaMti deve khalu ayaMpurise devasiNAe khalu ayaM purise devajIvaNikke khalu ayaMpurise annaNa vicaNaM gvajIvaMti tameva pAsittA AriyA vayaMti anikaMtaMkUrakamme khalu ayaMpurise ati dhutte azyAyarake dAhiNagAmie neraie kasahaparikae AgamissANaM ullahabodiyAeyAvi navissa // 56 // artha-(tassaNaMegamaviyANavemANassake0) te purupane koI eka kArya napane eka mANasane AjJA detAM (jAvacattAripaMcajaNAke) yAvat cAra, pAMca, puruSa (AvuttAceva ke0) aNabo sAvyA (anutike0) uThI sAvadhAna thazne ema kaDke, (jaNahaMdevAeppiyAke0) hesvAmi! mAjhA Apo? he devANupriya sarala svanAvi ! (kiMkaremoke ) jhuM kArya ame kariyeM ? jevo Apano dukama hoya te karavAne taiyArabaie. (kiMyAhAremo ke ) kevo thAhAra ka razo? kiMvA kevo yAhAra nipajAvIye ? (kiMnavaNemoke 0 ) yuM vastu lAvI ApuM? (kiM yAcikAmo ke ) guM sthApanA karU ? tathA kevAM AnaraNa perazo? (kiMnehiyaMbiyaM ke0) jhuM tamArA hRdayane vanana. eTale jhuM zlobo ? (kiMneyAsagassaIke0) jhuM tamArA mukhane sayaI rucene ? jekAMza tamArA mukha mAhethI vacana nikale te ame kariye, (tame vapAsittAke0 ) te rAjAdikane dekhIne (aNAriyAevaMvayaMtike ) anArya evaM kahe ke, ( devekhalu ayaMpurise ke0 ) khaluiti nizce e puruSa deva, ( devasigAe khalu ayaM purise ke0) e puruSa deva snAtaka, (devejIvaNize khaluayaM purise ke) e puruSano devatAnA
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha jAMga dusarA. 735 jevo jIvaLe, ni e puruSa ghaNA lokane vyAjIvikAno karanArave, ene (anne vicaNaM nava jivaMti ke 0 ) bIjA ghaNA puruSo sevebe, erIteM te rAjAdikane dekhIne anArya loko kahe ne tenA vakhANa kare. have ( tameva pAsittA ke0) valI te rAjAdikane dekhIne (yA riyAvayaMti ke0 ) yA puruSa je hoyate evaM kaheke (nikkataMkUra kamme khalu purise ke0 ) ni e puruSa atyaMta krUra karmI hiMsAdika kriyAne viSe pravarttebe, (atidhUtte ke 0 ) tathA e puruSa atyaMta dhUrta ghaNAM karme karI sahitabe, tathA ( iyAyararake ke 0 ) ghaNA karmekarI vyApaNA khAtmAne saMsAra mAMhe rAkhanArabe, (dAhiegAmie neraie ke0 ) ta gAmi nArakImAM upajanAra, prAyaH je krUrakarmanA karanAra, sAdhunA niMdaka, sA dhune dAna prApavAno niSedha karanAra hoya, te dakSiNagAmi nArakImAMhe upaje. temATe e puruSa dakSiNa gAmi jANavo. ( kasaha parikae ke 0 ) kRSma pAkSika nArakI thaze; kama pachi ka nArakI mAM vizeSale ? te kahe. ( yAga missAeM dullahabo hiyAeyAvina vissa ke0) zrAgamika kA durlana bodhI thaze eTale guM kayuM? je, dizi mAMhe dakSiNa dizi, ane D prazasta gatimAMhe narakagati, tathA pakSa mAMhe kAma pakSa, eTalA vAnA prazaMstabe tema viSayAMdha puruSa je bete paralokanA nisSTahi, evA sAdhune dekhIne tene dAnAMtarAyanA kara nAra thAyato evA prazasta puruSane bodhabIja pAmavuM durlanabe tathA je e thakI viparI ta viSayane viSe nisSTahi, paralokanA nIru, tathA sAdhunI prazaMsAnA karanAra, evA puruSa uttara dizi tathA devatAnI gati ghane zuklapakSa, eTalA vAnAM pAme tene manuSya navamAM bo bIja pAma sulana. // 56 // // dIpikA-tasyaivaMnUtasya puruSasya kacitkArye sati eka puruSamAjJApayatoyAva catvAraH paMcavA puruSAnukkAeva samupatiSThate evaM vadaMti ca jaNa svAmin! kiMku vayaM kimAharAma yAnayAmaH ? kimupanayAmoDhau kayAmaH ? ( kiMvA ciMdhAmotti) kiMnU paNAdi paridhApayAmaH ? kiM yuSmAkaM hRdayepsitaM ? kiMyuSmAkamAsya kasya mukhasya (sayai tti ) svadate svADa pratinAti ? athavA yadeva tavAsyasya sravati tava mukhAnnirgavati tade va vayaM kurmaiti / (tamevapAsitatti ) yaM rAjAnaM tathAkrIDamAnaM dRSTvA anAryAevaM vadaMti devaH khalu zrayaM puruSode vasnAtako deva zreSThobahUnAmupajIvyo'nyopyenamupajIvati tathA taM tAdRzamasadAcAraM dRSTrA'yavivekinovadaMti anikrAMta krUrakarmA prayaM puruSohiMsAdi kriyApravRttaH yatidhUta bahulakarmA zratIvAtmAnaM pApairakRtItyatyAtmarakSaH dakSiNadiggAmI nairayikaH kRmapAdikaH / korthaH / yaH krUrakarmA sAdhupratyanIkastaddAna niSedhakaH sadakSiNa dizi naraka tiryagAdirutpadyate | dikku madhye dakSiNA dikU prazastA gatiSu narakagatiH pa For Private Personal Use Only
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ 736 tIye sUtrakRtAMge ktiIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. kyoH kamapadaH / tato'sya digAdikamaprazastamuktaM / anyadapi abodhilAnAdikaM yojyaM / (yAgamissatti ) sacA''gAmikAle urlanabodhikaH syAditi // 56 // // TIkA-tasyaca kvacitprayojane samutpanne sati ekamapi puruSamAjhApayatoyAvaJcatvA raH paMcavA puruSAanuktAeva samupatiSThate / teca kiMkurvANAeta dayamANamUcuH / tdythaa| jaNAjhApaya svAmin ! dhanyAvayaM yena navatApyevamAdizyate kiMkurmaityAdisugamaM / yAva vRdayepsitamiti / tathA kiMca te yuSmAkamAsyakasya mukhasya svadate svAU pratinA ti? yadivA yadevAsya navadIyAsyasya stravati nirgavati tadeva vayaM kurmati / tathA tamevetyAdi / tameva rAjAnaM tathA krIDamAnaM dRSTvA anye'nAryAevaM vadaMti / tadyathA / devaH khalvayaMpuruSastayA devasnAtakodevazreSThobahUnAmupajIvyastathA tamevaMsA prateditayA sadanuSThAyinaM dRSTvA AryA vivekinaH sadAcAravaMtaevaM bruvate tadyathA'nikrAM takrUrakarmA khalvayaM puruSohiMsAdi kriyApravRttaityarthaH / tathA dhUyate reNuvAyunAsaMsA racakravAle cAmyate yena tabUtaM karma / auNAdikonakapratyayaH / atIva prajUtaMdhUtama prakAraM karma yasya sotidhUtastathA'tIvAtmanaH paraiH pApakarmaniH radA yasya sotyA tmaradastathA dakSiNasyAM dizi gamanazIlodakSiNagAmukaH / idamuktaM navati / yohi krUra karmakArI sAdhuniMdAparAyaNastadAnaniSedhakaH san dakSiNagAmukaityuktaM / idamevAha / (ne raieityAdi) narakeSu navonArakaH kRSNapadosyAstIti kamapAdikastathA AgAmini kAle narakAtourlanabodhikazcAyaM bAhulyena naviSyatIti / idamuktaM navati / dinumadhye da kSiNA dig zastA gatiSu narakagatiH, pakSyoH kRmapadaH tadasya viSayosya piyAnukUlavatinaH paralokanisTahamateH sAdhupraSiNodAnAMtarAya vidhAyinodigAdikamazastaM darzitamanyadapi yadazastaM tiryaggatyA dikamabodhilAnAdikaM ca tadyojanIyamasyeti / etaviparItasya tu vi SayaniHsTahasya iMDiyAnukUlasya paralokanIroH sAdhuprazaMsAvataH sadanuSThAnaratasya dakSiNa gAmukatvaM sudevatvaM zuklapAdikatvaM tathA sumAnuSatayA tasya sulanabodhitva mirtyavamAdika sadharmAnuSThAyinaH sarva navatIti // 56 // icceyassa ANassa naghyiAvege anigitti aNujyiAvege ani giti aniUMjhAnarA anigiti esapaNe aNArie akevale a ppaDipunne aNeyAnue asaMsudhe asalnagattaNe asicimagge amuttimagge anivANamagge aNijANamagge asavakapadINamagge egaMtamile a sAdu esakhalu paDhamassa ghANassa adhammaparakassa vinaMge evamAhie // 5 //
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 737 artha-(ceyassahANassanahiyAvegeke0) e pUrvokta sthAnaka aizvarya lakSaNa zRMgAra mUla tene koieka pAkhaMmIne mArge pravartatA, paramArthanA ajANa, evA puruSa (anigitike) vAMDe, niyANAdika ciMtave, tathA valI (aNuhiyAvegeke0) koieka anulita gRhastha tepaNa (anigiti ke0 ) vAMje, (aniUMjArA ke0 ) tRSNAvaMta loniyA tadAtura thakA te rAjAnI padavIne (anigiti ke0 ) vAMDe, ( esahANeSaNArie ke0) e sthAnaka anArya ,mahA puruSane anAcIrNa, (akevaleke0) ene viSe kevala jJAna nathI e kAraNa mATe azubha tathA (appa Dipunne ke0) apratipUrNa saguNa rahita tathA pUrNatA rahita ta thA (aNeyAnae ke0 ) anyAya pravartaka eTale nyAyamArga jemA nathI, (asaMsu ke0) malayukta (asanagattaNe ke0 ) tathA zavyarnu kApanAra nathI, (thasidimaggeke0 ) e sthA naka thakI sidino mArga nathI, eTale e sthAnaka sarvapuHkhanA dayano karanAra nathI, (amuttimagge ke0 ) karmabaMdhanuM sthAnaka je. (anivANamagge ke) asamA dhinuM sthAnaka . (aNijANamaggeke0 ) modane najANavAno mArga be, (asabaskapa hINamagge ke0) sarvathA sarvakuHkhanA dayano mArga nathI, evaM e sthAnaka. ( egaMtamile ke) e ekAMta mithyAtvanuM sthAnaka, ekAraNe e (asAdu ke0 ) asAdhuno mArga eisakhaluke0) nizce thakI e (paDhamasta hANasta ke0) prathama sthAnakanuM (adhammaparakassa (vanaMge ke ) adharma padanA vinaMga eTale vicAra ( evamAhie ke0 ) ema kahyo. // 5 // // dIpikA-asyopasaMhAramAha / ityetasya sthAnasya sAvadyarUpasya eke nabitAH pA khaMDAzritA (anigiti ) junyate lonavazagAH syuH / anuSThitAgRhasthAyapi saMtolu nyate (UphAnarA) tRmAturAkhunyaMte ataidaM sthAnamanAyeM akevalamazuI apratipUrNa guNazUnyatvAttu anaiyAyikamanyAyavRttikaM asaMguI samalaM zavyaM mAyAnuSThAnamakArye na za vyakartanamazalyakartanaM / na vidyate sirgoiyasmin tadasidimArga na vidyate muktermA!jJAnA dikoyasmin tadamuktimArga na vidyate nirvANasya cisasvAsthyasya mArgoyasmin tattathA ani NamArga na saMsAraniryANamArgarUpamityarthaH / na sarvaHkhaprakSepamArgarUpaM yasmAdekAMtena mithyAdRzAM asAdhu asadAcAratvAt / eSakhalu prathamasthAnasyAdharmapadasya vijaMgovizeSaH svarUpamiti yAvat zrArakhyAtaH kathitaH // 5 // // TIkA-sAMpratamupasaMjighRkurAha / (zvezyassetyAdi ) ityetasya pUrvoktasya sthAnasya aizvaryalaNasya zRMgAramUlasya saMsArikasya parityAgabudhyA eke kecana viparyastamatayaH pA paMDikobAnenobitAH paramArthamajAnAtaH (anigisaMtitti ) Animuravyena junyaMte lona
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ 737 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. vazagAnavaMtItyarthaH / tathA eke kecana sAMpratakSiNastasmAtsthAnAdanupasthitAgRhasthAe va saMtaH (anigititti ) UMjA tRmA tadAturAH saMto'rtheSvatyartha khunyaMte yataevamato dAsthAnamanAryAnuSThAnaparatvAdanArya mahApuruSAnucI navati tathA navidyate kevalamasmi nityakevalamazumityarthaH / tathetarapuruSAcIrNatvAdaparipUrNa sajuNavirahAtahamityarthaH / tathA nyAyena carati naiyAyikaM na naiyAyikamanaiyAyikamasanyAyattikamityarthaH / tathA ra gelagesaMvaraNe / zojanaM laganaM saMvaraNaM iMDiyasaMyamarUpaM sanagastannAvaHsanagatvaMvA vidyate sannagatvamasminnityasalagatvamiMghiyAsaMvaraNarUpamityarthaH / yadivA zalyavaDalyaM mAyAnuSThA nakArya tajJAyati kathayati tabavyagaM yatparijhAnaM tannAtretyazalyagatvamiti / tathA vidyate sihaudasya viziSTasthAnopala ditasya mArgoyasmistadasidimArga tathA na vidyate mukte razeSakarmapracyutilahaNAyAmArgaH samyagdarzanajhAnacAritrAtmakoyasmiMstadamuktimArga tathA na vidyateH parinirvRteH parinirvANasyAtmasvAsthyotpattirUpasya mArgaH paMthA yasmina sthAne tadaparinirvANamarga tathA navidyate sarva duHkhAnAM zArIramAnasAnAM prakSyamArgaH saupadezA makoyasmistadasarvasuHkhapradINamArga / kutaevaMnUtaM tatsthAnamityAzaMkyAha / ( egaMtetyA di) ekAMtenaiva tatsthAnaM yatomithyAnRtaM mithyAtvopahatabuddhInAM yatastanavatyataevAsA dhvasa vRttavAnnahyayaM satpuruSase vitaH paMthA yena viSayAMdhAH pravartataiti / tadayaM prathamasya sthA nasyAdharmapAdikasya pApopAdAnanUtasya vinaMgovinAgovizeSaH svarUpamiti yAvat // 7 // adAvare doccassa hANassa dhammaparakassa vinaMga eva mAdiGa iha kha lu pAINaMvA paDINaMvA nadINaMvA dAdiNaMvA saMtegazyA maNussA navaMtitaM jadA AyariyAvege aNAriyAvege uccAgoyAvegeNIyAgoyAvege kAyama tAvege issamaMtAvege suvannAvege jvannAvege suruvAvAvege jurUvAvege tesi caNaM khettavaNi pariggadiyAiM navaMti esolAvago jadA pomarIe tahA Netabo teNeva AlAveNa jAva sabovasaMtA sabatAe prinimNttivemin|| esahANe Arie kevale jAva sabaskapahINamagge egaMtasamma sAdu docca rasa ghANassa dhammaparakassa vinaMge eva mAhie // 5 // artha-have apara bIjaM sthAnaka dharma padano vinaMga eTale vicAra kahiyeMDee. nizce yA jagat mAhe pUrvadiziyeM, pazcimadiziyeM, uttaradiziyeM, ane dakSiNa diziyeM, athavA vidi ziyeM, evA koieka manuSyaje;te kahele. eka Arya, eka anArya, eka uMcagotranA upanA, eka nIcagotranA upanA, eka mahoTI kAyAnA dhaNI, eka nhAnI kAyAnA dhaNI, eka
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 73 sArAvarNa vAlA, eka mAnA varNa vAlA, eka suMdara svarUpavAn, eka kurUpavAn, tene detra eTale naghAmI nUmikA, ane vastu eTale ghara hATa, pramukha evo parigraha hoya, ityA di (esodhAlAvagojahApoMmarIetahANetabo ke ) e samasta ghAlAvo jema pUrvanA paum| kAdhyayayanamAM kahyo temaja jANavU, eTale "terovathalAvejAvasavovasaMtA satvattAepari nimaMtibemi" eTalA sudhIno pATha paumarIka adhyayanamAMDe. te pramANe yahIM paNa jANI levaM. arthAt teja ghAlAve jyAM sudhI sarva prakAre napazAMta eTale kaSAyane jIpIne tathA sarva prakAre sarva pApasthAnakathakI napazamyA. e kAraNe sarvAtmA, sarva jIva napara samajAve vartamAna, zItalInUta thayA. e pramANe zrIsudharmasvAmi jaMbUpratye kahe ke te ghAlAvo sarva thAhI jANavo. // 57 // e sthAnakane Arya rUDaM jANavU. ene vipe kevala jJAna hoya yAvat e sarva duHkha kSya karavAno mArga , ekAMta samyakmArga, ekAMta samyakdRSTI no mArga te kAraNe e sAdhunuM sthAnaka jANavu eTale bIjuM sthAnaka dharmapada, teno vi naMga eTale vicAra erIteM kahyo. // ee|| dIpikA-(ahAvareti ) athAparoktiIyasthAnasya dharmapadasya vinaMgovizeSaevamAkhyA yate / tadyathA (pAiNaMti) prAcInaM pratIcInamudIcInaM dAkSiNaMvA dignAgamAzritya saMtyeke kecana kalyANanAjaH puruSAH / tadyathA AryA eke anAryAztyAdi yathA puMDarIkAdhyayane tathehApi sarva vAcyaM yAvatte evaM sarvapApasthAnenyanapazAMtAataeva sarvAtmatayA parinirvatA ityahaM brviimi||50|| etatsthAnamArya mahApuruSAcaritaM kevala mityAdiprAgvaviparItaM jheyaM / yAvaditIyasthAnasya dharmapadasya vinaMgovizeSadhArakhyAtaH // 5 // TIkA-sAMprataM vitIyaM dharmopAdAnanUtaM padamAzrityAha / ( ahAvareityAdi ) athetya dharmapAkSikasthAnAdanaMtaramayamaparoditIyasya sthAnasya dharmapAdikasya puNyopAdAnanatasya vinaMgovinAgaH svarUpaM samAdhIyate samyagAkhyAyate / tadyathA prAcInaM pratIcInamudIcyaM da kiMvA digvinAgamAzritya saMtivi yaMte eke kecana kalyANaparaMparAnAjaH puruSAmanuSyA steca vakSyamANasvanAvAnavaMti / tadyathetyayamupapradarzanArthaH / AryAeke kecanAryadezo tpannAstathA'nAryAH zakayavanazavarabarbarAdayaztyAyevaM / yathA pauMDarIkAdhyayane tathehApi sarva niravayavaM naNitavyaM evaM pUrvoktena prakAreNa sarvenyaH pApasthAnenyanapazAMtAstathA ataeva sarvAtmatayAparinirvatAztyahamevaM bravImi // 5 // tadevametatsthAnaM kaivalikaM pratipUrNa nai yAyikamityAdi prAgvaviparyayeNa neyaM / yAvaditIyasya sthAnasya dhArmikasyaiva vinaMgo vinAgaH svarUpamAkhyAtamiti // ee /
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ 140 hitoye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. adAvare taccassa ghANassa missagassa vinaMga eva mAdiGa je ime na vaMti AramiyA AvasadiyA gAmaNiyaMtiyA kaNhuradassittA jAva te taviSpamuccamANA nuko elamayattAe paJcAyaMti esahANe aNArie a kevale jAva asabaskapadINamagge egaMtamive asAdu esakhalu tacca ssa gaNarasa missagassa vinaMge eva mAhie // 60 // artha-atha have apara trIga~ sthAnaka mizra pakSno vicAra ema kaheje. (jezmenavaMti ke0) je e mizrasthAnaka te ene mizrasthAnaka zA kAraNe kahiyeM ? temA vizeSa kahe. adharma parde mizrita je dharma pada, te kAraNe ene mizra pada kahiye. paraMtu, adha manA bAhulya paNA thakI, e adharma padaja jANavo. yadyapi mithyAdRSTi paNa keTalI eka virati kare, tathApi te cittane azubha paNe, ane paramArthane ajANa paNe, tathA aninava pittanAnAvane udayeM,sAkara mizrita dUdhapAnanI peheM, tathA nakhara kSetramA megha vRSTi nI peThe te dharma paNa teno phaladAyaka nathAya. te kAraNe mizrapada, vizeSa adharma padane ma latoja . (bAramiyA ke0) je ArNaka eTale kaMdamUla phalAhArI vRdane mUleM vasatA (zrAvasahiyAke) koieka pAnaDAnI jupaDI karIne rahe, (gAmaNiyaMtiyA ke0 ) zrA jIvikA calAvavA nimitteM grAmane samIpe rahe, (kapahaIrahassittA ke0) koieka kAryane viSe rahasyanA karanAra, evA tApasAdika pUrvokta jehoya te mizrapadavAlA jANavA. (jAvatetavi ppamuccamANAke0) yAvat yadyapi e kAMhIeka kAya kveza kare tathApi te AsurI kilbiSiyA une sthAnake jai napaje. te sthAnaka thakI AyuSyane ye cavIna, (nuUo ke0) valI manuSya nava pAme. to, (elamUyattAeke0) beherA, muMgA, AMdhalA, janmAMdha, (paJcAyaMti ke0) evA thAya. erIteM caturgatika saMsAra mAMhe paricamaNa kare. e kAraNe e sthAnaka anArya eTale mahApuruSane anAcaraNIya ne, ene viSe kevalajJAna nathI, yAvat sarva duHkha nA dayanu kAraka e sthAnaka nathI e mArga ekAMta mithyAtvanuM sthAnaka, mATe e asA dhuno paMtha jANavo. e nizceM trIjuM sthAnaka je mizrapada, teno vicAra erIteM khyo.||6|| // dIpikA-athAparastRtIyasthAnasya mizrakAralyasya vinaMgovinAgaH kathyate / patra cAdharmapadayuktodharmapati mizranacyate / tatrAdharmasyeha bhutvaadymdhrmpdvjheyH| yatomithyAzaH kAMciGIvahiMsAdinivRti kuvaiti tathApi cittazuranAvAnnavIne pitto daye zarkarAmizradIrapAnavat naparapradeze vRSTivakSA kAryAsAdhakatvAnirarthakatAM yAti sA / tathA mithyAtvAnunavAnmizrapadopyadharmapakeveti darzayati / (jezmebAramiyA ) ye ime
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 141 araNye caraMtItyAramyikAH kaMdamUlaphalAzinastApasAH AvasayogRhaM tena caraMtItyAvasa thikAgRhiNaH / yadyapyete kAyakvezena devAH syustathApi bAsurIyeSu kilbiSikeSu natpa dyate ityAdi sarva pUrvoktaM vAcyaM / yAvatsatazyutAnaranave elamUkatvena pratyAyAMti tadetatsthA namanAyamityAdi pUrvavat / eSastRtIyasthAnasya mizrakasya vinNgovicaarojheyH||6|| // TIkA-sAMprataM dharmAdharmayuktaM tRtIyasthAnamAzrityAha / (ahAvaretyAdi) athAparastRtIya sya sthAnasya mizrakArakhyasya vinaMgovinAgaH svruupmaakhyaayte|atr cAdharmapakSaNa yukto'dharma pado mizraityucyate / tatrAdharmasyeha nayiSThatvAdadharmapadaevAyaM iSTavyaH / etauktaM navati / yadyapi mithyAdRSTayaH kAMcittathAprakArAM prANAtipAtAdinitiM vidadhati tathApyAzayA gurutvAdaninave pittodaye sati zarkarA mizradIrapAnavadUSarapradezavRSTivaviditArthasAdha katvAnirarthakatAmApadyate / tatomithyAtvAnunAvAt mizrapadopyadharmaevAvagaMtavya iti / etadeva darzayitumAha // (jezmenavaMtItyAdi) ye ime'naMtaramucyamAnAaraNye caraMtItyAra riyakAH kaMdamUlaphalAzinastApasAdayoye cAvasathikAthAvasayogRhaM tena caraMtItyAvasa thikAgRhiNasteca kutazcit pApasthAnAnivRttAapi prabalamithyAtvopahatabujhyaste yadya pyupavAsAdinA mahatA kAyaklezena devagatayaH kecana navaMti tathApi te AsurIyeSu sthA neSu kilbi SikeSUtpadyataityAdi sarva pUrvoktaM naNanIyaM yAvattatazyutAmanuSyanavaM pratyAyA tA elamUkatvena tamoMdhatayA jAyate / tadevametatsthAnamanAryamakevalamasaMpUrNamanaiyAyi kamityAdi yAvadekAMtamithyAnUtaM sarvathaitadasAdhviti / tRtIyasthAnasya mizrasyAyaM vinaM govinAgaH svarUpamArakhyAtamiti // 6 // ahAvare paDhamassa maNassa adhammaparakassa vinaMge eva mAdiGa iha khalu pAINaMvA saMtagatiyA maNussA navaMti gidabA madinA madAraMnA mahApari ggahA adhammiyA adhammANuyA adhammiA adhammakAI adhammapAvajI vi adhammapaloI adhammavalajaNA adhammasIla samudAyArA adhammeNaM ceva vittiM kappemANA viharaMti // 6 // thartha-have valI e pUrve traNa prakAra je kahyA, teja prakAra vizeSe karI kahele. temAM prathama sthAnaka kahe. atha have apara prathama sthAnaka adharma padano svarUpa vicAra AvIrIte kahete. yAjagatmAhe nice pUrvAdika cAradizine viSe koieka manuSya ne te kevA de toke, (mahilA ke0) mahoTI jenI ibAle, cittanI thaviratije, tathA (mahAraM
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. ar ho) kRSyAdika mahApraraMjanA karanAra, tathA ( mahApariggahA ke0 ) kSetra, dhana, dhAnya, dvipada, catuHpadAdika, aneka parigrahavaMta adharmika dharmAnuya eTale khadharmanIja anumodanA karanArA, (dhamiThA ke0) dharmaja jene iSTa vallanabe, (adhammarakAIke 0 ) dharmanA bolanAra, athavA adharmathIle khyAti jenI, adharme karI yAjIvikAnA karanAra, eTale dharmeja jIve, prANa dhAraNa kare. tathA adharmaja dekhe tathA adharmaneja aMgIkAra ka vA praloke eTale dekhe, te pradharma praloi kevAya. ( dhammavalakA ke 0 ) adharmane viSe rAce, dharmazIla eTale dharmaja jeno svanAvaLe, (samudAyArA ke0 ) tathA cArano samudAya jena (dhammeceva vittikappe mANA viharaMti ke0 ) tathA je dharme karIneja vRtti kalpIne vicare. kAlakSepa kare // 61 // || dIpikA - naktAni dharmadharmamizrasthAnAni / atha teSAM sthAnino'nidhIyate / athavA pUrvoktameva prakArAMtareNa viziSTataramAha / athAparaH prathamasthAnasya dharmapadasya vi govinAgaevamAkhyAyate / (ihakhaluityAdi ) ete ca prAyogRhasthAeva syurityAha / ( gityA ) gRhasthAH ( mahebA ) mahAraMjAH mahAparigrahAgradharmeNa caraMtyAdhArmikA dha manujJAH yadharmiSThA nistriMzAH adharmAkhyAyino'dharmavAdinaH adharmajIvino'dharmapralokina adharme prakarSeNa rajyaMtaityadharmapraraktakAH pradharmazIlaH samudAcAroyatkiMcana kAritvaM yeSAM te tathA dharmeNa vRttiM jIvikAM kalpayaMtaH kurvato viharati tiSThati / pApAnuSThAnamAha // 61 // // TIkA - naktAnyadharmadharma mizra sthAnAni / sAMprataM tadAzritAH sthAnino'nidhIyate / yadivA prAktanamevAnyena prakAreNa vizeSitataramucyate / tatrAdyamadharmasthAnakamAzrityAha ( hAvareityAdi ) athAparonyaH prathamasya sthAnasyAdharmapAdikasya vinaMgovibhAga zrAkhyAyate ( iha khalu ityAdi ) sugamaM / yAvanmanuSyAevaMsvanAvAjavaMtIti / ete ca prA yogRhasthA evaM javaMtItyAha / ( mahebA ityAdi ) mahatI rAjyavijavaparivArAdikA sa rvAtizAyinI svavAMtaHkaraNapravRttiryeSAM te maheSvAstathA mahAnAraMnovahanoSTramaMDalikAgaM trIpravAhaka piMDa poSaNAdikoyeSAM te mahAraMnAH / ye caivaM nUtAste mahAparigrahAdhana dhAnyadvipadacatuSpada vAstu kSetrAdiparigrahavaMtaH kvacidapyanivRttAzrataevAdharmeNa caratItya dharmikAstathA dharmiSThA nistriMzakarmakAritvAdadharma bahulAstatazcAdharme kartavye anujJAzranumo danaM yeSAM te navaMtyadharmAnuzA evamadharmamAkhyAtuM zIlaM yeSAM te tathA evamadharmaprAyajIvi nastathA dharmameva pravilokayituM zIlaM yeSAM te navaMtyadharmapravilokinastathA dharmaprAyeSu ka prakarSeNa rajyataiti dharmaraktAH / ralayoraikyamiti rasya sthAne lakAro'tra kRta iti / For Private Personal Use Only
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 143 tathA'dharmazIlAadharmasvanAvAstathA'dharmAtmakaH samudAcAroyatkiMcanAnuSThAnaM yeSAMte navaM tyadharmazIlasamudAcArAstathA'dharmeNa pApena sAvadyAnuSThAnenaiva dahanAMkana nila banAdike karmaNA vRttirvartanaM kalpayaMtaH kurvANAviharaMtIti kAlamativAhayaMti // 61 // haNa biMda niMda vigattagA lohiyapANI caMmA rudA khuddA sAdassiyA na kaMcaNa vaMcaNa mAyANiyaDi kaDakavaDasAi saMpaLagabadulA ussIlA jva yA uppaDiyANaMdA asAdu savA pANAvAyAappaDivirayA jAva jIvAe jAva sabA pariggadAna appaDivirayA jAva jIvAe savana kodAna jAva mibAdaMsaNasallA- appaDivirayA savATa pahANucaraNa ma daNa vAmagaMdhavilevaNasadda pharisarasarUva gaMdhamalAlaMkArA appaDivi rayA jAvajIvAe savA sagaDa rahajANa jugagillithillisiyA saMdamA NiyA sayaNAsaNajANa vAhaNanoganoyaNapavibaravihI appaDivirayA jAvajIvAesabA kayavikkayamAsamAsarUvagasaMvavahArA appaDivi rayA jAvajIvAe sabAhirama suvAmadhaNadhama maNimottiyasaMkhasilappa vAlana appaDivirayA jAvajIvAe sabAna kUDatulakuDamANAne appaDivi rayA jAvajIvAe sabA AraMna samAraMnA appaDivirayA jAvajIvAe J sabAna karaNakArANA appaDivirayA jAvajIvAe savAna payaNa pAyANA appaDivirayA jAvajIvAe sabA kuTTaNapiTTaNataUNatADa NavahabaMdhaparikilesA appaDivirayA jAvajIvAe jeAvame tahappa gAre sAvajA abodiyA kammaMtA parapANapariyAvaNakarA je aNAri ehiM kaUMti tato appaDivirayA jAvajIvAe // 6 // artha-have eno adharmAcAra kahe te pote adharmI batA bIjAne paNa evA Adeza bApe te kahene, ke, (haNa ke0 ) are ene ho, (hiMda niMda ke0) karNAdika, dI zUlAdikeM karI nedI, (vigattagAke0 ) enAM carma nakheDo, ityAdika kahIne prANIne suHkhanA ma pajAvanAra thAya, e kAraNe (lohiyapANI ke0 ) sarvakAla lohIyeM karI hAtha rAtAle paraMtu te jIvone haNIne ko vAreM hAtha paNa dhove nahIM, (caMmA ke0) tIvrakrodha, ( ruhA ke ) roSa dhyAna, zocarahitakarmanA karanAra, (khudAke 0 ) hu uSTa, nUMmA, (sAharisa
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ 744 hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. yA ke0 ) aNavimAsyA kAryanA karanAra, (nakaMcaNa ke ) tathA gulikAropaNane viSe kadhvaMmahoTuM karavu (vaMcaraNa ke0) vaMcaNA. eTale parane ugavAnI budhirAkhe, jema anayakumA rane caMpradyotanI gaNikAyeM vaMcyo, tenI peThe vaMcaka, (mAyANiyaDi ke0) vaMcavAnIbu hiyeM vANIyAnI peThe mAyAniyaDa niyaDa eTale baganI vRttiyeM vaMcavAne arthe sAdhune svarUpe rahe jema udAyirAjAne cale kiyeM vaMcyo, mAyo, tenI peThe jANI levu (kUDake0) mRSA bolavU. ( kavaDasAi ke) kapaTa eTale rUpa pAlaTavu tathA nASAdika parAvarti eTale prakAre ( saMpanaga ke0 ) tathA te tolAnu nyUnAdhika karavU tathA nelaselana karavU ityAdika vyApAra jANavo (bahulA ke0 ) ghaNA badulakarma, te upara yogI sanyAsInI kathA jANavI. (pussIlA ke0) suzIla (muvayA ke0 ) puSTavrata vAlA (suppaDiyA dA ke0) duHkheM thAnaMda pamADiyeM jene duHkheM varSa pamADiye murArAdhya ityarthaH evA (ya sAdu ke0 ) asAdhu (sabA ke ) sarvathA prakAreM (pANAvAyAu ke0 ) prANAtipAta thakI, (appa DivirayA ke 7) anivRtyA, (jAvajIvAe ke0) jAvajIvasudhI ( jAvasabApa riggahA ke0 ) yAvat sarvathA parigraha thakI, (appa DivirayA ke) anivRtyA (jA vajIvAe ke0 ) jAvajIva sudhI (sabatokohA ke 0 ) sarvathA prakAre krodha thakI (jA vAmahAdasaNasAnA ke0) yAvat mithyAtva darzana zalya thakI, (appa DivirayA ke0 ) anivRtyA. (savAke0) sarvathA (ehANucaNake0) snAna, (madaNake0) mardana. karAvayU~ (vaplake) varNa te aMbIra, guptAla, (gaMdhake0) suvAsa, (vilevaNake0) vilepana karavA thakI, (sadake0) zabda, gIta, vAdyAdikanA (pharisake0) ATha jAtanA sparza, (rUvake0) rUpa, suMdarAkArAdika, (gaMdha ke0) karpUrAdikanI sugaMdha ( manAlaMkArA ke0) mAlA, alaM kAra te thakI, (appaDivirayA ke0) anivRtyA (jAvajIvAe ke0) jAvajIva sudhI (sabATa ke ) sarvathA ( sagaDa ke0) zakaTa eTale gADa (raha ke ) ratha ( jANake) vahela (juga ke0 ) puruSe napADyo AkAza yAna tathA ( gini ke0 ) molI, athavA caMTanA palANa (thinike0 ) hastinA palANa, (siyA ke0) zibikA. te dezavizeSa pra si6 yAna zibikA ( saMdamANiyAke0) zibikA dezavizeSa anyajAtiH (sayapAsaNa jANavAhaNa ke0 ) paryakAdika AsayAna vAhanAdikanA (noga ke0 ) joga thakI tathA (noyaNa ke0 ) nojana (pavibara ke0 ) ghara vakhAro (vihI ke0 ) tenA vistArathI (appa DivirayA ke ) anivRtyA (jAvajIvAe ke0) jAvajIvasudhA (sabA ke0) sarva ( kayavikkaya ke0) kraya vakraya eTale levo vecavo (mAsa-mAsarUvaga ke0) mASa ardha mASa rUpAdika (saMvavahArA ke0) ityAdika levA devA rUpa vyApAra kI (appaDi virayA ke0 ) anivRtyA. ( jAvajIvAe ke) jAvajIvasudhI sarvathA hiraNya eTale ru
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 4y puM, tathA suvarNa, dhana, dhAnya, ciMtAmaNI pramukha maNI, tathA mauktika dakSaNAvartta zaMkha, rA paTa, pravAlAdika parigraha, tethakI yanivRtyA; tathA jAvajIvasudhI sarva kUDAM tolAM, kU si mApathakI, nathI nivRtyA; tathA jAvajIva sudhI sarva prAraMbha je karSaNAdika, tathA sa mAraM vizeSa, tethakI nathI nivRtyA, tathA jAvajIvasudhI sarvathA karaNa karAvala thakI nayI nivRtyA, tathA jAvajIva sudhI pacana te poteM pacAvavAnuM kare tathA pacAvaNa te bIjA pAseM pacAvavAnuM karAve, e kriyA thakI nayI nivRtyA, tathA sarva kuTa piTTana tarkana aMgulI yeM karI tarjanA kare capaTIyAdikeM karI tADana kareM, vadha, baMdhana kare, ityAdika jIvane banA kAraNa thakI nayI nivRtyA, tathA jAvajIva sudhI je bIjAM, tathAprakA reM pAla kahyAM evA pApakArI parapIDAnAM karanAra, sAvadya karma, ( abohiyA ke0 ) bodhabIjanA nasADanAra evAM (kammatA ke0 ) karma, parajIvane paritApanA karanAra je anArya puruSone karavA yogya, tethakI paNa jAvajIva sudhI nivRtyA nathI. // 62 // || dIpikA - (haviMdatti) jahi daMDA dinA, biMdhi karNAdikaM, jiMdhi zUlAdinA, evaM paropadezaM te / kiMnUtAH vikartakAH prANinAM carmApanetArastenaiva lohitapANayacaMDAror3AH ni striMzAH kur3A: sAhasikAya vicAritakAriNaH natkuMcanavacanamAyAnika tikUTakapaTAdi niH sahAtisaMprayogogArthaM tena bahulAH / tatra zUlAdyAropaNArtha mUrdhva kuMcanamutkuMcanaM vaMcanaM pratAraNaM / yathA'nayakumAraH pradyotagaNikA nirdharmavaMcanayA vaMcitaH / mAyA, vaMcana buddhi: prAyovaNijAmiva nikRtistu bakavRttyA dezanApAvepAdiviparyayakaraNaM kUTaM tu lAmAnAdernyUnAdhikakaraNaM, kapaTaM yathApADhanUtinA veSaparAvRttyAcAryopAdhyAya saMghATakA tmA catvAromodakAlabdhAH evaM mAyAyutAnarAH / punaH kiMnUtAH / duHzIlA ciraM pari citAyapi zIghraM visaMvadaMto'STavratADuHkhena pratyAnayaMte harSataiti duSpratyAnaMdyA sAdhavaH pApAH sarvataH prANAtipAtAdaprativiratAlokaniMdyAdapi brAhmaNaghAtAdera nivRttAiti sarvagraha paM / evaM yAvajIvaM sarvatomRSAvAdA'dattAdAnamaithunaparigrahAdaprativiratAH / evaM sarvenyaH kothamAnamAyAlocyastathA prema cheSakalahAcyAkhyAnapaizunya parivAdA'ratiratimAyAmRSAvA da mithyAdarzanazalyAdinyo'viratAH snAno ghartana va ka vilepanazabdasparzarUparasagaMdhamAlyA laMkArAdaprati viratAH sarvataH zakaTarathAderyAnAdikAtpravistara vidheH parikarAdaprativiratAH / patra karathAdikameva yAnaM zakaTarathayAnaM yugyaMtarotdiptaM cAkAzayAnaM (gini tti ) do likA ( cihnitti ) turagaiyanirmitaM yAnaM ( saMdamA liyatti ) zibikA vizeSaH / tathA sarvataH krayavikrayAcyAM yomASakArdhamApakarUpakanAyakAdiniH saMvyavahArastasmAda viratAH sarvasmAdirasya suvarNadhAnyamaNimauktikazaMkha zilApravAlAdiparigrahAt kUTatulA kUTamAnAt 1 94 For Private Personal Use Only
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ 746 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaMH kRSyAdeH svayaMkaraNamAraMnaH pareNa kArayaNaM samAraMnastasmAt pacanapAcanataH kaMmanakuhana piTTanatarjanatADanavadhabaMdhAdiniryaH pariklezastasmAdanivRttAye cAnye tathAprakArAH sAvadyAH karma samAraMnAprabodhikAbodhinAzakAH paraprANaparitApanakarAye'nAyaiH kriyate tatonivR tAyAvatIvayeti // 62 // // TIkA - pApAnuSThAnameva jezatodarzayitumAha / (haNabiMda jiMdetyAdi) svataeva hananAdi kAH kriyAH kurvANAya pareSAmapyevamAtmakamupadezaM dadati / tatra hananaM daMDAdinistatkArayati tathA biMdhi karNAdikaM, jiMdhi zUlAdinA, vikartakAH prANinAmajinApane tAro'taeva johita pANayastathA caMDArauA nistriMzAH kuzaH kuGkarmakAritvAttathA sAhasikAprasamIkSitakAri NastathA utkuMcanavaMcanamAyAnika tikUTakaSAyAdiniH sahAti saMprayogogArthyaM tena bahulAsta pracurAste tathA tatrordhvaM kuMcanaM zUlAdyAropaNArthamutkuMcanaM / vaMcanaM pratAraNaM / tadyathA'naya kumAraH pradyotagalikA nirdhArmikavaMcanayA vaMcitaH / mAyA, vaMcanabuddhiH prAyovaNijAmiva / nikRtistu bakavRttyA kurkuTAdikaraNena daMnapradhAnavaNik zrotriyasAdhvAkAreNa paravacanArtha gajakartakAnAmivAvasthAnaM / dezanApAnepathyAdiviparyayakaraNaM kapaTaM / yathA vyApADhanUtinA naTena vA parAparaveSaparAvRttyAcAryopAdhyAya saMghATakAtmArthaM catvAromodakAcyavAptAH / kU raMtu kArSApaNatulAprasthAdeH paravacanArthaM nAnAvidhakaraNaM / etairutkuMcanAdiniH sahAtiza yena prayogoya divAtizayena ivyeNa kastUrikAdinA parasya ivyasya saMprayogaH sotisaMpra yogastadda hulAstatpradhAnA ityarthaH / uktaMca sohoi sAtijogo, davaM jaM bAdiyadavesu / do saguNAvayasuya, visaMvAiNaM kuNai // 1 // ete cotkuMcanAdayomAyAparyAyA iMkA divat kathaMcitkriyAnedepi iSTavyAH / tathA duSTaM zInaM yeSAMte duHzIlA zviramupacaritAya pi kSipraM visaMvadaMti / duHkhAnumeyAdAru NasvanAvAityarthaH / tathA duSTAni vratAni yeSAM ta thA / yathA mAMsanakSaNavratakAlasamAptau prabhUtatarasatvopaghAtena mAMsapradAnamanyadapi nakkano janAdikaM STavratamiti tathAnyasmin janmAMtare madhumadyamAMsAdikamacyavahariSyAmItyeva majJAnAMdhAjanmAMtara vidhidvAreNa sanidAnameva vrataM gRhaMti, tathA duHkhena pratyAnayaMte duSpra tyanaMdyAH / idamuktaM navati / tairAnaMditenApareNa kenacitpratyupakArepsunA garvAdhmAtADuH khena pratyAnayaMte / yadivA satyapyupakAre pratyupakArajIravonaivAnaMdyaMte pratyuta zaktayopakA re doSamevotpAdayati / tathA coktaM / pratikartumazaktiSThAnarAH pUrvopakAriNAM // doSamutpAdya ti manAmiva vAyasAH // 1 // yataevamato'sAdhavaste pApakarmakAritvAt tathA yAva yAvatprANadhAraNena sarvasmAtprANAtipAtAdaprati viratAloka niMdanIdAdapi brAhmaNaghA tAra vitAiti / sarvagrahaNaM sarvasmAdapi kUTalAdayAderaprativiratAiti / tathA sarvasmAda For Private Personal Use Only
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. gmg pikUTasAkSAderaprati viratAiti / tathA sarvasmAtstrIbAlAdeH parai vyApaharaNAda viratAstathA sarvasmAtparastrIgamanAde maithunAda viratAevaM sarvasmAtparigrahAdyo nipoSakAdapya viratA evaM sa vainyaH krodhamAnamAyAlonenyo'viratAstathA premadeSakalahAcyAkhyAnapaizunyaparaparivAdA'ra tiratimAyAmRSAvAdamithyAdarzanazalyA dinyo'sadanuSThAne jyoyAvatIvaM ye prativiratAnavaM ti / tathA sarvasmAtsnAnonmardanava eka vilepana zabdasparzarUparasagaMdhamAvyAlaMkArAtkAmAMgA nmohajanitAdaprativiratAyAvatIvayeti / ihaca varNakagrahaNena varNavizeSApAdakaM lodhA dikaM gRhyate / tathA sarvataH zakaTarathAderyAna vizeSAdikAtprativistara vidheH parikararUpAtpa rigrahAdaprati viratAH / ihaca zakaTarathAdikameva yAnaM zakaTarathayAnaM yugyaM puruSottamA kAzayAnaM (ginitti ) puruSa 6yotdiptA phonikA / ( cihnitti ) vesarAdi 6ya vinirmi toyAna vizeSaH tathA ( saMdamA liyatti ) zibikA vizeSaeva / etadevamanyasmAdapi vastrA deH parigrahADapakaraNanUtAda viratAstathA sarvataH sarvasmAtkrayavikrayAcyAM karaNanUtAcyAM yo mASakArdhamASakarUpakApaNAdiniH paNyavinimayAtmakaH saMvyavahArastasmAdaviratAyAva jIvati / tathA sarvasmAdirasya suvarNAdeH pradhAnaparigrahAda viratAstathA kUTatulA kUTamA nAderaviratAstathA sarvataH kRSipAzupAlyAderyatsvataH karaNamanyena ca yatkiMcitkArayati ta smAdaviratAstathA pacanapAcanatastathA kaMDana kuTTana piTTanatarjanatADanabaMdhAdinA yaH pariklezaH prANinAM tasmAdaviratAH / sAMpratamupasaMharati / ye cAnye parapIDAkAriNaH sAvadyAH karmasa mAnA bodhikA bodha kAriNastathA paraprANaparitApanakarAgograhabaMdI grahagrAmaghAtAtmakAye sary: krUrakarmaniH kriyate tato'prativiratAyAvatIvayeti // 62 // se jahA sAmae kei purise kalamamasUra tilamuggamAsanipphAva kulaba AliMsaMdga palimaMthagamA diehiM yaMte kUre micAmaM pataMjaMti evameva tadapagAre purisajAe tittiravaTTagalAvagakavotakavijalamiyama disava rAgAdgoha kumma sirisivamAdi ehiM yaMte kare micAdaM pataMjati jA viyase bAhiriyA parisA navai taMja dA dAsezvA pesevA naya ezvA nA illezvA kammakaraevA joga purisezvA tesiMpiyAM yannayara sivA dAlar3hagaMsi varAhaMsi sayameva garuyaM damaM nivattei taMja hA imaMdaMmeda i maMmuMda itakeda imaMtA leda imaMyajyabaMdhaNaM kareha imaM niyala baMdhaNaM kare da imaMdaDibaMdhaNaM kare da imaMcAragabaMdhaNaM kareda imaniyalajuyala saMkoDiya moDiyaM kareda imaMdanniyaM kare imaMpAyanniyaM kareha imaM kannabiyaM For Private Personal Use Only
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ uG vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. kareda zmanakanansIsamudabinnayaM kareda veyagadiyaM aMgadiyaM imaMpurakA pphoDiyaM kareda imaMNayaNuppADiyaM kareda maMdasaNuppADiyaM vasaNuppADiyaM ji pnappADiyaM glaMbiyaM kareda ghasiyaM kareha gholiyaM kareha sUlAiyaM kareha sUlA jinnayaM kareda khAravattiyaM kareda vapnavattiyaM kareha sIdabiyaMgaM kareda vasanapuciyaMgaM kareda davaggidaDhayaMgaM kAgaNimaMsakAviyagaM nattapA panirugaM imaM jAvajIvaM vahabaMdhaNaM kareda imaM annathareNaM asuneNaM ku mAreNaM mAreda // 63 // artha-have vallI bIjA prakAre adharmika puruSano vizeSa kahele. yathAdRSTAMteM nAmaevI saMnAvanAyeM koieka puruSa. kalama eTale vaTANA, caNA, masUranI dAla, tala, maga, mAsa eTale aDada, nipphAva eTale vAla, (kulaba ke0 ) tuvara, (AliMsaMdaga patimaMthaga mAdiehiM ke0 ) canatha, kAlAcaNA, zrAdeleine je dhAnya vizeSale tene paca na pAcanAdika kriyAyeM karI potAne tathA parane arthe (ayaMte ke0) ghayatnabatA nirdaya jAveM (kUreke0) krUrapaNe uSTha thako (mibAdaMpati ke ) mithyA daMma prayUje (e vameva ke0) erIte (tahappagAre ke0) tathA prakAre pUrvokta je (purisajAe ke) puruSajA ti te nirdaya paNe titara, vartaka, lAvaka, kapotapadI, kapijalapadI, mRga. pAmo, sUvara, mayUra, gau nakunAdika, jalacara gho,kAcabo, bane nUjapurI sarpa ityAdika prANIne viSeyarthI athavA anarthI thako yatnavinA nirdaya nAve krUra uSTa thakomithyAdaMma prayUje; evA puruSa ne parivAra paNa evoja sAMpaDe " yathA rAjA tathA prajA" itivacanAt te dekhADele. (jAviyasebAhiriyAparisAnava ke0) jepaNa tenI bAheranI pariSadA hoya (taMjahA ke0 ) te kaheDe (dAsezvA ke0 ) e dAsa thApaNI dAsIno putra (pesevA ke0) e prekSaka kAma kAja upane jyAM tyAM mokala' (jayaezvA ke0) nRta te majUrIno karanA ra, tathA (nAinezvA ke0) nAgIka, SaSTAdika nAgeM karSaNAdikane viSe pravatta, (kammaka raezvA ke0) kAmano karanAra prasi te karmakara kahiyeM (nogapurisezvA ke0 ) svataMtra jogane mAtrai rAkhelo dAsa tepaNa bAheranI pariSadA mAhe ko rUDo puruSa hoya. (tesiM piyaNaM ke0) teno paNa (annayaraMsivA ke0 ) anya koI ekano (yahAlaDhugaMsike) yathA zabdAdika sAMjalelate par3I teno evo nhAno (avarAhasike) aparAdha napane bate te nAyakanA dAsAdikapaNa ( sayamevaguruyaMdamanivattezke) poteM tene mahoTo daMma kare. (taMjahA ke0) te kevA daMma kare. te kahele (maMdaMmeha ke0) ene daMmo, enuM sarva
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 4 svapaharI vyo, ( imaMmumeha ke0 ) ene sarvasuMmana karAvo ( imaMtakeha ke0 ) ene aMgu katanA karo, ( imaMtAneha ke0 ) ene cipaTe karI tADana karo, ( imaMDayaM baMdhaka) ne pavADe bAhu karIne baMdhane baMdhana karo, ( imaM niyala baMdha kareha ke 0 ) enA hAthamAM beDI nAkhIne baMdhana karo, (imaMda DibaMdha kareha) ene haDanuM baMdhana karo, (i maMcArabaMdha kareha ke 0 ) ene nAkasI baMdhana karo, ( imaM niyalajuyala saMkoDiyamoDiyaMka Rebo) ene beDInA yugaleM karI saMkoca karo, moDiya eTale aMgopAMga jaMga karI maraDo, athavA enA hAtha paga saMkocIne bAMdho, (imaMdanniyaMkareha ke 0 ) enA hAtha bedana karo, ( imaM pAyaniyaM kareha ke0 ) enA paga bedana karo ( imaMkana vinnayaMkareha ke0 ) emaja enA kAna bedana karo, (imanakka hasI samuha niyaMkarehake 0 ) enuM nAka bedana karo, enA hota, enuM mastaka, enuM mukha, bedana karo, (veyagata hiyaMAMga bahiyaM ke 0 ) enaM vedabeda karo, enA jIvatAMja haiyAne bedo, kApo, ema karo. (imaM purakApphoDiyaMka rehake 0 ) enA zarIranI khAlane upADo ema karo, ( imaMNayapuSpADiyaMkareha ke0 ) enI yAMkha ukheDo eTale kADho, ema karo . ( imaMdaMsaNuppA DiyaMvasappADiyaMjinuppA DiyaMnalaM biyaMkareha ke0 ) enA dAMta kADho, vRSaNa kADho, enI jIna kADho. ene uMco bAMdhoene kUpa, parvata nadIne nAkho ema karo, ( ghasiyaMkareha ke0 ) ene paga bAMdhIne ghaso, (gholiyaM kareha ke 0 ) ene viSe khAMbAMnI peTheM gholo, (sUlAiyaMkareha ke 0 ) ene zUlI upara dhAropaNa karo, (sUlAni nayaMkareha ke 0 ) ene trizUleM neda karo, ( khAravattiyaM kare ha0 ) ene zastreM karI bedIne jU U nuM pANI sIMco ( vanavattirya kareha ke0 ) enuM zarIra mAneM karI, kAroM bedo. (sIhapu yiMga kareha ke 0 ) ene siMhane puMbaDe bAMdho, (vasana puyiMga kareha ke 0 ) ene baladane puMbaDe bAMdho ( davaggiMdadvayaM ke0) ene dAvAnala mAMhe bAlo, (kAgaNimaMsarakA viyaMgaMke 0 ) ene kAka pakSInu mAMsa kADhIne khavarAvo, tathA enuM potAnuM mAMsa kADhIne eneja khava rAvo, (nattapAla nirugaMke 0 ) ene jAta pANIno nirodha karo, (imaMjAvajIvaMvahabaMdhaka reha ho) ene jAvajIva sudhI bAMdhI mUko, vadha, baMdhana karo, (maMthanna yareya suneAM kumAremAre ch0) ema ene bIjA ke TalAeka zuna mAreM karIne mAro, ityAdika evA daMga tene yApe. 6 3 || dIpikA - dhArmika padameva savistaramAha / ( sejahetti ) tadyathA / nAmasaMnAvane / saMAvyaMte yatra nave kecidevaMbhUtAnarAH ye kalamamasUrAdiSu pacanAdikriyayA'yatAprayatna vaMtoniSkriyAH krUrAH mithyA aparAdhaM vinA doSamAropya daMDomithyAdaMDastaM prayuMjaMti / ta thA evameva prayojanaM vinaiva tathAprakArAnirdayAH puruSA stittirivartakA diprANiSvayatAH krU rakarmANomithyAdaMDaM prayuMjaMti teSAM parikaroSi tAdRzaH syAdityAha ( jAviyasetti ) yA pica For Private Personal Use Only
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM . bAhya parSadbhavati / tadyathA dAsaH svadAsIsutaH preSyaH preSaNayogyaH nRtakomUlyagR hItaH nAgikaH kRSyAdau sanAgagrAhI karmakaraH pratItaH jogaparonAyakAzritaH kazcit te dAsAdayo'nyatarasminsvalpe'pyaparAdhe svayaM gurutaraM daMDaM prayuMjaMti / saca nAyakasteSAM dA sAdInAM yathA dhau svalpe'parAdhepi gurudaMDaM vakSyamANaM prayukte / tadyathA imaM dAsaM daMDaya ta yUyamityAdi sugamaM / yAvadimamanyatareNA'gujena kutsitamAreNa mArayataiti // 63 // // TIkA - punaranyathA bahuprakAramadhArmikapadaM pratipipAdayiSurAha / (sejahANAmaei tyAdi ) tadyathetyupadarzanArthonAmazabdaH saMbhAvanAyAM saMbhAvyate / yasminvicitre saMsA re kecanaivaMbhUtAH puruSAH kevalamasUra tijamudrAdiSu pacanapAcanAdikayA kriyayA svaparArtha mayatA prayatnavaMto niSkRpAH krUrA mithyAdaMDaM prayuMjaMti / mithyaivA'naparAdhiSveva doSamAro pya daMDomithyAdaMDastaM vidadhati / tathaiveme prayojanaM vinaiva tathAprakArAH puruSAniSkaruNA jIvopaghAta niratA stittiravartakalAvakAdiSu jIvanapriyeSu prANiSvayatAH krUrakarmANodaMDa prayuMjaMti / teSAM ca krUradhiyAM "yathA rAjA tathA prajA" iti pravAdAt parivAropi tathAcUtae va navatIti / tathA darzayitumAha / ( jAviyaseityAdi) yA pica teSAM bAhyA parSadbhavati / tadyathA / dAsaH svadAsIsutaH preSyaH preSaNayogponR tyonR tya dezyAnRtakovetavenodakAdyA nayanavidhAyI tathA nAgikoyaH SaSThayaMzA dilAnena kRSyAdau vyApriyate karmakaraH pratI tastathA nAyikAzritaH kazcinogastadevaM te dAsAdayo'nyasya laghAvapyaparAdhe gurutaraM daMDaM pra yuMjaMti prayojayaMtica | saca nAyakasteSAM dAsAdInAM bAhyaparSabhUtAnAmanyatarasmiMstathA la ghAvaparAdhe zabdazravaNAdike gurutaraM daMDa vakSyamANaM prayuMkte / tadyathA / imaM dAsaM preSyAdi kaMvA sarvasvApahAreNa daMDayata yUyamityAdi sUtrasiddhaM yAvadimamanyatareNAnena kutsita mAreNa vyApAdayata yUyaM // 63 // jAviya se nitariyA parisA navai taMjadA mAyAzvA piyAivA jAyA ivA nagiNIzvA nakkAzvA puttAivA dhUtAivA suhAivA tesipiyAM annayaraMsi mahAladugaMsi pravarAdaMsi sayameva garuyaM damaM Nivatteza sadagaviyasi bolattA bhavai jar3hA mittadosavattie jAva die paraMsi logaMsi te kaMti soyaMti jUraMti tiyaMti pihaMti paritapyaMti te DukaNasoyaNajUraNa piTTaNaparitappaNavabaMdhaNapari kisAna paDivira yA navati // 64 // artha - ( jAviya seyaniMta riyAparisAnavaike 0 ) je paNa tenI acyaM taranI pariSadA hoya For Private Personal Use Only
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga sarAH 51 jahA ke0 ) te kahe. mAtA, athavA pitA, athavA nAi, naganI, strI, putra, beTI, pu tranIstrI, ityAdika mAhelI pariSadAvAlAmAMthI koikano paNa ajANa paNe yathA nhA no sarakho aparAdha upane thake poteMja tene mahoTo daMma kareM, mAre, zItakAleM tenA za rIrane TADhApANImAM bole,evA kArya kare,e jema pUrva mitradoSa pratyayika kriyAsthAnaka kajhuMDe, temaja ahIyAM paNa jANIle. evA daMmanoM karanAra puruSa, te yAvat thA loka ne viSe ahita kArI ane paralokane viSe zrAtmAne ahitakArI thAya te aneka jIvane uHkha upajAve, zoka upajAve, jUrAve, tapAve, poTe, paritApa thApe, te ghaNA jIvone sukhadAyaka zokano karanAra gardA, niMdA karAvanAra, pITIne pIDAno upajAvanAra, pari tApa karAvanAra, vadha karAvanAra, baMdhana karAvanAra, evA mahoTA kveza upajAvavAnA karma thakI, jAvajIva nathI nivRtyA evo thakA hoya // 6 // // dIpikA-yApi ca teSAmanyaMtarA parSanavati mAtApitrAdikA mitradoSaHpratyayikA khyadazamakriyAsthAnavajjheyaM yAvadahito'smin loke / te krUrakarmANaH svalpAparAdhinAmapi gurutaradaMDakaraNAduHkhayaMti zokayaMti yAvadhabaMdhapariklezAdaprativiratAnavaMti // 6 // TIkA-yApica krUrakarmavatAmanyaMtarA parSanavati / tadyathA / mAtA pitrAdikA mitradoSa pratyayika kriyAsthAnavajheyaM yAvadahitoyamasmin loke iti / tathAhi |yaatmno'pthykaa ri parasminnapi loke / tadevaM te mAtRpitrAdInAM svalpAparAdhinAmapi gurutaradaMDApAdana toHkhamutpAdayaMti tathA nAnAvidhairupAyaisteSAM zokamuptAdayaMti zokayaMtItyevaM te prANi nAM bahuprakArapIDotpAdakAH yAva dhabaMdhaparikvezAdaprativiratAnavaMti // 6 // evameva te icikAmehiM muchiyA gidhA gaDhiyA asovavannA jAva vAsAI canapaMcamAiM badasamAzvA appatarovA nuGatarovA kAlaM muMjittu noga nogAI pavisuzttA verAyataNAI saMciNittA badaiM pAvAIkammAIna ssannAI saMcArakaDeNa kammaNA se jadA pAmae ayagolazvA selago lazvA udagaMsi parikatte samANe udagatalamazvazttAi ahe dharaNitala pahANe nava evameva tadappagAre purisajAte vajabadule dhUtabadule paM kabadule verabadale Appattiyabadule daMnabadule NiyaDibaDhule sAibadule ayasabadule ussannatasapANaghAtI kAlamAse kAlaMkiccA dharaNitala mazvazttAi ahe pAragatalapazcANe nv|| 5 //
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ praya dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. artha - erIteM te pUrvokta svabhAva vAlo puruSa nirdaya thako bAhyAbhyaMtara evI potAnI je pa riSadA tene paNa pIDAno karanAra evo, uto striyAdikanA kAma jogane viSe mUrcchita gR5 eTa je lojI, jogane viSe poteM guMthAlo thako parama zrAsakta bato, yAvat cAra, tathA pAMca, tathA sAta, tathA daza varSa ema alpa kAla athavA ghaNokAla sudhI jogavavA yogya joga jogavIne, ghA jIvanI sAthe aneka jAtanA vaira upajAvI vairabhAvanA sthAnakano saMcaya karIne, jyAM gha pAparUpa hiMsAdika krUra karma saMjArIkarI karelA karmane prareto evA bato, naraka rUpa sthA nakane pAme. (seja hANAmae ke 0 ) te yathA dRSTAMte jema (yagolavA ke0) lohano golo, (selagola ivA ke 0 ) pASANano golo, tene (udagaMsipa kittesamANe ke0 ) pANInA ihamAM he athavA nadI talAva mAMhe nAkhyo thako, (udgatalamazvattAi ke0 ) upaluM tanuM prati kamIne pANInA talAmAM jaI pese, (adhara tilapAnavara ke 0 ) nIce dharatinA ta lAne viSe jai bese. (evameva ke0 ) erIteM (tahappagAre ke0) tathA prakAreM, e pUrvokta pra kAranA STa nirdaya nAstika vAdi pramukha evA je ( purisajAte ke 0 ) puruSa jAtile te (vaU bahule ke 0 ) ghaNA pAparUpa karma, (dhUtabahule ke0) ghaNI karmarUparaja ( paMkabahule ke 0 ) ghaNo ka rUpa kAdava, (vebadule ke0 ) ghaNo jIvonI sAthe vairanAva, (yAppatiyabahule ke0 ) avizvAsalAyaka evaM mananuM Dayana ( yasabahule ke0 ) ghaNo apayaza ( daMnabahu le ke0) ghaNuM kapaTa parane vaMcavA paNu be jemAM, ( piya Dibahule ke0 ) ghaNo veSa tathA jApAnu palaTAvakuMbe jemAM ( sAibahule ke0) sAtizaya ivya sAyeM guNahIna puruSonA ivyanuM melAaj (nassannaMtasapANaghAtI ke0 ) prAyaH trasa prANI jIvano ghAta karanAra, te ( kAlamA sekAlaM kiccA ke0 ) kAlane avasareM kAla karIne ( dharaNitalamazvaittAi ho) pRthvInA tAne sahasra yojana pramANa atikrami jAye; jaine, ( he ragatala pAnavai ke 0 ) nIceM narakanA taliyAnA sthAnakane viSe tenuM paDavuM thAya. // 65 // || dIpikA - ( evamevatti) evameva te nirdayAH strIpradhAneSu kAmeSu mUrtitA gRAyathitA abhyupapannAyAva 6rSANi catuHpaMcapaTsapta vA dazavAlpataraMpranRtataraM vA kAlaM nogAn nu ktvA vairAyatanAni vairAnubaMdhAn pravisUya utpadya bahUni pApakarmANi saMcitya vardhayitvA utpannaM prAyaH saMcArakatena karmaNA preryamANAnarakatalapratiSThAnAH syuH / yathA'yogolaH zilAgolakovA udaka dipta nadakatalamativartya nallaMghyAdhodhara tilapratiSThAnobhavati evame vasanarovajtraM badhyamAnaM karma tadvadulaH dhUnaM prAgbadaM karma tatpracuraH paMkabahula: paMkapApa vairabadalaH (yAppattiyatti ) manaso'rthyAnaM daMnomAyayA paravaMcanaM nikRtirnApAveSAdiparA varttena parohabudhiH sAtizayena ivyeAhInaDvyasya melanaM sAtiH tadvadulaH prayazobadu For Private Personal Use Only
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 753 taH prAyastrasaghAtI kAlamAse svAyuHkSye kAlaM kRtvA dharaNitalaM ratnapranAdikAyAH Ta thivyAstalamatighyA'dhonarakatalapratiSThAnaH syAt // 65 // // TIkA-teca viSayAsaktatayA ettkurvtiityetdrshyitumaad| (evamevaityAdi ) evameva praktisvanAvAevaM te niSkRpAniranukozAbAhyAnyaMtaraparSadorapi karNanAsAvikartanAdinA daMDapAtanasvanAvAH strIpradhAnAH kAmAH strIkAmAH yadivA strISu madanakAmaviSayanatAsu kA meSuca zabdAdiSu ilAkAmeSu muurjitaagRhaagrthitaaadhyuppnnaaH| ete ca zakrapuraMdarA divatparyA yAH kathaMcinnedaM vAzritya vyaakhyeyaaH| teca nogAsaktAvyapagataparalokAdhyavasAyAyAvarSA Ni catuHpaMcaSaT saptavA dazavAlpataraM vA kAlaM nuktvA nogAsaktatayAca parapIDotpAdanato vairAyatanAni vairAnubaMdhAnanuprasUyotpAdya vidhAya tathA saMcayitvA saMciMtyopacitya badani pranUtatarakAlasthitikAni kUrANi krUra vipAkAni narakAdiSu yAtanAsthAneSu kakacapATana zAlmalyavarohaNataptatrapupAnAtmakAni karmANyaSTaprakArANi basTaSTanidhattanikAcanAvasthA ni vidhAya tenaca saMnArakatena karmaNA preryamANAstatkarmaguravovA narakatalapratiSThAnAnavaMtI tyuttara kriyayApAditabaduvacanarUpayeti saMbaMdhaH / asminnevArtha sarvalokapratotaM dRssttaaNtmaah| (sejahANAmaeityAdi ) tadyathAnAmAyogolako'yaspiDaH zilAgolakovRttAtmazakalaM bodake pradiptaH samAnasa lilatalamativAtisaMdhyAdhodharaNItale pratiSThAnonavati / aca nA dArTItikamAha / (evamevetyAdi) yathAsAvayogolakovRttatvAbIghramevAdhoyAtyevameva tathAprakAraH puruSajAtaH / tameva lezatodarzayati / vajavarajaM gurutvAkarma tadvadulastatkaraNa pracurastathA badhyamAnakarmagururityarthaH / tathA dhUyatAti dhUtaM prAgbaIkarma tatpracuraH / punaHsA maanyenaah| paMkayatIti paMkaM pApaM tdvdulstthaa| tadeva kAraNatodarzayitumAha / vairabadulo vairAnubaMdhapracurastathA ( pattiyaMti) manaso'SpraNidhAnaM tatpradhAnastathA daMnomAyayA paravaMcanaM tautkaTastathA nikatirmAyAveSanASAparAvRttinAnA parohabudhistanmayastathA sAtibadulA tisAtizayena ivyeNAparasya hInaguNasya vyasya saMyogaHsAtistabahulastatkaraNapracurastathA 'yazozlAghAsadRttatayA niMdA yAni yAni parApakAranUtAni karmAnuSThAnAni vidhatta teSu teSu karmasu karacaraNajedanAdiSu ayazonAgnavatIti / saevaMnUtaH puruSaH kAlamAse svAyupaHda ye kAlaM kRtvA ethivyAratnapranAdikAyAstalamativartya yojanasahasraparimANamatilaMdhya nara katalapratiSThAno'sau navati // 65 // teNaM garagA aMtovaTTA bAhiM caraMsA ahe ekarappasaMgaNasaMThiyA piccaM dhakAratamasA vavagayagadacaMdasUranakattajoisappadA medavasAmaMsarudira pUyapAlacirakalalittANulevaNatalA asuI vIsA paramapnigaMdhA kapahA
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. agaNivannAnA kakaDaphAsA DuruhiyAsA prasunA paragA asunA ra e suveyaNA // 66 // artha - (teragA ke0) te narakanu svarUpa kahe. (aMtovahA ke0) sImaMtAdika narakAvA sAmAjI koreM vATalAprAkArebe, (bAhiMcavaraMsA ke0) bAhera cArakhuNAve. (kha he karappa saMAsaM viyA ke 0 ) nIceM sajAyAnI dhArane yAkAreM saMsthitane eTale rahyAbe ( ciMdhakAra tamasA ke 0 ) nitya sarvakAla megha bAyAnI peTheM, kRSNapacanI rAtrInI paDheM, mahAkhaMdhakAre yu hd bahula aMdhakAra. ( vavagayacaMda sUragahana rakattajoisappa hA ke0) budhAdika graha, caMDamA, sUrya nakSatra, jyotiSya prakAza, te thakI vyapagata eTale rahita be. ( medavasAmaMsaru hirapUyapama ciraka nittA pujeva patalA ke0 ) meda, vasA, mAMsa, rudhira, parasevo, tenA pamala eTale samUha tenA kAdaveM kara liptabe jenA nUmitala evAle, eTale je ekavAra nipIyeM kahiye je vAraMvAra jipIyeM tene anulipta kahiyeM, ( suIvI sAparamaDunagaM dhAkA ke0 ) zuci bIbhatsa viSTAyeM kharaDyA kutsita eTale mAMsasamAna DurnigaMdha, kharAba kRSNavarNa vAlA ( agaNivannAnAke 0 ) mazAno ani tathA dhamyA lohanA ya minI jvAlAunA jevA varNa thAya te samAna vyAkArabe jeno, je atyaMta kaThora, saha na karatA pratyaMta sahabe (karakasa phAsAharu hiyAsA asuna ke 0 ) duHkhe sahana yAya evA kharakharA karkaza pharazaLe jene viSe, evA aguna (ragA ke 0 ) narakane viSe ( guna larae suvelA ke0 ) mahA asuna vedanA pravarttebe // 66 // 0 yuva || dIpikA - naraka svarUpamAha / te narakAcaMtarvRttAbahizcaturasrAH adhazca kuraprasaMsthAna sthitAH / etacca saMsthAnaM puSpAvakIrNAnAM teSAmeva pracuratvAt / yAvanikAM gatAstu vRtta tryastracaturasrasaMsthAnAeva tathA nityAMdhakAratamasA nRzaM tamobahulAH vyapagatagrahacaM sUryana jyotiSpathAH / medavasAmAMsarudhirapUyapaTalairliptAni anulepanapradhAnAni talA niyeSAM te tathA / tathA cayo visrAH kuthitamAMsAdiniptatvAt paramaDuranigaMdhAH kasmA nivarNAnAH karkazasparzADuHkhenAdhisatyaMte yato'gunAstatra narakeSu prazunADuH sahAvedanAH // 66 // // TIkA - narakasvarUpanirUpaNamAha / ( tela mityAdi) samiti vAkyAlaMkAreM / te narakAH sImaMtakAdikAbAhulya maMgIkRtyAMtarmadhye vRttAbahirapi caturasrAprathazca kuraprasaMsthA nasaMsthitAH / etacca saMsthAnaM puSpAvakIrNAnAzrityoktaM teSAmeva pracuratvAt / yAvalikA praviSTAstu vRttatrayastracaturastrasaMsthAnAeva navaMti / tathA nityamevAMdhatamasaM yeSu te nityAM dhatamasAH / kacitpATho nityAMdhakAratamasAiti / meghAva vinnAMbaratalaka mapadarajanIvat tamo For Private Personal Use Only
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 55 badulAstathA vyapagatomahasUryacaMijyotiHpathoyeSAM te tathA / punarapyaniSTApAdanArtha teSA meva vizeSaNAnyAha / (medavasetyAdi ) puSkRtakarmakAriNAM te nArakAstadukhotpAdanAyaivaM jUtAnavaMti / tadyathA / medavasAmAMsarudhirapUyAdInAM paTalAni saMghAstairliptAni pibilIka tAnyanulepanatalAnyanulepanapradhAnAni talAni yeSAM te tathA azucayo viSThAsaktedapradhAna tvAdataeva vizrAH kuthitamAMsAdikalpakardamAvaliptatvAt / evaM paramaugaMdhAH kuthitago mAyukalevarAdapi asahyagaMdhAstathA rupamA nivrnnaanaaruuptH| sparzatastu karkazaH katinovaja kaMTakAdapyadhikataraH sparzoyeSAM te tathA kiMbahunA'tIva duHkhenAdhisahyate / kimiti / yata ste narakAH paMcAnAmapIDiyArthAnAmazojanavAdazanAstatraca satvAnAmagunakarmakAriNAmu dayadaMDapAtinAMca vajjapracurANAM tIbAbatisahavedanAH zArIrAH prAunavaMti // 66 // Noceva Naraesu nerazyA NihAyaM tivA palAyaMtivA sUIvA ratiMvA dhIti vA matiMvA jvalanaMte teNaM taba naUlaM viglaM pagADhaM kaDuyaM kakasaM caM urakaM juggaM tivaM rudiyAsaM parazyA veyaNaM pacaNuptavamANA vidrNti||6|| artha-(NocevaNaraesuranaraiyA ke0) paNate narakane viSe je nArakI jIvoje te eTalAvA nAM pAmatA nathI guM nathI pAmatA ? toke (NidAyaMtivA ke0) nibhA nathI pAmatA, (pa lAyaMtivAke0) ghaNI niA je pracatA te paNa nathI pAmatA, ( sUvAke0 ) zrati eTale vizeSa jJAnanIsmRti tepaNa nathI pAmatA, ( rativA ke0)cittane viSe rati pAmatAnathI, (dhatiMvA ke0) vizeSa dhairya dhRtine paNa nathI pAmatA, tathA ( matiMvA ke0) bujhine paNa ( uvalanaMte ke0) pAme nahIM (teNaMtabagAla ke0) te nArakI te narakane viSe prava rtamAna thakA ujvalI ketAM tIvra utkRSTa (vinanaM ke0) vistIrNa ( pagADhaM ke0) thAkarI, (kaDUyaM ke0) kaDavI, (kakkasaM ke0) karkaza, (caMjha ke0) raur3a, (rakaM ke0 ) mukharnu kAraNa, (juggaMtivaM ke0 ) tIvra Urga, tIkSNa, (ruhiyAsaM ke) :khe sahana karavA yogya (airazyAveyaNaM ke0) narakane viSe nArakIne vedanAne (paJcaguptavamANAviharaMtike0) nogavatA thakA vicarele. kAla atikramaNa kare te upara dRSTAMta kahele. // 6 // // dIpikA-(pocevatti) teSu narakeSu vedanAninUtA na niyaMte na pracalAyaMte ISanni jJamapi nagaDhaMtItyarthaH / zrutivA rativA dhRtivA matiMvA nopalanaMte te nArakAstatra ujvalA mutkaTAM vipulAM pragADhAM kaTukAM karkazAM caMDAM duHkharUpAM tIvrAM puradhisahyAM narakavedanAM pra tyanunavamAnAstiSTaMti // 67 //
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ 756 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM . // TIkA - tayAca vedanAninUtAsteSu narakeSu nArakAnaivAdinimeSamapi kAlaM nizayaM tenApyupaviSTAdyavasthA disaMkocanarUpAmIpannimavAnuvaMti / nahyevaMnUta vedanA ninUtasya nizalAnobhavatIti darzayati / tAmujvalAM tIvrAnunAvenotkaTAmityAdi vizeSaNaviziSTAM yAvadayaMtyanunavaMtIti // 67 // se jahANAmae rukasiyA pavayagge jAe mUle binne agge garu ja nRNittaM jana visamaM jaDuggaM tanuM pavaDaMti evameva tadappagAre purisajAe prAtoganaM jammAtojammaM mArAnumAraM paragAva paragaM dukAna DukaM dAdi gAmie raie kaNhapa kie prAgamissAeM llanabodieyAvi navara esA praNArie kevale jAva prasavakapadI magge egaMta mice sAhU paDhamassa chANassa adhammaparakassa vinaMge eva mAhie ||6|| artha - (sejahANAmae ke0 ) te yathA dRSTAMte nAma evI saMbhAvanAye jema koieka ( rurakasiyA ke0 ) vRkSa hoya, ( pavayaggejAe ke0 ) parvatane ye upano ( mUle binne ke0) mUla mAthI bedyo ( aggerue ke0 ) aye nArI evo bato te vRkSa (jalittaM vimaM ke0 ) jyAM jyAM nIcA khAmAnu sthAnaka hoya, jyAM tyAM viSama, samAna nahI, (jaDuggaMke0) jyAM jyAM durgama kaSTasthAna hoya, (tapavaDaM tike0) tyAM te vRkSa utAvalo paDe. ( evamevata pagAre ke0 ) edRSTAMte tathA prakAranA duSTa sAdhu karmakArI puruSa jAti te karmarUpI vAre preo bato utAvalo nIco narakagatimAM jai paDe; pharI tyAM thakI na ko pharI garna thakI garna, janma thakIjanma, maraNa thakI maraNa pAme, narakathakI naraka pAme, duHkha yakI valI duHkha pAme, erIte dakSaNadizino janAro, nArakI, kumapI te dIrghasaMsAra paNAne lIdhe grAgamika kAle durlana bodhi thAya e sthAnaka anArya kevala yAvat jemAM sarvaDuHkha thakI buTavAno mArga nathI ekAMta mithyAtva sAdhuno mArga jA rate prathama sthAnaka dharma pano vicAra ema kahyo . // 68 // // dIpikA - ( sejahatti ) tadyathA nAmakazcidvRH parvatAye jAtomUle vinnaH zIghnaM ya thA nimnaM nIcaM sthAnaM tataH patati evamasAvasAdhurapi narake patati tatopayuJjato garnA yati evaM na tasya kiMcitrANaM navati yAvadAgAminyapi kAle'sau Darlana bodhiH syAt (e saThApatti) tadetat sthAnamanArya yAvadekAMta miSyArUpamasAdhu / tadevaM prathamasyAdharmapAi kasya sthAnasya vinaMgo vibhAgaH samAkhyAtaH // 68 // For Private Personal Use Only
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 7 // TIkA-evaM tAvadayogolapASANadRSTAMtaH zIghramadhonimaGanArthapratipAdakaH pradarzito 'dhunA zIghrapAtArthapratipAdakamevAparaM dRSTAMtamadhikRtyAha / (sejahANAmaeityAdi) tadyathA nAma kazcitaH parvatAye jAtomUle binnaH zIghraM yathA nimna patati evamasAvapyasAdhukarma kArI tatkarmavAteritaH zIghrameva narake patati tatopyu toga janamavazyaM yAti na tasya kiM citrANaM navati yAvadAgAminyapi kAle utanadharmapratipattirnavatIti / sAMpratamupasaMharati (esahANeityAdi) tadetatsthAnamanArya pApAnuSThAnaparatvAdyAvadekAMtamithyArUpamasAdhu / tadevaM prathamasyAdharmapAdikasya sthAnasya vinaMgovinAgaH svarUpameva vyAkhyAtaH // 6 // adAvare doccassa ghANassa dhamma parakassa vinaMge eva mAdiU3 zda kha lu pAiNaMvA saMtegatiyA maNussA navaMti taMjadA apAraMnA aparigga hA dhammiyA dhammAlyA dhammighA jAva dhammeNaM ceva vittiM kappemANAvi daraMti sussIlA subbayA suppaDiyANaMdA susAdu savato pANAtivAyAnapa DivirayA jAvajIvAe jAvajeyAvanne tadappagArA sAvajA abodiyA kammatA parapANapariyAvaNakarA kaUMti tatovipaDiviratA jAva jiivaae||6|| artha-atha dave bIjo sthAnaka dharma padano vicAra kahiyeM baiyeM. Ajagat mAMhe ni the pUrvAdika dizine viSe koieka manuSya evAne te kahele. nirAraMjI, niHparigrahI dhArmi ka dharmAnugAmi, dharmaja jene iSTaje. yAvat dharmekarI vRtti AjIvikA karatA thakA vicare De. suzIla, suvrata, rUDA AnaMda pAmanArA, susAdhu, tathA sukhasAdhya padavIrUpa guNeka rI virAjamAna, te puruSa sarvathA prANAtipAta thakI nivRtyA, jAvajIva sudhI yAvat. je bIjA, tathA prakAranAM pApakArI, sAvadyakarma abodhinA karanAra bIjA prANIne paritApa nA karanAra kArya kariye, tevA kArya thakI paNa nivRtyA be. // 6 // dIpikA-athAparasya vitIyasthAnasya dharmapadasya vinaMgaH svarUpamevamAkhyAyate / ya thA prAcyA didinu madhye'nyatarasyAM dizi saMti vidyate kecinmanuSyAnavaMti / tadyathA anA raMnAaparigrahAdhArmikAdharmAnugAdhArmiSThAdharmeNaiva vRttiM kalpayaMtoviharaMti tathA suzIlAH suvratAH supratyAnaMdAH susAdhavaH sarvasmAtprANAtipAtAviratAyAvatparigrahAdiratAH / ye cAnye tathAprakArAH sAvadyAabodhikAriNaH karmakAH karmahetavaH paraprANaparitApanakarA AraMnAkriyate ttovirtaaH|| 6 // // TIkA-athAparasya vitIyasya vinaMgovinAgaH svarUpamevaM vadayamANanItyA vyAkhyA
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ SAN dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. yate / tadyathA ( ihakhaluityAdi ) prAcyAdiSu madhye'nyatarasyAM dizi saMti vidyate te cai nUtAnavaMtIti / tadyathA / na vidyate sAvadyayAraMjoyeSAMte tathA aparigrahAniSkiMcanAH dharmeNa caratIti dhArmikAyAva 6 meNaivAtmanovRttiM parikalpayaMti tathA suzIlAH suvratAH su pratyAnaMdAH susAdhavaH sarvasmAtprANAtipAtAdviratAevaM yAvatparigrahAditAiti / tathA ye cAnye tathAprakArAH sAvayAkhAraMnAyAvadabodhikAriNastenyaH sarvecyopi viratAiti // 6 se jahA pAmae pagArA jagavaMto iriyAsamiyA nAsAsamiyA esa pAsamiyA AyANanaMmmattaNikevaNAsamiyA uccArapAsavaNakhelasiM ghANajalla pAridhAvaNiyAsamiyA maNasamiyA vayasamiyA kAyasamiyA mAguttA vayaguttA kAyaguttA guttA guttiMdiyA guttabanacArI akodA ya mAlA mAyA lonA saMtA pasaMtA navasaMtA pariSimA pAsavA aggaMthA vinnasoyA niruvalevA kaMsapAi vamukkatoyA saMkhazva NiraMja gAjIvazva paDiyagatI gagaNatalaM piva nirAlaMbaNA vAriva paDi baMdhA sArada salilazva sudhadiyayA puskarapattaMzva niruvalevA kummozva guttiMdiyA vidagazva vippamakkA khaggavisAva egajAyA jAraMbhaparakIva appamattA kuMjarova somIrA vasanoiva jAtavimA sIhorasA maM darovapa kaMppA sAgaror3avagaMjIrA caMdozvasomalesA surozva dittateyA jacca kaMcaNagaMcaiva jAtarUvA vasuMdharAiva savaphAsavisadA suduyayAso viva teyasA jalatA paciNaM // 70 // tesiMnagavaMtANa kaLavipaDibaMdhenavara se paDibaMdhe canavide paramate taM jadA aMmaezvA pAThAMtarebomajeivA poyaevA nagadezvA paradezavA jannaMjannaMdisaM ivaMti tannaM tannaM disaM paDibadhA suznUyA appalahunUyA appaggaMthA saMjameNaM tavasA appANaM nAvemANe viharati // 72 // teliNaM nagavaMtANaM imA etArUvA jAyA mAyA vittI dobA taMjadA canacenate banate gramejate dasamenatte jvAlasame jatte candasame matte amAsienatte mAsienatte domAsie timAsie cAnammAsie paM mAsie bammAsie attaraMcaNaM urikattacarayA siskittacarayA narika talikhitacaragA aMtacaragA paMtacaragA lUcaragA samudAcaragA saM For Private Personal Use Only
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ee sadhcaragA asasaJcaragA tajjAttasaMcaragA dighlAniyA adiulA niyA pulAniyA apulAniyA nirakulAniyA anirakulAniyA annAyacaragA annAyalogacaragA gvanihiyA saMskAdattiyA parimita piMmavAzyA sukSesaNiyA aMtAdArA paMtAdArA arasAdArA virasAdArA lUhAhArA tubAdArA aMtajIvI paMtajIvI AyaMbiliyA purimadhyiA viga yA amaUmaMsA sasiNo NoNiyAmarasano vANAzyA paDimAgaNA zyA ukaDuAsaNiyA saGiyA vIrAsaNiyA daMmAyatiyA lagaMmasAi po appAnaDAagattayA akaMmyA aNihudA dhutakesamaMsaromanadA sabagA yapaDikama viSpamukkA citi||shaatennN eteNaM vidAreNaM vidaramANA badura vAsAI sAmannapariyAgaM pAnaNaMti baDhubadu AbAdaMsi nappannaMsivA aNu ppannaMsivA bahuznattAI paccakAi paccarakAzttA baduI vAsAiM asaNA bediti aNasaNAI bedittA jassahAekIrati nagganAve muMganAve a pahANanAve adattaMvaNage abattae aNovAdaNae nUmisejA phalagasekA kamsekA kesaloe banacevAse paragharapavese lakSAalagha mANApramA paNAnadIlaNAma niMdaNAmakhiMsaNAna garadaNA taGapAna tAlaNAnana cAvayAgAmakaMTagA bAvIsaMparIsado vasaggaahiyAsijjati tamArA daMti tama ArAdittA caramehi nassAsanissAsehiM aNaMta aNutaraM nivAghAtaM nirAvaraNaM kasiNaM paDipuramaM kevalavaraNANadaMsaNasamuppA.ti samuppA.tittA tatopanA siGatibuGati muccaMti parisivAyaMti savAyaM ti sabakANaM aMtakareMti // 3 // artha-valI bIje prakAreM sAdhunA guNa dekhADe je. te yathA nAma evI saMnAvanAyeM je ma koieka uttama saMghayaNavaMta, mahAbaleM karI sahita aNAgAra jagavaMta hoya, te kevA hoya? toke yo samitiyeM samitA, nASAsamitiye samitA, eTale satyaniravadya nA pAnA bolanAra, eSaNAsamiti samitA, eTale beMtAlIza doSarahita, AhAranI gaveSa gAnA karanAra, (bAyANanaMmamattaNirakevaNAsamitiyeMsamitA) eTale mATInuM nAjana, tathA mAtrA, dhane vastrAdika ne jayaNAyeM puMjIpramArjIne mUkanArA, (uccArapAsavaNakhelasiMghANa
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ 760 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. jannapAriThAvaNiyA samiti samitA ) eTale vaDInIta, laghunIta, thUka nAsIkAno sI ghANa, zarIrano mala, tene jayaNA sahita paragve. emapAMca samitiyeM samitA, mana sami tiyeM sahita, vacana samiti sahita, kAya samitiyeM sahita, mana ne asaMyama thako go pavIne pravartAve, mATe managuptiyeM gupta, vacanane asaMyamathI gopavIne pravartIve, mATe vaca na guptiyeM gupta, kAyAne asaMyamathI gopavIne pravartIve, mATe kAyaguptiyeM mupta, erIteM tra Na guptiyeM gupta, tathA gupteMghiya eTale asaMyama thakI iMDiyone gopavI rAkhanAra, navavA Davizuddha brahmacaryanA pAlanAra, krodha rahita, mAna rahita, mAyA rahita, lona rahita, saMtA eTale madhyavartiyeM,ane pasaMtA, eTale bAhya vRrtiyeM uvasaMtA, eTale upazAMtate unaya thApi zAMtavRttivAlA, parinivRttA eTale samasta saMtApa varjIta, anAzraya eTale pApa ka meM baMdha thakI rahita, agraMthA eTale hiraNyAdika parigraha thakI rahita, binnazrota eTale bedyo saMsArano pravAha jeNe, tathA niruvalevA eTale nirlepa karma mala thakI rahita, kaM sapAtIvamukkatoyA eTale kAMsAnA pAtranI peThe pAparUpa pANI jene babatuM nathI; jema kAMsA nA pAtrane pANI na lAge tema, te sAdhune pAparUpa pANI lAge nahIM, tathA zaMkhanI peThe niraMjana eTale rAgAdika raMga rahita, jIvanI peThe apratihata gativAlA jANavA, eTale jema jIvanI gati apratihatale skhalAya nahI, tema sAdhune paNa deza nagarAdikane viSe vi hAra karavAne viSa apratihata askhalita matije. AkAzanI peThe nirAlaMba eTale AkA za jema staMnAdikanA AlaMbane rahita tema, sAdhu paNa gAma, nagara, kulanA bAlaMbanathI rahitale. vAyunI peThe apratibaMdha thakA grAmane viSe eka rAtra, ane nagarane viSe pAMca rA tra, vicare. gAmeegarAzyaM garepaMcarAcyA iti vacanAt zArada eTale zItakAla tenuM sa lIla eTale pANI tenI peThe athavA Azvina, ane kArtika mAsanA pANIjema nirmalaho ya, tenI peThe nirmala rudaya vAlA, (purakarapattaMzvanirUvalevA) eTale jema kamalanA patrane pANI tathA kAdava na lAge tema, sAdhune karma rUpa lepa na lAge. kAcabAnI peThe gupteMdi ya, jema kAcabo, cAra paga ane pAMcamI grIvA gopavIne pravarte tema, sAdhu iMDiyo gopa vIne pravarte. padInI peThe vipramukta, aniyatavAsI, eTale padI jema sarve parivAra sthAna kanI mamatA rahita hoya, tema sAdhupaNa parivArAdikanI mamatAthI rahita hoya. (khaggavi sANaMvaegajAyA ) eTale geMmAnu zIMgaDuM jema eka hoya, tema sAdhu, rAga deSa rahita thako ka hoya. nAraMmapadInI peThe apramatta hoya, jema nAraMma padI apramAdI hoyane, tema sA dhu pramAda rahita thako dharma kAryane viSe pravarte. kuMjaranI peThe zUravIra eTale jema hastI zUravIra hoya, tema sAdhu kaSAyAdika nivAravAne zUravIra hoya, paraMtu kAyara paSu jaNA ve nahIM, vRSananI peThe balavaMta jema bela jAra napADe aMgIkAra kare nirvAha kare tema sA
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha bhAga usarA. 761 dhu paNa, vratanAra nirvAha karavAne sAmarthyavAna dharmadhuraMdhara jANavo, siMhanI peThe urSa eTale siMha jema bIjA mRgAdika jAnavarone uvarSa eTale tenAthI parAnavAye nahI, tema sAdhu paNa parIsaha upasargAdikeM karI parAnavAye nahIM. maMdara eTale meruparvatanI peThe aprakaMpa,je ma meruparvata kaMpAyamAna na thAya, tema sAdhu paNa parIsaha ane upasargAdikeM kaMpAyamAna na thAyaH samunI peThe gaMnIra, eTale samuha jema gaMjIra hoya, tema sAdhu harSa zokAdi ka kAraNa rahita thakA gaMnIra hoya. caMDamAnI peThe soma lezyAvaMta eTale cazmA jema zItala prakativaMta hoya, tema sAdhu sarvakAla manano najhAra karanAro, mahA zItala prakRti sahita hoya, sUryanI peThe dIptateja eTale sUrya jema tejavaMta hoya, tema sAdhupaNa tapazca ryAyeM karI tejavaMta pratApavaMta dekhAyo.sAcA suvarNanI peThe jA tirUpa sateja, eTale suvarNa ne jema mela na lAge, tema sAdhune paNa karma mela nalAge. vasuMdharAnI peThe sarva sparza sa he eTale pRthvI jema kAMTA, kAMkarI, agnyAdikanA sarva sparza sahana kare, tema sAdhu pa Na damAguNe sahita thako, TADha tApAdikanA sparzane sahana kare. suduyadutAsagoviva teyasAjalaMtA eTale ruDe ivye ghRtAdika sIMcatAM jema dutAzana je agni te sadA te yasA e Tale tejavaMta dekhAyale jAjvalyamAna dekhAya tema,sAdhu paNa jJAna tejeM karI sarvakAla teja vaMta dekhaayje.|| 70 // (Na niyaMtesiMcagavaMtANaMke0) te nagavaMta mahimAvaMta sAdhune nathI ka vipaDibaMdhenava eTale kyAMhi paNapratibaMdha nathI. sepa DibaMdhe canaviheparamatte eTale te pratibaM dha cAra prakArano kahyo, te kahele. (aMmaezvA ke0) je aMga thakI upaje evA padI kIDAma yUrAdika te AzrI pratibaMdha nathI, (poyaezvA ke0) pota te hastyAdikanA bAlaka te yAzrita pratibaMdha nathI, naggahezvA ke0 ) graha eTale vasti pITha phalagAdika teno paNa pratibaMdha nathI, (paggahevA ke0) ughIka napagrahika napakaraNa tenimitta pratibaMdha nathI, (jannaMjannaMdisaMbaMti ke0 ) je je dizAyeM vihAra karavA vAMDe, (tannaMtanaM disaMtha ppa DibA ke0) te te dizAyeM apratibaMdha paNe vicare. ( suznayA ke0 ) zucita nirma lAMtara yAtmAvaMta (appaladunUyA ke0) alpa laghunUta eTale alpa parigrahI thakA, (appaggaMthAke0 ) alpa graMthavaMta bahuzruta, (saMjameNaMtavasA ke0) saMyama ane ta karI (appANaMnAvemANe ke0) potAnA AtmAne nAvatA thakA, (viharaMti ke0) vicre.||71|| (tesiMNaM jagavaMtANaM ke0) te nagavaMta eTale sAdhune, (imAetArUvA ke0 ) evA e tadrUpa (jAyAmAyAvittihobA ke0) saMyamayAtrA eTale saMyamano nirvAha, tene artha, mAtrAvRtti pramANopeta jAtapANI levu, te tapeM karI nirmala thAya. ( taMjahA ke0) te kahele. eka upavAsa, be upavAsa, traNa upavAsa, cAra upavAsa, pAMca napa vAsa, upavAsa, sAta upavAsa, arthamAsanA upavAsa, eka mAsa damaNa, be mAsa
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. damaNa, traNa mAsa kamala, caturmAsika, paMca mAsika, va mAsika, evAM tapanA karanArA, ( attaraMca ke0 ) athavA eka sAdhu evA nigrahanA karanArAbe, te kahele. (urika tacarayA ke0 ) pticaryA eTale potAne yarthe hAMmalI mAMhe yakI kADhayuM evaM je ku sAra anna tenA jenArA, (lirikattacarayA ke0 ) nikSiptacaryA eTale pirasavAne arthe hAM mAMhethI kADhI valI hAMmalI mAMhe prakSepyo, evo je chAhAra tenI gaveSaNA karanArA, (narikatta lirikattacaragA ke0 ) pUrvokta banne jAtanA zrAhAranI gaveSaNA karanArA, (aM tacaragA ke0 ) je gAmamAMhe sasatA mUlyano zrAhAra maje, tenA senArA, ( paMtacara gA ke0 ) nIrasa yAhAra jamatA thakA, temAMthI je vadhyo hoya tenA jenArA, ( jUha caragA ke 0 ) jAvajIva sudhI lUkhA AhAranA jenArA. ( samudAyacaragA ke 0 ) harSa sahita je yAhAra yA tenA lenArA, (saMsahacaragA ke0 ) kharaDe hAthe AhAra thApe tenA le nArA, (saMragA ke0 ) pa kharaDe hAye chAhAra khApe tenA lenArA, (takAta saMsacaragA ke 0 ) te je ivyeM hAtha athavA kaDabI kharaDI hoya tevA hAthe karI, pratha tevI kabIye karI, teja AhAra chApe, tevA yAhAranA jenArA, ( dihalAniyA ke0 ) dIvA hAranAja jenArA, tathA (dilAniyA ke0 ) yAdIge khAhAra, tathA dIvo dAtAra, gaveSaNa karanA, (pulAniyA ke0) tathA puDhIneja hAranA lenArA, (pulAniyA ke0 ) yApuDhayA zrAhAranA lenArA, ( niskUlA jiyA ke 0 ) yo anna yAne helA kare evA tu zrAhAranA benArA, ( anirakUlAniyA ke0 ) tuva hAranA lenArA, ( annAyacaragA ke0 ) jyAM koi paNa ulakhe nahIM tyAM jJAta AhAranA benArA, (annAya logacaragA ke 0 ) khAjJAta lokanA kutsita yannanA nArA, ( navanihiyA ke0 ) je khAhAra potA thakI najIka jANe, tenA lenArA, ( saMkhAdattiyA ke 0 ) dAttinI saMkhyAnA karanArA, (parimitta piMmavAiyAke0 ) pramA lopeta piMmanA nArA, ( sudesaliyA ke0 ) zuddhaeSaNika doSa rahita evA yAhAra nAgaveSaNa hAra, (aMtAhArA ke0 ) aMtAhArI eTale vAla, caNakAdikanA yAhAranA gaveSanArA, ( paMtAhArA ke0 ) teja TADhUM nagakhaM, evA yannanA benArA, ( rasA hArA ke0 ) hiMga jIrAdikanA vadhAreM rahita evA gharasa yAhAranA jenArA ( virasAhA rA ke0) jUnA dhAnya khAMmelAnA hAranA benArA, ( jUhAhArA ke0) jU yAhAranA nArA, (vAhArA ke0) tumyAhAranA jenArA, (aMtajIvI ke 0 ) aMtAhAreM jIve, (paMtajIvI ho) prAMtAhAreM jIve, (prAyaM biliyA ke 0 ) kUra, khaDadanA, bAkalA lei, khAyaMbila sadAya kare. ( puraMmahiyA ke ) sarva kAla be pahora divasa vityA paDhI yAhAra jame, ( ziva gayA ke 0 ) sarvakAla nivI kare, vigaya rahita anna jame, (khamaUmaMsAsasINo ke 0 ) For Private Personal Use Only
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 763 madya mAMsanA parityAgI hoya, (NoNiyAmarasanoI ke ) sarva kAla atyaMta sarasa yA hAra lIye nahIM, (hANAzyA ke0 ) sarvakAla kAyotsarganA karanArA, (paDimAzyA ke0) pratimAnA vahaNanArA, (nakkaDabAsaNiyA ke0) eka sthAnakeM keTalo eka kAla nivRtti rahe,(siDiyAke0) niSedhavAsananA besanArA eTale nipeya padArthayuktapTathavIpara bese, (vIrAsaNiyA ke0) vIrAsane karI rahe, bAjoTha upara bezI, paga nIcAmUke, panI bAjota dUra karIne teja Asane bese. (daMmAyatiyA ke ) daMnI peThe lAMbo thayo thako rahe. (lagaMmasAiNo ke.) vAMkA kASThanI peThe zayana kare, mastaka, pAnI ane vAso, tene nUmIlAge, paraMtu bIje nalAge (appAnaDAagattayA ke ) vastra rahita, vastrarUpa prAvaraNa na rAkhe, (akaMmuyAke) zarIreM khAjI nakhaNe, (aNihAke0) mukhaythaMka paratve nahIM, (dhutakesamaMsaromanahAke0) mAthAnA keza, guhyasthAnakanA keza, dADhImunanA keza, kArakhalI nA keza, zarIranAM roma, tathA nakha, samAre nahI, (savvagAyapaDikkama vippamukkA ke0) sarva gAtra eTale zarIranI zuzrUSA karavA thakI vipramukta, eTale mUkANA thakA, (cihatike0) rahe. // 7 // ( teNaMeteNaMvihAreviharamANA ke0) tesAdhu evA nagra vihAre karI vicaratA tha kA ( baduzvAsAiM ke0) ghaNAeka varSa (sAmanapariyAgaMpAnaNaMti ke0 ) cAritra paryAya pAle. evo cAritra pAlI (badubaduAbAhaMsi ke0) rogAdikanI AbAdhA ( upannasivA ke ) upanI, tathA (aNupannaMsivA ke ) apanapane bate (baduznattAiMpacArakAike0) ghaNAnAta pANI paJcarake. (paJcarakAzttA ke0) te paJcarakIne (baduzvAsAiMdhaNasaNAIne diti ke0) ghaNA kAla sudhI anazana pAle, (aNasaNAIce dittA ke0) te anazana pAlI ne kiMbahunA guMjAjuMkahevAthI? (jassahAekIratike0) je sAdhudharmane arthe thAdharma evoke, lohagolakanI peThe nirAsvAda khaDgadhArAnI peThe kuHsAdhya,evo cAritra pAle. (nagganAvekeN) nagnapaNAno nAva eTale pramANopeta vastrapahereM, (muMmanAve ke0) pAMcaiMDiyo tathA cAra kavAyano saMvara kare, (aNhANanAve ke0) aMghola snAna no tyAganAva kare, (adaMtaMva Nage ke0 ) dAtaNa karavAno parihAra kare, (yabattaeke 0 ) mastakeM batra dharAve nahI, (agovAhaNae ke0) pagarakhAno tyAga kare, (nUmisejA ke0) nUmikAne viSe zaya na kare, (phalagasejA ke) pATa, pATIyA upara zayana kare, (kaThasejA ke ) kASTha, pASANa upara zayana kare ( kesaloe ke0 ) mastakeM kezano loca kare, (baMnaceravAse ke0 ) brahmacaryane viSe vAsa kare, arthAt brahmacaryane pAle, (paragharapavese ke ) nidA ne artha pArakA gharane viSe bhramaNa kare, (lamAcala ke0) tyAM paraghara bhramaNa karatAM kadAcit nidAna prAptiyAya, athavA nathAya, topaNa samatA nAva dhare, (mANAdha mAgaNAu ke0) mAna, athavA apamAna, detA thakA paNa samatA nAva dhare. (hIlaNA
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ 764 vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. sa ke0) janmanAM karmarUpakaraNIne ughADI, helanA karatAM paNa samatA nAva dhare. ( niMda pAna ke0) ko niMdA kare, (khiMsaNAna ke0) ko bIjA lokonI sAkheM helanA kare, (garahaNAna ke0) ko tenA mukha agalaja helanA kare, (taUpAna ke0) ko tarkanA kare, (tAlaNAna ke0) koi tADanA kare, (uccAvayAgAmakaMTagA ke0) uMcA nIcA grAmakaMTaka eTale grAmINa lokanA vacana, pAMca iMDiyane kaMTaka samAna, tene sahana kare, (bAvIsaMparIsahovasagga ke) bAvIza parisaha ane devAdikanA karelA napa sargAdika e sarvane (ahiyAsikaMti ke0) mana vacana ane kAyAyeM karI, ahiyAse eTale sahana kare, (tamArAhaMti ke0) sAdhu te artha je samyak jJAna darzana cAritra rU pa tene dhArAdhe, (tamadhArAhittA ke0) te jJAna darzana cAritrarUpa artha bArAdhine, (carame hiMnassAsanissAsehiM ke0 ) belA nazvAsa, niHzvAseM jJAna upaje te kevo jJAna upaje, te kahe. (aNataM ke0) aMtarahita, (aNuttaraM ke0 )pradhAna, (nivAghAyaM ke) nirvyAghAta, (nirAvaraNaM ke0 ) AvarNa rahita, (kasiNaM ke0) kRtsnaM saMpUrNa, (paDipu saMke0) paripUrNa evo, (kevalavaraNAgadaMsaNasamuppADeMti ke0 ) pradhAna kevalajJAna ane kevaladarzana, pAme (samuppADetittAke0) te kevala jJAna ane kevala darzana upajA vIne eTale pAmine, (tatopannA ke0 ) tevAra paDI (siGatike0) sIje eTale tene sarva arthanI sidi thAya, (buGati ke0) candarAja lokanuM svarUpa buphe, (mucaMti ke0)sa vaM phuHkha thakI mUkAya, (parisivAyaMti ke0) karmarUpa dAvanalane napazamAvave karIzI talInUta thAya (sabacharakANaM aMtakareMti ke0) sarva sukhano aMta kare, // 73 // dIpikA-prakArAMtareNa punaH sAdhuguNAnAha / (sejahatti) tadyathAnAma kecana nagavaMto'na gArAnavaMti / ryAsamitAityAdi sugamaM / yAvatsudutadutAzanazvadIptavanhiriva tejasAjvalaM to diippmaanaaH||7||(nn niNaMti)nAsti teSAM kutshcitprtibNdhH| prtibNdhshcturvidhH| tdythaa| aMmajohaMsAdiH / aMDakaMvA mayUroDakAdi krIDAmayUrAdihetuH syAttena tatra nibaMdhaH syAt / potaje hastyAdau potake vA zizutvAtpratibaMdhaH syAt / athavA (aMmajozvAboMDajozvAza tipAThAMtara) aMDaja zaNikAdivastraM boMDa kArpAsaM vastraM tatra pratibaMdhaH syAt (naggahezvA) avagRhIta pariveSaNArthamutpATitaM naktapAnaM pragRhItaM nojanArthamutpATitaM tadeva / athavA avagrahikaM vasatipIThaphalakAdi aupagrahikaM vA daMDakAdyupadhijAta pragRhItaMtu rajoharaNAyo ghikopadhirUpaM tatra pratibaMdhaH syAt / (jamaMti) yAM yAM dizamihaMti vihartu tAM tAM dizaM vi hrNti| kiNnuutaaH| thapratibadhAH zucitAnAvagudhimaMtaH zrutinUtAvA prAptasiddhAMtAH laghutA alpopadhayo'gauravAzca analpagraMthAbadAgamAHna vidyate yAtmanaH saMbadhI graMthohiraNyAdirye
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. udaya SAM te'nAtmagraMthAiti vaa||7||tessaaN sAdhUnAM nagavatAM (imAe)tadrUpAyAtrAmAtrA vRttiHsaMyama yAtrApramANAjIvikA'navat / tdythaa| caturthanaktamekopavAsaH SaSTanaktaM yAvatSaNmAsikaM / athaca (narikattacarayatti)nadiptaM svakAryAya pAkanAjanAudRtaM tadarthamanigrahatazcaraMti tajave SaNAya gaLaMtIti nadiptacarakAH / (nirikattacarayatti ) nikSiptanAjanAdanuvRtaM tadarthamani grahatazcaraMti tagaveSaNAya gaLaMtIti nidiptacarakAH / ( narikattanirakattacarayatti ) pAkanA janAudiptaM tatraivA'nyatra vA sthAne yadannaM tadarthamanigrahavaMtazcaraMti / aMtena prAMtena rU keNa naktAdinA caraMti ye te tathA samudAnena nidayA caraMtIti (saMsana ) kharaMTitena hastAdinA dIyamAnaM saMsRSTamucyate uktaviparItamasaMsRSTaM tena caraMti (taLAyatti) talAtena deyavyAvirodhinA yatsaMsRSTaM hastAdi tena caraMti te tathA / (dilAniyatti) dRSTasyaiva naktAdelAnaH adRSTasyApakavarakAdimadhyA nirgatasya zrotrAdiniH kRtopayogasya naktAdenistena caraMti ye te tathA / (pujjAniyatti ) dRSTasyaiva he sAdho! kiMte dIyate ityAdipraznena yolAnaH sayeSAmasti te tthaa| evmttssttlaanikaavipriitaaH| nideva nidA tu AmavAtaM vA tannAnoyeSAmasti te tathA anidAlAnikA vipriitaaH|ajnyaatcrkaathjnyaa tagRheSu caraMtotya nigrahavaMtaHannaM nojanaM vA glAyaMti annaglAyikAsteca anigraha vizeSA tprAtarevAnnaM gRehati(uvaNihayA)napanihitaMyathAkathaMcidAsanInUtaM tena caraMti ye te upani hitakAHsaMkhyApradhAnAdattayoyeSAM te tthaa|praatrevyaanktaadi(primiytti) parimitaH piMDa pAtaHardhapoSAdilAnoyeSAmasti te tathA / (susaNiyA) zuSaNAH zukSasya vA niyaMjana sya kUrAdereSaNA yeSAmasti te aMtaprAMtavallavaNakAdiH sayAhAroyeSAM te tthaa| virasaM nIrasaM zItalInUtaM rUdAdArAH (aMbiliyA) AcAmlaM uMdanakulmASAdi tena caraMtIti / nirvikRti kAH dhRtAdivirutityAginaH amadyamAMsAzinaHmadyamAMsaM nAnaMtIti / (noniyAgatti) nanityaM rasanojinaH (nesajIyA) niSadyAyutAyAM jUmau upavizanaM tayA caraMtIti naiSadyakAH / vIrA sanaM siMhAsananiviSTasya nUnyastapAdasya siMhAsanApanode sati yAdRzamavasthAnaM tadyasyAsti savIrAsa nikaH ( daMDAyatiyA) daMDasyevAyatamAyAmoyeSAM te daMDAyatikAH / lagaMmaM vakrakA ThaM tat zerate ye te lagamazAyinaH pArmikA zirazca pRSThameva vA nUmau lagati tathA zayanaM kurvati yAtApakAthAtApanAyAhiNaH (appAuDA ) aprAkRtAH prAvaraNavarjakAH (agaMku yA) akaMmUyakAH (animhA) aniSThIvanAH (dhutamaMsasatti) dhUtAni nItikarmatayA tya tAni kezazmazruromANi zirojakUrcakadAdilomAni yaiste tathA sarvazaroraparikarmaNA rahi taashtyrthH||7||(tennNti) te sAdhavaevaM vihRtya bahUni varSANi zrAmaNyaparyAyamanupAvya (thA bAdaMsatti) rogAtake utpanne'nutpanne vA naktapratyAkhyAnaM kurvati / kiM bahunA yaLate kriyate namanAvomuMDanAvazca (apahANage ) snAnAnAvaH yadaMtadhAvanaM abatrakaM zirasi Atape pa
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ 766 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. tatyapi kaMbala vastrAdidhAraNAnAvaH anupAnatkatA pADukAdyanAvaH bhUmizayanaM phalakazayanaM kASThazayanaM kezalocaH brahmacaryadhAraNaM / nikSArthaM paragRhapravezaH labdhamAnApamAnAni helana hiMsAgatarjanatADanAni vaccAvacagrAmakaMTakAH gunAzunA iMDyiviSayArAgadveSarahitatayA soDhavyAityarthaH / dvAviMzatiH parISadAH / devAdikatA upasargAyadhyAsyaMte yadarthametADu karAH kriyAH kriyate tamartha samyak jJAnadarzanacAritrAkhyamArAdhya caramaruvAsaniHzvAsaiH prAMtasamayaM yAvadityarthaH / tato'naMtamanuttaraM nirvyAghAtaM pratipUrNa kevalavarajJAna darzanamA mu vaMti tataH sitdhyaMti modamAnuvaMtIti // 73 // // TIkA - punaranyena prakAreNa sAdhuguNAn darzayitumAha / (sejahetyAdi) tadyathAnAma kecanottama saMhananadhRtibalopetAyanagArAnagavaMtonavaMtIti / te paMcaniH samitiniH sami tAH / evamityupadarzane / aupapAtikamAcArAMga saMbaMdhi prathamamupAMgaM / tatra sAdhuguNAH prabaMdhe na vyava tadihApi tenaiva krameNa iSTavyamityatidezaH / yAvaddhUtamapanItaM kezazmazruloma nakhAdikaM yaiste tathA sarvagAtra parikarmavipramuktA niSpratikarmazarIrAstiSThatIti // 70 // 71 // 72 teco vihAriNaH pravrajyAmanupAlaya, bAdhArUpe rogAtaMke samutpanne'nutpanne vA naktapratyAkhyA naM vidadhati / kiMbahunoktena yatkRte'yamayogolakavannirAsvAdaH karavAladhArAmArgavadduradhya vasAyaH zramaNanAvo'nupAlyate tamartha samyagdarzanajJAnacAritrAkhyamArAdhya vyAhatamanaM taM mokSakAraNaM kevalajJAnamApnuvaMti kevalajJAnAvApterUrdhvaM sarvaduHkhavimokSalakSaNaM moda mavAnuvaMtIti // 73 // egaccAe purAeMge jayaMtAro javaMti pravaregaMpuNa puvakammAvaseseNaM kAlamA se kAlaM kiccAnnaresu devalo esa devatAe navavattAro bhavaMti taMjadA ma damrie mahajuttie mahAparikkamesu mahAjasesu mahAbalesu mahAgunAve sumahAsukhesu te taca devA javaMti mahar3iyA madajuttiyA jAva mahAsukhA dAravirAzyavaccA kaDagatuDiyathaMniyanuyA aMgaya kuMmala mahagaMmayala kanna pIDhadhArI vicittadavAnaraNA vicittamAlAmana limanaDA kallANagaMdhapavara vaca parihiyA kallA gapavara mallApulevaNadharA nAsuraboMdI palaMbavaNamAla dharA diveNaM rUveNaM diveNaM vanneAM diveNaM gaMdheNaM dive phAseNaM diveAM saMghA evaM diveNaM saMANeNaM divAe iThie dikhAe juttIe dikhAe panAe divAe alore fare accAe digheNaM teyaNaM divAeM lesAe dasadisAna nako For Private Personal Use Only
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha bhAga usarA. 767 vemANA panAsemANA gazkallANA killANA AgamesinadayAvi navaMti esagaNe Ayarie jAva sabaurakapahINamagge egaMtasamme susA dU dobassa gaNassa dhammaparakassa vinaMge evamAdie // 4 // artha-(egacAe ke0) ema ko eka puruSa (puNe ke0 ) valI (ege ke ) eka ja zarIreM eTale teja eka navamAM (nayaMtAronavaMti ke 0 ) sidigati gAmi hoya. (tha varepuNa ke0) apara eTale bIjA valI (pucakammavaseseNaM ke0) jene pUrvasta karma a vazeSa rahyAM hoya to tevA puruSa (kAlamAsekAlaM kiccA ke0 ) kAlane avasareM kAla ka rIne (annayaresu ke0) anyatra ( devaloesu ke0 ) devalokane viSe ( devatAeuvavattAro navaMti ke0) deva paNe upajanAra thAya (taMjahA ke0 ) te devaloka kevA hoya tekaDe (mahaDiesu ke0) mahardika mahoTI zadhinA dhaNI, (mahajuttiesu ke0) mahAdyuti vAna, (mahAparikkamesu ke0) mahoTA parAkrama vAlA, (mahAjasesu ke) mahoTA yaza nA dhaNI, (mahAbalesu ke0) mahoTA balavAna, (mahApunAvesu ke0 ) mahoTA atiza yavAna evA mahAnunAva vaikriyAdika zaktiyeM karIsahita hoya. (mahAsukhesu ke0)mahoTA sukhanA dhaNI, eTalA vAnA jesthAnakane viSele (tetabadevAnavaMti ke.) te tyAM devatA paNe hoya, te devatA kevA hoya. te kahele. mahoTI rukSyiAdika guNe sahita yAvat maho TAM sukha sahita (dAra virAzyavahA ke0) hAreM karI virAjita zonAyamAna, hRdaya kamala jenAM valI (kaDagatuDiyarthaniyanUyA aMgayaM ke0 ) kaTaka, keyUra, aMgadAdikeM karI staMnita nujA jenI, valI dedIpyamAna (kuMmalamagaMmayala ke0) kuMmaleM karI - ghasAyelA evA gAlanA taTa jeNe zonita kasyAle (kannapIDhadhArI ke0) kuMmalanA prAdhAra mATeM kAna mATe karNapITha dhArI kahyA athavA karNapIte kAnanuM bAjaraNa vizeSa jANavU. te pAnI kuMmala, tenA dharanArA. (vicittahabAnaraNA ke0) vicitraprakAranA mudi ka AnaraNa jenA hAthamA rahelAMDe terokarIsahita (vicittamAlAmanalimanaDAke) vi citra prakAranI mAlA sahita mukuTanA dharanAra, (kanANagaMdhapavaravabaparihiyA ke0) kalyA NakArI sugaMdhita vastranA peranAra, tathA (kanANagapavaramannApulevaNadharA ke0 ) kalyANa kArI pravara mAlya vilepananA dharanAra, (nAsuraboMdIpalaMbavaNamAladharA ke0 ) dedIpya mAna zarIra pralaMba evI laTakatije vanamAlA rUpa AnarNa vizeSa, tenA dharanArA, (di gheNaMrUveNaM ke0) pradhAna rUpeM karI sahita, (diveNaMvanneNaM ke0) divya varNekarI sahita, (diveNaMgaMdheNaM ke0) divya gaMdhe karI sahita, (diveNaMphAseNaMke0) divya sparza karI sahi ta, (diveNaMsaMghAeNaM ke0 ) divya zarIrano saMghAtana samudAya teNe karI sahita, (diveNaM
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM . saMThANeNaM ke0 ) divya saMsthAna samacaturasra rUpa teNe karI sahita, (divAeiDIe ke 0 ) divya vaimAnAdikanI, teNe karI sahita, ( dikhAe juttIe ke0 ) divyadyuti eTale pradhAna anyonya naktiyeM karI sahita, ( divAeppanAe ke0 ) divya pranA eTale kAMtI tathAvidha ivya joDavAne pranAve mahAtmeM karI sahita, ( divAebAyAe ke0 ) divya pratibiMba vA rUpeM karI sahita, (divAekhaccAe ke0) divya kharcA, (digheteyAM ke 0 ) pradhAna evI zarIra kI nikalati je tejanI jvAlA teNe karI sahita, eTale divyatejeM karI sahita (divasA eke 0 ) anyaMtaranA pariNAmarUpa zuklAdika bezyAyeM karI sahi ta thA, ( dasa disA novemAlA ke0 ) pradhAna zarIra mAhelI kAMtiyeM karI dazedizA jvala karatA, (panAsemAlA ke0) dazedizAune alaMkAratA prakAsatA, ( gaika lAlA ke0 ) devatA saMbaMdhinI gatiyeM karI pradhAna, ( vikallAlA ke0 ) devatA saMbaMdhi nI sthitiyeM karI kalyANa eTale pradhAna, ( yAgamesinaddayA vibhavaMti ke0 ) prAgamika kAleM naka pradhAna manuSya java rUpa saMpadA pAmavA yAtrI tathA rUDA dharma pratipatti sa hita pratyeM pAmavA zrI zrAgamika kAleM naka kahyAve. e sthAnaka yArya yAva sarva 5. thakI rahita thavAno mArga ekAMta samyak, satya, susAdhunuM sthAnaka be, eTale bIjuM sthAnaka dharmapano vicAra ema kahyo . // 74 // tU || dIpikA - ( egaJcAti ) eke punarekayArcayA ekena zarIreNa ekanavAdA mokSagaMtA raH syuH / eke punaH pUrvakarmAvizeSe sati kAlaM kRtvA'nyatareSu devalokeSu devatayotpadyate / tadyathA / mahamihAdyutimahA zukla mahAbanamahAnubhAvamahAsukheSu devajokeSu / devAste pyevaMbhUtA ityAha / maharddhikAdayastathA hAravirAjitavadasaH kaTakatruTitastaMnitanujAH aMgada kuMDala ghRSTagaMDa talakarNapIThadharA vicitrahastAbharaNAH vicitramAjA mukulitamukuTAH pari hitakalyANapravaravastrAH kalyANapravaramAlyAnulepanadharAH (nAsuraboMdI ) nAsvarazarIrAH pralaMbavanamAlAdharAH ( diveAMti ) divinavaM divyaM tena rUpeNa yAvadivyayA ivya zyayA tAdazadizo vidyotataH pranAsayaMtogatyA devalokarUpayA kalyANA: zojanAH sthi tyA utkRSTamadhyamayA kalyANA: ( zrAgamesitti ) yAgAmini kAle nakAH zojanamanu SyanavaM prAptAH sa dharmapratipattAraH syuH / tadetatsthAnamA sAdhu zreSThaM / etaddvatIyasya sthAnasya dharmapAdikasya vinaMgo vicAraH samAkhyAtaH // 74 // // TIkA - eke punarekayArcayaikena zarIreNaikasmAdvA navAtsiddhigatiM gaMtArojavaMti yatha te punastathAvidhapUrvakarmazeSe sati tatkarmavazagAH kAlaM kRtvA vaimAnikeSu deveSUtpadyate tatre For Private Personal Use Only
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. hae isAmAnikatrayastriMzanokapAlapArSadAtmaradaprakIrNeSu nAnAvidhasamRddhiSu navaMtIti navA niyogikakidibaSikAdiSviti / tadevAha / (taMjahetyAdi) tadyathA mahAdiSu devaloke tpadyate / devAstvevaMtAnavaMtIti darzayati / (teNaMtabadevA ityAdi) te devAnAnAvidha tapazcaraNopAttazunakarmANomaharyAdiguNopetAnavaMtItyAdikaH saamaanygunnvrnnkH| tato hAravirAjitavadasaityAdikAnaraNavastrapuSpavarNakaH / punaratizayApAdanArtha divyarU pAdipratipAdanaM cikIrSurAha / (diveNaMrUveNamityAdi) divinavaM divyaM tena rUpeNopAttAyA vadivyayA ivyalezyayopetAdazAvi dizaH samudyotayaMtastathA pranAsayaMto'laMkurvatogatyA deva lokarUpayA kalyANAH zojanAgatyA vA zIvrarUpayA prazastavihAyogatirUpayA vA kalyA NAstathA sthityA utkRSTamadhyamayA kalyANAste navaMti tathA''gAmini kAle nakAH zona namanuSyanavarUpasaMpaUpetAstathA sadharmapratipattArazca navaMtIti / tadetatsthAnamAyamekAMtenaiva samyagnUtaM susAdhviti / eta detIyasya sthAnasya dharmapAdikasya vinNgevmaakhyaatH||7|| adAvare taccassa hANassa mIsagassa vinaMge eva mAdiGAi iha khalu pAINaMvA saMtegatiyA maessA navaMti taMjahA appibA appAraMnA a ppapariggA dhammiyA dhammANuyA jAva dhammeNaM ceva vittikappemANA vidaraM ti susIlA suvayA supaDiyANaMdA sADhU egaccAna pANAvAyApaDivira tAjAvajIvAe egaccA appaDivirayA jAva jeyAvasme tahappagArA sAvajA abodiyA kammaMtA parapANaparitAvaNakarA kaUMti tatovi egaccAu a ppaDivirayA // 5 // artha-atha have apara trIju sthAnaka mizrapakka teno vicAra kahiyeM bai: yadyapi e sthA naka dharma adharme karIne mizrita, tathApi emAM dharmarnu bAhulya paSu, temATeM e dharma pahaja jANavo. thA jagat mAMhe nizceM pUrvAdika dizine viSa ko eka manuSya evA , te kahele. alpa ibAvAlA, alpAraMnI eTale thoDeja pAraMne vyApArAdika sAtha saM baMdhaLe jene, alpa parigrahI eTale thoDoja parigraha saMgraha karavAnI mULa saMbaMdhi buddhi je jenI, dharmAnugAmi eTale dharmaje zruta cAritrarUpa tenIkeDe cAlanAra, yAvat deza thakI cAritrane akhaMma pAlave karI zrutane thArAdhave karI AjIvikA karatA thakA vicare. na lo ne bAcAra jeno,jalA vrata jene.supratyAnaMda, sAdhu eTale sukhasAdhyasAdhu, tathA sAdhu ne viSeja AnaMda harSa sahita vane, tathA (egaccAupANAvAyA ke0) ekeka prANI je be iMDiyAdika trasa jIvo, tene havA thakI nivAM evA, tathA ekeka sthUla
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ 990 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. prANAtipAta thakI, atyaMta paNe viramyAne virakta thayAbe, jAva jIva sudhI ekeka prANI je pRthivyAdika dvAra tene havA thakItyaMta viramyA nathI usakhA nathI, eTale eka sUkSma prANAtipAta thakI yaviratA ityAdika sarvapada, jevAM vyaviratane ghAlAve kahyAMbe, tevAM grAhIM paNa jANI levAM, paraMtu eTaluM vizeSale je; eka par3heM virati khane eka par3heM avirati, (jAvajeyAvara ke0) yAvat jekAM khanerA tathAprakAranA pUrvokta sAvadya abo dhinAM kAraNa evA karma rUpa vyApAra, bIjA jIvone paritApanA karanAra nIpajAvIyeM, te aav ka par3heM virati ne eka par3heM vyavirati te viratAvirata kahiyeM. // 75 // // dIpikA - prathAparasya tRtIyasthAnakasya mizrakAkhyasya vinaMgaH svarUpamAkhyAyate / ( ihakha ityAdi ) etacca yadyapi mizratvAdharmAdharmAcyAM yutaM navati tathApi dharmanUyi SThatvA dhArmikapadaevAvatarati / yathA bahuSu guNeSu madhyapatito'lpadoSona svarUpaM janateka laMkaiva caMDikAyAM bahUdakamadhyapatitomRtkhaMDAvayavona jalaM kaluSayitumalaM evamadharmopi dharma, tatoyaM mizrapakodharmapa eveti sthitaM / iha jagati prAcyA didiku eke zukarmANo manuSyAH syuH / tadyathA alpeSThAH alpAraM nAdhArmikavRttayaH zIlAH suvratAH supratyAnaMdAH sAdhavaH syuH / teca ekasmAt sthUlAt saMkalpakatAtprANAtipAtAnnivRttAH / ekasmAcca sUkSmAdAraMnajAdaprativiratAH / evaM zeSAsyapi vratAni vAcyAni / ( jAvajeyAvam ti) ye cAnye sAvadyAH kamaraMnAstecyaekasmAdyaMtrapIDA nilaMbana kRSIvalAdernivRttAH / ekasmAcca krayavikrayAderanivRttAH // 75 // || TIkA - prathAparasya tRtIyasya sthAnasya mizrakAkhyasya vinaMgaH samAkhyAyate / ( ihakhaityAdi) etacca yadyapi mizratvAmadharmAnyAmupetaM tathApi dharmanUyiSThatvAdAmi kapadaevAvatarati / tadyathA / bahuSu guNeSu madhyapatitodoSonAtmAnaM janate kalaMkaiva caMDikAyAstayA bahUdaka madhyapatitomRSTha kalAvayavonodakaM kaluSayitumalaM evamadharmo pi dharmamiti sthitaM / dhArmikapadaevAyaM / ihAsmin jagati prAcyAdiSu dikku eke kecana karmANo manuSyAjavaMtIti / khalpAH stokAH parigrahAraMneSvivAMtaHkaraNapravRttiryeSAM te tathA evaMbhUtAdhArmikavRttayaH prAyaH suzIlAH suvratAH supratyAnaMdAH sAdhavojavaMtIti / ta yaikasmAt sthUlAtsaMkalpakatAt pratinivRttAekasmAcca sUkSmAdAraMjajAdapratinivRttAevaM ze pAyapi vratAni saMyojyAni / etasmAdapi sAmAnyena nivRttAityatidizannAha / ( jeyAva ityAdi) / ye cAnye sAvadhAnarakA digamana hetavaH karmasamAraMnAstecya ekasmAdyaMtrapa Dana nirjIuna ruSIvalAdernivRttAekasmAcca krayavikrayAdera nivRttAiti // 75 // For Private Personal Use Only
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 se jadA NAmaesamaNovAsagA navaMti anigayajIvAjIvA navalapulapA vA AsavasaMvaraveyaNANikarA kiriyAdigaraNabaMdhamorakakusalA asate U devAsuranAgasukannajarakarakasakinnarakipurisagarulagaMdhavamahoragAie hiM devagaNehiM niggaMthAna pAvayaNA aNakamaNijAName niggaMye pA vayaNe hissaMkiyA NikaMkhiyA nivitigibA lacadhA gahIyA pubyikSa viNibiyA anigayA adhimiMjapemmANurAgarattA ayamAnaso ni ggaMthe pAvayaNe ayaM parama sese apaDe nasiyaphalidA avaguyajvA rA aciyattaM teraparagharapavesA cAnadasadhmuddiSpuslimAsiNIsupaDipunnaM posahaM samma aNupAlemANA samaNe niggaMthe phAsue saNiNaM asaNa pANakhAimasAmaimeNaM vanapaDiggadakaMbalapAyapuMbaNeNaM sahanesaLaNaM pI uphalagasejAsaMthAraeNaM paDilAnemANA badadi sIlavayaguNaveramaNapaJca kANaposahovavAsehiM adApariggadiehiM tavokammahiM appANaM nAvemA pA viharaMti // // teNaM eyArUveNaM vidAreNaM viharamANA baduIvAsAI samaNovAsagapariyAgaM pAnaNaMti pAnaNaM tittA AbAdaMsi nappanna sivA a NuppannaMsivA baDhuI nattAIaNasaNAe paccakAe baDhunattAi aNasaNAe paJcakAettA baduI nattAI aNasaNAe bede baduI nattAI aNAsaNAe bedezttA AlozyapaDikaMtA samAhipattA kAlamAse kAlaM kiccA anna yaresu devaloesu devatAe gvavatAronavaMti taMjadA mahaDDiesu madaDa iesu jAva mahAsukhesu sasaM tadeva jAva esaghANe Ayarie jAva egaM tasamme sAdU taccassa ANassa missagassa vinaMgeevaM Adie // 7 // artha-valI vizeSa kahiyeye. te yathA dRSTAMte nAma evI saMbhAvanAyeM jema ko eka uttama puruSa, viziSTa upadeza sAnavAlavAne artha (samaNovAsagAnavaMti ke0) zramaNo pAsakano dharma sevana kare, te zramaNopAsaka vizeSataH dharmanA karanAra jANavA, te zrama NopAsakanA lakSaNa kahele. (anigaya ke0) anigata eTale uttakhyAne jANyAne (jI vAjIvA ke jIva je cetana lahANa rUpa, ane ajIva je cetanarahita, eTale jIvA jIvanA ulakhanAra, tathA ( uvalapuramapAvA ke0 ) guna prakRtirUpaje pusya, ane azu
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ 72 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. na prakatirUpaje pApa, tenA svarUpane upalabdha eTale pAmyAne, tathA (Asava ke0 ) Azrava te zunAgunakarmanuM zrAva, ane (saMvara ke0) saMvara te dhAvatA karmanuM roka saMvara, tathA (veyaNA ke0 ) vedanA te sAtA asAtArUpa be prakAranI, (NikarAke0) nirjarAte karmanuM khapAva, (kiriyAhigaraNa ke0) kriyAyadhikaraNa eTale ghara, hATa, khaja, kaTArI, ukhala,musala thakI karma baMdhAya te, (baMdhake0) baMdha cAra prakAranA tathA (morakake0) karma thakI mUkAva te jANavAne viSe (kusalA ke0) mAhyAne, (yasa heja ke0) ko kaSTa paDyA thakI devAdikanI sahAyatAnI vAMDA na kare sahAyarahita dharmanA karanAra hoya. ( devAsuranAgasuvanajaskararakasakinnarakiMpurisagarulagaMdhavamahoragAie hiMke0) tathA deva eTale vaimAnika devo, asura eTale asura kumAra navanavAsI devo, nAga kumAra, suvarNa kumAra, yada, rAkSasa, kiMnnara, kiMpurisa, azvamukha garuDa, gaMdharva, ma doragAdika, ( devagaNehiM ke) ityAdika devatAnA samUha te, (niggaMthApAvayaNA ke0) nigraMthanA eTale nagavaMtanA pravacana thakI tene (thakkamaNikA ke0 ) ca lAvI nazake, molavI nazake. (NameniggaMthepAvayaNeNissaMkiyA ke0) tathA e nigraMthanA pravacanane viSe niHzaMkita eTale saMdeharahita hoya, eTale je zrIvItarAga bolyA teja satya ke ema jANe. ( NikaM khiyAke0 ) sUtra boDI bIju zAstra vAMDe nahI, (nivitigilA ke ) dharmanA phalane viSa saMdeharahita hoya, tathA sUtrokta sAdhunA mArgane viSe ugahArahita hoya, (lahA ke0) sUtrasAMjalavA thakI lAdhADe sUtranA artha jene,(gahoyahA ke0) dhAraNAyeM karI grahyAne artha jeNe, (puliyA ke0 ) saMzaya utpanna thayA thakI pUbIne kharA kasyAne artha jeNe, (vipiDiyA ke0) vAraMvAra vizeSe pUbIne nizcita kasyAle artha jeNe, (anigayA ke0) prApta thayelA arthane pUjyA par3I, nirNaya karI dhAkhAne artha jeNe, eTale prakAre tatvArthanA jANa, (ahimiMjapemmA purAgarattA ke0 ) asthi ane hADa mAMhelI miMjA je dhAtu vizeSa te jagavaMtanA simAM tarUpa kasaMbAdikane viSe premarUpa rAgeM karI raMgANAne eTale rAgaraktane, tathA pAMca mAhe macyA thakA evI dharmanI kathA kahe ke, (ayamAnaso ke) aho bAyuSyamaMto! (niggaM thepAvayaNeke0) nigraMtha eTale sAdhu saMbaMdhije pravacana siddhAMta ne (ayaMparamaTheke0 ) eja AtmAne arthe utkRSTa moda sAdhana rUpa mArga. (seseSaNa ke0) ane zeSa bIjA kapilAdikanA graMtha, tathA dhanadhAnyAdika putrakalatrAdika e sad anartha kArIne, e sarva asAra evoje yA saMsAra tenI dinAM kAraNa rUpale. evI kathA kare, erIteM niyaMthanA pravacanane viSe rAgI, (nasiyaphalihA ke0) nirmala sphATikanA jevU citta jejeM, (avaguyajvArA ke0) jenA gharanA bArathA nogala rahita eTale sarva kAla ughADA ,
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 773 (ciyattatevaraparagharapavesA ke 0 ) rAjAnA aMtaHpuranI peTheM lokanA gharane viSe praveza ka ravAno jeNe tyAga karacobe, athavA prItikAri be paradarzanAdikanA gharane viSe praveza jeno, etAvatA paratIrthikane para ghara jANIne, ghaNA majabUta kAraNo vinA, temane ghare na jAya, tathA (cAudasamuddina ke0 ) caturdazI, aSTamI, ane uddiSTA eTaje mahAkalyA ki tithi ( mAsiNIsu ke0 ) pUrNimA caturmAsika tithi, eTalA divasone viSe (paDipunnaMposa haMsa maMtra pAlemAyA ke0 ) pratipUrNa posahane samyak prakAreM pAlatA thakA vicare. valI te zrAvaka kahevALe toke, ( samo niggaMthe ke0 ) zramaNa tapasvI nigraMthane (phAsuesapieM ke0) prAzuka eTale nirjIva eSaNIka, eTale baheMtAlIza do rahita evo ( saNa pANakhAimasAimeAM ke 0 ) azana, pAna, khAdima, svAdima, (vaSapa DiggahakaMbala pAya puMNaM ke0) tathA vastra, pAtra, kaMbala, pAya puMDhaNa, (saha ne sake AMke 0 ) auSadha, naiSajya, (pIThaphalaga setA saMthAraeNaM paDilAnemAlA ke0 ) pITha, phalaka, zayyA, saMthAro teNekarI pratijAnatA thakA, (bahuhiMsIlavayaguNaveramaNapaccarakA posa hovavAse hiM ke0) ghaNAM eka zIlavrata tathA zIlate gunAcAra, tathA sthUla prANAtipAta, veramaNAdika guNa vrata te dezatAdika yogya paNe lIvelA, tathA navakArasI porasI pramukha paccarakA nA karanAra, tathA pauSadha sahita upavAsanA karanAra, (hApariggahiehiM ke0 ) tathA yathA parigrahita eTale potAnI ivA mAphaka khAdakhAve jeNe; te guM khAdayAve? toke (tavoka mehiM ke0) tapa karma, teNe kara, (pAnAvemANA viharaMti ke 0 ) potAnA yAtmAneM nA vatA kA vicare // 76 // (teeyAruveNaM vihAreNaM viharamANA ke0) te etadrUpa paNe eTale evA pUrvokta zrAvakane khAcAreM pravarttatA thakA, ( baDuvAlAI ke0) ghaNA varSa sudhI (sa movAsapariyAgaM ke0 ) zramaNopAsakanA paryAyane ( pAnAMti ke0 ) pAle, ( pAu tittA0 ) pAlIne (yAbAdasinappannaM sivA ke0 ) rogAdika khAbAdhA upanI, (a guppannaM sivA ke 0 ) athavA anutpanna eTale navapanI bate ( bahuraMnattAI ke 0 ) ghaNA jAta pANIno (asaNAepaJcarakAe ke0 ) anazanapaJcarake ( paJcarakA etA ke0 ) ema ghaNA nakta pAnano anazana paccarikane ( bahuraMnattA iMtra saNAbeda ke0 ) te anazanane viSe ghaNA nakta pAnane bede, eTale parihare. ( bedeittA ke0 ) bedI eTale pariharIne, gha yAdivasa anazana pAlIne ( khAlozyapa DikkaMtA ke0 ) khAloce paDikame eTale je pApa lAgAM hoya, te arihaMtAdika khAgala prakAzIne tenAM mithyA duSkRtAdika khApIne (samAhi pattA ke0) jJAnAdikanI nirvyAghAta paNe samAdhi pAmine eTale paDikamIne samAdhi prApta thaine, maranA avasareM kAla karIne eTale samAdhi maraNa karIne anerA devalokane viSe devatA paNe upajanAra thAya. te kahebe, mahoTI ddhibe vaimAnikAdikanI tene viSe, mado U For Private Personal Use Only
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ 774 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. TA dyutine viSe, yAvat ghaNA sukha tene viSa, ityAdika zeSa bola pUrvavat eTale temaja jAvA. jyAMsudhI evaM sthAnaka thArya eTale dharmapada sAdhunuM kahyu. yAvat ekAMta samyaktva mArga sAdhu tyAMsudhIno bAlAvo badho kevo. e trIjuM sthAnaka je mizrapada tenuM vicAra svarUpa kaDuM. eTale dharma pada, adharmapada, ane mizrapada, e traNe pada khyaa.|| 7 // // dIpikA-tAn vizeSatAha / (sejahatti) tadyathA zramaNopAsakAyadhigatajIvA jIvAupalabdhapuNyapApAH / iha prAyaH sUtrAdarzeSu nAnAvidhAni sUtrANi dRzyate / TIkA nugataM sUtraMtu prAyona dRzyate / paraM zmamevAdarzamaMgIkRtya mayA vivaraNaM kriyate iti sUtrAMta ravisaMvAdadarzanAnna vyAmohovidheyaiti / teca zrAvakAthAzravasaMvaravedanAnirjarAkriyAdhi karaNabaMdhamodakuzalAH (asahejatti) asahAyAapi devAsurAdini. graMthAtpravacanamatAda natikramaNIyAdhakaMpanIyAH (Nametti) asminneva naithe pravacane niHzaMkitAniHkA kA nirvicikitsAlabdhArthAgRhItArthAvinizcitArthAyadhigatArthA (asthimijA) asthima dhyaM yAvatpremAnurAgaraktAH darzanetyaMta nAvitamatayaztyarthaH / yatrArtha kathAnakaM / rAjagRhe kazcitparivrAjako vidyAsijhoyAMyAM striyaM ramyAM pazyati tAMtAmapaharati tatolokairnRpAya vi jJaptaM rAjJoktaM galata svasthAnaM yUyaM sukhaM tiSThata ahaM taM urAtmAnaM yadi paMcardinairnalane ta dA vando pravizAmi / gatAnAgarikAH sthAnaM rAjJA dhAradakAstadanveSaNAya niyuktAH svayaM ca khaDapANibhraMmati nRpH| nacopalanyate caurastataH paMcama dine tAMbUlapuSpAdi gRpahana rA trau nRpeNa dRSTaH parivrAT tatpaSThagAminA rAjhA nagarodyAnavRdakoTarapravezena guhAnyaMtare pra vizya hataH saH / tataH samarpitaM yacanaM yasya satkaM striyopi|ttraikaa kAminI atyaMtamo Sadhai vitAnejati svapatimapi tataH prAharuktaM asyAzcaurAsthIni dugdhena saha saMghRSya ya didIyaMte tadAsau tadAyahaM muMcati tataH svajanairevaM kRtaM / yathAyathA cAsau tadasthIni na kyati tathA snehoyAti sarvA sthipAne ca gataH sarvopi caurasnehaH anuraktAnUnije nrtri| tadevaM yathA sAtyaMtaM nAvitA netyaparaM tathA zrAvakAthapi nitarAM nAvitAH zAsane naza kyaMte'nyathAkartu atyaMtaM samyaktvauSadhanAvitatvAditi / zrAvakAH kiMnUtAH / (ayamAna sotti ) damAyuSman jainaM zAsanaM arthastattvanUtaM zrayameva paramArthaH zeSo'narthati ciMta yaMtaH / tathA caturdazyaSTamyAdiSu pratipUrNa poSadhaM samyaktvamanupAlayaMtaH (nasiyaphalihatti) ubritAni sphATikAni cittAni yeSAMte tathA vardhamAnapariNAmAztyarthaH / (avaguyavAra ti) aprAstAni vArANi yeSAMte tathA sanmArgalAjAnnakutopi nayaM kurvatItyudghATita vArAH (thaciyattatti ) aciyatto'nanimato'taHpurapravezavatparagRhapravezoyeSAMte tathA zra maNAnnigraMthAna prAmukenaiSaNIyena azanAdinA vastrapratigrahakaMbalapAdapuMbanena yoSadhaneSaje
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. jaya na pIThaphalakazayyAsaMstArakeNa pratilAnayaMtobahUni / zIlavataguNaviramaNapratyAkhyAnapauSa dhopavAsairyathA parigRhItaistapaHkarmanirAtmAnaM jAvayaMtastiSThati ||76||(tennNti) te zramaNopA sakAetadrUpeNa vihAreNa viharamANAbadUni varSANi zramaNopAsakaM paryAyaM prapAlya rogAtaM ke samutpanne'nutpanne vA naktaM pratyAkhyAya svAyuHdaye deveSutpadyate tatopi cyutAH sumAnuSa navaM prApya tenaiva navenotkRSTataH saptasu aSTasu vA naveSu sidhyati / tadevaM sthAnamArya tR tIyasya sthAnasyArya vinaMgovicAradhArakhyAtaH // 7 // // TIkA-tAMzca vizeSatodarzayitumAha (sejahetyAdi) viziSTopadezArtha zramaNAnupAsa te sevaMtati zramaNopAsakAsteca zramaNopAsanato'nigatajIvAjIvasvanAvAstathopalabdhapu khyapApAH / iha ca prAyaH sUtrAdarzeSu nAnAvidhAni sUtrANi dRzyaMte na TIkAsaMvAdyakopyasmA nirAdarzaH samupalabdhotaekamAdarzamaMgIkRtyAsmAnirvivaraNaM kriyate ityetadavagamya sUtravi saMvAdadarzanA cittavyAmohovidheyaiti / te zrAvakAH parijhAtabaMdhamodasvarUpAH saMtona dharmA syAvyaMte meruriva niSprakaMpAdRDhamAIte darzane'nuraktAH / atra cArthe sukhapratipattyartha dRSTAMta nUtaM kathAnakaM / taccedaM / tadyathA rAjagRhe nagare kazcidekaH paribATa vidyAmaMtrauSadhilabdha sAmarthyaH parivasati saca vidyAdibalena pattane paryaTana yAM yAmanirUpatarAmaMganAM pazyati to tAmapaharati tataH sarvanAgarairAjhe niveditaM / yathA deva! pratyahaM pattanaM muSyate kenApi nIyate sarvasAramaMganAjanopi yastasyAnanimataHso'tra kevalamAste / tadevaM kriyatAM prasAdastadanve SaNeneti |raashaanihitN galata yUrya vizrabdhAnavatAvazyamahaM taM urAtmAnaM lapsye / kiMcaya dipaMcaSairahonina lane cauraM vimarSayuktopi ca tyakSyAmyAtmAnamahaM jvAlAmAlAkule vanhI tadevaM kRtapratijJarAjAnaM praNamya nirgatAnAgarikAH / rAjJA ca savizeSa niyuktaadhaarksskaaH| yAtmanApyekAkI khaDakheTakasametonveSTumArabdhona copalabhyate caurastatorAzA nipuNatarama nveSatA paMcame'hani jojanatAMbUlagaMdhamAlyAdikaM gRhan rAtrau svatonirgatenopalabdhaH saparivATa tatpRSThagAminA nagarodyAnavRkkoTarapravezena guhAjyaMtaraM pravizya vyApAditasta danaMtaraM samarpita yadyasya satkamaMganAjanopIti / tatra caikA sImaMtinI atyaMtamauSadhinA vitA netyAtmIyamapi nartAraM tatastaviniranihitaM yathA'syAH parivrATasaktAnyasthIni pugdhena saha saMghRSya yadi dIyate tadeyaM tadAyahaM muMcati tatastatvajanairevameva kRtaM yathA yathA cAsau tadasthyanyavahAraM vidhatte tathAtathA tatsnehAnubaMdho'paiti sarvAsthipAne cApagataH premAnubaMdhastadanuraktA nije nartari / tadevaM yAsAvatyaMta tena parivrAjA netyaparamevaM zrAvaka janopIti nitarAM nAvitAtmA maunIzAsane na zakyate anyathAkartumatyaMta samyaktvauSadhe na vAsisatvAditi / punarapi zrAvakAn vizinaSTi (jAvanasiyaphalihAztyAdi) uditA
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. ni sphATikAnIva sphATikAni aMtaHkaraNAni yeSAMte tathA / etaDuktaM navati / maunIMda nAvAtau satyAM parituSTamAnasAiti / tathA aprAvRtAni dvArANi yaiste tathA udghATita gRha dvArA stiSThati saddarzanalAnena na kasyacidvicyati zojanamArgaparigrahe nodghATitaziraso vizrabdhaM tiSThatIti ciMtayanto'nanimatoM'taHpurapravezavatparagRha pravezo'nyatIrthikapra zoyeSAM te tathA anavarataM zramAnudyuktavihAriNonigraMthAn prAsukenaiSaNIyenAzanAdinA tathA pIThaphalakazayyA saMstArakA dinAca pratilAnayaMtastathA bahUni varSANi zIlavrata guNavata pratyAkhyAna poSadhopavAsairAtmAnaM nAvayaMtastiSThati // 76 // tadeva te parama zrAvakAH pranUtakAla maNuvrata zikSAvratAnuSThAyinaH sAdhUnAmauSadhavastra pAtrAdinopakAriNaH saMtoyathoktaM yathAzakti sadanuSThAnaM vidhAyotpanne vA kAraNe'nutpannevA naktaM pratyAkhyAyAlocitapratikrAMtAH samAdhi prAptAH saMtaH kAlamAse kAlaM kRtvA'nyatareSu deveSUtpadyaMta iti / etAni cAnigatajIvAjI vAdikAni padAni hetuhetumadbhAvena netavyAni / tadyathA yasmAdanigatajIvAstasmADupala bdhapuSyapApAH / yasmADupalabdhapuSya pApAstasmADubritamanasaH / evamuttaratrApi ekaikaM padaMtya janirekaikaM cottaraM gRha nirvAcyaM / teca pareNa STaSTASTaSTavAetadUcuH / tadyathA'yameva mau nokomArgaH sadarthaH / zeSastvanarthoyasmAdevaM pratipadyate tasmAtte samudritamanasaH saMtaH sAdhudharma zrAvakadharme ca prakAzayaMto vizeSe vaikAdazopAsaka pratimAH spRzaM to viduraMto'STamIca turdazyAdiSu poSadhopavAsAdau sAdhUna prAsukena pratijAnayaMti pAzcAtye ca kAlesaM nikhi takAyAH saMstAraka zramaNanAvaM pratipadya naktaM pratyAkhyAyAyuSaH daye deveSUtpadyate / tatopi cyutAH sumAnuSanAvaM pratipadya tenaiva navenotkRSTataH saptasvaSTasu naveSu sitdhyaMtIti / tade tatsthAnaM kalyANaparaMparayA sukhavipAkamiti kRtvA'rthamiti / ayaM vinaMgastRtIyasya sthAnasya mizrakArakhyasyAkhyAtaiti // 77 // vira paDucca bAle prAdikara viraiM paDucca paMmie Adi virayA viraI paDucca bAlaM paMmie cyAdi taba jasA savato virai esA Ne AraMmANe apArie jAva prasavaH khappar3hI magge egaMtamice sAhU tacaNaM jasA savvatAvirai esANe prAraMbha ThANe Arie jA va saba kappadI magge egaMta samme sADhU tacaNaM jAsA saba virayA vi raI esaThANe AraMbhaNoraMjANe esaThANe Arie jAva sabaDakappadI magge egaMta samme sAdU // 78 // artha - have eNe sthAnakaneM saMkSepeM karI savizeSa kahe. (yavira paDuJca ke0 ) For Private Personal Use Only
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatAsaMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA: ngngng virati eTale saMyama te khAhIM samyaktvane banAveM jopaNa mithyAdRSTinI viratibe, topa etene virati kavAya; te yavirati yAzrI tene ( bAlekhA hikai ke0) bAla kahi yeM, (viraI paDuJcapaM miyA hi ke0) ne virati eTale sAvadya parityAgarUpa te zrAzrI tene paMti paramArthano jAe kahiyeM, ( virayAvira paDuca bAlapaM mie yA hii ke0 ) ta thA viratAvirata eTale kAMika saMyama kAMika asaMyama te yAzrI tene bAla paMmita kahiyeM, (taba paMjAsAsavatoya virai ke0) tyAM pUrvokta traNa sthAnakane viSe je sarva thakI avirata sthAnakale eTale mAM sarvathA virati pariNAmano anAvale. (esaThANe ke 0 ) e sthAnaka te ( raMnahA ke 0 ) kharaMjanuM sthAnaka, ( praNArie ke0 ) anArya, ( jAvAsavaDurakappa feer ho ) yAvat sarva duHkha thakI mUkAvavAno mArga nathI. ( egaMtamivedhasAhu ke0) ekAMta mithyAtva mArga asAdhu eTle esAro mArga nahIM. have bIjuM dharmapAnuM sthAnaka kahe. (taba paMjAsAsavatA virai ke0 ) tyAM je sarva thakI virati samyak pUrvaka prAraM parityAgarUpa (esaThANe ke 0 ) esthAnaka ( pra NAraMhANe ke 0 ) anAraMjanuM sthAnaka ( are ho ) zrArya, ( jAvasavarakappa hI magge ke0 ) yAvat sarva duHkha thakI mukA vavAna mArga, ( egaMta sammesAdu ke0 ) ekAMta samyaktva sAdhu mArga jANavo. have trIjuM mizrapanuM sthAnaka kahebe . ( taba paMjAsAsavaDa virayA viraiesa ThANe yA raMna poraMna ThANe ke 0 ) tyAM sarva kavitAvirata eTale saMyamAsaMyamarUpa sthAnaka te prAraMbha ne anAraMja rUpa sthAnaka jANavuM. (esahANe ke0 ) e sthAnaka ( khArie ke0 ) zrArya yAvat sarva duHkha thakI mUkAvavAno mArga ekAMta samyak nalo mArga jAvo. // 78 // // dIpikA - prathedaM patrayamupasaMharan saMkSepatova kti / ya viratiM pratItyAzritya bAtayA dhIyate sthApyate viratimAzritya bAlapaMDitaityucyate / tatra vA aviratiH / etat sthAnaM yAvannAyaM sarvaDuHkhayamArgaH kiMtu ? ekAMta mithyAtvamArgo'sAdhuH / tatra yA sarvaviratiH etatsthAnamanAraMnasthAnaM zrArya yAvadayaM sarvaDuHkhakSyamArgaH sAdhuH zobhanaH / yA sarvato viratAviratiH / idaM sthAnamAraMnAnAraMnasthAnaM / idamapi sthAnamArya paraMparayA sarvaDuHkha yamArgaH ekAMtaH samyak sAdhuH // 78 // // TIkA - naktA dhArmikAvyadhArmikAstaDunayarUpAzca nihitAH / sAMpratametadeva sthAna trikamu pasaMhAradvAreNa saMkSepatobina lipurAha / ( viraityAdi) yeyamaviratirasaMyamarUpA sa myaktvAnAvAnmithyAdRSTe Ivya to vira tirapyaviratireva tAM pratItyAzritya bAlavaddAlo'jJaH sada saveka vikatvAt ityevamAdhIyate vyavasthApyate vyAkhyAyate vA tathA viratiM cAzritya 98 For Private Personal Use Only
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ 996 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. pratItya pApAnInaH paMDitaH paramArthajJovetyevamAdhIyate vyAkhyAyate tathA viratAviratiM cA zritya bAlapaMmitaityetatprAgvadAyojyamiti / kimityavirati viratyAzrayeNa bAlapAMmityA pattirityAzaMkyAha / tatyaNamityAdi / tatra pUrvokteSu yeyaM sarvAtmanA sarvasmAt ya virati viratipariNAmAnAvaH / etatsthAnaM sAvadyAraMbhasthAnamAzrayastadAzritya sarvAsyapi kAryANi kriyate / yataevamataetadanAryasthAnaM niHzukatayA yatkiMcana kAritvAdyAvadasarvaDuHkhapradIpa mArgoyaM tathaikAMta miyyArUposAdhuriti / tatra ceyaM viratiH samyaktvApUrvikA sAvadyAraMjA nivRttiH sAvadhAnuSThAnarahitatvAtsaMyamasthAnaM tatra caitatsthAnamAryasthAnaM / zrArAghAtaM sa dharme tyA tathA sarvaDuHkhapradIpa mArgo'zeSakarmatyapathastathaikAMtaH samyagnUtaH / etadevAha / sAdhuriti / sAdhunUtAnuSThAnAtsAdhuriti / tatraca yeyaM viratAviratira nidhIyate saiva mizrasyAnanUtA tadeva tadAraMnarUpasthAnametadapi kathaMcidAryamevaM pAraMparye sarvaduHkha prahINamArgastathaikAMtasamyagnUtaH sAdhuzceti tadevamanekavidhoyamadharmapatodharmapacastathA mi zrapazceti saMdepeNAnihitapatrayasamAzrayaNena // 78 // evameva samaNagammamANA imediM caiva dohiM gaNediM samocvataraMti taMja hA dhammeceva pradhammeceva navasaMteceva praNuvasaMteceva tacaNaM je se paDhamA emsa pradhammaparakassa vinaMge evamAdie tassaNaM imAI tinnitevAI pAvAiyasayAI navaMtIti maskAI taMjar3hA kiriyAvAI kiriyAvAI annANiyavAINaM vezyavAI tevi nivANamAhaMsu tevi parimoka mAsu tevi lavaMti sAvagA tevi lavaMti sAvaittAro // 75 // artha - ( evameva ke0 ) prakAreM ( samayugammamANA ke0 ) anya bIjA je mArga, a neka unmArga te sarva, (ime hiMce va do hiMgaNe hiMsamoavataraMti ke0 ) te niveM kI e ve sthAnakane viSe pravatarele samAyale. ( taMjahA ke0 ) te ve sthAnakanAM nAma kahe. (dhamme caiva dhammeceva ke0) eka dharma sthAnaka, bIjuM dharma sthAnaka, ( uvasaMtecevANu vasaMteceva ke0) 50) eka jyAM kaSAyAdika upazamyAne te upazAMta sthAnaka jANavuM, ne bIjuM jyAM kaSAyAdika upazamyA nathI te anupazAMta sthAnaka jArAvaM. (tabaje se paDhamahArAssa adhammaparaka stavinaMge evamAdie ke0 ) tyAM e bedu sthAnaka mAMhe prathama sthAnaka, te dharma pa, tenuM svarUpa vicAra ema kahiyeM. ( tassAM ke0 ) te dharmapakSa sthAnaka mAM (imAI ke 0 ) e ( tinnitevahA pAvADayasayAInavaMtItimarakA ke0 ) traNane zava prAvAska eTale pAMkhamInA neda avatarebe, ema jagavaMteM kahyuMbe. ( taMjadA ke0 ) For Private Personal Use Only
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. ka. ( kiriyAvA INaM ke0 ) eka kriyAvAdI, tenA ekasone eMzI nedale. ( ki riyAvAI ke ) bIjA prakriyAvAdI tenA corAzI nedabe ( annAyivAI ke0 ) trIjA ajJAnavAdI, tenA saDasaTha nedabe ( vezyavAI ke0 ) cotho vinayavAdI, le nA batrIza dave. ema sarve malI traNoMne tresaTha nedove. ( tevi nivANamAhaMsu ke 0 ) te paNa sarva pota potAnA matane dhanurAge nirvANa eTale mono mArga kahele. ( tevi pa rimo mAsu ke0 ) tepaNa karma thakI mUkAvavAno upAya kahebe ( tevilavaMtisA arro) tepaNa kaleke yaho zrAvako ! me je dharma prarUpIyeM DhaiyeM te dharma tame khAdaro ( te vijavaM tisAvaittAro ke0 ) tepaNa kahene ke, zrame dharmanA saMjalAvanArA baiyeM. // 79 // // dIpikA - mizrapapi dharmAdharmayorevAMtarbhavatItyAha / evameva saMkSepeNa samanugamyamA nAvyAkhyAyamAnAH samyaganugRhyamANAyanayoreva dharmAdharmapadayoranupataMti / upazAMta sthAnaM dharmapakSaH anupazAMtasthAnamadharmasthAnaM ( taba ti ) tatraca yatprathamasthAnasyAdharma padasya sthAnaM tatrAsUni trINi triSaSTyadhikAni prAvADukazatAnyaMta naivaMtItyevamAkhyAtaM pUrvAcAryaiH / tadyathA / kriyAvAdinaH kriyAvAdinaH thajJAnikavAdinavainayikavAdi naH / yatra SaSThIbahuvacanenedamAha / kriyAvAdinAmazItyuttaraMzataM 180 yakriyAvAdi nAM caturazItiH 84 yajJAnikAnAM saptaSaSTiH 67 vainayikAnAM dvAtriMzat 32 sarve mi litAH 363 maulanedAH / nedAnayane prakArazcAyaM / jIvAjIvAzravasaMvara nirjarApuNya pApabaMdhamokSarUpAn nava padArthAn vinyasya jIvapadArthasyAdhaH svaparanedau sthApyo / tayo ronityAnityadau tayorapyadhaH kAle 1 zvarA 2tma 3 niyati 4 svabhAva 5 ne dAH paMca sthApyAH / tataevaM nedAH kAryAH / asti jIvaH svatonityaH kAlataH 1 ya stijIvaH svato nitya IzvarataH 1 evamAtmaniyatisvanAvairapi / evaM paMca nedAnityapadena la dhAH / nityapadenApi paMca / ete daza vikalpAH svataHpadena labdhAH / evaM daza vikalpAH para taH padenApi / jAtA viMzatirjIvapadena / evamajIvAdyaSTapadairapi viMzatirvizatiH syuH / navanirvizati nizvAzItyadhikaM zataM / ete kriyAvA dinedAH / na kasyacitpadArthasya kriyA saM 1 vati / utpattyanaMtarameva vinAzAt / kSaNikAH sarvasaMskArAH sthirANAM kutaH kriyA ityAdi ye vadaMti te'kriyAvAdinaH / teSAM bhedAH 84 / yathA / puNyapApavarjitajIvAjI vAdipadArthasya nyAsaH / tasyAdhaH pratyekaM svaparabhedau prasatvAdAtmano nityAnitya vi kalpau staH / kAlAdInAM paMcAnAmadhastAtpaSThI yadRcvA sthApyA / iha yadRbbAvAdinaH sa pya kriyAvAdinaeva / tataH prAk yadRcchA noktA / tataevaM nedAH kAryAH / nAsti jIvaH svataH kAlataH 1 nAstijIvaH svataIzvarataH 2 evamAtmAdinirapi / evaM SaDjedAH svataH pa For Private Personal Use Only
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ Go ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. dena / parataH padenApi SaT jAtAH 12 evamajIvAdipadArtheSu pratyekaM 12 tatohAdaza sa ptanirguNitAjAtAH / ete kriyAvAdinedAH / ajJAnikanedAH 67 / yathA / jIvAjI vAdyAnava padArthAH sthApyate / natpattizca dazamI navapadArthAnAmadhaH pratyekaM sapta satvAda yaH sthApyAH / tadyathA / satvaM asatvaM sadasatvaM avAcyatvaM sadavAcyatvaM asadavAcyatvaMsa dasadavAcyatvaM ceti / navasaptaniguNitAjAtAH 63 / natpattezcatvAraevAdyAvikalpAH / ta dyathA / satvaM sadasatvaM avAcyatvaM ceti / zeSavikalpatrayaM tu utpatteranaMtaraM padArthAvayavApedaM atanatpattau na saMnavatIti catvAraeva dAstriSaSTimadhye diptAjAtAH 67 / eSAmarthale zoyathA / kojAnAti jIvaH sannityekonedaH 1 kazcidapi najAnAti tagrAhakapramANAnA vAdityarthaH / jJAtena vA kiM tena prayojanaM / jhAtasya kadAgrahatayA paralokapratipaMthitvAt / evamasadAdayopi naMgAnAvyAH / utpattirapi kiMsato'sataH sadasatovAcyasya veti kojA nAti / jhAtenavA nakiMcidapi prayojanaM / ityajJAnikanedAH / vainayikAH32 / yathA / suranRpatiyatijhAtisthavirAdhamamAtRpitRrUpeSu aSTasu sthAneSu kAyena manasA vAcA dAne naca dezakAlopapannena vinayaH kAryati catvAraH kAyAdayaH sthApyAH / catvArazcASTani guNitAjAtAH 32 / evaM sarvepi mIlitAjAtAH 363 paravAdinedAH / eSAM vizeSavyA rakhyA prathamAMgatoJayA / te sarve prAvAkAjainAzva nirvANaM modamAtuH / tepi lapaMti vadaM tidharmadezanAM yathA hezrAvakAH! zaevaMtIti shraavkaaH| evaM gRhIta yUyaM yathAhaM deshyaamiiti| tathA tepi dharmazrAvayitAraH saMtaevaM lapaMti tadanenopAyena svargamodaprAptiriti // 7 // // TIkA-sAMpratamasAvapi mizrapadodharmAdharmasamAzrayaNenAnayoraMtarvartI navatIti darza yati / (evamevetyAdi) evameva saMdepeNa samyaganugamyamAnAvyAkhyAyamAnAH samyaganu . gRhyamANAdhanayoreva dharmAdharmasthAnayoranupataMti / kimiti / yatoyaupazAMtasthAnaM tara mapakSasthAnamanupazAMtasthAnamadharmapadasthAnamiti / tatraca yadadharmapAdikaM prathama sthAnaM tatrAmUni trINi SaSTyadhikAni prAvAGakazatAnyatanavaMtIti / evamAkhyAtaM pUrvAcA riti / etAni vA sAmAnyena darzayitumAha / (taMjahetyAdi ) tadyathetyupadarzanArthaH / kriyAM jJA nAdirahitAmekAmeva svargApavargasAdhanatvena vadituM zIlaM yeSAM te kriyAvAdinaste ca dIdA taeva modaM vadaMtItyevamAdayozSTavyAiti / teSAMca bahavocdAstathA kriyAM paraloka * sAdhanatvena vadituM zIlaM yeSAM te tathA teSAmiti ajJAnameva zreyaztyevaM vadituM zIlaM yeSAM te navaMtyajJAnavAdinasteSAM tathA vinayaeva paralokasAdhane pradhAnaM kAraNaM yeSAMte tathA tathA teSAmiti / atraca sarvatra SaSThIbaduvacanenedamAha / tadyathA kriyAvAdinAmazItyuttaraza taM yakriyAvAdinAM caturazItirajhAnikAnAM saptaSaSTivainayikAnAM vAtriMzaditi / tatra sarve
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgrada bhAga usarA. tara pyete maulAstaviSyAzca pravadanazIlatvAtprAvAukAsteSAM ca nedasaMkhyA parijhAnopAyathA cAraevAnihitaiti neha pratanyate / te sarvepyAhatAzva parinirvANamazeSajJoparamarUpava gaMdharasasparzasvanAvamanupacaritaparamArthasthAnaM brahmapadArakhyamabAdhAtmakaM paramAnaMdasukhasva rUpamAduruktavaMtastathA tepi prAvAGakAH saMsArabaMdhanAnmocanAtmakaM modamAduH / pUrveNa ni rupAdhikaM kAryameva nirvANArakhyamuktamanena tu tadeva kAraNopAdhikamityayaM vizeSaH / tatra yeSAmapyAtmA nAsti jJAnasaMtativAdinAM teSAmapi karmasaMtateH saMsAra nibaMdhananUtAyA vije dAnmodanAvAvirodhaH / teSAM copAdAnadayAdanAgatAnutpatteH saMtatibedaeva mokSaH pradI pasyeva tailavartya nAve nirvANamiti / tathAcAhuH / na tasya kiMcinavati na navatyeva keva lamiti / etacca teSAM mahAmoha vijeMnitaM / yataH / karma cAsti phalaM cAsti kartA naivAsti karmaNAM // saMsAramodavAditvamahohyAMdhya vija'nitamiti // yeSAM cAtmAsti sAMkhyAdInAM teSAM prakRtivikAraviyogomokSaH kSetrakasya paMcaviMzatitattvaparijJAnAdeva vidyamAnaiHpradhAnavi kArairvimocanaM modazati / teSAmapyekAMtanityavAditayA modAnAvaH / evamanyepi naiyA yikavaizeSikAdayaH saMsArAnAvamicaMtopi na mucyate samyagdarzanAdikasyopAyasyAnAvAdi tyanyUhyAha / yadi na teSAM modaH kathaM te lokasyopAsyAnavaMtItyAzaMkyAha / tepi tIrtha kAlapaMti bruvate modaM prati dharmadezanAM vidadhati / zaevaMtIti zrAvakAH hezrAvakA! evaM gRhI ta yUyaM yathAhaM dezayAmi tathA te'pi dharmazrAvayitAraH saMtaevaM lapaMti nApaMte yathA'nenopA yena svargamodAvAptiriti tavacanaM mithyAtvopahatabujhyovitathameva gRhaMti kUTapaNyadAyi nAM viparyastamatayaeveti / tadevamAditIthikAstaviSyAzca pAraMparyeNa mithyAdarzanAnunAvA tparAnpratArayaMti tepica teSAM pratArayati duH kathamete prvaaukaamithyaavaadinonvNti| trocyate / yatastepyahiMsAM pratipAdayaMti naca tAM pradhAnamodAMganUtAM samyaganutiSThati / kathaM sAMkhyAnAM tAvajjhAnAdeva dharmona teSAmahiMsAprAdhAnyena vyavasthitaH kiMtu paMcayamAztyAdi kovizeSati / tathA zAkyAnAmapi daza kuzalAdharmapathAthahiMsApi tatroktA natu saiva ga rIyasI dharmasAdhanatvena tairAzritA / vaizeSikANAmapi anisevanopavAsabrahmacaryagunakula vAsaprasthAdAnayajJAdinadatramaMtrakAlaniyamAdRSTAsteSu cAniSecanAdiSu paryAlocyamAneSu hiMsaiva saMpadyate vaidikAnAM hiMsaiva garIyasI dharmasAdhanaM yajhopadezAt tasya ca tayAvinAnA vAdityaniprAyaH / uktaMca / dhruvaH prANivadhoyajhe // 7 // te save pAvAnayA AdikarA dhammANaM NANApannA pANAbaMdA pANAsIlA NANAdihI pANAruI gANAraMnA pANAvasANasaMjuttA egaMmadaM maMjha libaMdhaM kiccA save egayAciti // 0 //
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. ' artha-(tesavepAvAuyAyAdikarAdhammANaM ke) te sarva prAvAmuka eTale pAkhaMjhI potA ne baMde dharmanA bAdinA karanAra kahiye, paraMtu te (gANApannA ke0 ) nAnA prakAranI bu divAlA, (NApAbaMdA ke0) nAnA prakAranA aniprAya vAlA, (gANAsIlA ke0) nAnAprakAranA yAcAravAlA, (gANAdihI ke0 ) nAnA prakAranI dRSTi vAlA, (gANAru I ke0) nAnA prakAranI rucI vAlA, (NANAraMnA ke0) nAnA prakAranA AraMjanA karanArA, (NANAvasANasaMjuttA ke0) nAnA prakAranA adhyavasAya teNe karIne sahita evA thakA, potapotAnuM (egaMmahaMmaMmalibaMdhakiccA ke0) eka mahoTuM maMmala bAMdhi karIne, eTale paMkti karIne, (satveegayAnaciti ke0) te sarva ekaja pradeze tiSThaMti eTale begale. // 70 // ||diipikaa-te sarve prAvAkAbAdikarAH svadharmANAMnAnAprajhAnAnAbaMdAnAnAniprAyAnA nAvidhAdRSTidarzanaM yeSAM te tathA nAnAvidhA ruciryeSAM te tathA nAnAvidhAraMjAnAnAvidhA dhyavasAyasaMyuktAekaM mahAMtamaMDalibaMdhaM kRtvA tiSTaMti // 7 // // TIkA-tadevaM sarvaprAvAmukAmodAMganatAmahiMsAM na prAdhAnye na pratipadyaMtati darzayi tumAha / (tesaveztyAdi) pravadanazIlAH prAvAmukAH sarvepi triSaSTayuttaratrizataparimANAtha piyAdikarAyathA svaM dharmANAM / yepica taviSyAstepi sarve nAnAninnA prajJA jJAnaM yeSAMte nAnAprajJAH / AdikarAityanenedamAha / svaruciviracitAste navanAdipravAhAyAtAH / nanu cAhatAnAmapi Aditva vizeSaNamastyeva satyamasti kiMtu anAdihetuparaMparetyanAdila meva teSAMca sarvapraNItAgamAnAzrayaNAnnibaMdhanAnAvastadanAvAcca ninnaparijhAnamataeva naanaabNdaaH| baMdo'niprAyaH / ninnAniprAyAityarthaH tathAhi / utpAdavyayadhrauvyAtmake vastu ni sAravyairekAMtenAvi vatironAvAzrayaNAdanvayinameva padArtha satyatvenAzritya nityapa daM samAzritAstathA zAkyAatyaMtadaNikeSu pUrvottaraninnaSu padArtheSu satsu saevAyamiti pratyanijhA pratyayaH sadRzAparAparotpattirvitathAnAM navatItyetatpadasamAzrayaNAdanityapadaM samAzritAiti / tathA naiyAyikavaizeSikAH keSAMcidAkAzaparamAevAdInAmekAMtena nitya tvameva kAryavyANAMca ghttpttaadiinaamekaaNtenaanitytvmevaashritaaH| evamanayA dizA'nyepi mImAMsakatApasAdayo'jyUhyAiti / tathA te tIthikAnAnAzIlaM yeSAM te tathA zItaM vrata vizeSaH saca jinnasteSAmanunavasidaeva / tathA nAnA dRSTidarzanaM yeSAMte tathA nAnAru cireSAM te nAnArucayastathA nAnArUpamadhyavasAnamaMtaHkaraNapravRttiryeSAM te tathA idamuktaM javati / ahiMsA paramaM dharmAgaM / sAca teSAM nAnAniprAyavAda vikalatvena vyvsthitaa| tasyAeva sUtrakAraH prAdhAnya darzayitumAha / te sarvepi prAvAukAyathAsvapadamAzritAeka tra pradeze saMyutAmaMmalibaMdhamAdhAya tiSThati // 7 //
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 73 puriseyaM sAgaNiyANaM iMgAlANaM pAI bahupamipunnaM gahAya anmaeNaM saMmAsaeNaM gahAya te satve pAvAnae AgarA dhammANaM gANApannA jAva pANAvasANasaMjutte evaM vayAsIhaMno pAvAgyA AgarA dhammANaM pANApannA jAva khANAprasavasANasaMjuttA imaM tAva tumda sAgaNiyA NaM iMgAlANaM pAiM badupaDipunnaM gadAya mudttayaM pANiNA dhareda pobadu saMmAsagaM saMsAriyaM kujA No bahuaggiya'naNiyaM kujA gobaddha sAda mmiyaveyAvaDiyaM kukA gobaduparadhammiyaveyAvaDiyaM kujA naUyANiyA gapaDivannA amAyaM kucamANA pANiM pasAreda iti vuccA se purise tesiM pAvAjyANaM taM sAgaNiyANaM iMgAlANaM pAiM bahupaDipunnaM anamaeNaM saMmAsaeNaM gadAya pANiMsu Nisiriti taeNaM tepAvAjyA AgarA dha mmANaM gANApannA jAva pANAvasANasaMjattA pANipaDisAdaraMti tae eM se parise te save pAvAnae Adigare dhammANaM jAva pANAvasANasaM juttA evaM vayAsI haMno pAvADyA AgarA dhammANaM gANApannA jAva pANAvasANasaMjuttA kamhANaM tumne pANi paDisAdarada pANi nomadi jA dar3e kiM navissa urakaMti mannamANA paDisAdarada esatulA esa ppamANe esa samosaraNe patteyaM tulA patteyaM pamANe patteyaM samosaraNe tavaNaM jete samaNA mAdaNA evamAtikaMti jAva paruti save pANAjAva sattA daMtavA ajAvayavA parighetavA paritAveyavA kilAmetavA nadavetavA teAgaMtu yAe teAgaMtuneyAe jAva te AgaMtu jAijarAmaraNajoNi jammaNasaMsArapuNanavaganavAsanavapavaMca kalaMkalInAgiNo navirasaMti // artha-tevAreM koI eka (puriseyaM ke0 ) puruSa jaina mArgano jANa te temane ahiMsA dikane viSe pADavAne arthe (sAgaNiyANaMiMgAlANaM ke0 ) aniyeM balatA aMgArA teNe karI eka loDhAnuM (pAiMke0) pAtra eTale nAjana jarIne (bahupaDipunnaM ke0) ghaNo pra tipUrNa jarIne (aumaeNaM ke0) lohanA (saMmAsaeNaMgahAya ke0 ) saMjhAsI sahita gra haNa karIne (tesavepAvAnae ke0) te sarva prAvAUka eTale paradarzanI (AgarAdhammANaM ke0) potapotAnA dharmanI yAdinA jharanAra, (gANApannAjAvaNANAzavasANaMsaMjutteke )
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 hitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. nahAnA prakAranI prajJAvAlA, yAvat nAnA prakAranA je adhyavasAya teNe karI saMyukta e vA paradarzanI te bAgala dhAvIne, (evaMvayAsI ke0) evaM kahele ke (haMnopAvAcyA ke0) aho prAvAuko ! (AigarAdhammANaM ke ) tame dharmanI AdinA karanAraDo; (pANApa nAjAvaNANAvasANasaMjuttA ke0) tame nhAnA prakAranI buddhivAlA, tathA nhAnA prakA ranA je adhyavasAya teNeM karI saMyuktalo te mATe, (imaMtAvatumhesAgaNiyANaMiMgAlANaMke0) e tume agniyeM balatA aMgArA teNe karI sahita evodhA eka lohay (pAIke0) nAjana (badupaDipugnaM ke0) ghaNuM pratipUrNa tene (gahAyamudttayaM ke0) grahaNa karIne, eka muhUrta mAtra (pANiNAdhareha ke0) hAtha mAMhe dharI rAkho, (gobahusaMmAsagaMsaMsAriyaMkulA ke0) ghaNI saMmAsAno sahAya makaroH ( NobaduaggiyanaNiyaMkulAke0) ghaNo agmine stananI eTale sthani rAkhe tevI vidyAnuM sahAya makaro (gobadusAhammiyaveyAvaDiyaMkur3Ake) ghaNo mAho mAMhe sAdharmikanuM vaiyAvaJca no karavo, eTale agni dIdhAno upazamAvaQ makaro. (gobaduparadha mmiyaMveyAvaDiyaMkujA ke0) ghaNo paradharmikano mAho mAMhe vaiyAvaJcano karavo eTale pani dIdhAno napazamAvatuM makaro. mAtra (nayAke) sarala thakA (piyAgapaDivannAke)moda mArga pratipanna thakA, (amAyaMkubamANApANipasAreha ke0) mAyA rahita paSu karatA thakA hAtha pasAro. (itivacAke0) ema kahIne, (sepuriseke0) te puruSa (tasAgaNiyANaMraMgA lANaMpAsUbadupaDipunnaM ke0 ) te ani balatA aMgarAceM nAjana ghaSu pratipUrNa narIne (tha namaeNaMsaMmAsaeNaMgahAya ke0) lohanA saMmAsA sahita grahIne (tesiMpAvAlyANaMke0) te prAvAUkanA (pANiMsu ke0 ) hAthanI napareM (NisiriMti ke ) mUke. (taeNaMke0) tevAreM ( tepAvAjyAAgarAdhammANaM ke0) te prAvAUka dharmanI yAdinA karanAra (NA pApannAjAvaNANAvasANasaMjuttA ke0) nAnA prakAranI prajJA vAlA yAvat nAnA pra kAranA adhyavasAya teNe karI sahita evA batA te prAvAukane hAthamAM agni thApe bate (pANipaDisAharaMti ke0 ) potAnA hAtha pAbA kheMce ema pAga hAtha karatA dekhIne (taeNaM ke0 ) tevAreM (sepurise ke.) te puruSa te sarva prAvAUka dharmanA dinA karanA ra nAnA prakAranI prajJAvAlA yAvat nAnA prakAranA adhyavasAya teNe karIsahita te pratye (evaMvayAsI ke0 ) ema kaheke (nopAvAjyA ke0 ) he prAvAuko ! potAnA baMde dha manI yAdinA karanArAu! nAnA prakAranI prajJA vAlA yAvat nAnA prakAranA adhyavasAya teNe karI sahita (kamhANaMtunepANipaDisAdarada ke0) zAkAraNe tame hAtha pAlA khe coDo. tevAre te bolyA (pANiMnomahilAke0) amArA hAtha nathI balatAguM ? amArA hAtha balene dAje te kAraNa mATe hAtha pAnAkhecI lIdhA tevAre te puruSa pharI bolyo ke ( daDDekiMjavissai ke0 ) tamAro hAtha dAjavAthI jhuM thavAnuMDe evaM sAnalI pharI te
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAjarakA jainAgama saMgraha nAga usarA. jaya prAvAmuka pAkhaMmI darzanI bolyA ke,zramane duHkha upajele, tevAreM pharI te puruSa bolyo ke. (urakaMtimannamANA ke0) jo tame duHkha jANatA aminI dAja thakI bIhitA thakA hAtha ne (paDisAharahake) pAbA karoDo? to jema tame kuHkha thakI bIka rAkhoDo,tema sarva jIvane (esatulAke0) e tulya eTale barAbara ve; (esappamANeke0) epramANe jANavU. (esasamo saraNe ke0 ) e samosaraNa ) patteyaMtuhanA ke0 ) pratyeka pratyekane sarakhaM, ane (patteyaMppa mANe ke0) pratyeka pratyekane pramANa, evaM (patteyaMsamosaraNeke0) pratyeka pratyekane samosa raNa jANavU. (tavaNaMjetesamaNAmAhaNAevamAtirakaMti ke0) tyAM je zramaNa brAhmaNa ema kahe (jAvaparUveMtike0) yAvat ema prarUpe De ke, (sakvepANAjAvasattAhaMtavA ke0) sarva prANI, yAvat sarva satvane haNavA, (bajAveyavAke0) daMma kAzAdikeM karI tADavA, (pa righetavA ke ) balAtkAreM karI dAsanI peThe parigrahavA. (paritAveyavA ke0) zArIrika mAnasIka pIDA napajAvavI, (kilAmetavA ke0) kilAmaNa upajAvavI. ( uhavetavA ke0 ) upazvavA, tathA jIva, kAyA thakI rahita karavA. evAM vacananA bolanArA, (te thAgaMtuyAe ke0 ) te Agamika kAleM vAraMvAra potAnA zarIranuMdana pAmaze. (teyA gaMtuneyAe ke0) te zrAgamika kAleM nAlAdikeM karI potAnA zarIranu nedana pAmaze, (jAvateyAgaMtuM ke0) yAvat te jIva ghAgamika kAleM (jAijarAmaraNa joNijammaNaM ke0) jAti, jarA, maraNa, tathA navI navI yonI mAMhe upaja, tathA janmanA kuHkha (saMsArake0 ) erIteM saMsAra mAMhe paribhramaNa karatAM (puNanava ke0 ) valI valI nava navA navanuM karavU, (gapravAsa ke ) valI valI garnavAsa mAhe vasavU, erIteM (navapavaM ca ke0) saMsArano prapaMca eTale saMsArano vistAra, (kalaMkali ke0) kalakalATa eTale kuHkheM karI vyAkula paNuM, tenA (nAgiNonavissaMti ke0 ) vinAgI thaze. // 1 // // dIpikA-(puriseyatti ) ekaH kazcitpuruSaH sAnikAnAM jvalatAmaMgArANAM pratipU NI (pAI) pAtrI ayomayena lohamayena saMdaMzakena gRhItvA teSAM DhAkitavAn uvAca / noH prAvAkAH ! idamaMgArajata nAjanaM ekaikaM muharta pratyekaM binRta yUyaM? / nacedaM saMdaMzakaM sAMsArikaM nApi cAgnistaMnanaM vidadhyuH / nApica sAdharmikAnAmanidAhopazamAdinA ta pakAraM kuyuriti / rujavomAyAmakurvANAH pANiM prasArayata tepi tathaiva kuyuH tatosau nara stanAjanaM tatpANausamarpayati / tepi ca dAdalayAstaM saMkocayaMti / tatosau puruSastAna prAha kimiti pANiM saMdarata yUyaM ? / te prAdurdAhanayAt / naraH prAha / dagdhena hastena kiMnAvi? / muHkhamiti cedevaM yUyaM dAhotpannaHkhanIravaH sukha lipsavaH / evaM sati sarve pi jaMtavaH saMsAravartinaevaM vidhAeveti yAtmatulayA yAtmatulyatvena yathA mama khaM
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaE vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM. na saMmataM tathA sarvajIvAnAmityetatpramANaM / eSA yuktiH tadetatsamavasaraNaM eSadharma vicAraH / AtmavatsarvanUtAni yaH pazyati sapazyatIti pratyekaM tulAsAmyamityAdi (tabati) tatra evaM sati ye zramaNabrAhmaNAdayaevamAkhyAti / sarve prANAhaMtavyA daMDAdiniH paritApayitavyAdharmArthamaraghaTTAdivahanAdiniH parigrAhyAH zrAbAdau matsyAzva apajJavayitavyAyAgAdau meSAzca / evaM ye nAte te bAgAmini kAle svazarIrasya dAya nedAyaca nAte / tathA'gAmini kAle jAtijarAmaraNAni bahUni prApnuvaMti yonyAM janma yonijanma tabaduzogarnajAvasthAyAM lanaMte saMsAraprapaMcAMtargatAstejovAyuSu uccai tro lanena kalaMkalInAvanAjoHkhavyAkulAH syuH // 7 // // TIkA-teSAM caivaM vyavasthitAnAmekaH kazcitpuruSasteSAM saMvidartha jvalatAmaMgArANAM pratipUrNa pAtrImayomayaM nAjanamayomayenaiva saMdaMzakena gRhItvA teSAM Dho kitavAnuvAca tAn / yathA no prAvAkAH! sarvoktavizeSaNa viziSTAidamaMgAranataM nAjanamekaikaM muhUrta pratye kaM sAMsArikANAmivA'gnistaMnanaM vidhatte nApica sAdharmikA'nyadhArmikANAmagnidAhopaza mAdinopakAraM kurutati javomAyAmakurvANAH pANiM prasArayata? tepica tathaiva kuryusta to'sau puruSaH tannAjanaM pANau samarpayati tepica dAhazaMkayA hastaM saMkocayeyuriti / ta tosau tAnuvAca / kimiti pANiM pratisaMharata? yUyaM evamanihitAste kacurdAhanayAditi / etauktaM navati / avazyamagnidAhanayAnna kazcidagya nimukhaM pANiM dadAtItyetatparoyaM dRSTAM taH / pANinA dagdhenApi kiMnavatA naviSyatIti phuHkha miti cedyadyevaM navaMtodAhApAdita phuHkhanIravaH sukhalipsavastadevaMsati sarvepi jaMtavaH saMsArodara vivaravartinaevaMnUtAevetyeva mAtmatulayA'tmaupamyena yathA mama nAnimataM phuHkhamityevaM sarvajaMtUnAmityavagamyAhiMsaiva prAdhAnyenAzrayaNIyA tadetatpramANaM eSA yuktiH| AtmavatsarvabhUtAni yaHpazyati sapa zyati / tadeva samavasaraNaM saeSadharmavicAroyatrAhiMsA saMpUrNA // tatraiva paramArthatodharma ityevaM vyavasthite tatra ye kecanAviditaparamArthAH zramaNabrAhmaNAdayaevaM vakSyamANamA car3hate pareSAmAtmadADhayotpAdanAyaivaM nAte tathaivamevaM dharma prajhApayaMti vyavasthApayaMti tathAnyena prANyupatApakAriNA prakAreNa pareSAM dharma prarUpayaMti vyAcakSate / tadyathA / sarve prANAityAdi yAvaItavyAdaMDAdiniH paritApayitavyAdharmArthamaraghaTTAdivahanAdiniH pariyAhyA viziSTakAle zrAbAdau rohitamatsyAzva tathA'pajJavayitavyAdevatAyAgAdinimi taM bastAdayazvetyevaM ye zramaNAdayaH prANinAmupatApakAriNI nASAM nAte AgAmini kAle 'nekazobaduzaH svazarIradAyaca nAte tathA te sAvadyanASiNonaviSyati kAle jAtijarAmaraNAni bahUni prApnuvaMti / yonyAM janma yonijanma tadanekazobaduzogarnavyu
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. krAMtajAvasthAyAM prApnuvaMti tathA saMsAraprapaMcAMtargatAstejovAyupUccairgotro ilanena kalaM kalAnAvanAjonavaMti bahuzonaviSyaMti ca // 71 // te baDhuNaM daMgaNANaM badaNaM muMgaNANaM tajaNANaM tAlaNANaM ajbaMdhaNANaM jAva gholaNANaM mAzmaraNANaM pitAmaraNANaM nAzmaraNANaM nagiNImaraNANaM najAputtadhUtasumahAmaraNANaM dAridANaM dodaggANaM appiyasaMvAsANaM pi yaviSpanagANaM baduNaM surakadomaNassANaM AnAgiNo navissaMti aNAdi yaMcaNaM aNavayaggaM dIhamadaM cAnaraMtasaMsArakaMtAraM nujjonujjo aNupariya hissaMti te posisirasaMti gobunissaMti jAva NosavapukANaM aMtaM karissaMti esa tullA esa pamANe esa samosaraNe patteyaM tullA patteyaM pa mANe patteyaM samosaraNe // 5 // artha-( tebahUNaMdamaNANaM ke0 ) te jIva ghaNA damAze, (bahUNaMmuMjhaNANaM ke0 ) te jIva ghaNA zarIrAdikeM muMmAze, (tahaNANaM ke0) aMgulIyAdikanI tarjanA pAmaze, (tA laNANaM ke0 ) damAdikeM tADanA pAmaze, (aJbaMdhaNANaM ke0 ) baMdhIkhAnAnAM baMdhana pA maze, (jAvagholaNANaM ke0 ) yAvat aAMbAnI peThe gholAze, (mAzmaraNANaM ke0) te jI va mAtAnAM maraNanAM puHkhane pAmaze, (pitAmaraNANaM ke0) pitAnAM maraNa, (nAimaraNA eMke) nAznAM maraNa, (nagiNImaraNANaMke0 ) behenanAM maraNa, (nAputtadhUtasuNhA maraNANaMke0) nAryAnAM maraNa, putranAM maraNa, dIkarInAM maraNa, putranIvadunAM maraNa thaze, tene dekhIne duHkha pAmaze, duHkhI thaze, te puruSa, (dAridANaMke0) darihI thaze, (dohaggA NaM ke0 ) daurnAgI thaze, (appiyasaMvAsAke) apriyakArIyo sAthai teno saMvAsa tha ze, (piyavippagANaM ke0) te prANI priyakArI vastuno viprayoga eTale viyoga pAmaze, (bahUNaMDurakadomaNassANaM ke0) ghaNAM kuHkha ane daurmanasya paNAno (thAnAgiNonavissaM ti ke0) vinAgI thaze, tepuruSa, (aNAdiyaMcaNaM ke) Adi rahita, (aNavayaggaM ke0) aMta rahita, (dIhamaI ke ) dIrghakAlaparyaMta eTale ghaNAkAlasudhI (cAnaraMtasaM sArakaMtAraM ke0 ) cAragatirUpa aMta avayava jene viSe tene cAnaraMta kahiyeM evI saMsA ra rUpa aTavI tene viSe, (mujonuko ke0 ) valI valI (aNupariyahissaMti ke0) pari camaNa parAvartana karaze, (teNosisissaMti ke0) te pAMkhamI jIva sIjaze nahI, eTa le potAnA kAryanI sidi karaze nahI, (gobujhissaMti ke) lokAlokanA svarUpane buja ze nahI, (jAvaNosabaurakANaMaMtaMkarissaMti ke0) yAvat te prANI sarvapuHkhano aMta ka
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ janaja vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe vitIyAdhyayanaM razeM nahIM. evI rIteM svadarzanI paNa, je pUrvokta nASA bolaze te sIjase nahI ema nice ' jANaQ. have je uttama puruSane evI tulyatA rAkhavI je sarve jIva pratyeka tulya, pratye ka pramANa, epramANe pratyeka samosaraNa paNa // 72 // // dIpikA-te narAbadanAM daMDanAdInAM zarIraHkhAnAM nAjanaM navaMti tathA mAtRmaraNA dInAM mAnasaHkhAnAM tathA'nyeSAmapriyasaMyogArthanAzAdiniIHkhanAginonaviSyati / kiM bahunA / (aNAdiyaMti) anAdikaM na vidyate'vadayoM'toyasya so'navadagro'naMtaH taM dIrghA dhvAnaM caturgatimArga cAturaMta saMsArakAMtAramanuparivartiSyaMte arahaTTaghaTIvanamiSyati na bodhaM prApsyati na setsyati sarvakhAnAmaMta na kariSyaMti eSatulA etatsAmyaM yatsAvayAcArAna / sidhyati kumatinaH svamatepi baude zikAdinojinastathaiva etatpramANaM pratyAdikaM pratya keNa caurAdyAbAdhyamAnAdRzyate / evamanyepi etatsamavasaraNaM bAgamavicAraH pratyekaM pra tijIvamidaM sAmyaM iSTavyaM // 2 // __ // TIkA-tathA te bahUnAM daMDAdInAM zArIrANAM duHkhAnAmAtmAnaM nAjanaM kurvati tathA te nirvivekAmAtRvadhAdInAM mAnuSANAM khAnAM tathAnyeSAmapriyasaMyogArthanAzAdiniI khadaurmanasyAnAmAnAginonaviSyatIti / kiMbadunoktenopasaMhAravyAjena / gurutaramarthasaM baMdhaM darzayitumAha / (aNAdiyaM ityAdi) nAsyAdirastItyanAdiH sNsaarH| tadanenedamuktaMnava ti / yatkaizcidanihitaM yathAyamaMjhakAdikrameNetyAditaztyetadapAstaM / navidyate'vadayaM paryato yasya soyamanavadano'paryaMtaztyarthaH / tadanenedamukta navati / yamuktaM kaizcidyathA pralaya kAle'zeSasAgarajalaplAvanaM vAdazAdityonamena cAtyaMtadAdaztyAdikaM sarva mithyeti dIrghami , tyanaMtapujalaparAvartarUpaM kAlAvasthAnaM tathA catvAroMtAgatayoyasya satathA cAturgatika ityrthH| tatsaMsAraeva kAMtAraH saMsArakAMtAronirjalaH sanayastrANarahito'raNyapradezaH kAMtAra iti / tadevaMnUtaM nUyonUyaH paunaHpunyenAnuparivartiSyate arahaTTaghaTInyAyena tatraiva bramaMtaH sthAsyaMtItyataevAha / yataste prANinAM tAraH kutaetaditi cetsAvadyopadezAdetadapi katha miti cedataudezikAdiparinogAnujJayetyevamavagaMtavyamityataste kuprAvacanikAnaiva se tsyati naiva te lokAgrasthAnamAkramiSyati tathA na te sarvapadArthAna kevalajhAnAvAcyA no tsyate / anena jJAnAtizayanAvamAha / tathA na te'STaprakAreNa karmaNA mokssyte| anenA pyasiderakaivalyAvAptezca kAraNamAha / tathA parinirvRtiH parinirvANamAnaMdasukhAvAptistAM te naiva prApsyate tenApi sukhAtizayAnAvaH pradarzitonavatIti / tathA naite zArIramAnasAnAM muHkhAnAmAtyaMtikamaMtaM kariSyatItyanenApyapAyAtizayAnAvaH pradarzitonavati / eSAtu
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. G lA detapamAnaM yathA sAvadyAnuSThAnaparAyaNAH sAvadyanASiNazva kuprAvacanikAna sidhyaMtye vaM svayUcyA pyaudezikA diparijoginona sitdhyaMtIti / tadetatpramANaM pratyakSAnumAnAdikaM / tathAhi / pratyadeva jIvapIDAkAri cauryAdirbaMdhanAnna mucyate / evamanyepItyanumAnAdi kamapyAyojyaM / tathA tadetatsamavasaraNamAgama vicArarUpamiti pratyekaMca pratiprANi pratiprA vAkametatujAdikaM iSTavyamiti // 82 // taNaM je te samaNA mAdaNA evamAiti jAva parUveMti save pANA sa yA sajIvAsavettA daMtavA asAveyavA parighetavA nadaveya vvA taiNo cyAgaMtubeyAe teNocprAgaMtumeyAe jAva jAijarAmaraNajoNi jammaNa saMsArapuNapravagapravAsanava evaM kalaMkalInA gilo navissaMti teobahUNaM daMmaNANaM jAva gobahUNaM muMjhaNANaM jAva bahUNaM ekadomaNa ssAeM lonAgiNo navissaMti praNAdiyaMcaNaM praNavayaggaM dIdama cAnuraMta saMsArakaMtAre kojuko popariyahissaMti tesiM ssinaMti jAva savvaDurakANaM aMtaM karissaMti // 83 // artha - tyAMje zramaNa brAhmaNa, sarva jIvane potAnA khAtmA samAna lekhavIne evo dharma kadeze, yAvat prarUpaze, ke sarva prANI, sarvanUta, sarva jIva, sarva satvane hAvA nahI, ekAMtadA pAlavI, yAvat sarva satvane upazvavA nahI, te puruSo, yAgamika kAleM potAnA zarIranuM bedana nahIM pAmaze, te yAgamika kAleM nedana nahIM pAmaze, te puruSa yAvat jAti, jarA, maraNa, valI valI yonImAMhe upajavuM, janmanuM duHkha, saMsAramA he paribhramaNa kara, valI valI garnavAsa mAMheM vasavuM, saMsArano vistAra prapaMca, tathA kalakalATa teno vibhAgI nahIM . te puruSa, ghaNo daMgAze nahIM, yAvat duHkha daurmanasya paNAno vibhAgI nahIM thaze, yAdirahita aMtarahita dIrgha paMthaLe, eTale dIrgha kAla paryaMta cAragati rUpa saMsAra, tadrUpa TIne viSe valI valI paribhramaNa parAvartta nahI karaze. e rIteM dayA dharmanA prarUpanAra puruSo sIjaze kAryasiddhi karaze, yAvat sarva duHkhano aMta karaze // 83 // // dIpikA - khayaitadviparItAnAha / (tAMti) tatra ye jJAtavyAH zramaNamAhanAste e vamAkhyAMtItyAdi sarva pUrvasUtra viparItaM vAcyaM // 83 // // TIkA - ye punarviditatatvAyAtmaupamyenAtmatulayA sarvajIveSvahiMsAM kurvANAevamA cate / tadyathA sarvepi jIvADuHkha diSaH sukha lipsavaste na daMtavyAityAdi / tadevaM pUrvoktaM daMDanAdikaM sapratiSedhaM naNanIyaM yAvatsaMsArakAMtAramacireNaiva te vyatikramiSyatIti // 83 For Private Personal Use Only
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ gug dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe dvitIyAdhyayanaM. cehiM bArasahi kiriyAghAdi vaTTamANA jIvA posisi pobukiM su pomucisu popariNivAsu jAva gosava DurakANaM aMtaresuvA po kareMtivA gokarissaMtivA // 84 // artha - e pUrvokta bAra kriyAnA sthAnakane viSe varttatA evAje jIva, te koi pratIta kA sidhA nathI, bujyA nathI, karma thakI mUkANA nathI, nivRtyA nathI, yAvat sarvaH nota paNa koiyeM atIta kAleM kayo nathI, vartamAna kAleM karatA nathI, ghAga mika kAleM paNa karaze nahI. kAraNake, e bAra kriyAnA sthAnaka je be, te dharmapa dane malatAja be // 84 // || dIpikA-thopasaMharati / (icce te hiMti ) ityeteSu dvAdazasu kriyAsthAneSu dharma pakSo SanAryate / tataeteSuvartamAnAjIvAna siddhAna sidhyaMti na setsyaMti na muktAna mucyaMte mo dayaM na bujhana budhyate na jotsyaMte na sarvaduHkhAnAmaMtaM cakrurna kuvaiti na kariSyati // 84 // // TIkA - namitAni kriyAsthAnAti sAMpratamupasaM jighRkkuretadeva pUrvoktaM samAsena vinapi rAha (cce hiMityAdi ) ityeteSu dvAdazasu kriyAsthAneSvadharmapako'nupazamarUpaH samava tAryate na eteSu vartamAnAjIvAdyatIte kAle siddhAna vartamAne sidhyaMti na naviSyaMti setsyaM ti tathA na bubudhire na budhyaMte naca jotsyaMte tathA na mumucurna muMcati naca mokSyaMte tathA na ni vRttA na nirvartyate naca nirvAsyaMti tathA na duHkhAnAmaMtaM yayurna punaryauti naca yAsyatIti // 84 eyaMsi caiva terasame kiriyAghANe vahamANA jIvA siziMsa bujhisa mui supariNivAsu jAva sabakA aMta karesuvA karaMti karissaMtivA evaM se niraka vyAyahI prAyadite prAyagatte yAyajoge yAyaparakkame prAyara kie prayAzukaMpa yAyanippheDae yAyANamevapaDisA darekA si tabemi // 85 // iti bIya suyakhaMdhassa kiriyA ghAnAmavIyamayasammattaM // parya - e pUrvekayuMje niveM teramuM kriyA sthAnaka tene viSe varttatA evA je jIva, jIvatI kA sidhA tatvamArgane bujyA, yA karma thakI mUkANA. parinivRtta zI jInUta thayA, yAvat sarva duHkhano atIta kAleM aMta kIdho, vartamAna kA aMta kare be, ghane prAgamika kA aMta karaze, ema te sAdhu cAritri bAra kriyA sthAnakano varja nAra mokSArthI, yAtmArthI, zrAtmAnaM hita ciMtavanAra, yAtmAno gopavanAra, manAdika For Private Personal Use Only
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. 1 yoga svavaza karanAra, te yAtmayogI kahevAya. yAtmAnA sukhaneM yarthe parAkramano ka ranAra, khAtmAnorakSaka, AtmAne anukaMpAno karanAra, yAtmAno saMsAra thakI nistAra karanAra, prAtmAne e bAra kriyAnA sthAnaka thakI nivRttAve, tene mahA puruSa jAliye. tino pUrvavat jAvo. e zrI sUyagaDAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhane viSe kriyA sthAnaka nAme bIjA adhyayanano saMdepArtha bAlAvabodha samApta thayo. // 85 // // dIpikA - tathA etasmin trayodaze kriyAsthAne dharmapAvatAraH / tatotra vartamAnA jIvAH siddhAH sidhyaMti setsyatItyAdi / tadevaM saniku dazakriyAsthAnavarjako'dharmapa tyAgI dharmapadasthatrayodaza kriyAsthAnavartI dyAtmanorthaH khAtmArthaH savidyate yasya sa ghAtmArthI yAtmahitaH zrAtmA guptoyasya satathA yAtmayogaH kuzalamanaH pravRttirUpaH saya syAsti samrAtmayogI yAtmaparAkramaH svayaM saMyamAnuSThAnapravRttaH / zrAtmA rakSitoDurgati pAtAdyena sAtmarahitaH zrAtmAnamanarthaparihAreNAnukaMpate ityAtmAnukaMpakaH (yAyanipphe sri) tmAnaM saMyamena saMsAracArakA niSkAsayatIti prAtmAnaM dvAdazakriyAsthAnenyaH pratisaMharetsamahApuruSaH / itisamAptau / bravImIti pUrvavat // 85 // iti tapAgacchAdhi patizrI hema vimalasUrIzvara ziSya harSakulapaMDitapraNItAyAM zrIsUtrakRtAMgadIpikAyAM dvitIya taskaMdhasya kriyAsthAnAkhyaM dvitIyamadhyayanaM samAptaM // 11 II // TIkA- sAMprataM trayodazaM kriyAsthAnaM darzayitumAha / ( evamityAdi ) etasmiMstrayo dazaiM kriyAsthAne vartamAnAjIvAH siddhAH sidhyaMti setsyatIti yAvatsarvaduHkhAnAmaMtaM kari SyaMtIti sthitaM / tadevaM sanikuryaH pauMDarI kAdhyayane'nihito dvAdazakriyAsthAnavarjakaH dyadha pAnupazamaparityAgI dharmapade sthitanapazAMtayAtmanovArthaH zrAtmArthaH savidyate ya sya satathA yonyamapAyenyorati sa zrAtmAyryAtmavAnityucyate / hitAcArAzcacaurAda yonAtmavato'yaMtvAtmahitaaihikAmuSmikApAyanIrutvAttathAtmAgupto yasya tathA / etaDuktaM navati / svayamevAsau saMyamAnuSThAne parAkramate tathAtmayogI zrAtmanoyogaH kuzalamanaH pravRttirUpayAtmayogaH sayasyAsti / sadAdharmadhyAnAvasthitaityarthaH / tathAtmA pApecyorga tigamanAdinyora ditoyena satathA durgatigamana hetu nibaMdhanasya sAvadyAnuSThAnasya nivRttatvA ditibhAvaH / tathAtmAnamevAnarthaparihAra dvAreNAnukaMpate gunAnuSThAnena sajatigAminaM vidha taiti / tathAtmAnaM samyagdarzanAdikenAnuSThAnena saMsAracArakAnniHsArayatIti / tathAtmA namanartha nUtecyo dvAdazecyaH kriyAsthAnecyaH pratisaMharet / yadi vopadezayAtmAnaM sarvapApe yaH pratisaMdriyAt sarvAnarthacyo nivartaye dityetasminmahApuruSe saMbhAvyataiti / itiH pari For Private Personal Use Only
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. samAtyarthe / bravImIti pUrvat / nayAH pUrvavava 6dhAkhyeyAH // samAptaM kriyAsthAnAkhyaM dvitIyamadhyayanamiti // 11 11 11 11 // dvitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaprAraMbhaH // ve bAra kriyA sthAnakane varjanAra evA cAritravAna puruSe gundAhAra levo, te kAraNa mATe have yAhAra parijJA nAme trIjuM adhyayana prAraMniyeM jaiyeM. suyaM meAnasaM te jagavayA eva makArya iha khalu AhAraparimANAma jhayaNe tassaNaM prayamadve iha khalu pAIAMvA savato savArvaticaNaM lo gaMsi cattAri bakAyA eva mAdiUMti taMjar3hA aggabIyA mUlabIyA porabIyA kaMdhabIyA tesiMcaNaM yadA bIeNaM ahAvagAseNaM ihegatiyA sattA puDhavI joNiyA puDhavisaMnavA puDhava vukkamaye toNiyA tassaM javA tavakamA kammovagA kammaliyANaM tacavukkamA pApAvida joNiyAsu puDhavIsu rukattAe vivahRti tejIvA tesi pApAvidajo NiyANaM puDhavINaM siNeha mAhAreMti // 1 // te jIvA cchAdAreMti puDhavI sarIraM AnasarIraM tenasarIraM vAsarIraM vaNassaisarIraM pApAvidANatasathA varANaM pASANaM sarIraM cittaM kuvaMti parivizvaM taM sarIraM puvAhAriyaM tayAhAriyaM vipariNayaM sAruviyakaDaM saMtaM pravareviyAM tesiM puDhavijo NiyANaM rurakANaM sarIrA pANAvalA jANAgaMdhA pApArasA pANAphA sA pApAsaMga NasaMThiyA pApAvidasarIrapuggala vinavittA tejIvA ka movavannagA javaMti timarakAryaM // 2 // ghartha - (suyaMmeghAnasaMteAM ke 0 ) zrIsudharmasvAmI jaMbU pratyeM kahebe ke, meM evaM sAMjalyuM je, ghAyuSyamaMta ( nagavayAevamaskArya ke0 ) jagavaMta zrImahAvIra deveM ema kale ( ihakhalu ke0 ) ni thA jinazAsanane viSe ( zrAhAraparimANAmajayale ke0 ) thA hAraparijJA eve nAme adhyayana kayuM. ( tassayama ke0) teno e artha Agala ka he . ( ihakhanu ke0 ) niveM yA jagat mAMhe ( pAdIvA ke0 ) pUrvAdika cAra dizine viSe tathA vidizane viSe ( savatosavAvaM ticaNaMlogaMsi ke0 ) sarva thakI sarva, etAvatA sarva loka viSe ( cattAribIyakAyA ke0 ) cAra, bIja kAyanA prakAra eTale utpattinA For Private Personal Use Only
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 193 jeda hoya. (evamAhiUM ke0 ) te yA prakAreM tIrthakareM kahyA. (taMjahA ke0) te kahele. ( aggabIyA ke0 ) jene chAyeM bIja upaje te agra bIja kahevAya te tila, tAla, saha kArAdika athavA zAlyAdika jANavA, tathA je yaya tene viSe utpattinA kAraNane pAme tepaNa, praya bIja kahevAya, te koraMTakAdika jANavA; eTale e prathama neda jANavo. tathA ( mUlabIyAke0 ) thAIkAdika e bIjo neda jANavo : (porabIyAke 0 ) parva bIja te seDI pramukha, e trIjo neda jANavo. ( rakaMdhabIyAke0 ) skaMdhabIja te sAjarA nAga rjuna pramukha, e cotho neda jAvo. (te siMcake0) te cAra prakAranA vanaspatikAya (gha Talrico) yathA je jenuM bIja utpatti kAraNa, te yathA bIja eTale te tenuM bIja jANavuM. jema zAlInA aMkuranuM zAlI bIja utpatti kAraNabe, ema dhanyatra sthAna ke paNa jAlI jevuM. ( hAvagAseNaM ke0 ) tathA je jeno avakAza eTale utpatti sthAnaka pRthvI, pANI, kAla, AkAza, bIja, saMyoga, ene yathAvakAza kahiyeM. ema yathA bIjeM tathA yathAvakAzeM karIne, ( ihetiyAsattA ke0 ) yA jagatmAhe koI eka satva, tathAvidha karmanA udaya thakI, vanaspatine viSe upajanAra bato upaje, te vanaspatine viSe upajatAM (puDhavIjoNi aro) pRthavIyonika yAya. yadyapi tenuM vanaspatija bIja kAraNale paraMtu, yAdhAra vinA utpattino pAvale, te kAraNa mATeM pRthavIyonika kahyA. jema zevAlAdika kardamanA yA dhAreMbe, paNa pRthvI vinA thAya nahI, ema grAhIM paNa jANI levuM. (puDhavisaMnavA ke 0 ) pRtha vIne viSe vanaspatikAyano saMnavale (puDhavI vukkamAke0) tathA pRthavIne viSe vividha eTale nAnA prakAreM prabala paNe saMkramaNale jenuM te pRthavIvukkamAkahiyeM eTale ema katyuMje pRthavIne viSe te vanaspatikAyanI upara upara vRddhile (toliyA ke 0 ) te pRthavIyonika hoya. (tassaMnavAke0) te pRthavIne viSe vanaspatikAyano saMnavaLe, (tavakkamAke 0 ) te pRthavIne viSe nAnA prakAreM prabala paNe saMkramaNa, (kammovagAke 0 ) te jIva tathAvidha vanaspatikAya saMnavi karme preryamAna batA tyAM vanaspatine viSe upazamIpa pRthavIne viSe jAya; te kAraNe ene kammo vagA kahiyeM, eTale te jIva karmanA vazaMgata vanaspatikAya thakI ghAvIne valI teja vanaspa tikAyane viSe upaje, paNa anyatrayI yAvyA anyatra naupaje. jema kusama puriyeM vAvyAM evAM bIjonA mathurAyeM aMkuro namale, jyAM jehanuM bIja, tyAMja tenA aMkuronI utpatti jAvI. (kammaliyA ke 0 ) tathA te jIva karmane kAraNe AkarSita (vukkamA ke0) tyAM pRtha vine viSe tathA vanaspatine viSe, vukkamA eTaje yAvyA batA ( pANAvihajo pitAsupuDha vIgho) nAnA prakArayonI pRthavIne viSe ( rurakattAe ke0 ) rUMkha paNe ( vinadvaMti ke 0 ) upaje, (tejIvAte siMgAlA vihajoliyApuDhavINaM ke0) te jIva te nAnA prakAra yonI pRthavIno ( siNehamAhAreMti ke0 ) sneha thAhAre tehIja teno chAhAra. te pRthavInA 50) 100 For Private Personal Use Only
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaN vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. zarIrane thAhAratAM pRthavIne pIDA upajAve nahIM. // 1 // panI (tejIvA ke0) te jIva, . (AhAreMtipuDhavIsarIraM ke0 ) pRthavInu zarIra thAhAre, emaja (yAnasarIraM ke) apakAyatuM zarIra, (tesarIraM ke0) teja kAyanuM zarIra, (vAnasarIraM ke0 ) vAyukAyarnu zarIra, ( vaNassAsarIraM ke0) vanaspatikAyanuM zarIra, (pANAvihANatasathAvarANaM pANANaMsarIraM ke0 ) tathA nAnA prakAranAM trasa ane sthAvara prANIunAM zarIra AhAre, paraMtu temane pIDA nanapajAve. tenuM kAraNa kahene, jema aMmajAdika jIva garnastha batAM mAtAnA udarano AhAra kare, paraMtu mAtAne pIDA upajAve nahIM, tema aMhI paNa jANI lebu. tathA upanyA panI vRddhi prApta aneka varNa rasAdika guNa sahita thAya, tevAreM paNa kAMI pIDA upajAve erIte te jIva pRthavIkAya pramukha jIvonuM (sarIraMthacittaMkuvaMti ke0) zarIra acitta kare. (parivikSa ke0) parividhvaMsa kareM. (taMke0) te vanaspatinA jIva teNe (sarIraMpuvAhAriyaM ke0 ) pRthavI kAyAdikanuM je zarIra pUrve AhAyuM, te adhunA hamaNA vanaspatinA jIva utpadyamAna napajatA, athavA upanA ( tayAhAriyaM ke0 ) tvacAne sparze karI thAhArIne, ( vipariNayaM ke0) pariNamAvIne (sArUviyakaDaMsaMtaM ke) potAnI kAyA sarakhAM rUpa kare, (avareviyaNaM ke0) apara eTale anya bIjAM zarIra mUla, zAkhA, pratizAkhA, patra, puSpa, phalAdika, evAM rUpa kare. tathA (tesiM puDhavIjoNiyAeM ke0) te pRthavIyonika (rurakANaM ke0) vRda, tenAM (sarIrA ke) zarIra, te (NANAvaramANaM ke0) nAnA prakAranA varNa, (NANAgaMdhA ke0) nAnA prakAranA gaMdha, (gANArasA ke0) nAnA prakAranA rasa, (gANAphAsA ke0) nAnA prakAranA sparza, (NANAsaMtANasaMhitA ke0) nAnA prakAranA saMsthAne karI saMsthita, (yANA vahasarIrapuggalavinavittA ke0) tathA nAnA prakAranA zarIranA puna leM karI vikUA thakA hoya, erote (tejIvA ke0) tejIva (kammovavannagAnavaMti timarakAyaM ke ) vanaspatine viSe tathAvidha karmane udaye upanA hoya. paraMtu bAMhIM kAla, IzvarAdika kAraNa koI samajavo nahI. ema nagavaMta zrItIrthakara deveM kaDaM je. eTale pRthavIyonika pada kahyA // 2 // // dIpikA-athAhAraparijhArakhyaM tRtIyamadhyayanamAranyate / tasyedamAdisUtraM / (suyaM me ityAdi) zrutaM mayA yuSmanagavatedamAkhyAtaM thAhAraparijhAnAkhyamadhyayanaM / tasya cA yamarthaH / prAcyAdidikku sarvataH (savAvaMtitti) sarvasmin loke catvArobIjakAyAbIjapra kArAnavaMti / tadyathA / aye bIjaM yeSAmutpadyate te'grbiijaastaalshkaaraadyH| athavA' grANyevotpattau kAraNaM yeSAM te'yabIjAH koraMTAdayaH / mUlabIjAbAIkAdayaH parvabIjA
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH epa pramukhAH skaMdhabIjAH sanakyAdayaH / nAgArjunIyAstu pati / vapassakAyAzyAeM paMcavihA bIjavakaMti // evamAhikAi taM aggajapora khaMdhavAyaruhA // bahAviegaMtiyAsaM munimAbIyAjAyate / yathA davadagdhanUmau haritAni vividhAni utpayaMte (tesiMcati) teSAM caturvidhAnAmapi vanaspatikAyAnAM yadyasya bIjaM tadyathA bIjaM tena yathAbIjena |ko rthaH ? / zAlyakurasya zAlibIjamutpattikAraNaM evamanyadapi jheyaM / yoyasyAvakAzoyadyasyo tpattisthAnaM tadyathAvakAzaM tena iha jagati eke kecana jIvAvanaspatI utpadyamAnAthapi pRthivIyonikAH pRthiviisNnvaaH| korthaH? / bIjAputpadyamAnovanaspatikAyaH pRthivyAdhAre samutpadyate / yathA zaivalakademAdayojalAdhAre jAryate tathA vanaspatayonUmau jAyate itya rthaH / tathA ethivyAM vyutkramotiryeSAM te tathA evaM te tadyonikAstatsaMnavAstavyutkramAH karmopagAH karmapreryamANAH karmanidAnena tatra prathivyAM vanaspatI vA vyutkrAMtAbAgatAH saM tonAnAvidhayonikAsu pRthivISu SamA kAyAnAM utpattisthAnanUtAsu sacittAcittamizrA su vRkSatayA vivartate jAyaMte / teca tatrotpannAstAsAM TathivInAM snehaM snigdhanAvamAhAraMti gRmahaMti // 1 // teca tatrotpannAyAhAraMti ethivIzarIraM / evamapakAyatejovAyuvanaspatizarIra mapi / nAnAvidhAnAM trasasthAvarANAM prANinAM yajarIraM tatsvakAyenAzrityAcittaM kurvati / yadivA parividhvastaM pRthivyAdizarIraM pUrvAhAritamiti pUrvamutpattisamaye prathivyAdinireva zrAhAritamAsIt / tadadhunA vanaspatijIvastatrotpadyamAnanatpannovA tvacA sparzanAhAraya ti AhAryaca svakAyatvena vipariNAmitaM svakAyena saha (sArUvitti) svarUpataH nItaM tanmayaM syAt (avareviyatti) aparANyapi prathivIkAnAM vRkSANAM zarIrANi nAnAva dAni yathA skaMdhasyAnyovarNAdirmUlasyAnyaeva evaM yAvannAnAvidhazarIrapujalavikurvitAH syuH / tathAhi / nAnArasavIrya vipAkAnAnApujalopacayAtsurUpasaMsthAnAhaDhAlpasaMhananA zva syuriti / te jIvAvanaspatikAyAH karmotpannAeva na punaH kAlezvarAdinA tatrotpadyaMta ityAkhyAtamaIdAdiniH // // // TIkA-vitIyAdhyAyanAnaMtaraM tRtIyamAranyate / asya cAyamanisaMbaMdhaH / karmapaNA rthamudyatena nikuNA bAdazakriyAsthAnarahitenAtyakriyAsthAnasevinA sadAhAraguptena navi tavyaM / dharmAdhArajUtasya shriirsyaadhaaronvtyaahaarH| saca mumukunnodeshkaadirhitograahyH| tenaca prAyaH pratidinaM kArya mityanena saMbaMdhenAhAraparijhAdhyayanamAyAtaM / yasya catvAryanu yogavArANyupakramAdIni navaMti / tatredamadhyayanaM pUrvAnupUyA tRtIyaM pazcAnupA paMcama mAnupUktvaniyatamityarthAdhikAraH / punaratrAhAraH gumAzucanedena nirUpyate / nidepastri vidhAMghAdistatraughaniSpanne nikSepe'dhyayanaM / nAma niSpanne tu AhAraparikSeti vipadanAma /
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ jae vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. tatrAhArapadanikSepArthamAha niyuktikAraH ||"naamNtvnnaadvie, khete nAveya hoMti bodhvo|| .' eso khalu yAhAre, nirakevo ho| paMcaviho" // 1 // (nAmaMThavaNetyAdi ) nAmasthApa nAzvyadevanAvarUpaH paMcaprakAronavati nidepathAhArapadAzrayati / tatra nAmasthApane' nAdRtya ivyAhAraM pratipAdayitumAha / "davesaJcittAdI, khette nagarassa java honA vAhAro tiviho, e lomeyaparakeve" // 2 // (davetyAdi ) ivyAhAre ciMtyamAne saci tAdirAhAra strividhonavati / tadyathA / sacitto'cittomizrazca / tatrApi sacittaH SaDi dhaH pRthivIkAyAdikaH / tatra sacittasya pRthivIkAyasya lakSaNAdirUpApannasyAhAroiSTa vyH| tathApakAyAderapIti / evaMmizro'cittazcAyojyaH navaramanikAyamacittaM prAyazomanu pyAbAhArayati vedanAdestadrUpatvAditi / kSetrAhArastu yasmindetre thAhAraH kriyate utpa dyate vyAkhyAyate / yadivA nagarasya yodezodhAnyadhanAdinopanogyaH sakSetrAhAraH / tdythaa| mathurAyAH samAsannodezaH parinogyomathurAhAro mAtarakAhAraH kheDAhAraityAdi / nAvAdAra stvayaM / kudhodayAnadaparyAyopapannaM vastu yadAhArayati sanAvAhAraiti / tatrApi prAyazayA dArasya jivheNjhyivissytvaattiktkttukkssaayaamllvnnmdhurrsaagRhyte| tathAcoktaM / rAzna te nAva tittevAjAvamadhuretyAdi / anyadapi prasaMgena gRhyate / tadyathA khara vizadamanyava hArya nakSyaM / tatrApi puSpADhayauMdanaH prazasyate na zItaH / udakaMtu zItameva / tathAcoktaM zaityamapAM pradhAnoguNaH / evaM tAvadanyavahArya ivyamAzritya nAvAhAraH pratipAditaH / sAMpa tamAhArakamAzritya nAvAhAraM niyuktikadAha / nAvAhArastrividhastriprakArojavati / thA hArakasya jaMtostriniH prakArairAhAropAdAnAditi / prakArAnAha / ( uhetti ) taijasena za rIreNa tatsahacaritenaca karmaNA kArmaNenAnyAM vAnyAmapyAhArayati yAvadaparamaudArikaM zarIraMna niSpadyate / tthaacoktN| teeNa kammae thAhArezaNaMtaraM jIvo // teNa paraM misse ' eM, jAva zarIrassa nippttii||1||tthaa|upaahaaraajiivaa,stve thAhAragAapaUttA // lomA hArastu zarIraparyApTyuttarakAlaM bAhyayA tvacA lomanirAhArolomAhArastathA pradepeNa kava lAderAhAraH propAhAraH saca vedanIyodayena caturniH sthAnarAhArasanAvAnavati |tthaacoktaa canahiM gaNehi thAhArasammAsamuppara taMjahA moThyAe buhAveyaNikassa kammarasa udae emaI etayahovAMgeti / sAMpratameteSAM trayANAmapyekayaiva gAthayA vyAkhyAnaM kartumAhA"sa rIreNoyAhAro tayAya phAseNa lomyaahaaro|| parakevAhAro puNa,kAvalito hoshnaayvo"||3 (sarIreNetyAdi) taijasena kArmaNenaca zarIreNaudarikAdizarIrAniSpattermizreNaca yAhAraH sasarvopyojAhAraiti keci kSyAcadate / audarikAdizarIraparyApyA paryAptakopIDiyAnApA nanASAmanaHparyAptiniraparyAptakaH zarIreNAdArayan ujAhArati gRhyate / tauttarakAlaM tva cA sparzezyeiNa thAhAraH salomAhArati / pradepAhArastu kAvalikaH kavalapradepaniSpA
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapata siMgha 'bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. ditaiti jJAtavyojavati / punarapyeSAmeva svAmivizeSeNa vizeSamA virbhAvayannAha / "yAhArA jIvA, saveApajattagAmuNeyavA // pattagAyalome, parakevehoinAyavA " // 4 // ( jyAhArai tyAdi ) yaH prAguktaH zArIreNaujasAhArastenAhAreNAhArakAjIvAH sarvepyaparyApta kAjJAta vyAH / sarvAniH paryAptiniraparyAptAste veditavyAH / tatra prathamotpattau jIvaH pUrvazarIrapa rityAge vigraheNA vigraheNa cotpattideze taijasena kArmona zarIreNa taptasneha patita saMpAnakava tatpradezasthAnAtpujalAnAdatte taDuttarakAlamapi yAvadaparyAptakAvasthA tAvadojakhAhAraiti / paryAptakAstviMdiyAdiniH paryAptiniH paryAptAH keSAMcinmatena zarIraparyAptakAvA gRhyate / tadevaM te lomAhArAjavaMti / tatra sparzeDiyeomAdinA taptacchAyayA zItavAyunodakena prI yate prANI garnasthopi paryAtyuttarakAlaM lomAhAraeveti / pradepAhAre tu najanIyA yadaiva pradepaM kurvati tadaiva pradepAhArAnAnyadA lomAhAratA tu vAyvAdisparzAtsarvadaiveti / saca lomAhArazvakuSmatAmarvAgdRSTimatAM na dRSTipathamavataratyato'sau pratisamayavartI prAyazaH / pradepAhArastUpajanyate prAyaH saca niyatakAlIyaH / tadyathA / devakurUttarakurupranavAthyaSTamana ktAhArAH saMkhye varSAyuSAmaniyatakAlIyaH pradepAhAraiti / sAMprataM pradepAhAraM svAmi vibhAgena darzayitumAha / "egiMdiyadevANaM, neraiyAAMca natthi parakevo // sesANaM parakevo, saMsAratthANajIvANaM " // 5 // ( giMdiyaityAdi ) ekameva sparzediyaM yeSAM navatyekeM diyAH pRthivIkAyAdayasteSAM devanArakANAMca nAsti pradepaste hi paryAtyuttarakAlaM spaSa ye vAhArayatIti kRtvA lomAhArAH / tatra devAnAM manasA parikalpitAH gunAH pujalAH sarve va kAyena pariNamaMti nArakANAM tvagunAiti / zeSAstvaudA rikazarIrAdIMDriyAdayastiryaG manuSyAsteSAM pradepAhAraiti / teSAM saMsAra sthitAnAM kAya sthiterevAnAvAtpradepamaMtare kA va kiyAhAro jinheM priyasaGgAvAditi / dhanyetvAcAryAzranyathA vyAcakSate / tatra yo jivheMDriye sthUlaH zarIre prakSipyate sapradeSAhAraH / yastu ghrANadarzanazravaNairupalacyate dhAtunAvena pariNamati sajAhAraH / yaH punaH sparze diye gaivopalabhyate dhAtunAvena prayAti sa lomAhAraiti / sAMprataM kAlavizeSamadhikRtyA'nAhAkAnanidhitsurAha / " ekaMca dova samae, tinniva samae muduttamavA // sAdIyama nihapurA, kAlamapAhAragAjIvA // 6 // ( ekkaM cetyAdi ) tatra / viggahagaimAvannA, kevaliyo samuhayA yogIyA // si - yA hArA, sesA zrAhAragAjIvA / zrasyAjezatoyamarthaH / utpattikAle vigrahaga tau vakragatimApannAH kevalinolokapUraNakAle samudvAtAvasthitAyayoginaH zailezya vasthAH siddhAzvAnAhArakAH zeSAstu jIvA hArakAityavagaMtavyaM / tatra navAvAMtaraM yadA samayA yAti / tadA nAhArakona lacyate / yadApi vizreSyAmekena vakreotpadyate ta dApi prathamasamaye pUrvazarIrasyenAhAritaM dvitIyetvavatrasamaye samAzritazarIrastheneti / For Private Personal Use Only
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaeG hitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. vaka dhyetu trisamayotpattau madhyasamayenAhArakaiti itarayostvAhArakaiti / vakratraye tu catuHsamayotpattike madhyavartinoH samayayoranAhArakazcatuHsamayotpattizcaivaM navati / trasa nADyA bahirupariSTAdadhodhastA paryutpadyamAno dizovidizi vidizovAdizi yadotpadyateta dAlanyate / tatraikena samayena trasanADIpravezoditIyenoparyadhovA gamanaM tRtIyenaca bahirniH saraNaM caturthena tu viditatpattidezaprAptiriti / paMcasamayAstu trasanADyAbahireva vidizo vidigutpattI janyate / tatraca madhyavartiSu thanAhArakaztyavagaMtavyaM / yAdyaMtasamayayostvA hArakati / kevalisamudghAtepi kArmaNazarIravartitvAt tRtIyacatuHpaMcasamayeSvanAhAra koiSTavyaH / zeSeSu tuMtvaudarikata mizravartitvA tRtIyacatuH paMcama samayeUnA dArako 6 STavyaH zeSeSutu tvaudArikatanmizravartitvAdAdArakaiti / (muduttamacatti ) aMtarmuhU te gRhyate / tacca kevalI svAyuSaHkSye sarvayoganirodhe sati nhasvapaMcAkrojiraNamAtrakAlaM yAvadanAhArakaztyevamavagaMtavyaM / sijIvAstu zailezyavasthAyAdhAdisamayAdAralyAnaMta mapi kAlamanAhArakAiti / sAMpratametadeva svAmivizeSa vizeSitataramAha / "ekaMca dova samae, kevaliparivaTiyA aNAhArA // paMcami doNi loe, yapUrie tinni samayA // 7 // (ekaMcetyAdi) kevalaparivarjitAH saMsArasthAjIvAekaM vA anAhArakAnavaMti / teca vivigraha trivigrahotpattau tricatuHsAmayikAyAM iSTavyAH / caturvigrahapaMcasamayo tpattistu svalpasatvAzriteti na sAdAupAttA / tathA cAnyatrApyanihitaM / ekaM jhauvA naahaarkH| vAzabdAt trIn vA AnupUrvyA abhyudayanatkRSTatovigrahagatau caturaH samayA nAgame'nihitAH / teca paMcasamayotpattau lajyaMte nAnyatreti / navasthakevalinastu samuda ghAte maMthe tatkaraNopasaMhArAvasare tRtIyapaMcasamayau nau lokapUraNAcaturthasamayena sahi tAstrayaH samayAnavaMtIti / punarapi niyuktikAraH sAdikamaparyavasAnaM kAlamanAhArakatvaM darzayitumAha / "aMtomuttama, selesIe nave aNAhArA // sAdIyamanihAMpuNa, sikSAyaNAhAragAhoMti" // 7 // (aMtomuhuttamityAdi) zailezyavasthAyAdhAranya sarvathAnAhArakaH simAvasyAprAptAvanaMtamapi kAlaM yAvaditi / pUrvatu kAvalikArakhyavya tirekeNa pratisamayamanAhArakaH kAvalikenatu kAdAcitkaiti / nanu kevalinoghAti karmakyenaMtavIryavAnna navatyevakAvalikAhArakaH / tathAhi / AhArAdAne yAni veda nIyAdIni SaTkAraNAnyanihitAni teSAM madhye ekamapi na vidyate kevalini tatkathamasA vAhAraM bahudoSauSTaM gRpahIyAt ? / tatra na tAvattasyavedanotpadyate tadanIyasya dagdharaGa sthAnikatvAtsatyAmapi na tasya tatkRtA pIDA anaMtavIryatvAt / vaiyAvRtyakaraNaMtu nagava ti surAsuranarAdhipatisaMghena saMnAvyataeveti / ryApathaH punaH kevalajJAnAvaraNaparikSyA tsmygvlokytyevaasau| saMyamastu tasya yathAkhyAtacAritriponiSThitArthavAdanaMtavIrya
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga DusarA. tvAnnAhAragrahaNAya kAraNInavati / prAvRttistu tasyAnupavartitvAt yAyuSo'naMtavIryatvA cAnyathAsidaiva dharmaciMtAvasarastva pagato niSThitArthatvAt / tadevaM kevalinaH kAvalikA kAhArovha pAyatvAnna kathaMcidghaTataiti sthitaM / yatrocyate / tatra tAvadyaDuktaM ghAtikarmaye kevalajJAnotpattAva naMtavIryatvAnna keva ninojuktiriti / tadAgamAna nizasya tatvavicArarahita sya yuktihRdayamajAnatovacanaM / tathAhi yadAhAranimittaM vedanIyaM karma tattasya tathaivAste / kimiti ? | sA zArIrI sthitiH prAktanI nanavati pramANaMca asti kevalinomuktiH samagra sAmagrI katvAtpUrvavit / sAmagrIceyaM pradepAhArasya tadyathAparyAptatvaM vedanIyodaya : thAhArapaktinimittaM taijasazarIraM dIrghAyuSkatvaMceti / tAnica samastAnyapi kevalini saM ti / yadapi dagdharakusaMsthA nikatvamucyate vedanIyasya / tadapyanAgamikama yuktisaMgataMca yAga tyaMtodayA sA tasya kevalinyanidhIyate yuktirapi / yadi ghAtikarmayA jJAnAdayasta syAnUvan vedanIyonavAyAH kudhaH kimAyAtaM yenAsau na navati / natayozvAyAtayoriva sahAnavasthAnalakSaNAnAmapi nAvAnAvayoriva parasparaparihAralakSaNaH kazvidvirodhostI ti / sAtAsAtayozcAMtarmuhUrta parivartamAnatayA yathA sAtodaya evamasAtodayo'pItyanaMtavIrya tve satyapi zarIrabalApacayaH kuchedanIyonavA ca pIDA bhavatyeva / nacAhAragrahaNe tasya kiM cidIyate kevajamAhopuruSikAmAtrameveti / yadapyucyate vedanIyasyodIraNAyAyanAvA tpranUta tara pulodayAnAvAJcAtyaMtaM vedanIya pIDAnAvaiti vAGmAtraM / tathAhyaviratasamyagda STyAdiSvekAdazasu sthAneSu vedanIyaguNazreNI sadbhAvAtpranUta pujalodaya sadbhAvaH kiMteSu prAkta neyo'dhikapIDAsanAvaiti / pica yojine sAtodayastItraH kimasau pracura puloda ye neti toyatkiMcidetaditi / tadevaM sAtodayavadasAtodayopi kevalinyavatAritaiti tayoraM tarmuhUrta kAlena parivartamAnatvAt / yadyapi kvacitkai zcida nidhIyate vipacyamAnatIrthakaranAmno devasya cyavanakAle SaemAsakAlaM yAvadatyaMtaM sAtodaya evetya sAvapi yadisyAnna tato bAdhAyai kevalinAM cukera nivAritatvAt / yadapyucyate zrAhAraviSayAkAMchArUpA kudbhavati zranikAM dAvA'hAraparigrahabuddhiH sAca mohanIya vikArastasya cApagatatvAtkevalinona muktiriti / etadapyasamIcInaM / yatomohanIya vikArAtkunna navati tadvipAkasya pratipakSanAvanayA pra tisaMkhyAnena nivartyamAnatvAt / tathAhi / kaSAyAH pratikUlanAvanayA nivartyate / tathA coktaM / upasame haNe kohaM mANaM mahavayA jise // mAyaM vatavanAvena lonaM saMtuhie jise / mithyAtvasamyaktvayozca paraspara nivRttirbhAvanA kRtA pratItaiva / vedodayopi viparItajAvana yA nivartate / taktaM / kAma jAnA mite mUlaM, saMkalpAtkila jAyase // tatastaM nakariSyA mi, tatome na javiSyasi || 1 || hAsyAdiSaTkamapi cetovikArUpatayA pratisaMkhyAnena nivartate kuchedanIyaMtu rogazItoSmA divakkI va pujala vipAkitayA na pratIpavAsanAmAtreNa ni For Private Personal Use Only
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe tRitIyAdhyayanaM. vartate'tona mohavipAkasvanAvA kuditi / tadevaM vyavasthite yatkai vidAgrahagRhItairani dhIyate yathA pravartyate kRtArtha nAyurjJAnAdayona hIyaMte jagaDupakatAvanaMtaM vIrya kiM gatatRSo tistadetat lavate yatazvadmasthAvasthAyAmapyetadastIti tatrApi kimiti bhuMkte tatra sama stavIryAtayakayAnAvAnmuktisaGgAvaiti cettadayuktaM / yataH kiM tatrAyuSopavartanaM syAt kiMvA caturNAM jJAnAnAM kAcicAniHsyAdyena na muktiriti / tasmAdyathA dIrghakAla sthiterAyuSkaM arthaarat | yathA siddhigateryuparata kriyasya dhyAnasya caramaNaH kAraNamevaM samya ktvAdikamapIti / anaMtavIryatApi tasyAhAragrahaNe sati na virudhyate / yathA tasya devadA dIni vizrAmakAraNAni gamanaviSIdanAnica navaMtyevamAhAra kriyApi virodhAbhAvAnnAtra balavattara vIryavato'lpIyasI kuditi / evaMca sthite yatkiMcidetat / api caikAdazaparISahAve danIyakatA jine prADuHSyaMti / yaparetu ekAdazajJAnAvaraNIyAdikRtAstatkaye'pagatA itI yamapyupapatiH kevalini juktiM sAdhayati / tathAhi / kutpipAsAzItoSma daMzamazakanAzyAdiri ti strIcaryA niSadyAzayyAkroza vadhayAJcAlAna rogatRNa sparzamana satkAra puraskAraprajJAnadarzanA nItyete dvAviMzatirmumukSA parisoDhavyAH pariSahAsteSAMca madhye jJAnAvaraNIyoDau prajJA jJAnAkhyau darzanIyamohanIyasaMnavodarzanIyapariSahoMtarAyoholAnapariSahosti / cAritra hanIya saMnUtAstvamI nAmoyAra tistrIniSadyAyAJcAsatkAra puraskArAH / ete caikAdazApi jine kevaliti na saMbhavaMti tatkAraNAnAmapagatatvAt / nahikAraNAnAve kvacitkAryopapattiH / zeSAstvekAdaza jine saMnavaMti tatkAraNasya vedanIyasya vidyamAnatvAt / tecAmI kutyi pAsAzItoSmadazakacaryA ziyyAvadharogatRNasparzamalAkhyAH / eteca vedanIyapranavAstatra keva lini vidyate / naca nidAnAnuchede nidAninachedaH saMbhAvyate yataH keva jini kudanI yAdipIDA saMbhAvyate / kevalamasAvanaMtavIryatvAnna vivhalInavati / nacAsau niSThitArtho niH prayojanameva pIDAmadhisahate / naca zakyate vaktumevaMbhUtameva tasya jagavataH zArIraM yata kupIDA na bAdhate thAhAramaMtareNa vartate yathAsvanAvenaiva prasvedAdirahitameva pradepAhAra rahitaM ityetaccApramANakatvAdapakarNanIyaM / apica kevalotpatteH prAgukteranyupagamAtkeva lotpattAvapi tadevadArikaM zarIramAhArAdyupasaMskAryamathAnyathAnAvaH kaizvimucyate asAva pi yuktirahitatvAdanyupagamamAtraka eveti / tadevaM dezona pUrvakoTikAlasya kevala sthiteH saM aarat darikazarIrasthitezva yathAyuSkaM kAraNamevaM pradepAhAropi / tathAhi / taijasazarIreNa mRDukRtasyAjyavatdRtasya ivyasya svaparyAhayA pariNAmitasyottarotara pariNAmakrameNaudA rika zarIriNAmanena prakAreNa kunavo navati vedanIyodaye satIyaM ca sAmagrI sarvApi bhagavati kevalina saMbhavati tatkimarthamasau na cuMkte naca ghAticatuSTayasya sahakArikAraNajAvosti yena tadAvAttadanAvaityucyate / tadevaM saMsArasthAjIvA vigrahagatau jaghanyenaikaM samayaM tatka 800 For Private Personal Use Only
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 TataH samayatrayaM navasthakevalI ca samudghAtAvasthaH samayatrayamanAhArakaH zailezyavasthAyAM tvNtrgdrt| sidhAstu sAdikamaparyaMta kAlamanAhArakAiti sthitN| sAMprataM prathamAhAragrahaNaM yena zarIreNa karoti tadarzayati / joeNa kammaeNaM,thAhArezaNaMtaraMjIvA // teNa paraM mI seNaM, jIvasarIrasta pattI, // e|| (joeNetyAdi) jyotistejastadeva tatra vA navaM taijasaM kArmaNena cAhArayati / taijasakArmaNe hi zarIre zrAsaMsAranAvinI tAnyAmevotpattide zaM gatAjIvAH prathamamAhAraM kurvati tataH paramaudArikamizreNa vaikriya mizraNena vA yAvarI raM niSpadyate tAvadAhArayati / zarIraniSpattau tvaudArikeNa vaikriyeNa vA'hArayaMtIti sthit| sAMprata parijhAnidepArthamAha / " NAmaM uvaNaparinnA, davanAveya hoi naayvaa|| davaparinnA ti vihA, nAvaparinnA nave vihA,, // 10 // (NAmamityAdi) tatra nAmasthApanA vyanA vanedAtparijhA caturdhA / tatrApi nAmasthApane humatvAdanAdRtya ivyaparijJA pratipAdayana gAthAparAImAha / ivyaparikSeti / ivyasya ivyeNa vA parikSA sA ca parivedyavyapradhAnyAta syaca sacittAcittamizranedena traividhyAtrividheti / nAvaparijhApi jhaparijhApratyAkhyAnane dena vividheti / zeSAstvAgamanoyAgamajhazarIravyatiriktAdiko vicAraH zastraparijhAvahaSTa vyaH / gatAnipaniyuktiradhunA sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccArayitavyaM / tacce daM / (suyaMme thAnasaMteNamityAdi) sudharmasvAmI jaMbUsvAminamuddizyedamAha / tadyathA / zrutaM mayA''yuSmatA tu nagavatedamAkhyAtaM / tdythaa| AhAraparijhedamadhyayanaM tasya caaymrthH| prAcyAdiSu dikku sarvataztyUrvAdhovidikku ca (savAvaMtitti ) sarvasminnapi loke kSetre prajJA pakanAva digAdhAranUte'smin catvArobIjakAyAbIjameva kAyoyeSAM te tathA / bIjaM vakSya mANaM / catvArobIjaprakArAH samutpattinedAnavaMti / tadyathA / aye bIjaM yeSAmutpadyate te talatAlIsahakArAdayaH zAlyAdayovA / yadivA'grANyevotpattau kAraNatAM pratipadyate yeSAM koraMTAdInAM te agrabIjAstathA mUlabIjAAIkAdayaH parvabIjAstvivAdayaH skaMdha bIjAH snkyaadyH| nAgArjunIyAstu pati / vassaikAiyANa paMcavihA biijvkNtii|| evamAhijAra taMjahA aggamUlaporurakaMdhabIyaruhAnahAviegeMdiyAsamuhimAbIyA jAyate / yathA dagdhavanasthalISu nAnAvidhAni hAritAnyujavaMti padminyovA'ninavataDAgAdAviti / teSAM ca caturvidhAnAmapi vanaspatikAyAnAM yadyasya bIjamutpattikAraNaM tadyathAbIjaM tena ya thA bIjeneti / idamuktaM navati / zAlyaMkurasya zAlibIjamutpattikAraNaM / evamanyadapi iSTa vyaM / yathAvakAzeti / yoyasyAvakAzaH yadyasyotpattisthAnamathavA nUmyaMbukAlAkAzabIja saMyogAyathAvakAze gRhyaMte teneti / tadevaM yathAbIjaM yathAvakAzena cehAsmin jagatyeke kecana satvAye tathAvidhakarmodayA vanaspatitpitsavastehi vanaspatAvutpadyamAnAyapi ethi vIyonikA navaMti yathA teSAM vanaspatibIjaM kAraNamevamAdhAramaMtareNotpatteranAvAtpTathivyapi 101
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ G03 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM zaivAlajaMbAlAderudakavaditi / tathA pRthivyAM saMnavaH sadA navanaM yeSAM vanaspatInAM tthaa| damuktaM navati na kevalaM te sadyonikAya sthitikAzceti / tathA ethivyAmeva vividhamutprAbalyena kramaHkramaNaM yeSAM te pRthivyukrmaaH| idamuktaM navati / pRthivyAmeva teSAmUz2a kramaNaladANAra divati / evaMca te tadyonikAstatsaMnavAsta yukramAztyetadanUdyApyaparaM vidhaatukaamthaah| (kammovagAityAdi) tehi tathAvidhena vanaspatikAyasaMnavena karmaNA preryamANAsteSveva vana spatikUpasAmIpyena tasyAmeva ca pRthivyAM gaDhaMtIti karmopagAnaNyaMte / tehi karmavazagAvana spatikAyAdAgatya teSveva punarapi vanaspatitpadyate na cAnyatroptAanyatra naviSyaMtIti / naktaMca / kusumapurote bIje, mathurAyAM nAMkuraH samunnavati // yatraiva tasya bIjaM tatraivotpa yate prasavaH / tathA te jIvAH karmanidAnena kAraNena samAkRSyamANAstatra vanaspatikA ye vA vyukramAH samAgatAH saMtonAnAvidhayonikAsu pRthivISvityanyeSAmapi paramAM kA yAnAmutpattisthAnanUtAsu sacittA'cittamizrAsu vA zvetakAmAdivarNa tiktAdirasasuranyAdi gaMdhamRukarkazAdisparzA dikairvikalpairbaduprakArAsu nUmiSu vRkSatayA vividhaM vartate teca tatro tpannAstAsAM pRthivInAM snehaM snigdhanAvamAdadate saevaca teSAmAhAraiti / naca te Tathi vIzarIramAhArayaMtaH pathivyAH pIDAmutpAdayaMti // 1 // evamaprakAyatejovAyuvanaspatInAmA yojyaM / atraca pIDAnutpAdane'yaM dRSTAMtaH / tdythaa| aMDonavAdyAjIvAmAturUSmaNA vi vardhamAnAgarnasthAevodaragatamAhArayaMtonAtIva pIDAmutpAdayaMtyevamasAvapi vanaspatikA yikaH pRthivIsnehamAhArayannAtIva tasyAH pIDAmutpAdayati natpadyamAnaH samutpannazca vRddhi mupagato'sadazavarNarasAdyupetatvAt bAdhAM vidadhyAdapIti / evamapkAyasya nomasyAMtari dasya vA zarIramAhArayaMti tathA tejasonasmAdikaM zarIramAdadati / evaM vAyvAderapIti iSTavyaM / kiMbahunoktena nAnAvidhAnAM trasasthAvarANAM prANinAM yajarIraM tatte samutpadyamA nAacittamapi svakAyenAvaSTanya prAsukIkurvati / yadivA parividhvastaM pRthivIkAyAdiza rIraM kiMcitparitApitaM kurvati te vanaspatijIvAeteSAM pRthivIkAyAdInAM taharIraM pUrvamA hAritamiti taireva pRthivIkAyAdi nirutpattisamaye bAdAritamAsIt svakAyatvena pariNA mitamAsIt / tadadhunA vanaspatijIvastatrotpadyamAnanatpannovA tvacA sparzanAhArayatyAhA rya ca svakAyatvena vipariNAmayati vipariNAmitaM ca taharIraM svakAyena saha svarUpatAM nI taM sattanmayatAM pratipadyate / aparANyapi mUlazAkhApratizAkhApatrapuSpaphalAdIni teSAM pa thivIkAyikAnAM vRkSANAM naanaavrnnaani|tthaahi / skaMdhasyAnyathAjUtovarNo mUlasya cAnyA dRzaiti / evaM yAvannAnAvidhazarIreSu pujalavikurvitAste navaMtIti / tathAhi / nAnArasa vIryavipAkAnAnAvidhapujalopacayAtsurUpakurUpasaMsthAnAste navaMtIti / tathA dRDhAlpasaMhana nAH kazasthUlaskaMdhAzca navaMtyevamAdikAnAnAvidhasvarUpANi vikurvatIti sthitaM / keSAM
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga asarA. 03 cibAkyAdInAM vanaspatyAdyAH sthAvarajIvAeva na navaMtIti atastatpratiSedhArthamAha / (te jIvAztyAdi ) te vanaspatiSUtpannAjIvAnapayogaladANatvAGIvAnAM / teSAmapyAzrayotsa rpaNAdikayA kriyayopayogoladayate / tathA viziSTAhAropacayA'pacayAnyAM zarIropacayApa cayasannAvAdakajIvAH sthAvarAstathA binnaprarohaNAtsvApAtsarvatvagapaharaNe maraNAdityeva mAdayohetavo'tra issttvyaaH| yadatra kaizcitsTaSTepi vanaspatInAM caitanye simAnakAMtikatvAdika muktaM svdrshnaanuraagaattdpkrnnniiy| nahi samyagArhatamatAnikosijhavirujhAnakAMtikopanyA sena vyAmohyate sarvasya kathaMcidanyupagatatvAtpratiSitvAJceti te jIvAstatra vanaspatiSa tathA vidhena karmaNA uppnngaaH| taccedaM ekeMzyijAtisthAvaranAmavanaspatiyogyAyuSkAdikamiti tatkarmodayena tatrotpannAcyate na punaH kAlezvarAdinA tatrotpAdyate ityevamAkhyAtaM tIrtha karAdiniriti / evaMtAvatpTathivIyonikAdAyanihitAH // 5 // ahAvaraM purakAyaM igatiyA sattA rurakajoNiyA rurakasaMnavA rukavU kamA tajoNiyA tassaMnavA tajjvakamA kammovagA kammaniyANeNaM taba vukamA puDhavIjoNiehiM rukehiM rukattAe vinati te jIvA tesiM puDhavI joNiyANaM rukANaM siNehamAdAreti tejIvA AdAti puDhavIsarIraM A natevAgvaNassasarIraM NANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIraM aci taM kuvaMti parivizvaM taM sarIraM puvAhAriyaM tayAdAriyaM vippariNAmiyaM sA ruvikaDaM saMtaM avarevi yaNaM tesi rurakajoNiyANaM rukANaM sarIrA pANAva nANANAgaMdhA pANArasA pANAphAsA gANAsaMgaNasaMThiyA gANAvida sarIrapuggalavinaviyA te jIvA kammovavanagA navaMtItimakAyaM // 3 // artha-have tadyonika vanaspatine viSe anya bIjA jIva upaje, e dekhADe, zrI su dharmasvAmI zrI jaMbUsvAmi pratye kahe ke, valI vanaspatino (ahAvaraMpuraskAyaM ke0) a para eTale bIjo prakAra, pUrve zrI tIrthakara deveM kahyo, te have kahele. (ihegatiyA ke0) koI eka ( sattA ke0) jIva prANI, (ruskajoNiyA ke0) daja jenI yoni eTale utpattisthAnakale, te pRthvIyonika vRdane viSe vRda paNeja napaje. (rurakasaMnavA ke0) te pRthvIyonika vRdane viSe vanaspatikAyano saMnavale. (rurakavukamA ke0 ) tathA tR kne viSe nAnA prakAre prabala paNe saMkramaNa je jeno, eTale vRddhile. (tajoNiyA ke ) tadyonikale, (tassaMnavA ke0) tatsaMnavaDe, (tavikamA ke0) tenA sarakho u
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ 804 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM . pakramajeno ( kammovagAke 0 ) karmanA vazaM gata vanaspatikAyathI yAvI valI tehIja vana spatikA viSe ( kamma niyAlelaM ke0 ) karmanA kAraNa thakI yAkarSitA ( tabavukkamA ho ) tyAM khAvyA batA ( puDhavIjo lie hiMrura kehiM ke0 ) pRthvIyonika vRnI peTheM (ru kattAvitike) vRkSa paNe upaje. te jIva tehIja pRthvI yonika vRno sneha thAhA rAhAre, teNe karI upacaya pAme. have te jIvo guM khAhAre ? toke pRthvI, grupa, teja, vAyu vanaspatinA zarIra, tathA nAnA prakAranA, trasa sthAvara jIvonAM zarIra, citta kareM ; paraMtu tene pIDA na upajAve, parividhvaMsa kare. te zarIrane pUrve grAhArasyuM te, athavA hama yA upajatAM prAhArebe, athavA upanA palI khAhArebe, tvacAne sparze karI bahArIne pa rimAvIne, potAnI kAyA sarakhAM rUpa kare. ityAdika bIjuM sarva pUrvavat jANavuM // 3 // // dIpikA - pUrva pRthivyAM ye vRkSAvatpadyate te uktAH / yatra tu vRddeSveva ye vRAjA yaM tAn vakti (hAvaraMti) athAparametadAkhyAtaM purArhatA / ihaike satvAvReva yoniru tpattisthAnamAzrayayeSAM te vRkSayonikAvRkSAH / ihaca pUrvaM pRthivIyonikeSu vRkSeSu kathi taM yattadevAtra vyAkhyeyaM pUrvavat // 3 // // TIkA- sAMprataM tadyonikeSveva vanaspatiSu pare samutpadyata ityetaddarzayitumAha / (hAvaramityAdi) sudharmasvAmI ziSyoddezenedamAha / yathAparametadAkhyAtaM purA tIrthaka reNa / yadivA tasyaiva vanaspateH punaraparaM vakSyamANamAkhyAtaM / tadyathehAsmin jagatyeke kecana tathAvidhakarmodayavartinaH satvAH prANinovRkSAeva yonirutpattisthAnamAzrayoyeSAM te vRyonikAH / iha yatpRthivIyo nikeSu vRddeSvanihitaM tadeteSvapi vRyonikeSu va naspatiSu tapacayakartR sarvamAyojyaM yAvadAkhyAtamiti // 3 // hAvaraM purakAyaM idegatiyA sattA rukajoNiyA rukasaMnavA ruka vukkamA toNiyA tassaMbhavA tavakkamA kammovagA kammaNiyANaM taca vukkamA ruskajoNiesa rukattAe vivati te jIvA tesiM rukajoliyA NaM ruskANaM siNehamAdAraiti te jIvA yadAreti puDhavIsarIraM yAvate navAna vassaisarIraM tasathAvarANaM pASANaM sarIraM cittaM kurvati pari vizvaM taM sarIraM puvAdAriyaM tayAhAriyaM vipariNAmiyaM sArU vikaDaM saMtaM pravarevi yaNaM tesiM rukajoNiyANaM rurakANaM sarIrA pANAvannA jAva te jIvA kammovavannagA bhavatIti maskAyaM // 4 // For Private Personal Use Only
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 5 artha-have vanaspatinA avayavono adhikAra kaheje. (zradAvaraMpuraskArya ke0 ) atha have apara sthAnaka tIrthakareM kamule, te kahele. yA jagat mAMhe koI eka jIva, vRda ja jenI yoni eTale utpattisthAnakale, vRkne viSeja jeno saMnavaDe, eTale dine vRdane viSeja jenuM nAnA prakAreM saMkramaNa, te yonika te saMnavane karmanA vasaMgata vana spatikAya thakI yAvI valI teja vanaspatine viSe karmane kAraNe AkarSitA tyAM yA vyA batA, vRdayonika vRdane viSe vRda paNe napaje. te jIva tehaja vRdayonika vRda no sneha thAhAre te jIva thAhAre pRthvI, Apa, teja, vAyu, ane vanaspati kAyanAM zarIra, trasa ane sthAvara prANInAM zarIra acitta kare parividhvaMsa kare te vanaspatinA jIva pRthvI kAyAdikanuM je zarIra pUrve thAhAyuM, tathA hamaNAM upajatAM athavA upanAM par3I je thA hAre, te tvacAne sparza karI AhArIne paraNamAvIne potAnI kAyA sarakhAM rUpa kare, te avayavarUpa rUpa kare, te kahele. eka mUla, bIjaM kaMda, trIjI tvacA, cothI zAkhA, pAMcamAM pravAla eTale navAMkura, bA puSpa, sAtamAM patra, AThamAM phala, navamAM bIja, daza mo skaMdhanUta, te vadanAM e daza sthAnakane viSe jIva upaje . te vRda yonika, te vRda nA zarIra nAnA prakAranA varNa vAlA yAvat te vanaspatinA jIva karmanA udayeM upanA hoya. erIteM nagavaMta zrI tIrthakara deveM kahyA, paraMtu kAla IzvarAdika kAraNa koI nathI. // 4 // // dIpikA-athAparametadAkhyAtaM / idaM vanaspatyavayavasUtraM / yathA ihaike jIvAkyo nikAH syustadavayavAzritAzcAnye vanaspatirUpAeva jIvAH syuH| tathAhi / yohi ekova naspatijIvaH sarvadAvayavavyApI syAt tasya cApare tadavayaveSu mUla 1 kaMda 2 va 3 zAkhA 4 pravAla 5 puSpa 6 patra 7 phala bIja / skaMdha, 10 jUteSu dazasthAneSu jIvAH samutpadyate teca tatrotpadyamAnAvRdayonikAtadobhavAvRkSavyutkramAzcotpadyate iti zeSaM pUrvavat / iha catvAri sUtrANi yathApUrvamuktAni / yathA vanaspatayaH pRthivyAzritA navaMtItyekaM 1 taharIramapakAyAdizarIraM cAhArayaMti 2 vRkSAstadAdAritaM zarIramacittaM vi dhvastaMca kRtvAtmasAtkurvati 3 anyAnyapi teSAM pRthivIyonikAnAM vanaspatInAM zarIrANi mUlakaMdAdIni nAnAparNAni navaMti 5 evamatrApi catvAri sUtrANi yAni // 4 // // TIkA-sAMprata vanaspatyavayavAnadhisatyA''ha / (yahAvaramityAdi) athAparametadA khyAtaM tadarzayati / ihAsmin jagatyeke na sarve tathAvidhakarmodayavartinovRdayonikAH sa khAnavaMti tadavayavAzritAzca pare vanaspatirUpAeva prANinonavaMti / tathA yo kovanaspa tijIvaH sarvavRkSAvayavavyApI navati tasya cApare tadavayaveSu mUlakaMdaskaMdhatvazAkhApravA
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ 706 vitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. lapatrapuSpaphalabIjanUteSu dazasu sthAneSu jIvAH samutpadyaMte teca tatrotpadyamAnAvRdayo nikAkavyutkramAzcocyate iti / zeSaMpUrvavat / ihaca prAkcaturvidhArthapratipAdakAni sU trANyanihitAni / tdythaa| vanaspatayaH pRthivyAzritAnavaMtItyekaM taharIraM 1 apakAyA dizaroraM vA'hArayaMtIti vitIyaM 2 tathA vivRkSAstadAdAritaM zarIramacitta vidhvastaMca ka tvAtmasAtkurvatIti tRtIyaM 3 anyAnyapi teSAM pRthivIyonikAnAM vanaspatInAM zarIrANi mUlaskaMdhakaMdAdIni nAnAvarNAni navaMtIti caturva 4 evamatrApi vanaspatiyonikAnAM vana spatInAmevaM vidhArthapratipAdakAni catuHprakArANi sUtrANi iSTavyAnIti yAvatte jIvAvana spatyavayavamUlaskaMdhAdirUpAH karmopapannagAnavaMtyevamAkhyAtaM // 4 // ahAvaraM puraskAyaM idegazyA sattA rukajoNiyA rukasaMnavA rukavuka mA toNiyA tassaMnavA tajvakamA kammIvagA kammaniyANeNaM ta ba vukamA rukajoNiesu rukesu mUlattAe kaMdattAe khaMdhattAe tayattA e sAlattAe pavAlattAe pattatAe pupphattAe phalatAe bIyattAe vina hati te jIvA tesiM rurakajoNiyANaM rurakANaM sirohamAdAraiti te jIvA A hAreMti puDhavIsarIraM AntevAnavaNassa gANAvidANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIraM acittaM kuvaMti parivizvaM taM sarIragaM jAva sArUvikaDaM saMtaM avareviyaNaM tasiM rukajoNiyANaM malANaM kaMdANaM rakaMdhANaM tayANaM sAlANaM pavAlA jAva bIyAe saragarA pANAvaramA pApAgaMdhA jAva pA gAvidasarIraM puggala vinavittA te jIvA kammovavannagA navaMtIti mkaay|| artha-yatha have anya sthAnaka pUrve tIrthakareM kaDaMDe. yA jagat mAMhe koI eka vRddha yonika tathA anya tenA avayavarUpa prANI upaje tathA je eka vanaspatino jIva sarva vRdanA avayava vyApAreM, anya jIva valI tenA avayava vyApAreM, te tadane viSe mUla paNe, kaMda paNe, skaMdha paNe, tvacA paNe, zAkhA paNe, patra paNe. phUla paNe, phala paNe ane bIja paNe, pravAla eTale aMkurapaNe, eTalA sthAnakeM upaje. te jIva tyAM napajatA vRddha yonika vRdano sneha AhAre. ityAdika pUrvavat jANavU. yAvat te jIva mUla kaMdAdi ka vanaspatinA avayavarUpa karma tene vaze tyAM napaje. ema zrItIrthakareM kaDaM. // 5 // // dIpikA-athavRdoparyutpannAna vRdAnAzrityAha / ( ahAvaramiti ) athAparametadA khyAtaM / ihaike satvAvRdayonikAH syuH| tasyaikasya vanaspatermUlAraMnasya upacayakAriNa
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. ste vRkSonikAcyaM / yadivA mUlaskaMdhA dikAH pUrvoktadazasthAnavartinaste evamucyaM te / yatrApi sUtracatuSTayaM prAgvat // 5 // // TIkA- sAMprataM vRddhoparyutpannAn vRAnAzrityAha / (prathAvaramiti ) yathAparametatpurA SSkhyAtaM yakSyamANamihaike satvAvRdvayoni kAnavaMti / tatra ye te pRthivIyonikAvRkSAste veva pratipradezatayA ye pare samutpadyate tasyaikasya vanaspatermUlA raMna kasyopacayakAriNaste vR yonikAitya nidhIyate / yadivA ye te mUlakaMdaskaMdha zAravAdikAH pUrvoktadazasthAnavartina sta evama nidhIyate teSuca vRyonikeSu vRddeSu karmopAdana niSpAditeSu uparyupari pradhyArohaM tItyadhyAruhAvRkSoparijAtAvRdA nidhAnAH kAmavRkA nidhAnAvA iSTavyAstadabhAve'vApare va naspatikAyAH samutpadyaMte vRyonikeSu vanaspatiSviti / ihApi prAgvaccatvAri sUtrA Ni iSTavyAni // 5 // 609 hAvaraM puraskAyaM ihegatiyA sattA rukajoNiyA rukasaMnavA rukavu kamA toNiyA tassaMbhavA tavakkamA kammovavannagA kammaniyANeNaM taca vukkamA rukajoliehiM rukediM prasArohattAe vivahRti te jIvA tesiM rukajoNiyANaM ruskANaM siNehamAhAreti te jIvA pradAreMti puDhavIsarIraM jAva sAvikaDaM saMtaM varevi yaNa tesiM rukajoNiyANaM zArudANaM sarIrA pANAvannA jAvamarakAyaM // 6 // artha- have vRkSa uparanA vRkSa yAtrI kahene. atha have anya sthAnaka zrI tIrthakareM ka . jagat mAM ko eka vRkSayonika satva eTale jIva hoyaLe tyAM je pRthvI yonika vRkSa, te vRne viSeja bIjA mUlAdika vRddhinA karanAra, te vRkSayonika vRdane viSe va yavarUpe upaje, tenI upara upara je thArUDhe te vallI vRkSAdika athavA pIMpalAdika vaDa vRhanI upara upaje, te kAmavRkAdika jANavA. te kAraNe ene adhyAroha vRkSa kahiyeM, te adhyAroha, vRnoja sneha khAhAre. ityAdika sarva pUrvavat jANI jevuM te yAvat po tAnA karmane vaze upaje eTale adhyArodanuM prathama sUtra kahyuM // 6 // || dIpikA - vRkSayonikeSu eke adhyArohAjAyaMte vRkSoparijAta vRkSAyadhyArohAityu vyaMte / teca vallavRddA nidhAnAH / zeSaM prAgvat / idaM prathamasUtraM // 6 // // TIkA - tadyathA yonikeSu vRkSeSvapare'dhyAruhAH samutpadyaMte teca tatrotpannAH svayoninU For Private Personal Use Only
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. taM vanaspatizarIramAhArayaMti tathA STathivyaptejovAyvAdInAM zarIrakamAhArayaMti tathA tava ramAhAritaM sadacittaM vidhvastaM pariNAmitamAtmasAtkRtaM svakAyAvayavatayA vyavasthApayaMtya parANica teSAmadhyAruhANAM nAnAvidharUparasagaMdhasparzopetAni nAnAsaMsthAnAni zarIrANi navaMti te jIvAstatra svakRtakarmopapannA navaMtItyetadAkhyAtamiti prathamaM sUtraM // 6 // 00 hAvaraM puraskAyaM idegatiyA sattA yAsArodajogiyA prasArohasaM navA jAva kammaniyANaM taca vRkkamA rukajopiesa anArodesu sArodattAe vinudvaMti te jIvA taisi prazArodajoNiyANaM prajJArodA sidamA hAreti te jIvA yAhAreti te jIvA puDhavIsarIraM jAva sAruvi kaDaM saMtaM pravarevi yaNaM tesiM prajJArodajoNiyANaM prajJArodANaM sarIrA pANAvannA jAvamarakAyaM // 7 // - have anya sthAnaka zrI tIrthakareM kayuMLe, te kahe. je prathama vRkSayonika vRda ne viSe yAroha kA, teneja viSe valI bIjA pradeza vRddhinA karanAra evA adhyAroha vanaspati paNe upaje ; te jIva adhyAroha pradezane viSe upanA te vRddhayonika adhyArohano sneha hAre. ityAdika sarva pUrvavat jANavuM. eTale adhyArodanuM bIjuM sUtra kayuM. // 7 // // dIpikA - prAgvRyo nikeSu vRddheSvadhyArohAnakAH / yatra teSvevAnye pratipradezopaca yakartAro'dhyArohavanaspatitvena jAyate / teca jIvApradhyArohapradezeSUtpannA adhyArohajI vAsteSAM svayoninUtAni zarIrANi AhArayaMti tatra parAsyapi pRthivyAdini zarIrAkhyA hArapaMti aparANi vA'dhyArohasaMnavAnAmadhyAruhajIvAnAM nAnAvarNakAdikAni zarIrANi navatyevamAkhyAtamiti dvitIyaM sUtraM // 7 // // TIkA - dvitIyaM tvidamathAparaM purAkhyAtaM / ye te prAgvRdayoniSu vRddheSu zradhyAruhAH pratipAditAsteSvevopari pratipradezopacayakartAro'dhyAruhavanaspatitvenopapadyate / teca jI vAyadhyAruhapradeze SUtpannAthadhyArudajIvAsteSAM svayoninUtAni zarIrAkhyAhArayati / ta thA'parAsyapi STathivyAdIni zarIrANi yAhArayaMti aparANi cAdhyAruhasaMnavAnAmadhyA jIvAnAM nAnAvidhavarNakAdikAni zarIrANi navaMtItyevamAkhyAta // 7 // prahAvaraM puraskAyaM ihegatiyA sattA prasArodajogiyA prasArohasaMna vA jAva kamma niyANaM taca vukkamA prasAroha jopiesa anAroda For Private Personal Use Only
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e tAe vinati te jIvA tesiM akSArohajoNiyANaM akSArohANaM siNeda mAhAreti te jIvA AhAraMti puDhavisarIrA AnasarIrA jAva sArUvika DaM saMtaM avarevi yaNaM tesiM asArohajoNiyANaM anArodANaM sarIrA pANAvannA jAvamakAyaM // 7 // artha-atha have anya sthAnaka tIrthakareM kamuLe. thAjagat mAhe koI eka jIva, a dhyArohayoniyAle, te adhyAroha yoniyA tene viSe valI adhyAroha paNe upaje, te a dhyArohayonika adhyArohanAM zarIra zrAhAre. ityAdika pUrvavat jANavU. bAhI pUrvai bI jA sUtramA vRdayonika adhyArohanAM zarIra bIjA adhyAroha jIva ahAre, ane yAtrI jA sUtramA adhyArohayonika adhyAroha jIvanAM zarIra ahAre, eTaluM vizeSa. e a dhyArohanuM trIjuM sUtra kahyu. // 7 // // dIpikA-eke satvAadhyArohasaMnaveSu adhyAroheSu adhyArohatvena jaayte| yeca evaM jAyaMte te'dhyArohayonikAnAdhyArohANAM yAni zarIrANi tAnyAhArayati / ditIyasUtre vRda yonikAnAmadhyArohANAM yAni zarIrANi tAnyapare'dhyArohAjIvAbAhArayati / atratu tha dhyArohayonikAnAM adhyArohajIvAnAM zarIrANIti vizeSaH / idaM tRtIyasUtraM // 7 // ||ttiikaa-tRtiiyN vidaM (ahAvaramityAdi) athAparaM purAkhyAtaM / tdythaa| ihake satvA adhyAruhasaMnaveSvadhyAruhatvenopapadyate / ye caivamutpadyate te'dhyAruhajIvAbhAdAsyati / ta tIye tvadhyAruhayonikAnAmadhyAruhajIvAnAM zarIrANi iSTavyAnIti vizeSaH // 7 // adAvaraM puraskAyaM ihegatiyA sattA akSArodajoNiyA akSAroha saMvA jAva kammaniyANeNaM taba vukamA asArohajoNiesu akSArohe su malattAe jAva bIyattAe vinati te jIvA tesiM asArohajoNiyANaM azArodANaM siNehamAdArati jAva avarevi yaNaM tesiM asArodajoNi yANaM mUlANaM jAva bIyANaM sarIrA pANAvannA jAvamakAyaM // 5 // artha-have adhyArohanuM cothu sUtra zrI tIrthakareM kayuMje, te kahele. A jagat mAMhe koi eka jIva, adhyArohayonika te adhyArohane viSe mUla kaMdAdika avayava thakne napaje, te tyAM upanA thakA tenAM zarIra thAhAre, ityAdika artha pUrvavat jANavo // // // dIpikA-athAparamidamAkhyAtaM ihaike satvAbadhyAruhayonikeSvadhyAroheSu mUlakaMda
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. skaMdhatva kazAkhApravAlapatrapuSpaphalabIjatvena jAyaMte te tathA karmopagAjavaMtI tyAkhyAta miti caturtha sUtraM // e // 810 // TIkA - idaMtu caturthakaM / tadyathA ( grahAvaramityAdi) athApara midamAkhyAtaM / tadyathA ihaike satvA dhyArudayo nikeSvadhyAruheSu mUlakaMda skaMdha tvakzAkhApravAlapatra puSpaphalabIja nAvenotpadyate teca tathAvidhakarmopagAjavaMtItyetadAkhyAtamiti zeSaM tadeveti // e // hAvaraM puraskAyaM idegatiyA sattA puDhavijoNiyA puDhavisaMbhavA jAva pApAvidajogiyAsu puDhavIsu tattAe vinadvaMti te jIvA tesiM pApAvi dajoNiyANaM puDhavI simAhAreMti jAva te jIvA kammovavannA jayaMtI timarakAyaM // 20 // evaM puDha vijogiesu taNesu tattAe vinadvaMti jAvamakA yaM // 11 // evaM taNajo piesa taNesu tattAe vinati tarAjoNiyaM ta esarIraM ca prahAreMti jAvamaskAyaM // 1.2 // evaM tapajoliesu taNesu mUla are jAva batAe bindvaMti tejIvA jAvaeva marakAyaM // 13 // evaM sa dIvi cattAri lAvagA // 14 // evaM hariyANavi cattAri khAlAvagA // 15 // artha- have valI vRkSa varjIne bIjA vanaspatikAyanA vizeSa yA zrI kahele. have bIjuM sthAnaka pUrve tIrthaMkareM kayuMbe. yA jagat mAMhe koI eka pRthvIkAya yonika pRthvIne viSe vanaspatikAyano saMbhavaDe, pRthvIvyutkramabe, yAvat nAnA prakAreM yonika, pRthvIne viSe tR paNe upaje, te pRthvIno thAhAra khAhAre. ityAdika jema vRno pahelo zrAlAvo ka hyo hato, temaja jANavo. emaja cAra ghAlAvA jema vRnA kahyAbe, tema tRNanA pa jAvA // 10 // bIje khAlAve pRthvIyonika tRNaneviSe upaje. khAgatanuM sarva pUrvavat jAvuM // 11 // trI je ghAlAve tRNayonika tRNaneviSe tRNapaNe upaje. zeSaM pUrvavat jANavuM // 12 // cothe ghAlAve tRAyonika tRNane viSe mUlakaMdAdikane jAveM upaje. zeSaM pUrvavat jANavuM // 13 // ( evaMsahI vicattAriyAlAvagA ke0 ) eja rIteM upadhi eTale dhAnyanI jAti tenA paNa cAra khAlAvA jANavA // 14 // ( evaM hariyANa vicattA rithAlAvagA ke0 ) evaM haritakAya zrAzrI paNa cAra khAlAvA jANavA. e sarva malI ne vIza khAlAvA thayA. // 15 // // dIpikA - pratha vRkSavarjitaM zeSavanaspatimAzrityAha / yathAparamidamAkhyAtaM / ihai For Private Personal Use Only
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. satvAH pRthivIyo nikAH pRthivIsaMnavAityAdayoyathAvRkSeSu catvAri sUtrANi evaM tRNA nyapyAzritya jJeyAH / te cAmI nAnAvidhAsu pRthivIyoniSu tRNatvenotpadyaMte pRthivIzarIraM cAhArayatItyekaM // 10 // pRthivIyonikeSu tRNeSUtpadyaMte tRNazarIraM cAhArayaMtIti dvitIyaM // 11 // tRNayonikeSu tRNeSUtpadyaMte tRNayonikatRNazarIraM cAhArayaMtIti tRtIyaM // 12 // tRNayonikeSu tRSNAvayaveSu mUlAdiSu dazasthAneSUtpadyaMte tRNazarIraM cAhArayaMtIti caturbha sUtraM // 13 // ( evaM sahI ) ityAdi sugamaM // 14 // 15 // // TIkA- sAMprata vRkSavyatiriktaM zeSavanaspatikAyamAzrityAha / (yathAvaramityAdi) zra thAparamidamAkhyAtaM yattaratra vakSyate / tadyathA / ihaike satvAH STathivI yonikAH pRthivI saMnavAH pRthivI vyutkramAityAdayoyathAvRdeSu catvArakhAlApakAevaM tRNAnyapyAzritya iSTa vyAH / te cAmI nAnAvidhAsu pRthivIyoniSu tRNatvenopapadyaMte pRthivIzarIraM cAhArayaMti // 1 // dvitIyaM pRthavIyonikeSu tRNeSUtpadyate tRNazarIraM cAhArayaMtIti // 11 // tRtIrya tu tRyo nikeSu tRNeSUtpayaMte tRNayonikazarIraM cAhArayaMtIti // 1 // caturtha tRNayonikeSu tRNAvayaveSu mUlAdiSu dazaprakAreSUtpadyaMte tRNazarIraM cAhAraya'tyevaM yAvadAkhyAtamiti // 13 // evamauSadhyAzrayAzcatvArakhAlApakAnaNanIyAH // 14 // navaramoSadhigrahaNaM kartavyamevaM haritAzrayAzcatvArayAlApakAnaNanIyAH / kuhaNeSu tvekaevAlApako'STavyastadyo nikAnAma pareSAmanAvAditi bhAvaH // 15 // '' adAvaraM puraskAyaM ihegatiyA sattA puDhavijoliyA puDhavisaMvA jAva kamma niyANaM taca vukkamA pANAvidajogiyAsu puDhavIsu prAyattAe vAyattAe kAyattAe kUhaNattAe kaMDukatAeM vedaNiyattAe nivedayittAe sattAe battagattAe vAsANiyattAe kUrattAe vinadvaMti te jIvA tesiM pApAvidajo NiyANaM puDhavINaM siNehamAdAreMti tevi jIvA hAreMti puDhavisarIraM jA va saMtaM vareviyaNaM tesiM puDha vijoNiyANaM AyattANaM jAva kUrANaM sarI rA pANAvalA jAvamarakAyaM ego ceva AlAvago sesA timi ci // 16 // artha - atha have anya sthAnaka pUrve tIrthakara deveM kayuMbe. yA jagat mAMhe koI eka satva, pRthvIyonika pRthvIne viSe saMjavaLe. yAvat karmane kAraNe yAkarSitA tyAM upa nA batA nAnA prakAranI yonIne viSe, pRthvIne viSe, prAryanAmA vanaspati paNe, vAya nAmA vanaspati paNe, kAyanAmA vanaspati paNe kuhaNattAe eTale toIkoDI nAmA For Private Personal Use Only
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 ditIye sUtrakRtAMge ditIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. vanaspatipaNe, kaMkanAmA vanaspatipaNe, navahiNikAnAmA vanaspatipaNe, nivedaNIya ' nAmA vanaspatipaNe, sabatrapaNe, uttagattAe paNe, vAsANitApaNe, kurunAmA vanaspati paNe, upaje. te jIva tehIja nAnAvidha yonika pRthvIno sneha thAhAre te jIva pRthivyA dikanAM zarIra thAhArIne, yAvat potAnI kAyA sarakhAM rUpa kare. bIjA paNa tevA Ta thvIyonika bAyanAmA vanaspatiH yAvat kuranAmA vanaspatinAM zarIra jevAM rUpa kare te zarIra nAnA prakAranA varNavAlA hoya. ityAdika yAvat pUrvavat nagavaMte kamu e kuhaNa nAmA vanaspatino vizeSa te pAzrI eka bAlAvo jANavo. kAraNa ke, te yonika bIjA nathI, tethI enA zeSa traNa AlAvA nathI. enuM vizeSa zrIpannavaNA thakI jAe. evaM sarve malA ekavIza ghAlAvA pRthvIyonika vanaspatinA kahyA. // 16 // __ // dIpikA-thAryAdayovanaspativizeSAlokatojheyAH / kuhaNeSu tu ekaevAlApakovA cyaH / zeSAstrayona saMti tadyonikAnAmanyeSAmanAvAditi // 16 // // TIkA-iha cAmI vanaspativizeSAlokavyavahArato'nugaMtavyAH prajJApanAtovAvaseyA iti / atrArthe sarveSAmeva pRthiviiyoniktvaatpttthiviismaashrytvenaanihitaaH| iha ca sthA varANAM vanaspatereva praspaSTacaitanyaladANatvAttasyaiva prAkpradarzitaM caitanyaM // 16 // ahAvaraM puraskAyaM degatiyA sattA nadagajoNiyA nadagasaMnavA jAva ka mmaniyANeNaM taba vukamA NANAvidajoNiesundaesurukattAe vivhati te jIvA tesiM pANAjoNiyANaM nadagANaM siNedamAdAraiti te jIvA A dAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM tesiM nadagajoNiyAeM rukA NaM sarIrA pANAvalA jAvamaskAyaM jadA puDhavijoNiyANaM cattAri gamA asArudANavi tadeva taNANa sahINaM hariyANaM cattAri AlAvagAna piyavAekeke tadA ndagajoNiyANaM rurakANaM zakkake // 17 // artha-have apkAyayonika vanaspatinuM vizeSa dekhADele. te aneruM sthAnaka pUrvaM zrI tIrthakara deveM kayuMje, te kahele. yA jagat mAhe koI eka jIva udakayonika udaka saMnava zaivalAdika vanaspati te jIva,yAvat karmane nadayeM nAnAvidha yonika pANIne viSe vRkSapaNe upaje. tyAM napanA batA nAnAvidha yonika udakano sneha AhAre. pRthvIkAyAdikanuM zarIra thAhAre. ityAdika yAvat bIjuM sarva pUrvanI peThe jANavU. e jema pUrve pRthvIyoni kavadanA cAra ghAlAvA kahyA, tema thAhI paNa apkAyayonika vRdanA cAra bAlA
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 13 vA jANavA. e sarva malI paJcIza bAlAvA thayA // 25 // temaja adhyArohanA paNa udaka yoni dhAzrI cAra ghAlAvA kahevA temaja tRNanA paNa cAra AlAvA udakayonI thAzrI kahevA. // 33 // tathA upadhinA paNa cAra AlAvA kahevA // 37 // ema hari takAyanA paNa cAra AlAvA thAhiM udakayonikane virSe jANavA. ema ekekanA cAra cAra bAlAvA karatAM badhA malIne vIza AlAvA nadaka yonika vanaspatinA thayA; tathA ekavIza ghAlAvA pUrva pRthvIyonika vanaspatinA kahyAne, e badhA malIne ekatA lIza ghAlAvA vanaspatinA thayA // 17 // // dIpikA-athApakAyayonikasya vanaspateH svarUpamAha / athAparamAkhyAtaM / ihaike satvAudakaM yonirutpattisthAnaM yeSAM te tathA teca karmavazagAnAnAvidhayonikeSu jaleSu vRda tvena panakazaivalAditvena jAyaMte teca jalazarIramAhArayati na kevalaM tadevAnyadapi ethivyA dishriirmaahaaryti| yathA pRthvIyonikAnAM vRkSANAM catvArAlApakAstathA jalayonikAnAM vRdANAM na syuH| tatrotpannAnAmanya vikalpAnAvAt kiMtarhi? ekaevA''lApakaH syaat||17|| // TIkA-sAMpratamapakAyayonikasya vanaspateH svarUpaM darzayitumAha / (athAvarami tyAdi) athAnaMtarametadayamANamAkhyAtaM / tadyathA / ihaike satvAstathAvidhakarmopacayA udakaM yonirutpattisthAnaM yeSAM te tathA tathodake saMnavoyeSAM te tathA yAvatkarmanidAnena saMdA nitAstaupakramAnavaMtIti / teca tatkarmavazagAnAnAvidhayoniSUdakeSu tadatvena vyutkA maMtyutpadyate / yeca jIvAudakayonikAdatvenotpannAste tabarIramudakaM zarIramAhArayaMti na kevalaM tadevAnyadapi pRthivIkAyA dizarIramAhArayaMtIti / zeSaM pUrvavat / yathA dRthivI yonikAnAM vRkSANAM catvArapAlApakAevamudakayonikAnAmapi vRdANAM navaMtItyevaM iSTa vyaM / aparasya prAyuktasya vikalpAnAvAditi kiMtarhi ? ekaevAlApakonavati // 17 // adAvaraM puraskAyaM zdegatiyA sattA udagajoNiyA udagasaMnavA jAva ka mmaNiyANeNaM taba vukamA gANAvihajoNiesu udaesu udagattAe avagattAe paNagattAe sevAlattAe kalaMbugattAe haDattAe kaserugattA e kacanANiyattAe nappalattAe panumattAe kumuyattAe naliNatAe suna gattAe sogaMdhiyattAe pomariyamadApoMmariyattAe sayapattAe sahassapattA e evaM kalArakokaNayattAe araviMdattAe tAmarasattAe nisanisamuNA lapurakalattAe puraskalabinagattAe vinati te jIvA tesiM gANAvida
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. joNiyANaM nadagANaM siNedamAdAreti te jIvA AdAreti puDhavIsarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM tesiM udagajoNiyANaM nadagANaM jAva puskala binagANaM sarIrA pANAvaramA jAvamakAyaM egoceva aalaavgo||2|| artha-have aneruM sthAnaka pUrvaM tIrthakare kamule. yA jagat mAMheM koI eka jIva u dakayonika udakane viSe vanaspatikAyano saMnava, yAvat karmane kAraNe yAkarSitA tyAM thAvyA batA nAnAvidha yonika udakane viSe udaka paNe, avanaka paNe, paNaga eTale panya paNe, sevAla paNe, kalaMbuka paNe thAhaDapaNe, kaseruga paNe, kabanANa paNe, utpa lanAmA kamalanI jAti paNe, lAla vaNe sUryavikAzI kamalanIjAti paNe, caMDavikAsI kamalanI jAti paNe, nalina kamalanI jAti paNe, sunaga kamala paNe, sugaMdha kamalanI jAti paNe, puMmarIka eTale dhavalazveta kamalanI jAti paNe, mahApumarIka eTale atyaMta dhavalazveta kamalanI jAti paNe,so pAMkhaDIne jenI evA kamalanI jAti paNe puSkara je thakI pAna nikale te paNe napaje: hajAra pAMkhaDI jenI evA kamalanI jAti paNe, ema kalAranI jAti paNe, kokaNA paNe, araviMda kamala paNe, tAmarasa kamala paNe, bIsa mRNAla paNe, puSkara paNe, upaje ; eTale evA evA nAveM upaje, te jIva nAnA vidha yonika udakano sneha thAhAre. ityAdika sarva pUrvavat kahe. eno ekaja bAlA vo, paNa bIjA bAlAvA nathI. e udaka yonika vanaspatinAekavIza ghAlAvA, ema badhAmalI vanaspatikAyanA beheMtAlIza ghAlAvA thayA // 17 // __ // dIpikA-eteSAmudakAkatInAmavakapanakAdInAmanyasya prAyuktavikalpasyAnAvAdeka evAlApakaH syAt / ete jalAzritAH kalaMbakAhaDAdivanaspatayolokatojheyAH // 17 // // TIkA-eteSAM hi nadakArutInAM vanaspatikAyAnAM tathAvayavapanakazaivalAdInAmapara sya prAyuktasya vikalpasyAnAvAditi / ete ca udakAzrayAvanaspativizeSAH kasaMbukAhaDAda yolokavyavahAratovaseyAiti // 17 // adAvaraM puraskAyaM igatiyA sattA tesiM ceva puDhavIjoNiehiM rukehiM ruka joNiedi rukehiM rukajoNiehiM mUlehiM jAva bIehiM rukajoNiedi azA rodehiM akSArodajoNiediM anArudehiM akSArohajoNiehiM mUlehiM jAva bIehiM puDhavijoNiedi taNedi taNajoNiehiM taNedi taNajoNiehiM malehiM jAva bIehiM evaM sadIdi vi tinni AlAvagA evaM dariehiM vitinni A
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 15 lAvagA puDhavijogiedivi cyaehiM kAehiM jAva kurodeM nadagajoliei rukediM rukajo piehiM rurakA rurakajoNiyedi malehiM jAva bIehiM evaM zArudedivi timi tadivi timi AAlAvagA nasadIdivi timihari ediMvi timi nadagajoliedi nada edi avaehiM jAva purakala bina er3hi tasapAttAviti // 17 // tejI vA tesiM puDhavI jogiyA nadagajo NiyANaM rukajoNiyANaM azArodajoNiyANaM taNajoNiyANaM sadIjo NiyANaM DhariyajoNiyANaM rurakANaM azArudANaM taNAeM usaDhINaM dari yANaM mUlApaM jAva bIyANaM prayANaM kAyANaM jAvaM karavAeM nadagANaM vagANaM jAva puskala cinagANaM siSedamAhAreti te jIvA prAhAreMti pu DhavIsarIraM jAva saMtaM vareviyAM tesiM rurakajoliyANaM prajJArodajoNi yA taNajoNiyANaM nasadijoNiyANaM hariyajoliyAeM mUlajoNiyA kaMdajoNiyANaM jAva bIyajoNiyANaM prAyajoNiyANaM kAyajogiyA jAvakarajoliyA nadagajoliyANaM pravagajoliyANaM jAva puskala cinagajoliyANaM tasapASANaM sarIrA pANAvalA jAva marakAyaM // 20 // artha- have anyatra prakAreM vanaspatinuM svarUpa kahe. have khaneruM sthAnaka pUrve zrI tIrthaka radeveM kayuM. yAjagat mAMheM koI eka jIva te pRthvI yonika vRcheM karI, tathA vRkSayoni ka vRdeM karI, tathA vRkSa yonika mUleM karI, yAvat bIjeM karI, tathA vRkSayonika tha dhyAroheM karI, tathA adhyArohayonika adhyAroheM karI, tathA adhyArohayonika mUleM karI, yAvat bIjeM karI, pRthvIyonika tRNeM karI, tRNayonika tRNeM karI, tRSNayonika mU leMkarI, yAvat bIjeM karI, e prakAreM e traNanA traNa traNa khAlAvA jANavA. erIteMja va lI ubadhiyeM karI paNa, traNa, traNa, ghAlAvA jANavA. emaja haritakAyanA paNa traNa khAjAvA jANavA. pRthvIyonika, khAyanAmA vanaspati, kAyanAmA vanaspati, yAvat kuMraMvA danAmA vanaspati, udakayonikanA vRcheM karI, vRkSayonikanA vRdeM karI, vRddayonikanA mUleM karI, yAvat bIjeM karI, emaja adhyArohanA paNa traNa ghAlAvA jAlavA. tRNanA paNa traNa AlAvA jANavA. uSadhiyeM karI paNa, traNa thAlAvA jANavA, hariteM karI paNa traNa ghAlAvA jANavA, udakayonika udaka yavakapanaka yAvat purakalani je kI pAna nikale tene viSe trasa prANi paNe upaje.e sarva, batrIza ghAlAvA thayA. ghane ghAgalanA 7 For Private Personal Use Only
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ 16 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. betAlI badhAmalI camotera ghAlAvA thayA // 19 // te jIva te vanaspatine viSe upanA thakA pRthvIyonika, udakayonika. vRyonika adhyArohayonika, tRNayonika, badhiyonika, haritayonika, vRno, adhyArohano, tRNano, upadhino, haritano, mUlano, yAvat bIjano, chAno, kAno, yAvat kuravaMdano, nadakano, vyavagAhino, yAvat purakala bi eTale je thakI pAna nikaleM teno, sneha khAhAre te jIva pRthvyAdikanAM zarIra yAhArIneM yAvat khApa gAM sarakhAM rUpa kare. ityAdika artha pUrvavat jAvo. te jIva vRkSayonika, adhyAroha yonika tRNayonika, yAvat puskalavi yonika, trasaprANinAM zarIranA nAnA prakAranA varNa, gaMdha, rasa, sparzavAlA hoya. te potAnA karmane vaza jANavA. yAvat ema zrI tIrthakara gaNadharAdikeM kayuM. tyAM sudhIno khAnAvo jANavo. eTale vanaspatikAyanuM svarUpa kayuM, pRthvIkAyAdika cAra jAtinAM ekeMDriyanAM svarUpa yAgala kaheze // 20 // // dIpikA-tha prakAMrAMtareNa vanaspatyAlApakatrayamAha / STathivIyo nikairvRdairvRkkayo ni ke rmUlAdiniriti / evaM vRyo nikairadhyAruhaiH adhyAruhayoni kairadhyAruhaiH zradhyAruhayo nikai rmUlAdiniriti / evamanyeSvapi tRNAdayojJeyAH / evamudakayo niSvapi vRkSeSu yojyaM / 1 ete va naspatiSUtpannAjIvAH STathivIyo nikAnAM tathA udakAnAM vRkSAdhyArohatRNauSadhiharitayoni kAnAM vRkSANAM yAvat snehamAhArayaMtItyetadAkhyAtaM / tatra trasAnAM zarIramAhArayaMtItyaMte ze yaM / iti vanaspatInAM svarUpamuktaM / zeSAH STathivIkAyAdayazcatvAraekeM diyA ye vadayaM te // 20 // // TIkA- sAMpratamanyena prakAreNa vanaspatyAzrayamAlApakatrayaM darzayitumAha / tadya thaa| pRthivIyo nikairvRdai yo nikairvRdaistathA vRyo nikairmUlAdiniriti / evaM vRkkayo nikai radhyArudaistathAdhyAruhayo nikairmUlAdiniriti / evamanyepi tRSNAdayo'STavyAH / evamuda kyo nikeSvapi vRdeSu yojanIyaM // 19 // tadevaM pRthivI yonikavanaspaterudakayo nikavanaspa tezva nedAnupadarthyA'dhunA tadanuvAdenopasaMjighRkurAr3ha / ( tejIvAityAdi ) te vanaspati pUtpannAjIvAH pRthivIyonikAnAM tathodakavRkSAdhyAruhanRpauSadhiharitayonikAnAM vRkSANAM yAvatsnehamAhArayatItyetadAkhyAtamiti / tathA trasAnAM prANinAM zarIramAhArayatyetadavasA iSTavyamiti / tadevaM vanaspatikAyikAnAM supratipAdyacaitanyAnAM svarUpamanihitaM / ze pAH pRthvIkAyAdayazcatvAra ekeMDriyA uttaratra pratipAdayiSyaMte // 20 // adAvaraM puraskAyaM NANAvidAeM magussAeM taMjadA kammabhUmagANaM cprakamma bhUmagANaM aMtaradIvagANaM AriyANaM milukayANaM tesiMcaNaM ahAvIeNaM dAvakAse ittIe purissasyaM kammakaDAe joNie evaNaM meduNavatti
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 117 yAeva NAmaM saMjoge samuppaGAite udanavi siNedaM saMciti tabaNaM jIvA ibitAe purisattAe NapuMsagattAe vinati te jIvA mAnanayaM pinasukaM taM tanayaM saMsaha kalusaM kivisaM taM paDhamattAe AhAramAdAreti tato paga jaM se mAyA pANAvidAna rasaviIna AdAramAdAreti tato egadeseNaM jya mAdAreMti ANupuveNa vuDDA palipAgamaNuvinA tatokAyAto aninivaDa mANA iniM vegayA jayaMti purisaM vegayA jayaMti NapuMsagaM vegayA jaNayaM tite jIvAmaharA samANA mAnakIraM sapiM AhArati ANuputveNaM vur3A yaNaM kummAsaM tasathAvareya pANe te jIvA AdAreMti puDhavisarIraM jAva sA rUvi kaDaM saMtaM avareviyaNaM tesiM gANAvihANaM maNussagANaM kammanUma gANaM akammanUmagANaM aMtaraddIvagANaM AriyANaM milaskUNaM sa rIrA pANAvamA navaMtItimakAyaM // // artha-have trasakAyano avasara je.te trasakAya to eka nArakI. bIjA tiryaca,trIjA manuSya, ane cothA devatA, e cAra prakAre be. temAMheM nArakI apratyada pale anumAna grAhI jANavA athavA uSkRta karmanAM je phala tenA nogavanAra , tene thAhAra paNa, ekAMte azuna pugala thakI nopano uja thakoDe, paNa pradepa thakInathI, ane devatA paNa hamaNAM prAyaH anumAnagamya, teno AhAra ekAMta zuna, teno paNa ujAhAra.. paraMtu pradepakata nathI. devatAno AhAra be prakAre. eka thAnogika bojo anAnogi ka, temAM je anAnogika te samaya samayapara ve dhane Anogika te, jaghanyathIto caturtha naktaM AhAra, ane utkRSTa tetrIza hajAra varSe thAhAra. have tiryaca ane manuSya mAM prathama manuSyanuM svarUpa kahele. atha have bIjuM anya sthAnaka zrI tIrthakara deveM pa rApUrva kajhuMDe. yA jagat mAMheM nAnA prakAranAM manuSyane, eka thArya, eka anArya, eka pannara karma nUmInAM upanAM, eka trIza yakarma nUmIno napanA, eka aMtara dIpanAM upa nAM, eka Arya, eka mleDa . (tesiMcaNaMthahAbIeNaM ke ) tene yathA bIjeM karI eTale strI puruSa napuMsakane ne karI, je jenuM bIja te yathA bIja, teNe karI, tathA yathAvakAze eTale mAtAnI kudAdika jema vAma kudeM strI upaje, dadaNi kuH puruSa upaje, ane vAma dakSiNAzrita napuMsaka napaje,ityAdika yathAvakAzeM karI.(bIepurisassaryake0) strI puruSanA vedano udaya bate (kammakaDAejoNieNaM ke0)pUrvakarma nirmita yonine viSe (ebaNaMmeduNa vattiyAevaNAmaMke0)zrAhIM maithuna pratyayika nAma araNIdhane kASTanI peThe (saMjogesamupaU (03
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ G17 tiIye sUtrakRtAMge kSitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM ke0) saMyoga upaje. te saMyoga upane bate tyAM jIva taijasa kArmaNa zarIreM karI upaje. (teha visiNehaMsaMcitike0) te jIva upajatAM utAM prathama samaya beduno sneha saMciNe eTa le AhAre, te AhArone, (tabaNaMjIvA ke0 ) tyAM te jIva (ilittAepurisattAeNapuMsaga tAevinaTuMti ke0) strI, puruSa athavA napuMsaka paNe upaje. (tejIvAmAnapinasukaMta ke0 ) tejIva mAtA saMbaMdhi rakta, dhane pitA saMbaMdhi zukra, te (tanayaMsaMsa ke0) bedu mizrita ekatuM nalekheM ugajanika (kalusaMkivisaMke0) kaluSa malIna bInatsa (taMpaDhamattAe ke0) teno, prathama samayane viSe (AhAramAhAreMti ke ) AhAra yAhAre. (tatopa bA ke0) tyAra par3I, (jaMsemAyA ke0) je tenI mAtA (gANA vihArasaviI thAhAramAhAreMti ke0) nAnA prakAranA rasavAlA thAhAra thAhAre, (tatoegadeseNaMuya mAhAreMtike 0) tevAra panI teno eka deze uja thAhAra thAhAre. (yAppuveNavuDApalipA gamaNuvinnAke0) te sneheM karI te jIvanI anukrameM niSpati napaje. evA anukrameM vRddhiyeM pahoMte bate (tatokAyAtopaninivaTTamANAke) tevAra pabItenI kAyA thakI eTale tenI yoni thakI nikale (ibivegayAjaNayaMtike0) te eka strItha nikale, (purisaMvegayAja yaMti ke0 ) eka puruSa thai nikale, (gapuMsagaMvegayAjaNayaMti ke0) eka napuMsaka tha nikale, (tejIvAmaharAsamANAke0) te jIva bAlaka thakA (mAurakIraMsa ppiAhAreMtike0) mAtAnA stana, mugdha thAhAre tathA moTo thAya tyAre ghata AhAre. tevAra par3I (yANuputve eMvuDAke0) anukrameM vadhatA thakA (uyaNaMkummAsaMtasathAvareyapAaitejIvAthAhAreMti ke0) udana cAvalAdika aDadAdika tathA trasa bane sthAvara prANI paNa yAhAre. (puDhavisarIraM ke0)pTathvInuM zarIra je lavaNAdika te thAhAre.te pAhAyo to (jAvasArU vikaDaMsaMtake ) potAnA zarIra sarakho kare, eTale potAnI kAyA rUpa kare, eTale te AhAra dhAtu paNe pariNamAve. (avareviyaNaMtesiM ke0 ) tathA bIjAM paNa tene (gANAvihANaM ke0) nAnA prakAranA (massagANaM ke0) karmanUmIne viSe upanA evA manuSyanAM, akarmanUmI nA manuSyanAM, thaMtara dIpanA manuSyanAM, Arya manuSyanA, mleDa manuSyanAM, zarIra, nAnA prakAranA varNa gaMdha rasa sparza karI sahita thakAM, evAM potAnA karmane vaze upaje. ityA dika pUrvavat yAvat zrI tIrthakara gaNadhara kayuM // 21 // . // dIpikA-atha trasakAyeSu pUrva manuSyAnAha / athAparamArakhyAtaM / nAnA vidhAnAM ma nuSyANAM svarUpamuktamityarthaH / tadyathA / karmanUmijAityAdimanuSyANAM (yathAbIjeneti) yadyasya bIjaM tatra zukrAdhikaM narasya zoNitAdhikaM striyAH unnayasamatA napuMsakasya kAraNa mi ti / yathAvakAzeneti / yoyasyAvakAzomAturudarakukSipramukhastatra vAmA kudiH striyAH, da
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e kSiNA narasya, unayAzritA paMDhasyeti / tatra cAvidhvastA yoniravidhvastaM bIjaM? vidhvastA yo nirvidhvastaM bIjaM vidhvastA yoniravidhvastaM bIjaM 3 avidhvastA yonirvidhvastaM bIjaM / catu dhU naMgeSu zrAdyanaMgaeva utpatteravakAzona zeSeSu triSu / atraca strIpuMsayorvedodaye sati pU vakarmakatAyAM yonau maithunapratyayikoratAnilASodayajanito'nikAraNayoraraNikASThayoriva saMyogojAyate tatsaMyogeca takrazoNite taijasakAmaNAnyAM gRhItvA tatrotpadyate jiivaaH| (tehAtti) te jIvAH prathamamunayorapi snehamAcinvaMti avidhvastayonau / vidhvasyate tu yoniH / paMcapaMcA zikA nArI saptasaptatikaH pumAniti / bAdazamuhUrtAna yAvadvIjamavi dhvastaM syAt tatakacaM dhvaMsayaMti tatra jIvAH karmavazataH strIpuMnapuMsakatvena (vinaTuMti) jAyaMte te jIvAmAtuH RtuM zoNitaM pituH zukraM tattajayasaMsRSTaM kaluSaM kilbiSaM bIna tsaM tatprathamatayA''hAramAhArayati tataH pazcAtsetasya mAtA yannAnAvidharasavaMtamAhAramA hArayati tatsnehena teSAM jaMtUnAM vRddhiH syAt tatastadekadezena tvagekadezenavA mAturAhAra mojasA mizreNa vA lomanirvA''hArayati dhAnupUryeNa yathAkramaM puSTAvRddhi prAptAjIvAga naparipAka garna niSpatimanuprapannAstatomAtuH kAyAdaninivartamAnAH pRthagnavaMtonirgadati / karmavazAdAtmanaH strInAvameke janayaMti eke puMnAvaM napuMsakanAvaM vA teca DaharAbAlAH saMtomAtuH dIraM stanyamAhArayaMti vRkSAHsaMtaH sarpirdhataM dhAnyamodanaM kulmASAna cuMjate nAnAvidhAna trasasthAvarAn prANinojovAn thAhArayati / nAnAyonikajaMtuzarIrANyAhA rayaMtItyarthaH / nAnAmanuSyANAM zarIrANi kecittadyonikatvAdAhArayaMti ityAkhyAtaM // 1 // // TIkA-sAMprataM trasakAyasyAvasaraH saca nArakatiryaGmanuSyadevaneda ninnaH / tatra nAra kAapratyaktvenAnumAnagrAhyAmuSkRtakarmaphalanujaH kecana saMtItyevaM te grAhyAH / tadAhAro pyekAMtenAzunapujalanivartitajasA pradepeNeti / devAapyadhunA bAhulyenAnumAnagamyAeva teSAmapyAhAraH zunaekAMtenojonivartitona prakSepakataiti / sacA'noganivartitonAnoga kRtazca / tatra nAnogakRtaH pratisamayanAvI thAnogakatazca jaghanyena caturnaktakatanaka STatastu trayastriMza varSasahasraniSpAditaiti / zeSAstu tiryaGmanuSyAsteSAMca madhye manuSyA sAmanyarhitatvAttAneva prAgdarzayitumAha / (yathAvaraM puraskAya mityAdi ) athAnaMtarameva tu purA pUrvamAkhyAtaM / tadyayA / thAryANAmanAryANAM ca karmanUmijA'karmanUmijAdInAM ma nuSyANAM nAnAvidhayonikAnAM svarUpaM vadayamAnItyA samAkhyAtaM / teSAMca strInapuMsaka nedaninnAnAM yathA bIjeneti / yadyasya bIjaM tatra striyAH saMbaMdhi zoNitaM puruSasya zukra etanayamapyavidhvastaM zukrAdhikaM sanmanuSyasya, zoNitAdhikaM striyAstatsamatA napuMsakasya kAraNatAM pratipadyate tathA yathAvakAzeneti / yoyasyAvakAzomAturudarakudayAdikastatrApi
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ 820 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. ki vAmA striyodaciNA kuhiH puruSasyonyAzritaH paMDhaiti / yatra cAvidhvastA yoniravi dhvastaM bIjamiti catvAronaMgAH / tatrApyAdyaeva jaMgakautpatteravakAzona zeSeSu triSviti / yatra strIpuMsayorvedodaye sati pUrvakarma nivartitAyAM yonI maithunapratyAyikoratA nilASodaya janito'grikArayoraraNikASThayoriva saMyogaH samutpadyate tatsaMyogeca takrazoNite samupA dAya tatrotpitsavojaMta vastaijasakArmaNAcyAM zarIrAcyAM karmarakusaMdA nitAstatrotpadyate / teca prathamamunayorapi snehamA cinvaMtyavidhvastAyAM yonau satyAmiti / vidhvasyate tu yoniH paMcapaMcAzikA nArI saptasaptatiH puruSaiti / tathA dvAdazamuhUrtAni yAvahukrazoNite vi dhvasta yoni ke navatastataUrdhvaM dhvaMsamupagataiti / tatra jIvAnanayorapi snehamAdArya svaka laura yathAsvaM strIpunnapuMsakanAvena (vinadvaM titti) vartate samutpadyaMta iti yAvat / taDa tarakAlaM ca strI kukSau prakSiptAH saMtaH striyA''hAritasyAhArasya niryAsaM snehamAdadati ta snehenaca teSAM jaMtUnAM kramopacayAdAnena krameNa niSpattirupajAyate / sattAhaM kalalaM hoI sattAhaM hoi bubbuyaM ityAdi / tadevamanena krameNa tadekadezenavA mAturAhAramojasA mi zreNavA lomanirvA''nupU lAhArayaMti yathAkramamAnupUrye vRddhimupAgatAH saMtogarna pari pArka garna niSpattimanuprapannAstatomAtuH kAyAdani nivartamAnAH pRthagnavaMtaH saMtastayorna ti / teca tathAvidhakarmodayAdAtmanaH strInAvamapyekadA janayetyutpAdayetyapare kecana puMjAvaM napuMsakanAvaMca / idamuktaM navati / strIpuMnapuMsakanAvaH prANinAM svakRtakarma nivartito navati na punaryoyAha ginave somuSminneva tAdRgeveti / teca tadaharjAtabAlakAH saMtaH pU vanavAnyAsAdAhArAnilASiNobhavaMti mAtuH stanyamAhArayaMti tadAhAreNa cAnupUrvyeNa ca vRddhAstaDuttarakAlaM navanItadadhyodanAdikaM yAvatkulmASAn guMjaMte tathAhAratvenopagatAstra sAMsthAvarAMzca prANinaste jIvAkhAhArayaMti tathA nAnAvidhaSTathivIzarIraM lavaNAdikaM sace tanaM vA''hArayati taccAhAritamAtmasAtkRtaM sArUpyamApAditaM sat rasAsRGmAMsamedosthima zukrANi dhAtavaiti saptadhA vyavasthApayaMtyaparAsyapi teSAM nAnAvidhamanuSyANAM zarIrANi nAnAvarNAnyA virbhavaMti / teca tadyonikatvAttadAdhAranUtAni nAnAvarNAni zarIrAeyAhArayaM tItyevamAkhyAtamiti // 21 // hAvaraM puraskAyaM pANAvidAeM jalacarANaM paMcidiyatirikajoliyAM taMjA macANaM jAva susamArANaM tesiMcaNaM pahAvI evaM yadAvagAseNaM ivIe purisassayakammakaDA tadeva jAva tato egadeseNaM nyamAhAreti yA pupuveNaM bar3A palipAgamaNuvinnA tatokAyAnaM ninivahamANA maM vegayA jayaMti poyaM vegayA jayaMti se aM primANe iddhiM vegayA For Private Personal Use Only
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 jaNayaMti purisaM vegayA jaNayaMti napuMsagaM vagayA jaNayaMti te jIvA maharA samANA AnasiNedamAdArati ANuputveNaM vur3A vaNassatikAyaM tasathA vareyapANe te jIvA AdAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM te siM gANAvidANaM jalacarapaMciMdiyatirirakajoNiyANaM manANaM susumA rANaM sarIrA pANAvaramA jAvamaskAyaM // 2 // thartha-have aneru sthAnaka parApUrve tIrthakareM kayuM. thA jagat mAMheM nAnA prakAranA jalacArI paMceMziya tiryaMca yonika jIvane, te kahele. mAbalA,kannupa, magaramanna, naka, ca ka, pAThIna, pITha, grAhaka, susumArAdika, tene yathAbIjeM karI striyAdikanA ne karI, ya thAvakAza eTale mAtAnI kudAdika jema vAma kude strI napaje, ityAdika yathAvakAzeM karI strI puruSAdika vedane udayeM karma nivartita pUrvayonine viSe, yahIM maithuna pratiya nAma dharaNIya kASThanI peThe saMyogeM upaje. (taheva ke0 ) temaja yAvat te jIva mAtA nI kutiya upanA palI eka deze uja thAhAre, anukrameM vRddhiye pohoto bato tevAra pa bIte kAyA thakI eTale yonithakI kAleM karI nikale, nikalatA thakA tyAM eka jaNa dhama rUpa, eka pota rUpa, tyAM aMmathakI ubhidyamAna te strI puruSa napuMsaka paNe napaje; te jIva bAlaka batA thapakAyano sneha vAdAre. panI anukrameM varSamAna thakA eTale ta di pAmyA thakA vanaspatikAyanuM zarIra tathA trasa bane sthAvara prANIne thAhAre. te jI va pRthvInuM zarIra thAhAre yAvat potAnI kAyA sarakhAM rUpa kare. anya paNa te nAnA pra kAreM jalacara paMceMkSyi tiryaca yonika yAvat susumAranA sarakhA rUpa kare te karmane vaze upaje, te nAnA prakAranA varNa gaMdha rasa sparzavAn thAya. ema zrI tIrthakareM kayuM // 22 // // dIpikA-garnajamanuSyAuktAH saMmUrbanajAzcAye vakSyaMte sAMprataM tiryagyonikAstatrApi pUrva jalacarAnAha / thathAparaM tiryagyonikAnAM jalajarapaMceMDriyANAM svarUpamAkhyAtaM pratha maM matsyakalapamakarayAhasuSumArAdInAM yasya yadvIjaM yasyodarAdyavakAzoyastena striyAH pu ruSasya ca karmastAyAM yonau jAyate / teca tatra mAturAhAreNa vRkSAH strInapuMsakAnAma nyatamatvena jAyate garnanirgatAbAlAH saMto'pasneihamapkAyamevAhArayati / vRkSAstu vanaspatikArya anyAn trasasthAvarAMzca yAvatpaMceMjhyiAnapi thAhArayati / yauktaM / asti matsyastimi ma astimatsya stimiMgitaH / timi gilagilopyasti tajilopyasti raaghv!| tathA te jIvAH pRthavIzarIraM kardamasvarUpamAhArayaMti taccA''hAritaM satsamAnarUpIkataM AtmasAtpariNAmiyaMti / zeSa sugamaM // 22 //
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 ditIye sUtrakRtAMge vitIye zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. // TIkA-evaM tAvanavyutkrAMtajamanuSyAH pratipAditAstadanaMtaraM saMmUDanajAnAmavasa rastAMzcottaratra pratipAdayiSyAmi sAMprataM tiryagyonikAstatrApi jalacarAnuddizyAha / (yahA varamityAdi) thathAnaMtarametadakSyamANaM pUrvamAkhyAtaM / tadyathA / nAnAvidhajalacarapaMceMkSyi tiryagyonikAnAM saMbaMdhinaH kaaNshcitsvnaamyaahmaah| tadyathA / (mahApaMjAvasusumArANami tyAdi) teSAM matsyakalapamakarayAhasuSumArAdInAM yasya yathA yahIjaM tena tathA yathAvakAzena yoyasyodarAdAvavakAzastena striyAH puruSasyaca svakarmanivartitAyAM yonAvutpadyate / teca tatrAnivyaktAmAturAhAreNa vRdhimupagatAH strIpuMnapusakAnAmanyatamenotpadyate teca jIvA jalacarAga vyutkrAMtAH saMtastadanaMtaraM yAvaDaharaMtilaghavastAvadapasnehamapkAyamevAhA rayaMti / dhAnupayeNaca vRkSAH saMtovanaspatikAyaM tathAparAMzca trasAMsthAvarAMzcAhArayaMti yA vatpaMceMkhyiAnapyAhArayati / tathA coktaM / asti matsya stimi ma shtyojnvistrH||timi gilagilopyasti, tamilopyasti rAghava ! // 1 // tathA te jIvAH pRthivIzarIraM kardamasvarUpaM krame / vRddhimupagatAH saMtabAhArayati taccA''hA ritaM satsamAnarUpIkatamAtmasAtpariNAmayaMti zeSaM sugamaM / yAvatkarmopagatAnavaMtItyevamAkhyAtaM // 22 // adAvaraM puraskAyaM NANAvidANaM canappayathalayarapaMciMdiyatirikajoNi yANaM egakhurANaM ukhurANaM gaMmIpadANaM saNappayANaM tesiMcaNaM adAbI eNaM ahAvagAseNaM bipurisassayakammajAva meDhuNavattie NAmaM saM joge samupaja te udana siNedaM saMciNaMti tabaNaM jIvA bittAe puri sattAe jAva vinati te jIvA mAnanayaM pinasukaM evaM jahA mAssANaM hiMvi vegayA jayaMti purisaMpi napusagaMpi tejIvA maharA samANA mAna skoraM sappiM AdAti ANuputveNaM vur3AvaNassazkAyaM tasathAvareyapANe te jIvA AhAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM tesiM gANAvihA NaM canappayayalayarapaMceMdiyatiriskajoNiyANaM egakhurANaM jAva saNappa yANaM sarIrA pANAvaramA jAvamaskAyaM // 23 // thartha-have anya sthAnaka tIrthakareM kaDaM. thA jagat mAMheM nAnA prakAranA catuSpada sthalacara paMceMzyi tiryaMca yoniyA jIvane, te kahele. eka khura te azvAdika, vikhura te go mahiSa vRSanAdika , gaMmIpada te hastyAdika, tathA SaTpada te siMha vyAghrAdika, te yathA bIjeM yathAvakAroM ityAdika pUrvanI peThe te jIvonI utpatti jANavI. te jIva upa
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 823 jatAM mAtAnuM rakta dhane pitAnuM zukra ityAdika yAhAre. ema manuSyanI peTheM eka strI, eka puruSa, eka napuMsaka yAya. te jIva bAlaka utAM mAtAnuM dugdhAdika yAhAre, pI anukrame vadhatA vanaspatikAya ghane trasa sthAvara prANino chAhAra kare. ityAdika te sthala cAri catuSpadanAM zarIra nAnA prakAranA varNa gaMdha rasa sparzavAn karmane vazeM thAya ityAdika pUrvavat jAvuM // 23 // || dIpikA - athasthalacarAnAha / yathAparamAkhyAtaM nAnAvidhAnAM catuSpadAnAM svarU paM / tadyathA / ekakhurANAmazvakharAdInAM dikhurANAM gomahiSyAdInAM gaMmIpadAnAM hasti gaMDakAdInAM sanakhapadAnAM siMhavyAghrAdInAM yathAbIjena yathAvakAzena sarvapa ryAptimavApya utpadyaMte utpannAzca mAtuH stanyamAhArayaMti vRddhiM prAptAH pareSAM zarIrama pyAhArayati / zeSaM sugamaM // 23 // // TIkA- sAMprataM sthalacarAnuddizyAha / ( zrahAvaramityAdi) prathAparametadAkhyAtaM nAnAvidhAnAM catuSpadAnAM tadyathA ekakhurANAmityazvakharAdInAM tathA dvikhurANAM gomahi SyAdInAM tathA gaMmIpadAnAM hastigaMmakAdInAM tathA sanakhAnAM siMhavyAghrAdInAM yathAbIjena yathAvakAzena sakalaparyAptamavApyotpadyate tathotpannAH saMtastadanaMtaraM mAtuH stanyamAhA rayaMtIti / krameNaca vRddhimupagatAH saMtopareSAmapi zarIramAhArayaMti zeSaM sugamaM / yAvatka mopagatAnavaMtIti // 23 // pradAvaraM puraskAyaM pApAvidAeM naraparisappathalayarapaMciMdiyatiri skajoNiyANaM taMjar3hA pradIpaM ayagarANaM asAliyANaM mahoragA NaM tesiMcaNaM adAbIeNaM yadAvagAseNaM ivIe purisa jAvaecaNaM me duNe evaM taM caiva nAtaM maM vegaiyA jayaMti poyaM vegazyA jayaMti se yaM prikramANe iciM vegaiyA jayaMti purisaMpi puMsagaMpi te jIvA maha rA samANA vAnakAyamAhAreMti yApuDhe buDDhA vaNassa ikAyaM tasthAva rapANe te jIvA dAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM vareviyAM te siMhA pAvidvANaM naraparisappAthalayara tiriskApaMcidiyapradIpaM jAva maho gANaM sarIrA pANAvalA pApAgaMdhA jAvamarakAyaM // 24 // artha- have khaneruM sthAnaka parApUrve tIrthakareM kayuMbe. yA jagatmAMheM nAnA prakAre u raparisarpa sthalacara paMceMdriya tiryaca yoniyAve. te kahe. hI sarpa, ajagara sarpa, gha For Private Personal Use Only
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 tIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskadhe tRtIyAdhyayanaM. sAliyA sarpa, mahoraga tathA hajAra yojana pramANa zarIra vAlA, ityAdika jIva be. tene yathA bIjeM yathAvakAroM ityAdika pUrvavat te jIvanI utpatti jANavI. eka aM marUpa nipaje, eka potarUpa nIpaje, te te aMmathakI uniyamAna puruSa, strI, ane napuM saka thAya. te jIva bAlaka thakA vAyukAya thAhAre. panI anukrameM vadhatA thakA vanaspa ti kAya tathA trasa sthAvara prANI thAhAre. ityAdika sarva pUrvavat jANavu // 24 // // dIpikA-atha naraHparisapAnAha / naraHparisapoyadipramukhAzramajatvena potajatve navA garnAnnirgati teca nirgatAmAturUSmANaM vAyu cAhArayati teSAM ca jAtivizeSAttenaivA hAreNa vRdirjAyate / zeSa sugamaM // 24 // // TIkA-sAMpratamuraHparisAnudizyAha / (ahAvaramityAdi) nAnAvidhAnAM badaprakA rANAmurasA ye prasarpati teSAM / tadyathA yahInAmajagarANAmAzAlikAnAM mahoragANAM ya thAvakAzena yathAbIjatvena cotpattyAMmajatvena potajatvenavA garnAnnirgabaMtIti / teca nirgatA mAturUSmANaM vAyu cAhArayaMti teSAM jAtipratyayena tenaivAhAreNa hIrAdinaiva dhirupajAya te| zeSaM sugamaM yAvadAkhyAtamiti // 24 // adAvaraM puraskAya pANAvidANaM nuyaparisappathalayarapaMciMdiyatiriraka joNiyANaM taMjadA godANaM naglANaM sidANaM saraDANaM sallANaM saraghA NaM khArANaM gharakoiliyANaM vissanarANaM musagANaM maMgusANaM payalA yANaM birAliyANaM jodANaM canappAzyANaM tesiMcaNaM adAbIeNaM adA vagAseNaM lie purisassaya jahA naraparisappANaM tahAnANiyatvaM jAva sArUvi kaDaM saMtaM avareviyaNaM tesiM gANAvidANaM nuyaparisappapaMciMdi yathalayaratirikANaM taM gAhANaM jAvamarakAyaM // 25 // artha-have anekai sthAnaka parApUrva zrItIrthakareM kayuMDe. yA jagat mAMheM nAnA prakAre nujapari sarpa sthalacara paMceMzyi tiryaMca yonika le te kahele. gohajAti, nolija, siha la, saraDa kirakATIyA pramukha,salagA,saravA, khArA,jIvavizeSa gharakoilA,eTale giloi,vi saMjarA eTale upakA, mukhaka eTale uMdara, khasakalA payAli, virAli evIrIteM catuSpada nujaparisarpa jIva vizeSa ne te jIvonI utpatti yathA bIjeM karI yathAvakAzeM karI
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. zya ityAdika jema pUrve uraHparisarpano vicAra kahyo tema jANavo. te jIva anukrame vadhatA thakA pRthvyAdikano AhAra kare. ityAdika sarve artha pUrvavat jANavo. // 25 // // diipikaa-nujprispaanaah| jujaparisANAM godhAnakulAdInAM yathAbIjena yathAva kAzenotpattiH syAt / teca aMDajatvena potajatvena vA utpannAmAturUSmaNA vAyunA cA''hAritena vRddhi yAMti / zeSa sugamaM // 25 // // TIkA-sAMprataM nujaparisAnuddizyAha (ahAvaramityAdi) nAnAvidhAnyAM nujA nyAM ye parisarpati teSAM / tadyathA / godhAnakulAdInAM svakarmopAttena yathAbIjena yathAva kAzena cotpattirnavati / te cAMDajatvena potajatvena cotpannAstadanaMtaraM mAturUSmaNA vAyunA vA hAritena vRdhimupayAMti / zeSa sugamaM yAvadAkhyAtamiti // 25 // adAvaraM puraskAyaM NANAvihANaM khahacarapaMciMdiyatirirakajoNiyANaM taMjadA cammaparakINaM lomaparakINaM samuggaparakINaM vitataparakINaM te siMcaNaM adAbIeNaM ahAvagAseNaM bIe jadA naraparisappANaM nANattaM te jIvA maharA samANA mAnagAtta siNeda mAdArati ANuputveNaM vur3A va NassatikAyaM tasathAvareya pANe te jIvA AdAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM tesiM gANAvidANaM khahacarapaMciMdiyatiriskajoNi yANaM cammaparakINaM jAvamarakAyaM // 26 // artha-have anekai sthAnaka zrI tIrthakareM kayuM je. thA jagat mAMhe nAnA prakAreM khecara paMceMkSyi tiryaMcane, te kahele. carmapadI te valgulI pramukha, lomapadI te sArasa rAjahaMsA dika, tathA samupadI ane vitatapadI e be jAti, manuSya deva thakI bAhera jANavI. te khecara jAtine yathAbIjeM yathAvakAze jema taraHparisappanI pUrva utpatti kahI, temaja e jIvanI paNa natpatti jANavI. te jIva bAlaka batA mAtAno sneha thAhAre.ityAdika thAlAvo sarva pUrvavat jANavo. // 26 // // dIpikA-atha khecarAnAha / khecarANAmutpattirevaM jnyeyaa| tadyathA / carmapakSiNAM carmakITavalgulIcarmacaTakAdInAM lomapakSiNAM sArasarAjahaMsakAkabakAdInAM samujapa kSiNovitatapakSiNazca bahi:pavArtanasteSAM yathAbIjena yathAvakAzena cotpannAnAme vamAhAraH syAt / sA pakSiNI tadaMDakaM svapadAcyAmAtya tAvattiSThati yAvattadaMDakaM tadU 104
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ 826 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. SmaNA''hAritena vRddhiM prAptaM sat kalalAvasthAM tyaktvA caMcUpramukhAn pravayavAnniSpAdya nedaM yAti (mAnagAtta siAMti) mAtRgAtroSmANamityarthaH / tataH pazcAdapi jananIsamAnI tenAhAreNa vRddhiM prApnoti / zeSaM prAgvat // 26 // // TIkA- sAMprataM khecarAnuddizyAha / bahAvaramityAdi ) nAnAvidhAnAM khecarANAmutpa tirevaM iSTavyA / yathA carmapakSiNAM carmakITavalgulIprabhRtInAM tathA jomapakSiNAM sArasarA jahaMsa kA kaba kAdInAM samupadivitatapaciNAM bahidIpavartinAmeteSAM yathAbIjena ya thAvakAzena cotpannAnAmAhAra kriyaivamupajAyate / tadyathA / sA pahilI tadaMDakaM pakSA yAmAvRtya tAvattiSThati yAvattadaMDakaM tadUSmaNAhAritena vRddhimupagataM sat kalalAvasthAM parityajya caMgvAdikAnavayavAn parisamApayya nedamupayAti taDuttarakAlamapi mAtropanIte nAhAreNa vRddhimupayAti / zeSaM prAgvat // 26 // adAvaraM puraskAyaM idegatiyA sattA pApAvidajoliyA pApAvidasaMnavA pANAvibukamA toNiyA tassaMbhavA taDubukamA kammovagA kammaNi yA taba bukkamA lApAvidAeM tasathAvarANaM poggalAeM sarIresuvA sa cittesuvA cittesuvA prasUyattAe vivati te jIvA tesi pApAvidA paM tasyAvarANaM pApANaM siNehamAhAreti tejIvA prAdAreti puDhavi sarIraM jAva saMtaM vareviyAM tesi tasathAvarajoNiyANaM anusUyagANaM sarIrA pANAvalA jAvamakAryaM // 27 // artha- have pUrvekahyo je manuSya tathA tiryacano adhikAra te thakI apara eTale bIjuM sthAnaka tIrthakareM kayuM be. yA jagat mAMhe koI eka jIva karmane udayeM varttatA nAnAvidha yoniyA potAnA kalAM karmane vizeSa nAnAvidha saMbhavale. nAnAvidhanA yAvyA batA te jo liyA te saMbhava tapakrama karmanA varAMgata karmane kAraNe AkarSitA tyAM yAvyA batA, nA nA prakArAsa ne sthAvara jIvonA pujanane viSe, zarIrane viSe, sacittane viSe, cittane viSe, para zarIranI nizrAyeM upaje te vikaleMDriya jIva jANavA yahIM sacitta te manuSyAdi kanA zarIrane viSe jUlIkha, ityAdika nAveM upaje tathA yacitta te manuSyane paribhujyamAla evA maMcAdikane viSe mAMkaDAdikane nAveM upaje. te jIva upanA thakA te nAnA prakAranA sa ne sthAvara prANInA sneha zrAhAre. te jIva pRthvInuM zarIra yAhArIne, yAvat po tI kAyA sarakhAM rUpa kare. aneza paNa te trasa ne sthAvara yonika apara zarIranI For Private Personal Use Only
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. nizrAyeM vikaleMDiyane jAveM upaje. tenAM zarIra nAnA prAkAranA varNa gaMdha rasa ane spa ze vAlA jANavAM. ema yAvat tIrthakareM kA // 17 // // dopikA-naktAH paMceMDiyAmanuSyAstiryacazca / atha vikaleMziyAnAda / athAparamA khyAtaM / ihaike satvAH karmaNA tatrotpattisthAne upakramya Agatya nAnAvidhatrasasthAvarANAM zarIreSu sacitteSu acitteSuvA (aNusUyattAetti) anyazarIrAzritatayA paranizrayAvivartate utpadyataityarthaH / teca vikaleMkhyiAH sacitteSu manuSyAdizarIreSu yUkAlidAdikatvena jAyate naranujyamAneSu maMcakAdiSu dhacitteSu matkuNatvenotpadyate tathA narazarIreSu vikaleMziyaza rIreSu vA sacittAciteSu te jIvA (aNusUyattAetti) anusyUtatvena parinizrayAkamyAditvena jAyate / kecitsacinenau mUSikAditayA yatra cAgnistatra vAyuriti te vAyUnavAyapi jnyeyaaH| TathivImAzritya kuMthupipIlikAdayovarSAdau kaSmaNA saMsvedajAjAyaMte nadake pUtarakADo naekAtramarikAdayaH / vanaspatikAye panakatramarAdayaH evaM te jIvAstAni svayonizarIrA Ni AhArayaMtItyAkhyAtaM // 27 // // TIkA-vyAkhyAtAH paMceMDiyAmanuSyAstiryacazca teSAM cAhAro dhaa| thAnoganivarti tA'nAnoganivartitazca / tatrAnAnoganivartitaH pratidAnAvyanoganivartitastu yathAsvaM tu danIyodayanAvIti / sAMprataM vikaleMDiyAnudizyAha / (ahAvara mityAdi) athAnaMtarametadA khyAtamihA smin saMsAre eke kecana tathAvidhakodayavartinaH satvAH prANinonAnAvidhayo nikAH karmanidAnena svarUtakarmaNopAdAnanUtena tatrotpattisthAne upakramyAgatya nAnAvidhatra sasthAvarANAM zarIreSu acitteSu sacitteSuvA (aNusuyattAetti ) aparazarIrAzritatayA pa ranizrayAvivartate samutpadyate iti yAvat ( teca jIvA vikaleMjhyiAH sacitteSu manuSyAdiza rIreSu yUkAlidA dikatvenotpadyate tathA tatparinujyamAneSu maMcakAdiSvacitteSu matkuNatvenA virnavaMti tathA'cittIjUteSu manuSyAdizarIrakeSu vikaleMyizarIreSuvA te jIvAanusyUtatve na para nizrayAkamyAditvenotpadyate / aparetu sacitte tejaHkAyAdau mUSikAditvenotpadyaM te / yatra cAgnistatra vAyurityatastanavAyapi iSTavyAH / tathA TathivImanuzritya kuMthupipI likAdayovarSAdAvaSmaNA saMsvedajAjAyaMte tathodake pUtarakADonaNakatramarikAledanakAda yaH samutpadyate tathA vanaspatikAye panakatramarAdayojAyate / tadevaM te jIvAstAni svayo nizarIrANyAhArayati ityevamAkhyAtamiti // 27 // evaM urUbasaMnavattAe // 27 // artha-have paMceMDiyanAM mala mUtra mAMheM upajatA evA, jIva AzrI kaheje. (evaMke0)
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ pazana vitIye sUtrakRtAMge ditIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. ejema sacittAcitta zarIranI nizrAyeM vikaleMDiya jIva upaje tema, tenA mala, mUtra, vamanA dikane viSe (uruva ke0 ) virUparUpa eTale kamyAdikane nAveM upaje, te jIva teNe vi STAdikane viSe upanA batA tehija yAhAra lIye. ityAdika pUrvavat jANavU // 2 // // dIpikA-atha paMceMDiyamUtrapurISonavAn jIvAnAda / (evamityAdi ) evaM pUrvokta prakAreNa sacittAcittazarIranizrayAyathA vikaleMDiyAjAyate / tathA tatsaMnaveSu mUtrapurISa vAMtAdiSu pare jaMtavouSTaM virUpaM rUpaM yeSAM te kurUpAstatsaMnavatvena tanAvena jaayte| teca viSTAdau zarIrAnirgate anirgatevA utpannAstadeva visstthaadikmaahaaryNtiiti| zeSaM praagvt||2|| // TIkA-sAMprata paMceMziyamUtrapurISonavAnasumataH pratipAdayitumAha / ( evamityAdi) evamiti pUrvoktaparAmarzaH / yathA sacittA cittazarIranizrayAvikaleMDyiAH samutpadyate tathA tatsaMnaveSu mUtrapurISavAMtAdiSu apare jaMtavokuSTaM virUpaM rUpaM yeSAM kamyAdInAM te kurUpA statsaMnavatvena tanAvanotpadyate / teca tatra viSThAdau dehAnirgate'nirgatevA samutpadyamAnA utpannAzca tadeva viSThAdikaM svayoninUtamAhArayati / zeSaM prAgvat // 2 // evaM khurajagattAe // 2 // artha-have sacitta zarIranI nizrAyeM je jIva upaje te pAzrI kahe. (evaM ke0) jema malamUtrAdikane viSa jIvanI utpatti thAyale. tema tiryaMcanA zarIrane viSa khura eTa le carmane viSa kITakane nAveM upaje eTale gAya, neza pramukhanA carma mAMheM prANiyo saMmaI, te tenuM carma mAMsa nahANa kare, cama vivara kare, te thakIje agur3a pujala nikale teja thAhAre : tathA acitta gavAdika zarIrane viSe paNa jIva upaje tathA sacittAcitta vanaspati zarIrane viSe paNa ghUNa kITakAdika saMmU.. te upajatAM tenuMja zarIra thAhA re. ityAdika jANavU // she|| // dIpikA-atha sacittadehAzrayAn jaMtUnAha / (evaMkhurugatAetti) yathA mUtraviSThAdA vutpAdastathA tiryagdeheSu (khuraguttetti) carmakITatvena jAyaMte / tathAhi |jiivtaamev goma hiSyAdInAM carmaNoM'taHprANinaH saMmUryate / teca tanmAMsacamaNI nadayaMti nakSyaMtazca tacca maNovivarANi kurvati / galaboNiteSu vivareSuca teSu tiSThaMtastadeva zoNitaM jayaMti tathA' cittagavAdidehepi tathA sacittAcittavanaspatizarIrepi ghuNakITakAH saMmUbate tadehame va nazyaMtIti // 2 //
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e // TIkA-sAMprataM sacittazarIrAzrayAna jaMtUna prtipaadyitumaah| (evNkhurguttaae| tyAdi) evamiti yathA mUtrapurISAdAvutpAdastathA tiryakzarIreSu (khuraguttAetti ) carma kITatayA samutpadyate / idamuktaM navati jIvatAmeva gomahiSyAdInAM carmaNoMtaH prANinaH saMmrayate teca tanmAMsacarmaNI jayaMti nakSyaMtazcarmaNovivarANi vidadhati galaboNite pu vivareSu tiSThaMtastadeva zoNitamAhArayati tathA acittagavA dizarIrepi tathA sacittAcitta vanaspatizarIrepi ghuNakITakAH saMmUryate teca tatra saMmUrbatastacarIramAhArayaMtIti // 25 // ahAvaraM puraskAyaM zraMgatiyA sattA gANAvidajoNiyA jAva kammaNiyA eNaNaM tabavukamA gANAvidANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIrasu sacittesu vA acittesuvA taM sarIragaM vAyasaM sikaMvA vAyasaMgadiyaMvA vAyaM pariga diyaM navAesu nahAnAgI navati adevAesu adenAgI navati tiriyaM vAesu tiriyaMnAgI navati taMjadA nasA himae madiyA karae harata Nue suzodae tejIvA tesiM pANAvidANaM tasathAvarANaM pANANaM siNe damAdAreti tejIvA ahAreti puDhavisarIraM jAvasaMtaM avareviyaNaM tesiM tasathAvarajoNiyANaM sANaM jAvasujhodagANaM sarIrA pANAvaramA jAvamaskAyaM // 30 // artha-have apakAyatuM pratipAdana kare . have bIlu sthAnaka . zrI tIrthakareM kaDaM yA jagat mAMhe koI eka jIva tathAvidha karmane udaya nAnAvidha yonika batA yAvat karmane kAraNe AkarSitA tyAM AvyA batA nAnA prakAre trasa te darAdika ane sthAvara te darikAya lavaNAdika prANInAM sacitta acitta zarIrane viSe te apakAyatuM zarIra vAyuyeM karI nipajAvyuM tathA (vAyasaMgahiyaMvA ke0 ) vAyare karI samyak prakAre grahyu tathA (vAyaMparihiyaM ke0 ) vAyare karI anyonya parigata eTale mAhomAMheM melavyu tathA (navAesunaTTanAgInavati ke0 ) kavaMgata vAyarAne viSe javaMgata nAgI thAya eTale kavaM vAyu thake pANI paNa napaharo rahe. (ahevAesubahenAgInavatike 0 ) tathA nice nice vAyare nico hoya, (tiriyaMvAesutiriya nAgInavati ke0) ti vAyare ti jo thAya, je je pariNAme vAyu varte, tema tema pANI paNa pariName ( taMjahA ke 0 ) have tenA nAma kahele. (usA ke ) usapaDe te (himaeke0 ) hima (mahiyA ke0 ) dhU yarI (karae ke0 ) karagaDA (haratapue ke0 ) tRNane ayeM sthita evA pANInA biMDa A (sukhodae ke0) zuzodaka te svanna pANI ityAdika pANI jAti mAMheM jIva upaje.
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ 730 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. te jIva tyAM upanA batA te nAnA prakAranA trasa bhane sthAvara prANiyono sneha thAhA re. ityAdika zeSa sugama // eTale vAta yonika thapakAya dekhADyo. // 30 // // dIpikA-yathApkAyaM vaktukAmastatkAyakAraNabhUtavAyukathanapUrvamAha / (ahAvara mityAdi) athaitadAkhyAtaM / ihaike satvAH karmodayAttatra vAyuyonike'pakAye vyutkramyAgamya nAnAvidhAnAM trasAnAM daurAdInAM prANinAM sthAvarANAM ca haritalavaNAdInAM sacittAcitta deheSu tadapkAyazarIraM vAyuyonikatvAdapkAyasya vAyunA upAdAnahetunUtena niSpAdita tathA vAtena saMgRhItaM dhanapaTalAMtarnirvRttaM tathA vAtaparigataM vAyunA'nyonyAnugataM ardhvagate vAte navanAganavati / gaganagatavAyuvazAUlaM vyomni saMmUrbate / adhogate / vAte jalamapyadhaH syAt tiryaggateca tiryak vAtayonikatvAUlasya yatra yatra vAyuH pariNamati tatra tatra tatkAryanUtaM jalamapi saMmUrbate / jalanedAn vakti / (satti ) a vazyAyaH himaM mahikAdhUmarIkarakAH (harataputti) tRNAyaprAptAjalabiMdavaH zuzodakaM pratItaM / ihaike jIvAH zucajale jAtAnAnAvidhatrasasthAvarANAM utpattyA''dhAranUtAnAM snehaM jadayaMti / zeSaM sugamaM // 30 // // TIkA-sAMpratamapkAyaM pratipAdayiSustatkAraNanUtavAtapratipAdanapUrvakaM pratipAda yatItyAha / (ahAvara mityAdi) athAnaMtarameta vakSyamANaM purA pUrvamAkhyAtaM / ihAsmi na jagatyeke sattAstathAvidhakarmodayAnAnA vidhayonikAH saMtoyAvatkarmanidAnena tatra tasminvAtayonike'pakAye vyutkramyAgatya nAnAvidhAnAM baduprakArANAM trasAnAM daraprana tInAM sthAvarANAMca haritalavaNAdInAM prANinAM sacittA cittanedaninneSu zarIreSu tadapUkA yazarIraM vAtayonikatvAdapkAyasya vAyunopAdAnakAraNanUtena samyak saMsikaM niSpA ditaM / tathA vAtenaiva samyagRhItamanrapaTalAMtanirvRttaM tathA vAtenAnyonyAnugatatvA tparigataM tathordhvagateSu vAteSUrvanAgI navatyapUkAyogaganagatavAtavazAdivi saMmUbate jalaM tathA'dhastAjateSu ta 6zAnavatyadhonAgItyapakAyaevaM tiryaggateSu tirygnaagiinvtypkaayH| idamuktaM navati / vAtayonikatvAdapkAyasya yatra yatrAsau tathA vidhapariNAmapariNatonava ti tatra tatra tatkAryanUtaM jalamapi saMmUrbate / tasya cAnidhAnapUrvakaM nedaM darzayitumA ha / tdythaa| (usatti ) avazyAyaH (himayetti) zizirAdauvAteritAhimakaNAmiti kAH dhUmikAH karakAH pratItAH ( harataNuyatti ) tRNAyavyavasthitAjalabiMdavaH gudodakaM pratItamiti / ihAsminnudakaprastAve eke sattAstatrotpadyate svakarmavazagAstatrotpannAste jIvAsteSAM nAnAvidhAnAM trasasthAvarANAM svotpattyAdhAranUtAnAM snehamAhArayaMti te jIvA stabarIramAhArayaMti anAhArakAna nvNtiityrthH|shessN sugamaM yAvadetadAkhyAtamiti // 30 //
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 31 ahAvaraM puraskAyaM idegatiyAsattA udagajoNiyA nadagasaMnavA jAva ka mmaNiyANeNaM taba vaktamA tasathAvarajoNiesa udaesa udagattAe vi nahati tejIvA tesiM tasathAvarajoNiyANaM udagANaM siNehamAdArati tejIvA AdAreMti puDhavisarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM toseM tasathAvara joNiyANaM nadagANaM sarIrA pANAvamA jAvamakAyaM // 31 // artha-have thapakAya yonika thapkAya dekhADe. atha have apara sthAnaka zrI tIrthaka reM kajhuMDe. yA jagat mAMheM koi eka jIva udakayonika udakane viSe saMnavale,yAvat ka maine kAraNe karI eTale tathAvidha karmane nadayeM vAtavaze napanA evA trasa ane sthAvara jIva, tenA zarIrane adhAra nUta evaM nadaka je pANI te udakeM napanA trasa sthAvara yo nika udaka tene viSe udaka paNe supaje,te jIva tyAM napanA thakA te nadakano sneha thA hAre. ityAdikaM zeSa sugamam // 31 // // dIpikA-vAtayonikaM jalamuktvA jalasaMnavaM jalamAha / (yahAvara mityAdi) ihaike satvAvAtavazotpannatrasasthAvaradehAdhAranUtamudakaM yonirutpattisthAnaM yeSAM te tathA udakasaM javAstrasasthAvarayonikeSu udakeSu aparodakatayA utpadyate / teca jalasatvAsteSAM trasa sthAvarayonikAnAM jalAnAM snehaM parAmyapi prathivyA dizarIrANi cAhArayati / tacca prathi vyAdizarIraM naditaM sattArUpyamAnIyAtmasAtkuveti |anyaanypi tatra trasasthAvarazarIrANi vartate teSAM ca nIrayonikAnAM nIrANAM nAnAvidhAni zarIrANi vartate etadAkhyAtaM // 31 // ||ttiikaa-tdevN vAtayonikamapkArya pradAdhunApkAyasaMnavamevApkAyaM drshyitumaah| (ahAvaramityAdi ) athAparamArakhyAtamihAsmin jagati udakAdhikAre vA eke satvA stathAvidhakarmodayA kSAtavazotpannatrasasthAvarazarIrAdhAramudakaM yonirutpattisthAnaM yeSAM te tathA tathodakasaMnavA yAvatkarma nidAnena tatrotpitsavastrasasthAvarayonikeSadakeSvaparoda katayA vivartate samutpadyate te codakajIvAsteSAM trasasthAvarayonikAnAmudakAnAM sne hamAdArayaMtyanyAnyapi dRthivyAdizarIrANyAhArayati / tacca pRthivyAdizarIramAhAritaM sat sArUpyamAnIyAtmasAtprakurvatyaparANyapi tatra trasasthAvarazarIrANi vivartate teSAM codaka yonikAnAmudakAnAM nAnAvidhAni zarIrANi vivartate ityetadAkhyAtaM // 31 // ahAvaraM puraskAyaM degatiyA sattA nadagajoNiyANaM jAva kammaniyANeNaM taba vukamA udagajoNiesa ndaesu udagattAe vinati te jIvA tesiM
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 ditIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. nadagajoNiyANaM jIvANa nudagANaM siNedamAhAraitite jIvA AdAti puDhavisarIraM jAvasaMtaM avareviyaNaM jIvANaM udagajoNiyANaM nadagANaM sarIrA pANAvannA jAvamaskAyaM // 32 // artha-have anya sthAnaka zrI tIrthakareM kayuM . thA jagat mAMhe koI eka jIva tathAvidha karmanA udaya thakI udaka yonika udakane viSa upaje. tyAM upanA thakA tu daka jIvano sneha thAhAre, zeSaM sugamaM // 32 // // dIpikA-tadevaM trasasthAvaradehasaMnavaM jalayonitvena pradA'dhunA nirvizeSaNaja lasaMnavameva jalaM darzayati / (yahAvara miti) iha eke satvAudakayonikeSu udakeSUtpadyate teca teSAM jalasaMnavAnAM AtmAdhAranUtAnAM zarIraM nadayati / zeSaM prAgvat // 3 // // TIkA-tadevaM trasasthAvarasaMnavamudakayonitvena pradA'dhunA nirvizeSaNamaprakAya saMnavamevApakAyaM darzayitumAha / (ahAvaramityAdi) athAparamArakhyAtamihAsmin jagatya dakAdhikAre vA eke satvAH svarutakarmodayAudakayoniSUdakeSUtpadyate teca teSAmudaka saMna vAnAmudakajIvAnAmAtmAdhArajUtAnAM zarIramAhArayati / zeSaM sugamAyAvadAkhyAtamiti35 adAvaraM puraskAyaM zdegatiyA sattA udagajoNiyANaM jAvakkammaniyANe eM taba vukamA nadagajoNiesu udaesu tasapANattAe vinati tejI vA tasiM nadagajoNiyANaM udagANaM siNedamAdAreti tejIvA AdAti puDhavisarIraM jAvasaMtaM avareviyaNaM tasiM udagajoNiyANaM tasapANANaM sarIrA pANAvamA jAvamakAyaM // 33 // artha-have anya sthAnaka zrI tIrthakara deveM kahyu. yA jagat mAMhe koI eka jIva ka meM presyA thakA udaka yonika udakane viSe pUyarAdika trasa prANa paNe upaje. te upanA batA tenuM zarIra AhAre. ityAdika pUrvavat jANavu // 33 // // dIpikA-atha jalAdhAranUtAna trasAnAha / ihaike satvAudakayonikeSUdakeSu trasaprA NitayA pUtarakAditvena natpadyate / teca utpadyamAnAnatpannAzca teSAM jalayonikAnAM ja lAnAM snehamAhArayati / zeSaM prAgvat // 33 // // TIkA-sAMpratamudakAdhArAnaparAn pratarakAdikAMstrasAndayitumAha / (ahAvarami
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 733 tyAdi) athAparametadAkhyAtamihaike satvAudakayoniSu codakeSu trasaprANitayA pUtaraka ditvena vivartate samutpadyate te cotpadyamAnAH samutpannAzca teSAmudakayoninAmudakAnAM sne hamAhArayati / zeSaM sugamaM yAvadAkhyAtamiti // 33 // adAvaraM puraskAyaM zdegatiyA sattA NANAvihajoNiyA jAva kammaniyA NaNaM taba vukamA gANAvidANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIresu sacitte suvA acittesuvA agaNikAyattAe vinati te jIvA tesiM pANAvi dANaM tasathAvarANaM pANANaM siNedamAhAraiti te jIvA AdAreMti puDha visarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM tesiM tasathAvarajoNiyANaM agaNINaM sarIrA pANAvamA jAva marakAyaM sesA tinni AlAvagA nadagANaM // 3 // adAvaraM puraskAyaM degatiyA sattA gANAvihajoNiyANaM jAva kammani yANeNaM taba vakamA gANAvihANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIresa saci tesuvA acittesuvA vAnakAyattAe vinati jadA agaNINaM tadA nA piyavA cattAri gmaa||35|| artha-have agnikAya jIva AzrI kahe. atha have anekai sthAnaka zrI tIrthakara deveM kahyu. A jagat mAMheM koI eka jIva nAnA prakAranA yoni vAlA, te evA prakAraceM karmopA jana karIne, nAnAvidha trasa ane sthAvara prANinA zarIrane viSe sacittane viSe, acitta : ne viSe, anikAya paNe upaje. tyAM napajatA batA, te trasa ane sthAvara prANIno sne ha AhAre. ityAdikaM zeSaM sugamaM ||ahiiN agnikAyane viSe zeSa traNa bAlAvA nadakanA aAlAvAnI peThe jANI levA. // 34 // have vAyukAya jIva pAzrI kahele. have aneruM sthA naka zrI tIrthakareM kajhuM. yA jagata mAhe koI eka jIva nAnAvidha yonika karmane vazava rti thakA nAnA prakAranA trasa ane sthAvara jIvonAM zarIra sacitta ane acittane viSe vAyukAya paNe upaje, ityAdika jema agnikAyanA cAra AlAvA kahyA. tema e vAyu kAyanA paNa cAra AlAvA kehevA. // 35 // // dIpikA-atha tejaHkAyamAha / eke satvAH karmodayAnnAnAvidhAnAM trasasthAvarA NAM deheSu sacineSvacitteSu vA'gnitvena vivartate prA'navaMti / tathAhi / paMceMkhyitirazcAM daMtimahiSAdInAM parasparaM yuvAvasare daMtazRMgayoge' nirutpadyate / evamacitteSvapi tada sthigharSaNAdagnirutpattiH / vikaleMziyazarIreSvapi yathAsaMnavaM yojyaM / sthAvareSu vanaspati 205
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM pASANAdiSu sacittAcitteSu agnijIvAH samutpadyate / teca tatrotpannAsteSAM trasasthAvarA NAM snehamAhArayati / zeSaM sugamaM / anye trayopyAlApakAnadakavaSTavyAH // 34 // atha vAyukAyamAha / idamanikAyavaghyAvyeyaM // 35 // // TIkA-sAMprataM tejaHkAyamuddizyAha / (ahAvaramityAdi ) athaitadaparamAkhyAtaM / hAsmin saMsAre eke kecana satvAHprANinastathAvidhakarmodayavartinonAnAvidhayonayaH prA ka saMtaH pUrvajanmani tathAvidhaM karmopAdAya tatkarmanidAnena nAnAvidhAnAM trasasthAvarANAM prANinAM sacitteSvaciteSu zarIreSu cAmitvena vivartate prAunavaMti / tathAhi / paMceMzyiti razcAM daMtimahiSAdInAM parasparaM yuvAvasare viSANasaMgharSe sati aniruttiSThate evamacitteSva pi tadasthisaMgharSAdagnerunAnaM tathA dIDiyAdizarIreSvapi yathAsaMnavamAyojanIyaM / tathA sthAvareSvapi vanaspatyupalAdiSu sacittAcitteSvagnijIvAH samutpadyate te cAmijIvAstatrotpa nAsteSAM nAnAvidhAnAM trasasthAvarANAM snehamAhArayati / zeSa sugama yAvannavaMtItyevamA khyAta apare trayopyAlApakAH prAgvaiSTavyAiti // 35 // sAMprataM vaayukaaymuddishyaah| (yahAvaramityAdi) athAparametadArakhyAtamityAdya nikAyAgamena vyAkhyeyaM // 35 // adAvaraM puraskAyaM igatiyA sattA NANAvidajoNiyANaM jAva kammani yANeNaM tava vukammA pANAvidANaM tasathAvarANaM pANANaM sarIrasu saci tesuvA acittesuvA puDhavittAe sakaratAe vAluyattAe imAna gAdA = aNugaMtavAna " puDhavIya sakarAvA,luyAya ubale silAya loNU se // ayata nya taMba sIsaga, ruppa suvasmeya vazreya ||1||driyaale diM gulae, maNosilA sAsagaMjaNapavAle // apnapAlanavAlaya, bAyarakA e maNividANA // // gomeUeya rUyae, aMkephalihiya lohiykey|| maragayamasAragalle, nUyamoyaga iMdaNIleya // 3 // caMdaNa geruya daMsagapne, pulae sogaMdhieya bohave // caMdappana verulie, jalakaMte sUrakaMteya // 4 // eyAna eesu nANiyavAena gAdAna jAva sUrakaMtAevi vuhati tejIvA te siMNANAvidANaM tasathAvarANaM pANANaM siNedamAdAreti tejIvA AdAreM ti puDhavisarIraM jAva saMtaM avareviyaNaM tesiM tasathAvarajoNiyANaM puDha vINaM jAva sUrakaMtANaM sarIrA pANAvalA jAvamakAyaM sesaM timila vagA jahA ndgaannN||36||
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 35 artha-have pRthvIkAya jIva pAzrI kahe. have anya sthAnaka pUrva zrI tIrthakareM kaDaM. thA jagat mAMheM koI eka jIva, nAnA prakAra yonika, yAvat karmAdhIna thakA tyAM napaje. nAnA prakAranA trasa sthAvara prANInAM zarIrane viSe, sacittane viSe, acittane viSe, zarkarA eTale kAMkarA paNe, velu eTale reti paNe, ityAdika (zmAu~gAhA ke0) e thAgalanI cAra gAthAyeM karI pRthvIkAyanA neda kaheze te pramANe, (aNugaMtavA ke0 ) sarva jANI se vA. ( puDhavIya ke0) pRthvI paNe (sakkarA ke0 ) kAMkarA paNe, (vAluyAya ke0 ) velU te retI paNe, (gvale ke0) upala eTale pASANanA kaTakA paNe, (silAya ke0) mA TI ane pAzAnI zilApaNe, (loNUseke0 ) samuzadikanA lUNa te paNe, nase eTale usa paNe, te khArI dhUla paNe, (ayata ke0) loha paNe, (uya ke0) jasata taruthA paNe, (taMba ke0 ) trAMbA paNe, (sisagaM ke0) zIsA paNe, (ruppa ke0 ) rUpA paNe, (suvaraleya ke) suvarNa paNe, (vazreya ke0) vaja, te hIrA paNe, (hariyAle ke0) haritAla paNe, (hiMgulaeke) hiMgalo paNe, (maNosilAke) maNasIla paNe, (sAsagaMja ke0) sAsaga eTale ratnanIjAti, aMjana eTale suramo te paNe, (pavAleke) paravAlAM, (annapamalapnavAluya ke0) anapaDala ane acavAluka eTale thAkAzanA jalasa tathA akAzanA jalasa sahita dhUla,e (bAyarakAya ke0) bAdarakAya, pRthvInA neda kahyA. have (maNivihANA ke0) maNinA neda kahele. (gomeUeya ke) gomedya ratna, (rUyae ke0) rajata ratna, (aMke ke0) aMka ratna, (phalihiya ke0) sphATika ratna, (lohiyarakeya ke0) lohitAda ratna, (maragaya ke0) marakata ratna, (masAragalne ke0) masAragana ratna, (nUyamoyaga ke0) nUjamocaka ratna, (iMdaNIleya ke0) iMznIla ratna, (caMdaNa ke) caMdana ratna, (gesya ke0 ) geruka ratna, ( haMsagapne ke0 ) haMsagarna ratna, (putlae ke ) pulAka ratna, ( sogaMdhieya ke0 ) sugaMdhika ratna, ( bodhave ke 0 ) jANavAM. (caM dappana ke0 ) caMprana ratna, ( verulie ke) vaimUrya ratna, ( jalakaMte ke0 ) jalakaMta ratna, (sUrakaMteya ke0) sUryakAMti ratna, suvarNakAMta ratna paNa enuM nAma . e cAra gAthA ne viSe, pRthvIkAyanA nAma kahyAMDe. yAvat sUryakAMta paNe eTale eTalA dUra lage pRthvI kAyane nAveM jIva upaje. te jIva tyAM upajatA batA te nAnA prakAranA trasa ane sthA vara prANInA sneha thAhAre ; ityAdika zeSa sugama. e pathivIkAyanA zeSa traNa thA lAvA jema udakanA kahyA tenI peMThe jANI levA. // 36 // // dIpikA-atha pRthivIkAyamAha / ihaike satvAH karmavazagAnAnA vidhatrasasthAvarA NAM deheSu sacitteSu acitteSuvA ethivItvenotpadyate / tdythaa| sapezirassu mAyaH karidaM
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36 ditIye sUtrakRtAMge kSitIye zrutaskaMdhe tRtIyAdhyayanaM. . teSu mauktikAni sthAvareSvapi vaMzAdiSu tAnyeva / evamacitteSUSarAdiSu lavaNatvena jAyate tadevaM pRthvIkAyikAnAnA vidhAsu pRthvISu zarkarAvAlukopala zilAlavaNAdinAvena tathA gomedakAdiratnanAvena bAdaramaNi vidhAnatayA samutpadyate // (eyAu~gAhAutti) etAgAthA anugaMtavyAH / etajAthAnugamena padAni vAcyA ni / (puDhavIyasakarAvAluyAyaityAdi) atra padoccAroyathA puddhvittaae| sakkaratAe vAyattAe ityAdi / evaM gAthAnusAreNa padAni vA cyAni / yAvatsUrakaMtattAetti / zeSaM sugama evaM catvAropyAlApakAnadakAgamena jnyeyaaH||36|| // TIkA-sAMpratamazeSajIvAdhAraM pRthiviikaaymdhikRtyaad| (ahAvara mityAdi ) tha thAparametatpUrvamAkhyAtaM / ihaike satvAH pUrva nAnAvidhayonikAH svarutakarmavazAnAnAvidha trasasthAvarANAM zarIreSu pRthivItvenotpadyate / tdythaa| sapaziraHsu maNayaH karidaMteSu maukti kAni sthAvareSvapi veNyAdiSu tAnyeveti / evamacitteSUpalAdiSu lavaNanAvanotpadyate / ta devaM pRthivIkAyikAnAnAvidhAsu ethivISu zarkarAvAlukopalasitAlavaNAdinAvena tathA gomeda kAdiratnanAvenaca bAdaramaNi vidhAnatayA samutpadyate / zeSaM sugamaM / yAvaccatvAropyA lApakAudakAgamena netavyAiti // 36 // ahAvaraM puraskAyaM savepANA savenUtA savejIvA savesattA gANAvidajo NiyA gANAvihasaMnavA pANAvihavukamA sarIrajoNiyA sarIrasaMnavA sarIravukamA sarIrAdArA kammovagA kammaniyANA kammagatIyA kamma vizyA kammaNAceva vippariyAsamaveti // 37 // artha-have samasta jIva AzrI kahe. have aneruM sthAnaka pUrvaM zrI tIrthakareM kapu.yA jagat mAMhe sarvaprANa, sarvanUta, sarvajIva, sarvasatva, nAnA prakAra yonika nAnA prakAra nI yonine viSe saMnava eTale utpatti jenI, nAnA prakAreM AvyA batA, zarIrayonika zarIrane viSe napaje. zarIrane viSe yAvyA batA tyAM upaje eTale narakAdika cAra gatine viSe zarIra paNe upaje. tyAM tyAM yathAyogya zarIrano AhAra kare. karmane vaze upaje ka maine kAraNe karIne karme karI karmane anusAreM gati pAme. kamai karI jaghanya madhyama ane utkRSTa sthiti pAme. eTale je jIva aa navamAM jevo tevoja bAgale naveM na thAya. e kAraNe jIva, karmane vaze sukha vAMbato paNa viparyAsa kuHkha pAme. // 37 // // dIpikA-atha sarvajIvAnAzrityAha / athAparamidamAkhyAtaM / sarve jIvAnAnA vidhayonikAnAnAvidhayoniSUtpadyate yatraca utpadyate tatra tadehA''hAriNaH syuH| tenAhAre e cAguptAH karmavazagAzcaturgatiSu camaMti // // 37 //
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 37 // TIkA-sAMprataM sarvopasaMhAra dhAreNa sarvajIvAna saamaanytobinnnipuraah| (ahA varamityAdi) athAparametadArakhyAtaM / tdythaa| sarve prANAH prANino'traca prANinUtajIvana tvazabdAH paryAyatvena iSTavyAH kathaMcinnedaM cAzritya vyaakhyeyaaH| teca nAnAvidhayonikAto nAvidhAsu yoniSUtpadyate nArakatiryaGnarAmarANAM parasparagamanasaMnavAneca yatra yatrotpadyatve te tattabarIrANyAhArayati tadAhAravaMtazca tatrAguptAzravadhAratayA karmavazagAnArakatiryaGnarA maragatiSu jghnymdhymotkRssttsthityonvNti|anenedmuktN navati / yoyAgiha navesa tA hagevAmutrApi navatItyetannirastaM navatya pitu karmopagAH karmanidAnAH karmAyattagatayonavaMti tathA tenaiva karmaNA sukha lipsavopi taviparyAsaM kuHkhamupagaDaMtIti // 37 // se evamAyANaha se evamAyANittA AdAragutte sahie samie sayAjae ttibemi||biysuyskNdhss AhAraparimA pAma taIyaMmajayaNaM sammattaM // 3 // artha-haveM guru, ziSya pratye kahele ke, (seeva ke0 ) te ema (mAyAha ke0 ) ta me jANo je, meM Adi thakI sarvajIva pAzrI thAhAranuM vizeSa saMsAra paricamaNa ka jhuMDe. (seevamAyANittA ke0 ) evaM jANIne je vivekI jana hoya te, (thAhAragutte ke0) AhArane viSe gupta thAya. etAvatA zuru nirdoSa eSaNIka thAhAranu khapa kare, ne (sahie ke) jJAna darzana ane cAritraM karI sahita thako (samie ke) pAMca sami tiyeM samito, (sayAjae ke0 ) sadA sarvakAla eTale jAvajIva sudhI saMyamane viSe yatna kare. tibemino artha pUrvavat jANavo // e zrIsUyagaDAMgasUtranA bIjA zrutaskaMdhane viSe, AhAraparijhA nAma trIjA adhyayanano saMkepArtha bAlAvabodha samApta thayo. // 37 // ||diipikaa-(seevmaayaannhtti) tadevaM jAnIta yUyaM ! yatpUrvoktaM srv|evN jJAtvA cAhAragupta eva samitiyutaH samitaH sahitovA jJAnAdiniH sadA yateta saMyame prayatnavAna navediti / bravImIti puurvvt||3|| itihitIyazrutaskaMdhe thAhAraparijhArakhyaM tRtIyamadhyayanaM smaaptm|| // TIkA-sAMpratamadhyayanArthamupasaMjirAha / (seevamAyANahetyAdi ) yadetanmayA ''ditHprnRtyukt| tdythaa| yoyatrotpadyate sa taharIrAhArakojavatyAhAraguptazca karmAdatte ka maNAca nAnAvidhAsu yoniSu arahaTTaghaTInyAyena paunaHpunyena paryaTatItyevamAjAnIta yUyaM! etaviparyAsaM kuHkhamupagaDhaMtIti / etatparijhAyaca sadasa divekyAhAraguptaH paMcaniH samiti niH samitoya divA samyak jhAnAdike mArge itogataHsamitastathA saha hitena vartate sahitaH sansadA sarvakAlaM yAvauvAsaM tAvadyateta tatsaMyamAnuSThAne prayatnavAn navediti / iti pari smaatyrthe|brviimiitipuurvvt / gto'nugmH| sAMprataM nayAste ca praagvissttvyaaH||30|| samA tamAhAraparijhArakhyaM tRtIyamadhyayanam // 3 //
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ 838 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. atha dvitIyazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaprAraMbhaH have coyuM pratyAkhyAna kriyAnAmA adhyayana prAraMniyeM baiyeM. trIjA adhyayanamAM yA hAra yI karmabaMdha thAya. ema kahyo te karmabaMdha paJcarakANa karavAyI TalI jAyabe, te kAraNa mATe cothuM adhyayana pratyAkhyAna kriyA nAmeM kahiyeM DhaiyeM. suyaM meAnasaMteNaM jagavayA evamaskAyaM ida khalu paJcarakA kiriyANA mayaNe tassaNaM prayamaThe patte yA prapaJcakANIyAvi navati // yayA kiriyA kasaleyAvi javati cyAyA micA saMviyAvi navati yA etadayAvi navati yayA egaMtabAleyAvi navati yayA e gaMtasutteyAvi bhavati yayA aviyAramaNavayaNakAyavakkeyAvi navati prAyA paDiyaJprapaJcakAyapAvakammeyAvi navati esa khalu bhagava tA prakAra saMjate pravirate paDiyapaJcaskAya pAvakamme sakirie asaM etadame egaMtavAle egaMtasutte sevAle vyaviyAramaNavaya ekA rah suvimavi Na parasati pAveyase kamme kai // 1 // ( saMteAM ke0 ) artha- sudharma svAmI jaMbUsvAmi pratyeM kahebe ke, (suryame ke0 ) meM ema sAMnasuMbe. yuSman ( nagavayAevamarakArya ke0 ) nagavaMta zrI mahAvIradeva tIrthakara teNeM ema kayuMbe. ( ihakhalupaJcarakA Na kiriyANAmayaNe ke0 ) e pravacanane viSe khalu e vAkyAlaMkAre pratyAkhyAnakriyA nAmeM adhyayana, ( tassA mahepasa te ke0 ) teno e artha je yAgala kaheze, te kahebe, (yAyAdha paJcarakA liyA vinavati ke0 ) e AtmA jIva mithyAtva, avirati, pramAda, kaSAya, ghane yoga sahita svanAveM rahyo ko, pratyAkhyAnI hoya. yapi zabda yakI tehIja khAtmA, koI eka rUDAM kAM raNa thakI paJcarakANI paNa hoya. (chAyAA kiriyA kusaleyA vinavati ke 0 ) e khAtmA rUDA anuSThAneM rahita paNa hoya. api zabda thakI rUDA dhanuSThAneM sahita paNa doya, tathA (chAyA miThAsaMThiyA vinavati ke0 ) e zrAtmA mithyAtveM saMsthita paNa hoya, ane yapi zabda kI mithyAtva thakI rahita paNa hoya, ( chAyAeMgaMtadameyA vinavati ke 0 ) eAtmA ekAMte prANIune daMmano karanAra paNa hoya, tathA ( dhAyAegaMta bAjeyA vinava ti ke0 ) eAtmA ekAMta bAla paNa hoya, (chAyAeMgaMtasutteyA vinavati ke0 ) tathA 0 For Private Personal Use Only
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. etmA ekAMta suto eTale zayana karanAra paNa hoya, ( zrAyAegaMtayaviyAramaNavayaNa kAya kyAvinavati ke 0 ) tathA e khAtmA ekAMta avicAyuM koI kArya kareM, evA mana vacana ne kAyAyeM karI sahita paNa hoya, ( chAyApaDiyA pazcca rakAya pAvakammeyA vibhavati ke 0 ) tathA e khAtmA, apratihata eTale virateM kara nayI hasyAM tathA nayI paJcakhyA pApa karma jeNe evo paNa hoya, (esakhalu bhagavatArakAe ke0 ) evo jIva zrI bhagavaMte kone valI kevo kahyo to ke? ( saMjate ke0 ) asaMyata (virate ke 0 ) avirati (paDadayapaccAyapAvakamme ke0 ) apratihata eTaleM nayI hasyAM paJcarakA karIne pApa karma jeNe, ( sakirie ke0 ) kriyA sahita, ( saMme ke0 ) saMvara rahita ( etadame ke 0 ) ekAMteM daMma, ( egaMtabAle ke0 ) ekAMte bAla, ( egaMta sutte ke0 ) e kAMteM to eTale zayana karanAra, evo ko. ( sevAle viyArama evaya ekAya vakke ke 0 ) te bAla, vicAravAn evo mana vacana ane kAyAyeM karI rahita bato, je pApa karmane (suvimavipassaMti ke0 ) svapnAMtareM paNa dekhe nahI. ( pAveyasekammekAi ke0 ) to paNa tene tevAM pApakarmano baMdha thAyale. // 1 // // dIpikA-atha pratyAkhyAna kriyAkhyaM caturthamadhyayanamAracyate / tasyedamAdisUtraM / ( suryametyAdi ) zrutaM mayA''yuSmatA jagavatedamAkhyAtaM / ihAMge pratyAkhyAnakriyAnAmA dhyayanaM tasyAyamarthaH / zrAtmA svanAvataevA'pratyAkhyAnI navati / prapizabdAtsakadA citprakhyAnyapi navati / zrAtmA kriyAkuzalaH sadAcAraH syAdakriyA kuzalopi / zrAtmA mi dhyAtvasaMsthitaH zrAtmA ekAMtadaMDo hiMsakaH syAt zrAtmA bAlaH suptonAvasuptazca / zravi cArANi azojanAni manovacaH kAya vAkyAni yasya sa tathA / vAggrahaNenaiva vAkyasya gatA sarayaa kyagrahaNaM vAgvyApArasya prAcuryajJApanArthe / tathA'pratihata pratyAkhyAtapApaka pratihataM nivAritaM pratyAkhyAtena viratyA pApakarma yena sa tathA evameSAtmA asaMyato'virato'pratihatapratyAkhyAtapApakarmA sakriyo'saMvRtaH ekAMta daMDa: ekAMtabAlaH ekAMtasutaH sa bAlo'vicAramanovacaH kAyavAkyaH sa evaMbhUtaH paTuvijJAnara citaH svapnamapi na pazyati tenApyevaMbhUtenAvyaktajJAnenApi pApaM karma badhyate // 1 // 830 // TIkA - tRtIyAdhyayanAnaMtaraM caturthamAracyate / asya cAyamanisaMbaMdhaH / ihAnaM tarAdhya hAraguptasya karmabaMdho' nihito'tra tatpratyAkhyAnaM pratipAdyate / yadi vottaraguNasaM pAdanArtha detarAhAraparijJoktA / sA cottaraguNarUpA pratyAkhyAna kriyAsamanvitasya navatI tyatayAhAraparijJAnaM taraM pratyAkhyAna kriyAdhyayanamAracyate ityanena saMbaMdhenAyAtasyA'dhyaya For Private Personal Use Only
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ G40 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. nasyopakramAdIni catvAryanuyoga dhArANi navaMti / tatropakramAMtargatIrthAdhikAroyam / tadyathe ha karmopAdAnanUtasyAzunasya prakhyAnaM prtipaadytiti| sAMprataM nidepastatrApyoghaniSpanne' dhyayanaM nAma niSpanne pratyAkhyAnakriyeti vipadaM nAma / tatra pratyAkhyAnapada nidepArtha niyu ktikadAha / " NAmaM uvaNAdavie, azva paDiseha eya naavey|| esopaccarakANa,ssa babiho hoinirakevo ,, // 1 // (NAmaMThavaNetyAdi) nAmasthApanA ivyaaditsaaprtissedhnaavruupH| pratyAkhyAnasyAyaM SoDhA nikSepaH / tatrApi nAmasthApane sugame / vyapratyAkhyAnaM vyasya ivyeNa ivyAdvye vyanUtasya vA pratyAkhyAnaM / tatra sacittAcittanedamizrasya pratyAkhyAnaM ivyanimittaM vA pratyAkhyAnaM yathA dhamminnasya / evamaparAsyapi kArakANi svadhiyA yoja niiyaani| tatra dAtuminA ditsA na ditsA aditsA tayA pratyAkhyAnamaditsApratyAkhyAnaM / satyapi deye satica saMpradAnakArake kevalaM dAturdAtuminA nAstItyato'ditsApratyAkhyA naM tathA pratiSedhapratyAkhyAnamidaM / tdythaa| vivaditavyAnAvAdiziSTasaMpradAnakArakA nAvAmA satyAmapi ditsAyAM yaH prtissedhsttprtyaakhyaan| nAvapratyAkhyAnaM tu vidhAMDataH karaNazurUsya sAdhoH zrAvakasya vA mUlaguNapratyAkhyAnamuttaraguNapratyAkhyAnaM ceti / ca zabdAdividhamapi nobAgamatonAvapratyAkhyAnaM iSTavyaM nAnyaditi / sAMprataM kriyApadaM ni deptavyaM / tacca kriyAsthAnAdhyayane nikssiptmiti| na punrnidipyte| iha punarnAvapratyAkhyA ne nAdhikAraiti darzayitumAha / " mUlaguNe suyapagayaM, paJcarakANe ihaM adhIgAro // ho U dutappaJcazyA, appaJcarakANa kiriyaa,,|| 2 // (mUlaguNesuyaztyAdi) mUlaguNAH prA pAtipAtaviramaNAsteSu prakRtamadhikAraH prANAtipAtAdeH pratyAkhyAnaM kartavyamiti yAva t / iha pratyAkhyAnakriyAdhyayane nArthAdhikAroyadi mUlaguNapratyAkhyAnaM na kriyate tatro pAyaM darzayitumAha / pratyAkhyAnAnAve'niyatatvAdyatkicanakAritayA tatpratyayikA tanni mittAnAvAmutpadyate pratyAkhyAnakriyA sAvadyAnuSThAna kriyA tatpratyayikazca karmabaMdhastannimi tazca saMsAraityataH pratyAkhyAnakriyA mumukuNA vidheyeti / gatonAmaniSpannonidepo'dhunA sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccArayitavyaM / taccedaM ( suyaMmethAsaMteNamityAdi) asya cAnaMtaraparaMparasUtraiH saha sNbNdhovktvyH| sacAyamihAnaMtarAdhyayanaparisamAptAvidaM sUtramAhAraguptaHsamitaH sahitaH sadA yatetetyetanmayA zrutamAyuSmatA nagavatedamAkhyAtame vamanayA dizA paraMparasUtrairapi saMbaMdho'nyUhyaH / ihAsmin pravacane sUtrakRtAMgevA / khalviti vAkyAlaMkAre / pratyAkhyAnakriyAnAmAdhyayanaM tasyAyamoMvakSyamANaladANaH / atatI tyAtmA jIvaH prANI sacAnAdimithyAtvAviratipramAdayogAnugatatayA svanAvataeva pratyA khyAnyapi navatyapizabdAtsaeva kutazcinimittAtpratyAkhyAnyapi / tatrAtmagrahaNamaparada zanavyudAsArtha / tathAhi / sAMkhyAnAmapravyutAnutpanna sthiraikavanAvAtmA / saca tRNaku
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 841 bjIkaraNepyasamarthatayA kiMcitkaratvAnna pratyAkhyAna kriyAyAM navitumarhati / bau chAnAmapyA manojAvAt jJAnasya ca kaNikatayA sthiterabhAvAt kutaH pratyAkhyAnakriyeti evamanya trApi pratyAkhyAnakriyAyAdhanAvovAcyaH / tathA sadanuSThAnaM kriyA tasyAM kuzalaH kri yAkurAjastatpratiSedhAda kriyAkuzalopyAtmA navati / tathAtmA mithyAtvodayasaMsthito navati tathaikAMtena nAparAn prANinodaMmayatIti masta devaMbhUtazcAtmA javati tathA'sA ratApAdanAgadeSAkunitatvAddAlavaddAlayAtmA navati tathA suptavatsuptaH / yathAhi ivya suptaH zabdAdIn viSayAn na jAnAti hitAhitaprAptiparihAra vikalazca tathA nAva suptopyAtmaivaMtaeva navatItyevama vicAraNIyAnya zojanatayA nirUpaNIyAnyaparyAloca nIyana manovAkkAyavAkyAni yasya sa tathA / tatra manoMtaHkaraNaM vAgvANI kAyadeho pratipAdakaM padasamUhAtmakaM vAkyamekaM titaM sutavA / tatra vA ggrahaNenaiva vAkyArtha sya gatArthatvAdyatpunarvAkyagrahaNaM karoti tadevaM jJApayatIha vAgvyApArasya pracuratayA prA dhAnyaM prAyazastatpravRttyaiva pratiSedhavidhAnena tayoranyeSAM pravarttanaM navati / tadevama pratyAkhyAnakriyaH san yAtmA'vicAritamanovAkkAyavAkyazcApi javatIti / tathA pratihataM pratiskhalitaM pratyAkhyAtaM viratipratipattyA pApakarmA'sadanuSThAnaM yena saHpratihata pratyAkhyA tapApakarmA tatpratiSedhAdasanuSThAnaparazrAtmA navati / tadevameSapUrvoktA'saMyato'virato 'pratihataprakhyAta pApakarmA sakriyaH sAvadyAnuSThAnastathAbhUtazcAsaMvRtomanovAkkAyairagupto guptatvAcAtmanaH pareSAM ca daMDa hetutvAdaMDasta devaMbhUtazca san ekAMtena bAlavaddAlaH suptavadekAM tena suptastadevaMbhUtazva bAla suptatayA'vicArAeyavicAritaramaNIyAni paramArtha vicAraguNayA yuktayA vA vighaTamAnAni manokkAyavAkyAni yasya sa tathA / yadivA parasaMbaMdhya vicAritama novAkkAyavAkyaH satkriyAsu pravarttate tadevaMbhUto nirvivekatayA paTuvijJAnarahitaH svapnama pi na pazyati tasya cAvyaktavijJAnasya svapramapyapazyataH pApaM karma badhyate tenaivaMnUtenAvya vijJAnenApi pApaM karma kriyataiti bhAvaH // 1 // taca coya pannavarga evaM vayAsi saMta evaM maNeNaM pAvayaNaM asaMtiyA e vatIyAe pAviyAe saMtaevaM kAraNaM pAvaeNaM ahAMtassa zramaNa kassa viyAramaNavayakAyavakkassa suviNamavi appassava pAvaka meokai kassaNaM taMdenaM coyae evaM bavIti annayareNaM maNe pAva emavattie pAve kamme kai annayarIe vattie pAviyAe vattivattie pAve kamma kakai annayareNaM kAraNaM pAvaeNaM kAyavattie pAve kamme ka 106 For Private Personal Use Only
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ G42 tIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. idaNaMtassa samaNakassa saviyAramaNavayakAyavakkassa suviNamavi pA sa evaM guNajAtIyassa pAve kamme kaU puNaravi coyae evaM ba vIti tavaNaM jete ebamAhaMsu asaMtaeNaM maNeNaM pAvaeNaM asaMtIyAe va ttie pAviyAe asaMtaeNaM kAeNaM pAvaeNaM ahaNaM tassaamaNakassa aviyAramaNavayaNakAyavakassa suviNamavi apassana pAve kamme kaGa itavaNaM jete evamAhaMsu mibA te evmaadNsu||2|| artha-e prakAre kahe thake, (tabacoyaepannavagaMevaMvayAsi ke0) tyAM ziSya prajJApa, ka eTale guru pratyeM evaM bolyo ke, he nagavan ! (asaMtaeNaM ke0 ) abate apravarte (maNeNaM ke0 ) mane (pAvayaNaM ke ) pApakarmane viSe, tathA (asaMtiyAevattiepAvi yAe ke0 ) abate ghapravarne vacaneM pApakarmane viSe, (asaMtaekAepaMpAvaeNaM ke0) abate apravarte kAyAyeM pApakarmane viSe, (ahaNaMtassa ke0 ) aNahaNatAne viSe, (a maNarakassa ke0 ) pApakarma upara mananA pariNAma rahita, (aviyAramaNavayakAyavakkassa ke ) avicAravaMta mana vacana kAyA evA rahe, eTale pApakarmanA vicAra vinAnA rahe, (suviNamaviappasaLapAvakammeNokaLA ke0) svapnAMtareM paNa pApakarmane aNa dekha tA, eTale je pApakarma svapnAMtareM paNa dekhe nahIM, to tene pApakarma sarvathA'pi lAge nahIM, (kassaNaMtaMhe ke ) to zA kAraNe te pApa karma tene lAge, ? aMhI avyakta paNA thakI pApakarma lAge, tene kAM baMdhanuM kAraNa jANavU nahIM. (coyaeevaMbavIti ke0 ) tehija valI nodaka ziSya, potAnA thaniprAyeM karI pApakarmanA baMdhanuM kAraNa yAvI rIteM kahe. (annayareNaMmaroNaMpAvaeNaM ke0) anya koI eka prANAtipAtA dika pApakarmane viSa maneM karI pravarte, (maNavattiepAvekammekaU ke0) te mana ni mitteM pApakarma kare bAMdhe, (annayarIevattiepAviyAe ke0) anya koI eka prANAti pAtAdika pApakarmane viSe vacaneM karI pravarte, (vattivattiepAvekammekA ke0) te vacana nimittaM pApakarmane kare bAMdhe, (annayareNaMkAepaMpAvaeNaM ke0) anya koI eka prANAtipAtAdika pApane viSa kAyAne pravartIve. (kAyavattiepAvekammekakA ke0) te kAyanimitteM pApa karma kare, bAMdhe. (haNaMtassasamaNaskassasaviyAramaNavayakAya vakkassa ke0 ) haNatAne viSe pApakarma upara mana pariNAma sahitane viSe savicAra maneM karI, vacaneM karI, ane kAyAyeM karI sahita, (suviNamavipAsa ke0) svapnAMtara ne viSa paNa pApakarma dekhe le (evaMguNjAtIyassapAvekammekaU ke0 ) ema guNa
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA 843 jAtine yathAyogya pApakarma lAge, baMdhAya. (pulara vicoyaeevaMbavIti ke0 ) valI paNa nodaka ziSya, prAcArya pratyeM ema kahe. ( taba paMje te evamAhaMsa ke0 ) tyAM je, eka ke, (saMtaema pAvaevaM ke0 ) pApakarmane viSe te maneM, ( saMtI yAevattiepAviyAe ke0 ) pApakarmaneM viSe te vacane, (ghasaMtaekA epAva evaM ke0 ) pApakarmane viSe te kAyAyeM karI, eTaleM pApakarmane viSe mana, vacana, dhane kAyAne pravarttAvato. tathA ( grahaNaMtassA mArakassA viyAramaNavaya kAyavakka sake0 ) praNa hAtAneM pApa upara mana pariNAma rahita pravicArayA mana vacana ane kAyAneM viSe, teNeM karI sahita. (suviNamavipassanapAvekammekakara ke0 ) svapnAMta reM paNa pApakarma karavAne viSe, bAMdhavAne viSe, dekhato evo je hoya te paNa pApaka bAMdhe, (je 0 ) tyAM je te ( evamAhaMsu ke0 ) ema kahe . ( miThAte eva mAsu ke ) te mithyA eTale jutUM kahebe // 2 // || dIpikA - evaM sthite ziSyaH prajJApakamAcAryamevamavAdIt athavA prAcAryA niprAyaM ziSyo'nUdya niSedhati / (saMtaeNa mityAdi ) asatA avidyamAnena manasA'pravRttenA' zojanena tathA vAcA kAyenaca pApenA'satA tathA satvAn ghnataH zramanaskasyAvicAra mano vAkkAyavAkyasya svapnamapyapazyataH svapnAMtikaM ca karma nopacayaM yAtItyevaM avyaktavijJA nasyApi pApaM karma na badhyate / kasya hetoH kena kAraNena tatpApaM karma badhyate ? / nAtra kazcida vyakta vijJAnatvAtpApaM karma baMdhaheturityarthaH / tadevaM ziSyaeva svAniprAyeNa pApaka baMdhahetumAha / ( anna yareti ) karmAzrava dhAranUtena manovAkkAyAnAmanyatareNa kliSTena tatpratyakiM karma badhyate tathA ghnataH satvAn samanaskasya savicAramanovAkkAyavAkyasya svapnamapi pazyataH spaSTa vijJAnasya evaM guNajAtIyasya pApaM karma badhyate na punarekeM priya vi kajeMDriyAdeH pApakarmasaMnavaiti / teSAM ghAtakasya manovAkkAyavyApArasyAnAvAt / tasmA naiva svapnAMtikama vijJopacitaM karma vidyataiti / evaM sati ye te evamuktavaMtastadyathA / vidya mAnairevAzunairyogeH pApaM karma kriyate mithyA te evamuktavaMtaiti // 2 // // TIkA - tatra caivaM vyavasthite codakaH prajJApakamevamavAdIt / atra cAcAryA niprAya codako'nUdya niSedhayati / (saMtaeNa mityAdi) ya vidyamAnenA'satA'manasA'satpravRttenA' zojanena tathA vAcA kAyenaca pApenA'satA tathA satvAn ghnatastathA manaskasyAvicAramano vAkkAyavAkyasya svapnamapyapazyataH svapnAMtikaMca karma nopacayaM yAtItyevamavyaktavijJAnasyApi pApaM karma na badhyate evaMbhUta vijJAnena pApaM na kriyataiti yAvat / kasya hetoH kena hetunA kena For Private Personal Use Only
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ 844 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIyazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. kAraNena tatpApaM karma badhyate / ? nAtra kazcidavyakta vijJAnatvAtpApaM karma baMdhaheturiti bhAvaH / ta devaM codakaeva svAniprAyeNa pApakarmabaMdha hetumAha / ( annaya reNa mityAdi) karmAzrava dvArabhUtairma novAkkAyakarmaniH karma badhyata iti darzayati / anyatareNa kliSTena prANAtipAtAdipravRttyA ma nasA vAcA kAyena ca tatpratyayikaM karma badhyataiti / idameva spaSTataramAha / natassatvAnsamana skasya samanovAkkAyavAkyasya svapnamapi pazyataH praspaSTa vijJAnasyaitaGguNajAtIyasya pApaM ka badhyate na punarekeMyi vikaleMDriyAdeH pApakarmasaMnavaiti teSAM ghAtakasya manovAkkAya vyApArasyAnAvAt / yathaita vyApAramaMtareNApi karmabaMdhaiSyate evaMca sati muktAnAmapi karma baMdhaH syAt / na caitadiSyate / tasmAnnaiva svapnAMtikama vijJopacitaM karma badhyataiti / tatra ya yevaMbhUtaireva manovAkkAyavyApAraiH karmabaMdho'bhyupagamyate tadevaM vyavasthite sati ye te evamukta vaMtastadyathA vidyamAnairevA yunairyogeH pApaM karma kriyate mithyA taevamuktavaMtaiti sthitaM // 2 // taca pannavae coyagaM evaM vayAsI taM sammaM jaM mae puvevutaM saMta evaM maNeNaM pAvaNaM saMtiyAe vattie pAviyA asaMta evaM kAraNaM pAvaevaM grahaNaM tassa maNakassa viyAramaNavaya kAyavakvassa suviNamavipassana pAve kamme kajati taM sammaM kassaNaM taM devaM prAcAryA yAda taca khalunaga vayA jIvaNikAya deUpasattA taM jahA puDhavikAzyA jAva tasakAiyA icce ehiM bar3hi jIvaNikAehiM AyA paDadayapaJcaskAyapAvakamme nizcaM pasaDhavivAtacittadaM taM jar3hA pANAtivAe jAva pariggade ko de jAva micAdaMsaNasa // 3 // artha - evaM ziSyeM pracArya nA pahane dUSaNa yApyuM, (taba ke0 ) tevAreM (pannava coya gaM ke0 ) prAcArya potAnA ziSyapratyeM ( evaMvayAsI ke0 ) evaM bolyA ke, aho ziSya ! (sammaM jaMmataM ke0 ) je meM pUrvai vacana kayuMke je mana, vacana, ghane kAyAnI pravartti vinA paNa pApa karma lAge te satyabe ityAdi pAThano artha sujana le mATeM nathI lakhyo. (taM sammaM ke0) te satya jAMNaje, yuktisahita jAMNaje. evaM prAcAryanuM vacana sAMgalI, phararI ziSya ke, (kassanaM ke0) ze kAraNe tamAruM vacana satya be te kaho ? have (yAcA yaha ke0) yAcArya kahe. (takhalujagavayA ke0) tyAM khalu e vAkyAlaMkAre nagavA n zrImAna svAmI teNeM (bajIva zikArya deUpa sattA ke0 ) va jIva nikAya karmabaMdhanAM kAraNa kahyAMbe, (taMjA ke0 ) te kale. (puDhavikAIyA ke0 ) pRthivI kAya thakI mAMgI ne (jAvatasakAyA ke0 ) yAvat sakAya paryaMta, ( icee hiMDa hiMjIva sikAehiM ke0 ) For Private Personal Use Only
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 845 eba jIva nikAyane viSe, ( prAyAzrapa DihapaJcarakAyapAvakamme ke0 ) zrAtmA sarva kAla pratihata eTale hayAM nathI paJcarakAroM kI pApakarma jeNe evo, tathA ( nicaMpasaDha vica vAcita ke0 ) nitya zaTha eTale jaDa jevo, eno paramArtha jANe nahIM, prANaghAtane viSe cittale jenuM te kAraNe prANIune daMmano karanAra jANavo. ( taMjadA ke0 ) te ka ed (pANAtivA0 ) prANAtipAta yAdeM dene, ( jAvapariggahe ke0 ) mRSAvAda, dattAdAna, maithuna, yAvat parigraha, dhane ( kohe ke0 ) krodha thI mAMmIne, ( jAvamivAdaM sAsale ke0 ) yAvat mithyAtva darzana zalya e praDhAra pApasthAnakane viSe nivRtti TAra pApasthAnaka thakI nivRtyA nathI, te kAraNa mATeM ekeMDriyAdika jIvone paNa paJcakANI kriyAno baMdha lAge be. // 3 // // dIpikA - ecamAcAryapadaM dUSayitvA nodakena svapade sthApite yAcArya yAha / ta pannavati) yAcAryaH svamatamanUdya yuktyA sAdhayati ( taMsammati ) tatsamyak yanmayoktaM avyaktayogAnAmapi karma badhyataiti tayuktaM / evamukte ziSyatrAha / kasya hetoH kena kA raNena tatsamyak giti cedAha / (takhalu ityAdi) tatra jagavatA SaDjIvanikAyAH karmabaMdha agar sthApitAH / tadyathA / pRthivIkA vikAityAdi / ityetaiH SaDjIvanikAyairAtmA pratihataM vinitaM pratyAkhyAtaM niyamitaM pApaM karma yena sa tathA jIveSu virataH evaMbhUtona sa apratihata pratyAkhyAtapApakarmA nityaM prakarSeNa zaThaH prazaThaH vyatipAte hiMsAyAM cittaM yasya sa vyatipAtacittaH svaparadaMma hetutvAdamaH prazaThazvAsau vyatipAta cittamazceti / tadyathA prANAtipAte vidheye prazatavyatipAta cittamaH / evaM mRSAvAdAdiSvapi vAcyaM yAvanmi yyAdarzanazalyaM / tadevamekeMpriya vikaleMDriyApi hiMsAdidoSavattayA mithyAtvAviratipramA kaSAyogAzritatvena svapnAdyavasthAyAmapi karmabaMdhaiti tannirastaM jJeyam // 3 // // TIkA- tadevaM codakenAcArya pakkaM dUSayitvA svapada vyavasthApite satyAcArya zrAha (tapannava ityAdi ) tatrAcAryaH svamatamanUdya tasyopapattikaM sAdhayitumAha / ( taMsamma mityAdi ) yadetanmayoktaM prAg yathA svaSTAvyaktayogAnAmapi karma badhyate tatsamyak zonanaM yuktisaMgata mityevamukte parayAha / kasya hetoH kena kAraNena tatsamyagiti cedAha ( tacakhalu ityAdi) tatreti vAkyopanyAsArthaM / khaluzabdovAkyAlaMkAre / jagavatA vIravaImAnasvA minA SaDjIvanikAyAH karmabaMdhahetutvenopanyastAH / tadyathA STathivIkAyikAityAdi yA vajrasakA vikAiti / kathamete SaDjIvanikAyAH karmabaMdhasya kAraNamityAha ( icce ehi mityAdi ) ityeteSu STathivyAdiSu paDjIva nikAyeSu pratihataM vinitaM pratyAkhyAtaM niyamitaM For Private Personal Use Only
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ G46 vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe caturyAdhyayanaM. pApaM karma yena satathA punarnasamAsenA'pratihatapratyAkhyAtapApakarmA yathAtmA jaMtustathA tanavatvAdeva nityaM sarvakAlaM prakarSaNa zastathA vyatipAte prANavyaparopaNe cittaM yasya sa vyatipAtacittaH svaparadaMmahetutvAmaH prazavazcAsau vyatipAta cittamazceti ka rmdhaaryH| ityetadeva pratyekaM darzayitumAha (taMjahetyAdi) tadyathA prANAtipAte vidhe ye prazacittadaMjhaevaM mRSAvAdadattAdAnamaithunaparigraheSvapi vAcyaM yAvanmithyAdarzanazalya miti / teSAmikeMkhyivikaleMjhiyAdInAmanivRttavAnmithyAtvAviratipramAdakaSAyayo gAnugatatvaM iSTavyaM / tanAvAca te kathaM prANAtipAtAdidoSavattayA vyakta vijJAnAthapi svapnAdyavasthAyAmiti te karmabaMdhakAeva / tadevaM vyavasthite yatprAguktaM pareNa yathA nAvya ktavijJAnAnAmanatAmamanaskAnAM karmabaMdhaztyetat plavate // 3 // AcAryAda taba khalu nagavayA vahae dichate paramatte se jadA NAmae vahae siyA gAdAvazssavA gAdAvazputtassavA ramovA rAyapurisassavA khaNaM nidAe pavisissAmi khaNaMlajhaNaM vadissAmi pahAremANe se kiMtu dunAma se vahae tassa gAdAvazssavA gAhAvazputassavA ramovA rAya parisassavA khaNaM nidAe pavisissAmi khaNaM lakSaNaM vahissAmi pahAre mANe diyAvA rAgvA sattevA jAgaramANevA amittanutte mitrAsaMgitte nicaM pasaDhavinavAyacittadaMme navati evaM viyAgaremANe samiyAe vi yAgare coyae daMtA navati // 4 // artha- have yAcArya enI napara dRSTAMta kahe. (takhalunagavayA ke0 ) tyAM nizce jagavaMta zrI mahAvIra deveM (vaha edite ke0) vadhakano dRSTAMta (paramatte ke0 ) kahyo . (sejahANAmae ke0) te jema nAma evI saMbhAvanAyeM koi eka puruSa, (vahaesiyA ke0) vadhaka hoya te ko eka kAraNe kopyo thako, ( gAhAvazssavA ke0 ) gRhapati upara, tathA ( gAhAvazputtassavA ke0 ) gRhapatinA putra upara, athavA ( ramovA ke0 ) rAjA upara, ( rAyapurisassavA ke0 ) athavA rAjAno puruSa, teyono vinAza karavA vAMDato, evI ciMtavanA kare ke, (khaNaM nidAe ke ) avasara pAmine, enA gharamA (pavisistA mi ke ) praveza karIza (khaNaMlAeMvahissAmi ke) bijJAdika pAmine athavA dekhIne ene haNIza. ( pahAremANe ke0) te puruSa ema ciMtavato, ( se kiMtudunAmasevahae ke0) te kevo jANavo? tu avadhAraNe ke nAma saMbhAvanAyeM . to ke, te vadhaka kahiyeM. have te vadhaka gRhapatino, athavA gRhapatinA putrano, athavA rAjAno, athavA rAjapuruSano, vadha
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga DusarA. cmJ ciMtavato avasara pAmine, tenA ghara mAMheM praveza karIza, avasara dekhIne tene haNIza, ema ciMtavato, divaseM athavA rAtrIyeM suto, athavA jAgato, yamitranUta mithyAmitra paNAmAM saMsthita eTale mAga kAryane viSe rahyo, ( nicaMpasaDha ke0 ) nityaja prazava eTa le eno paramArtha jANe nahIM. (vikavAya citta ke0 ) prANighAta tene viSe jenuM cittabe te kAraNe, (menavati ke0 ) prANIne daMmano karanA hoya, te puruSa jIvano vinAza na karato thako paNa vadhaka kahevAya, kiMvA na kahevAya ? ( evaM viyAgaremANe ke0 ) erIteM prAcArya kahe te, (samiyAe viyAgare coyaehaMtAnavati ke0 ) ziSya bolyo ke, he naga van ! e tameM satya bolyA. te vadhaka kahevAya // 4 // // dIpikA - prathAcAryaH svamatasiddhaye dRSTAMtamAha / ( tabakhajuityAdi ) tatra khalu bhagavatA vadhakadRSTAMtaH prajJaptaH / tadyathAnAma kazcidadhakaH syAt gRhapatergRhapatiputrasya vA rAjhorAjapuruSasya vA upari kutazcinnimittAtkupitaH san kRSNamavasaraM nidAya prApya gRhe pure vA ghAtAya pravedayAmi kSaNamavasaraM bidAdikaM labdhvA vadhyaM haniSyAmIti saMpradhA rayan divA rAtrau vA suptovA jAgrA mitranUto mithyAsaMsthitonityaM prazavavyatipAtacitta mohiMsAdhyavasAyI navati / zrayamarthaH / ko'pi kasyApi gRhapatyAderupari kupitastaM haM kAmapi yAvadavasa biM na janate tAvatkAryaMtare pravRttopi hiMsAmakurvannapi vadhyasya hiMsAvasarApe / nityaM rAgadeSAkulaH syAt / evamekeMDriya vikaleMDriyAyapi virateranA vAttadayogyatayA hiMsAmakurvatopi tatpratyayikena karmaNA badhyaMtaevetyarthaH // 4 // // TIkA- sAMpratamAcAryaH svapada siddhaye dRSTAMtamAha / ( tabakhalunagavayA ityAdi ) ta treti vAkyopanyAsArthaH / khalu zabdovAkyAlaMkAre / nagavataizvaryAdiguNopetena catustriMza datisamayasamanvitena tIryakRtA vadhakadRSTAMtaH prajJaptaH prarUpitastadyathA nAma vadhakaH kazvi tasyAditi kutazcinnimittAtkupitaH san kasyaci 6dhapariNataH kazcitpuruSobhavati / ya Frat aured vizeSeNa darzayitumAha / ( gAhAva issavetyAdi ) gRhasya patirgRhapati statputrovA'nena sAmAnyataH prAkRtapuruSo'nihitastasyopari kutazcinnimittA 6dhakaH kazci saMvRttaH saca vadhapariNAmapariNatopi kasmiMzcitkSaNe pApakAriNamenaM ghAtayiSyAmIti / tathA rAjJastatputrasyopari kupita etatkuryAdityAha / (khaNaM niddAyaityAdi) kSaNamavasaraM (Aiyatti ) prApya tathAvidhasya pure gRhe vA pravedayAmItyetadadhyavasAyI navati tathA da mavasaraM bidAdikaM vadhyasya labdhvA taDuttarakAlaM taM vayaM haniSyAmItyevaM saMpradhArayati / etaDukkaM navati / gRhapateH sAmAnya puruSasya rAjJovA viziSTatamasya kasyacipariNato For Private Personal Use Only
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ GG vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. pyAtmano 'vasaraM labdhvA'parakAryadaNe sati tathA vadhyasyaca biDamapekSamANastadavasarA pecI kiMcitkAlamudAste saca tatraudAsInyaM kurvANo'parakArya prati vyagracetAH saMstasmi navasare vadhaM pratyaspaSTavijJAnonavati / sacaivaMnatopi tathA taM vayaM prati nityameva prazaTha vyatipAtacittadaMmonavatyevamavidyamAnairapi pravyaktairagunaryogairekeMjhiyavikaleMjhyiAdayo'spaSTa vijJAnAthapi mithyAtvAviratipramAdakaSAyayogAnugatatvAtprANAtipAtAdidoSavaMtonavaMti / naca te'vasaramapekSamANAnadAsInAthapyavairiNona navaMtIti / atraca vadhyavadhakayoH va yApekSyA catvAronaMgAH / tadyathA / vadhyasyA'navasarovadhakasya ca ujayo'navasarokSa yorapyavasaraiti / nAgArjunIyAstu pti| appamo tharakAyA etassavA purisassa liI thalanamANe Novahe ita jayAmerakaNo navissa tassa purisassa vidaM lanissAmi tayA mesa purise avassaM vahayave navissa evaM maNopahAre mANetti sUtraM nigadasihaM // 4 // AcAryAda jahAse vahae tassa gAdAvazssavA tassa gAdAvazputta stavA ramovA rAyapurisassa khaNaM nidAe pavisissAmi khaNaM laNaM vahissAmitti pahAremANe diyAvA rAgvA suttevA jAgaramANevA ami tanUe mibAsaMgitte nicaM pasaDhavinavAyacittadame evameva bAlevi savesiM pANANaM jAva savesiM sattANaM diyAvA rAnavA suttevA jAgare mANevA amittanUe mibAsaztei niccaM pasaDhavigvAyacittadaM taM pANAti vAe jAva mihAdasaNasalle evaMkhalu nagavayA akAe asaMjae avi rae appaDidayapaccakAyapAvakamma sakirie asaMvume egaMtadaMme egaMtabAle egaMtasutteyAvi nava se bAla aviyAramaNavayaNakAyavakke suviNama viNapassa pAveya se kamme kaU // 5 // thartha-tevAreM acArya bolyA ke, aho ziSya ! jema te vadhaka puruSa, te gRhapati, tathA gRhapatinA putra, athavA rAjA, tathA rAja puruSa upara vinAzano nAva ciMtavato pa bo, temanA vinAzanI kriyA kasyA vinA paNa te vadhaka kahevAya; bIjA padono artha su gamale mAtrai thAhI lakhyo nathI. (evameva ke0) ema te, (bAlevi ke) bAla jIva paNa, sarva prANIne viSe yAvat sarva satva, teno divaseM athavA rAtri sutAM athavA jAgatA, thamitranUta eTale zatrunUta mithyAtvasaMsthita niraMtara zata,prANighAtane viSe citta ne jenu, prANIyone daMma kAraka, (taM ke ) te kahele. prANAtipAta mRSAvAdathImAmI
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ 84 rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. ne yAvat mithyAtva darzana zalya, evA aDhAre pApasthAnakane viSe nivRtta uto hoya. ema nizceM jagavaMteM kayuMbe, tema asaMyati yavirati pratihata eTale paJcarakA karIne pApa karma jeNeM hayAM nathI, kriyA sahita saMvara rahita ekAMta daMmano khApanAra, ekAMta bA la, ekAMta zayana karanAra hoya. te bAla, ya vicAravAlAM, evAM mana vacana ne kAyA teNeM karI sahita bato je pApa svapnAMtaramAM paNa dekhe nahIM. evAM pApakarmanuM baMdhana kare. ema aviratipaNAyeM karI tene pApakarma lAge // 5 // || dIpikA - zrathAcAryaeva svAnimatArtha parapraznapUrvamAda / (sekiMtuityAdi ) zrAcAryaH svayaM nirNItArthopi ISyA paraM bati kimasau vadhaka puruSohananAvasarApekSI nityaM hiMsA tacittaH syAtkiMvA na ? iti STaSTaM paraH samatayA madhyasthaH san yathAsthitameva vyAgRhNIyA t kathayet / tathA daMtAcArya navatyasau mitranUtaiti // atha dATItikaM darzayati / (ja hAsa ) yathAsau vadhakaityAdinA dRSTAMtamanUdya dASTatikaM darzayati / ( evamevetyAdi ) yathAsau vadhako'vasarApekI vadhyasya hiMsAmakurvANopi mitranatonavati evamasAvapi bA jo spaSTa vijJAnanivRtteranAvAdyogyatayA sarveSAM prANinAM haMtA syAt yAvanmithyAdarza nazalyopetaH syAt / korthaH / yadyapi vinayAdikaM kutazcitkAraNAdasau vidhatte tathA pinadAyinRpamArakavadaMta ISTaeva nityaM hiMsAnugatacittazca / yathA parazurAmaH kRtavIrya ha tvApi tataH saptavAraM niHkSatrAM STathivIM cakAra / yaDutaM / " apakArasamena karmaNA, na nara stuSTimupaiti zaktimAn // vyadhikAM kurute'riyAtanAM dviSatAM mUlamazeSamudaret // 1 // evamasAvapi zramitranUtaH syAditi / atha pUrvoktArthamanuvadannupasaMharati / ( evaMkhaluna gavayAityAdi) yathA vadhako'nivRttatvAdduSTaevamekeMDriyAdiko'spaSTa vijJAnopi avirata tvAduSTaeveti / zeSaM sugamaM / yAvatpApaM karma kriyataiti // 5 // // TIkA- sAMpratamAcAryaeva svAnipretamartha paraprayatnapUrvakamAvirbhAvayannAha / ( se kiMtu duityAdi) prAcAryaH svatohi nirNItArtho'sUyayA paraM pRSThati / kimiti paraprazne / turiti vitarke / duzabdovAkyAlaMkAre / kimasau vadhakapuruSAvasarApekSI bizvasaraM pradhArayan paryAlocayannaharnizaM suptojAgradavasthovA tasya gRhapaterAjJovA vadhyasyA mitranUto mithyA saMsthito nityaM prazavavyatipAta cittadaMmonavatyAhosvinnetyevaM pRSTaH paraH samatayA mAdhyasthyamavalaMvyamAnoya yAvasthitameva vyAgRhNIyAt / tadyathA daMtAcArya navatyasAvamitra nUtaitItyAdi // tadevaM dRSTAMtaM pradarzya dASTatikaM darzayitumAha ( ja hAseva da ityAdi) yathAsau vadhakaityAdinA dRSTAMtamanUdya dASTatikamartha darzayitumAha / 107 For Private Personal Use Only
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ 850 dvitIye sUtrakRtAMge ghitoya zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. ( evamevetyAdi) evameveti yathAsau vadhako'vasarApecitayA vadhyasya vyApattimakurvANo 'pyamitranUtanavatyevamevAsAvapi bAlavaddAnospaSTa vijJAnojavatyeva nivRtterabhAvAdyogya tayA sarveSAM prANinAM vyApAdakojavati yAvanmithyAdarzanarAjyopetonavati / idamuktaM na vati / yadyapyuThAnAdikaM vinayaM kutazcinnimittAdasau vidhatte tathApyudAyinRpavyApAdaka vadaMSTaeveti nityaM prazavavyatipAta cittadaMDazca yathA parazurAmaH kRtavIrya vyApAdyApi taduttarakAlaM saptavAraM niHkSatrAM pRthivIM cakAra (khAdatti) "pakArasamena karmaNA, na narastu STimupaiti zaktimAn // adhikAM kurute'riyAtanAM dviSatAM mUlamazeSamudharet // 1 // itye vamasAvamitranUto miSyAvinItazca navatIti / sAMpratamupasaMharan prAk pratipAditamarthamanu vadannAha / ( evaM khalunagavayAityAdi ) yathAsau vadhakaH svaparAva sarApekI sanna tAvadghAta yatyathavA nivRttatvAddoSaDaSTaeva evamasAvapyekeMDriyAdikospaSTavijJAnopi tathAbhUtaevAvi ratApratihata pratyAkhyAtasatkriyA didoSapuSTaiti / zeSaM sugamaM / yAvatpApaM karma kriyataiti // 95 // jahA se bar3hae tassavA gAdAvaissa jAva tassavA rAyapurisassa patteyaM pa teyaM cittasamAdAe diyAvA rAjvA suttevA jAgaramANaivA yamittabhUte miThAsaMThita nicaM pasaDhavinavAyacittadame navai evameva bAle save siM pASANaM jAva savesiM sattANaM patteyaM patteyaM cittasamAdAe diyAvA rAvA suttevA jAgaramANevA mittabhUte micAsaM nicaM pasaDha vizvAyacittadaMge navai // 6 // artha - ( jahAsevahae ke 0 ) jema te vadhaka puruSa, te gRhapatyAdika Upara pratyeka pratye kacitteM karI vinAza ciMtavato, divaseM rAtriyeM suto, jAgato thako zramitranUta eTale zatru samAna mithyAtva saMsthita niraMtara zava prANaghAtane viSe cittale jenUM mATeM, prANIyone inat karanAra hoya. tene pApakarma baMdhAya. ( evameva ke0 ) emaja e bAla je ekeM diyA dika jIvo ne te paNa sarva prANI, sarvanUta, sarvajIva, sarvasatva, tene viSe avirati pa jAveM te sarva viSe pratyeka pratyeka citteM kararI vinAza ciMtavato, divasane viSe, rAtrine viSe, suto, jAgato, yamitra nUta midhyAtva saMsthita, niraMtara zaTha, prANighAtane viSe ci tabe jenUM, prANIyone daMmano karanAra hoya, ema bolAya. te kAraNeM tene pApakarma baMdhAyA // 6 // // dIpikA - tadevaM pUrvoktArthanigamanaM kRtvA'dhunA sa sarvaprANinAM duSTAtmA syAditi darzayati / yathAso vadhakogRhapatyAdeH pratyekaM sarveSu vadhyeSu ghAtakacittaM samAdAya prAptAva saro'hamenaM haniSyAmIti kRtvA divA rAtrauvA suptojAyadA sarvAvasthAsu sarvaprANi For Private Personal Use Only
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 51 nAM pratyekamamitranUtoghnannapi mithyAsaMsthitonityaM prazaThavyatipAtacittadaMphonavati / evaM bAlakaekezyiAdirapi sarvaprANinAM virateranAvAtpratyekaM ghAtakacittaM samAdAya nityaM prazaThavyatipAtacittadaMmaH syAttatpratyayikena kameMNA badhyataiti // 6 // // TIkA-tadevaM dRSTAMtadArTItikapradarzanena pUrvapratipAditArthasya nigamanaM ka tvA'dhunA sarveSAmeva pratyekaM prANinAM puSTAtmA navati ityetatpratipAditukAmayA h| (jahAsevaha eityAdi ) yathA'so vadhakaH parAtmanoravasarApedI tathAsya gRhapate statputrasya vA'nya hitasya vA rAjAdestatputrasya caikamekaM pRthak pRthak sarveSvapi vadhyeSu ghAtakacittaM samAdAya prAptAvasaro'hamenaM vairiNaM madAdhi vidhAyinaM pAtayiSyAmItyevaM pratijJAya divA rAtrau vA suptovA jAgrA sarvAppavasthAsu sarveSAmeva vadhyAnAM pratyekamamitranUto'vasarApeditayA nannapi mithyAsaMsthitonityaM prazatavyatipAtaci ttadaMmonavati iti rAgadeSAkulitobAlavaddAlojhAnAvRtaekaizyiA di riti / sarveSA meva prANinAM virateranAvAttadyogyatayA pratyekaM vadhyeSu ghAtakacittaM samAdAya nityaM praza vyatipAtacittadaMmonavatIti / idamuktaM navati / yathAsau tasmAhapatIrAjAnughAtA upazAMtavairaH kAlAvasarApeditayA vadhamakurvANopyaviratisannAvArAnna nivartate tatpratya yikenaca karmaNA badhyate / evaM mRSAvAdAdattAdAnamaithunaparigraheSvapi pratijJAhetudRSTAM topanayanigamanArtha vidhAnena paMcAvayavatvaM vAcya miti / ihaiva paMcAvayavasya sUtrANAM vinAgoiSTavyaH / tadyathA / ayA apaJcarakANIyAvi javatItyatadhAranya yAvatpAveyase kamme katti itIyaM pratijhA / tatra paraH pratijJAmAtreNoktamanuktasamamiti kRtvA codaya ti / tadyathA / taba coyae paramavagaM evaM bayAsItyatAranya yAvalete evamAhiMsumi baMte evamA hiMsutti / tatra prajJApakazcodakaM pratyevaM vadet / tadyathA / yanmayA pUrva pratijJAtaM tatsamyak kasya hetoH kena hetune ticet tatra hetumAha / taba khalu nagavayA jIvanikAyA hekapamattAztyatadhAranya yAvamihAdasaNasalleztyayaM hetuH / tadasya hetoranaikAMti katvavyudAsAtha svapade sidi darzayituM dRSTAMtamAha / tadyathA / khalu nagavayA vahae dite paramatte ityetadAranya yAvattasyAkhaNaM laNaM vahissAmIti pahAramANeti / tadevaM dRSTAMta pradarya tatra ca hetoH sattAM svAnipretAM pareNa naNayitumAha / se kiMtuguNAma se vahae ityAde rAranya yAvarSatA navati / tadevaM hetodRSTAMte satvaM prasAdhya hetoH paddharmatvaM darzayitu mupanayAthai dRSTAMtadharmaNi hetoH sattA pareNAnyupagatAmanuvadati / jahAse vahae ityatadhAra nya yAvamicaM pasaDhavinavAyacittadaMtti / sAMprataM hetoH pakSadharmatvamAha / evameva bA leghavItyAdItyatadhAranya yAvatpAveyase kamme kiGatti / tadevaM pratijJAhetudRSTAMtopana
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ 52 ditIye sUtrakRtAMge vitIye zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. yanapratipAdakAni yathAvidhisUtrANi vinAgataH pradAdhunA pratijJAhetvoH punarvacanaM nigamanamityetatpratipAdayitumAha / jahA se vahae tassavAgAdAvazssa ityAdi yAvamicaM pasaDhavigvAyacittadaMtti ) etAni pratijhAhetudRSTAMtopanayanigamAnyarthataH sUtraiH pradazi tAni / prayogastvevaM iSTavyaH / tatrApratihatapratyAkhyAtakriyayAtmA pApAnubaMdhIti pratijhA sadA SaDjIvanikAyeSu prazaThavyatipAtacittadaMmatvAditi hetuH svaparAvasarApedi tayA kadAcidavyApAdayannapi rAjAdivadhakavaditi dRSTAMtaH / yathAsau vadhapariNAmAdani vRttatvAdhyasyAmitranUtastathA'tmA'pi virateranAvAtsarveSvapi satveSu nityaM prazavyati pAtacittadaMmatyupanayaH / yataevaM tasmAtpApAnubaMdhIti nigamanam / evaM mRSAvAdAdiSva pi paMcAvayavatvaM yojanIyamiti / kevalaM mRSAvAdAdizabdoccAraNaM vidheyaM taccAnena vidhinA nityaM prazaThavyatipAtacittadaMmatvAttathA nityaM prazagadattAdAnacittadaMmatvAditi // 6 // jo iNa samahe codaka iha khalu badave pANA je imeNaM sarIrasamaNussa eNaM po dighAvA suyAvA nAnimayAvA vinnAyAvA jesiM jo patteyaM patteyaM cittasamAyAe diyAvA rAvA suttevA jAgaramANevA amittanUte milA saMvite niccaM pasaDhavinavAyacittadaMtaM pANAtivAe jAva mibAdasaNa sanne // 7 // artha-ema guruye kahe thake, have (codaka ke0) ziSya bovyoke, he nagavan ! tame je artha kahyo, te yogya nathI (NoNasama ke) te artha samartha nathI, tenaM kAraNa kahele. (ihakhalu ke0 ) yA canadarajjvAtmaka lokamAMheM (bahavepANA ke0) anaMtA prANI (jezmeNaMsarIrasamaNussaeNaM ke0) je yA zarIreM karI, samuNassae eTale pujaleM karI, jIveM dRSTiyeM karI kadAcit kozvAre paNa (NodihAvA ke0) dIThA nathI, (suyAvA ke0 ) kAneM sAMnavyA nathI, (nAnimayAvA ke0 ) lakhyA paNa nathI, atha vA ( vinnAyAvA ke0 ) vizeSe karI, jANyA paNa nathI, (jesiMgopatteyaMpatteyaM cittasamA yAe ke0) jeNe ekAraNe pratyeka pratyeka citte karIne ejIvono vinAza ciMtavyo nathI to divasane viSe, rAtrIne viSe, sutAM, jAgatAM, amitranata mithyAsaMsthita niraMtara zata prANinA ghAtaneviSe citta jenUM prANIne daMmakAraka te kema kehevAya ? dhane prA NAtipAta thakI mAmIne yAvat mithyAtva darzana zalya sudhI aDhAre pApasthAnakane aNa karavAthI tene karmanuM baMdhana kema lAge ? etAvatA tene naja lAge. // 7 // // dIpikA-evaM SaDjIvanikAyeSu pratyekaM amitranUtatayA pApAnubaMdhitve darzite
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 53 parovyanicAraM darzayati / (NoiNaiti ) nAyamarthaH samarthoyatsarve'pi prANinaH sarve SAM jIvAnAmamitranUtAiti / tatra paraH svapadasidhye yuktimAha / iha bahavo'naMtAH prANinaH saMti ye'munA zarIrasamunvayeNAnena zarIreNa na kadAcidRSTAzcatuSA na zrutAH karNAnyAM nAnimatAneSTAH / naca vijhAtAjhAneneti kathaM taSiyasteSu amitranAvaH syAt ! / teSAM jIvAnAM kadAcidapi viSayamaprAptAnAM kathaM vadhaM prati cittasamAdAnaM syAt / / na cAsau tAn prati prazavavyatipAtacittadaMmaH syAt / zeSaM sugamam // 7 // // TIkA-tadevaM sarvAtmanA SaTsva pi jIvanikAyeSu pratyekamamitranUtatayA pApAnubaMdhi tve pratipAdite vyanicAraM darzayannAha / (goNasama ityAdi) nAyamarthaH samartha iti pratipattuM yogyaH / tdythaa| sarve prANinaH sarveSAmeva satvAnAM pratyekamamitranatA iti / tatrAparaH svapadasidhye sarveSAM pratyekaM mitrAnAvaM darzayituM kAraNamAha / hA smiMzcaturdazarajjvAtmake loke bahavo'naMtAHprANinaH sUkSmabAdaranedaninnAH saMti / yadyevaM tataH kimityAha / teca dezakAlasvanAvaviprakaSTAstathAnatAbahavaH saMti / ye prANinaH sU mAdivipraruSTAdyavasthA amunA zarIrasamunayeNetyanenedamAha / pratyakSAsannavAcitvAdida manenAgdirzijJAnasamanvitasamukhayeNa na kadAcidRSTAzcakSuSA na zrutAH zravaNeMziyeNa vize patonAnimatAzTAnaca vijJAtA pratinedAnena svayamevetyataH kathaMcittaviparyayastasya mitra nAvaH syAt atasteSAM kadAcida vijJAtAnAM kathaM pratyekaM vadhaM praticittasamAdAnaM na navati / na cAsau tAn prati nityaM prazanavyatipAtacittadaMmonavatIti zeSaM sugamam // 7 // AcAryAda taba khalu nagavayA jveditA paramattA taM sannididhteya asannidiIteya se kitaM sannidiIte je ime sannipaMciMdiyA paUttagA e tesiNaM jIvanikAe paDuccaM taM puDhavIkArya jAva tasakAyaM se egazna puDhavI kAraNaM kiccaM karevi kArAvevi tassaNaM evaM nava evaM khalu adaM puDhavI kAeNaM kiccaM karemivi kAravemivi jo cevaNaM se evaM nava imeNavA ime pavA se eteNaM puDhavIkAeNaM kiccaM karezavi kArAvevi seNaM tAto puDhavI kAyA asaMjaya aviraya appaDidayapaJcarakApAvakammeyAvi navara evaM jAva tasakAetti nANiyatvaM se egazna jIvanikAehiM kiccaM kare zavi kArAvevi tassaNaM evaM nava evaM khalu adaM bjIvanikAehiM ki caM karemivi kAravemivi No cevaNaM se evaM navaz zmediMvA se yatediMba
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. jIvanikAehiM jAva kAravezavi se yatehiM badiM jIvanikAehiM asaMja yaM avirayaM appaDidayapaccarakAyapAvakammediM taM pANAtivAete jAvAma bAdaMsaNasalle esa khala nagavayA akAe asaMjae avirae apaDi dayapaccarakAyapAvakamme suviNamavi apassAna pAveyase kamme kaGa ise taM sannidivteNaM // G // artha-have ema ziSye kahyAnaMtara zrAcArya kaheje. (takhalunagavayAgveditApala ttA ke0 ) tyAM nice jagavaMteM e artha upara ve dRSTAMta kahyAle. te jemaje, tema kahe. ( taMsannidihaMteya ke0) eka saMjhidRSTAMta, ane (asanniditya ke0) bIjo asaMjhiha TAMta (sekitaMsaMnidiIte ke0 ) tyAM saMjhidRSTAMta, kayo ? te kaheDe (jezmesannipaMciMdi yApaUttagA ke0) je e pratyakSa lakSaNa saMjhI paMceMDriya paryAptA jIvaDe (etesiNaM ke) temAMheM koI eka (bajIvanikAepaDucaM ke0 ) jIvanikAya dhAzrI evI pratijJA kare, (taM ke0 ) te bakAyanAM nAma kahe. (puDhavIkAraMjAvatasakArya ke0) ethivI kAya yAvat trasakAya paryata (seegaina ke0) te koi eka puruSa evaM pratijJA kare ke, (puDhavIkAekiMcaMkareivi ke0) ethivIkAyeM karIneja kArya karIza (karAvezavike0) ane dRthivIkAyeM karIja kArya karAvIza, evo jene niyama (tassaNaMevaMnava ke0 ) tene ema hoya te kaheDe (evaMkhaluahaMpuDhavIkAeNaM ke0 ) ema nizce duM prathivIkAyeM karI ( kiccaMkaremivikArave mivi ke0) kArya karIza, thane bIjAnI pAse paNa karA vIza paraMtu (pocevaNaMseevaMnavara ke) tene nizce evo anidhAya nathI ke (ime vAimeNavA ke0 ) amuka amuka dizinA, tathA hUM,amuka amuka koika kAleM, atha vA dhole, nIle, pIle, rAte,pathivIkAyeM kArya karIza athavA aneka neda pRthivIkAyanA ne temAMhethI amuka ko eka nedeMja kArya karIza, jyAM sudhI evo thaniprAya nathI tyAM sudhI tene sarva pRthivIkAya karma lAge (seeteSaMpuDhavIkAekiccakareivi kArAvevi ke ) te puruSa te pRthivIkAyeM karI poteM kArya kare, bIjA pAseM kArya karAve, (seNaMtAtopuDhavIkAyA ke0) te puruSa te prathivIkAyathakI, (thasaMjaya ke0 ) asaMyati anivRtta (thaviraya ke ) avirati, (apaDihayapaJcarakApAva kammeyAvinava ke0) tathA nathI harayAM paJcarakANe karIne pApakarma jeNe evo ne, ( evaMjAvatassakAetinANiyatve ke ) ema yAvat trasa kAya sudhI eTale bae kAya thAzrI jANIle jene je kAyanI avirati hoya tene te kAyanu karma lAge. e rIteM ko
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 55 3 eka puruSa bajIva nikAyeM karIne kArya poteM kare, bIjA pAse karAve, te puruSa bajIva nikAyane viSe avirati asaMyati kehevAya. e bAlAvAno bIjo artha pUrvanA bAlAvA mAM lakhAi gayo, mATeM thAMhI lakhyo nathI. e rIteM je prANI prANAtipAtathI mAmIne yAvat mithyAtva darzana zalya paryaMta aDhAre pApasthAnakane viSe asaMyati thavirati tathA paJcarakANe karIne jeNe pApakarma haNyAM nathI ema aviratine nAveM hoya, tene svapnAM tareM aNadItu paNa pApakarma baMdhAya, lAge. ema nizce zrI nagavaMteM kahyu, eTale sajhIyAno dRSTAMta kahyo // 7 // // dIpikA-evaM sati na sarva viSayaM pratyAkhyAnaM yujyate / ye jIvAhiMsA diviSayaprAptAH syusteSAmeva pratyAkhyAnaM kriyate iti pareNokte prAcAryavAha / (tabakhalvityAdi ) yadya pi sarvajIveSu hiMsApariNAmonotpadyate tathApyaviratisannAvAttaviSayaH karmabaMdhonava tyeva / atra dRSTAMta yamAha / saMjhidRSTAMto'saMjhidRSTAMtazca / koyaM sNjhidRssttaaNtH?| ye ime saM jhipaMceMjhyiAsteSAM madhye kazcidekaH SaDjIvanikAyAn pratItyAzritya evaM pratijJA kuryAt / ahaM pRthivIkAyenaiva ekena kRtyaM karomi kArayAmi / saca evaM kRtapratiistena tasmAt ta smin taMca karoti kArayatica zeSakAyenyo nivRttastasya caivaMnUto'niprAyaH / tadyathA / thahaM pRthivIkAyena kRtyaM karomi kArayAmi evaM pratijJAyAM kRtAyAM vizeSAniprAyona syAt yat zvetena kamenavA pRthivIkAyena kRtyaM karomi kArayAmica sa tasmAtpTathivIkAyAdanita to'pratihatapratyAkhyAtapApakarmA navati / evamaptejovAyuvanaspatiSvapi vAcyaM / ya thA kazcidapakAyAdanivRttaH kazcittejaskAyAditi / zeSakAyaistu vyApAraM karoti kazcit Sa Tsvapi jIvanikAyeSu anivRtto'saMyatatvAttaiH kArya karoti kArayati na punastavizeSaprati jhA evaM mRSAvAde'pi vAcyaM / yathA idaM mayA vaktavyamanRtaM idaM na vaktavyaM saca tasmAnmRSAvA dAdAnivRttatvAdasaMyataH syAt tathA idamadattaM mayA grAhyaM daMtu na grAhyaM / evaM maithunapariya heSvapi vAyaM / tathA krodhamAnamAyAlojeSvapi svayaM vicArya vAcyaM / tadevamasau hiMsAdI nyakurvannapi thaviratatvAttatpratyayikaM karma badhnAti / tatodezakAlasvanAvaviprakRSTeSvapi jIveSu amitranUto'sau syAt / yathA kazcidyAmaghAtAdI pravRttaH / yadyapi tena keci narAna dRSTAstathApi tadghAtanivRtteranAvAdyogyatayA tadghAtakaztyucyate / evaM avirateH karmabaMdhojheyaH // // // TIkA-evaM vyavasvite na sarva viSayaM pratyAkhyAnaM yujyate ityevaM pratipAdite pareNa satyAcAryabAda / (takhalunagavayAityAdi) yadyapi sarveSvapi dezakAlasvanAvavidha
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ 56 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe caturthAdhyayana kRSTeSu vadhakacittaM notpadyate tathApyasAvaviratipratyayatvAtteSvamuktavairaeva navatyasya cArtha sya suravapratipattaye jagavatA tIrthakatA nau dRSTAMtI prAptau prarUpitau / tadyathA / saMjhidRSTAM to'saMjhidRSTAMtazca / atha koyaM saMjhidRSTAMto ye kecana ime pratyakSAsannAH SaDnirapi paryApti niH paryAptAkahApoha vimarzarUpAH saMjJA vidyate yeSAM te saMjhinaH paMcezyiANi yeSAM te paMcedi yAH karaNaparyApyA paryAptakAeSAM ca madhye kazcidekaH SaDjIvanikAyAn pratItyaivaMjUtAM pra tijhA niyamaM kuryAt / tadyathA / SaTsu jIvanikAyeSu madhye prathivIkAyenaivaikena vAlukA zilopatlalavaNAdisvarUpeNa kRtyaM kArya kuyo / sacaivaM kRtapratijhastena tasmin tasmAttaM vA karoti kArayatica zeSakAyenyo'haM vinivRttastasyaca rutaniyamasyaivaMnUtonavatyadhyava saayH| tadyathaivaM khalvahaM pRthivIkAyena kRtyaM karomi kArayA mica tasyaca sAmAnyakRta pratijJasya vizeSAnisaMdhinaiva navati / tadyathA / amunA kamenAmunA zvetena ethivI kAyena kArya karoti kArayatica satasmAtSTathivIkAyAdanivRtto'pratihatapratyAkhyAtapA pakarmA navati / tatra khananasthAnaniSIdanatvagvartanocAraprazravaNAdikaraNa kriyAsanAvA devamaptejovAyuvanaspatiSvapi vAcyaM / tatrAprakAyena snAnapAnAvagAhananAMmopakaraNa dhAvanAdiSu prayogastejaHkAyenApi pacanapAcanaprakAzanAdiSu vAyunApi vyaMjanatAlavaMte tyAdivyApArAdiSu prayojanaM vanaspatinApi kaMdamUlapuSpaphalapatratvakazAkhAdyupayogaevaM vika leMzyipaMceMziyeSvapyAyojyamiti / tathaikaH kazcit SaTsva pi jIvanikAyeSu aviratosaM yatatvAca tairaso kArya sAvadyAnuSThAnaM svayaM karoti kArayatica paraistasyaca kvacidapi nivRtte ranAvAdevaMnUtodhyavasAyonavati / tadyathaivaM khalvahaM Sanirapi jIvanikAyaiH sAmAnyena ka tyaM karomi na punstvishessprtijnyeti| saca teSu SaDsvapi jIvanikAyeSvasaMyato'pratihatapra tyAkhyAtapApakarmA navatyevaM mRSAvAdepi vAyaM / tadyathedaM mayA vaktavyamohagnataM tu na vaktavyaM saca tasmAnmRSAvAdAdanivRttatvAdasaMyatonavati / tathA dattAdAnamapyAzritya vaktavyaM / ta yathedaM mayA dattAdAnaM grAhyamidaMtu na grAhyamityevaM maithunaparigraheSvapIti / tathA krodhamAna mAyAloneSvapi svayamanyUhya vAcyaM / tadevamasau hiMsAdInyakurvannapyaviratatvAttatpratyayika karma cinotItyevaM dezakAlasvanAvavipraSTaSvapi jaMtuSvamitranUtosau navati tatpratyayika cakarma cinotIti soyaM sNjhidRssttaaNto'nihitH| saca kadAcidekameva pRthivIkArya vyApAda yati zeSeSu nivRttaH kadAciTThAvevaM trikAdikAH saMyogAnanIyAyAvatsarvAnapi vyApA dayatIti / sacaivaM sarveSAM vyApAdakatve na vyavasthApyate sarva viSayAraMnapravRttestatpravRttirapi tadanivRtteH / yathA kazcidyAmaghAtAdau pravRttIyadyapica na tena vivakSitakAle kecana puruSA dRSTAstathApyaso tatpravRttinivRtteranAvAttadyogyatayA tadghAtakaztyucyate ityevaM dArTIti kepyAyojyam // 7 //
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH 57 se kiMtaM asannididhte jaime asanniNo pANA taM puDhavIkAjhyA jAva vaNassa ikAiyA bahAvegazyA tasA pANA jesiMgo takAzvA sannAtivA pannAtivA maNAtivA vaIvA sayaMvA karaNAe annahiMvA kArAvaMtae karataMvA samAjA pittae teviNaM bAle savesi pANANaM jAva sabasiM sattANaM diyAvA rAgvA su ttevA jAgaramANevA amittanatamibAsaMchiyA niccaM pasaDhavigvAtacittadaMmA taM pANAzvA te jAva mibAMdasaNasallezceva jAva po cevamaNo No cetravaI pANA NaM jAva sattANaM urakaNattAe soyaNattAe jUraNattAe tippaNattAe piTTaNatAe paritappaNattAe te urakaNasoyaNajAvaparitappaNavahabaMdhaNaparikilesA appa DivirayA navaMti // 5 // artha-(sekiMtaasannidiIte ke0) have asaMjhiyAno dRSTAMta kayo ? te kahele. (je methasanniNopANA ke0) je e asaMjhI prANInane (taM ke0) te kaDe. (puDhavIkAzyA ke) pRthivIkAyika, (jAvavaNassaikAiyA ke0) yAvat vanaspatikAya paryaMta, e pAMca sthAvara jANavA. (bahAvegazyAtasApANA ke0) tathA bahA, koi eka trasa prANI paNa asaMjhI ne (jesiMNotakAvA ke0) jene tarka nathI tarka eTale e staMna ke, puruSale e yA gala guMThe ! evo nAva jene na napaje, eTale sAraM karavU dekhIne kaheke, yA ruI kare evo nAva jene nathI, (sannAtivA ke0) tathA saMjJA te je pUrvadRSTarnu ulakhavaM te jeneM na thI (pannAtivA ke0 ) tathA jeneM prajJA eTale buddhi nathI, (maNAtivA ke ) tathA jeneM mana nathI, (vazvA ke0) tathA jeneM vacana nathI, ( sayaMvAkaraNAe ke0 ) tathA jene po teM kArya karavU nathI, athavA (annehiMvAkArAvaMtae ke0 ) bIjA pAseM kArya karAva, nathI, (karaMtavAsamaNujANittae ke0 ) tathA bIjo koI kArya karato hoya tene dekhIne kaheke, e ruDUM kare. ema kahIne tene anumodana Apaq evo nAva jeneM nathI, (tevi eMbAle ke0) te asaMjhI bAla ajJAnI jIva, (sanvesiMpANANaM ke0 ) sarva prANIno (jA vasavesiMsattANaMke0 ) yAvat sarvasatvano (diyAvArAuvAsuttevAjAgaramANevA ke0) divaseM rAtre,sutA,jAgatA, (amittanUta ke0) jIvono amitranUta zatrusamAna boliyeM. kAraNake, tene tenuM virati paNuM nathI. (mihAsaMThiyA ke0) te mithyAtva saMsthita (nicaMpasaDhavinavAta cittadaMmA ke0) niraMtara zaTha eTale paramArtha nathI jANatA,tathA prANaghAtane viSe jenuM ci ttale, tathA prANInane daMmanA karanAra, (taM ke ) te kahele. (pANAzvAtejAvamihAdasaNa sanne ke0) prANAtipAta mRSAvAdAdikathI yAvat mithyAdarzana zavya paryaMta e aDhAra pA
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ GUG dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. sthAnakane nathI karatA, to paNa tene viSe yaviratipaNA thakI te prasaMjJI jIvone karma lAge (ccevajAvaNIcevamaNo ke 0 ) tathA yadyapi te asaMjhIyA jIva mananA vyApAra rahita be, ( poce vavaI ke 0 ) tathA vacananA vyApAra rahitabe, tathApi (pAyA paMjAvasattANaM ke0 ) sarvaprANIne yAvat sarva satvane ( DurakattAe ke0 ) duHkhane upajAvave karI, ( soya are ke0 ) zokane upajAvave karI, (jUraNattAe ke0) vayanI hAnIne karave karI, (ti pattAe ke0 ) mana vacana ghane kAyA e trothI pIDave karI, (piTTattAe ke0 ) yaSTi muSTine prahAroM kara, (paritapyattAe ke0 ) bAhera tathA anyaMtarane pIDave karI, evA e vA prakAreM yadyapi te khasaMjJIyA jIva samasta jIvone duHkha nathI upajAvatA, tathApi te viratipaNAne nAveM sarva jIvone duHkhanuM upajAvanuM, zoka, jUraNa, tippaNa, piTTaNa, yAvat bAhya tathA anyaMtaranuM pIDavuM vadha baMdhananuM karavuM ityAdika klezaya kI vizeSeM karI nivRttyA virati kahevAya te viratipaNAne nAveM te jIvo tatpratyayika karmekarI badhAya // e|| // dIpikA - prathA'saM zidRSTAMtamAha / (sekiMta miti) ye ime'saMjJinastadyathA pRthivIkA yAyAvanaspatikAyAstathA SaSThAya pyeke trasAH yAvatsaM mUrtimapaMceMdriyAste sarvepyasaM jhino yeSAM na tarkoM vicAraH na saMjJA dIrghakAla saMbaMdhinI na prajJA svabuddhikatA na manovagrahAdimatiH vAk spaSTavarSA tathA svayaM karomi dhanyaiH kArayAmi kuvaitamanujAnAmi ityaniprAyonAstI ti / te'saMjJinobAlAH sarveSAM jIvAnAM ghAtanivRtteranAvAdyogyatayA ghAtakAeva yasa tyanApakApi virattvAt pradattagrAhiNopi dadhyAdinacaNAt tIvranapuMsaka vedodayA maithuna nivRtteranAvAcca maithunapravRttAH parigrahavaMtopi prazanAdeH sthApanAt / evaM krodhamAna mAyAlonAyAvanmithyAdarzanasazalyasanAvazca teSAM jJeyaH / tatazca te karmabaMdhakAH syuH / ta yA yadyapi te viziSTamanovAgvyApArarahitAstathApi sarvajaMtUnAM ( duHkhalattAe tti ) GaHkho tpAdanatayA zocanatayA zokotpAdanatvena jUraNaM vayohA nistatkAraNatayA trijyomanovA kAyenyaH pAtanaM tripAtanaM tanAvastayA ( piTTayAe ) muSTiloSTAdiniH kuTTanena paritApa nayA bahiraMtazca pIDayA te'saMjJinoyadyapi dUrasthAnAM viSayagatAnAM jIvAnAM duHkhaM notpA daryati tathApyaviratatvAdduHkhazocanAderaviratAH syustatazca karmaNA badhyaMte // 9 // : // TIkA - saMzidRSTAMtAnaMtara masaMjJidRSTAMtaH prAgupanyastaH so'dhunA pratipAdyate / (sekiMta sannihite ityAdi) saMjJAnaM saMjJA sA vidyate yeSAM te saMjJinastatpratiSedhAdasaMjJinomana sovyatayA nAvAttIbrA'tIvrAdhyavasAya vizeSarahitAH prasuptamattamUrtitAdivaditi / ye 3 me saMjJinastadyathA pRthivIkAyikAyAva inaspatikA vikAstathA SaSThAya pyeke trasAH prANino vikajeMDriyAyAvatsaMmUrdvinaH paMceMDriyAste sarvepyasaMjJinoyeSAM na tatkArya vicAromImAMsAvi For Private Personal Use Only
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. tya ziSTa vimarzo vidyate yathA kasyacitsaMjJino maMdamaMda prakAze sthANupuruSocite deze kimaryaM sthANuruta puruSaityevamAtmaka kahastarkaH saMbhavati naivaM teSAmasaMjJinAM tarkAH saMnavaMtIti / tathA saMjJAnaM saMjJA pUrvopalabdhA yeta DuttarakAlaparyAlocanA tathA prajJAnaM prajJA svabudhyotpre , saevAyamityevaMbhUtaM prajJAnaMca tathA mananaM manomatirityarthaH / sA cAvagrahAdirUpA ta spssttvaak| sAca na vidyate teSAmiti / yadyapica hIM diyAdInAM jinheM priyagala vi varAdikamasti tathApi na teSAM praspaSTavarNatvaM / tathA na caiSAM pApaM hiMsAdikaM karomi kArayA mItyevaM nUtAdhyavasAya pUrvi kAmatistathA svayaM karomyanyaiva kArayAmItyevaMnU todhyavasAyo na vidyate teSAM / tadevaM tepyasaMjJinobAlavaddAlAH sarveSAM prANinAM ghAtanivRtterabhAvAttadyo gyatayA ghAtakAvyApAdakAH / tathAhi / DIMDiyAdayaH paropaghAte pravartate eva tatraNAdi nAnRtanASaNamapi vidyate teSAmaviratatvAt kevalaM karmaparataMtrANAM vAganAvastathA'da tAdAnamapi teSAmastyeva dadhyAdinaRNAttathedamasmadIyamidaMca pArakya mityevaMbhUta vicArA nAvAcceti / tathA tIvranapuMsaka vedodayAnmai thunA viratezva maithunasadbhAvopi tathAzanAdeH sthApa nAtparigrahasadbhAvopItyevaM krodhamAnamAyAlonAyAva nmithyAdarzanazavyasanAvazca teSAmava gaMtavyasta nAvAcca te divA rAtrauvA suptAjAgradavasthAvA nityaM prazaThavyatipAta cittadaMmAnavaM ti / tadeva darzayitumAha / ( taMjahA ityAdi ) tehyasaMjJinaH kvacidapi nivRtteranAvA tatpratyayikakarmabaMdhopetAnavaMti / tadyathA / prANAtipAtayAvanmithyAdarzanazalyavaMto navaMti / tattayAca yadyapi vaiziSTyamanovAgvyApArarahitAstathApi sarveSAM prANinAM duHkhotpAdanatayA tathA zocanatayA zokotpAdanatvena tathA jUraNatayA jUraNaM vayohAni rUpaM tatkaraNazIlatA tathA trijyomanovAkkAyenyaH pAtanaM tripAtanaM tanAvastathA divA ( tippayAti ) parivedanatayA tathA ( piTTaNayA ) muSTiloSTaprahAreNa paritA panatayA bahiraMtazca pIDayA te cAsaMjJinopi yadyapi dezakAle svanAvaviprakRSTAnAM na sarveSAM duHkhaM samutpAdayaMti tathApi viraterabhAvAttadyogyatayA duHkhaparitApaklezAderaprati viratA navaMti tatsadbhAvAcca tatpratyayikena karmaNA badhyaMte // e // iti khalu se prasannaNovi sattA honisiM pANAtivAe navaskAiti jAva pradoniseM pariggar3ha navakAiti jAva micAdaMsaNasa ne nava skAiUM ti evaMbhUtavAdI sabajoliyAvi khalu sattA sannipo DhuGA sanniNo doMti prasannipo DhukA sannipo hoMti doccA sannI aDavA prasannI taba se vivi cittA pravidhUpittA asaMmubittA praNatAvittA prasannikAya vA sanni For Private Personal Use Only
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ 60 hitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. kAyaM saMkamaMti sannikAyAvA asannikAyaM saMkamaMti sannikAyAvA sa nikAyaM saMkamaMti asannikAyAvA asannikAyaM saMkamaMti je ee sanni vA asannivA save te miDAyArA nicaM pasaDhavivAyacittadaMmA taM pANA tivAe jAva mibAdasaNasalle evaM khalu nagavayA akAe asaMjae a virae apaDihayappaccarakAyapAvakamme sakirie asaMvume egaMtadaM e gaMtabAle egaMtasutte se bAle aviyAramaNavayakAyavakke suviNamavi pApa sa pAveyase kamme kuu||10|| artha-(itikhaluseasanniNovisattA ke0) eNI pareM nizce te ethivIkAyAdika asaMjhI jIva batA paNa (ahonisiMpANAtivAe ke) rAtrI divasa prANAtipAtane viSe, (jvarakA UMti ke0) kahiyeM, eTale tene prANAtipAtanuM karma lAge, ema boliyeM. (jAvayahoni siMpariggahanavaskAUti ke0 ) yAvat rAtrI divasa parigrahane viSe pravartatA boliye, ka hiyeM (jAvamihAdasaNasanevarakAUti ke0) yAvat mithyAdarzana zalyane viSe pravartatA kahiyeM, mATeM asaMjhiyAne paNa pApakarmano upAkhyAna viratine banAveM kahiye. have ziSya pUjene ke, evaMnUta eTale vedAMtavAdI ema kahe ke.je puruSale te purupa papuMja pAme, ane je pazu hoya te pazu paNuMja pAme tema bAMhI janazAsanane viSe paNa je saMjhiyA te saMjJI paNuMja pAme ane je asaMjhIyA te asaMjhI paNuMja pAme je. kiMvA bIjI ko rIteM je? te kaho. ema pU bate ziSya pratye yAcArya kahele. ( sabajoNiyAviravalusattAsanniyohukA ke) nice sarvayonika satva eTale jIva saMjhiyA paNe hoine (thasannipohoMti ke) thasaMjhiyA paNa doya, (asanniNodujAsannipohoti ke)asaMjhiyA hoine saMjhiyA hoya (hocAsannIyavAyasannI ke0) ema saMjhI athavA asaMjho hoya eTale vedAMtavAdino pada nirAdhAra thayo, tathA ko eka saMjhI paNa teja navamAM mUrnAdikanIyavasthAyeMthasaMjhI thAya ema ekaja navamAMheM saMjhIyA mAhethI yasaMjhI thAya, mUrbAne anAveM te valIsaMjhI paNa thAya, jo ekaja navamAM emaDe to janmAMtaranuM keQja ! jema ko eka jAgato manuSya nibhAnA udaya thakI suto thako valIniAne anAveM jAgatoja kahevAya. e dRSTAMta saMjhI thasaMjhI upara jANavo. (tabaseavivicittA ke0) tyAM te jIveM pUrvanuM karma je bAMdhyuMDe. athavA udaya thAvyuM tene pRthak thapakIdhe, tathA (yavidhUNittA ke0) thaNa khapAve, tathA (yasaMmubittAke0) aNade, (thaNaNutA vittA ke ) thaNa tapAve, thake (asannikAyA uvAsaMnikAyasaMkamaMti ke0) pahelo naMga, asaMjhikAya thakI saMjhikAyeM saMkrame. (sa
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 861 nikarendarssannikAryasaMkamaMtike0) bIjo jaMga, saMjJikAya thakI asaM zikAyeM saMkrame, (sannikAyAnuvAsannikAryasaMkamaMti ke 0 ) trIjo jaMga, saMjJikAya thakI saMjJikAyeM saMkrame. (khasannikAyAvAyasannikAryasaMkamaMti ke0 ) cotho jaMga, prasaMjJikAya thakI khasaMjJikA ye saMkrame, evaM caturnaMga jANavA. (jeeesannivAyasannivA ke0 ) je e saMjhiyA athavA saMjJayA be (sarvvate milAyArA ke0 ) e sarva paJcarakAlIne jAveM mithyAcAra vAlA jAvA. te sarva jIvane viSe nitya atyaMta zaTha eTale mUrkha paNu basA prANIghAtane viSe jenu cittabe tathA prANine daMmanA karanAra kevAya yAvat mithyAdarzana rAjya paryaMta DhAre pApasthAnakanA karanAra te kevAya. e rIteM nagavaMta zrI mahAvIradeveM kayuMke je saMyati virati pratihata pratyAkhyAna pApakarma vAlA, tathA sakriya asaMvara ekAMta daMmanA karanArA, ekAMta bAla, ekAMta sutA kahyA. te bAla yA vicArita mana vacana ghane kAyAnA pariNAma vAlA batAM je pApakarma svapnAMtareM paNa na dekhe, tenuM paNa karma tene lAge // 10 // // dIpikA - iti yamunA prakAre / khalu vAkyAlaMkAre / te pRthvIkAyAdayo'saMjJinaH saMto'harnizaM prANAtipAte kartavye tadyogyatayA tadasaMprAptAvapi grAmaghAtakavaDupAkhyAyaMte yAvanmithyAdarzanazalye upArakhyAyaMte / teca karmavazAtsarvayonikAcyapi jIvAH paryAtyapekSayA yAvanmanaH paryAptirna niSpadyate tAvatkaraNato'saMjJinaH saMtaH pazcAtsaMjJinojavaMtyekasmi neva janmani / yanyajanmanitu ekeMDriyAdayopi manuSyAdayaH syuH / paraM navyAnavyatvavanna ni yamaH | navyAnavyatvehi na karmAyate yatona tAcyAM vyabhicAraH / ye punaH karmavazagAste punaH saMjJinotvA'nyatrAsaMjJinaH syuH khasaMjJinazva bhUtvA saMjJinaiti / tatra yatkarma badama sti tasmin satyeva tada vivicyASTathak kRtyA'vidhUyA'samuvidyA'nanutApyAete catvAro pi zabda ekArthikAH / tadevamatyaktakarmANo'saMjJikAyAtsaMjJikArya saMkrAmaMti saMjJikAyAda saMjJikAyaMca saMjJikAyAtsaMjJikArya asaM zikAyAdasaM zikAyaMca / evaM catvAronaMgAH / upa saMharannAha / (jeetejIvatti ) ye ete paryAptAya paryAptAH saMjJino'saMjJinovA sarve te mithyAcArAya viratatvAt tathA sarvadharmeSu nityaM prazagvyatipAta cittadaMgAH syurevaMbhUtAzca prA yAtipAtAdiSu sarveSvapyAzrava dvAreSu vartataiti ( evaMkhalutti) evamuktanItyA khalu nizci gavatA vAkhyAtamityAdinA pUrvoktamanuvadati / yAvatpApaM karma kriyataiti // 10 // // TIkA - tadevaM viprakRSTa viSayamapi karmabaMdhaM pradazyapasaMjihIrSurAha / ( itikhalu teityA vi) iti rUpapradarzane / khanuzabdovAkyAlaMkAre vizeSaNe vA / kiM vizinaSTi / ye imei vIkAyAdayo'saMjJinaH prANinasteSAM natarkoM, nasaMjJA, namano, navAkU, nasvayaM kartuM nAnyena For Private Personal Use Only
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ pada vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. kArayituM na kurvatamanumaMtuM vA pravRttira sti| te cA'harnizamamitranUtAmithyAsaMsthitAnityaM prazavyatipAtacittadaMmAuHkhotpAdanatayA yAvatparitApanapariklezAderaprativiratAghasaMjhino pi saMto'harnizaM sarvakAlameva prANAtipAte kartavye tadyogyatayA tadasaMprAptAvapi grAmaghA takavaupAkhyAyaMte yAvanmithyAdarzanazalyaupAkhyAyaMtaiti / upAkhyAnaM vA saMjhinopi / yogyatayA pApakarmA nivRtterityaniprAyaH / tadevaM darzite dRSTAMta Aye tatpratiba-kSmevArthazeSa pratipAdayituM codyaM kriyate |tdythaa| kimete satvAH saMjhinaca navyAnavyatvavanniyatarUpA evAhosvitsaMjhinonUtvA'saMjhitvaM prtipdyte|asNjhinopi saMjhitvamityevaM codite satyA dAcAryaH (savvajoNiyAvikhajuityAdi) yadivA saMtyevaMnUtAvedAMtavAdinoyaevaM pratipAdayaMti puruSaH puruSatvamaznute pagurapi pshutvmiti| tadatrApi saMjhinaH saMjhinaeva naviSyaMtyasaMjhino pyasaMjhinati / tanmatavyavavedArthamAha / (sabajogiyAvItyAdi) yadivA kiM saMjhino'saMjJi karmabaMdha prAktane satyeva karmaNi kurvati kiMvA netyevamasaMjhinopi saMjhikarmabaMdhaM prAktane sa tyeva kurvatyAhosvinetyetadArAMkyAha / (sabajoNiyAvItyAdi) sarvAyonayoyeSAM te sarvayo nayaH saMvRtavivRtonayazItobhanayasa cittaa'cittonyruupaayonyityrthH| teca nArakatiryaG narAmarAyapizabdAviziSTaikayonayopi / khalviti vizeSaNe / etdishinsstti| taGanmApe kyA sarvayonayopi satvAH paryAptyapekSyA yAvanmanaHparyAptina niSpadyate tAvadasaMjhinaH karaNataH saMtaH pazcAtsaMjhinonavaMtyekasminneva janmanyanyajanmApekSyAtvekeMkhyiAdayo pisaMtaH pazcAnmanuSyAdayonavaMtIti / tathAnatakarmapariNAmAt punarnavyAnavyatvavanna vyava sthAniyamonavyAnavyatve hi na karmAyatte atonAnayoya'nicArAye punaH karmavazagA ste saMjhinonUtvA'saMjhinonavaMtyasaMjhinazca nUtvA saMjhinati vedAMtavAdimatasya pratyadeNaiva vya nicAraH samupalabhyate / tadyathA / saMyapi kazcinmUrnAdyavasthAyAmasaMjhitvaM pratipadyate tadapagametu punaH saMjhitvamiti janmAMtare tu sutarAM vyanicAraiti / tadevaM saMjhyasaMjhinoH karmaparataMtratvAdanyonyAnugatiraviruvA / yathA pratibujhoniodayAtsva piti suptazca prati budhyate ityevaM svApapratibodhayoranyonyAnugamanamevamihApIti / tatra prAktanaM karma yadIrNa yacca bakSamAste tasmin satyeva tadavivicyApTathakRtya tathA'vidhUyA'samuvidyA'nanutA pyate cAvi vicyAdayazcatvAropyekAthikAyavasthAvizeSaM cAzritya nedena vyaakhyaatvyaaH| tadevamaparityaktaprAktanakarmaNo'saMjhikAyAtsaMjhikAyaM saMkrAmaMti tathA saMjhikAyAdasaMjhikAya miti / tathA nArakAH sAvazeSakarmANaeva narakA'vRtya pratanuvedaneSu tiryadUtpadyate evaM de vAyapi prAyazastatkarmazeSatayA gunasthAneSUtpadyate ityavagaMtavyaM / yatra caturnagakasaMnavaM sUtre zaiva darzayati / sAMpratamadhyayanArthamupasaMjighRkuH prAk pratipannamartha nigamayannAha / (jee tesetyAdi ) ye ete sarvAnirapi paryAptiniH paryAptAH labdhyA karaNena ca vikalAzcAparyA
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. na63 ptakAH anyonyasaMkramanAjaH saMjhino'saMjhinovA sarvepyete mithyAcArAapratyAkhyAnitvAdi tyaniprAyaH / tathA sarvajIveSvapi nityaM prazatavyatipAtacittadaMmAnavaMtItyevaMnUtAzca prANA tipAtAyeSu sarveSvapyAzrava hAreSu vartataiti // tadevaM vyavasthite yattauktaM codakena taya thehAvidyamAnA'zunayogasaMnave kathaM pApaM karma badhyataityetannirAkRtya virateranAvAttadyogya tayA pApakarmasannAvaM darzayati / (evaM khaluityAdi) evamuktanItyA / khalvavadhAraNe'laM kAre vA / jagavatA tIrthakatetyAdinA yatprAk pratijJAtaM tadanuvadati / yAvatpApaMca karma kriyataiti // 10 // codaka se kiMkuvaM kiMkAravaM kadaM saMjayavirayappaDidayapaJcakAyapAvakamme nava AcAryAda taba khalu nagavayA basIvaNikAyadeThaM paramattA taM jahA puDhavIkAzyA jAva tasakAzyA se jadA NAmae mama assAtaM maMmeNavA ahINavA muhINavA lelUNavA kavAleNavA AtomiGamANa ssavA jAva udavisamANasavA jAva lomukaNaNamAyamavihiMsAkAraM urakaM nayaM paDisaMvedemi zccevaM jANaM save pANA jAva save sattA daMmeNavA jAva kavAleNavA AtomisamArovA dammamANevA tajisamApavA tA liGamANevA jAva nadaviGamANevA jAva lomuskaNaNamAyamavihiMsA kAraM urakaM jayaM paDisaMvedeti evaM paccA satve pANA jAva save sattA na haMtavA jAvaNa nadaveyavA esa dhamme dhuve piie sAsae samiccalogaM kheyannediM pavedie evaM se nikU virate pANAvAyAto jAva mibAdasaNasallA se nikU po daMtaparakAleNaM daMtepakAlejA No aMjaNaM No vamaNaM No dhUva eM taMpina Adate se nikU akirie alUsae akode jAva alone navasaMte parinibujhe esa khalu nagavayA akAe saMjayavirayapaDidaya paJcakAyapAvakamme akirie saMbujhe egaMtapaMmieyAvi nvshttibemi|| iti bIyasuyakaMdhassa paccakANa kiriyANAma canda mAyaNaM smmtt||12|| artha-(codaka ke0) dave valI ziSya pUje ke he nagavan ! (sekiMkuvaMtikAravaMkahaMsaMjaya ke0)te jIva kevAM anuSThAna karato,kevAM anuSTAna karAvato,kevA prakAreM saMyata (viraya ke0) virati (ppa DihayapacArakAyapAvakammenava ke ) pratihata pratyAkhyAna pApakarmI hoya, te kaho? ebuM sanilIne (thAcAryAda ke0) AcArya bolyA. (takhalunagavayAbar3I
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ 64 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe caturthAdhyayanaM. vaNikAyadeparamattA ke0) tyAM saMyata paNAne nAveM jagavat zrI vItarAga deveM ba jIvani kAya kAraNa kahyAne (taMjahA ke0) te kahe. (puDhavIkAzyAjAvatasakAiyA ke) pRthivI kAya thImAMmone yAvat trasakAya paryaMta he (sejahANAmae ke0) tene jema nAma eva saMnAva nAyeM (mamaassAtaM ke0) mujane azAtA napaje ne te pramANe daMmeM karI haNatAM thakAM asthiyeM karI, muSTiyeM karI, pASANe karI, kapAla eTale tIkarI karI tADatA thakA. yAvat naga karatA thakA, eTale jIva kAyA thakI rahita karatA thakA, eka roma nakheDa vA mAtra karI paNa hiMsAkAraka duHkha tathA naya hUM veDaM. e rIte jANavU ke, sarva prANI yAvat sarva satvane mahArI peThe daMmanA prahAreM karI, kapAla eTale ThIkarIye karI thAkroza karAvatA tADatA thakA, athavA haNatA thakA, taGanAkaratA thakA, yAvat ugi karatA thakA, eka roma mAtra nakheDavu evaM paNa hiMsAkArI, kAraNa te thakI te jIvo paNa kuHkha ane jaya ekuMja vede (evaMNacA ke0)ema jANIne sarvaprANI yAvat saveM satvane havA nahIM, yAvat upazvavA nahIM, e prANIno dayA lakSaNa dharma, te dhrauva, nitya, zAzvato, evo cagda rajjvAtmaka loka jANIne AlocIne SaTjIvanikAyarUpa sukha samuzmA pajyo te para jIvanA ukhanA jANa, evA khedajJa zrInagavaMta tIrthakara deva teNe nAMSyo ne. (evaMseniskU ke0) evaM jANIne te sAdhu prANAtipAta mRSAvAdAdika yAvat mithyAtva darzana zalya e aDhAra pApasthAnaka thakI nivRttyo, tathA te nihu daMta dhAvaneM karI daMta pra vAle nahIM emaja aMjana vamana virecanAdikakriyA na kare, dhUpana eTale vastrAdikanuM dhUpana na kare (taMpinayAdate ke0) eTalAMvAnAM poteM Adare nahiM te nitu cAritri kriyA rahita bajIvanikAyano ahiMsaka tathA krodha rahita yAvat mAna, mAyA, lona rahita u pazAMta eTale samAdhivaMta parinivRtta evo bato hoya teneM nice saMyata virati pratihata pApakarmI eTale paJcarakANe karI pApakarmane haNanAra, kriyA rahita saMvRtta, ekAMta paMmita ema nagavaMteM kahyone tibemino artha pUrvavat jANavo // 11 // e zrI suyagaDAMga sUtranA bIjA zrutaskaMdhaneM viSe pratyAkhyAna kriyAnAmA cothA adhyayanano saMdepArtha bAlAvabodha samApta thayo // 11 // // dIpikA-atha saMjAtavairAgyaH ziSyaH praznaM karoti (sekiMkuvamityAdi) atha kiM kuMrvana kiMvA kArayan kathaM vA saMyataviratapratihatapratyAkhyAnapApakarmA jaMtuH syAt ? / thAcAryabAha / (tabakhanutti / tatra saMyatatvasanAve / nagavatA SaDjIvanikAyAhetavaH prAptAH / tadyathA / pRthivIkAyAH yAvatrasakAyAH / yathA'viratasya SaDUjIvanikAyA narakAdigatihetutvenoktAstathA viratasya taeva modahetavonavaMti / yauktaM / " jejatti
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. yAyaheka, navassate ceva vattiyA morake // gaNaNAIyA loyA, dopadavi pusmA nave tulAiti (sejahatti ) tadyathA nAma mamAsAta uHkhaM damAdinA nodyamAnasya pIDayamAnasya navati romotkhananamAtramapi duHkhamahaM pratisaMvedayAmi anunavAmi tataityevaM jAnIhi tvaM sarve pi jIvAdamAdinA tAmayamAnAHkhinaH syuH romotkhananamAtramapi phuHkhamanunavaMti / evaM jhAtvA sarve prANAna haMtavyAH ( esadhammetti) eSadharmodhruvonityaH pariNAmAnityatAyAma pi satyAM svarUpAcyavanAttathA sUryotiriva zazvanavanAt zAzvataH sametyAvagamya lokaM caturdazaramitaM khedajJaiH sarvajJaiH praveditaH / tadevaM sa ninivRttaH sarvAzravecyodaMtapradA lanaM na kuryAt na netrAMjanaM na vamanavirecanAdi vastradhUpanaMca na pAdatte sa nikuH krodhA dirahito'lUzako'hiMsakoyAvadekAMtena paMmitonavatIti / bravImIti pUrvavat // 11 // iti sUtrarUtAMgadIpikAyAM vittIyazrutaskaMdhasya caturyAdhyayanaM samAptam // 4 // // TIkA-tadevamapratyAkhyAninaH karmasaMnavAttatsaMnavAca nArakatiryaGnarAmaragatilakSaNaM saMsAramavagamya saMjAtavairAgyazvodakAcArya prati pravaNacetAH praznayitumAha / (sekiMkuva mityAdi) atha kimanuSThAnaM svataH kurvan kiMvA paraM kArayan kathaMvA kena prakAreNa saMyata viratapratihatapApakarmA jNturnvti| saMyatasya hi viratisanAvAtsAvadya kriyA nivRttistannira tezca kRtakarmasaMcayAnAvastadanAvAnnarakA digatyanAvaztyevaM dRSTe satyAcAryabAha / (tabakha lu ityAdi) tatra saMyamasannAve SaDjIva nikAyAnagavatA hetutvenopnystaaH| yathA pratyArakhyA narahitasya Sar3ajIvanikAyAH saMsAragati nibaMdhanatvenopanyastAevaM taeva pratyAkhyAninomo dAya navaMtIti / tathA coktaM / "jejetiyAyaheka, navastate ceva vattiyA morke|| gaNaNAIyA logA, dopahavi puptahA nave tunAztyAdi" / idamuktaM navati / yathAtmanodamAdyupaghAte H khamutpadyate evaM sarveSAmapi prANinAmityAtmopamayA tapaghAtAnnivartate eSadharmaH sarvApA yatrANalakSaNodhruvo'pracyutAnutpanna sthirasvanAvonityati pariNAmAnityatAyAmapi satyAM rUpAdyacyavanAt tathA yAdivyojatiriva zazvanavanAbAzvataH paraiH kvacidappaskhalitoyukti saMgatatvAdityaniprAyoyamevaMjUtazca dharmaH sametyAvagamya lokaM catudarzarajjvAtmakaM khedajJaiH sarveH praveditastadevaM sa nidunivRttazca savaoNzravadvArenyodaMtapradAlanAdikAH kriyAH kuven sAvadhakriyAyAyanAvAda kiyo'kriyatvAcca prANinAmanUSako'vyApAdakoyAvadekAMtenaivAso paMmitonavati / itiH parisamAptyarthe / bravImIti pUrvavat nayAH prAgva kSyAkhyeyAH // 11 // samAptaM pratyAkhyAnAkhyaM caturthamadhyayanamiti // 4 //
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ nada vitIye sUtrakRtAMge hitIyazrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. atha paMcamAdhyayanaprAraMnaH have cothA adhyayananeM viSe pratyAkhyAna kriyA kahI, tevA zrAcAra vAlAne samyak kahevAya, te kAraNamATeM anAcArano tyAga karavo ghane bAcAra aMgIkAra karavo: mATeM yAcAra zruta, athavA anAcAra zruta, eve nAmeM pAMcamuM adhyayana kahiyeM yeM. // AdAya baMnaceraM ca, Asupanne imaM vii|| assi dhamme aNAyAraM, nAya reja kyaavi||1|| artha-(bAdAyabanaceraMca ke0) brahmacarya grahaNa karIne, (yAsupanneimaMvaI ke0) zrAyuprajJa eTale vivekI puruSa, e je pAgala kaheze tevI vANI eTale vacana ema na kahe ke, thA jagat zAzvata le. ityAdika nakahe (assidhammedhaNAyAraM ke0) e dharmane viSe pravartato, thanAcAra je sAvadyAnuSThAnarUpa, (nAyareGakayAivi ke0) teneM kyAre paNa yAcare nhiiN||1|| // dIpikA-atha paMcamAdhyayanamAranyate tasyAnAcAravarjanakathanAdanAcArazrutamiti nA ma / athavA AcArapratipAdakatvAdAcarazrutamiti nAma / tasyedaM sUtraM dhAdAya baMnacera mi ti brahma satyAnuSThAnaM caryate sevyate yasmin tadbrahmacarya jaineMzAsanaM AdAya gRhItvA zrAzuprajJaH paMmitaH imAM vakSyamANAM vAcaM idaM jagat zAzvatamevetyAdikAM nAcarenna vadet tathAsmin dharme sthito'nAcAraM nAcaretkadAcidapi // 1 // // TIkA-sAMprataM paMcamamAranyate / asya cAyamanisaMbaMdhaH / ihAnaMtarAdhyayane pratyA khyAnakriyoktA / sA cAcArasaMvyavasthitasya satonavatItyatastadanaMtaramAcArazrutAdhyayana manidhIyate / yadivA nAcAraparivarjanena samyak pratyAkhyAnamaskhalitaM navatItyatonAcAra zrutAdhyanamanidhIyate / yadivA pratyAkhyAnayuktaH sannAcAravAn navatItyataHpratyAkhyAnaki yAnaMtaramAcArazrutAdhyayanaM tatpratipadanUtamanAcArazrutAdhyayanaMvA pratipAdyataityanena saMbaM dhenA''yAtasyAsyAdhyayanasyopakramAdIni catvAryanuyoga dhArANi nvNti| tatropakramAMtargato rthAdhikAroyaM / tadyathA / anAcAraM pratiSidhya sAdhUnAmAcAraH pratipAdyate / nAma niSpa netu nikSepe AcArazrutamiti vipadaM nAma / tadanayornipArtha niyuktikadAha / "NAmaM uvaNAdavie dave nAveya hoMti naaybaa|| emevaya suttassA, nirakevo canavido hoti,||1|| (NAmaMtavaNetyAdi)tatrAcAronAma sthApanA vyanAvanedaninnazcaturdhA iSTavyaH / evaM zrutama piiti| tatrAcArazrutayoranyatrAnihitayoghivArthamatidezaM kurvannAha / "bAyArasuyaM nANiyaM,
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 867 vajJeyavA sayA yaNAyArA // ghabadusuyassa hotA, viraheNAiDa jaiyave, // 2 // (zrAcArasurya mi tyAdi) yAcArazca zrutaM ca yAcArazrutaM / 6 haikavadbhAvastanayamapi naNitamuktaM / tatrAcAraH kullikAcArakathAyAma nihitaH zrutaM tu vinayazrute / jAvArthastu varjayitavyAH parihAryAH sadA sarvakAlaM yAvovaM sAdhuranAcArAstAMzcAbahuzruto'gItArthona samyak jAnAtItyatastasya virAdhanA navet / bahuzabdo'vadhAraNe / bahuzrutasyaiva virAdhanA na gItArthasyetyatotra sadA cAre tatparijJAneca yatitavyaM / tathAhi / mArgajJaH pathikaH kumArgavarjanena nApathagAmI na vati na conmArgadoSairyujyate evamanAcAraM varjayannAcAravAnnavati na cAnA cAra doSairyujya taityatastatpratiSedhArthamAha / eyassa paDiseho, ihamajJayaNaM miheti nAyavA // tokhAgAra suyaM ithi, hoI nAmaMtu eyassa // 3 // (eyassaityAdi) etasyAnAcArasya sarvadoSAspadasya Du tigamanaikahetoH pratiSedhonirAkaraNaM sadAcArapratipattyarthamihAdhyayane jJAtavyaH / saca para mAnagarakAra miti / tataH / keSAM cinmatenaitasyAdhyayanasyA'nagArazrutamityetannAma navatIti / gato nAma niSpanno nikSepastadanaMtaraM sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramucArayi tavyaM / taccedaM / ( zrAdAya baMnacera mityAdizlokaH ) yasya cAnaMtara paraMparasUtraiH saMbaMdhovAcya statrAnaMtarasUtreNa sahAyamekAMtapaMmitonavati / kathamAdAya brahmacaryamiti / paraMparasUtra saMbaM dhastvayaM budhyeta / tathA troTayedbaMdhanaM / kiMkRtvetyAha / zrAdAya brahmacaryamityevamanyairapi sUtraiH saMbadhovAcyorthastvayaM / zrAdAya gRhItvA kiM tadbrahmacaryaM satyataponU tadayeM diya nirodhalakSaNaM taJca te'nuSThIyate yasmin tanmaunIM pravacanaM brahmacaryamityucyate / tadAdAyA''prajJaH paTupra jJaH sadasadvivekajJazca / ktvApratyayasyottara kriyAsavya peditvAttAmAha / imAM samastAdhyayanenA vidhIyamAnAM pratyAsannanUtAM vAcaM idaM zAzvatamevetyAdikAM kadAcidapi nAcarennA nidadhyAt tathA'smindharme sarva praNIte vyavasthitaH sannAnAcAraM sAvadhAnuSThAnarUpaM na samAcarenna vi dadhyAditi saMbaMdhaH / yadivA''nuprajJaH sarvajJaH pratisamayaM kevalajJAnadarzanopayogitvAttatsaMbaMdhi ni dharme vyavasthitaimAM vakSyamANAM vAcamanAcAraM ca kadAcidapi nAcareditizlokArthaH // 1 // praNAdIyaM parinnAya, praNavadaggeti vA puNo // sAsayamasAsae vA, i ti didhina dhAra // 2 // artha- have yAcAra ne anAcAra dekhADavAnI ivAyeM yathAvasthita lokasvarUpa prakaTana pUrvaka kahe . ( yAdIpaMpa rinnAya ke0 ) e cauda rajjvAtmaka loka te anAdi eTale nathI jenI yAdi eTale yadi rahita, evaM jANIneM ( praNavadaggetivApuNo ke0 ) valI jeno yaMta nathI, evaM jANIneM, ( sAsayamasAsaevA ke0 ) ekAMta zAzvata, yatha For Private Personal Use Only
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ G6ta vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM vA ekAMta yazAzvata, ( itidinidhArae ke0 ) evI dRSTi dhare nahIM, eTale paMmita jana evo pada yAdare nahIM // 2 // // dIpikA-(aNAdIyamiti ) anAdikaM jagatpramANaiH sAMkhyAniprAyeNa parijhAya dhanavadayamanaMta ca tanmataeva jJAtvA sarvamidaM zAzvataM baukSAniprAyeNavA'zAzvataM iti dRSTiM na dhArayet enaM padaM nAzrayet // 2 // // TIkA-tatrAnAcaraM nAcaredityuktaM / anAcAraca monIpravacanAdaparonidhIyate maunIpravacanaM tu mokSamArgahetutayA samyagdarzanajhAnacAritrAtmakaM / samyagdarzanaMtu tattvArtha ajJAnarUpaM / tattvaM tu jIvAjIvapuNyapApAzravabaMdhasaMvaranirjarAmodAtmakaM tathA dharmA dharmAkAzapujalajIvakAlAtmakaM ivyaM nityAnityasvanAvaM sAmAnya vizeSAtmako'nAdyapa ryavasAnazcaturdazarajjvAtmakolokastattvamiti / jJAnaMtu matizrutAvadhimanaH paryAyakeva lasvarUpaM paMcadhA / caritraM, sAmAyikaM, dopasthApanIya, parihAra vigur3iya, sUkSmasaMparAya, yathAkhyAtarUpaM paMcadhaiva mUlottaraguNanedatovA naikadhetyevaM vyavasthite monIpravacanena kadAcidanIdRzaM jagaditi kRtvA'nAdyaparyavasAne loke sati darzanAcArapratipadanUtamanA cAraM darzayitukAmathAcAryoyathAvasthitalokasvarUpodghaTTanapUrvakamAha (aNAdIyamityAdi) nAsya caturdazarajjvAtmakasya lokasya dharmAdharmAdikasyavA ivyasyAdiH prathamotpattirvidya taztyanAdikastamevaMcUta parijhAya pramANataH paricidya tathAnavadagramaparyavasAnaMca parijhA yAnayAtmakavyudAsenaikanayadRSTyAvadhAraNAtmakaM pratyayamanAcAraM darzayati zazvabhavatIti zozvataM nityaM sAMkhyAniprAyeNApracyutAnutpannasthiraikasvanAvaM svadarzanecAnuyAyinaM sAmA nyAMzamavataMvya dharmAdharmAkAzAdiSvanAditvamaparyavasAnatvaM copalacya sarvamidaM zAzvata mityevaMnUtAM dRSTiM nAvadhArayediti evaM padaM na samAzrayet / tathA vizeSapadamAzritya vartamAnanArakAn samutsetsyatItyetacca sUtramaMgIkRtya yatsattatsarvamanityamityevaMnUtabIca darzanAniprAyeNa ca sarvatra zAzvatamanityamityevaMnUtAMca dRSTi na dhArayediti // 2 // eehiM dohiM gaNehiM, vavahAro Na vingii||eehiN dohiM gaNedi, apA yAraM tu jaanne||3|| artha-have enuM kAraNa kahe. sarvaloka nityaja ne athavA thanityaja De, (eehiMdo hiMtANehiM ke0 ) e be sthAnakeM karIne ( vavadAroNaviGaI ke0) lokano vyavahAra na pravarte eTane thA loka, tathA paraloka saMbaMdhi kArya je pravRci nivRtti sadaNa, evo vyava
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. dae hAra pravarte nahIM. (eehiMdohitANehiMdhaNAyAraMtujANae ke0) tathA e bedu sthAnakeM tha nAcAra jANavo, e kAraNe ekAMta pada yAdaravo nahIM // 3 // ||diipikaa-(eehiNti) etAnyAM ekAMtaM nityaM, ekAMtamanityaMceti vAyAM sthAnAnyAM vyavahArona vidyate / ekAMtanitye ekAMtAnityeca vastuni vyavahArovyavasthA na ghaTata tyarthaH / tasmAdetAnyAM sthAnAnyAM svIkatAnyAmanAcAraM jAnIyAt // 3 // // TIkA-kimityekAMtena zAzvatamazAzvataM vA'stvityevaMnUtAM dRSTiM na dhArayedityAha / (eehiMdohimityAdi ) sarva nityamevAnityameva caitAnyAM vAnyAM sthAnAnyAmanyupagamya mAnAnyAmanayorvA pakyorvyavaharaNaM vyavahArolokasyai hikAmuSmikayoH kAryayoH pravRtti nivRttilakSaNona vidyate / tathAhyapracyutAnutpanna sthiraikavanAvaM savai nityamityevaM na vya vahIyate pratyadeNaiva navapurANAdinAvena pradhvaMsAnAvena vA darzanAttathaivaca lokasya pravRtterA muSmikepi nityatvAnmanobaMdhamodAyanAvena dIdAyamaniyamAdikamanarthakamiti na vyavaDhI yate / tathaikAMtAnityatvenApi na lokodhanadhAnyaghaTapaTAdikamanAgatanogArtha saMgRhIyAt tathAmuSmikepi daNikatvAdAtmanaH pravRttirna syAt / tathAca dIkSA vihArAdikamanarthakaM ta smAnityAnityAtmakasyA mAde sarvavyavahArapravRttirataeva tayonityAnityayoH sthAnayorekA tatvena samAzrIyamANayoraihikAmuSmikakAryavidhvaMsarUpamanAcAraM maunIzagamabAtyarUpaM vijAnIyAt / tuzabdo vizeSaNArthaH / kathaMcinnityAnitye vastuni vyavahAroyujyataityeta vizinaSTi / tathAhi sAmAnyasamanvayinamaMzamAzritya syAnnityamiti navati tathA vizeSAMza pratikSaNamanyathAca navapurANAdidarzanataH syAdanityati navati / tathotpAdavyayadhrauvyANi cAdarzanAzritAni vyavahArAni nvNti| tathA coktaM "ghaTamaulisuvarNArthI,nAzotpAdasthi tiH svayaM // zokapramodamAdhyasthya, janoyAti sahetuka" mityAdi / sadevaM nityAnitya padayorvyavahArona vidyate tathAnayorevAnAcAraM vijAnIyAditi sthita // 3 // samubiditi sabAro, save pANA alisA // gaMggiAvA na vissaMti, sAsayaMtiva go ve||4|| eehiM dohiMgaNehiM, vava dAro Na viuu3|| eehiM dohiM gaNedi, aNAyAraM tu jANae // 5 // artha-valI paNa anAcAra, niSedhavAne zvato to kaheje. (samunnihiMti ke0) sarvathApi nacheda pAmaze eTale kSya thai jAze,athavA sarva sidine viSe jaze te koNa jaze toke ( sabAro ke ) tIrthakara sarvajJa, tathA je tenA zAsanamA pravartale te sarva
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ G0 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. sidine yogya evA sarvanavyajIva sidine viSe jaze ema karatAM sarva navyajIvano vicheda thaze. evaM vacana vivekI puruSa na bole,tathA (sopANAdhaNelisA ke7) sarva prANI eTale sarva jIva te arolisA eTale sarakhA nathI tathA sarakhA tathA vilakSaNa evaM vacana paNa vivekI jana ekAMteM na bole, tathA (gaMligAenavissaMti ke0) tathA sarva prANI karma graMthi sahita thaze, eTale karmanI gAMTha sahitaja reheze, evaM paNa ekAMteM vacana na bole, (sAsayaMtivaNovae ke0) tathA sarvajJa zAzvatAja sarvakAleM hoze, paNa kadApi kAleM vije da nahIMja pAme, evaM vacana paNa ekAMteM bole nahIM // 4 // (ee hiMdohiMtANe hiM ke0) e be sthAnaka je tIrthakara vijeda pAmaze, athavA zAzvatAja raheze, athavA sarva navya jIva sidine pAmaze, athavA sarva navya jIva kameM sahitaja raheze, e be sthAnaka be prakAranA thayAM ema kahe, te. (vavahAroNaviDatI ke0) vyavahAra nathI evaM jANe. ( eehiMdohiM gaNehiM ke0) e betu sthAnakeM karI, (aNAyAraMtujANaI ke0) anAcAra jANe, eTale darzanAcAra dhAzrI anAcAra kahyo. // 5 // ___ // dIpikA-(samuhihiMti ) samunnetsyati ulledaM yAsyati zAstAronavyAH sarvanavyA nAM muktigamanena navyazUnyolokaH syAdityevaM no vadet / tathA sarve prANAyanIhazAvisa dRzAvilakSaNAeva na kathaMcitteSAM sAdRzyamastItyapi no vadet / graMthikAH karmagraMthopetA evaM naviSyaMti sarve jIvAztyapi no vadet / korthaH / sarve prANinaH setsyatyeva karmA ttAvA naviSyatItyekamapi pakSamekAMtena na vadettathA zAzvatAstIrthakataityapi na vdet||4|| (eehiMti ) zAstAraH kSayaM yAsyaMti zAzvatAvA naviSyaMtIti / yadivA sarva prANAvila haNAH sadRzAvA tathA graMthikasatvAeva taihitaM vA jagaditi vA evamanayoH sthAnayo rvyavahArona vidyate / idaM padayamapi na ghaTataityarthaH / yato'nAgatakAlasyeva navyAnA manaMtatvAnniraMtaraM muktigamanepi na javyazUnyaM jagaditi / kecinavyAdyapi sAmayyanAvAna setsyati yathA pratimAyogyamapi dalikaM sAmagrI vinA pratimArUpaM na syAditi sarve jIvAyapi vicitrakarmasantAvAdisadRzAH kathaMcit upayogAmUrtatvAsaMkhyapradezatvAdidha maiH sdRshaaypi| tathA sarve'haMtaHpravAhApekSyA zAzvatAH ekaikApekSyA azAzvatAthapIti etAnyAM vAnyAmekAMtasthAnAcyAmanAcAraM jAnIyAt // 5 // // TIkA-tathAnyamapyanAcAraM pratiSejukAmayAha / (samuhihiMtItyAdi) samyaka nirvizeSatayotsetsyaMtyuledaM yAsyaMti kSayaM prApsyati sAmastyenotprAbalyena setsyati vA sidi yAsyati / ke? te zAstArastIrthakataH sarvajJAsta hAsanapratipannAvA sarve niravazeSAH
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1 sidigamanayogyAjavyAstatazcojinnanavyaM jagatsyAditi zuSkatarkAnimAnagrahagRhItAM yuktiM cAnidadhati jIvasanAve satyapyapUrvotpAdAnAvAdanavyasya ca sidigamanAsaMnavAtkAlasya vA'naMtyAdanAratasidhigamanasaMnavena tadyathopapatterapUrvAyAnAvAnavyobedaztyevaM no vadetta thA sarvepi prANinojaMtavo'nIdRzAvisadRzAH sadA parasparalahaNAeva na kathaMcitteSAM sAdRzyamastItyevamapyekAMtena no vadet / yadivA sarveSAM navyAnAM sidisanAve viziSTAH saM sAre'nIdRzAdhanavyAeva naveyurityevaM ca no vadet / yuktiM cottaratra vakSyati / tathA karmA smakograMthoyeSAM vidyate te graMthikAH sarvepi prANinaH karmagraMthopetAeva naviSyatItyevama pi no vadet / idamuktaM navati / sarvepi prANinaH setsyaMtyeva karmAvRtAvA sarve naviSyaMtI tyevamekamapi padamekAMtikaM no vadet / yadivA graMthikAiti graMthikasatvAnaviSyaMtIti graM thinedaM kartumasamarthAnaviSyatItyevaM ca no vadettathA zAzvatAiti zAstAraH sadA sarvakAlaM sthAyinastIrthakarAna naviSyaMti na samutsesyaMti nobedaM yAsyaMtItyevaM no vdediti||4|| tadevaM darzanAcAraniSedhaM vAGmAtreNa pradA'dhunA yuktiM darzayitukAmayAha / (eehiM ityA di) etayoranaMtaroktayoIyoH sthAnayoH / tadyathA / zAstAraH kSayaM yAsyaMtIti zAzvatAvA naviSyatIti / yadivA sarve zAstArastadarzanapratipannAvA setsyaMti zAzvatAvA naviSyaM ti / yadivA sarve prANinohyanIdRzAH visazAsadRzAvA tathA graMthikasatvAstahitAvA na viSyatItyevamanayoH sthAnayorvyavaharaNaM vyavahArastadA stitve yukteranAvAnna vidyate / tathA hi / yattAvauktaM sarvezAstAraH kyaM yAsyaMtItyetadayuktaM / dayanibaMdhanasya karmaNonAvArisa dAnAM dayAjAvona navasthakevavyapekSyedamanidhIyate tadapyanupapannaM yatonAdyanaMtAnAM kevali nA sanAvAtpravAhApekSyA tdnaavaanaavH| yadapyuktamapUrvAyAjAve sidigamanasamAvena ca vyayasanAvAnavyazUnyaM jagat svAdityetadapi simAMtaparamArthAve dino vacanaM / yatonavyarA zerAkSAMte naviSyatkAlasyavAnaMtyamuktaM taJcaivamupapadyate / yadi dayona navati satica tasmi nAtyaMtaM na syAnnApi cAvazyaM sarvasyApi navyasya sidhigamanena jAvyamityAnaMtyAnavyAna tat sAmagcanAvAdyogyadalikapratimAvattadanupapattiriti / tathA nApi zAzvatAeva navastha kevalinAM zAstRNAM sidhigamanasanAvAtpravAhApekSyA zAzvatatvamevAtaH kathaMcivAzvatAH kthNcidshaashvtaaiti|tthaa sarvepi prANinovicitrakarmasamAvAnnAnAgatijAtizarIrAMgopAMgA disamanvitatvAdanIhazA visadRzAstathopayogAsaMkhyeyapradezatvAmUrtatvAdinirdhamaH kathaMcitsa dRzAstathonasitasavIryatayA kecininnagraMthayopareca tathA vidhapariNAmAnAvAdagraMthikasatvA eva navaMtItyevaM vyavasthitenaiMkAte naikAMtapadonavatIti pratiSitdhastadevametayoreva dayoH sthAnayoruktanItyA nAnAcAraM vijAnIyAditi sthita thapicAgamedhanaMtAnaMtAsvapyutsarpi eyavasarpiNISu navyAnAmanaMtanAgaeva sitamyatItyayamarthaH pratipAdyate |ydaa caivaMnUtaM tadAnaM
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ za hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyanaM. tyaM tatkathaM teSAM dayaH yuktirapyatra saMbadhizabdAveto / muktiH saMsAraM vinA na navati saMsA ropi na muktimaMtareNa / tatazca navyochede saMsArasyApyanAvaH syAdato'nidhIyate nA'nayorvya vahAroyujyataiti // 5 // je ke khuddagA pANA, ajjvA saMti mhaalyaa||srisNtditi veraM ti asarisaMtIya No vde||6|| eehiM dodi gaNeTiM,vavahAro Na viGaI // eehiM dohiM gaNehiM, aNAyAraMtu jANae // 7 // artha-have cAritrAcAra AzrI kaheje. (jekekhudagApANA ke0) je koi thA jagat mAM laghuprANa) eTale sUkSmajIvaDe. eTale prayavikAyathA mAMjhIne paMceMDiyaparyaMta sUkSma jI vaDe, (avAsaMtimahAlayA ke0) athavA je jIva mahAkAya eTale mahoTI kAyAvA lA, aMhIM nhAnAjIva te kuMthupAdika, ane mahoTA jIva te hastyAdika jANavA. (sa risaMtehiMtiveraM ke0) e beduno vinAza karavA thakI sarajhuMja vaira hoya, evaM ekAMte vacana na bole (asarisaMtIyaNovade ke0) athavA asaro hoya eTale sarakhaM vaira na hoya. evaM vacana paNa ekAMteM na bole kAraNake, karmabaMdhane viSe nhAnA moTAnuM kAMi vizeSa nathI kiMtu ? adhyavasAya vizeSa karma baMdhane evaM jANe,ane bole // 6 // e betu sthAnaka bolatAM vyavarahAra pravarte nahIM, evaM jANe, tathA evaM ekAMteM bolatAM anAcAraje ema jaanne.||7|| // dIpikA-(jekeityAdi) ye kecit huzaH prANinaekeMziyahIMDiyAdayo'lpakAyAvA paMceMkhyiAH / athavA mahAlayAmahAkAyAH saMti teSAM jJANAM kaMthvAdItAM mahatAM hastyA dInAM ca hanane sadRzaM vairaM karmabaMdhastulyaztyekAMtena no vadet asadRzaM vAtadghAte vairaM karmavaM dhaiMDiyajhAnakAyAnAM vicitratvAdityapi no vadet / nahi vadhyavazAtkarmabaMdhaH kiMtu? adhya vasAyavazAt tIvrAdhyavasAyAdalpamapi satvaM tatomahAn karmabaMdhaH akAmasyatu mahA kAyaprApihananepi svlpbNdhshtyrthH||6|| (eehiMti) etAnyAM tulyAtulyavirUpAnyAM sthA nAnyAM vyavahArona vidyate adhyavasAyasyaiva baMdhAbaMdhahetutvAt / etAnyAM dhAnyAM sthAnAnyAM pravRttasyAnAcAraM jAnIyAt / tathAhi / nahi jIvavadhe hiMsA syAttasya nitytvaat| yauktaM "paMceMDriyANi trividhaM balaMca, nnnaasnishvaasmthaanydaayuH||praannaadshaite nagavaniruktAste pAM viyojIkaraNaM tu hiMsA" iti / kiMca nAvApekSaeva karmabaMdhoyathA vaidyasya samyak kriyAM kurvatoyadyapi rogI mriyate tathApi na vaidyasya karmabaMdhouSTAdhyavasAyAnAvAt anyasyatu sarpabutdhyA rakumapi natonAvadoSAtkarmabaMdhaH / yadAgamaH / uccAliyaM miyAe, iriyAsami
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH 73 yassa saMkamAe // vAvaDikakuliMgI, / marihatajogamAsaha // 1 ||nytss tannimi to,baMdhesuhamovidesi sme|annvddhaaupgenn,sbnaavennsojmaa // 2 // ityaadi||7|| ||ttiikaa-adhunaa caaritraacaarmNgiiktyaah||(jekeityaadi)ye kecana kuzkAHsatvAHprANina ekeMziyoMghiyAdayo'vyakAyAvA paMceMziyAthathavA mahAlayAmahAkAyAH saMti vidyate teSAM duzkANAmalpakAyAnAM kuMvAdInAM mahAnAlayaH zarIraM yeSAM te mahAlayAhastyAdayasteSAM ca vyApAdane sadRzaM vairamiti vajakarma virodhalakSaNaM vA vairaM sadRzaM samAnaM tulyapradezatvAtsarva jaMtUnAmityevamekAMtena no vadettathA visadRzamasadRzaM takSyApattau vairaM karmabaMdhovA iMkhyivi jJAnakAyAnAM visadRzatvAt satyapi pradezatuvyatve na sadRzaM vairamityevamapi no vadet |ydi hi vadhyApekSaevakarmabaMdhaH syAttattadazAtkarmaNopi sAdRzyamasAdRzyaMvA vaktuM yujyate / naca tazAdeva vadhopi tvadhyavasAyavazAdapi tatazca tIvrAdhyavasAyino'lpakAyasatvavyApAdane pimaharairamakAmasyatu mahAkAyasatvavyApAdanepi svalpamiti // 6 // etadevasUtreNaiva da zayitumAha // (eehimityAdi) bAnyAmanaMtaroktAcyA sthAnAnyAmanayovoM sthAnayoralpakA yasatvamahAkAyavyApAdanApAditakarmabaMdhasadRzatvAsadRzatvayorvyavaharaNaM vyavahAroniyukti katvAnna yujyate |tthaahi| na vadhyasya sadRzatvamasadRzatvaM caikameva karmabaMdhasya kAraNamapitu vadhakasya tIvanAvomaMdanAvojhAnanAvo'jhAnanAvomahAvIryavamalpavIryatvaM cetyetadapi / tadevaM vadhyavadhakayorvizeSAtkarmabaMdha vizeSaztyevaM vyavasthite vadhyamevAzritya sadRzatvAsadRza khavyavahArona vidyataiti tathA tayoreva sthAnayoHpravRttasyAnAcAraM vijAnIyAditi / tathA hi| yajIvasAmyAtkarmabaMdhasadRzatvamucyate tadayuktaM / yatonahi jIvavyApattyA hiMsocyate |t sya zAzvatatvena vyApAdayitumazakyatvAdapi viDiyAdivyApattyA |tthaacoktN| paMceMziyANi trividhaM balaM ca, uhaasniHshvaasmthaanydaayuH||praannaadshaite nagavaniruktAsteSAM viyojIkara paMtu hiMsA" ||1||ityaadi|thpic jAvasavyapekSasyaiva karmabaMdhonyupetuM yuktH| tathAhi / vaidya syAgamasavyapekSasya kriyAM kurvatoyadyapyAtura vipattivati tathApi na vairAnuSaMgonavedoSA nAvAdaparasyatu sarpabujhyA rakamapi natojAvadoSAtkarmabaMdhastaihitasyatu na baMdhaztyuktaM cAgame / cAliyaMmiyAeityAdi / taMmulamatsyAkhyAnakaM tu suprasijhameva / tadevaM vidhava dhyavadhakanAvApekSyA syAt sahazatvaM syAdasahazatvamityanyathA'nAcArati // 7 // adAkammANi muMjaMti, amamale skmmunnaa||jvlitteti jANi kA, aNuvalitteti vA puNo // // eehiM dodiM gaNehiM, vavadA ro pA vijaI, eehiM dohiMgaNedi, aNAyAraM tu jaanne| e||
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ GyahitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. artha-have thAhAra pAzrIyAcAra anAcAra kahe.(ahAkammANijati ke0) je sAdhu pAzrI bae kAyarnu maIna karI,vastu je nojana upAzrayAdika kIdhA hoya, eTalAno je u panoga kare te, (thamamamesakammuNA ke0) paraspara mAMhomAMhe potAne kamaiM, (navalitteti jANikA ke0) upalipta jANavA. evaM paNa vacana ekAMteM na bole, (aNuvalittetivApu No ke0)athavA potAnAM karme karI anupalipta,eTale napalipta na jANavA,evaM paNa vacana kAMteteM na bole,kAraNake,je aAdhAkarmika AhAra hoya, tene paNa zrutanA upadezane arthe zUma evo karIne jame to te karme karI lepAya nahIM athavA sujato AhAra hoya,paraMtu te thAhArane thAhAragRhapaNe jame to, te karme karI baMdhAyace. evaM jANIne, anekAMta vacana bole, paNa ekAMta vacana na bole // // e bedusthAnakeM karI vyavahAra na jANe, ana e behu sthAnake karI anAcAra jANe // e|| // dIpikA-(yahAkammANitti ) zrAdhAkarmANi ye muMjate'nyonyaM parasparaM tAnsvakIye na karmaNA upaliptAnvA no vadet anupaliptAnvA na vadet / aAdhAkarmApi zrutopadezena zuddhamiti kRtvA cuMjAnasya na baMdhaH zrutopadeza vinA'hAragRdhyA'dhAkameM jhuMjAnasyApitu baMdhastasmAdAdhAkarmanoge karmabaMdhaH syAnna syA iti vadet // 7 // (e ehiMdodimiti)yAdhAkarmanoge karmabaMdhaHsyAdeva na syAdeveti mAnyAM sthAnAcyA vyavahAro na vidyate mAnyAM sthAnAnyAM svIkRtAnyAmanAcAraM jAnIyAt // e|| // TIkA-punazcAritramadhikatyAhAra viSayAnAcArAcArau pratipAdayitukAmayAha / (a hAkammANItyAdi) sAdhu pradhAnakAraNamAdAyAzritya karmANyAdhAkarmANi / tAnitu vastrano janavasatyAdInyucyate / etAnyAdhAkarmANi ye nujate etairupanogaM ye kurvatyanyonyaM paraspa raM tAnsvakIyena karmaNopaliptAna vijAnIyAdityevaM no vadettathA'nupaliptAnitivA no va det / etauktaM navati / AdhAkarmApi zrutopadezena zuimiti kRtvA cuMjAnaH karmaNA no palipyate tadAdhAkarmopanogenAvazyatayA karmabaMdhonavatItyevaM no vadettathA zrutopadezamaM tareNAhAragRdhyA'dhAkarma muMjAnasya tannimittakarmabaMdhasadRzatvAsahazatvayorvyavaharaNaM vyavahA roniyuktikatvAnna yujyate / tathAhi / na vadhyasya sadRzAsadRzatvayorvyavaharaNaM vyavahAro niyuktikatvAnna yuktasadRzatvamatonuliptAnapi no vadedyayAvasthitamaunIjJagamajJasya tvevaM yu jyate vaktumAdhAkarmopanoge na syAtkarmabaMdhaH syAnneti / yatanaktaM / "kiMciluI kalpamaka hapaMvA syAdakalpamapi kalpaM // pimaH zayyA vastraM pAtraM vA jeSajAyaM vA" // 1 // tathAnyaira pyanihitaM / utpadyetahi sAvasthA deshkaalaamyaanprti||ysyaamkaary kArya syAtkarma kAryaca
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 5 varjayedityAdi // // kimityevaM syAnAdaH pratipAdyataityAhA(eehiMdohimityAdi) bAnyAM dhAnyAM sthAnAcyAmAzritAnyAmanayorvyavasthAnayorAdhAkarmopanogena karmabaMdhAnAvAnAvanata yorvyavahArona vidyate |tthaahi| yadyavazyamAdhAkarmopanogenaikAMtena karmabaMdho'jyupagamyeta / evaM cAhArAnAvenApi kacitsutarAmanaryodayaH syAt / tathAhi / hutprapIDitona samyagI yopathaM zodhayettatazca vrajana prANyupamardamapi kuryAt mU disannAvatayA dehapAte satyava zyanAvI trasAdivyAghAto'kAlamaraNe cA viratiraMgIlatA navatyArtadhyAnApattIca tiryaggati rityAgamazca / sababa saMjamaM saMjamA appANameva rarakejAityAdinApi tapanoge karmabaM dhAnAvati / tathAhi / zrAdhAkarmaNyapi niSpAdyamAne SaDjIvanikAyavadhasta dheca pratItaH karmabaMdhaztyato'nayoHsthAnayorekAMtenAzrIyamANayorvyavaharaNaM vyavahArona yujyate tathAcyA meva sthAnAnyAM samAzritAnyAM sarvamanAcAraM vijAnIyAditi sthitaM // e|| jamidaM narAla mAdAraM, kammagaM ca tadevaya // savala vIriyaM ani, pani sabala viiriyN|| 10 // eehiM dodiM gaNehiM, vavadAro pA viI // eehiM dodiM gaNedi, aNAyAraM tu jANae // 11 // artha-have bIjI rIteM paradarzanI thAzrI bolavAno anAcAra kahele. (jamidaMurAlamAhAraM kammagaMcatahevaya ke0) je e zarIra sarvaloka prasiddha audArika, te tiryaca bane manuSyanu zarIra jANavU, tathA je caudapUrvadhara munirAja hoya, te ko eka saMzaya napane bate zarI ra karIne kevalI pAseM pUbavAne arthe mokale,te thAhAraka zarIra jANavU. enA grahaNathI vaikriya zarIra paNa grahaNa kara, tathA kArmaNa zarIra karmapujalanibacha jANavU. temaja enuM sahacArI te taijasa zarIra jANavaM, e pAMca zarIra jANavAMhave koi ekaneM e pAMca za rIra temAMhethI audArika vaikriyAdikane viSe ekaja zarIranI AzaMkA upaje eTale te ema kahe ke, je audArika zarIra, tehija taijasa, kArmaNa zarIra, thane taijasa kArmaNa zarIra tehija audArika, vaikriya,thane thAhAraka zarIrale. paraMtu evI saMjJA na karavI, tathA e pAMce zarIra atyaMta mAMho mAhe judA judAMDe evI paNa saMjhA na karavI. tyAre kevI saMjhA karavI? toke,e jIva thAzrIpAMce zarIra thaninna thane nAmane nedeM,paryAyane nedeM ninna paNa.ema kahe, have sarvezvyano nedAneda dekhADavAmATeM kahele . ( savvabavIriyaMthati ke0 ) sa ghalu ivya, sarvazvyane viSene evo sAMkhyamatano abhiprAya jANavo. te sAMkhya mata ema kahele ke, satva, raja, tamarUpeM je pradhAnanAmA tatva te sarvavyanuM kAraNa, e kAraNe sarvazvya sarvAtmaka evI vyavasthA eTaje sarvatra ghaTa paTAdikazvyane viSe dhanyavyanuM
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. vIryaDe, evI saMjJA paNa karavI nahIM. (nabisababavIriyaM ke0) valI sarvapadArthane viSe sarvavyanuM vIrya nathI, evI saMjJA paNa karavI nahIM. vahIM ekAMtano niSedha karIne syAmA da bolavo. ityrthH|| 10 // thagIdhAramI gAthAno artha, pUrvavat jANavo // 11 // // dIpikA-(jamidamiti) yadidamaudArikaM zarIraM bAdArakaMvA etadgrahaNAkriyamapi grAtyaM kArmaNaM tathA taijasamapi / eteSAM zarIrANAmaikyameva taijasakArmaNyoraninnatvAt / tatastrayANAmekatvameveti no vadet ityagretanazloke saMbaMdhaH / tathA zarIrANAM sarveSAM sarva thAnedaevetyapi no vadet kathaMcidekatvasyApyaMgIkriyamANatvAt tthaa| (sabathabitti)sa rva sarvatrAstIti sAMkhyAniprAyeNa satvarajastamorUpAyAH prakRterekatvAttasyAeva hi sarvasya kA raNavAtsarva sarvAtmakamevaM sati sarvatra ghaTapaTAdau dhanyasya vyaktasya vIrya zaktirasti sarvasya vyaktasya prakRtikAryatvAtkAryakAraNayozcaikatvAtsarva sarvatra sarvasya vIryamastIti saMjJAna kuryA t / tathA sarve nAvAH svasvazaktiyuktAiti na sarvasya sarvatra zaktirityapi saMjJAM na kuryAt nedAnedasvarUpatvAtsarvanAvAnAmiti // 10 // (eehiMdohiMgANehiMti) vAnyAmetAnyAM sarvatra zaktirasti nAstiveti athavA zarIrANAM sarveSAM nedo'nedoveti dhAnyAM sthAnAnyAM vyavahArona vidyate yuktayona saMgatItyarthaH / etayoH sthAnayoH pravRttasyA'nAcAraM jAnIyAt // 11 // // TIkA-punarapyanyathAdarzanaM prati cAgamAnAcAraM darzayitumAha / (jamidaMnarAlami tyAdi) yadi vA yoyamanaMtaramAhAraH pradarzitaH sa sati zarIre navati / zarIraM ca pNcdhaa| tasya caudArikAdeH zarIrasya nedAnedaM pratipAdayitukAmaH pUrvapada dhaarnnaah| (jamida mityAdi) yadidaM sarvajanapratyadamudAraiH pujalanivRttamaudA rikametadevorAlaM nissAratvAde taca tiryaGmanuSyANAM navati / tathA caturdazapUrvavidA kacitsaMzayAdAvAdviyataityAhArakame tagrahaNAca vaikiyopAdAnamapi iSTavyaM / tathA karmaNA nivRttaM kArmaNametat sahacaritaM taijasamapi grAhyaM / audArikavaikriyAdArakANAM pratyekaM taijasakArmaNAnyAM saha yugapa upalabdheH kasyacidekatvA'zaMkA syAdatastadapanodArtha tadaniprAyamAha / tadeva tadyade vaudArikaM zarIraM taeva taijasakArmaNe zarIre / evaM vaikriyAhArakayorapi vAcyaM / tadevaMnUtAM saMjJAM no nivezayedityuttarazloke kriyA / tathaiteSAmAtyaMtikonedaztyevaMnUtAmapi saMjJA no nivezayet / yuktizcAtra yadyekAMtenAnedaeva / tatazdamaudArikamudArapujalaniSpannaM tathaita karmaNA nivartitaM kArmaNaM sarvasyaitasya saMsAracakravAlasya camaNasya kAraNanUtaM tejoDavyai niSpannaM tejaeva taijasaMthAhArapaktinimittaM taijasalabdhinimittaM cetyevaM jedena saMjJA niruktaM kAryaca na syAt / athAtyaMtikonedaeva tatoghaTavabhinnayordezakAlayorapyupalabdhiH syaat|
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 7 na niyatA yugapaupalabdhirityevaM ca vyavasthite kathaMcidevopalabdherajedaH kathaMcicca saMjJA nedAnedati sthitaM / tadevamaudArikAdInAM zarIrANAM nedAnedau pradaryAdhunA sarvasyaiva i vyasya nedAnedau pradarzayitukAmaH pUrvapadaM zlokapazcAna darzayitumAha / (sababavIriya mityAdi ) sarva sarvatra vidyatatirutvA sAMkhyAniprAyeNa satvarajastamorUpasya pradhAnasyai katvAttasyaca sarvasyaiva kAraNatvAt ataH sarvaM sarvAtmakamityevaM vyavasthite ghaTapaTAdyavaya vasya vyaktasya vIrya zaktirvidyate sarvasyaiva hi vyaktasya pradhAnakAryatvAtkAryakAraNayozcaikatvA dataHsarvasya sarvatra vIryamastItyevaM saMjJA no nivezayettathA sarve nAvAHsvanAvena svasvanAvavyava sthitAiti pratiniyatazaktitvAnna sarvatra sarvasya vIrya zaktirityevamapi saMjJAM no nivezayetAyu ktizcAtra yattAvajucyate sAMrakhyAniprAyeNa sarva sarvAtmakaM dezakAlAkArapratibaMdhAttu na samAna kAlopalabdhiriti tdyuktN| yatonedena sukhaHkhajIvitamaraNAdUrAsannasUdamabAdarasurUpakurU pAdikaM saMsAravaicitryamadhya deNA'nunayate |nc dRSTe'nupapannaM nAmAnaca sarva mithyetyadhyupapa naM yujyate / yato'dRSTahAniradRSTakalpanAca paapiiysii| kiMca sarvathaikye'nyupagamyamAne saMsAra modAnAvatayA kRtanAzokatAnyAgamazca blaadaaptti| yaccaitatsatvarajastamasA sAmyAvasthA prakRtiH pradhAnamityetatsarvasya jagataH kAraNaM tanniraMtarAH sutdRdaH pratyeSyati niyuktikatvAda pica sarvathA sarvasya vastunaekatve'nyupagamyamAne satvarajastamasAmapyekatvaM syAt tannede ca sarvasya nedti| tathA yadapyucyate satvasya vyaktasya pradhAnakAryatvAtsatkAryavAdatvAca mayU rAMmakaraNe caMcupinbAdInAM satAmevotpAdAnyupagamAdasautpAde cAmraphalAdInAmapyutpattipra saMgAdityetadAGmAtraM / tathAhi / yadi sarvathA kAraNe kAryamasti na taryutpAdoniSpannagha TasyevApica mRtpimAvasthAyAmeva ghaTagatAH karmaguNavyapadezAnaveyurnaca navaMti tatonAsti kAraNe kAryamathA'nanivyaktamastIti cenna / tarhi sarvAtmanA vidyate nApyekAMtenAsatkArya vAda eva / tanAvehi vyomAraviMdAnAmapyekAMtenAsatomRtpimAderghaTAderivotpattiH syAnna cai tadRSTamiSTaM vAyapicaivaM sarvasya sarvasmAutpattaH kAryakAraNanAvAniyamaH syAdevaMca na zAlyaM kurA zAlIvIjamevAdadyApitu yatkiMcideveti niyamenaca prekSApUrvakAriNAmupAdAnakAraNA do prvRttirtonaastkaaryvaadti|tdevN sarvapadArthAnAM sarvajJeyatvaprameyatvAdinirdhamaiH kathaMci dekatvaM tathA pratiniyatArthakAryatayA yadevArthakriyAkAri tadeva paramArthataH saditikRtvA kathaM cinnedati sAmAnya vizeSAtmakaM vastviti sthit|ynenc syAdasti syAnnAstIti naMgakakSye na zeSanaMgakAyapi issttvyaaH| tatazca sarvavastu sptnNgiisvnaavN| te cAmI svabhavyakSetrakAlanA vApekSyA syAdasti paravyApekSyA syAnnAsti anayoreva dharmayoyogapadyenAnidhAtumazakya tvAtsyAdavaktavyaM tathA kasyacidaMzasya svavyAdyapekSyA vivaditatvAtkasyaciccAMzasya para vyAdyapekSyA syAmAnAstivA vaktavyaM ceti / tathaikasyAMzasya svazvyAdyapekSyA parasya tu
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ GG vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. sAmastyena svavyAdyapekSyA vivaditatvAtsyAdasticAvaktavyaM ceti|tthaikaaNshsy paravyAdya pekSyA syAnnAsti cAvaktavyaM ceti tathaikasyAMzasya svazvyAdyapekSyA parasya tu paraDavyAdyape dayA'nyasya tu yogapadyena svaparavyAdyapekSyA vivakSitatvAtsyAdastica nAsticA'vaktavyaM zyaM ca saptanaMgI yathAyogamuttaratrApi yojanIyeti // 10 // 11 // pani loe aloevA, NevaM sannaM nivese|| ani loe a loevA, evaM sannaM nivese||12|| pani jIvA ajIvAvA, evaM sannaM nivese|| ani jIvA ajIvAvA, evaM sannaM nive se||13|| pabi dhamme adhammevA, yevaM sannaM nivesae // ani dhamme adhammevA, evaM sannaM nivesae // 14 // artha-have sarvazUnyavAdInA matanuM nirAkaraNa karavAne arthe,loka aneM alokanuM yasti paNuM dekhADe, (biloethaloevA ke0) caturdazarajjvAtmaka evo je loka,athavA paMcA stikAyarUpa evo je loka, te nathI,evI saMjJA na karavI,tathA AkAzAstikAya rUpa evo je aloka,te paNa nathI,te evI saMjJA paNa na karavI. kemake e nAstikavAdIno matale. have kevI saMjJA karavI? te kahele paMcAstikAyarUpa loka te paNa ,tathA bAkAzAstikAya rUpatha loka te paNa, evI saMjhA karavI. e kevalIno mtle||1||hve lokAlokanu astipaNuM dekhADIne tenA vizeSanUta jIva aneM ajIva teno astinAva dekhADele. jIva te, upayoga lakSaNa saMsArIka, athavA muktigata,e paNa nathI. tathA yajIva te dharma, adharma, AkAza, pu jala,aneM kAlAtmaka e paNa nathI.evI saMjhA paNa na karavI kemake,e nAstikavAdIno mata tyAreM kevI saMjhA karavI? toke, jIva paNa,dhane ajIva paNa.evI saMjhA karavI.e kevalI nagavaMtano matale // 13 // have evA jIvano astinAva dekhADIne tene sadasat kriyA anu TAnane viSedharma, aneM adharma kAraNa,te mATe have teno astinAva kahele. zrutacAritrarUpa je dharma, te karmakSyano kAraNarUpale. te paNa nathI, tathA mithyAtva, avirati, pramAda, ka pAya, ane yogarUpa je adharmale, te karmabaMdhano kAraNarUpale, te paNa nathI, evI saMjJA paNa na karavI. paraMtu dharma paNa, aneM adharma paNa, evI saMjJA karavI // 15 // __ // dIpikA-(pa biloeityAdi ) zUnyavAdimatAniprAyeNa nAsti lokaH thalokopi nAstIti saMjJAM no nivezayenna sthApayet thasti lokaH paMcAstikAyAtmakaHyasti vA'lo
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAjurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e kathAkAzAstikAyamAtrati saMjhA nivezayet // 12 // (NanijIvAiti ) na saMti jIvAtha jIvAvA iti saMjJAM no nivezayet saMti jIvAthajIvAzceti saMjJAM kuryAt // 13 // (Di dhammati ) nAsti dharmaH zrutacAritrAtmakaH nAsti vA'dharmo mithyAtvAviratipramAdakaSAyayoga rUpaH evaM saMjJAna karyAt asti dharmo'dharmovA evaM saMjJAM kuryAt // 14 // ____ // TIkA-tadevaM sAmAnyena sarvasyaiva vastunonedAnedau pratipAdyAdhunA sarvazUnyavAdima tanirAsena lokAlokayoH pravinAgenAstitvaM pratipAdayitukAmayAha / (ebiloe anoevAityAdi) yadi vA sarvatra vIryamasti nAsti sarvatra vIrya mityanena sAmAnyena vastva stitvamuktaM / tathAhi / sarvatra vastunovIrya zaktirarthakriyAsAmarthya manasaHsvaviSayajJAnotpA danaM taccaikAMtenAtyaMtAnAvAvaza viSANAderapyastItyevaM saMjJA na nivezayetsarvatra vIrya nA stIti no evaM saMjJAM nivezayediti / anenAvaziSTaM vastvastitvaM prasAdhitamidAnIM tasyaiva vastunaISadizeSitatvena lokAlokarUpatayAstitvaM prasAdhayannAha / (NabiloealoeztyA di) lokazcaturdazarajjvAtmakodharmAdharmAkAzAdipaMcAstikAyAtmakovA sa nAstItyevaM saMjJA no nivezayet / tathA''kAzAstikAyAtmakastvekaH saca na vidyate evetyevaM sajJAM no niveza yet / tadanAvapratipattinibaMdhanaM vidaM / tadyathA pratinAsamAnaM vastvavayava hAreNavA prati nAsetAvayavikAreNavA tatra na tAvadavayava hAreNa pratinAsanamutpadyate niraMzaparamANUnAM pra tinAsamAnAsaMnavAtsarvArAtIyanAgasya paramANvAtmakatvAtteSAMca badmasthavijJAnena iSTamaza kyatvAt / tathAcoktaM "yAvadRzyaM parastAvanAgaH saca na dRzyate // niraMzasyaca nAgasya nAstiba prastha darzana" mityaadi|naapyvy vicAreNa viklpymaansyaavyvinevaanaavaat|tthaa hyasau svAvayaveSu pratyekaM sAmastyenavA vartetAM'zAMzinAvenavA sAmastyenAvayavibadutvaprasaMgAnApyaM zena pUrvavikalpAnatikrameNAnavasthAprasaMgAttasmAdicAryamANaM na kathaMcistvAtmakaM jAvaM lanate tatastatsarvamevaitanmAyAsvapnaMjAlamarumarIcikA vijnyaansdRshN| tathAcoktaM / "yathA ya thArthAzciMtyaMte vivicyaMte tathA tthaa|| yayete svayamarthinyorocaMte tatra ke vaya" mityaadi| tadeva vastvanAve tavizeSalokAlokAnAvaH sijhaevetyevaM no saMjJAM nivezayet / kiMtvasti lokavadhistiryagrUpovaizAkhasthAnasthitakaTinyastakarayugmapuruSasadRzaH paMcAstikAyAtma kovA takSyatiriktazcAlokopyasti |sNbdhishbdtvaanokvyvsthaa'nupptteriti naavH| yukti vAtra yadi sarva nAsti tataH sarvAtaHpAtitvAtpratiSedhakopi nAstItyatastadanAvAtpratiSe dhAnAvopi ca sati paramArthanUte vastuni mAyA svapnejAlAdivyavasthAnyathA kimAzritya kovA mAyAdikaM vyavasthApayediti / apica "sarvAnAvoyathAnIToyuktyanAvena sidhyti| sAsti cessaiva nastatvaM tatsimau sarvavastusa" dityAdi / yadapyavayavAvaya vivinAgakalpanayA
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ GGo vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. dUSaNamanidhIyate tadapyAtamatAnanijhena / tanmataM caivaMnUtaM tadyathA naikAMtonAvayavAeva nApyavayavyeva cetyataH syAhAdAzrayaNAtpUrvoktavikalpadoSAnupapattirityataH kathaMcinoko styevamalokopIti sthitaM // 1 // tadevaM lokAlokAstitvaM pratipAdyAdhunA tavizeSanUta yorjIvAjIvayorastitvapratipAdanAyAha / (bijIvAthajIvetyAdi) jIvAupayoga lahaNAH saMsAriNomuktAvA te na vidyate tathA ajIvAzca dharmAdharmAkAzapujalakAlA tmakAgatisthityavagAhadAnabAyAtapodyotAdivartanAlANAna vidyaMtaztyevaM saMjhAM pari jJAnaM no nivezayennAstitva nibaMdhanaM vidaM pratyadeNAnupalanyamAnatvAGIvAna vidyate kAyAkArapariNatAni natAnyeva dhAvanavalganAdikAM kriyAM kurvatIti / tathAtmA daita vAdamatAniprAyeNa puruSaevedaM sarva yantaM yacca nAvyamityAgamAttathA ajIvAna vidyate sarvasyaiva cetanAcetanasyAtmamAtranivartitvAnno evaM saMjJA nivezayet kiMtvasti jIvaH sarvasyAsya sukhaHkhAdernibaMdhanataH svasaMvittisiso'haM pratyayagrAhyastathA takSyatiri tAdharmAdharmAkAzapujanAdayazca vidyate / sakalapramANajyeSThena pratyadeNAnunayamAnatvA ttaguNAnAM nUtacaitanyavAdova vAcyaH / kiM tAni navadanipretAni nUtAni nityAnyutA'ni tyaani|ydi nityAni tato'pracyutAnutpannasthiraikavanAvatvAnna kAyAkArapariNatenyapagamaH nApi prAgavidyamAnasya caitanyamutpadyate pAhosvividyamAnaM tAvada vidyamAnamatiprasaMgAda nyupetAgamalopAmA'thavidyamAnameva sihaM tarhi jIvatvaM tathA'tmA daitavAdyapi vaacyH| yadi purupamAtramevedaM sarva kathaM ghaTapaTAdiSu caitanyaM nopalanyate tathA tadaikyanedanibaMdhanAnAM pada hetudRSTAMtAnAmanAvAtsAdhyasAdhanAnAvastasmAnnaikAMtena jIvAjIvayoranAvopitu sarvapadA thAnA syAhAdAzrayaNAjIvaH syAdajIvaHyajIvopica syAdajIvaH syAGIvaztyetacca syA dAdAzrayaNaM jIvapujalayoranyonyAnugatayoH zarIrasya pratyaktayA'dhyadeNaivopalaMnAdRSTa vyamiti // 13 // jIvA stitveca sitdhe tannibaMdhanayoH sadasakriyA dhArAyAtayodharmAdharmayora stitvapratipAdanAyAha / (pabidhammeSadhammevetyAdi) dharmaH zrutacaritrAkhyAtmakojIvasyA tmapariNAmaH karmakSayakAraNamAtmapariNAmaevamadharmopi mithyAtvAvira tipramAdakaSAyayo garUpaH karmabaMdhakAraNamAtmapariNAmaevAtAvevaMjUto dharmA'dharmoM kAlasvanAvaniyatIzvarAdi matena na vidyate ityevaM saMjJAM no nivezayet / kAlAdayaevAsya sarvasya jagavaicitryasya dharmA dharmAvyatirekeNaikAMtataH kAraNamityevamaniprAyaM kuryAdyataH taevaikakAna kAraNamapitu samu ditaaeveti| tathAcoktaM / " nahi kAlAdI hiMto, kevale hiMto jAyae kiMci // ihamuggaraM dhaNA ivi, tAsave samudiyA heka" ityaadi| yatodharmAdharmamaMtareNa saMsAravaicitryaM na ghaTAmiyartyato'sti dharmaH samyagdarzanAdiko'dharmazca mithyAtvAdikaztyevaM saMjJAM no nive zayediti // 14 //
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. tara gADi baMdheva mokevA, yevaM sannaM nivese|| ati baMdheva mokevA, evaM sannaM nivese|| 15 // pani purameva pAvevA, evaM sannaM nivesa e|| ani purameva pAvevA, evaM sannaM nivesae // 26 // artha-have dharmAdharmane astinAveM, baMdha thane modano sanAva dekhADele. prakRti, sthi ti, anunAga, aneM pradezarUpa,evo je cAra prakArano baMdha, te paNa nathI, tathA moda paNa nathI, evI saMjJA paNa na karavI, paraMtu e baMdha paNa ane moda paNa evI saMjhA karavI // 15 // have baMdhanA sanAveM avazya puNya thane pApano paNa sajAvale. te kahele. puNya je zuna prakatilahaNa te paNa nathI, tathA pApa je yazunaprakatiladaNa te paNa nathI, evI saMjJA na karavI, paraMtu puNya paNa aneM pApa paNa. evI saMjhA karavI // 16 // __ // dIpikA-(pabibaMdheiti ) nAsti baMdhomojhoveti saMjhAM na kuryAt baMdhamodasanAva maMgIkuryAt // 15 // (Nanipuramamiti) nAsti puNyaM satkarma, nAsti pApamasatkarma iti nAMgIkArya tayorastitvaM maMtavyaM // 16 // // TIkA-satozca dharmAdharmayodhamokSasajAvaityetadarzayitumAha / (NanibaMdhevamorake vAityAdi) baMdhaH prakRtisthityanunAvapradezAtmakatayA karmapujanAnAM jIvena khavyApArataH svIkaraNaM / sacAmRtasyAtmanogaganasyeva na vidyataityevaM no saMjJAM nivezayet / tathA tadanA vAca modasyApyanAvaztyevamapi saMjJAMno nivezayet / kathaMtarhi saMjhAMnivezayedityuttarAIna drshyti|asti baMdhaH karmapujalaijIvasyetyevaM saMjhAM nivezayediti / yattacyate mUrtasyAmUrtima tA saMbaMdhona yujyataiti tadayuktaM / thAkAzasya sarvavyApitayA pujalaiH saMbaMdhournivAryaH / tadanAve takSyApitvameva na syAdanyaccAsya vijJAnasya tvatpUramadirAdinA vikAraH samupa lnyte|ncaasau saMbaMdhamRte'toyatkicidetat / apica saMsAriNAmasumatAM sadA taijasakArma pazarIrasannAvAdAtyaMtikamamUrttatvaM na navatIti / tathA tatpratipadajUtomodopyasti tanAve baMdhasyApyanAvaH syAdityato'zeSabaMdhanApagamasvanAvomodostItyevaM saMjhAM nivezayediti // 15 // baMdhasanA cAvazyaM nAvI puNyapApasajAvaityatastajJAvaM nissedhaarnnaah| (Na bipusma ityAdi) nAsti na vidyate puNyaM gunakarmaprakRtilakSaNaM tathA pApaM tadiparyayalakSNaM nAsti na vidyate ityevaM no saMjJAM nivezayet / tadanAvapratipattinibaMdhanaM vidaM / tatra keSAMci nAsti puNyapApameva hyutkarSAvasthaM satsukhaHkha nibaMdhanaM tathA pareSAM pApaM nAsti purasya meva hyapacIyamAnaM pApaM kArya kuryAdityanyeSAM tUnayamapi nAsti / saMsAravaicitryaM tu niyati svanAvAdikRtaM tadetadayuktaM / yataH puNyapApazabdau saMbaMdhizabdau / saMbaMdhizabdAnAmekasya
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. sattAparasattAnAMtarIyakatonetarasya satteti nApyunayAnAvaH zakyate vaktuM nibaMdhana sya jagadaicitryasyAnAvAt / nahi kAraNamaMtareNa kvacitkAryasyotpattirdRSTA / niyatisvanA vAdivAdastu naSTottarANA pAdaprasArikANAM pAdaprasArikA prAyopi ca tadvAdenyupagamyamAne sakala kriyAvaiyarthaM tataeva sakalakAryotpattirityatosti pusyaM pApaM cetyevaM saMjhA nive zayet / puNyapApe caivaM rUpe / tadyathA // "pujalakarma gunaM yattatpuNyamiti jinazAsane dRSTa m // yadazunamatha tatpApa,miti navati sarvainirdiSTa"miti // 16 // pani Asave saMvarevA, yevaM sannaM nivesae // ati Asave saMvarevA, evaM sannaM nivese||17|| gati veyaNA NikarAvA, NevaM sannaM nivesae // aba veyaNA NikarAvA, evaM sannaM nivese||27|| artha-have kAraNa vinA kAryanI utpatti nathI,mATeM puNya aneM pApa e benuM kAraNa thA zrava arne saMvarale, tethI have Azrava aneM saMvara dekhADele. prANAtipAtAdi rUpa je karma grahaNa karavAnAM kAraNa te Azrava jANavAM. ane jeNe karI thAvatA karmane rokI rA khIye tene saMvara kahiye, mAtrai e Azrava aneM saMvara banne nathI. evI saMjhA karavI nahIM, paraMtu yAva pagaDe, ane saMvara paNa, ema kahe, // 17 // have Azrava aneM saMvarane sannAveM vedanA ane nirjarAno sannAva dekhADe. vedanA eTale karmanuM anunavavaM, aneM ni UrA eTale karma pujalana sADavU, e bedu nathI. evI saMjJA na karavI; paraMtu vedanA paNa ane nirjarA paNaLe. evI saMjJA gItArtha sAdhu kare // 17 // // dIpikA-(pabiyAsaveti ) AzravasaMvarasannAvoMgIkAryati // 17 // (niveya aiti) vedanA karmAnunavarUpA nirjarA karmapujalazATarUpA ete 3 api na staH / yataH pa lyopamasAgaropamamasAtavedyaM karma aMtarmuhartenaiva dayaM yAti / yauktaM / "jaM annANI kamma, khave bahuyAhi vAsakoDIhiM // tannANI tihi gutto, khaveza kasAsa mitteNa mityAdi / tathA pakazreNyAM zIghrameva karmaNaH zyAt yathAkramabadasyAnunavAnAve vedanAyAanAvastadanA veca nirjarAyAapyanAvaztyevaM nAMgIkuryAt / yataH kasyacideva karmaNaevamuktanItyA kyaH anyasya tu pradezAnunavena nogasanAvAda stivedanA / yauktaM / "puviM'JcinnANaM uppa DikaMtApaka mmaannN||vettaa morako nati avettaaityaadi|vednaasnnaavec nirjarApyastIti sviikuryaat||1|| // TIkA-na kAraNamaMtareNa kAryasyotpattirataH puNyapApayoH prAyuktayoH kAraNanUtAvA
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 3 zravasaMvarau tatpratiSedhAreNa drshyitukaambaah| (pabiyAsavesaMvarevetyAdi ) thAzravati pravizati karma yena saprANAtipAtAdirUpAzravaH karmopAdAnakAraNaM tathA tannirodhaH saM varaH etau vAvapi na staityevaM saMjJA no nivezayettadanAvapratipattyA zaMkAkAraNaMtvidaM kA yavAGmanaHkarmayogaH sa Azravati yathedamuktaM tathedamapyuktameva / (uccAliyaMmipAeityA di) tatazca kAyAdivyApAreNa karmabaMdho na navatIti yuktirapi / kimayamAzravayAtmanoni nantA'jinnaH / yadi ninonAmAsAvAzravoghaTAdivadanedepi nAzravatvaM sidAtmanAmapi thA zravaprasaMgAttadAnAveca tannirodhaladaNasya saMvarasyApyanAvaH sidaevetyevamAtmakamadhyavasA yaM na kuryAt / yatoyattadanaikAMtikatvaM kAyavyApArasyocAlayaMmi pAe ityAdinoktaM tadasmA kamapi saMmatameva / yatoyamasmAnirapyupayuktakarmabaMdhonyupagamyate nirupayuktasya karmabaMdhasta thA nedAnedonayapadasamAzrayaNAttadekapadAzritadoSAnAvaityastyAzravasannAvastanirodhazca saMvaraiti / uktaMca / "yogaH zudaH puNyA,zravastu pApasya taviparyAsaH // vAkkAyamanogu pti,nirAzravaH saMvarastUMkta" ityatostyAzravastathA saMvarazcetyevaM saMjJAM nivezayediti // 17 // AzravasaMvarasannAve cAvazyaM nAvI vedanAnirjarAsannAvaityatastaM prtissedhnissedhaarnnaah| (pabiveyarotyAdi) vedanA karmAnunavaladANA tathA nirjarA krmpujlshaattnldaannaa| ete api na vidyate ityevaM no saMjJAM nivezayet / tadanAvaM pratyAzaMkAkAraNamidaM / ta dyathA / palyopamasAgaropamazatAnunavanIyaM karmAtamuhartenaiva dayamupayAtItyanyupagamAt / tauktaM / "jaM aramANIkamma, khavebaduyAI vAsakoDIhiM // tasmANI tihi guttokhavezaka sAsamitteNaM' ityAdi / tathA pakazreNyAM ca jaTityeva karmaNonasmIkaraNAdyathAkramabadasya cAnunavanAnAve vedanAyAanAvastadanAvAca nirjarAyAapItyevaM no saMjJAM nivezayet / kimiti / yataH kasyacideva karmaNaevamanaMtaroktayA nItyA paNAttapasA pradezAnunavena cAparasya tUdayodIraNAcyAmanunavanamityatosti vedanA / yatayAgamopyevaMnUtaeva / tadya thaa|"puviNcciemaannN, uppa DikaMtANakammANaM // vettA morako pani avestAityAdivedanA sikau ca nirjarApi sidaivetyatosti vedanA nirjarAvetyevaM saMjJAM nivezayediti // 17 // pani kiriyA akiriyAvA, evaM sannaM nivese|| avi ki riyA akiriyAvA, evaM sannaM nivese|| 15 // pani kodeva mANevA, evaM sannaM nivesae // ani kodeva mANevA, evaM sannaM nivese||20|| artha-have vedanA, aneM nirjarA, e banne kriyA aneM akriyAnA Ayatale. mATeM teno sanAva dekhADe kriyA eTale karavU,ane je te thakI viparIta te yakriyA,e banne nathI.evI
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ 884 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. saMjJA na karavI, paraMtu kriyA paNa, yaneM prakriyA paNa. evI saMjJA karavI // 19 // have kriyAneM sajAveM krodhAdikano sadbhAva dekhADebe. je potAneM ghaneM paraneM prItinuM kAraNa te krodha jAvo, tathA je garvalakSaNa te mAna jANavuM, e bedu nathI, evI saMjJA paNa na karavI, paraMtu krodha khaneM mAna e beDuLe evI saMjJA karavI // 20 // // dIpikA - ( etthi ki riyetyAdi ) sAMkhyAdInAM sarvavyApakatvAdAtmanovyomnazva pari spaMdAtmika kriyA na vidyate bauddhanAMtu RNikatvAtsarvabhAvAnAM pratikSaNamutpattireva nA yA kAcitkriyA tathA sarvapadArthAnAM pratikSaNamavasthAMtaragamanAtsakriyatvameva yato'ki yA na vidyate evaM saMjJAM na kuryAt kiMtu ? yasti kriyA'kriyAceti saMjJAM kuryAt / yataH kriyAnAve vyomnazva baMdhe mokSAnAvaH prasajyeta / bau-dAnAmapi pratikRNotpattikriyaiva tato' sti kriyA tanAveca tadvipanUtA'kriyApyastIti // 19 // ( eDiko heveti ) nAsti krodhaH sahimAnAMzaeva rUpakazreNyAMca jedena kRpaNAnaMgIkArAt / tathA krodhaH kiM ? zrAtmanodharmaH kiMvA karmaNAnyasya / tatrAtmadharmatve siddhAnAmapi krodhodyprsNgH| atha karmaNastata stadanyakaSAyodayepi tadayasaMgAt anyadharmatve'kiMcitkaratvamatonAsti krodhaH / evaM mAnA nAvo'pi vAcyaityevaM nAMgIkuryAt / yataH krodhAdhmAtaH puruSaH pratyakSeNaivopalabhyate nArya mAnAMzo nimittanedAt / tathA jIvakarmaNordvayorapyayaM dharmastataH pUrvoktaH pratyeka doSAsaMna vastataH krodhomAnazcAstIti saMjJAM nivezayet // 20 // // TIkA - vedanA nirjareca kriyAkriyatve tatastadbhAvapratiSedhaniSedhapUrvakaM darzayitumA ha | ( tyikiriyA kiriyAvA ityAdi) kriyA parispaMdalaNA tadviparyastAtvakriyA / teM yapi na stona vidyete / tathAhi / sAMkhyAnAM sarvavyApitvAdAtmanayAkAzasyaiva parinispaM dikA kriyA na vidyate / zAkyAnAMtu RNikatvAtsarvapadArthAnAM pratisamayamanyathA vAnya 'thotpatteH / padArthasatcaiva na ta chyatiriktA kAcitkiyAsti // tathA coktaM / nUtiryeSAM kriyA saiva kArakasyaiva cocyataityAdi / tathA sarvapadArthAnAM pratikSaNamavasthAMtaragamanAtsa kriyA tvamatona kriyA vidyate ityevaM sajJAM no nivezayet kiMtarhyasti kriyA yakriyA vetyevaM sajJAM nivezayet / tathAhi / zarIrAtmanordezAdezAMtarAvAptinimittA parispaMdAtmikA kriyA pratya devopajanyate / sarvathA niSkriyatve cAtmano'nyupagamyamAne gaganasyeva baMdhamokSAyanAvaH saca dRSTeSTabAdhitaH / tathA zAkyAnAmapi pratyakSeNotpattireva kriyetyataH kathaM kriyAyAya nAvopi caikAMtena kriyAnAve saMsAramokSAnAvaH syAdityato'sti kriyA tapinU tAcA kriyetyevaM saMjJAM nivezayediti // 15 // tadevaM sakriyAtmani sati krodhAdisadbhAvai For Private Personal Use Only
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha jAga dusarA. nya tyetadarzayitumAha / ( patthi ko deva mANe vetyAdi) svaparAtmanoraprItila kuNaH krodhaH // sacAnaMtAnubaMdhya pratyAkhyAnAvaraNasaMjvalananedena caturthA''game paThyate / tathaitAvanedaeva mA nogarvaH / eto dAvapi na stona vidyete / tathAhi / krodhaH keSAMcinmatena mAnAMzaevAnimA nagrahagRhItasya tatkRtAvatyaMta krodhodayadarzanAt rUpakazreeyAM ca nedena kRpaNAnanyupagamAt / tathA kimayamAtmadharmagrAho svitkarmaNanatAnyasyeti / tatrAtmadharmatve siddhAnAmapi krodho dayaprasaMgo'tha karmaNastatastadanyakapAyodayepi tadya prasaMgAnmUrtatvAcca karmaNohi ghaTasyeva tadAkAropalabdhiH syAdanyadharmatve tvakiMcitkaratvamatonAsti krodhaityevaM mAnAnAvopi vAcya ityevaM saMjJAM no nivezayet / yataH / kaSAyaH karmodayavartI dRSTeSTa kRtajukuTInaM goraktavadanoga latsvedabiMDusamAkulaH krodhAdhmAtaH samupalacyate na cAsau mAnAMzastatkAryAkaraNAttathA pa ranimittobA pitatatvAcceti tathA jIvadharmakarmaNorunayorapyayaM dharmastatdharmatvenaca pratyeka vi kalpadoSAnupapattirananyupagamAtsaMsAryAtmanAM karmaNA sAI pRthagnavanAnAvAttaDunayasyaca na narasiMhava istvaMtaratvAdityato'sti krodhomAnazcetyevaM saMjJAM nivezayet // 20 // cimAyA va lonevA, evaM sannaM nivesa // ari mAyA va lo nevA, evaM sannaM nivesa // 21 // vi peva dosevA, evaM sa naM nivesa // ci pejeva dosevA, evaM sannaM nivesa // 22 // artha- have mAyA khaneM lonano sadbhAva dekhADebe, je paravaMcanarUpa te mAyA, ghaneM je sa nidhi saMcayarUpa te lona, e bedu nathI, evI saMjJA na karavI, paraMtu mAyA paNabe, khaneM lona pabe evI saMjJA karavI // 21 // have krodhAdika jebe, teno saMkSepa thakI sajAva kahe. prema eTale prItilakSaNa putra, kalatra, dhana, dhAnyAdika, viSerAgatA te rAga, tathA prItijaNa te pa, e behu nathI. evI saMjJA na karavI, paraMtu rAga pabe, ghaneM deSa paNa, evI saMjJA karavI // 22 // || dIpikA ( mAyeveti ) mAyAlonau na staH iti sajJAM na nivezayet mAyAlona yonibaMdhaH pUrvavat / pratyadRzyatvAnmAyAlonI staiti sajJAM nivezayet // 21 // ( bipeveti ) prItiH prema putrakalatradhanAdiSu rAgastadviparItodveSastau na staH / yatomAyA lonAveva rAgaH krodhamAnAveva dveSastAcyAM rAgadeSau na staH asti premadeSopyastIti saMjJAM kuryAta yasmAgovayavI mAyAlojI yavayavo tathA dRSo'vayavI krodhamAnau praarat avayavIca vyavayavenyaH kathaMcininno'ninnazca tasmAnmAyAlonazca premadeSazca kathaMcidasti For Private Personal Use Only
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ G6 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyanaM. ti svIkArya // 22 // ( NasthirAgadosAviti ) rAgahaSau na staiti na svIkArya tau vi yete iti matiH kAryA yuktiH / pUrvoktA // 23 // // TokA sAMprata mAyAlonayorastitvaM darzayitumAha (patthimAyAvalonetyAdi) yatrA pi prAgvanmAyAlonayoranAvavAdInAM nirAkatyA stitvaM pratipAdanIyamiti // 21 // sAMprataM teSAMca krodhAdInAM samAsenAstitvaM pratipAdayannAha / (galipelavetyAdi) prItilatAeM prema putrakalatradhanadhAnyAdyAtmIyeSu rAgastaviparItastvAtmIyopaghAtakAriNi deSastAvetau dAvapi na vidyate / tathAhi / keSAMcidaniprAyoyauta mAyAlonAvevAvayavau vidyate na tatsamudAyarUpo'vayavya sti / tathA krodhamAnAveva staH na tatsamudAyarUpo'vayavI Sa iti / tathA hyavayavenyoyadyaninnovayavI tarhi tadanedAttaeva / nAsAvatha ninnaH pRtha gupalanaH syAdghaTapaTavaditityevamasidikalpamUDhatayA no saMjhA nivezayet / yato'vayavA vaya vinoH kathaMci daztyevaM dAnedAkhyatRtIyapadasamAzrayaNAtpratyekapadA zritadoSAnu papattirityevaM cAsti prItilaNaM premAprItilahaNazca kSeSaztyevaM saMjhAM nivezayet // 12 // pani cArate saMsAre, NevaM sannaM nivesae // ani cAnaraMte saMsAre, evaM sannaM nivesae // 23 // ebi devova devIvA, Ne vaM sannaM nivese|| abi devova devIvA, NevaM sannaM nivese||14|| artha-have pUrve kahyA je krodhAdika cAra kaSAya te kaSAyane sanAveM, saMsArano sannA va dekhADele. naraka, tiryaMca, manuSya aneM devatA, e caturgatilakSaNa saMsAra nathI. evI saMjhA na kare, paraMtu e caturgatilakSaNa saMsAra evI saMjhA kare // 23 // have valI paNa eja saMsArano sanAva dekhADe. nuvanapati, vyaMtara, jyotiSI, aneM vaimAnika,e cAra jA tanA deva, tathA enI striyo te devi e betu nathI. evI saMjJA na kare, paraMtu e deva pa gaDe aneM devI paNane; evI saMjhA kare. evI saMnAvanAyeM manuSya, nArakI, aneM tiryaca no paNa sannAva jANavo // 24 // // dIpikA (NabicAuraMtaiti) nAsti cAturaMtaH catvAroM'tAgatinedAyatra sasaMsAra zcaturaMtazcatuvidhaH saMsAronAsti devanArakayoranupalanyamAnatvAt iti saMjJAna nivezayet asti caturvidhaH saMsAraH yataH saMti surnaarkaaH|prkRssttpunnypaapphlnogsyaanythaanupptteH evaM saMjJAM nivezayet // 24 // (Na bideveti ) nAsti devo devI vA iti matiM na kuryAt asti devovA devI iti saMjJAM kuryAt atra prakRSTapuNyaphalanogaeva hetuH // 25 //
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. GG DuH // TIkA sAMprataM kaSAyabhAve sidhe sati tatkAryabhUto'vazyaM nAvI saMsArasaGgAva ityetatpratiSedha niSedha dvAreNa pratipAdayitumAha / (evicArate ityAdi) catvAro'tAgati nedAnaraka tiryaGnarAmaralakSaNAyasya saMsArasyAsau caturaMtaH saMsAraeva kAMtAroja yaikahetu tvAt / saca caturvidhopi na vidyate pituM sarveSAM saMsRtirUpatvAtkarmabaMdhAtmakatayA ca : khaikahetutvAdathavA nArakadevayoranupalacyamAnatvAttiryaGmanuSyayoreva sukhaDuH khotka tayA tayavasthAnAdvividhaH saMsAraH paryAyanayAzrayaNAttvanekavidho'tazvAturvidhyaM na ka thaMcidyataityevaM saMjJAM no nivezayedapitu vyasti caturaMtaH saMsAraityevaM saMjJAM nivezayet / yattUktamekavidhaH saMsArastannopapadyate yato'dhya keNa tiryaGmanuSyayorbhedaH samupalabhyate na cA sAveka vidhatve saMsArasya ghaTate / tathA saMjavAnumAnena nArakadevAnAmapyastitvAcyupagamA dvaividhyamapi na vidyate / saMjavAnumAnaMtu puNyapApayoH prakRSTaphala nujastanmadhyaphalazru jAM tiryaGmanuSyANAM darzanAdataH saMbhAvyate prakRSTaphalanujojyatiSAM ca pratyakSeNaiva darzanAda yatamAnAnAmupalaM evamapi tadadhiSThAtRniH kaizcidbhavitavyamityanumAnena gamyate / graha radAnAdinA ca tadastitvAnumAnamiti tadastitvetu prakRSTapuSyaphalanujazva prakRSTapA paphalajugnirapi nAvyamityato'sti cAturvidhyaM / saMsArasya paryAyanayAzrayaNetu yadanekavi dhatvamucyate tadayuktaM / yataH saptaSTathivyAzritAyapi nArakAH samAnajAtIyAzrayaNAdekapra kArAeva tathA tirthopi pRthivyAdayaH sthAvarAstathA dvitricatuHpaMceMdiyAzca dviSaSTiyonila pramANAH sarveSyeka vidhAeva / tathA manuSyAyapi karmabhUmijA'karmanU mijAMtara dIpaka saMmUrbanajAtmaka damanAdRtyaika vidhatvenaivA zritAstathA devAdyapi javanapativyaMtarajyotiSka vaimAnikanedena ninnAeka vidhatvenaiva gRhItAstadevaM sAmAnyavizeSAzrayaNAJcAturvidhyaM saMsA rasya vyavasthitaM naikavidhatvaM saMsAravaicitryadarzanAnnApyanekavidhatvaM sarveSAM nArakAdInAM sva jAtyanatikramAditi // 23 // 24 // ci siddhI siddhIvA, aivaM sannaM nivesa // aci sidhI siddhIvA, evaM sannaM nivesa // 25 // ci siddhI niyaM ThANaM, ai vaM sannaM nivesa // ci siddhI niyaM ThANaM, evaM sannaM nivesa // 26 // artha - have saMsArane saGgAveM siddhino sadbhAva dekhADe. samastakarmatyanuM sthAnaka siddhi jAvI. ane tethakI viparIta te prasiddhi jANavI, e behu nathI, evI saMjJA na kare, paraMtu siddhi paDhe, khane prasiddhi parAThe, evI saMjJA potAnA cittaneM viSe sthApana kare ||25|| have siddhinA sthAnakano sadbhAva kahe. samasta karmakSyalakSaNa je siddhi tenuM, (niyaM For Private Personal Use Only
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ GGG vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. gaNaM ke ) potAnuM sthAnaka "isIvapnAra" eve nAmeM te nathI, evI saMjJA na kare paraMtu sidi evaM nija potAnuM sthAnakaDe, evI saMjhA cittane viSe sthApana kare // 26 // // dIpikA-( NabisiddhIti) nAsti sidiH karmakSyarUpA asidiH saMsArarUpA sApi nAstIti saMjJAM na nivezayet / saMsAracAturvidhyaM pUrvamevoktaM / kiyataH karmayasyaca pIDopa zamAdinA pratyadeNa darzanAtkasyacidAtyaMtikakarmayopi syAt tasmAdasti sidirasiddhi rapyastIti saMjJAM kuryAt // 26 // (DisehAiti) siH sarvakarmadayarUpAyAnijaM sthAnaM siddhizilopariyojanacaturthakrozoparitanaSaDnAgaH sa nAstIti saMjJAM na kuryAt asti sidini sthAnamiti saMjJAM ca kuryAt zrAgamapramANasi-hatvAt // 27 // // TIkA-sarvanAvAnAM sapratipakStvAtsaMsArasanAve sati avazyaM tamuiktilakSaNayA sidhyApi navitavya mityato'dhunA sapratipadA sidi darzayitumAha / (NanisiddhItyAdi) sidirazeSakarmacyutilakSaNA taviparyastAcAsiddhiAstItyevaM no saMjJAM nivezayedapi tvasi deH saMsAra vilakSaNAyAzcAturvidhyenAnaMtarameva prasAdhitAyAtha vigAne nAstitvaM prasidaM tadi paryayeNa sirapyastitvamanivAritamityatosti sidirasiddhirvetyevaM saMjJAM nivezayediti sthitaM / idamuktaM navati / samyagdarzanajhAnacAritrAtmakasya mokSamArgasya sadAkarmadaya sya ca pIDopazamAdinA'dhyakSNa darzanAdataH kasyacidAtyaMtikakarmahAnisirasti sidiri ti / tathA coktaM / "dossaavrnnyohaaniniHshessaastytishaayinii|| kvacidyathA svahetulyoba hiraMtarmalakSya" ityaadi| sarvajJasannAvopi saMnavAnumAnAdRSTavyastathAtyanyasyamAnAyAH prajJA yAvyAkaraNAdinA zAstrasaMskAreNottarottaracyA prjnyaatishyoissttvyH| tatra kasyacidatyaMtA tizayaprApteH sarvajJatvaM syAditi saMnavAnumAnena caitadAzaMkanIyaM / tadyathA / tApyamAnamuda kamatyaMtomatAmiyAnnAnisAnavet tathA dazahastAMtaraM vyomni yonAmotplutya gti|n yo janamasau gaMtuM zaktonyAsazatairapIti dRSTAMtadASrTItikayorasAmyAt / tathAhi / tApyamAnaM jalaM pratikSaNaM yaM gatprajJA tu viviite| yadivA ploSopalavdheravyAhatamagnitvaM tathA plava naviSayepi pUrvamaryAdAyAanatikamAyojanotplavanAnAvastatparityAge cottarottaraM vRkSyA pra jhAprakarSagamanavadyojanazatamapi ganchedityatodRSTAMtadArTItikayorasAmyAttadevaM nAzaMkanIyami ti sthitaM / prazAzva bAdhakapranANAnAvAdasti sarvajJatvaprAptiriti / yadivAMjananRtasamuja kadRSTAMtena jIvAkulatvAUgatohiMsAyAnivAratvAtsityanAvaH / tathA coktaM / "jale jI vAH sthale jIvAAkAze jIvamAlini // jIvamAlAkule loke kathaM nitthurhiNsk'ityaadi| tadevaM sarvasyaiva hiMsakatvAttidhyAnAvati / tadetadayuktaM / tathAhi / sadoSayuktasya pidi
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH jae tAzravadhArasya paMcasamitisamitasya triguptiguptasya sarvathA niravadyAnuSThAyinovicatvAriMza doSarahita nidAnujAsamitasya kadAcidavyataHprANivyaparopaNe pi tatkRtabaMdhAnAvaH sarva thA tasyAnavadyatvAt / tathAcoktaM / uccAliyaMmipAe, ityapi pratItaM tadevaM karmabaMdhAnAvArisa sanAvovyAhataHsAmayyanAvAdasidisanAvopIti ||2||saaNprtN simAnAM sthAnanirUpa paNAyAha / (gabisihItyAdi) sirazeSakarmacyutilahaNAyAnijaM sthAnamISatprAgnArA khyaM vyavahAratonizcayatastu tapariyojanakozaSanAgastatpratipAdakapramANAnAvAtsa nA stItyevaM saMjJAM no nivezayet / yatobAdhakapramANAnAvAtsAdhakasya cAgamasya sanAvAttatsa ttA urnivAreti / apicApagatAzeSakalmaSANAM sidhAnAM kenaciviziSTena sthAnena nA vyaM taccaturdazarajjvAtmakasya lokasyAyanUtaM iSTavyaM / naca zakyate vaktumAkAzavatsarvavyA pinaH simAiti yatolokAlokavyApyAkAzaM / na cAloke paravyasyAkAzamAtrarUpatvAt lokamAtravyApitvamapi nAsti vikalpAnupapatteH / tathAhi / simAvasthAyAM teSAM vyApitva manyupagatamutaprAgapi na tAvattiAvasthAyAM takSyApitvanavane nimittAnAvAnnApi prAgava sthAyAM tanAve sarvasaMsAriNAM pratiniyatasukhaHkhAnunavona syAnnaca zarIrAvahiravasthita mavasthAnamasti / tatsattAnibaMdhanapramANasyAnAvAdataH sarvavyApitvaM vicAryamANaM na kathaM cidghaTate tadanAve ca lokAyameva simAnAM sthAnaM tajatizca karmavimuktasyordhvaM gtiriti| tathAcoktaM / "lA eraMDaphale,aggIdhUme usUdhapu vimukke // gaI puvapaJgeNaM,evaM sikSANaviga Ina" ityAdi / tadevamasti sivistasyAzca nijaM sthAnamityevaM saMjJAM niveshyediti||26|| pani sAda asAvA,NevaM sannaM nivese|| aci sAda asAda vA, evaM sannaM nivese||27|| pAbi kallANa pAvevA, NevaM sannaM nivesae // abi kallANa pAvevA, evaM sannaM nivesae // 2 // artha-have sidinA sAdhanArA sAdhuSo. teno sannAva kahe. jJAna, darzana, thane cAritrarUpa ratnatrayane sAdhe,te sAdhu jANavA, te paNa nathI, tathA e thakI viparIta te tha sAdhu jANavA, te paNa nathI. evI saMjJA na karavI, paraMtu sAdhu paNa, ane asAdhu pa gale, evI saMjJA karavI // 27 // have sAmAnya prakAre kalyANa ane pApano sannAva dekhADele. manovAMbita arthanI prAptinuM karanAruM evaM kalyANa, te paNa nathI. tathA te thakI viparIta je pApa, te paNa nathI. evI saMjJA na kare, kiMtuM? kalyANa paNa, thane pApa paNa. evI saMjhA kare // 2 // // dIpikA-(pabisAhU iti) nAsti sAdhurmuniH saMpUrNacAritraguNAnAvAt tadanAve ta 112
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ nae vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. viparIto'sAdhurapi nAsti ekasyApyanAve ditIyasyApyanAvaH kSyoH parasparApedatvAt / evaM saMjJAna nivezayet / kiMtu ? asti sAdhuH saMpUrNaguNasanAvAt / tathAhi / samyagdRSTerara ktaviSTasya satsaMyamavataHzrutAnusAreNA''hArAdikaM zujhabujhyA gRhahataH kvacidajJAnAdazuda grahaNasaMnavepyupayuktasya saMpUrNameva ratnatrayAnuSThAnamiti / tadevaM muktirute pravartamAnasya sAdhutvaM itarasyAsAdhutvaM maMtavyaM // 27 // (Na nikAlANamiti) vAMnitArthaprAptiH kalyA eM / kalyANavAMzca kazcinnAsti sarvapadAthonAmasAravAhinazvaratvAcca / pApaM pApavAn vA kazcinnAsti zradaitavAdimatenA''tmAnaM vinA sarvasyAnAvAt evaM saMjJAM na kuryAt ekA tena sarvanAvAnAmasAratva vinazvaratvAnAvAdasti kalyANaM takSazca adaitamatasya mithyA khAt pApaM pApavAMzca vidyate / yate hi sukhI duHkhI surUpaH kurUpodhanI dariityAdi / vizvavaicitryaM na syAditi // e|| // TIkA-sAMprata siH sAdhakAnAM sAdhUnAM tatpratipadanUtAnAmasAdhUnAM cAstitvaM pra tipipAdayiSuH pUrvapadamAha / (bisAhUyasAhUvAztyAdi ) nAsti na vidyate jJAnadarza nacAritrakriyopetomokSamArgavyavasthitaH sAdhuH saMpUrNasya ratnatrayAnuSThAnasyAnAvAttadanA vAcca tatpratipadanatasyAsAdhorapyanAvaH parasparApekSitvAdeta vyavasthAnasyaikatarAnAve di tIyasyApyanAvaztyevaM saMjJAM no nivezayedapitvasti sAdhuH siH prAksAdhitatvAt / si disattA ca na sAdhumaMtareNa ataH sAdhusidistatpratipakSanUtasya vA'sAdhoriti / yazca saM pUrNaratnatrayAnuSThAnAnAvaH prAgArAMkitaH sa sikSAMtAniprAyamabudhvaiva / tathAhi / samyagdRSTe rupayuktasyAraktaSTisya satsaMyamavataH zrutAnusAreNA''hArAdikaM zumabutdhyA gRptahataH ka cidajJAnAdaneSaNIyagrahaNasaMnavepi satatopayuktatayA saMpUrNameva ratnatrayAnuSThAnamiti / ya zca nakSyamidaM cAnadayaM gamyamidaM vA'gamyaM prAsukameSaNIyamidamidaMca viparItamityevaM rA gadeSasaMnavena samanAvarUpasya sAmAyikasyAnAvaH kaizcijodyate tatteSAM codanamajJAna vijUM jaNAt / tathAhi / na teSAM sAmAyikavatAM sAdhUnAM rAgadeSatayA nayAnayAdiviveko 'pita pradhAnamojhAMgasya saJcAritrasya sAdhanArthamapi copakArApakArayoH samajAvatayA sA mAyikaM na punarnadayAnadayayoH samanAvavRtyeti // 27 // tadevaM muktimArgapravRttasya sA dhutvamitarasya cAsAdhutvaM pradaryAdhunA ca sAmAnyena kalyANapApavatoH sannAvaM pratiSedhani pedhAreNAda / (pacikanANapAvevAityAdi) yatheSTArthaphalasaMprAptiH kalyANaM tanna vidya te sarvA'zucitayA nirAtmakatvAt sarvapadArthAnAM bauchAniprAyeNa tathA tadanAve kalyANavAM zca na kazcividyate tathAtmA nUtavAdyaniprAyeNa puruSaevedaM sarvamitikatvA pApaM pApavA nvA na kazcividyate tdevmunyorpynaavH| tathA coktaM / "vidyAvinayasaMpanne brAhmaNe gavi
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. nae hastini // zuni caiva zvapAke ca paMmitAH samadarzina"ityevameva kalyANapApakAnAvarU pAM saMjJAM no nivezayedapi tvasti kalyANaM kalyANavAMzca vidyate taviparyastaM pApaM takSazci vidyate ityevaM saMjJAM nivezayet / tathAhi / naikAMtena kalyANAnAvoyobauranihitaH sarvapadA nAmazucitvAsaMnavAtsarvA'zucitveca buisyApyanucitvaprApte pi nirAtmanaH svaivyakSetra kAlanAvApekSyA sarvapadArthAnAM vidyamAnatvAtparavyAdi nistu na vidyate sadasadAtmakatvA vastunaH tauktaM svaparasattAvyudAsopAdAnotpAdyaM hi vastunovastutvamiti / tathAtmA tanA vAnAvAtpApAnAvopi nAstyatanAvehi sukhI phuHkhI sarogonIrogosurUpaH kurUpo'nagaH sunago'rthavAn dArizstathAyamaMtiko'yaM tu davIyAna ityevamAdikojagadaicitryanAvo'dhyada sikhopi na syAt |ycc samadarzitvamucyate brAhmaNacAMmAlAdiSu tadapi samAnapIDotpAdanato iSTavyaM / na punaH karmopAditavaicitryanAvopi teSAM braahmnncaaNmaalaadiinaamstiiti|tdevN kathaM citkalyANamasti taviparyastaM tu pApakamiti / nacaikAMtena kalyANameva yataH kevalinAM pra vINaghanaghAtikarmacatuSTayAnAM sAtAsAtodayasanAvAttathA nArakAraNAmapi paMceMyitva vizi STajJAnAdisannAvAnnaikAMtena te'pi pApavaMtaiti tasmAtkathaMcitkalyANaM kathaMcitpApami ti sthitaM // 2 // kallANe pAvae vAvi,vavadAroNa vijAjaM veraM taM na jANaMti, sa maNA bAlapaMmiyA // 2 // asesaM akayaM vAvi, sabaketi vA punno||vshaa pANA na vazaMti, iti vAyaM na niisre||30 ||dii saMti samiyAcArA, nikuNA sAdajIviNo // ee mibovajIvaM ti, iti dihiM na dhaare||31|| artha-have anekAMta mArga dekhADIne, ekAMta mArganeM, dUSave. e puruSa ekAMteM kalyA evaMtaja , athavA e puruSa ekAMteM pApavaMtaja, evo vyavahAra nathI, kAraNake, Aja gat mAMheM ekAMta kAMhIja nathI. te mATeM je puruSa puNyavaMta dekhAto hoya,paraMtu te aMtyA vasthAmA pariNAmavizeSe urgatiyeM jAya. athavA je pApI puruSa dekhAto hoya, te pari NAmavizeSe sajatigAmI thAya. e kAraNa mATeM ekAMta na bole (jeveraMtanajANaMti ke0) tathA je vaira, te karmanuM kAraNa ema na jANe, te koNa na jANe? toke zramaNa, bAla, eTale mUrkha,thane paMmita eTale paMmitapaNAnA animAnI hoya te na jANe. te zAthakI na jANe? toke je kAraNamATeM te bAla, mUrkha, paramArthanUta, ahiMsAlakSaNa je dharma, teno tene yAzraya nathI te kAraNe te nirato vairanuM kAraNa jANe nahIM. ityarthaH // 2 // have
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaera hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. anya vacana thAzri saMyama kaheje. (asesaMbarakaryavAvi ke0)zrA jagat mAMheM samasta vastu je ghaTapaTAdikale te ekAMteM nitya,zAzvata evaM vacana na bole, (savvaurake tivApuNo ke0) tathA valI sarva jagat phuHkhAtmakaja , evaM vacana paNa na bole,je kAraNa mATeM A jagat mAMheM ekeka jIvaneM to mahA sukhaDe, ema bolAyale yataH " taNasaMthAranisamo, vimuNi varo naTTarAgamayamoho // jaM pAva muttisuhaM, kattotaM cakvaTTivi" // 1 // iti vacanAt / mATeM sarva jagat duHkhIja, evaM vacana paNa na bole, ( vasApANAdhavazaMti ke0 ) tathA e cora , e paradArAno sevanArale, mATeM e vadha karavA yogya ve evaM vacana na bole, athavA e amuka puruSa avadhya eTale vadha karavA yogya nathI (itivAryananIsare ke) evaM vacana paNa na bole, kAraNake, ema bolatAM tenA karmanI anumodanA lAge. e rIteM siMha, vyAghra, mArjArAdika hiMsaka jIva dekhIneM, cAritrita madhya stha paNuM avalaMbana kare. ityarthaH // 30 // have valI bIjo, vacanano prakAra, manasudhI yAzri dekhADiyeM baiyeM. (dIsaMtisamayAcArA ke0) thA jagat mAMheM koI eka cAri triyA evA dekhAyaje. ke, samayAcArA eTale siddhAMtokta AcArane viSe pravartamA na, tathA (nirakuNAsAhujIviNo ke0) nirakuNA eTale doSarahita evA pAhA ranA gaveSaNa hAra, tathA sAdhujIvi eTale potAnA yAcAra pAlavA sAru jIve , tathA dAMta, jiteMghiya, jitakrodha, dRDhavratavAn, jusara pramANa dRSTiye mArganA zodhanAra, prA suka nadakanA pAna karanAra, maunI,bajIvanikAyanA rakSaNa karanAra, kiMbahunA. sarAga , to paNa vItarAganI peThe rahe, evA sAdhu dekhIne (eeminovajIvaMti ke0) e mithyAtvo pajIvi bAhya vRttiyeM karI lokoneM vNce| (itidihinadhArae ke0) evI dRSTi dhare nahIM, etAvatA evo nAva manamAMheM ciMtave nahIM, vacanathakI kahe nahIM, kiM badunA. svatIrtha ka paratIrthikaneM evaM vacana kahe nahIM // 31 // // dIpikA-(kannANepAveti ) sarvathA'yaMkalyANavAnayaM sarvathA pApavAn evamekAMte vyavahAro na vidyate / ekAMtapadAzrayaNena yaraM karmabadhastat zramaNAH zAkyAdayobAlAH paMmitamAninaH zuSkatarkadonmattAna jAnaMti // 30 // (asesamiti ) azeSaM sarva va stu sAMrakhyAniprAyeNAdataM nityaM iti na brUyAt / thapizabdAdanityamapi na vadet / tathA sarva jagahuHkhAtmakamityapi na vadet cAritrAdipariNateH sukhasyApi darzanAt / yamuktaM / " taNasaMthAranisalo, vimuNivaronaTTarAgamayamoho // ja pAvas muttisuhaM, kattotaM cakkavaTTI vi" // 1 // corapAradA rikAdayovadhyAavadhyAvA iti na vdet| tathA coktaM / " mArjAra vyAghrasiMhAdIn satvavyApAdanodyatAn // dRSTvA svArthaparaH saadhurmaadhysthymvlNbt"iti||1||
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. nae3 evamanyopi vAksaMyamojheyaH / yathA'sau kutIthikobAlaH kimapi na vetti ityAdikAM para syAprItikAriNI nASAM na visRjet // yamuktaM / "appattiyaM jeNa siyA, bAsu kuppiGavApa ro|| sabaso taM Na nAsikA, nAsaM ahiyagAmiNI" iti // 31 // (dIsaMtitti) dRzyaMte sa mitAcArAH zAstroktAcAraparA nivonidAmAtravRttayaH sAdhunA vidhinA jIvaMtIti sAdhu jiivinH| tathAhi / dAMtAdAMtAjiteMDiyA jitakaSAyAstAyinastAnevaMnUtAna matvApi ete mithyopajIvinati dRSTiM na dhArayet naivamaniprAyaM kuryAt nApyevaM vadet yathA mithyopa cArapravRttamAyAvinaete iti / badmasthena hi evaMnatanizcayasya kartumazakyatvAditi naavH| teca svayUthyAvA naveyustIrthAtarIyAvA nanAvapi na vaktavyau sAdhunA / yauktaM / "yAvatpa raguNaparado,SakIrtane vyApTataM manonavati / tAvaraM vizuddhe,dhyAne vyayaM manaH krtu||1||3|| // TIkA-tadevaM kalyANapApayoranekAMtarUpatvaM prasAdhyaikAMtaM dRSayitumAha (kanANepA vaeityAdi) kalyaM sukhamArogyaM zonanatvaM vA tadaNatIti kalyANaM tadasyAstIti kalyANo matvarthI yA pratyayAMto'rzayAdinyojityanena / kalyANavAniti yAvat / paSikazabdopi matva thI yaacprtyyaaNtossttvyH| tadevaM sarvathA kalyANavAnevAyaM tathA pApavAnevAyamityevaMnUto vyavahArona vidyate tadaikAMtanUtasyArthasyaivAnAvAttadAnAvasyaca sarvavastUnAmanekAMtAzrayaNena prAkprasAdhitatvAditi / etacca vyavahArAnAvAzrayaNaM sarvatra prAgapi yojanIyaM / tdythaa| sarvatra vIryamasti nAstivA sarvatra vIrya mityevaMnUtaekAMtikovyavahArona vidyte| tathA nAsti loko'lokovA tathA saMti jIvAyajIvAiti vetyevaMnUtovyavahArona vidyataiti sarvatra saMbaMdhanIyaM / tathA vairaM vajaM tatkarma vairaM virodhovA vairaM tadyena paropatApAdinaikAMtapadasa mAzrayaNena vA nvti|ttte zramaNAstIthikAbAlAzva bAlArAgadeSakalitAH paMmitAH paMki tAnimAninaH zuSkatarkadapAdhmAtAna jAnaMti paramArthanUtasyAhiMsAladaNasya dharmasyAne kAMtapadasyavA nAzrayaNAditi / yadivA yaraM tatte zramaNAbAlAH paMmitAvAna jAnaMtItye vaM vAcaM na nisRjedityuttareNa saMbaMdhaH / kimiti na nisRjedyataste kiMcitAnaMtyevApica te SAM tannimittakopotpatteH / yaccaivaMnUtaM vacastanna vAcyaM / yatanaktaM / "appattiyaM jeNa siyA, bAsu kuppiDAvA paro // savaso taMNa nAsejA nAsaM ahiyagAmiNi"mityAdi // 25 // thaparamapi vAsaMyamamadhikRtyAha / (asesamityAdi) azeSaM kRtsnaM tatsArakhyAniprAye e kRtaM nitya mityevaM na brUyAt / pratyartha pratisamayaM cAnyathAnyathA nAvadarzanAtsaevA yamityevaMnUtasyaikatvasAdhakasya pratyanijhAnasya janaM punarjAteSu kezanakhAdiSvapi pradarza nAttathApi zabdAdekAMtena kSaNikamityevamapi vAcaM na nisRjetsarvathA daNikatve pUrvasya sarvathA vinaSTatvAuttarasya nirdetukanatpAdaH syAttathAca sati nityaM satvamasatvaMvA he
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ nae vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe paMcamAdhyayanaM. toranyAnapekSaNAditi / tathA sarva jagaduHkhAtmakamityevamapi na brUyAtsukhAtmakasyApi samyagdarzanAdinAvena darzanAt / tathA coktaM / "taNasaMthAranisamo, vimuNivaro naTTarA gamayamoho // ja pAva mutisuhaM, kattotaM cakkavaTTIvi" // 1 // tathA vadhyAzcaurapAradArikA dayo'vadhyAvA tatkaunumatiprasaMgAdityevaMjUtAM vAcaM svAnuSThAnaparAyaNaH sAdhuH paravyApA ranirapedona visRjet / tathAhi / siMhavyAghramArjArAdInparasatvavyApAdanaparAyaNAn dRSTvA mAdhyasthyamavalaMbayet / tathA coktaM / maitrIpramodakAruNyamAdhyasthyAdIni satvaguNAdhika klizyamAnavinayeSviti / evamanyopi vaaksNymoissttvyH| tadyathA / amI gavAdayovAhyA na vAhyAstathAmI vRdAdayazvedyAna dyAvetyAdikaM vacona vAcyaM sAdhuneti // 3 // zrayama parovAksaMyamaprakAroM'taHkaraNazuddhisamAzritaH pradaryate / (dIsaMtItyAdi) dRzyaMte samupa lanyate svazAstroktena vidhinA ninRtaH saMyatadhAtmA yeSAM te ninRtAtmAnaH / kvacitpAThaH (samiyAcAratti) samyak svazAstra vihitAnuSTAnAda viparItaSAcAro'nuSThAnaM yeSAM te sa myagAcArAH sampayA itovyavasthitAcAroyeSAM te samitAcArAH / ke te ? / nidAe zIlAniyotimAmAtravRttayaH / tathA sAdhunA vidhinA jIvituM zItaM yeSAM te sAdhu jIvinaH / tathAhi / te na kasyaciuparodhavidhAnena jIvaMti tathA dAMtAdAMtA jitakrodhAH satyasaMdhAdRDhavratAyugAMtaramAtradRSTayaH paripUtodakapAyinomauninassadA tAyinoviviktai kAMtathyAnAdhyAsinokokucyAstAnevaMnUtAnavadhAryAdhapi sarAgAdhapi vItarAgAzva ceSTate iti matvaite mithyAtvopajIvinaityevaM dRSTiM na dhArayennaivaMnUtamadhyavasAyaM kuryAnnApyevaM nUtAM vA caM nisajedyathaite mithyopacArapravRttAmAyAvinaiti / badmasthena hyAgdazinavaMnUtasya nizcaya sya kartumazakyatvAdityaniprAyaH / teca svayUthyAvA naveyustItarIyAvA tAvunAvapi na vaktavyo sAdhunA / yatanaktaM / "yAvatparaguNaparadoSakIrtane vyApTataM manonavati // tAva , varaM vizuddhe, dhyAne vyayaM manaH kartu"mityAdi // 31 // dakiNAe paDilaMno, abivA pabivA puNo ||nn viyAgaraU medAvI,saMtimagaMca bbudae // 3 // zcceehiMgaNediM, jiNadivediM sNje||dhaaryNte appANaM,morakAe parivaejA sittibemi||33|| iti bIyasuyakaMdhassa aNAyAraNAma paMcamasayaNaM sammattaM // artha-valI yAcAra dekhADe. (da rikaNA ke0) dAna teno pratilaMna eTale gRhastha dAna devU, lenAreM dAna le. evo vyApAra pravarttamAna dekhI, yasti, athavA nAsti, eTale guNa, athavA dUSaNa' kAMDa paNa kaha nahIM. (puNo ke0) asaMyamanI anumodana aneM dUSaNa ketAM
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ne| thakA vRttibeda thAya. e kAraNa mATeM, (mehAvI ke0) je paMmita hoya, te asti, nAsti, na kahe, tevAreM sAdhu kema bole ? te kahele. (saMtimaggaMcabbUhae ke) zAMtimArga eTale modamArga jJAna, darzana, cAritrarUpanI vRdhdhi thAya; evaM vacana bole. eTale je vacana bo lavA thakI asaMyama sAvadya na thAya, tevu vacana bole. ityrthH||3|| have adhyayana pari samAptineM artha kahele. (icce ehiMgaNehiM ke0) ema e pUrvoktasthAnakeM (jigadichahiMsaMjae ke0) jina eTale vItarAganASita vacane yukta, evA saMyata eTale je cAritriyA (dhArayaMtena appANaM ke0) te potAnA AtmAne dhAre, kyAM lageM dhAre? toke (zrAmorakAeparivaezAsi ke0) jyAM sudhI moda prApti thAya,tyAM sudhIdhAre. have evo upadeza ziSyanIpratye guru kahe. ke,aho ziSya ! tuM zrAvA yAcAreM pravartaje.ttibemino artha pUrvavat jANavo. // 33 // e bIjAzrutaskaMdhane viSe anAcAra nAmeM pAMcamAyadhyayanano saMkSepArtha bAlAvabodha samAptathayo. // dIpikA-(daskiNAetti) dAnaM dakSiNA tasyAH pratilaMnaH prAptidAnalAnaH sosmAdgR hasthAdeH sakAzAdastivA nAstivA iti na vyAgRNIyAnna vadenmedhAvI kiMtu ? zAMtimArga modamArga vRMhayedRdhi prApayet yathA modamArgavRdirnavati tathA vadedityarthaH // 33 // tyetairanekAMta vidhAyiniH sthAnairjino diSTaiH saMyatayAtmAnaM dhArayan yAtmAnaM pravartayan thA modAya karmakSyArtha parivrajetsaMyame prvrttt||iti prismaaptau| bravImIti pUrvavat // 34 iti sUtrakRtAMgadIpikAyAM ditIyazrutaskaMdhe'nAcArazrutAkhyaM paMcamAdhyayanaM samAptam // // TIkA-kiMcAnyat / (darikaNAeityAdi) dAnaM dakSiNA tasyAH pratilaMnaH prAptiH sa dAnalAno'smAjahasthAdeH sakAzAdasti nAsti vetyevaM na vyAgRNIyAnmedhAvI maryA daavyvsthitH| yadivA svayUthasya tIrthItarIyasya vA dAnaM grahaNaMvA pratilAnaH saekAMte nA sti saMnavati nAsti vetyevaM na bayAdekAMtena tahAnagrahaNaniSedhe doSotpattisaMjavAt / tathA hi| tahAnaniSedhe'tarAyasaMnavasta daicitryaMca tahAnAnumatAvapyadhikaraNonavaztyato'sti dAnaM na vetyevamekAMtena na brUyAt / kathaM tarhi bayAditi ? darzayati / zAtirmodastasya mArgaH sa myagdarzanazAnacAritrAtmakastamupavRMhaye vrdhyet| yathA mokSamArgAnidhirnavati tathA brUyA dityarthaH / etauktaM navati / pRSThaH kenacididhipratiSedhamaMtareNa deyapratiyAhaka viSayaM nira vadyamevaM brUyAdityevamAdikamanyadapi // 32 // sAMpratamadhyayanArthamupasaMjighRkurAha (3 bepahimityAdi) ityetairekAMtaniSedhAreNAnekAMtavidhAyiniH sthAnasiMyamapradhAnaiH samastAdhyayanoktairAgoSarahitairjinadRSTairupalabdhairna svamativikalpobApitaiH saMyataH san saMyamavAnAtmAnaM dhArayannanirvividhadharmadezanAvarasare vAcyaM / tathA coktaM / "sAvalapavalA
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ GUE vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. NaM vayaNAeM jo nayANaivisesamityAdisthAnairAtmAnaM vartayAnnAmodAyAzeSakarmakSyA thai modaM yAvatparisamaMtAtsaMyamAnuSThAne vrajejalestvamiti vidheyasyopadezaH / iti parisa mAptyarthe / bravImIti pUrvavat / nayAanihitAthanidhAsyamAnaladapAzceti // 33 // samAptamanAcArazrutArakhyaM paMcamamadhyayanamiti // // dave bahu~ adhyayana prAraMniye yeM // pAMcamA adhyayanane niSe zrAcAranI thAcaraNA karavI, bane thanAcAranI pariharaNAe / Tale anAcArano tyAga karavo. ema kardA.have te pramANe je mahAnAgyavAna puruSathI karA ya, te bArDakumAranA dRSTAMtanI peThe dekhADele. jema thAIkumArano gozAlaka sAtheM vAda thayo, te rIteMja yA ba adhyayanamAM kahele. pratyeka bujha thAIkumAra, ekadA prastAveM zrI mahAvIradevanI pAseM thAvatAM aMtarAle gozAlakeM bolAvyo. te kathA kahene. purAkaDaM adda imaM suNeda,megaMtayArI samaNe puraasii|| se niraMku No navaNettA aNege, Aikatihi puddhovibirennN||1|| sAjI viyApachavitA thireNaM, sanAga gaNa niskumadye // Aika mANo baDhujannamabaM, nasaMdhayAtI avareNa puvaM // 2 // artha-dave bAIkumAraneM gozAlaka bolAvIne kahele ke, (thaimaMsuNeha ke0) no yAIkumAra ! je hu~ kahuM te tuM sanila. (puMrAkaDaM ke0) parApUrve je je thA tAhAre tI rthakareM kapuMje, te hU~ kahUM te sAMnala. te guM kA? toke, (megaMtayArIsamaNepurAsI ke0) e zramaNa nagavaMta mahAvIra pUrva prathama ekAMtacArI vihAra karatA hatA. eTale ekAteM loka rahita evA pradeze vicaratA hatA, aneM aneka prakAranAM ugratapa karatA hatA, te hamaNAM ugratapa AcaravA thakI naMga thayA thakA mujane boDIneM eTale mahAro parityAga karIne, ( se nirakuNonavaNettAdhaNege ke0 ) te sAdhu ziSyo ekaThA karIne aneka deva, de vI, manuSya, thane strInA dvaMda mAMheM beThA thakA dharma kahe. (thAiskatisiMhapuDhovidhireNaM ke0 ) tathA ghaNA ziSya ekaThA karI, tamArA jevA mugdha jananeM vipratAravA mATeM pRthaka pRthak judA judA vistAreM karI dharma kahe // 1 // valI gozAlaka kahele ke, (sAjIvi yApaLavitAthireNaM ke0) yado bAIkumAra! tAhAre guruyeM ghaNA loka mAMheM bezI dharma dezanAne mizeM AjIvikA mAMjhI, kemake, ekAkI vicaratAM loka parAnava kare, evaM
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. nae jANIne, paMkti nimitne, ghaNo mahoTo parivAra kasyo, valI e tamAro guru kevone, to ke, asthira eTale prathama mAhArI sAthai ekalo aMta prAMta thAhArI zUnya evA devakulA dika sthAnakone viSe raheto hato, thane tevo nagrayAcAra vetUnA kavalanI peThe niHsvAda jAva jIvasudhA karavAne azakta, te kAraNe mahAro samAgama mukIne ghaNA ziSyone vi prtaa| eve ghaTATopeM vicare, te kAraNe asthirate. te asthira paNuM dekhADele. (sanAga u ke0) sanA je deva aneM manuSyanI paraSadA mAMhe bege (gaNa-nirakumo ke0 ) ane ka nikunA samudAya mAhe raheto thako (bhAirakamANobahujannamabaM ke) ghaNAlokane hitano kAraka, evo artha kaheto dekhAyaDe. te kAraNe (nasaMdhayAtIyavariNapuvaM ke0 ) mAMhomAMhe yAcAra teno saMdhi malato nathI, eTale prathamanA AcAramA thane hamaNAnA thAcAramA mAMhomAMhe virodha dekhAyaje, te e prakAre ke, siMhAsana,azoka vRkSa,nAmaMgala, jatra, cAmarAdika maMmANa jo mokna aMga hoya to,prathama je nagrakriyA eNe kIdhI teto niHkevala kleza jaNIja kodhI, athavA jo te kriyA karma nirkaravAnuM kAraNa hatI, to hamaNAnI kriyA paNa bIjAneM vipratAravAne arthe,pAkhaMmarUpa jANI baiyeM. valI prathamato maunapaNuM ruDaM jANIne aMgIkAra kayuM hatuM, tyAreM hamaNA dharmadezanA thApavAna zaMkAma? jo dharmadezanA devI, e ruDuMDe to pahelAM maunapaNuM thAdayuM hatuM te atyaMta ayogyje||2|| dIpikA-atha SaSThAdhyayanamAranyate / taccAIkakumArakathAsaMbachatvAdAIkIyAnidhAnaM / tatkathAceyaM / magadhadeze vasaMtapure sAmAyikonAma kuTuMbI vasati / sa vairAgyataH zrIdharmagho SAcAryapArzva patnIyutaH pravrajyAM gRhItvA sAdhuniH saha viharati / so'nyadA svapatnI sAdhvIM nijhAmaTaMtI dRSTvAra rAgI jaatH| svAniprAyaH parasya sAdhostena niveditaH / tenApi tatpravarti nyAstayApi tasyAH saadhvyaaH| tataH svapatimanuraktaM jJAtvA sAdhvyA naktapratyAkhyAnapUrvamA smodhanamakAri / mRtvA svargamagAt / tadAkarNya tatpatiH sAdhurapi gurumanApTavaya naktaM pra tyAkhyAya divaM gataH / tatazyutvA bAIkapure nagare AIkasutAIkAnidhojAtaH / sA'pi tatpatnI svargacyutA vasaMtapure zreSThiputrI jaataa| bAIkopi yuvA paramasunagaH sNpnnH| anyadAIkapitrA janahaste rAjagRhe zreNikarAjJaH prAnRtaM preSitaM / AIkakumAreNa zreNi kasutAyA'nayakumArAya snehakaraNArtha prAnRtaM tasyaiva hastena preSitaM / janorAjagRhe gatvA zreNikarAjJaH prAnRtAni niveditavAn saMmAnitazca raajhaa| bAIkaprahitAni prAnRtAni cADa jayakumArAya dattavAn / kathitAni snehotpAdakAni vacanAni / anayenAciMti / nUnama sau navyaH syAdAsannasidhikoyomayA saaiipriitimiltiiti| tato'nayena prathamajinapratimA baduprAnRtayutAIkumArAya prhitaa| idaM prAntamekAMte nirUpaNIyamityuktaM janasya / so'pyA IkapuraM gatvA yathoktaM kathayitvA prAntamArpayat / pratimA nirUpayataH kumArasya jAtisma
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ GG tIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSTAdhyayanaM raNamutpannaM dharma pratibujhaM manaH anayaM smaran vairAgyAtkAmanogeSvanAsaktastiSThati / pi trA jJAtaM mA kvacidasau yAyAditi paMcazatasunaTaurnatyaM ryte| thAIkakumAropyazvavAdani kAyAM nirgataH pradhAnAzvena dUraMgatvA plaayitH| tataH pravrajyAM gRpahana devatayA niSiko pi pravrajyAnyatarapratimApratipannovasaMtapure kAyotsargasthodevalokacyutayA tayA zreSThipu tryA'nyabAlikAniH saha kIDaMyA'yaM mama natyukte sannihitadevatayA sAItrayodazakoTi mitA suvarNavRSTiH kRtA / rAjA tatsuvarNa gRpahana devatayA vAritaH / idaM svarNamasyAbA likAyAevetyuktaM ca tatastatpitrA gRhItaM svarNa / anukUlopasarga matvAImuniranyatra gtH| putrIvaraNArtha varAH samAyAMti putryA kathitaM pituH ete varAH svasthAnaM yAMtu ahaM tasmai dattA tvayA yatsaMbaMdhi hiraNyaM navatA jgRhe| pitroktaM tvaM taM jAnI kathaM ? tayoktaM / taccara gagatAnijhAnadarzanAjAnAmi |ttHsaa dAnazAlAyAM sthitA nidArthinAmAhAraM dtte|tto dAdazavarSairgataiH kadAciccAsau navitavyavazAttatraiva viharan samAgataH pAdacinhadarzanA palacitaca tyaa|ttH sA bAlA saparivArA ttttsstthtogtaa|aaiikkumaaropi devatAvacanaM smaran karmodayAtpratinagnastayA sAI nunakti nogAn putriijaatH| AIkeNoktaM sAMprataM te putroktiIyonanirvAhakaH / ahaM svakAryamAcarAmi tayA sutajJApanArtha kArpAsaka tanamArabdhaM / dRSTaM ca putreNa kiMmAtaridamArabdhaM navatyA? sA prAhAvatsa ! tava pitA pravrajyAM grahItukAmaH tvaM tu zizuradyApi ivyAjane'samarthastatohamanaghA niMdyavRtyA'nayA jIvanami bAmIti / tena bAlena tatkAlotpannabujhyA tatkarttitasUtreNa vAyaM mayA boyAsyatIti manmananASiNopaviSTaeva pitA veSTitaH / pitrA ciMtitaM yAvaMtomI veSTanasUtrataMtavastAvaM ti varSANi mayA sthAtavyaM / taMtavazca dAdaza / tatoso dAdazavarSANi gRhe tasthau / tataH pravrajitaH sUtrArtha nipuNaekAkI viharan rAjagRhaM pratiprasthitastadaMtarAle tapakSaNArtha yA ni prAk pitrA paMca rAjaputrazatAni muktAni tAni kumAre naSTa rAjanayAttatrATavyAM caurya Na jIvaMti / taizcAIkamunirdRSTaupaladitazca / tena TaSTAste kimidamanArya karmArabdhaM navaniH? taizca rAjanayAdi kthitN| munivacanAtsaMbudAste pravrajitAH / tathA rAjagRhanagarapraveze go zAlakohastitApasAbrAhmaNAzca vAde parAjitAH / tathAIkumAradarzanAdeva hastI baMdhanAdi muktaH / teca hastitApasAdayathAImunidharmakathAdiptAH zrI vIrapArthe niSkrAMtAH / rAjJA jJAta svarUpeNa dRSTaM / jagavan! kathaM tvadarzanataH karI baMdhanAnmuktaztyukte munirAha / "na ukkaraM vA raNapAsamoyaNaM gayasta mattassa varNami rAyaM // eyaMtu ma paDihAiukkaraM bassa takkAva lieNa taMtuNA" ||1||sskrmetnnrpaashairbdsy gajasya mattasya vimocanaM vane rAjan! etattu me pratinAti puSkaraM yatta'kAvalitena taMtunA basya mama pratimocana miti|snehrttvohi jaMtUnAM mukhedAnavaMtIti nAvaH // bAIkamunikathA samAptA //
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. jaNa sAMprataM sUtraM vyAkhyAyate taccedaM |(puraakddmiti)ythaa gozAlakena sAI vAdonUdAIkakumAra sya tathAsminnadhyayane kathyatetaM cAImuniM pratyekabudaMzrIvIrAMtikamAgacaMtaMgozAlobavIdyathA jogAIka! yadahaM vadAmi tvRnnu| purA pUrva navattIrthakatA yatkRtaM tdrshyti|ekaaNte janarahi tasthAne caratItyekAMtacArI zramaNaH puraasiittpshcrnnodytH|saaNprtN tu tapazcAritranitsito mAM vihAya devAdimadhyagatodharmamAkhyAti / tathA baDhUn ziSyAna upanIya bahuziSyaparivAraMka vA, navAdRzamugdhAnAM idAnIM TathagvistAreNa dhrmmaakhyaati||1||yaa navajuruNA dezanA kriyate sA jIvikA prakarSaNa sthApitA ekAkI viharana lokaiH parinUyataiti / yamuktaM / "traM bAtraM pA traM,vastraM yaSTiM ca carcayati nikuH||vessenn parikareNa ca, kiyatApi vinA na nikSA pi"||1||iti kRtvA tena parivAraH kRtH| tadanena dNnprdhaanenjiivikaarthmidmaarbdhN| kiMnUtena thasthireNa pUrva mayA sAImekAkIaMtaprAMtAhAreNa zUnyavanAdau vRttiM kRtavAn / naca tAdRzaM puSkaramanu SThAnaM yAvajIvaM kartumataM / tato mAM tyaktvA bahUn ziSyAn vidhAyAmaMbareNa carati tato' sthirazcapalaH pUrvAcAratyAgAt tathA sanAgato'yaM gaNazo'nekazonikumadhya sthitayAcadA gobahujanecyohitaM bahujanyamartha kathayan viharati etaccAsyAnuSThAnaM pUrvApareNa na saMdhatta / tathAhi / yadi sAMpratIyaM vRttaM prAkAratraya siMhAsanAzokaradanAmaMmalacAmarAdikaM modAMga manaviSyattatoyA prAktanyekacaryA kvezabahulAnena kRtenAktazAya kevalamasyetyatha sA kamenirja raNahetukA paramArthanUtA tataH sAMpratAvasthA parapratArakatvAInakalpetyataH pUrvottarayoranuSThAna yomaunavratikadharmadezanArUpayoH parasparatovirodhaiti / ataevAsya caritraM pUrvApareNa na saMdadhAti pUrvApara virodhItyarthaH // 2 // ||ttiikaa-nktN paMcamamadhyayanaM sAMprataM sssstthmaarjyte| asya cAyamanisaMbaMdhaH / ihAnaMtarAdhyaya ne thAcAraH pratipAdito'nAcAraparihArazca saca yenAcIrNaH parittazcAsAvadhunA pratipAdya te| yadiyA'naMtarAdhyayane svarUpamAcArAnAcArayoHpratipAditaM taccAzaMkyAnuSThAnaM na navatya tastadA sevakodRSTAMtanUtathAkaH pratipAdyataityathavA'nAcAraphalaM jJAtvA sadAcAre praya naH kAryoyathAIkakumAreNa kRtaztyetadarzanArthamidamadhyayanAthasya catvAryanuyoga vArANyu pakramAdIni vaacyaani| ttropkrmaaNtrgtiirthaadhikaaroyN| tadyathA bAIkakumAravaktavyatA yathA sAvanayakumArapratimAvyatikarAtpratibu-istathAtra sarva pratipAdyataiti nikSepa stridhaa| tatrau ghaniSpanne nidepe'dhyayanaM nAma niSpanne nikssepevaaiikiiy| tatrAIpadanikepArtha niyuktikdaah| "nAma uvaNA thadaM,davaI ceva ho jaavii|| eso khalu addasa nirakevo canavido ho" // 1 // (nAmaMThavaNAadamityAdi) nAmasthApanAvyanAvanedAcaturdhAkasya ni poissttvyH| tatra nAmasthApane'nAdRtya ivyaaiiprtipaadnaarthmaah| "nadagadaM sArada,baviyahaM khalu tahAsi
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ e00 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSTAdhyayanaM. NehadaM // evaM davaI khalu,nAveNaM ho rAgadaM " // 2 // (sadagadamityAdi) tatra vyA vidhA bAgamatono bAgamatazcAbAgamatojhAtA tatra cAnupayukto'nupayogo vyamitikRtvA no thA gamastu izarIranavyazarIravyatiriktaM yadakena mRttikAdikaM ivyamArdIkataM tadakAI / sA rAItu yadahiH guSkAImapyaMtamadhye sArDamAste yathA zrIparNasauvarcalAdikAbaviyadaMtu yat snigdhatvagavyaM muktAphalaraktAzokAdikaM tadanidhIyate vasayopaliptaM vAsAI tathA zleSmA 6 cakrapAdyupatipta stanakumayAdikaM yahavyaM tasnigdhAkAratayA shlessmaaiiminidhiiyte| eta tsarvamapyudakA dikaM vyaaiimevaanidhiiyte| khaluzabdasyaivakArArthatvAt / nAvAI tu punaH rAgaH snehAniSvaMgastenAIyajIvavyaM tanAvAmitya nidhIyate !sAMpratamAIkakumAramadhika tyAnyathA vyAI prtipaadyitumaah|"egnviybaa,yaa thanimuha naamgoey|| ete ti nA desA,davemi ahgehoti"||3|| (eganaviyaityAdi) ekena navena yojIvaH svargAderAgatyA IkakumAratvenotpatsyate tathA tatopyAsannatarobadAyuSkastathA tatopyAsannatamonimukhanA magotroyonaMtarasamayamevAIkatvena smutptsyte|ete trayopi prakArAvyAIke iSTavyAiti / sAMprata nAvAIkamadhikatyAha / "thahapurA ahasuto.nAmeNa aha goya ynngaaro|| tatto samuti yamiNaM,akSayaNaM thdshkaaNti"||4||(ahpuraaityaadi) thAIkAyuSkanAmagotrAmyanunavannAvA nivti|ydypi zaMgaverAdInAmapyAkasaMjhAvyavahArosti tathApi nedamadhyayanaM tenyaHsamudhi tamatona tairihAdhikAraH kiMvAIkakumArAnidhAnagArAtsamucitamatastenaivedAdhikArazatika tvA taktavyatA'nidhIyate / etadeva niyuktikadAha / (yaddapurAityAdi) yasyAH samAsenA yamarthaH / thAIka pure nagare thAIkonAma rAjA tatsutopyAIkAnidhAnaH kumArastadaMzajAH kila sarvepyAIkAnidhAnAeva navaMtItirutvA sacAnagAraH saMvRtastasya ca zrImanmahAvIrava 6mAnasvAmisamavasaraNe gozAlakena sA hastitApalezca vAdonUttenaca te etadadhyayanArthoM panyAsena parAjitAyataidamanidhIyate / tatastasmAdAkArasamucitamidamadhyayanamAkIya miti gaathaasmaasaarthH| vyAsArtha tu svataeva niyuktikadAIkapUrvanavopanyAsenottaratra kathayi SyatIti / nanuca zAzvatamidaM vAdazAMgamapi gaNipiThakamAIkakathAnakaM tu zrIvaImAnatIrthAva sare tatkathamasya zAzvatatvamityAzaMkyAha / " kAmaM jvAlasaMgaM,jiNavayaNaM sAsayaM mahAnA gN| savayaNAIsahA,savarakarasaslivAya" // 5 // (kAmamityAdi) kAmamityetadanyupagame iSTamevetadasmAkaM tdythaa| vAdazAMgamapi jinavacanaM nityaM zAzvataM mahAnAgaM mahAnunAvamA marvoSadhyAdizadisamanvitatvAnna kevalamidaM sarvAsyapyadhyayanAnyevaMcUtAni tathA sarvAkara sannipAtAbha melApakAvyArthAdezAnityAeveti / nanuca matAnujJAnAmanigrahasthAnaM nava tityaashNkyaah| "tahaviyakoIyaSTho appaGatitammi samayaMmi // putva naNi aNumato iti isinAsie ya jahA" // 6 // (tahaviyaityAdi) yadyapi sarvemapIdaM vyArthataH zAzvata tathA
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga DusarA. 01 // pi kopyarthastasmin samaye tathA kSetreca kutazcidAIkAdeH sakAzAdAvinavimAskaMdati sate na vyapadizyate / tathA pUrvamapyasAvartho'nyamuddizyokto'numatazca navati RSinASiteSUttarA dhyayanAdiSu yatheti / sAMprataM viziSTataramadhyayanobAnamAha / " praUda egosA, janiraku navatIti daMDINaM // jaha davitAvasA, kahiye imo tahAbu" // 7 // (UdaeNetyA di) prAryA ke samavasaraNAnimukhamuccalitena gozAlaka nidostathA brahmavratinAM tridaM mi nAM yathA hastitApasAnAM ca kathitamidamadhyayanArthaM jAtaM tathA vadaye sUtreNeti / sAMprata sa pUrva navamA kakathAnakaM gAyAnireva niryuktirudAha / "gAme vasaMtapuraye, sAma hitodharaNi sahito nirakaMto || nirakAya riyAdihA, udAsiya nattavedAsaM " // 8 // saMvegasamAvanno, mAIna taM ca intrudiya loe || canaka pradapure, mu a jAne || || pItIyadoSahadU puSTha manayasa paJcave sona // teSAvi sammaddihitti doU, paDimArahaMmi gayA // 10 // dahuM saMbudo rarika ya, yAsANavAhaNapalAto // pavAvaMto dharito, raUM na kareti koanno // 11 // gaNito nirakaMto, viharai paDimA idArigAcariIna || suvaraNavasuhArA, ra no kahaNaM ca devIe // 12 // taM nai pitA tIse, puDhaNakahaNaM ca varadovAre // jAlAi pAyAbaMba, AgamaNaM kahaNaniggamaNaM // 13 // paDimAgatIsamIve, saparIvArA nirakapaDivaya NaM // jogamutApura,tabaMdhapunneya niggamaNaM // 14 // rAyagihAgamacorA, rAyanayA kahAte si dirakAyA // gosAla niraku baMjI, timiyAtAva se hiM sahavAdo // 15 // vAde parAiyatto, save vitha saraNamanuvagatAto // yaddagasahiyA save, jiNavIrasA sinirakaMtA // 16 // ( gAmeityAdigA thASTakaM) yAsAM cArthaH kathAnakAdavaseyastaccedaM / magadhajanapade vasaMtapure grAme tatra sAmA vikonAma kuTuMbI prativasati / saca saMsAranayo6inodharmaghoSAcAryAtike dharma zrutvA sa patnIkaH pravrajitaH saca sadAcArataH saMvignaiH sAdhuniH sArddhaM viharatItarAniH sAdhvI niH / saheti / kadAciccAsAvekasminnagare nikSArtha maTatI dRSTvA tAmasau tathAvidhakarmodayA pUrvaratAnusmaraNena tasyAmadhyupapannastena cAtmIyo'niprAyodvitIyasya sAdhorniveditaste nApi caitatpravartinyAsyApi cAnihitaM na mama dezAMtare ekAkinyA gamanaM yujyate na cA sau tatrApyanubaMdhaM tyakSyatItyato mamAsminnavasare naktapratyAkhyAnameva zreyona punarvratavi lopana mityatastayA naktapratyAkhyAnapUrvakamAtmodhanamakAri mRtA sAgAcca devalokaM / zrutvA cainaM vyatikaramasau saMvegamupagatazcititaM ca tena / tathA vratacaMganaMyAdidamanuSThitaM ma matvasau saMjAtaevetyatohamapi naktapratyAkhyAnaM karomItyAcAryasyAnivedyaivAsau mAyAvyatha ca paramasaMvegApanno'sAvapi naktaM pratyAkhyAya divaMgatastatopi ca pratyAgatyAIpure nagare khAI kasutAIkA nidhAnojAtaH / sApica devalokAcyutA vasaMta pure nagare zreSTikule dArikA jAtA itaro pica paramarUpasaMpannoyauvanasthaH saMvRttonyadAsAvAIka pitA rAjagRhana For Private Personal Use Only
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ eza vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. gare zreNikasya rAjJaH snehAviSkaraNArtha paramaprAnRtopetaM mahattamaM preSayatyAkakumAreNAsau pRSToyayA kasyaitAni mahANyatyugrANi prAnRtAni matpitrA preSitAni yAsyaMtItyasAvaka thayadyathAryadeze tava pituH paramamitra zreNikomahArAjA tasyaitAnItyAIkakumAreNApya nANi kiM tasyAsti kazcidyogyaH putrostItyAha / yadyevaM matprahitAni prAnRtAni javatA ta sya samarpaNIyAnIti naNitvA mahAeNi prAjUtAni samAnihitaM vaktavyosau maca nAdyathAkakumArastvayi snihyatIti saca mahattamogRhItojayaprAnRtorAjagRhamagAjatvA ca rAjArapAlaniveditorAjakulaM praviSTo dRSTazca zreNikaH praNAmapUrva niveditAni prAnRtAni kathitaM ca yathAsaMdiSTaM / tenApyAsanAzanatAMbUlAdinA yathAIpratipasyA sanmAnitohitIye cAnhyAIkakumArasatkAni prAnRtAnyanayakumArasya samarpitAni kathitA nica tatprItyutpAdakAni tatsaMdiSTavacanAnyanayakumAreNApi pariNAmikyabudhyA pariNAmi taM nUnamasau navyaH samAsannamuktigamanazca tena mayA sAI prIti minntiiti| tadidamatra prA ptakAlaM yadAditIrthakarapratikarapratimAsaM darzanena tasyAnugrahaH kriyataitimatvA tathaiva ka taM mahAhANica preSitAni prAjatAnIti / uktazca / mahattamoyathA matprahitaprAnatametadekAM te nirUpaNIyaM tenApi tathaiva pratipannaM gatazvAsAvAIkapuraM samarpitaM ca prAnta rAjJoti tIye cAnhyAIkakumArasyeti kathitaMca yathAsaMdiSTaM tenApyekAMte sthitvA nirUpitA pratimA tAMca nirupayatakahApoha vimarzanena samutpannaM jAtismaraNaM ciMtitaMca tena yathA mamAna yakumAreNa mahAnupakAro'kAri sarmapratibodhataiti / tatosAvAIkaHsaMjAtajAtismaraNo ciMtayadyasya mama devalokanogairyathepsitaM saMpadyamAnaistRpti nUttasyAmInistubairmAnuSaiH sva lpakAlInaiH kAmanogaistutinaviSyatIti kutastyamityetatya rigaNayya nirvimakAmanogo yathocitanogamakuveMn rAjhA saMjAtanayena mA kacidyAyAtyataH paMcaniH zatairAjaputrANAM ra dayitumArene / AIkakumAro'pyazvavAhanikayA vinirgataH pradhAnAvana prapalAyitaH tata zva pravrajyAM gRehana devatayA sopasarga navatodyApi naNitvA nivAritopyasAvAIkorAjyaM tAvanna karoti konyomAM vihAya pravrajyAM grahIpyatItyanisaMdhAya tAM devatAmavagaNayya pravrajitoviharannanyadAnyatarapratimApratipannaH kAyotsargavyavasthitovasaMtapure tayA devalo kAcyutayA zreSTiuhitrA paradArikAmadhyagatayA ramatyeSamama natyevamukte satyanaMtarame va tatsannihitadevatayAratrayodazakoTiparimANA zonanaM tRtamanayeti naNitvA hiraNya vRSTirmuktA tAMca hiraNyavRSTiM rAjA gRAhana devatayA sadyubAnatovidhato'nihitaM ca tayA yathaitahiraNyaM jAtamasyAdArikAyAH nAnyasya kasyacidityatastatpitrA sarva saMgo pitamAIkakumAropyanukUlopasargatimatvA'zvenAnyatra gatogana tic| kAle dArikAyA varakAH samAgacaMti pRSTauca pitarau tayA kimeSAmAgamanaprayojanaM? kathitaMca tAnyAM yathaite
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e03 tava varakAzati / tatastayoktaM tAta ! satkanyAH pradIyaMte nAnekazodattA cAhaM tasmai yatsaM baMdhaM hiraNyajAtaM navanigRhItaM tataH sA pitrA'nANi / kiM tvaM taM jAnISe ? tayoMktaM tatpAdaga tAnijJAnadarzanatojAnAmIti / tadevamasau tatparijhAnArtha sarvasya nikSArthinonidA dApayituM nirUpitA tatokAdazanirvaSairgataiH kadAciccAsau navitavyatAniyogena tatraiva vi haransamAyAtaH pratyanijhAtazca tayA tatpAdacinhadarzanatastatosau dArikA saparivArA tatTa SThatojagAmAIkakumAropi devatAvacanaM smaraMstathAvidhakarmodayAdavazyaM navitavyatAniyo gena ca pratinagnastayA sAI nunakti nogAna putrazcotpannaH punarAIkakumAreNAsAvanihitA sAMprataM te putroktiIyohaM svakAryamanutiSThAmi tayA sutavyutpAdanAtha kAsakartanamArabdhaM dRSTA cAso bAlakena kimabaitanavatyA prArabdhamitarajanAcaritaM tatosA'vavocadyathA tava pi tA pravrajitakAmastvaM cAdyApi zizurasamaoNrthArjanetatohamanAthA strIjanocitenAniye na vidhinA''tmAnaM navaMtaM ca kila pAlayiSyAmItyetadAlocyedamArabdhamiti / tenApi bA lakenotpannapranUtayA tatkartitasUtreNaiva kAyaM moyAsyatIti manmanonASiNopaviSTae vAsau pitA pariveSTitastenApi ciMtitaM yAvaMtomI bAlakakataveSTanataMtavastAvaMtyeva varSANi mayA gRhasthAtavyamiti nirUpitAzca taMtavoyAvadvAdaza tAvaMtyeva varSArayaso gRhavAse vya vasthitaH pUrNeSu dAdazasu saMvatsareSu gRhAnnigetaH pravrajitazcati / tatosau sUtrArtha niSpanna ekA kivihAreNa viharana rAjagRhAnimukhaM prasthitastadaMtarAle ca tadaNAthai yA ni prAka pitrA nirUpitAni paMcarAjaputrazatAni tasminnazve naSTe rAjanayAlayAcca narA jAMtikaM jagmustatrATavIurgeNa cauryeNa vRttiM kahipatavaMtastaizcAsau dRSTaH pratyanijhAtazca te ca tena dRSTAH kimiti navanirevaMnUtaM karmAzritaM? taizca sarva rAjanayAdikaM kathitamAIkaku mAravacanAca saMbujhAH pravrajitAzca / tathA rAjagRhanagarapraveze gozAlakohastitApasAH brA maNAzca vAde parAjitAH / tathAIkakumAradarzanAdeva hastI baMdhanAdimuktasteca hastitApa sAdayAIkakumAradharmakathAkSiptAjinavIrasamavasaraNe nisskraaNtaaH| rAjJA ca viditavRttAMta tvena mahAkutUhalApUritatvadayena eSTonagavAna kathaM tvadarzanatohastI nirargalaH saMvRttati mahAna nagavataH pranAvaztyevamanihitaH sannAIkakumArobravInavamagAthayottaraM // " ukkara vAraNapAsamoyaNaM,gayassa mattassa varNamirAyaM // jahA uvattA valieNa taMtuNA, suTakkarame pa DihAimoyaNaM // 17 // (gaThakkaramityAdi) na uSkarametannarapAzairbadhamattavAraNasya vimocanaM vanerAjanetattu me pratinAti puSkaraM yacca tatrAvalitena taMtunA basya mama pratimocanamiti / snehataMtavohi jaMtUnAM kurunjedAnavaMtIti nAvaH / gtmaaiikkthaankN|| nAmaniSpanna nipazca / tadanaMtaraM sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccArayitavyaM / tacce d|(puraakddmityaadi)ythaa ca gozAlakena sAI vAdonUdAIkakumArasya tathAnenAdhyayanenopa
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ 04 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. dizyate taMca rAjaputrakamAI kakumAraM pratyekabuddhaM nagavatsamIpamAgacaM taM gozAlako bravIdyathA he khAka! yadahaM bravImi tachRNu / purA pUrva yadanena jagavattIryakRtA kRtaM tacedamiti darzayati / ekAMte janarahite pradeze carituM zIlamasyetyekAMtacArI tathA zrAmyatIti zramaNaH purAsIttapa zvarodyuktaH sAMprataM tUyaistapazcaraNa vizeSairnirnarTisatomAM vihAya devAdimadhyagatosau dharma ki kathayati tathA nikkUn bahUnupanIya prabhUta ziSyaparikaraM kRtvA navaddidhAnAM mugdhajanAnAmidA nIM STathak pRthagvistareNAcaSTe dharmamiti zeSaH // 1 // punarapi gozAlaka eva (sAjI vie) 5 tyAdyAha yeyaM bahujanamadhyagatena dharmadezanA yuSmagurulArabdhA sA jIvikA prakarSeNa sthApi prasthApitA marat viharalokikaiH paribhUyataitimatvA lokapaMktinimittaM mahAn parikaraH kRtaH / tathAcocyate / "utraM, bAtraM, pAtraM, vastraM yaSTiM ca carcayati niktuH // veSeNa pa rikareNaca, kiyatApi vinA na nikSApi " // tadanena daMnapradAnena jIvikArthamidamArabdhaM / kiMnUtenA sthire pUrvaM hyayaM mayA sAImekAkyaMta prAMtAzanena zUnyArAmadevakulAdau vR tiM kalpitavAnna ca tathA nUtamanuSThAnaM sikatA kavalavannirAsvAdaM yAvajjIvaM kartumala matomA vihAyAyaM bahUn ziSyAn pratAryevaMbhUtena sphuTATopena viharatItyataH kartavye sthirazcapalaH pUrvacaryAparityAgenA parakalpasamAzrayAt / etadeva darzayati / sanAyAM ga taH sadevamanujaparSadi vyavasthito ( gaNautti ) gaNazobahuzo'nekazaiti yAvat ni kUNAM madhye gatovyavasthitazrAca Nobahujanecyo hitobahujanyorthastamartha bahujana hitaM aart viharati etaccAsyAnuSThAnaM pUrvApareNa na saMdhate / tathAhi / yadi sAMpratI vRttaM prAkAratrayaM siMhAsanAzokavRkSanAmaMgalacAmarAdikaM mohAMgamanaviSyattatoyA prA nyekacaryA zabadulA tena kRtA sA klezAya kevalamasyetyatha karma nirjaraNa hetukA para mArthatA tataH sAMpratAvasthA parapratArakatvAIM nakalpetyataH pUrvottarayoranuSThAnayomai natra tikadharma dezanArUpayoH parasparato virodhaiti // 2 // etameva vA visiMha, dovaggamannaM na sameti jamdA // pu viM ca isiMha ca praNAgataM vA, egaMtamevaM paDisaMdhayAti // 3 // sa micca logaM tasathAvarANaM, khemaMkare samaNe mAhaNe vA // prAi kamANovi sadassamajhe, egaMtayaM sArayati tadacce // 4 // artha- valI gozAlaka kahele. ke, yaho ghAIkumAra ! ( egaMtamevaM ke0 ) jo ekAMta vicarakuMja ruDuMbe, evaM jANIneM tAhare guruyeM yAdasuM hatuM, to sadaiva tenoja aMgIkA karavo hato, (vAvisiMha ke0 ) athavA damaNAM aneka sAdhunA parivAreM parava For Private Personal Use Only
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhArakA jenAgama saMgraha nAga dusarA. eN tat thako jo sAdhupadanuM mAnabe to, prathama thakIja e yAcAra kema na khAdayo ? mATeM (dovaragamannaMnasame tijamhA ke0 ) e bedu AcAra, bAyAnI neM taDakAnI peTheM mAMho mAM hemalatA nathI, tathA jo maunapaNAne viSe dharmabe to e, dharmadezanA zA mATeM chApe ve ? athavA jo dharmadezanAneM viSeja dharmabe, to maunavrata yAdavAnuM zuM kAraNa hatuM ? te kAraNa mATeM tAharo guru atyaMta viruddhAcArI dekhAyaDe. evAM vacana gozAlakanAM sAMjalI have gAthAnA uttarArddhavaDe prAkumAra, te gozAlakaneM uttara cApeDhe. ( puciisiMhava taMvA ke0 ) pUrva kAleM je maunapaNuM neM ekacaryA, zrI mahAvIradeveM yAdarI hatI te sthapaNA kI ghAtiyAM cAra karmano daya karavAneM yarthe jANavI; khaneM hamaNAM je neka loka yAgala dharmanuM prakAzavuM karele, te balI praghAtiyAM cAra karmanI zuddha pra kRti khapAvavAneM artha jANavuM. e kAra NeM prathama tathA hamalAM tathA anAgata eTale yA gamikakAleM rAga dveSaneM nAveM, ekatvapaguMja saMnAviyeM baiyeM. ( egaMtamevaMpa DisaMdhayAti ke0 0 ) tethI enA prathamanA neM pAulanA yAcArano kAMi neda nathI, mATeM je tAharA mana pUrvApara yAcArano virodha jalAyabe te khoTo jAvo, tuM joto kharo ! ke, enA dharmopadezeM karI kelA eka prANIjane upakAra thAyale ke, nathI yato ? // 3 // tehija ka sa (samicalagaMtasathAvarANaM ke0) loka je SaT ivyAtmaka, teneM saminca eTale kevala jJAneM karo jANIneM, trasa yaneM sthAvara je prANI, etAvatA corAMzI lakSa jIvA yoni teneM, (khemaMkare ke 0 ) demanA karanAra, tathA ( samaye ke0 ) zramaNa eTale bAra deM tapanA karanAra, tathA ( mAhovA ke 0 ) koi jIvaneM ma halo evo jeno dezale te mAhaNa athavA brAhmaNa evA je zrI mahAvIra deva, te prANIunA hitane arthe ( bAikamA lo vi sahassama ke ke0 ) rAga dveSarahita dharma, manuSyanA sahasramadhye prakAzatA batA ( egaMtayaMsA yahi 0 ) temaja pUrvanI peTheM ekAMta pazuMja sAdhebe. enI pUrvanI avasthAmA khaneM hamaNAMnI avasthAmA kAMI paNa aMtara nathI, tathA kharcA eTale zukra dhyAnarUpa je bezyA, te jeneM evA, tathA prazokAdi RSTa mahAprAtihArya teNeM yuktabe to paNa, ahaMkAra nathI, tathA zarIra saMskAranaNI yatna paNa karatA nathI. e kAraNa mATeM te jagavaMta aneka lokeM paravasthA kA paNa, rAga dveSanA anAvathakI ekAkIja jANavA ityarthaH // 4 // || dIpikA - ( etamevamityAdi ) yadyekAMtacAritrameva zojanaM pUrvamAzritatvAttataH sarvadA nirapedaistadeva kartavyaM atha cedaM sAMprataM parikarabahutvaM zreyastadA pUrva tadeva kArya ye bAyAtapavadatyaMtaM virodhinI vRtte naikatra samavAyaM gatastathA yadi maunena dharmasta taH kimiyaM mahatA prabaMdhena dharmadezanA'thAnayaiva dharmastataH kimiti pUrva maunavratamane 114 For Private Personal Use Only
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ eN6 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. nAlalApa yasmAdevaM tasmAtpUrvAparavirodhaH / evaM gozAlakenokte AIkakumAraH zlokapazcA InottaradAnAyAha / pUrva yadekatvaM maunavratikatvaM ca jagavataH tabadmasthatvAd ghAtikarmaca tuSTayadayArtha sAMprataM bahuparivArasya yadharmadezakatvaM tabeSakarmadayAya tIrthakannAma karma vedanArthaca tataH pUrvamidAnImanAgateca kAle rAgadeSarahitatvAdekatvanAvanayA ekala meva dharma kathayan pratisaMdadhAti na tasya pUrvAparavirodhosti AzaMsArahitatvAt // 3 // lAnArtha dezanAM karotItyAha / sametya lokaM yathAvasthitaM jJAtvA trasasthAvarANAM demaMka roradakaH zramaNodhAdazadhA tapaHpravRttaHmAhaNatti pravRttiryasya sa mAhanobrAhmaNovA samatayA dharmamAcadANopi maunI ca vAksaMyataeva tathA sahasrANAM madhye sthitopi ekAMtameva sA rayati sAdhayati tasmAttathArcaH tathaiva prAgvadarcA lezyA yasya sa tathArcaH / yadivArcA zarIraM tacca prAgvadyasya sa tathArcastathAhyazokAdyaSTaprAtihAryopetopi notsekaM yAti nApi zarIrasaMskArAya yatnaM vidadhAti sahi nagavAnAtyaMtikaprahANAdekAkI janaparita topyekAkI na tasya tayoravasthayoH kazcivizeSosti rAgoSamuktatvAtpUrva pazcAcca tulyAza yaityarthaH / yauktaM / "rAgavaiSau vinirjitya, kimaraNye kariSyasi // atha no nirjitAve tau, kimaraNye kariSyasIti // 4 // // TIkA-apica ( egaMta mityAdi ) yadyekAMtacAritrameva zonanaM pUrvamAzritatvAtta taH sarvadAnyanirapedaistadeva kartavyamathacedaM sAMprataM mahAparivAravRtaM sAdhu manyase tatastade vAdAvaNyAcaraNIyamAsIdapica 6 apyete bAyAtapavadatyaMta virodhinI vRtte naikatra'samavA yaM gatastathA yadi maunena dharmastataH kimiyaM mahatA prabaMdhana dharmadezanA'thAnayaiva dharma stataH kimiti pUrva maunavratamAlalApa yasmAdevaM tasmAtpUrvottaravyAhatiH / tadevaM gozAlakena paryanuyuktAIkakumAraH zlokapazcAnottaradAnAyAha / pUrva pUrvasminkAle yanmaunavratikatvaM yA caikacaryA tabadmasthatvAd ghAtikarmacatuSTayakSyArtha / sAMprataM yanmadA janaparivRtasya dharmadezanAvidhAnaM tatprAgbadhanavopagrAhikarmacatuSTayapaNodyatasya vize SatastIrthakaranAmnovedanArthamaparAsAM cocairgotragunAyu mAdInAM gujaprakRtInAmiti / yadivA pUrva sAMpratamanAgate ca kAle rAgadeSarahitatvAdekatvanAvanAnatikramaNAccaikatvamevA nupacaritaM jagavAnazeSajanahitaM dharma kathayan pratisaMdadhAti na tasya pUrvottarayoravasthayorA zaMsArahitatvAnedo'styatoyamucyate navatA pUrvottarayoravasthayorasAMgatyaM tatplavataiti // 3 // etadarmadezanayA prANinAM kazciupakAronavatyuta neti ? navatItyAha / (samiJcaloyamityA di) samyagyathAvasthitaM lokaM SaDvyAtmakaM matvAvagamya kevalAlokena, parividya trasyaMtI titrasAstrasanAmakarmodayA dIDiyAdayastathA tiSThaMtIti sthAvarAH sthAvaranAmakarmodayA sthAvarAH pRthivyAdayasteSAmunayeSAmapi jaMtUnAM demaM zAMtiH radA tatkaraNazIlaH demaMka
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. raH zrAmyatIti zramaNo dvAdaza prakAra taponiSTatadehastathA mAhAtti pravRttiryasyAsau mAhano brAhmaNovAsa evaMbhUto nirmamorAga dveSarahitaH prANihitArtha na lAnapUjAkhyAtyartha dharmamA cApi prAgvat sthAvasthAyAM maunavratikaiva vAksaMyataH / utpannadivyajJAnatvAjJApA guNadoSavivekajJatayA nASaNenaiva guNAvApteranutpanna divyajJAnasya tu maunavratikatveneti tathA devAsuranara tiryaksahasramadhye'pi vyavasthitaH paMkAdhArapaMkajavattadoSavyAsaMgAcAvAnmamatva virahAdAzaMsAdoSa vikalatvAdekAMtamevAsau sArayati prakhyAtiM nayati sAdhayatIti yAva t / nanu caikAkiparikaropetAvasthayorasti vizeSaH pratyekSeNaivopalabhyamAnatvAtsatya masti vizeSobAhyatona tvAMtaratopi darzayati / tathA prAgvadarcA lezyA zukladhyAnA khyA yasya sa tathArcaH / yadivAca zarIraM tacca prAgvadyasya satayAcastathAhyasAvazokA STaprAtihAryopetopanotsekaM yAti nApi zarIraM saMskArAyattaM vidadhAti sahi nagavAnA tyaMtikarAga dveSaprahANAdekAkyapi janaparivRtopyekAkI na tasya tayoravasthayoH kazvi dvizeSosti / tathAcoktaM / " rAga dveSau vinirjitya, kimaralye kariSyasi / yatha no nirjitAve tau, kimaralye kariSyasi // ityatobAhyatanaM gamanAMtarameva kaSAyajayAdikaM pradhAnaM kAra miti sthitaM // 4 // 1 dhammaM kadaM tassa pani doso, khaMtassa daMtassa jitiMdiya ssa // nAsAyado seya vivajagassa, gaNeyanAsAya pisevagassa // 5 // madavae paMca praNuvva eya, tadeva paMcAsava saMvareya // viratiM ida sAmaNiyaMmi panne, lavAvasakkI samattibemi // 6 // artha- have rAga dveSa vinA dharma kahetAM thakAM koi prakArano doSa nathI, evo nAva de khADe (dhammaMka tassa vidoso ke0 ) te jagavaMta, samasta lokano uddhAra karavAneM pravarttamAna batA, dharmadezanA karebe, tethI teneM doSa nathI, te jagavaMta kevAle to ke, (khaM tassadaMtassa jitiMdiyassa ke 0 ) kSamAvaMta, damiteMyi, eTale iMDiyanA damanahAra, vajI ji teMyi, (nAsAyado seyavivagassa ke0 ) tathA nApAnA doSa TAlanAra, ghaneM (guNeyanA sAyaseivagassa ke 0 ) nApAnA guNanA sevanAra, evA jagavaMteM bolatAM thakAM paNa tenuM maunavrata pazuMja jAM // 5 // have zrI mahAvIra jagavaMta, kevo dharma kahe, te kahete. (paMca vaya ke0 ) pAMca mahAvrata je prANAtipAta viramaNAdika sAdhuno dharma be, te kahe, tathA zrAvaka uddezAneM sthUlaprANAtipAta viramaNAdika, pAMca aNuvrata kahe. ( tadeva ke0 ) teMmaja ( paMcAsava ke0 ) pAMca yAzrava te karmaneM yAvavAnAM sthAnakale, te For Private Personal Use Only
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ eG vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. kahe, tathA (saMvareya ke0) pAMca saMvara te sattaraneda yukta saMvara te kahe, (viratizha ke0) par3I viratino upadeza te saMvaranA dharanAraneM kahe, vatI iha eTale thA pravacanane viSe (sAmaNiyaM mipanne ke0) saMpUrNa saMyamane viSe mUlaguNa,te pAMca mahAvratarUpa tathA uttaraguNa,te saMvara viratirUpa, te prajJAvaMta evA, svAmI kahe. valI te kevAle, toke, (lavAvasakI ke0) karmanA TAlanAra, tathA (samaNettibemi ke0) zramaNa eTale tapasvI, evA zrI mahAvIra deva te lokanA hitane yarthe dharma kahetA thakA zrAcAravaMtaja jANavA. duM ema kddN,||6|| // dIpikA-dAMtasyAkodhasya dAMtasya mAnarahitasya jiteMDiyasya nirlojasya lonatyA gAnirmAyasyetyapi iSTavyaM / nApAdoSAasatyasatyAbhUSAkarkazA'sanyazabdoccAraNAdayaHta jakasya nASAguNAhitamitadezakAlAsaMdigdhanASaNAdayaH taniSedhakasya satodha kathayato pi nAsti doSaH / badmasya hi prAyomaunameva zreyaH / kevalinastu nASaNamapi guNAyeti // 5 // kIdRzaM dharma vaktItyAha / paMcamahAvratAni sAdhUnAM paMcaguNavratAni zrAdAnAM prazApi tavAn tathaiva paMcAzravAna prANAtipAtAdirUpAn tatsaMvaraM ca saptadazaprakAraM saMyamaM viratiM ca kathitavAna iha zAsane zrAmaNyaM saMpUrNasaMyamastasminkartavye pUrNakRtsne mUlottaraguNAna pUrvoktAna kthitvaan|kiNnuuto'sau lavaM karma tasmA(davasakkAti)avasapaNazIlo'vasI zramaNaiti / atha gozAlakovakti (bemitti) yadahaM bravImi he AIka ! tattvaM shRnnu||6|| // TIkA-apagatarAga deSasya pranApamANasyApi doSAnAvaM darzayitumAda / (dhammaMkahaMtasse tyAdi) tasya jagavatopagataghanaghAtikalaMkasyotpannasakalapadArthAvi vajJAnasya jagadanyu daraNapravRttasyaikAMtaparahitapravRttasya svakAryanirapekSsya dharma kathayatopi tuzabdasyApizabdArtha tvAnnAsti kshcidossH| kinuutsyetyaah| dAMtisaMpannasyAnena krodhanirAsamAha / tathA dAMta syopazAMtasyAnena maanvyudaas|tthaa jitAni sva viSayapravRttiniSedheneMDiyANi yena sa jiteM diyo'nena tu lonanirAsamAcaSTe mAyAyAstu lonanirAsAdeva nirAsozSTavyastanmUlatvAttasya nASAdoSAasatyasatyAmRSakarkazAsacyazabdoccAraNAdayasta divarjakasya tatparivartuMstathA nA pAyAye guNAhitamitadezakAlAsaMdigdhanASaNAdayastaniSedhakasya satobruvatopi nAsti doSaH badmasthasya hi bAhulyena maunavratameva zreyaH samutpannakevalasya tu nASaNamapi guNAye ti // 5 // kiMnUtaM dharmamasau kathayatItyAha / (mahatvaepaMcetyAdi) mahAMti ca tAni vratA ni prANAtipAtaviramaNAdIni tAni ca sAdhUnAM prajJApitavAn paMcApi tadapekSAyANUni la ghUni vratAni paMcaiva tAni zrAvakAnudizya prajJApitavAMstathaiva paMcAzravAn prANAtipAtAdi rUpAn karmaNaH pravezadhAranUtAMstatsaMvaraM ca saptadazaprakAraM saMyamaM pratipAditavAna saMvaravato
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ee hi viratirnavatItyatoviratiM ca pratipAditavAMzcazabdAtatphalanUtau nirjarAmodau ca ihAsmi npravacane loke vA zramaNanAvaH zrAmaNyaM saMpUrNaHsaMyamastasmin vA vidheye mUlaguNAn ma hAvratANuvratarUpAMstathottaraguNAn mahAvratANuvratarUpAn kasne saMyame vidhAtavye prAjJazati kvcitpaatH| prajhAne tatpratipAditavAniti / kiMnUto'sau lavaM karma tasmA(davasakkAti) a vasarpaNazIlo'vasapI zramyatIti zramaNaH tapazcaraNayuktaztyetadahaM bravImi svayameva ca naga vAnpaMcamahAvratopapannaiMDiyanoiMDiyaguptoviratazcAsaulavAvasosan svatonyeSAmapi tathA jUtamupadezaMdattavA nityetad brviimiiti| yadi vAkakumAravacanamAko'sau gozAlakastatpra tipadanUtaM vaktukAmazdamAha / ityetadayamANaM yadahaM bravImi tavRNu ! tvamiti // 6 // sIndagaM sevana bIyakAyaM, AdAyakammaM taha ciyA // egaMta cArissida amdadhamme, tavassiNo NAnisameti pAvaM // 7 // sItodagaM vA tadabIyakAyaM, AhAyakasma tadabiyAnAeyAI jANaM paDisevamANA, agAriNo assamaNA navati // 7 // artha-have evaM bAIkumAranu pUrvokta vacana sAMjalIne,pharI gozAlaka kahele ke,yaho AIkumAra ! teM ema kardA je e parahita jaNI pravartineM dharma kahevAthakI doSa nathI, tathA loka parivArano paNa doSa nathI,to DhuM kaDhuM huM te paNa sAMjala. ke,je amArA si dAMtamAM kaDaM teno paNa doSa nathI. te zaM kahyu ! te kahele. (sIudagaMsevanabIyakA yaM ke0) sacitapANI tene sevo, eTale pAna karo,tathA bIjakAyano upanoga karo,(thAhA yakammaM ke ) tathA AdhAkarmI thAhAra lyo, (taha ke0) teMmaja(iniyA ke0) strIno prasaMga paNa karo,eTale potAnA ane paranA napakAranu kAraNa, anaM dharmanuM AdhAra evaM je zarIra teneM artha je kAMkariyeM,temA doSa nathI kemake,(egaMtacArissihayamhadhamme ke0) amArA dharmaneM viSe pravartamAna tathA thArAma udyAnAdikane viSe ekAkI vicarato evo, (tavassiNoNAnisametipAvaM ke) koieka tapasvI tene pApa lAge nahIM. je kAraNa mATeM yadyapi zItodakAdika kAMiMka karmabaMdhanuM kAraNa tathApi teno, upanoga, dharmAdhAranUta evaM je zarIra tene kAraNe karatAM thakAM kAM paNa doSa nathI. iti naavH|| 7 // have valI thAIkumAra kahele ke, aho gozAlaka ! zItodaka baneM bIjakAyano upajoga karavo, tathA bAdhAkarmI thAhAra levo, aneM strIyAdikano prasaMga karavo, ityAdika bola je teM pUrvai kahyA, tenA paDisevanArA to AgArI eTale gRhasthaja kahevAya, paraMtu evA zramaNa eTale sAdhu na hoya. // 7 //
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ era tIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. ||diipikaa-tvyedmuktN yatparArtha pravRttasyAzokAdiprAtihAryaparigrahaH ziSyAdiparikaro dharmadezanA ca na doSAyeti yathA tathAsmAkamapyatanna doSAya yabItodakaM sacitodakaM tatsevanaM karotu / bIjakAyopanogamAdhAkarmAzrayaNaM strIprasaMgaM ca krotu| anena svaparopa kAraH syAdityAha ( egaMtatti ) asmadharme pravRttasyaikAMtacAriNaH ekA kivihArodyatasya tapasvinonAnisameti na saMbazyate pApaM / yadyapi zItodakAdIni ISatkarmabaMdhAya tathApi dharmAdhArasya zarIrasya rakSaNAya kriyamANAni ekAMtacAritapasvinaH karmabaMdhAya na navaMtI tyarthaH // 7 // asyottaramAha muniH / zItodakAdIni pratisevamAnAagAriNogRhasthAste navaMtyazramaNAzceti tvaM jAnIhi / etanoge yadi zramaNatvaM syAttadA gRhasthatvaM kena syA dityarthaH // 7 // ||ttokaa-ythaaprtijhaatmevaah gozAlakaH / (sIdagamityAdi) jagavateda mudyAhitaM parA rtha pravRttasyAzokAdiprAtihAryaparigrahastathA zikSA diparikarodharmadezanAca na doSAyeti / ya thA tathAsmAkamapi sikSAMte yadetadayamANaM tanna doSAyeti / zItaM ca tadakaM ca zItodaka maprAgukodakaM tatsevanaM parinogaM krotu| tathA bIjakAyopanogamAdhAkarmAzrayaNaM strIprasaMgaM ca nidadhAtvanena ca svaparopakAraH kRtonavatItyasmadIye dharma pravRttasya ekAMtacAriNayA rAmodyAnAdiSvekA kivihArodyatasya tapasvinonAnisameti na saMbaMdhamupayAti pApamA nkrmeti| idamuktaM navatyetAni zotodakAdIni yadyapIpatkarmabaMdhAya tathApi dharmAdhAraM zarIraM pratipAlayataekAMtacAriNastapasvinobaMdhAya na navaMtIti // 7 // etatpariha kAmayA d| (sItodagamityAdi ) etAni prAgupanyastAni aprAzukodakaparinogAdIni pratise vaMto'gAriNogRhasthAste navaMtyazramaNAzcApravrajitAzcaivaM jAnIhi // yataH ahiMsAsatyama steyaM, brahmacaryamalubdhatA // ityetatamAladaNaM caiSAM zItodakabIjAdhAkarmastrIparino gavatAM nAstItyataste nAmAkArAnyAM zramaNAna paramArthAnuSThAnataiti // 7 // siyAya bInadaga iliyAna, paDisevamANA samaNA navaMtu // agAriNovi samaNA navaMtu, sevaMtima tevi tahappagAraM ||maaje yAvibInadaganotti nikU, nirakaM vihaMjAyati jiiviytrii| te NAtisaMjogamavipadAya, kAyovagANaMtakarA nvNti|| 10 // artha-valI AIkumAra kahe ke, aho gozAlaka! tAhAro mata evo je ekAMtacArI, hudhA tRSAdikanA sahana karanAra,tapasvI na hoya te kema na hoya? tehano pratyuttara sAMgala. (siyAyabIudagaiDiyA ke0) te jo kadAcit sacita bIja, sacita pANI, ane strI
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha bhAga usarAH 11 yAdikano prasaMga tenA, (paDisevamANAsamaNAnavaMtu ke0) parinoganA karanAra zramaNa hoya to, (agAriNovisamaNAnavaMtu ke0) AgArI je gRhastha te paNa zramaNa thAya. kemake, (sevaMtinatevitahappagAraM ke0) yAgArIpaNa sacita bIja udakAdinA sevanAra, valI dhana ne artha dezAMtaraneM viSe vicare ,valI ekalA paNa paradezaneM viSe ghaNA kAla paryaMtara hele, tathA dhanArthI thakA, dudhAtRSAdikanAM kaSTa paNa sahana karele, mATeM e rIte te paNa tathA pra kAranAM eTale zramaNa jevAM kaSTa sahana kare, e kAraNe te gRhasthane paNa tapasvIja gaNa vA // e|| valI paNa AIkumAra kahele ke, (jeyA vibIdaganottinirakU ke0) je ni huka batAM, bIja udakanA jogavanAra, ivyabrAhmacArI evA, ( nirakavihaMjAyatijIvi yahI ke0 ) bAjIvikA calAvavAneM artha nidA mAge, (teNAtisaMjogama viSpahA ya ke ) te jhAtisaMyoga bAMjhIne (kAyovagANaMtakarAnavaMti ke ) ba kAyanAmardana kara nAra evA, potAnI kAyAnA rAkhanAra evA, ane karmanA karanAra te, AgamikakAleM anaMta saMsArI thaze // 10 // // dIpikA-AIkaeva punarAha / yadi bIjAdinojinaH zramaNAH syustadAgAriNopi zramaNAH syuH tepi gRhasthAyapi sevaMte tathAprakAramekatva vihArAdikaM / gRhasthAnAmapi pathikatvAvasthAyAmAzaMsAvatAmapi niSkicanatayaikA kivihAritvaM kutpipAsAdipIDanaM javatyeveti ||e|| ye cApi nidavobIjodakanojinaH saMtonidAM ca yAvaMtojIvitArthinaste jhAtisaMyogaM svajanasaMbaMdha pravihAya tyaktvA kAyAtkAyeSu ca napagaLaMtIti kAyopa no gAstaupamardAraMjapravRttAH saMsArasyAnaMtakarAH syuH saMsArasya aMtakarAna navaMtItyarthaH // 10 // // TIkA-punarapyAIkaevaitadUSaNAyAha / (siyAyetyAdi) syAdetabhavadIyaM mataM ya thA te ekAMtacAriNaH hutpipAsAdipradhAnatapazcaraNapIDitAzca tatkathaM te na tapasvinaityeta dAzaMkyAIka baah| yadi bIjAgrupanoginopi zramaNAityevaM navatAnyupagamyate eva tahagA riNopi gRhasthAH zramaNAnavaMtu teSAmapi dezikAvasthAyAmAzaMsAvatAmapi niSkicanatayai kAkividAritvaM hutpipAsAdipIDanaMca saMbhAvyate / atathAha (sevaMtiu) turavadhAraNe sevaMtye va te'pigRhasthAstathAprakAramekAkivihArAdikamiti // e // punarapyAIkobIjodakAdino jinA doSAnidhitsayAha / (jeyAvItyAdi) ye cApi nidavaH pravajitAbIjodakanoji naH saMto'vyatobrahmacAriNopi nidA vA'TaMti jIvitArthinaste tathAnatAjhAtisaMyogaM khajanasaMbaMdhaM viprahAya tyaktvA kAyAtkAyeSu copagar3hatIti kAyopanogAstaupamaIkAraMnApra vRttatvAtsaMsArasyAnaMtakarAnavaMtIti / idamuktaM / navati kevalaM strIparinogaeva taiH parityakto
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ (512 ditIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. 'sAvapi ivyataH zeSeNa tu bIjodakA panogena gRhasthakalpAeva te| yattu nidATanAdika mupanyastaM teSAM tagRhasthAnAmapi keSAMcitsaMnAvyate naitAvatA zramaNanAvati // 10 // imaM vayaM tumapAna kuvaM, pAvAiNo garidasi sabaeva // pAvA po puDho kiTTayaMtA, sayaMsayaM dichikareMti paan||1|| te annama nassa vigadaramANA, arakaMti samaNAmAdaNAya // satoya a bI asatoya emabI, garadAmodi iNa garahAmokiMci // 12 // artha-have AIkumAranAM e pUrvokta vacana sAMjalIne gozAlaka bIjo uttara bApavAne asamartha bato, anya tIrthakoneM potAnAM sahAyakArI karIne sonaMTa eTale asAra vaca na bolele ke, aho AIkumAra ! (imaMvayaMtaMtumapAna kucha ke0) tuM evAM pUrvokta vacana ka heto bato (pAvANogarihasisabaeva ke0) sarva prAvAUka eTale anyadarzanIne niMdeja, kAraNake yA jagat mAMhe sarva darzanI bIja udakAdikanuM sevana karatA thakA, saMsAra unjedavAneM arthe pravartaDe,to tene mAniyeM nahIM.eIM vacana sAMjalIne AIkumAra te gozA lakaneM uttara prApavAne arthe bolyo, te gAthAnA uttarAI vaDe kahe. ke, aho gozAla ka! (pAvANopuDhokiTTayaMtAsayaMsayaMdihikareM tipAna ke0) sarva prAvAmuka eTale sarva da zanI pota potAnI judI judI dRSTI judI judI matiyeM potapotAnuM darzana pragaTa kare. jema te potapotAnA darzananI sthApanA karele, tema duM paNa amArA darzananI prajAvanA karuDaM ke, sacitapANI,bIjAdikanA parinogathakI niHkevala karmanuM baMdhana,paNa ethakI saM sArano ubeda kAMiMpaNa nathI. evo amArA darzanano matale, to aMdI niMdA paNa zAnI? aneM natkarSapaNa shaano?||11||vlii bAIkumAra kaheje.(teyanamannassavigarahamANA ke0) e samasta paravAdI paraspara mAMhomAMhe pArakA darzananeM niMde, ane potAnA darzananA guNa boleDe, (arakaMtisamaNAmAhaNAya ke0) te zramaNa brAhmaNa sarva potapotAnA pa dane samarthaDe aneM paranA paneM dUSaNa Apele.teja gAthAnA uttarAI vaDe dekhADele. (sa toyathabIghasatoyAbI ke0) amArA padane aMgIkAra karavA thakI pusyate, ane svagoM pavargAdikanAM sukha prApta thAyaDe, dhaneM paranA paneM aMgIkAra karavA thakI puNya nathI baneM puNyane anAveM svargApavargAdikanI prApti paNa nathI. e rIteM sarva tIrthika mAMdomAMheM vyA ghAteM pravaDe. tema ame paNa yathAvasthita tattvahU~ kathana karanArA baiyeM teNeM karI, (gara hAmodiThiNagarahAmokiMci ke0) ekAMtavAdIne ameM kAMi garhatA nathI, niMdatA nathI, kemake, satya kahetAM thakAM kAMi pravAda nathI. ityarthaH // 12 //
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 13 // dIpikA-atha gozAlonyatIthikAnsahAyAnkRtvA soncugamasAraM prAt / imAM pUrvo ktAM vAcaM tvaM prAiSkurvansarvAn prAvAkAn garhasi ? / yataH sarve pi tIthikAH bIjo dakAdinojinopi navodAya pravartate te tu'prAvAGakAH pRthaka pRthak svIyAM dRSTiM pra tyekaM svadarzanaM prAUSkurvati prakAzayaMti / athavA zlokapazcAI AImunirAha / sarve pi prAvAukAH svamataM prakAzayaMti tathA vayamapi svadarzanaM prAmuSkarmoyabIjodakAdino ginaH karmabaMdhona navodati sthite kAtra paraniMdA kovA AtmotkarSati // 11 // te prAvAGakAanyonyasya paradarzanaM garhamANAH svadarzanaguNAnAkhyAM ti yathA svataiti svakI ye pake svamatesti puNyaM asvataH paramate nAsti puNyamityevaM tIrthakAH parasparavyAghAtena pravRttAH vayaM tu tatvaprarUpaNAdekAMtadRSTiM garhAma nahi ekAMtapadoyuktisaMgataiti vadaMto vayaM na kiMcihnamaH / kANAMdhA divastusvarUpakathanena parApavAdaH / tathAcoktaM / "netrarni rIkSya bilakaMTakakITasAna, samyagyathA vrajata tAnparihatya sarvAn / kujhAnakuzrutikumA gaMkudRSTidoSAn, samyagvicArayata kotra parApavAda"iti // 12 // // TIkA-adhunaitadAkarNya gozAlakoparamuttaraM dAtumasamartho'nyatIthikAnsahAyAn vi dhAya sopnaMtamasAraM vaktukAmabAha ( imaMvayaMtvityAdi ) imAM pUrvoktAM vAcaM / tuzabdovi zeSaNArthaH / tvaM prAmuSkurvanprakAzayansarvAnapi prAvAkAn garhasi jugupsase yasmAtsarve'pi tIrthakAbIjodakAdinojinopi saMsArobittaye pravartate tetu navatA nAnyupagamyaMte tetu prA vAkAH pRthak pRthak svIyAM svIyAM dRSTiM pratyekaM svadarzanaM kIrtayaMtaH prAmuSkarvati prakAza yaMti / yadivA zlokapazcAImAIkakumArabAha / sarve prAvAmukAyathAvasthitaM svadarzanaM prAmuSkurvati tatprAmANyAca vayamapi svadarzanAvi vanaM kurmastadyathA hyaprAgukena bIjoda kAdiparijoginaH karmabaMdhaeva kevalaM na saMsArobedaztIdamasmadIyaM darzanamevaM vyavasthite kAtra paraniMdA kovAtmotkarSati // 11 // kiMca / (teyamamamassetyAdi ) teprA vAkAthanyonyasya paraspareNatu svadarzanapratiSThAzayA paradazenaM garhamANAH svadarzana guNAnAcakSate tuzabdAtparasparatovyAhatamanuSTAnaM cAnutiSThaMti te ca zramaNAniryathAdayo brAhmaNAdijAtayaH sarvepyete svakaM padaM samarthayaMti parakIyaM ca duussyNti| tadeva pazcAIna da shyti| svataiti / svakIye pake svAnyupagamesti puNyaM tatkAryaca svargApavargAdikamastyataH svaparAnyupagamAca nAsti puNyAdikamityevaM sarvepi tIrthakAH parasparavyAghAtena pravRttAtha tovayamapi yathAvasthitatatvaprarUpaNatoyukti vikalatvAdekAMtadRSTiM garhAmojugupsAmona hyasAvekAMtoyathAvasthitatatvAvirnAvakonavatItyevaM vyavasthite tatvasvarUpaM vayamAcadANA na kiMcirdAmaH kAkuMThodghaTanAdiprakAreNa kevalaM svaparasvarUpAvi vanaM kurmona ca va 115
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ e14 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. stu svarUpAvi vane parApavAdaH / tathAcoktaM / "netraurnarIdaya bilakaMTakakITasAna, samyak yathA vrajata tAnparithatya sarvAn // kujJAnakuzrutikumArgakudRSTidoSA,nsamyagvicArayati kotra parApavAda"ityAdi / yadicaikAMtavAdinAmevAstyeva nAstyevAnyupagamavatAmayaM paraspa ragarhArakhyodoSonAsmAkamanekavAdinAM sarvasyApi sadAdeH kathaMcidanyupagamAt / etadeva zlo kapazcAIna darzayati (svataiti ) svavyadevakAlanAvairasti tathA (parataiti) paravyA dini stItyevaM parAnyupagamaM dUSayaMtogarhAmo'nyAnekAMtavAdinastatsvarUpanirUpaNatastu rA gaSavirahAnna kiMcijahArmati sthitaM // 12 // Na kiMci rUveNa nidhArayAmo, sahihimaggaM tu karemi paa|| ma gge ime kiTTie Ariedi, aNuttare sappurisehiM aMjU // 13 // hUM adeyaM tiriyaM disAsu,tasAya je thaavrjeypaannaa|| nUyAdi saMkAni guMbamA NA, go garadatI busimaM kiMci loe // 14 // artha-valI AIkumAra kahele ke, aho gozAlaka ! ameM (ekiMcirUveNanidhArayA mo ke0) koi paNa zramaNa brAhmaNane rUveNa eTale agaMbanika evA aMgopAMgane ughADa ve, athavA jAtinA doSaneM anidhArayAmo eTale pragaTa karIne niMdatA nathI, kiMtu ? ( sadihimaggaMtukaremipA ke0 ) svadRSTimArga eTale potAnuM zAsana pragaTa kariye baiyeM, athavA teunA mAgenuM svarUpa kahiyeM baiyeM, valI je vidhiye te potAnA mArganI sthiti kahele ke, "brahmA khUnazirAH" ityAdika te ameM paNa sAMnaliyeM bai, paraMtu ameM koI no apavAda bolatA nathI. have AIkumAra, gAthAnA uttarAIvaDe potAnA darzananu sva rUpa kahele. (maggezme kiTTiepAriehiM ke0) e mArga je samyak darzanAdikaDe,te Arya evA je zrIsarvadeva teNeM kahyo.te mArga kevo toke, (aNuttaresappa rise hiMaMjU ke0) e mArga anuttara eTale enA sarakho bIjo koi paNa mArga jagat mAMhe nathI, valI te sarvajJa ke vADe toke satpuruSa cotrIza atizayeM karI birAjamAna, evApradhAna puruSa jagat mAMhe bIjA koi nathI, te kAraNe satpuruSa kevAyaDe, valI e mArga kevoDe toke, aMjU eTale sarala akuTila // 13 // valI paNa dharmanuMja svarUpa kahele.(naiMaheyaMtiriyaMdisAsu ke0) Urdhva adho aneM tiryak e samasta dizAune viSe etAvatA caudarajjvAtmaka loka mAMhe, (tasAyajethAvarajeyapANA ke0) je trasa ane sthAvara prANIne tenA pAlanAra, tathA (nayAhisaMkAnigubamANA ke0)prANaghAtanI zaMkAyeM sAvadyAnuSThAnaneMDgaM batA, (go garahatIbusimaMkiMciloe ke0 ) evA saMyamavaMta puruSo loka mAMhe je le, te kozna gardai
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 15 eTale niMde nahIM. mATeM rAgoSarahita paNe yathAtathya vastunuM svarUpa kehetAM thakAM kA niMdA nathI. jo kadApi yathAtathya vastunuM svarUpa kehetAM thakAM niMdA hoya to, agni nabhaDe, ane udaka zItala, viSa khAdhA thakI maraNa nIpaje,ityAdika khalaM bola te paNa yukta nathI ! paraMtu e rIteM satya kahevAmAM kA doSa nathI // 14 // ||diipikaa-n kiMcana zramaNaM brAhmaNaM vA svarUpeNAnidhArayAmogarhaNabudhyAnaghaTTa yAmaH / kevalaM svadRSTimArga tadaMgIkRtaM darzanaM prAiSkurmaH / tadyathA / "brahmA sunazirAha rirdazi sarugvyAluptaziznoharaH, sUryopyunikhito'nalopyakhilanuksomaH kalaMkAMkitaH // svanoMthopi visaMsthulaH khalu vapuHsaMsthairupasthaiH kRtaH, sanmArgaskhalanAmavaMti vipadaHprA yaH pranUNAmapi / etacca taireva svAgame pamyate vayaMtu zrotAraH kevalamiti / maggezmetti / ayaM mArgaH samyagdarzanAdikaH kIrtitayA ryaiH srvjnyaiH| kiNnuutomaargo'nuttrHprdhaanH| yA yaH kiMjUtaiH stpurussaiH| mArgaH kiMnUtoMjU prakaTaM rujurvA // 13 // Urdhvamadhastiryakca ye trasA yeca sthAvarAzca prANinasteSu nUtAnizaMkayA prANivinAzazaMkayA sAvadhakriyAM jugupsa mAnogarhana naivAnyaM lokaM kaMcana garhate niMdati (busima) saMyamavAn / tadevaM rAgoSamuktasya vastusvarUpakathane na kAciniMdA yathA namo'gniH zItalaM jalaM viSaM mAraNAtmakaM jayaMkaraH sarpaH vyathakaH kaMTakaztyAdi // 14 // ___TIkA-etadeva spaSTataramAha / (nakiMcirUveNetyAdi) na kaMcana zramaNaM brAhmaNaM vA svarUpeNa jugupsitAMgAvayavodghaTTanena jAtyA taliMgagrahaNodghaTTanena vA'nidhArayAmogaheM NAbujhyodghaTTayAmaH kevalaM svadRSTimArga tadanyupagataM darzanaM prAukurmaH prakAzayAmaH / tadya thaa| "brahmA khUna zirAhariI zisarugvyAluptaziznoharaH, sUryopyunikhito'nalopya khilanu ksomaH kalaMkAMkitaH // svarnAthopi visaMsthulaH khalu vapuHsaMsthairupasthaiH kRtaH, sanmA gaskhalanAmavaMti vipadaH prAyaH pranUNAmapI"tyAdi / etacca taireva svAgame patyate / vayaM tu zrotAraH kevalamiti / AIkakumAraeva parapadaM dUSayitvA svapadasAdhanAtha zlokapazcA nAha / ayaM mArgaH paMthAH samyagdarzanAdikaH kirttitovyAvarNitaH / kairAryaiH sarvajJairastyA yadharmadUravartiniH / kiMnUtodharmonAsmAuttaraH pradhAnovidyataityanuttaraH pUrvAparAvyAhatatvA dythaavsthitjiivaadipdaarthsvruupniruupnnaac| kiMjUtairAyaH saMtazca te puruSAzca satpuruSAstai zcatustriMzadatizayopetairAvitaH samastapadArthAvirbhAvakadivyajJAnaiH / kiMnUtomArgothaMjU vyaktaH nirdoSatvAtprakaTaH jurvA vakAMtaparityAgAdakuTilaiti // 13 // punarapi svasadharma svarUpanirUpaNAyAha / (uDuMbaheyamityAdi) kardhvamadhastiryavevaM sarvAsvapi dinu prakArApe
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ e6 vitIye sUtrakRtAMge vitIyazrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. dayA nAvadigapekSyA vA tAsu ye sAye ca sthaavraaHpraanninH| cazabdau svagatAnekanedasaMsUca kau| nUtaM sabhUtaM tathyaM tatrAnizaMkayA tathyanirNayena prANAtipAtAdikaM pAtakaM jugupsamA nogarhamANoyadivA nUtAnizaMkayA sarvasAvadyamanuSThAnaM jugupsamAnonaivAparalokaM kaMcana garhati niMdati (busimaMti) saMyamavAniti / tadevaM rAgadeSaviyuktasya vastusvarUpAvi va ne na kAcityatha tatrApi gardA navati nAmoniH zItamudakaM viSa mAraNAtmakamityeva mAdi kiMci vastusvarUpamAvi vanIyamiti // 14 // AgaMtagAre ArAmagAre,samaNena nIte e gveti vAsaM // darakA DhasaMte badave maessA, UNAtirittAya lavAlavAya // 15 // medAviNo siskiya baddhimaMtA, sattehiM ahiMya nnicynnaa||p bisumANe aNagAra anne, iti saMkamANo Na jveti taba // 26 // artha-have gozalakamatAnusArI trairAzika bIjA prakAre karI pharI bAIkumAra pra tye kaheje. ke, aho bAIkumAra! tAharo tIrthakara rAga, Sa, aneM naya, teNeM karI sahita je, e kAraNa mATeM te bIhito thako (yAgaMtagAre ke0) zUnyaghara dharmazAlAdika tathA (bArAmagAre ke0) udyAnAdikaneM viSe (samaNenanIte ke ) zramaNa aneM mAhaNa ya kI bIhito thako (enavetivAsaM ke0 ) vAsa karato nathI, valI zA thakI bIhito thako vAsa karato nathI? te kaheje. (darakAdusaMte ke ) dada eTale mAhyA, ghaNAM zAstra nA naNanAra, paMmita, (bahavemaNussA ke) evA ghaNA puruSo te pUrvokta zUnya gharAdika sthAnakane vipe Ave, mATeM tevA puruSothakI bIhito thako, tevAM sthAnakane viSe tAha ro tyAM guru Avato nathI paNa, te puruSo kevAle toke, (kaNAtirittAya ke0) tamArA tIrthakarathakI koI eka jAtyAdika guNeM karI kaNA nyUnale,tathA koieka adhikaje, to tevAnI sAthe bolatAM kadAcit hArI jAya to mAnamlAna thAya, te kAraNamATeM evAM sthAnaka bAMjhIne tyAgIne devAdikanI paraSadAmAMhe ekAMteM beseDe. valI te puruSo kevALe toke, (lavAlavAya ke) ekato lava eTale aneka vicitra tarkanA bolanAra, tathA e ka alava eTale maunavratI, athavA maMtravAdI ne ke, jenI dhAgala bolatAM vAdInA mukha mAhethI vacana paNa nikale nahI, te kAraNa mATeM tenI bIkathakI tAharA tIrthakareM pArA ma udyAnAdika mAMhe nivAsa karavAno tyAga kasyo // 15 // valI gozAlaka kahe ke, (mehAviNosiskiyabudhimaMtA ke0) medhAvI je paMmitane te grahaNa karavA, dhAraNa karavAne sAmarthyavAn tathA prAcAryA dikanI pAseMthI zikhelA evA utpAtAdika cAra prakAranI
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 17 budhiyeM karI sahita, (suttehiMyabehiyaNiyannA ke0) valI sUtra aneM arthanA nizcayanA karanAra, (yaNagArayanne ke0) evA koI eka anya thapagAra hoya te ( pukhimamA Ne ke0 ) mujane kA sUtrArtha pUDhe teno uttara mahArAthakI apAze nahIM, tethI mahAruM mAna naMga thaze, (tisaMkamANopanavetitaba ke0) evI vAtothI zaMkA pAmato thako tAhAro guru tevA pUrvokta sthAnakone viSe vAsa karato nathI, te kAraNa mATeM tamAro mArga ruju nathI // 16 // // dIpikA-evaM gozAlakamatAnusArI trairAzikonirAkatopi punarAha / yonavatastIrthaka raH sraagdessnyyuktH| tthaahi|aagNtukaanaaN kArpaTikAdInAM agAraMvAgaMtAgAraMbArAme' gAraM bArAmAgAraM tatrAsau zramaNonItaHsarva na vAsamupaiti / kiM tatra nayamityAha / dadAH paMmitAduryasmAdahavaH saMti mnussyaaH| tannItosau tatra na yAti / kanAH svatohInAatiri ktAvA jAtyAdinA saMti kecit taiH parAjitasya mahAna kalAtraMzaH syAt / te narAH kiMntAH japAvAcAlAghoSitatarkadaMmakAH tathA'lapAmaunavratikAguTikAdividyAyuktAH yazAmAge va na nissarati mukhAt yanayAtteSu gRheSvasau na yAtIti // 15 // medhAvinograhaNadhA raNasamarthAbuddhimaMtaH zikSitAH sUtrertheca nizcayajJAste IdRzAH sUtrArthaviSayaM praznamAkA puranagArAeke ityasau zaMkamAnobinyanna tatra teSAM madhye napaiti yAti tathAnAryadeze na dharma kathitavAn Aryatu dezanAM karoti tatrApi na sarvatra kiMtu ? kutracideveti tatosaurAga kSeSAkulovIraH // 16 // // TIkA-saevaM gozAlakamatAnusArI trairAzikonirAkRtopi punaranyena prakAreNAha / (pAgaMtAgAreityAdi ) savipratipannaH sannAIkamevAha / yosau navatsaMbadhI tIrthakaraH sarA goSanayayuktastathAhyasAvAgaMtukAnAM kArpaTikAdInAmagAramAgaMtAgAraM tathA'rAme'gAramA rAmAgAraM tatrAsau zramaNonavattIrthakaraH / tuzabdaevakArArthe / nItaevAsau tapadhvaMsananayAtta trAgaMtAgArAdau na vAsamupaiti na tatrAsanasthAnazayanAdikAH kriyAH kurute / kiM tatra nayakAra emitice sadAha / dadAH nipuNAH pranUtazAstra vishaardaaH| duzabdoyasmAdarthe / yasmAbahavaH saMti manuSyAstasmAdasau tanjItona vAsaM tatra samupaiti na tatra samAtiSThate / kiMnUtAH nyU nAH svato'vamAhInAjAtyAdyatiriktAvA tAnyAM parAjitasya mahAzvAyAtraMzati / tAneva vizinaSTi / lapaMtIti lapAvAcAlAH ghoSitAnekatarka vicitradamakAstathA na lapAmaunavra tikAniSThitayogAH guTikAdiyuktAvA yazAdanidheyaviSayAvAgeva na pravartate tatastanayenA sau yuSmatIrthakadAgaMtAgArAdau naiva brajatIti // 15 // punarapi gozAlakaevAha / (mehAvi
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ e17 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. NoityAdi ) medhA vidyate yeSAM te medhAvinograhaNadhAraNasamarthAstathA''cAryAdeH samIpe / zikSA grAhitAH zihitAstathotpattikyA dicaturvidhabucyupetAbuddhimaMtastathAsUtrepi sUtravi Saye vinishcyjnyaaythaavsthitsuutraarthvedinityrthH| te caivaMjUtAHsUtrArthaviSayamA praznamakA puranye'nagArAeke kecanetyevamasau zaMkamAnAsteSAM binyanna tatra tanmadhye upaityupaganatIti tatazca na jurmArgaiti nayayuktatvAttasya tathA mlejaviSayaM gatvA na kadAcidharmadezanAM ca karo tyAryadezepi na sarvatrApitu kutracidevetyato viSamadRSTitvAzagaSavartya sAviti // 16 // po kAmakiccA paya bAlakiccA, rAyAnigeNa ku nae nnN||viyaagrjaa pasiNaM navAvi, sakAma kicaM sidAri yANaM // 17 // gaMtA ca tabA aduvA agaMtA, viyAgarejA sami yA supnne||annaariyaa daMsaNA parittA, iti saMkamANA Na gveti taba // 17 // artha-ema gozAlakeM kahe thake, have bAIkumAra gozAlaka pratye kahe. ke,(pokAmaki cA ke0) aho gozAlaka! te jagavaMta kAmakRtya nathI. eno artha kahe. ke, je avi mAzyAno karanAra hoya te potAne tathA parane, nirarthaka kArya kare. paraMtu zrInagavaMta to sarvajJa, sarvadarzI, paranA hitanA karanAra, te potAne tathA paraneM nirupakArI kema thAya ? te kAraNa mATeM svAmI nirarthaka kAmanA karanAra nathI, (NayabAlakiccA ke0) tathA svAmI bAlakRtya nathI, eTale bAlakanI pereMthaNa vicAyuM kArya na kare, (rAyA nigeNa ke0) tathA rAjAniyogeM karIdharmadezanAdikaneM viSe pravarte nahIM, (kunaekaviyAgarejA ke) tathA koinA nayathakI prazna vAgare eTale kahe nahIM, (pasiNaMnavAvi ke ) upakAra na hoya to kahe nahIM, eTale prazna vAgare nahIM. kiMbahunA upakAra vinA koDne kAM na kahe. anuttara vimAnavAsI devatAne paNa, mana thakIja pUjelA praznano nirNaya kare.have je e zrIvI tarAgano dhArmika thAya te kevAM kAryo kare? evIyAzaMkA lAvI teno pratyuttara cothe padeM kahe (sakAma kicaMpiyAriyANaM ke0) potAnA kAmameM artha etAvatA tIrthakaranAmakarma khapA vavA naNI Arya kSetramA Arya lokaneM pratibodhavA vAste dharma dezanA kare, paraMtu bIjeM koI yAtmaprazaMsAdika kArya na kare. // 17 // valI bAIkumAra kahele ke, (gaMtAcatabA adhvAdhagaMtA ke0) te jagavaMta parahitane arthe tyAM jazneM, athavA tyAM na jAneM, kiMtu jema jema navya jIvono upakAra thAya, tema tema (viyAgarejA ke0 ) dharmadezanA Ape. jo upakAra thaze, ema jANe to tyAM jazne paNa dharma dezanA thApe athavA te na
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. era pakAra na dekhe to pAseM AvelAne paNa dharma na kahe e kAraNamATeM teneM rAgadeSanI saM nAvanA nathI, tathA (khApanna ke0 ) sarvajJa ( samiyA ke 0 ) samadRSTi paNeM eTale koi cakravartti yAvI pUDhe ghathavA koi rAMka yAvI pUbe, athavA pUDhe thake paNa, dharma ka he. tathA svAmI je anArya dezaneM viSe jatA nathI tenuM kAraNa huM tuneM kahuM bute tuM sAM nala. (pAriyAdaMsaNA parittA ke0 ) anArya loka anAcArI batA darzanathakI paNa ga (itisaMkamaNAve titake0 ) e mATeM zaMkAmAna thakA tyAM jatA nathI, te jIva zrI vItarAganeM dekhI avahelanAdika karmopArjanakarI potAneM anaMta saMsAra nIvRddhi kara, evaM jANIneM svAmI tyAM padhAratA nathI, paraMtu temanI sAdheM paramezvara ne nAva kAMi paNa nathI temATeM rAga, dveSa, neM jaya, temaneM kAMi nathI. tathA yaho gozAlaka ! je tuM ema kahele ke, aneka zAstrajJa puruSanA praznathakI bIhito thako tenI nAmAMhe raheto nathI. e paNa tAhAruM vacana bAla prajApa prAya jAlIyeM baiyeM, kemake, je kAraNa mATeM e mahArA guru sarvajJa nagavaMta kevalIne to tenuM samasta paravAdina mukha, paNa joI na zake, to par3I vAdanuM keja zuM ? mATeM mahArA svAmIneM paravAdIno parAna va kAM nathI e jagavaMta kevalajJAneM kr| potAno parano upakAra dekhe tyAM jaineM dharmo padeza kareM. ityarthaH // 18 // dIpikA - iti gozAla kenokte zrAIkakumArAha / sanagavAna kAmarutyona syAt nilAkArI na navatItyarthaH / yaH preApUrvakArI na syAtsoniSTamapi svaparayornirarthakamapi kRtyaM kurvIta / nagavAMstu sarvajJaH prekSApUrva kArI kathaM svaparayornirupakArakameva kuryAt bAla syeva kRtyaM yasya sabAlarutyonAsau bAlavadanAlocitakArI na rAjAniyogenAsau dezanAM karoti tataH kutastasya nayena pravRttiH syAdevaM sati kenacitkRtaM praznaM vyAgRNIyA 6dedyadi ta syopakAraH syADupakAraM vinA navA naiva vadet / athavAnuttarasurANAM manaHparyAyajJAninAM ca ivyamanasaiva tannirNayAdatona vadet svakAmakRtyena svecchAkAritayA tIrthakannAmakarmaNaH kRpaNAya na yathAkathaMcidatosau ihAryakSetre khAryANAmupakArasaMnave dharmaM vadet // 17 // gaMtA catti ) sanagavAn gatvApi ziSyasamIpaM athavA tatrA'gatvA yathA satvopakAraH syAttathA vyANIyAt dezanAM kuryAt upakAre sati gatvApi kathayati asatitu sthitopi na vadati tatona teSAM rAgadveSasaM vaH kevalamA prajJaH sarvajJaH samatayA vadet / " jahA pustaka bai tahA tucvassa kabaD" itivacanAccakravartizmakAdiSu STaSThoSTaSTovA tulyaM vyAgRNIyAdi tyarthaH / kathamanAryeSu sana yAtItyAha / ( pAriyAtta ) anAryAdarzanataH samyak tvAtpatAcaSTAiti / zaMkamAnovicArayan bhagavAnna tatropaiti / tehi varttamAnasukhameva For Private Personal Use Only
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ e30 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM manyate na paralokasukhamiti lAnAdarzanAttatra na yAti nagavAnnatu veSabujhyA / yadapyuktaM / paMmitanaraguTikAdividyAsinayAna teSAM sthAne yAtItyetatpralApaprAyaM / yataH / sarvairapi torthikaiH sarvajJasya nagavatomukhamapyavalokayituM na zakyate vAdastu duraapaasteveti||1|| // TIkA-etajozAlakamataM parihatukAmAIkayAha / ( NokAmakiccAityAdi) sahi nagavAnprekSApUrvakAritayA nAkAmarutyonavati kamanaM kAmanA na kAmo'kAmastena kRtyaM kartavyaM yasyAsAvakAmakatyaH saevaMnatona navatyanihAkArIna nvtiityrthH| yo[tpredA pUrvakAritayA vartate so'niSTamapi svaparAtmanonirarthakamapi kRtyaM kurvIta nagavAMstu sarva jJaH sarvadazI parahitaikarataH kathaM svaparAtmanonirupakArakamevaM kuryAttathAca bAlasyeva kRtyaM yasya sabAlakatyona cAsau bAlavadanAlocitakArI na parAnurodhAnnApi gauravAdharmade zAdikaM vidhatte'pitu yadi kasyacinavyasatvasyopakArAya tannASitaM navati tataH pravRttirnavati nAnyathA tathA na rAjAniyogenAsau dharmadezanAdau kathaMcitpravartate tataH ku tastasya nayena pravRttiH syAdityevaM vyavasthite kenacitkacitsaMzayarutaM praznaM vyAgRNIyA yadi tasyopakAronavatyupakAramaMtareNa naca naiva vyAgRNIyAdya divA'nuttarasurANAM manaH paryAyajJAninAMca ivyamanasaiva tannirNayasaMnavAdatona vyAgRNIyAdityucyate / yadyapyucyate navatA yadi vItarAgo'sau kimiti dharmakathAM karotIti cedityAzaMkyAha / svakAmakRtye na svebAcArikAritayA'sAvapi tIrthakannAmakarmaNaH paNAya na yathAkathaMcidato'sAvaglA nahAsminsaMsAre AryakSetre copakArayogyadhAryANAM hi sarvaheyadharmadUravartinAM taupakArA dharmadezanAM vyAgRNIyAdasAviti // 17 // kiMcAnyat / (gaMtetyAdi ) sahi nagavAn parahitaikaratogatvApi vineyAsannamathavApyagatvA yathAnavyasatvopakAronavati tathAtathA na gavaMtorhatodharmadezanAM vidadhatyupakAre sati gatvApi kathayaMtyasatitu sthitAapi na kathayaM tItyatona teSAM rAgaSasaMnavati kevalamAzuprajJaH sarvajJaH samatayA samadRSTitayA cakravarti imakAdiSu dRSTovA dharma vyAgRNIyAt / jahA puNasta kaztahA tumbassa kaba iti vaca nAdityatona raagvesssnnaavstsyeti|ytpunrnaarydeshmsau na vrajati tatredamAha / anAryAH devanASAkarmanirbahiSkRtAdarzanatopi parisamaMtAditAgatAH pracaSTAiti yaavt| tadevamasau jagavAnityetatteSu samyagdarzanamAtramapi kathaMcinna navatItyAzaMkamAnastatra na vrajatIti / yadivA viparItadarzaninona navaMtyanAryAH zakayavanAdayastehi vartamAnasukhamevaikamaMgIka tya pravartate na pAralaukikamaMgIkuvaityataH sadharmaparAGmukheSu teSu nagavAnna yAti na punastake pAdibudhyeti / yadapyucyate tvayA yathAnekazAstravizAradaguTikAsimavidyAsimAditIrtha kaparAnavanayena na tatsamAje galatItyetadapi bAlapralapitaprAyaM / yataH sarvajJasya nagava
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e1 taH samastairapi prAvAGakairmukhamapyavalokayituM na zakyate vAdastu dUrotsAditaevetyataH kutastasya parAnavaH / nagavAMstu kevalAlokena yatraiva svaparopakAraM pazyati tatraiva gatvA pi dharmadezanAM vidhattaiti // 17 // pannaM jahA vaNie nadayahI, Ayassa denaM pagareti sNgN|| taLavame samaNe nAyaputte,icceva me doti mtiiviyko|||| navaM na kujA viduNe purANaM, viccA maiMtAzyamAha evN||pnnaavyaa baMnavatitti vuttA tassodayahI samaNe tibemi // 20 // artha-valI bIjA prakAre gozAlaka kehe ke,aho bAIkumAra! ( pannaMjahAvaNie udayahI ke ) jema ko vANiyo udayArthI eTale lAnArthI bato vyavahAra yogyakari yAeM eTale kapUra, agara, kastUrI, aneM vastrAdika, te dezAMtarathakI le Ave (yAya ssadeupagaretisaMgaM ke0) potAnA lAnaneM artha mahAjanano saMga kare, (takavamesamonA yaputte ke0) tema tamAro tIrthakara zramaNa, jhAtaputra paNa te vANiyAsamAna jAvo. ke make, koi eka lAnaneM arthe aneka mahAjananA vRMda mAMhe beseDe, (uccavamehotimatIvi yako ke0) mA. e prakAre mahArI mati, aneM evo mAhAro vitarka, eTale vicAraNA be, ityrthH||1|| have gozAlaka pratye AIkumAra kahele ke, aho gozAlaka!je, teM e vANiyAno dRSTAMta dekhADyo, te sarvathakI sarakho, kiMvA dezathakI sarakho ? mATeM jo te dRSTAMta dezathakI sarakho, e rIteM teM jo vANiyAno dRSTAMta dekhADyo hoya to, e vAteM amaneM balAna kAMi nathI. kAraNa ke, vANiyo jyAM jyAM lAna dekhe, tyAM tyAM kraya vika yAdika vyApAra kare. e prakAre e tahAro dRSTAMta deza paNAthI sarakho. athavA jo sarva thakI sarakhoDe ? ema tuM kahIza to, e vAta, ghaTeja nahIM,kAraNake,nagavaMta zrI mahAvIra deva,sAvadyAnuSThAna rahita,(navanakujAvihuNepurANaM ke0) tathA te navaM karma ko paNa kare nahIM,aneM purAtana karmaneM khapAve evA.tathA (vicAmaI ke0) viccA eTale vizeSaM tyAga karIne amai eTale umatine jeNe, (tAzyamAhaevaM ke)trAyI eTale ba jIvanikAyano rakSa pAla, evaM eTale evA je zrI mahAvIra svAmI te (pannAvayAbaMnavatittivuttA ke0) ema kahe ke, jema urgatine parityAgI jIva muktigAmI thAya, evaM boleM, svAmInuM vacana te brahmavata ne eTale brahma zabda moha vrata kahyu. ebuM brahmavrata rUpa je svAminuM vacana tene mAnya karI, aneka loka muktiyeM jAya. eTale urmatine parityAgeM jIva muktigAmI thAya. (tassodayahIsamaaittibemi ke0) tenA lAnanAarthI zramaNa zrI mahAvIradevaja jANavA,
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ 22 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. DhuM ema kahuM kuM, e kAraNeM sarva prakArathakI vANiyAnI te svAmIneM upamA na saMjave, paraMtu dezathakI jyAM jyAM svAmI lAna dekhe, tyAM tyAM vicare. e upamA satyabe ityarthaH // 20 // // dIpikA - atha gozAlaH prAha / yathA vaNik vadayArthI lAbhArthI paNyakrayANakaM dezAMtare gatvA vikrINAti prAyasya lAnasya hetormahAjanasaMgaM prakaroti taDupamayA zrama jJAtaputraityevaM me mama matiH syAt vittako vicAraNA ca // 19 // zrAIkamunirAha / gavAn sAvadhAnuSThAnarahitonavaM karma na kuryAt purAtanaM ca vidhUnAti apanayati vyaktvA matiM vimatiM trAyI sanagavAn parecyApyevamAha / yathA vimatityAgena mogAmI syAditi / etAvatA graMthena brahmaNomosya vratamityuktaM tasya mohAnuSThAnasya udayArthI jAnArthI zramaNonagavAn / tatova pigdRSTAMtaH sarvasAdharmyeNa na pravarttate jagavataH sAva dyAnuSThAnarahitatvAt dezasAdharmyatu yuktameva yathA vaNigyatra jAnaM pazyati tatra kriyAM vyApArayati tathA bhagavAnapIti etadahaM bravImItyAIkamunirAha // 20 // ||TIkA - punaranyena prakAreNa gozAlakayAha // (pannaMja hetyAdi) yathA valik kazcida yArthI palyaM vyavahArayogyaM nAmaM karpUrAgarukastUrikAMbarAdikaM dezAMtaraM gatvA vikrINAti ta yasya lAnasya hetoH kAraNAnmahAjanasaMgaM vidhatte taDupamoyamapi javattIrthakaraH zra mojJAta putraityevaM me mama matirbhavati vitarkomImAMsAveti // 19 // evamuktogozAla nAIka | (navanAityAdi) yoyaM bhavatA dRSTAMtaH pradarzitaH sakiM sarvasAdharmyeNo ta dezataH ? | yadi dezatastatona naH kRtimAvahati / yatova sigvat yatraivopacayaM pazyati ta traiva kriyAM vyApArayati na yathAkathaMcidityetAvatA sAdharmyamastyeva / atha sarvasAdha ti tanna yujyate / yatonagavAn viditavedyatayA sAvadyAnuSThAnarahitonavaM pratyayaM karma na kuryAt tathA vidhUnayatyapanayati purAtanaM yaGgavopagrAhi karmaba 6 tathA tyaktvA matiM vi matiM trAya nagavAn sarvasya paritrANazIlo vimatiparityAgena caivaMbhUtaeva navatIti nA vaH / trAyI vA mokSaM prati / prayavayamayapayacayataya rAyagatAvityasya rUpaM / saeva nagavAne vAha / yathA vimatiparityAgena caivaMbhUtaeva navatItyetAvatA ca saMdarbheNa brahmaNomodasya vrataM brahmavratamityetataM / tasmina cokte tadarthaM vA'nuSThAne kriyamANe tasyodayArthI zrama iti bravImyahamiti // 20 // samArajaMte vaNiyA nUyagAmaM, pariggadaM caiva mamAyamANA // te pA tisaMjogamaviSpahAya, Ayassa denaM pagaraMti saMgaM // 21 // vitte For Private Personal Use Only
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e33 siNo meDhuNasaMpagADhA, te noyaNaghA vaNiyA vayaMti // vayaMtu kA mesu asovavannA, aNAriyA pemarasesu giddhe // 22 // artha-valI thAIkumAra kahe ke, (samAranaMtevaNiyAnUyagAmaM ke0) te vANiyo catu deza prakAra paNe, jUtagrAma eTale jIvano samUha samAraMje, etAvatA bakAyanI haNanAra evI kriyAne viSe pravarte, eTale kraya vikrayaneM artha zakaTa, uMTa, ghoDA, tathA baladane pIDA upajAve, (pariggahaMcevamamAyamANA ke) tathA parigraha, catuSpadAdika tene viSe mamatva kare. valI( teNAtisaMjogamaviSpahAyaAyassahenapagaraMtisaMgaM ke) te vANiyA jhAti sva janAdikano saMyoga bAMjhyAvinA, lAnaneM kAraNe anya bIjA sAthe saMbaMdha kare, aneM zrI vItarAga to kevA ? to ke, jIvanikAyanA rakSapAla, niHpariyahI, jhAtisvajanano saMga tyAgIne, sarvatra apratibaMdha niHkevala dharmanoja lAna gaveSatA dharma dezanA thApele. e kAraNamATeM nagavaMta aneM vANiyAne sarvathakI sarakhA paNuM nthii||1|| valI bAI kumAraja kahele ke, he gozAlaka ! (vittesiNo ke0) valI vANiyA vitta eTale dhananA ga veSaNa hAra hoya, tathA (meduNasaMpagADhA ke0) maithunaneM viSe zAsakta hoya, ( tejoyaNa chAvaNiyAvayaMti ke0) tathA nojananeM artha jyAM tyAM paricamaNa kare,mATeM ameM te vANi yAne evA kahiyeM baiyeM. (vayaMtukAmesuyazovavanA ke0) valIjo. te vANIyA kAmanoganeM viSe gR6, tathA (aNAriyApemarasesugi ke0) anArya karmanA karanAra, tathA premarasane viSe gR6 eTale mUrjita je, aneM nagavaMta zrI arihaMta deva evA nathI. to te vANiyA nI sAtheM saravA paNuM nagavaMtaneM kema kahiyeM ? // 22 // // dIpikA-vaNijojUtagrAma samAranaMte hiMsaMti pariyahaM svIkurva ti mamAyamANAma medamiti vyavasthApayaMtaH te vaNijojhAtisaMyogamaviprahAyAtyaktvA yasya lAnasya heto rapareNa saha saMgaM saMbaMdhaM kurvati // 21 // vaNijovittaiSiNodhanArthinaH maithune saMpragADhAH prasaktAH tathA te nojanArthamahArArthamitazcatazca vrajati / vayaMtu evaM bamoyathA te vaNijaH kAmeSvadhyupapannAgRkSAanAryAH premaraseSu gRkSAH atonagavataH sarvasAdharmya nAsti // 2 // // ttiikaa-ncaivNnuutaavnnijshtyetdaaiikkumaarodrshyitumaah| ( samAranaMtaztyAdi ) te hi vaNijazcaturdazaprakAramapi nUtagrAmaM jaMtusamUhaM samAranaMte taupamardikAH kriyAH prava yaMti kraya vikrayArtha zakaTayAnavAhanoSTamaMmatikAdiniranuSThAnai riti tathA parigrahaM vipadaca jaSpadadhanadhAnyAdikaM mamIkurvati mamedamityevaM vyavasthApayaMti te hi vaNijojhAtiniH sva janaiH saha yaH saMyogastamavipradAyAparityAjya yasya lAnasya hetonimittAdapareNa sAI
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ e24 vitIye sUtrakRtAMge bitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. saMgaM saMbaMdhaM kurvati / jagavAMstu SaDjIvarakSAparoparigrahastyaktasvajanapadaH sarvatrApratibano dharmArthamanveSayan gatvApi dharmadezanAM vidhatte atojagavatovaNigniH sAIna sarvasAdharmya mastIti // 21 // punarapi vaNijAM doSamujAvayannAha / (vittesiNoityAdi) vittaM ivyaM tadanveSTaM zIlaM yeSAM te vittaiSiNastathA maithune strIsaMparke saMpragADhAadhyUpapannAstathA te no janArthamAhArArtha vaNijaztazvetazca vrajati vadaMti vA tAMstu vaNijovayamevaM bamoyathaite kA meSvadhyupapannAgRkSAbanAryakarmakAritvAdanAraseSuca sAtAgauravAdiSu gRkSAmUrbitAnanve vaMtAnagavaMtohataH kathaM teSAM taiH saha sAdharmyamiti? dUrataeva nirastaiSA katheti // // AraMnagaM ceva pariggaraM ca,avissiyA Nissiya aaydNmaa|| tesiM ca se udae jaM vayAsI,caraMtaNaMtAya udAyaNeda // 23 // gaM ta paccaMtiya nadaevaM, vayaMti te dovi gunnodyNmi||se udae sAti maNaMtapatte, tamudayaM sAdayaz tANA // 24 // artha-valI AIkumAraja kaheje. (AraMlagaMcevapariggahaMca ke0) thAraMna je sAvadyA nuSThAna rUpa, tathA parigraha te dhanadhanyAdika, nava prakAre tenI mamatvaneM (avinassiyANi ssiya ke0) na bAMkIne, tehija AraMna parigrahane viSe nizce thakI baMdhANA evA vANiyA hoya. valI kevA hoya? toke, (AyadaMmA ke0) potAnA AtmAne daMmanAra, (tesiMca seudaejaMvayAsI ke0) valI he gozAlaka! tuM kahe ke, te vANiyA lAnanA arthIle. mATe te lAna to evo vANiyAno jANavo ke, (caraMtatAyauhAyaroha ke0) te vANi yAne meM lAna te lAna caturgatika saMsArane,tathA tenA puHkhaneM arthe thAya, ane te vA piyAno lAna ekAMtika eTale ekAMta paNa na hoya // 23 // valI tehija dekhADe. (Ne gaMtapaccaMtiyaudaevaM ke0) valI aho gozAlaka ! te vANiyAno lAna paNa ekAMtika nathI, koI vAreM lAna vAMDatAM alAna paNa thAyaH tathA AtyaMtika eTale sarvakAlanAvI lAna paNa nathI, ko vAreM hoya, ane ko vAreM na paNa hoya. (vayaMtitedoviguNodayaM mi ke0 )te vyApAranA jANa ema kahe ke. nako paNa thAya, athavA ToTo paNa thAya. ebe nAva hoya,mATeM te be nAva vigataguNodaya jANavA. to te lAnathakI guM, je ekA tika ane AtyaMtika nahIM, aneM valI te lAna anartha jaNI pravarta? (seudaesAtimavaMta patte ke0) ane te je zrI jagavaMtano kevalajJAna prApti lakSaNa, tathA nirjarAnuM kAraNa, evo je lAna, te sAdi anaMta jANavo. (tamudayaMsAhayatANA ke0 ) evA lAna sahita poteM jagavaMta , aneM bIjAne paNa evo lAna Apele. te nagavaMta kahevA ! to
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ezya ke, trAyo eTale Asanna navyane rakhathakI rAkhanAra , tathA jJAnI eTale jANelI va stule vidyamAna jeneM evA nagavaMtane vANiyAnI upamA kema devAya ? // 2 // // dIpikA-sAranaparigrahaM vA'vyutsRjyA'tyatkA tatraiva niHsRtAbAyAtmaiva daMmohiM sakoyeSAM te tathA teSAM ca vaNijAmudayolAnoyadartha te pravRttAH yaM ca tvaM lAnaM vadasi sa teSAM caturaMtazcaturgatikoyaH saMsAro'naMtastasmai tadartha navati tathA suHkhAya navati naca sa lAno'pi tasyaikAMtikaH // 23 // etadevAha / ekAMtikaH AtyaMtikazca teSAM vaNijAmuda yolAnona vidyate / lAnArtha pravRttasya hAnerapi darzanAt / evaM vadaMti tadidaH tau ca dAvapi nAvau vigataguNodayau / korthH|yonaikaaNtikH1 anAtyaMtikazca 5 kiM tena lAne neti yaH setasya nagavataudayolAjodharmadezanAdiH saca sAdiranaMtazca evaMnUtamudayaM prApto 'nyeSAmapi tAdRzaM sAdhayati kathayati / trAyI jJAtIca jhAtaM vastu vidyate yasya sajhA tI zAtasarvajJeyaH evaMnatena jagavatA teSAM pUrvoktAnAM vaNijAM kathaM sarvasAmyamiti // 24 // // TIkA-kiMcAnyat / (AraMnagaMcevaityAdi) pAraMnaM sAvadyAnuSThAnaM ca tathA parigrahaM vAI.. vyutsajyAparityajya tasminnevAraMje kraya vikrayapacanapAcanAdiketathA pariyahecadhanadhAnyahira eyasuvarNavipadacatuSpadAdike nizcayena zritAbadhAniHzritAvaNijonavaMti tathAtmaiva damodaMga yatIti damoyeSAM te nvNtyaatmdmaaysdaacaarprvRtteriti|naavopi caiSAM vaNijAM parigrahAraMna vatAM saudayolAnoyadartha te pravRttAyaM ca tvaM lAnaM vadasi sateSAM caturaMtazcaturgatikoyaH saMsA ro'naMtastasmai tadartha navatIti na cehAsAvekAMtena tatpravRttasyApi navatIti // 3 // etadeva darzayitumAha / (aigaMtiNacaMtiityAdi ) ekAMtena navatItyekAMtikastathA tannAnArtha prata ttasya viparyayasyApi darzanAttathA nApyAtyaMtikaH sarvakAlanAvI tatyadarzanAtsateSAM udayolAnonaikAMtikonAtyaMtikazcatyevaM tadidovadaMti / tauca bhAvapi nAvau vigataguNo dayau navataH / etayuktaM navati / kiM tenodayena lAnarUpeNa yonaikAMtikonAtyaMtikazca pa zvAdarthAyeti / yazca nagavataH setasya divyajJAnaprAptilakSaNanadayolAnoyovA dharmadezanAvApta nirjarAladaNaH saca sAdiranaMtazca tamevaMnUtamudayaM prAptInagavAnanyeSAmapi tathAnUtamevodayaM sAdhayati kathayati zlAghate vaa|kiNnuutongvaaNstraayii|yyvymypycytynnygtaavity sya damakadhAtorNinipratyaye rUpaM / modaMprati gmnshiilshtyrthH| trAyI vAsannanavyAnAMtrANa karaNAttathA jhAtIjhAtA datriyAzAta vA vastujAtaM vidyate yasya sajhAtI viditasamastavedya ityarthaH / tadevaMnUtena nagavatA teSAM vaNijAM nirvivekinAM kathaM sarvasAdharmyamiti // 24 //
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ (eza6 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. ahiMsayaM savapayANukaMpI, dhamme vyaM kmmvivegde|| tamAya daMmedi samAyaraMtA,abohIete paDirUvameyaM ||3||pinnaagpiNkii mavi vimu sUle,keI paNajA purise shmetti| alAnyaM vAvi kumA raetti, salippatI pANivadeNa amdaM // 26 // artha-have valI kahe ke, devonAM karelAM samavasaraNa, sonA, kamala, devavaMdo, siMhAsana, ityAdika padArthono parinoga karato thako te,karmo thakI zI rIteM na lepAya? evaM gozAlakanuM vacana yAzaMkIneM,yAIkumAra kahe ke,(ahiMsayaM ke) e jagavaMta zrImahAvIra deva sarvajIvane ahiMsatA eTale aNahaNatA thakA,samavasaraNAdikano upajoga kare.paraM tu te samavasaraNAdika upara, zrI vItarAgadevano lagAramAtra paNa pratibaMdha nathI, e kAraNa mATeM emane karma na lAge. valI svAmI kahevAje? to ke,(savapayANukaMpI ke0) sarva prajA eTale sarvajIva tenI anukaMpAnA karanAra,(dhammekhyikamma vivegahena ke0) evA zrI nagavaMta dharmaneM viSa pravartatA karma vivekanA kAraNa nUta,evA tene (tamAyadaM hiMsamAyaraMtA ke0) yAtmadaMma eTale aneka asamaMjasa vacaneM karI tArA sarakhA, AtmadaMmane AcAratA thakA vaNikno dRSTAMta deDe, mATeM (abohIetepaDirUvameyaM ke0) te abodhI eTale ajJAnI pratirUpa jANavA, eyaM eTale e eka tenuM ajJAna paNuMja jANavU, kemake eka to poteM ajJAna paNe pravarte,e peheluM ajJAna paNuM. valI trijagat pUjya, sarva atizayanA nidhAna, evA arihaMtane vaizyAdikanI upamA Ape, te bIjuMbajJAna paNuM.mATeM te jIva ema karatA thakA potAnA bodha bIjano nAza kare. ityarthaH // 25 // have ityAdika pUrvokta gozAlakanAM vacanonuM nirAkaraNa karIne AIkumAra muni pAgala cAlyA, tevAreM bacce zAkyaputriyadarza nI eTale baucha mavyA. teNeM ema kardA ke,he bAIkumAra! teM gozAlaka pratyeM vANiyAno dRSTAMta dUSavyo te yuktaja kaDe, kAraNa ke, bAhya anuSThAna, prAyaH zUnyaje, aMtaraMga anu SThAnanejamodAMga pradhAna jANavU, e kAraNa mATeM amArA siddhAMtamAhe te aMtaraMgAnuSThAnasAdha kamune. te ameM kahiyeM baiye mATeM tuM sAvadhAna thako sAnala.? (pinnAgapiMmImavi visale ke) pinnAga piMkI eTale khalapimI te acetanajale ane te koI eka sthAnakeM ne tenIpara koI eka puruSa vastra nArakhyuM, paDI te khalapimane zUlIyeM prokne, (kepaNakA purisezmetti ke0) koI eka mleveM puruSanIbudhiyeM laine agni upara pacAvyo, tathA valI (alAyaMvA vikumAraetti ke ) tuMbaDaM dekhIne e kumAra evI bur3iyeM eka puruSaM tene ani napara pacAvyo (salippatIpANivaheNaamhaM ke0) to have e begujaNa, puruSa aneku mArahatyAne pA lepAya amArA simAMtamAhe e nAvale. gunAzuna baMdhanuM mUla, mana pari
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e NAmaja jANavU, cittamAhe jo jIvaghAtano pariNAmale to aNakayuM thakuMpaNa, prANaghA tanuM pApa lAge // 26 // // dIpikA-asau jagavAnsamavasaraNAApanogaM kurvannapyahiMsan / korthaH / nahi tatrAtaH kopyAzaMsApratibaMdhovAsti sAmyarasalInatvAt / sarveSAM prajAjaMtavasteSAmanukaMpI evaM vidhaM dharme sthitaM taM navAdRzAAtmadamaiH samAcaraMtovaNigAditulyaM kurvati etaccAbodherajhAtasya pratirUpaM ajJAnavilasitamityarthaH / evaM gozAle nirAkate baukSAH prAdustvayA vaNigdRSTAM tadUSaNena bAhyAnuSThAnadUSitaM taraM kRtaM yato'smattimAtepyAMtaramevAnuSThAnaM navamokyoH pradhAnAMgamiti / tattvaM zRNu // 25 // piNyAkaH khalastasya piMkI zakalamacetanamapi kadAci mlebAdiviSaye saMtrame kenacinnazyatA khalopari vastraM diptaM tacca mlecena puruSoyamiti bujhyA gRhItaM tatosau mleDovastraveSTitAM khalapimI puruSabudhyA zUle protAM pAvake paceta tathA'lAbukaM tuMbakaM kumAroyamiti matvA'gnau pacet asmAkaM mate saprANivadhena lipyate cittasya uSTatvAt // 26 // // TIkA-sAMprataM kRtadevasamavasaraNapadmAvalIdevabaMdakasiMhAsanAdyupanogaM kurvannapyAdhAkarma kRtavasatiniSedhakasAdhuvatkathaM tadanumatikatena karmaNA'sau na lipyataityetajozAlakamata maashNkyaah| (ahiMsayamityAdi) asau nagavAn samavasaraNAdyupanogaM kurvannapyahiMsakaHsa trupanogaM kroti| etamuktaM navati nahi tatra jagavatomanAgapyAzaMsApratibaMdhovA vidyate sa matRNamaNimuktAloSTakAMcanatayA tapanogaMprati prahatterdevAnAmapi pravacanodinAyipUNAMka thaMnu nAma navyAnAM dharmA nimukhaM pravRttiryathA syAdityevamarthamAtmalAnArtha ca pravartanAdatona gavAna hiMsakastathA sarveSAM prajAyaMtati prajAjaMtavastadanukaMpIca tAnsaMsAre paryaTatonukaMpayate tahIlazca tamevaMrUpaM dharmaparamArtharUpe vyavasthitaM karmavivekahetunUtaM navavidhAmAtmadaMmaiH samA caraMtayAtmakalpaM kurvti| vaNigAdinirudAharaNairetaccAbodherajhAnasya pratirUpaM vartate ekaM tA vadidamajhAnaM yatsvataH kumArgapravartanaM / vitIyaM caitatpratirUpamajhAnaM yanagavatAmapi jagaI dyAnAM sarvAtizayanidhAnanUtAnAmitaraiH samatvApAdanamiti // 25 // sAMpratamAIkakumArama pahastitagozAlakaM tatonagavadanimukhaM gataM dRSTvAyAMtarAle zAkyaputrIyAnikSavazdamUcurya deta maNigdRSTAMtadUSaNena bAhyamanuSThAnaM dUSitaM tabonanaM kRtaM navatA yato'tiphalguprAyaM bAhya manuSThAnaM thAMtarameva tvanuSThAnaM saMsAramokyoH pradhAnAMgamasmatsihAte caitadeva vyaavy'te| tyetadAkakumAra jo rAjaputra! tvamavahitaH zRNu zrutvAcAvadhArayeti jaNitvA te nihukA zrAMtarAnuSThAnasamarthakamAtmIyasiddhAMtAvirbhAvanAyedamAduH / (pinnAgetyAdi) piNyAkaH
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ eta vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM: khalastasya piminitakaM tadacetanamapi sat kasmizcitsaMnrame mlebAdiviSaye kenacinnazya tA prAvaraNaM khalopari diptaM tacca mlecchenAnveSTuM pravRttena puruSoyamiti matvA khalapiMkhyAsa ha gRhItaM tatosau mleDovastraveSTitAM tAM khalapimI puruSabujhyA zUle protAM pAvake pacet tathA'lAbukaM tuMbakaM kumAroyamiti matvA'gnAveva papAca sacaivaMcittasya uSTatvAtprANivadha janitena pAtakena yujyte| asmatsite cittamUlatvAbunAgunabaMdhasyetyevaM tAvadakuzala cittaprAmANyAdakurvannapi prANAtipAtapratighAtaphalena yujyate // 26 // ahavAvi vibhrUNa milaraku sUle, pinnAgabuddhI naraM paekA // kumAragaM vAvi alAbuyaMti, na lippa pANivadeNa amdaM // 3 // purisaM ca vijhUNa kumAragaMvA,sUlaMmi keI pekaaytee|| pinnAya piMme sati mAruhettA, budhANa taM kappati paarnnaae||2|| artha-valI ehija dRSTAMta viparIta paNe karIne kaheje. (ahavAvi ke0) athavA ko eka satyapuruSane ( pinnAgabuddhi ke ) khalapiMmInI bur3iyeM karI koi eka (mila sku ke0 ) mleDa, (sUle ke0 ) yUliye karI ( vidraNa ke0) vidhIne proDne (naraM ke0) manuSyaneM, (paekA ke0) agniyeM karI pacAve, ane (kumAragaMvA vialAbuyaMti ke0) ta thA kumAra bAlakane dekhIne tene tuMbaDAnI budilAvIne, agnimAM pacAve, e bedujaNane manapariNAma vizeSa evaM ( nalippazpANivaheNathamhaM ke0) prANavadhanu pApa lAge nahIM, ethamArA zAstranu rahasya jANavU // 27 // valI paNa tehija dRSTAMta kahe (purisaMcaviNa kumAragaMvA ke0) puruSa athavA kumArane (sUmi ke) zUlI (vikhUNa ke0) vIMdhIne proneM (kezpaekAyateeke0 ) koieka puruSa agmine viSe pacAve (pinnAyapImesa timAru hettA ke0) ane manamAMheM evo nAva ANe ke e khalapimI (budANataMkappatipAraNAe ke ) tenI bujhdarzajananeM paNa pAraNA jaNI kalpeto, anya bIjAnuM zuM kahe? etAva tA manasAthe asaMkalpitale mAtrai karma na lAge evo. amAro mata // 27 // ||diipikaa-athvaa satyaM puruSa khalabujhyA kazcimlevaH zUle protamagnau pacet kumAraka bAlaM vA'lAbubujhyA pannAsau prANivadhena lipyatesmAkamiti prANivadhAniprAyAnAvAt // 27 // puruSaM kumArakaMvA zUle vidhvA kazcijAtatejasi vanhI Aruhya pacet khalapi mIyamiti matvA satI zonanAM tadetadukAnAM zAkyAnAM kalpate pAraNAya nojanAya / eva masaMkalpitaM karmacayaM na yAtyasmanmate // 28 //
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ezae // TIkA-dhamumeva dRSTAMtaM vaiparItyenAha / ( ahavAvItyAdi ) athavApi satyapuruSaM khalabucyA kazcinmlebaH zUlapotamagnau pacettathA kumArakaM bAlaM tuMbakabujhyAgnAveva pacennai vamevAsau prANivadhajanitena pAtakena lipyate'smAkamiti // 27 // kiMcAnyat / (purisa mityAdi) puruSaM vA kumAraM vA vidhvA zUle kazcitpacejAtatejasyanAvAruhya khalapiMmIyami ti matvA satI zojanAM tadetadvAnAmapi pAraNAya nojanAya kalpate yogyaM navati ki mutApareSAmevaM sarvAsvavasthAsvaciMtitaM manasA saMkalpitaM karmacayaM nAgabatyasmasihAMte / ta uktaM avijJAnopacitaM parijhAnopacitamIryApathikaM svapnAMtikaM ceti karmopacayaM na yAti // 27 siNAyagANaM tu ce sahasse, je noyae Nitie nikuyaannN|| te pannakhaMdhaM samadaM jiNittA, navaMti Aroppa mhNtsttaa||nnaa a jogarUvaM ida saMjayANaM, pAvaM tu pANA nnysNskaa|| abodi e dopahavi taM asAdu, vayaMti jayA vipaDissuNaMti // 30 // artha-have valI zAkyadarzanI dAnaphalano adhikAra kahete. ( siNAyagANaMtu vesaha sse ke0) snAtaka eTale baukSamata pradhAna darzanI, tenA je be sahastra tene (jenoyaeNi tieniskuyANaM ke0) je koi potAno zAkyaputrIya dharme pravarttato evo napAsaka, pa canAdika kriyA karIne nihuneM niraMtara jamADe, (tepunnakhadhaMsumahaMjiNittA ke0 ) te puruSa mahAn puNyaskaMdha upArjIneM, (navaMtidhAroppamahaMtasattA ke 0 ) mahoTA satvavAlo eTale akSAvaMta thako dhAropya eve nAmeM sarvottama devatA thAya. ityrthH|| 2 ||e rIteM baudarza nI potAnA dharmarnu rahasya, AIkumAra pratyeM dekhADIne teneM kahevA lAgA ke, aho AIkumAra.! tuM amAro dharma mAnya kara! . evaM kahe thake, have AIkumAra temane ka he ke, aho zAkyadarzanI ! (ajogarUvaMzahasaMjayANaM ke0) aMhI tamArA darza nane viSe je pUrva nojana dhAzrI vacana kahyaM te, saMyatapaNAne ayogya kAraNake,ahiM sAne arthe pravarttamAna, samiti bane guptiye karI sahita, evA sAdhu hoya, tene nAva di phaladAyinI thAya e vAta kharIne, paraMtu tamArI vaktavyatAyeM, khala aneM puruSanI vyakti paNa je na jANe; teneja nAvazuddhi kahI. e kAraNeja bauSamati khala piMmInI buddhiyeM puruSano vinAza karIne, tenA gurune mAMsa nahaNa karAve. te atyaM ta ayukta, teja kahe. (pAvaMtupANAyasaMsakA ke0) prANI eTale jIva, tenA vinAzarUpa pApa karone, prakarSe rasagRkSa thakA valI teneja puNya bole mATeM,(abohie doehavitaMasAdu ke) e pApa, abodhInuM kAraNa tethI te behuneM asAdhu jANavA, te be
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ e30 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. du koNa ? te kaheje. (vayaMtijeyAvipaDissuNaMti ke0) eka to je khalapimInI budhiya pu rupaneM pacAve, aneM temAMhe pApa nathI ema kahe, ane bIjo je temanuM evaM vacana aMgI kAra kare, e beDhuneM na nathI. evI jAvagur3iyeM moda nathI, mATeM duM evo mA rga kema yAdaruM? // 30 // // dIpikA-snAtakAbaukSaziSyAsteSAM nikukANAM sahasrakSyaM nije baudadharme kazci upAsakaH pacanAdyAraMnaM kRtvApi nojayet te bahavopi zraddhAlavaH puNyaskaMdhaM mahAMta sa mAvA ropyAkhyAdevAnavaMti mahAsatvAH // 2e // bauddharityukte AIkaH prAha / yatta va mate kathitaM tatsaMyatAnAmayogyarUpamaghaTamAnamidaM yatprANAnAmiDiyAdInAM ghAtena pA paM kRtvA tadanAvaM vadaMti khalabudhyA puruSaM natopi na pApamiti puruSabucyA khalapAtIpA pavAniti vacanaM teSAM abodhye zrabodhilAnArtha tayoIyorapi syAt / ko dau? ye evaM pU ktiM vadaMti yeca tenyaH zRevaM ti tayoIyorapi asAdhvetat yajJAnAvRtamUDhajananAvayu cyA zudina syAdityarthaH // 30 // // TIkA-punarapi zAkyaeva dAnaphalamadhikRtyAha / (siNAyagANamityAdi) snAta kaabodhistvaaH|tushbdaarpNcshikssaapdikaadiprigrhaatessaaN nikukANAM sahastra dhyaM nije zAkya putriye dharme vyavasthitaH kazcipAsakaH pacanapAcanAdyapi kRtvA nojayetsamAMsaguDadADime neSTena nojanena te puruSAmahAsatvAH zramAlavaH puNyaskaMdhaM mahAMtaM samAvayaM tenaca puNya skaMdhenAropyAkhyAdevAnavaMtyAkAzopagAH sarvottamAM devagatiM gacaMtItyarthaH // 2 // tadevaM budhna dAnamUlaH zIlamUlazca dharmaH praveditastadehyAgaba bausimAMtaM pratipadyasvetyevaM ni kukairanikSitaH sannAko'nAkulayA dRSTyA tAnvIkSyovAcedaM vakSyamANamityAha / (tha jogarUvamityAdi) hAsminnavadIye zAkyamate saMyatAnAM nirNAM yamuktaM prAkta datyaMte nAyogyarUpamaghaTamAnakaM tathA hyahiMsArthamujitasya triguptiguptasya paMcasamitisamitasya sa taH pravrajitasya samyak jJAnapUrvikAM kriyAM kurvatonAvazuddhiH phalavatI navati tadiparya stamatestvajJAnAtasya mahAmohAkulIkatAMtarAtmatayA khalapuruSayovivekamajAnataH kuta styAnAvazudhiratyaMtamasAMpratametadukSamatAnusAriNAM yatkhalabucyA puruSasya zUle protanapaca nAdikaM tathA budhasyevAnnabudhyApizitanadANAnumatyAdikamiti / etadeva darzayati / prANA nAmiDiyAyAmapagamena tuzabdasyaivakArArthatvAtpApameva kRtvA rasasAtAgauravAdigRhAstadanA vaM vyAvarNayaMtyetacca teSAM pApAnAvavyAvarNanamabodhyai thabodhilAnArtha tayo yorapi saMpadyate 'tosaadhvett|kyodhyorityaah / ye vadaMti piNyAkabukyA puruSapAkepi pAtakAnAvaM yeca
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 31 tenyaH zRNvaMtyetayo6yorapi vargayorasAdhvetaditi / pica nAjJAnAvRtamUDhajananAvazu-ya zuddhirbhavati / yadica syAtsaMsAramocakAdInAmapi tarhi karma vimokSaH syAttathA nAvazuddhimeva kevalAmacyupagatAM navatAM zirastuMmasuMmana piMpAtAdikaM caityakarmAdikaM cAnuSThAnamanarthaka mApadyate tasmAnnaivaMvidhayA nAvazucyA guddhirupajAyataiti sthitaM // 30 // na deyaM tiriyaM disAsu, vinnAya liMgaM tasathAvarANaM // nUyA nisaMkAI DugaM mANA, vade karejAva kuThe vici // 31 // purise ttivinnattina evamaci, apArie se purise tahA du // konavo pinnagapiMmiyAe, vAyAvi esA bujhyA saccA // 32 // nnAya 0 artha- have zrAIkumAra, jainamArganA guNa kahele. (cAheyaM tiriyaM disAsu ke 0 ) uMcI, , je dizijale, te dizinane viSe ( tasthAvarANaM ke0 ) trasa yaneM sthA vara jIvanI ( liMga ke 0 ) hinA, calana, spaMdana, aMkurodravAdika, utpattineM (vi ke ) jANIneM, (nUyA nisaMkA DugaM mAyA ke0) nUta je jIva tenI nizaMkAyeM ke, rakhe koi jIvano ghAta upaje ! evA jAveM pApanA nayathakI, sarva sAvadhAnuSThAnaneM gaMDatA jIvanAM marddananeM pariharatA thakA, ( vade ke0 ) bar3he eTale dharmopadeza pe. ( ka regAva ke 0 ) tathA yAvat kriyA anuSThAna paNa kare, (kuvihani ke0) to have evI rIteM dhanu SThAna karatAM tathA bolatAM zramArA pahaneM viSe tamAro upajAvelo doSa koI nathI // 31 // have khala piMkIne viSe puruSanI buddhino saMbhava dekhADebe ( purisettivinna tinaevama vi0) khala piMkIne viSe e puruSajabe evI buddhi to je atyaMta mUrkha hoya teneM pa na upaje ? te kAraNeM ( praNArie se purisetahAdu ke 0 ) je evI buddhi kare, neM ema kahe ke e havAmAM doSa nathI, te niveM thakI anAcArI puruSa jAvo, (kosaMnavo pinnagAmi ke 0 ) khapiMkAneM viSe je puruSanI buddhi karavI, te vAtaja kema saMnaveM! mATeM (vA yAviesAbuiyA saccA ke0) evI vANI bolavI te paNa asatya kahIle, mATeM evI jASA bolanAra nirviveka, karma baMdhaneM karI baMdhAya. ghaneM ghanaMto saMsAra vadhAre. ityarthaH // 32 // // dIpikA - Urdhvamadhastiryakca sarvadikku sasthAvarANAM liMgaM jIvatva cinhaM vijJAya nUtAnizaMkayA jIvaghAtotra nAvIti buddhadhA sarvamanuSThAnaM jugupsamAnastadvAtaM pariharanvade kuryAdapIti kutostIha tvaktodoSaH / na kazcitatrAsmanmate doSostItyarthaH // 31 // ta tri piyAkapiM puruSoyamiti vijJaptirmatirnAsti jaDasyApi tasmAdyaevaM vakti sapuruSo For Private Personal Use Only
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ e32 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM 'naaryev| kaH saMnavaH piNyAkapimaghAM puruSabujheH? yatovAgapyeSA'satyA kathitA tasmAtpi khyAkakASThAdAvapi pravarttamAnena jIvopamaInIruNA sAzaMkenaiva pravartitavyaM // 3 // // TIkA-parapadaM dUSayitvAIkaH svapadAvi vanAyAha / (uDamaheyamityAdi) Urdhva madhastiryaku yAdizaH prajJApanAdikAstAsu sarvAsvapi dinu trasAnAM sthAvarANAM ca jaMtUnAM yabasasthAvaratvena jIvaliMgaM calanaspaMdanAMkuronnavadamlAnAdikaM tavijJAyate nUtAnizaM kayA jIvopamardotra naviSyatItyevaMbujhyA sarvamanuSThAnaM jugupsamAnastaupamardai pariharan va det kutopyataH kutostIhAsminnevaMnUte'nuSThAne kriyamANe procyamAne vAsmatpade yuSmadA pAditodoSaiti // 31 // adhunA piNyAke puruSabujhyA'saMnavameva darzayitumAha / (pu risetyAdi ) tasyAM piNyAkabukSyAM puruSoyamityevamatyaMtajaDasyApi vijJaptireva nAsti ta smAdyaevaM vakti so'tyaMtopuruSastathAnyupagamena duzabdasyaivakArArthatve'nArya evAsau yaH puru Sameva khaloyamiti matvA hatepi nAsti doSaztyevaM vadet / tathAhi / kaH saMnavaH pimayAM puruSaburityatovAgapIyamIhagasatyeti satvopaghAtakatvAttatazca niHzaMkaprahAryanAlocako nirvivekatayA bakSyate tasmAtpiNyAkakASThAdAvapi pravarttamAnena jIvopamaInIruNA sA zaMkena pravartitavyamiti // 32 vAyAniyogeNa jamAvadejA, No tArisaM vaaymudaadrijaa|| a ghANameyaM vayaNaM guNANaM, po dikie bUyasurAlameyaM // 33 // lache ache aho eva tupne, jivANunAge suviciNtiev|| puvaM samudaM a varaM ca puche, gloie pANitale dievaa||34|| artha-valI paNa bAIkumAra kahele ke, ( vAyAniyogeNa ke0 ) vacananeM aniyoga paNe eTale (jamAvahakA ke0) vacana mAtra bolatA thakAM paNa je pApa lAge, (NotA risaMvAyamudAharijA ke0 ) tAdRza tevu vacana vivekI puruSa na bole. (yahANameyaMvaya guNANaMNodiskievyasurAlameyaM ke) guNanu asthAnarUpa evaM asAra vacana, tene je dIkSita mAhyo puruSa hoya te na bole, ke je khalapimane puruSa, aneM puruSaneM khalapima, tathA tuMbaDAne bAlaka, baneM bAlakaneM tuMbaDu, ityAdika vacana uttama puruSa na bole. itya rthaH // 33 // valI paNa thAIkumAraja kahe ke, (laghavyahoevatupne ke0 ) aho zAkya darzanI tamane eve jJAtA paNe karIne jANiyeM baiyeM, je tamoneM vijJAna te yathAvasthita tatva, lAdhyu. eTale tame tatva pAmyA. ( jivANunAgesuviciMtieva ke0) tathA tameM jIvano anu nAga je karmavipAka, te ruDIrIteM ciMtavyo, (puvaMsamudaMzavaraMcapure ke0 ) tathA evA vi
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e33 jJAneM karI tamAro yaza pUrva bane pazcima samuha sudhI pahoto, vistAra pAmyo, (uloie pANitalehievA ke0) tathA tamoyeM eve vijhAne karI, avalokana karave karI, e lokane pANitalasthitanI peThe avalokyo, to aho ! ameM tamArA vijJAnanA atizayatuM varNana guM kariyeM? evaM tamArA sara jhAtApaNuM kyAMhI paNa dekhAtuM nathI,je khalapimatha meM puruSa, tathA tuMbaDu, aneM bAlakano aMtara kAMi paNa jaNAya nahIM, to valI have jANa paNAmAM bAkI paNa yuM rajhuM? // 34 // ___ // dIpikA-vAcAniyogovAganiyogastena yadAvaretkuryAt pApaM karma tAdRzIM vAcaM nodAdarenna vadet etacanaM guNAnAmasthAnaM dIditona brUyAt udAraM suSTu niHsAramiti yatvalepi puruSaH puruSopi khalaH alAbukaM bAlakaH bAlakovA'lAbukamiti niHsAratvami tyrthH|| 33 // aho ! evamaMgIkRte sati yuSmAnirathAnaMtaramarthastatvaM labdhaM jIvAnAmanu karmavipAkaH nAgaH suviciMtitaH evaMnatena jJAnena navatAM yazaH pUrva samumaparaM ca pRSTha gatamityarthaH / navaniravalokitaevAyaM lokaH pANitalasthitazveti // 34 // // TIkA-kiMcAnyat / (vAyAniyogeNamityAdi ) vAcAniyogovAganiyogastenA pi yadyasmAdAvatpApaM karma tatovivekI nASAguNadoSajJona tAdRzIM nASAmudAharennAni dadhyAdyataevaM tato'sthAnameta canaM guNAnAM nahi pravrajitoyathAvasthitoryAnidhAyyeta dAraM suSTu paristhUraM niHsAraM nirupapattikaM vacanaM na brUyAt tadyathA piNyAkopi puruSaH puru popi piNyAkastathA'lAbukameva bAlakobAlakaevA'lAbukamiti // 33 // sAMpratamAIkaku mAraeva taM niDhukaM yuktiparAjitaM saMtaM solnu binaNiSurAha / (lakSetyAdi ) yaho yuSmA nirathAnaMtarye evaMnatAnyupagame sati labdhArtho vijJAnaM yathAvasthitaM tatvamiti tathAvagataH suciMtitonavanirjIvAnAmanunAgaH karmavipAkastatpIDeti tathaivaMjUtena vijJAnena navatAM yazaH pUrvasamuzmaparaMca pRSThaM gtmityrthH| tathA navanirevaM vidhavijJAnAvalokanenAvalo kitaH pANitalasthazvAyaM lokati yahoM! navatAM vijJAnAtizayoyata navaMtaH pi syAka puruSayorbAlAlAbukayorvA vizeSAnanijhayA pApasya karmaNoyarthatanAvAjAvaM prA kalpitavaMtaiti // 3 // jIvANunAgaM suviciMtayaMtA, AdAriyA annavidAyasohiM ||n viyAgare bannapanapajIvi, esoNudhammozda saMjayANaM // 35 // siNAyagANaM tu jve sadasse,je noyae niie nikuyANaM // a saMjae lohiyapANi seU, Niyabata garidamideva loe // 36 //
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ e34 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSTAdhyayanaM. artha-have AIkumAra jainamatanI sthApanA kareje. (jIvANunAgaMsuviciMtayaMtA ke0) jinazAsanane viSe pratipanna je puruSa te, jIvano aNunAga avasthA vizeSa, tenuM maIna jepI DAnI utpattirUpa kuHkha tene ruDI rIteM ciMtavatA thakA, (thAhA riyAyanna vihAyasohiM ke0) thAhAriyA eTale annapANIne viSe vigucatA thAdare. eTale baheMtAlIza doSa rahita evo vizubha bAhAra liyeDe, paraMtu tamArI peThe mAMsAdika paNa, pAtraM paDyo doSa naNI na thAya, tema tene nathI ? bane tame to kevADo, to ke (naviyAgarebannapaupajIvike) hinnapadopa jIvi eTale hiMsAne sthAnakeM karI upajIvana karoDo, paNa ityAdika vacana prasinnapaNe na bolo. tevA jainamatanA dhAraka puraSa na hoya ? (esoSudhammohasaMjayANaM ke0) e pUrvokta nirdoSa AhAraneM levekarI, ba kAyaneM pAlave karI, tIrthakarane anuyAyi, hoya. te saMyata e Tale sAdhuno dharma jaannvo||35|| valIpAIkumAra kaheDe,guM kahe? toke, (siNAyagA paMtu vesahasse ke0)snAtaka je baucamati darzana dhAraka tenA be hajAra nikuka eTale zAkya putrIyadharme pravartatA nijhuka teneM (jenoyaenizeniskyANaM ke0) je pacana pAcanAdika kriyA karIne nitya jamADe, teneM lAna thAyaDe, puNya thAyaDe, eq tame kahoDo paraMtu, (asaMjae lohiyapANiseka ke0) te asaMyata lohitapANi eTale jenA hAtha sadA kAla lohiyeM karI kharaDayA tevo te anArya puruSa, (piyanatIgarihamihevaloe ke0) prathamato thA lokamAMheja gahA~ pAme, dhaneM paraloka paranave ugatimAM jAya. kemake evA sAvadyAnuSTA nanA karanAra, anada aneM apeyaju je dAna, tenA anumodanAra evA kupAtrane je dAna devU. te karma baMdhana kAraNale // 36 // // dIpikA-sopahAsamuktvAIkamuniH svapadamAha jinamatapratipannAH jIvAnunAgaM suSTu viciMtayaMto'nnavidhau zudimAhRtavaMtaH svIkatavaMtaH / navatAM tu mAMsAdyapi pAtrapatitaM na doSAya tathA bannapadaM mAtRsthAnaM tenopajIvI sanna vyAgRNIyAt mAyayA na vade dityrthH| eSapazcArmo'nudharmazha jainamate saMyatAnAM sAdhUnAM arhadanuSThAnAnaMtaraM syAdityanudharmaH // 35 // snAtakAnAM bauhAnAM nikkUNAM nityaM yaH sahasrakSyaM nojayedityuktaM prAk tahaSaya ti / asaMyataH sana rudhirakvinnapANirihaiva loke sagahI niyabati nizcayena gbti||36|| // TIkA-tadevaM parapadaM dUSayitvA svapadasthApanAyAha / (jIvANunAgamityAdi) mau nIzAsanapratipannAH sarvajJoktamArgAnusAriNojIvAnAmanunAgamavasthAvizeSaM taupamardana pIDAM vA suSTu viciMtayaMtaH paryAlocayaMtonnavidhau zudhimAthatavaMtaH svIkatavaMtovicatvAriM zahopara hitenAzucanAhAreNAdAraM kRtavaMtonatu yathA navatAM pizitAdyapi pAtrapatitaM na do
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. pAyeti / tathA banna padopajIvI mAtRsthAnopajIvI san na vyAgRNIyAdeSonaMtarokto'nu pazcA'manudharma stIrthakarAnuSThAnAdanaMtaraM navatItyamunA viziSyate / ihAsmin jagati pravaca nevA samyagyatAnAM satsAdhUnAM natu punarevaMvidho nikkUNA miti / yacca nava nirodanAderapi prAsyaM gasamAnatayA hetunUtatayA mAMsAdisAdRzyaM cotpadyate tada vijJAya lokatItarIyamataM / tathAhi / prAsyaMgatve tulyepi kiM cinmAMsaM kiMciccAmAMsamityevaM vyavadriyate / tadyathA gokSIraru dhirAdernakSyAnakSya vyavasthitistathA samAnepi strItve nAryAzvazvAdau gamyAgamyavyavastha tiriti / tathA zuSkatarka dRSTyA yoyaM prAeyaMgatvAditi heturbhavatopanyasyate / tadyathA "nakSaNIyaM navenmAMsa, prANyaMgatvena hetunA // zrodanAdivadityevaM kazcidAheti tArkikaH " // 1 // so siddhAnaikAMtika viru-doSaDaSTatvAdapakarNanIyaH / tathAhi / niraMzatvA vastunastadeva mAMsaM ta deva ca prAyagamiti pratijJArthaikadezAda siddhaH / tadyathA nityaH zabdo nityatvAdatha ninnaM prA eyaM tataH sutarAmasi dovyadhikaraNatvAdyathA devadattasya gRhaM kAkasya kAryAttathA naikAMti kopi zvAdimAMsasyAnayatvAdatha tadapi kvacitkathaMcitkeSAMcihnadayamiti cedevaM ca satya zvAdernaTyatvAdanaikAMtikatvaM / tathA viruddhAvya nicAryapi yathAryaheturmAsasya nakSyatvaM sAdhayatyevaM buMstvAmapUjAtvamapi / tathA loka virodhinI ceyaM prtijnyaa| mAMsodanayorasA yAdRSTAMta virodhazvetyevaM vyavasthite yaktaM prAgyathAbudhAnAmapi pAraNAya kalpata etadi ti tadasAdhviti iti sthitaM // 35 // anyadapi nikoktamAIkumAro'nUdya dUSayitumAha / ( sipAya gANaMtu ityAdi) snAtakAnAM bodhisatvakalpAnAM nitRRNAM nityaM yaH sahasra 6yaM jayedityuktaM prAk tadrUpayatya saMyataH san rudhira kvinnapANiranAryazva gardI niMdAM jugupsApa davIM sAdhujanAnAmiha lokaeva nizcayena gacchati paraloke vA'nAryagamyAM gatiM yaatiiti|| 36 // thUlaM naranaM iha mAriyA, naddidhanattaM ca pagappaettA // taM lopate lleNa navarakaDettA, sapippalIyaM pagaraMti maMsaM // 37 // taM guMjamA aa pisitaM panUtaM, navalippAmo vayaM ra eNaM // iccaiva mAhaMsa pra UdhammaM, praNAriyA bAla rasesu gidhA // 38 // artha- valI paNa yAIkumAra te kuMmatinA matanI bAta kahe. ke, ( thUlaM ke0) maho TI kAyAyeM upacita mAMsa zoSita yukta evo, ( naranaM ke0 ) caraNo tenaiM ( iha ke0 ) yA zAkyanA zAsananeM viSe saMghanI naktineM parthe ( mAriyA ke 0 ) vinAzIneM mArIneM ( uddittaM capagappaettA ke0 ) uddiSTa jojana kalpIneM ( taMjoNatelleNa uvarakaDettA ke 0 ) te mAMsaneM lU, ghaneM tela sAdheM pacAvIneM, (sapippalIyaMpagaraM timaMsaM ke0 ) pippalI sa 38 For Private Personal Use Only
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. hita mAMsa kare // 37 // evaM mAMsa karIneM paDhI zuM kare ? te kahele ke, (taMtuMjamANA pisitaMpataM ke0 ) te mAMsa, pranUta eTale ghaNuM jamatAM thakAM jogavatAM thakA ema ka a, (enavalippAmovayaMra evaM ke0 ) meM enI pAparUpa rajeM karI lepAtA nathI. mAsu dhammaM ke0 ) evaM vacana kahe, te anAryadharmI jANavA, kAraNa ke, dhRSTapaM khAdare. (pAriyA bAjarasesugiyA ke0 ) te anAcArI bAla, eTale jJAnI rasagRddhI thakA evAM vacana kahebe // 38 // ( te // dIpikA - bAIkaeva tanmatamAha / sthUlamuratraM iha bauddhamate hatvA uddiSTanataMca pra kalya, tanmAMsaM lavaNatailAcyAM saMskRtya sapippalIkaM kurvati // 37 // tatpizitaM mAMsaM prabhUtaM guMjAnApi vayaM rajasA nopalipyAmahe / evamanArthadharmA iSTasvanAvAzranAryA zvAnAryAbAlA raseSu mAMsAdiSu gRddhAH // 38 // // TIkA - evaM tAvatsAvadyAnuSThAnAnumaMtRNAmapAtrabhUtAnAM yaddAnaM tatkarmabaMdhAyetyuktaM / kiMcAnyat / ( thUlaM caranamityAdi ) ghAIkumAraeva tanmatamA viSkurvannidamAha sthUlaM bRha kAyamupacitaM mAMsazoNitamuracamUra eka miha zAkyazAsane nikukasaMghodezena vyApAya ghAtayitvA tathoddiSTanaktaMca prakalpayitvA tamuratraM tanmAMsaMca lavaNatailAcyAmupasaMskRtya pAcayitvA sapippalI kamaparavyasamanvitaM prakarSeNa nakSaNayogyaM mAMsaM kurvatIti // 37 // saMskRtyaca yatkurvati taddarzayitumAha ( taMnuMjamA pAityAdi ) tatpizitaM zukrazoNitasaMnU tamanAryAzva jAnApi prabhUtaM tajasA pApena karmaNA na vayamupalipyAmahaityevaM dhA TapetAH procuranAryANAmiva dharmaH svanAvoyeSAM te tathAnAryakarmakAritvAdanAryA bAlA va bAlA vivekarahitatvAi seSuca mAMsAdikeSu gRddhAadhyupapannAH // 38 // je yAvi muMjaMti tadappagAraM, sevaMti te pAvamajANamAlA // mAM na eyaM kusalA kareM tI, vAyAvi esA bujhayAna miThA // 3 // savesiM jIvANadayadhyAe, sAvaUdosaM parivajayaMtA // tassaMkiNo i siNo nAyaputtA, ddittaM parivajayaMti // 40 // artha- have te mAMsAzIneM eno vipAka kahele. (jeyA vijaM titahappagAraM ke0 ) je rasagR batA tathA prakAreM mAMsane jame, (sevaM titepAvamajAyamANA ke 0 ) te ajJAnI puruSo niHkevala pApanuM sevana kare. (mana eyaM kusalAkareMti ke 0 ) je kuzala eTale paMmita hoya te mAMsanada karIyeM, evaM mana paNa na kare. tathA (vAyA viesAbuiyAna miThA ke 0 ) mAMsanAthI doSa D For Private Personal Use Only
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e37 nathI evI asatya vANIpaNa bole nahiM. kiMbadanAH vadhAre guNkhiye||3|| have mAMsAdika to anadaya kahevAya, tyAreM bIjo AhAra sAdhuneM anadaya hoya ke nahIM ? tyAM kahe ke, bIjo paNa sadoSa AhAra, sAdhune pariharavo (sakvesiMjIvANadayadhyAe ke0) sa va jIva ekeMkhyiAdika tenI dayAne arthe, dayAne nimatteM (sAvaUdosaMparivaGayaMtA ke0 ) sAvadya je AraMnAdika, tene mahA doSarUpa jANI, pariharatAM thakAM (tassaMkiyosi ponAyaputtA ke0) te sAvadyanA doSa thakI zaMkAtA eTale bIhitA evA mahARSIzvara jhAta putra zrImahAvIra deva temanA ziSyo hoya. te ( nadihanataparivaUyaMti ke0) nahi STanakta eTale je sAdhuneM devAneM arthaja kalpelo evo AhAra hoya, teneM parihare varje. e sAdhuno AcAra jANavo // 40 // // dIpikA-ye baudhAyapi tathAprakAraM mAMsaM jhuMjate te pApamajAnaMtonirvivekinaH saM taH sevaMte / yauktaM / " hiMsAmUlamamedhyamAspadamalaM dhyAnasya rauisya ya,dvInatsaM rudhirAbi laM kamigRhaM ugadhipUyAdikaM // zukrAtRpranavaM nitAMtamalinaM sanniH sadA niMditaM, kocuMkte narakAya rAsasamomAMsaM tadAtmahaH // 1 // tathA / mAMsa nadayitA'mutra yasya mAMsami hAdayahaM // etanmAMsasya mAMsatvaM pravadaMti mniissinnH||2|| yo'tti yasya ca tanmAMsamunayoH pazyatAMtaraM // ekasya daNikA tRptiranyaH prANairviyujyate" // 3 // tadevaM doSaM matvA kuzalA mAMsAnilA manona kurvati vAgapyeSA na mAMsanadaNe doSaityAdikA uktA satI mithyA nivRttistu mahAguNAya / yauktaM / "zrutvA phuHkhaparaMparAmatighRNAM mAMsA zinAM urgatiM, ye kurva ti zunodayena viratiM mAMsAdanasyAdarAt // tadIrghAyuradUSitaM tadarujAsaMnAvya yAsyati te, ma] naTanogadharmamatiSu svargApavargeSu vA" iti // 35 // sarveSAM jIvAnAM dayArthA ya sAvadyadoSaM parivarjayaMtaH ta kinodoSazaMkinaH ruSayojJAtaputrIyAH zrI vIra ziSyAu ddiSTanaktaM parivarjayaMti // 40 // // TIkA-ityetaca teSAM mahate'nayeti darzayati (jeyAvItyAdi ) yecApi rasagaura vagRkSAH zAkyopadezavartinastathAprakAraM sthUloranasaMskRtaM ghRtalavaNamaricAdisaMskRtaM pi zitaM muMjate'znati te'nAryAH pApaM kalmaSamajAnAnirvivekinaH sevaMte yAdadate / tathA coktaM / "hiMsAmUlamamedhyamAspadamalaM dhyAnasya rauisya ya,dInatsaM rudhirA bilaM kamigRhaM urga dhipUyAdikaM // zukrATukpranavaM nitAMtamalinaM samiH sadA niMditaM, kocukte narakAya rAha sasamomAMsaM tadAtmadruhaH // // apica / mAMsa nadayitA'mutra yasya mAMsamihAdayahaM / etanmAMsasya mAMsatvaM pravadaMti manISiNaH // 5 // tathA / yo'tti yasya ca tanmAMsamunayoH
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ e37 tIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. pazyatAMtaraM / ekasya kSaNikA tRptiranyaH praannairviyujyte"||3|| tadevaM mahAdoSaM mAMsAdana miti matvA yavidheyaM tadarzayati / etadevaMnUtaM mAMsAdanAnilASarUpaM manoMtaHkaraNaM kuza lAnipuNAmAMsAzitvavipAkavedinastannivRttiguNAnijJAzca na kurvati tadanilASAdAtma nonivrtyNtiityrthH|vaastaaN tAvannadaNaM vAgapyeSA yathA mAMsanadaNe'doSaztyAdikA nAratya nihitoktA mithyaa| tuzabdAnmanopi tadanumatyAdau na vidheyamiti tannivRttau cehaivAnupamA zlAghA'mutra ca svargApavargagamana miti / tathAcoktaM / " zrutvA duHkhaparaMparAmatighaNAM mAM sAzinAM urgati, ye kurvati gunodayena viratiM mAMsAdanasyAdarAt / taddIrghAyuradUSitaM gadarujA saMnAvya yAsyati te, matryeSUnaTanogadharmamatiSu svargApavargeSu cetyAdi' // 37 // na kevalaM mAM sAdanameva parihAryamanyadapi mumukkUNAM parivartavyamiti darzayitumAha / (sakvesimityAdi) sarveSAM jIvAnAM prANArthinAM na kevalaM paMceMDriyANAmeveti sarvagrahaNaM dayArthatayA dayAnimi taM sAvadyamAraMnaM mahAnayaM doSaztyevaM matvA tatparivarjayaMtaH sAdhavastakhaMkinodoSazaMkina RSayomahAmunayojhAtaputrIyAH zrImanmahAvIravaImAnaziSyAH udiSTaM dAnAya parikalpi taM yajaktapAnAdikaM tatparivarjayaMti // 40 // nUyAnisaMkAe ugaMumANA, savesipANANa nidAya dNjh|| tamhA Na muMjaMti tahappagAraM, esoNudhammo zda sNjyaannN||41||niggN udhammami imaM samAhiM, assi suThicA aNi carejA // buddhe muNI sIlaguNovavee, abalate pAnaNatI silogaM // 4 // artha-valI paNa sAdhuno AcAra kaheje. (nUyAnisaMkAegaMDamANA ke0 ) nUta je prANI tenA mardananI zaMkAyeM sAvadhAnuSThAnaneM ugaMbatA niMdatA, tathA (savesipANANa nihAyadaMjha ke0) sarva prANIno daMma eTale vinAza, tene nihAya eTale bAMkIne tyAga karI ne samyak cAreM pravarttatA evA sAdhu ( tamhANanujaMtitahappagAraM ke0 ) te kAraNe ta thA prakAranA eTale AdhAkarmAdika doSe dUSita evA te thAhArane Na jujaMti eTale na ja me, na nogave. (esoSudhammohasaMjayANaM ke0 ) thA jagatmAhe yatino dharma, te a pudharma, eTale zrI tIrthakaranI paDavADe jANavo. jema zrI tIrthakareM nirdoSa yAhAra graha NAdika dharma Acasyo, tema tene anusAreM sAdhu paNa, ehija dharma Acare. ityrthH||41||v lI paNa sAdhuno AcAra kahele. (niggajadhammaMmizmaMsamAhiM ke0) nathI jeneM viSe bA hya aneM anyaMtara graMthi evo je dharma, tene viSe e purvokta je samAdhi eTale sujatA ahAranule , (assisuvicAyaNihecarejA ke0) ityAdikaneM pAmIneM samyak anuSThAnarUpa samAdhineM
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. e3e viSe sthita eTale pravarttamAna evo sAdhu pihe eTale mAyArahita thako prathavA, sneharahita yako, saMyamAnuSThAnane yAcare, eTale pAle. ( bude mulI sIlaguNovavee ke0 ) buddha eTale tattvano jAe, muNI eTale trikAlavedI, traNa kAlano jAe, sIla eTale yAcAra te upazamAdika tathA guNa, eTane mUlottara guNarUpa teNeM karI upapeta eTale sahita, evo sAdhu, (avaDate pAnagatI silogaM ke0 ) pratyartha eTale sarvaguNasaMpanna te, loka eTale yA lokaneM viSe, ghaneM lokottaraneM viSe, saMtoSakAraka zlAghAneM pAuNattI eTale pAme // 4 2 // || dIpikA-nUtAnAM prANinAM hiMsA nizaMkayA sAvadyavyApAraM jugupsamAnaH pariharan sarveSAM prANinAM damaM nihAya tyaktvA sAdhavastathAprakAramayuddhAhAraM na guMjate tasmAdeSo nudharmaH saMyatAnAmiha jainamate tIrthakarAcaraNAdanupazcAccaryataityanudharmaiti // 41 // niryayadharme sAdhumArge sthita pUrvoktaM samAdhiM prApto'sminsamAdhau suSTu sthitvA'nihoni mayaH san caretsaMyame bujJAtatatvomuniH zIlena krodhopamena guNaizca mUlottaranUtairupeto yuktotyartha tAM sarvAtizAyinIM zlAghAM prApnoti / yaktaM / " rAjAnaM tRNa tulyameva manute za kepi naivAda, vittopArjanarakSaNavyayakRtAH prApnoti no vedanAH // saMsArAMtaravartyapIha la te zaM muktavannirnayaH, saMtoSAtpuruSomRtatvamacirAdyAyAtsureMzacita " iti // 42 // // TIkA - kiMca | ( nUyA nisaMkA eityAdi ) nUtAnAM jIvAnAM upamardazaMkayA sAvadyama nuSThAnaM jugupsamAnApariharatastathA sarveSAM prANinAM daMmayatIti daMmaH samupatApastaM nihAya parityajya samyagubitAH satsAdhavoyatastatona guMjate tathAprakAramAhAramazuddha jAtIya meM bonudharmAsmin pravacane saMyatAnAM yatInAM tIrthakarAcaraNAdanupazcAccaryataityanunA vi zeSyate / yadi cApuriti stokenApyaticAreNa vA bAdhyate zirISapuSpamiva sukumAraityato 'NutA vizeSyataiti // 41 // kiMcAnyat // ( ggiMdhammamityAdi ) nAsminmaunI dharme bAhyAntararUpothosyAstIti niryayaH sacAsau dharmazva niryathadharmaH saca zrutacAritrA khyaH dAMtyAdikovA sarvajJoktastasminnevaMbhUte dharme vyavasthitaimaM pUrvoktasamAdhimanuprApto 'smiMzcAyudAhAraparihArarUpe samAdhau suSTutizayena sthitvA'niho'mAyo'thavA nihanyata iti nihona niho'nihaH parISadairapIDito yadivA snihabaMdhane snihaiti sneharUpabaMdhanara hitaH saMyamamanuSThAnaM caret tathA buddho'vagatatatvomuniH kAlatrayavedI zIlena krodhAdyupazama rUpeNa guNaizca mUlottaraguNanUtairupetoyuktaityevaM guNaka lito'tyartha tAM sarvaguNAtizAyinIM sarva 6 doparamarUpAM saMtoSAtmikAM zlAghAM prazaMsAM loke lokottarevA''pnoti / tathA coktaM / "rAjA naM tulyameva manute zakrepi naivAdaro, vittopArjanarakSaNavyayakRtAH prApnoti no vednaaH||
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ 40 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. saMsArAMtaravartyapIha lagate zaM muktavannirnayaH, saMtoSAtpuruSomRtatvama cirAyAyAtsureMza cita" ityAdi // 42 // siNAyagANaM tu ve sadasse, je noyae pitie mADhaNANaM // te punnakhaMdhe sumahaka pittA, javaMti devA iti veyavAnaM // 43 // silA yagANaM tu Duve sadasse, je noyae pitie kalAlayA se ga tiloluvasaMpagADhe, tivAnitAvI paragAnisevI // 44 // artha - e rIteM yA IkumAra gozAlaka tathA baudhamatiuneM parAsta karIneM khAgala cAlyo tevA reM, vacceM brAhmaNa mavyA, te brAhmaNa bolyA ke, aho bAIkumAra ! teM rUDUM kasyuM ke, je e pUrvo kta bedu mata vedabAhya hatA, tenuM teM nirAkaraNa kayuM, to have e jainamata paNa veda bAhyave. evaM jANIneM, tamArA sarakhAne yAzraya karavA yogya nathI kemake, tuM trI bo ghaneM dIneM sarva varSottama evA brahmaNaneMja sevavA yogyale, paraMtu zUi sevavA nahIM. e kAraNa mATeM vedokta vidhiyeM yajJAdikamArganI tamAre sevA karavI. ityAdika te brAhmaNo potAno mArga dekhA Debe . ( sipAya gANaM tuDuve sahasse ke 0 ) snAtaka eTale SaTkarmane viSe nirata, ghaneM vedanA nAnAra, potAnA yAcAraneM viSe tatpara, nitya snAtaka, brahmacArI, evA be sahasra (mAhaNA ho) brAhmaNa (jeno epitie ke 0 ) je puruSa nitya jamADe, eTale teneM manovAMbita thAhA chApe, (te punnakhaMdhe sumahaU pittA ke 0 ) te puruSa ghaNo mahoTo puNyano skaMdha upArka na karIneM, ( navaMtidevA itiveyavAu ke0) devatA yAya evaM khamArA vedanuM vAkyale, ema jAneM e vedokta mArga yAdavo // 43 // have ghAIkumAra uttara kahebe ke ho brAhma lo! (sipAyagA tuDave sahasse ke 0 ) snAtakanAM be sahasraneM (jenoyaepitiekulAlayA ri ho) je dAtAra nitya jamADe. te snAtaka kevAle toke, kulAlaga eTale mArjAra te sara khA brAhmaNa paNa jANavA, kAraNa ke, e paNa sAvadyAhAra vAMbatA, sarvakAla ghara gharane viSe maNa kare evA, eka niMdya khAjIvikAnA karanAra, te kupAtraneM dAna devAthI, (segavati loluva saMpagADhe ke0 ) te lolapI brAhmaNa sahita evo dAtApaNa gachati eTale durgatiyeM jAya, durgatimAM kayA sthAnake jAya ? toke, (tivAnitAvIragA jisevI ke0 ) tIvraveda nAnA sahana karanAra, etAvatA tetrIza sAgaropama paryaMta pUrNa AyuSye te bedu jA nara kanA sthAnaka viSe nArakI thAya // 44 // , // dIpikA - evaM gozAlakamate bauddhamate ca niraste dvijAtayaH prAduH no ghAIkumAra ! zo janaM kRtaM yadete vedabAye de api mate dipte yatha jainamatamapi vedabAhyaM tatonAdaraNayogyaM For Private Personal Use Only
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 941 tasmAdvAhmaNasevaiva yuktetyAha / snAtakAnAM SaTkarmaratAnAM viprANAM sahasra yaM ye nojayaM ti nityaM te puNyasaMbaMdhaM sumahAMtamurNya devAH syuriti vedavAdaH // 43 // zrAIkamunireta dUSayannAha / ( siNAyeti ) / snAtakAnAM sahasra vayaM ye nojayaMti / kiMnUtAnAM kulAni gRhANi mAMsArthinoye'TaMti te kulATAmArjArAH kulATAzva kulATAsteSAM satAdRgbrAhmaNa nojana ko bahuvedanAsu gatiSu yAti / kiMnUtaH lolupairAmiSagRhaiH saMpragADhovyAptaH tIvro'sa yonitApoyasya evaMbhUtaH sannarakAnisevI syAt // 44 // // TIkA - tadevamAIkakumAraM nirAkRtagozAlakAjIvakabau-6 matamanisamIkSya sAMprataM dvijAtayaH procuH / tadyathA jo ghAIkakumAra ! zojanamakAri navatA yadete vedabA de pi mate niraste tatsAMpratamapyAtaM vedabAhyamevAtastadapi nAzrayaNAI navadidhAnAM tathA hi navAna kSatriyavaraH chatriyANAM ca sarvavarNottamAbrAhmaNAevopAsyAna zUyatoyAgAdi vidhinA brAhmaNasevaiva yuktimatItyetatpratipAdanAyAha / ( sipAya gANaMtu ityAdi ) tuzabdo vizeSaNArthaH / SaTkarmAniratAvedAdhyApakAH zaucAcAraparatayA nityaM snAyinobrahmacAri eNaH snAtakAsteSAM sahasra iyaM nityaM ye nojayeyuH kAmikAhAreNa te samupArjita puNya skaMdhAH saMtodevAH svarga nivAsinojavaMtI tyevaMnU tovedavAdaiti // 43 // adhunAIkakumA etadUSayitumAha / (sipAya gANaMtu ityAdi) snAtakAnAM sahasra 6yamapi nityaM yenoja yaMti / kiMnUtAnAM kulAni gRhAlyA miSAnveSaNArthino nityaM ye'TaMti tekulATAmArjArAH ku lATAiva kulATAbrAhmaNAH / yadivA kulAni triyAdigRhANi tAni nityaM piMpAtAnveSi yAM paratarkukANAmAlayoyeSAM te kulAlayAste niMdyajIvikopagatAnAmevaMbhUtAnAM yosahasra 6yaM nojayetsaH satpAtra nitidAnogacchati bahuvedanAsu gtissu| kiMnUtaH san jo pairAmi paparaiH gR-dairasasAtAgauravAdyupapannaiH jivheMyivazagaiH saMpragADhovyAptoyadivA kiMnUte narake yAti lolupairAmiSagRbhu nirasuma nirvyAptoyonarakasta sminniti / kiMnUtazvAsau dAtA narakA jisevI navati taddarzayati / tIvro'sahyoyo'nitApaH krakacapATanakuMjI pAkata tatrapupAnazA damalyA liMganAdirUpaH savidyate yasyAsau tIvrAnitApItyevaM nUtavedanA nitaptastrayastriMzatsA garopamAni yAvadapratiSThAnanarakA dhivAsI navatIti // 44 // dayAvaraM dhammaDugaM mANA, vadAvadaM dhammapasaMsamANA // egaM pije noyayatI sIlaM, NiyoMpisaM jAti kuna sarehiM // 45 // uda vidhammaM misamuThiyAmo, assi sudhiccA tada esakAlaM // yArasIle bujhae danANI, Na saMparAyami visesamaci // 46 // For Private Personal Use Only
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ 42 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM . artha- valI ghAIkumAra kahebe ke, (dayAvaraMdhammaDugaMDamAlA ke0 ) jemA dayA pradhA na vA dharmaneM niMdatA, ( vahAva dhammapasaMsamAlA ke0) tathA hiMsArUpa dharmanI prazaM sAkaratA, (sInaM ke0 ) yAcAra rahita evA, ( epi ke0 ) ekane paNa ( jeno yayatI ke0 ) je koi nRpa rAjA athavA bIjo koi mUDhamati dhArmika puruSa, pAtranI buddhiyeM karI jamADe, to ( pIyoNisaMjAtikuMDa surehiM ke0) te nRpa rAjA, athavA bIjo koi mUDhamati puruSa hoya, te nizA eTale sadaiva kRSNAMdhakAra rAtrIsamAna kAla varcele jemAM evI narakabhUmi neM viSe narakamAMhe jAya. e vacana satya karI jANaM. ghaneM ta kayuM je devatA yAya, te vAta mRSAbe tevA puruSaneM asuraneM viSe paNa gati na jA vI, to vaimAnika devatA kyAMthI thAya ! // 45 // dave ghAIkumAra brAhmaNono mata parAsta karIneM ghAgala cAlyo, eTale eka daMgiyA sAMkhya mati mavyA, te ema kahele ke, gha ho kumAra ! teMruDUM kIdhuM ke, je e brAhmaNo sarva prAraMbhane viSe pravarttatA gRhastha ba tA, potAmAM gurupaeM mAnatA, evA e rAkSasa sarakhA brAhmaNanuM nirAkAraNa ka ? sAMprata mArA siddhAMtAyeM tamArA siddhAMtano kAMi bheda nathI, amAro siddhAMta paMcaviMzati tatva rUpaye. have te paNa kahuMnuM sAMjana, haiyAne viSe dhAraNa kara. (haje vidhammaM misamuDiyAmo ho) je mAro dharma, ne tamAro dharma, e veDu sarakhAja jANiyeM DhaiyeM. kAraNa ke, tamAre paNa jIvaneM stinAveM puSya, pApa, baMdha, ghaneM mono samAbe, ghaneM ghamAre paNa emaja . tamAre paNa pAMca mahAvratabe, ghaneM ghamAre paNa hiMsAdika pAMca yamabe, tathA iMDiyAneM noiMDiyanA niyamo to khApaNa beduneM sarakhAjabe temATeM bedudharmaneM viSe maneM ne tamane pravarttatAM samyak prakAraja jANavo. neM (ssiMsu hicA ke0 ) e hija dharmaneM viSe rahineM, ( tahasakAlaM ke0 ) tathA pratItakAleM, varttamAnakAleM, ghaneM zrAgamika kAleM, je pUrvo 0 aMgIkAra karelA dharmanA pratipAlanahAra thApaNe DhaiyeM. tevA bIjA koi nathI. (khAyA sIenapI ke0 ) tathA prApaNo yAcAra je yama niyamalakSaNa, te pradhAna zIla kobe, paraMtu yAja vikAnuM kAraNa ghApaNaneM koi paNa nayI? tathA valI ApaNa beDuneM jJAna, monuM aMga kasuMbe. (saMparAyaMmivisesamati ke0 ) tathA karme karIneM bhramaNa karele prANI jemAM te saMparAya kahiyeM, evo saMparAya je, saMsAra, te jema tamAre nityave, tema mAre paNa nityajate. temATeM e siddhAMtamAM ghamAre tamAre vizeSa kAMi nathI // 46 // || dIpikA - dayayA varaM pradhAnaM dharma jugupsamAnoniMdana vadhAvahaM hiMsAkaraM dharma prazaM sannekamapi zIlaM nirvrataM SaDjIvopamardena yonojayetkiM punarbahUna nRporAjA'nyovA yaH ka cinmUDhaH savarAko nizeva nityAMdhakAratvAnnizA narakabhUmistAM yAti kutastasyAsureSvadhama For Private Personal Use Only
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e43 deveSvapi prAptiriti / athAI munimekadaMminaH sAMkhyAH prAduH no thAIka! varaM kRtaM yadete sarvAraMnapravRttAmAMsA zinodhigjAtayonirastAH / idAnImasmasihAMtaM zRNu // 45 // yo yamasmadharmaH yazca tvadIyojainaH sannayarUpopi kathaMcittulyaH / paMcayamAasmAkaM navatAM taeva mahAvratAni puNyapApabaMdhamodasannAvosmAkaM navatAM ca tadevamunayasminnapi dharma samu bitAyUyaM vayaMca pUrvasminkAle vartamAne eSyeca gRhItapratijhA nirvAhakAH AcArapradhAnaM zIlamuditaM kathitaM atha jJAnaM modAMgamuktaM dAnyAM AvayoH saMparAye saMsAre ca na vizeSosti // 46 // // TIkA-( dayAvaramityAdi ) dayA prANiSu kRpA tayA varaH pradhAnoyodharmastamevaM dha meM jugupsamAnoniMdastathA vadhaM prANyupamaImAvahatIti vadhAvahastaM tathAnUtaM dharma prazaMsanstu van ekamapyazIlaM nivrataM SaDjIvakAyopamardaina yonojayet kiM punaH prajUtAna naporAja nyovA yaH kazcinmUDhamatirdhArmikaM zrAtmAnaM manyamAnaH savarAkonizeva nityAMdhakAravAnni zArakanUmistAM yAti kutastasyAsureSvapyadhamadeveSvapi prAptiriti / tathA karmavazAdasumatAM vicitrajAtigamanAjAterazAzvatatvamatona jAtimado vidheyaiti / yadapi kaizcikucyate ya thA brAhmaNAbrahmaNomukhAdinirgatAbAdunyAM triyAkanyAM vaizyAH paJjayAMgazAztyeta dapyapramANatvAdati phalguprAyaM tadanyupagame ca na vizeSovarNAnAM syAdekasmAtprasUterbudhnazA khApratizAkhAyanUtapanasouMbarAdiphalavabrahmaNovA mukhAderavayavAnAM cAturvarNyAvAptiH syAnna caitadiSyate navanistathA yadi brAhmaNAdInAM brahmaNomukhAderunavaH sAMprataM kiM na jAyate ? tha tha yugAdAvetadityevaM sati dRSTahAniradRSTakalyanA syAditi / tathA yadi kaizcidanyadhAyi sarva zanidepAvasare tadyathA sarvajharahitotItaH kAlaH kAlatvA vartamAnakAlavadevaMca satyetadapi zakyate vaktuM yathA nAtItaH kAlobrahmamukhAdivinirgatacAturvarNyasamanvitaH kAlatvAvarttamA nakAlavanavati ca vizeSe padIkate sAmAnyaheturityataH pratijJArthaMkadezA sikatA nAzaMkanI yeti| jAtezcAnityatvaM yuSmasihAMtaevAnihitaM / tadyathA zRgAlovA eSajAyate yaHsapurI SodahyataityAdinA / tathA sadyaH patati mAMsena lAdayA lavaNena ca // tryahena guThInavati brAhmaNaH vIra vikrayItyAdi loke cAvazyaMnAvI jAtipAtaH / yatanaktaM / "kAyikaiH karmaNAM doSairyAti sthAvaratAM naraH // vAcikaiH padimRgatAM mAnasairaMtyajAtitA" // 1 // ityAdiguNaira pyevaMvidhairna brAhmaNatvaM yujyte| tadyathA / "SaTzatAni niyujyaMte pazUnAM madhyamehani / tha zvamedhasya vacanAnyUnAni pazunistrinirityAdi vedoktatvAnnAyaM doSaiti cennanvidamanihita meva na hiMsyAtsarvanUtAnItyataH pUrvottaravirodhastathA / " AtatAyinamAyAMtamapi vedAMtagaM rnne| jighAMsaMtaM jighAMsIyAnna tena brahmahA navet // tathA zuI hatvA prANAyAma japeta
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ e44 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSTAdhyayanaM. apahasitaM vA kuryAt yatkiMcidA dadyAt tathA nAsthijaMtUnAM zakaTanaraM mArayitvA brAhma NaM nojayedityevamAdikA dezanA vinamanAMsi na raMjayatItyato'tyarthamasamaMjasa miva la kSyate yuSmadarzana miti / tadevamAIkakumAraM nirAkRtabrAhmaNa vivAdaM jagavadaMtikaM gataM dRSTvA ekadaMminAMtarAle evocustadyathA nobAIkakumAra! zonanaM kRtaM navatA yadete sarvAra napravRttAgRhasthAH zabdAdi viSayaparAyaNAH pizitAzanena rAsakalpAvijAtayonirAkatA statsAMpratamasmatsidAMtaM zRNu zrutvAcAvadhAraya / tadyathA satvarajastamasAM sAmyAvasthApraka tiH prakatemahAMstatohaMkArastasmAjaNazca SoDazakastasmAdapi SoDazakArapaMca tanmAtrANi te nyaH paMca jUtAni tathA caitanyaM puruSasya svarUpamityetattvArhatairapyAzritamataH paMcaviMzatita tvaparijhAnAdeva modAvAptirityato'smatsimAMtaeva zreyAnnAparaiti // 45 // tathA na yuSmasiddhAMtotidUreNa nidyataityetadarzayitumAha / (uhavItyAdi ) yoyasmArmonava dIyazcAhataH sananayarUpopi kathaMcitsamAnastathAhi yuSmAkamapi jIvA stitve sati puNya pApabaMdhamodasanAvona lokAyatikAnAmiva tadanAve pravRttirnApi baudAnAmiva sarvAdhA rajUtasyAMtarAtmanaevAnAvastathAsmAkamapi paMca yamAya hiMsAdayonavatAM ca taeva paMcamahA vratarUpAstaziyanoiMDiya niyamopyAvayostulyaeva tadevamunayasminnapi dharme badusamAne samyaguDAnobitAyUyaM vayaMca tasmAdama suSTu sthitAH pUrvasmin kAle vartamAne eSyeca yathA gRhItapratijhAnirvoDhArona punaranye yathAvatezvarayAgavidhAnena pravrajyAM muktavaMto muMcaMti mo iMti ceti tathAcArapradhAnaM zIlamuktaM yamaniyamalaNaM na phalguvalkakuhakAjIvanarUpamathA naMtaraM zAnaMca modAMgatayAnihitaM tacca zrutajJAnaM kevalAkhyaMca yathA svamAvayodarzane prasiI tathA saMparyaMte svakarmaniAmyate prANinoyasminsasaMparAyaH saMsArastasmizcAvayorna vize posti / tathAhi / yayA navatAM kAraNe kArya naikAMtenAsatpadyate asmAkamapi tathaiva ivyAtmatayA nityatvaM navanirapyAzritameva tathotpAda vinAzAvapi yuSmadanipretAvAvirnA vatironAvAzrayAdasmAkamapIti // 46 // avattarUvaM purisaM mahaMtaM, saNAtaNaM akayamavayaM ca // save su nUtesu visavatose, caMdovatArAdi samattarUve // 47 // evaM Na miti Na saMsaraMtI, e mAdaNAkhattiya vesyssaa|| kIDAya parakIya sarIsivAya narAya save tada devloe|| 4 // artha-valI eka daMmija kahele. (purisaM ke0 ) puruSa zabdeM jIva tene je rIteM tameM jANoDo, te rIteM ameM paNa jANiyeM baiyeM. (avattarUvaM ke0) AtmA avyaktarUpa, kara caraNAdika je avayava teNeM karI lakhyonajAya te kAraNa mATeM avyaktarUpale
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e45 tathA ( mahaMta ke0 ) mahAMta eTale samastalokamAM vyApI rahyo, tathA (saNAtaNaM ke0 ) sanAtana eTale zAzvato , yadyapi nAnA prakAranI gati kare tathApi, caitanya lakSaNa je AtmasvarUpaDe te kyAhiM paNa jatuM nathI, tathA (askaya ke 0) adaya eTale koi paNa pradezano khaMma karIna zakIyeM tathA (mavayaMca ke0) avyaya eTale anaMtakAleM koI eka pradezano paNa vyaya na thAya eTale vijeda na thAya. kiMbahunA. (savesunatesuvisavatose ke0 ) sarvanUtane viSe, zarIra zarIrapratye e AtmA ekaja vyApI rahyo,te upara dRSTAMta dekhADe. (caMdovatArAsimattarUve ke ) jema caMimA azvinyAdika na karI, sa mastarUpa thako saMbaMdha pAme, tema e yAtmA, zarIra zarIra pratye saMpUrNa saMbaMdha pAme. ya taM "ekaeva hi jUtAtmA nUte nUte vyavasthitaH // ekadhA bahudhA caiva dRzyate jalacaMzva t" ityAdi // 7 // have tepratye AIkumAra kahele. (evaMNamiLaMtiNasaMsaraMtI ke0) e rIteM jema tamAre darzaneM ekAMtavAdeM AtmA eka, nitya, avikArI, ema je kahiyeM, te saMnave nahIM, ema kahiyeM to sarva padArtha nitya Tharele, tema batAM to baMdha modano paNa sannAva kyAthI thAya? aneM baMdhaneM anAveM caturgatika saMsArano paNa anAva, aneM moda no paNa anAva thAya. aneM mokne banAveM tame je yama niyamAdika vratanuM grahaNa kaho bo te paNa nirarthaka thaze, e kAraNa mATeM AtmA sarva vyApI ekajale. e je tamA bo lavUDe te ayukta, ema kahetAM to naraka, tiryaMca, manuSya, baneM devatA, tathA bAla, kumA ra, sunaga, urnaga, dhanADhaya,dariDI, ityAdika ne jUdA jUdA padArtho na jANiyeM ? tathA po tAnA karelA karme karI preyA jIva, nAnA prakAranI gatineM viSe paricamaNa paNa na kare ? ( namAhaNAkhattiyavesayassAkIDAyaparakIyasarIsivAyanarAyasavetahadevaloe ke)tathA yA smAne sarvavyApaka paguMja kahevA thakI ekatva nAveMja AtmA thayo, tevAreM brAhmaNa, kSatri ya, tathA vaizya, aneM zUDa, tathA kITaka, padI, tathA sarIsiva eTale sarpa, tathA nara e Tale manuSya, tathA sarva devaloka ityAdika, nAnA prakAranI gatinA gAmI jIva na hoya? e kAraNa mATeM AtmA sarva vyApaka nathI, tathA AtmA eka paNa nathI, te mATeM tamA ro pAgama, sarvanASita nathI,aneM sarvezanASita vinA yAthAtathya na hoya // 4 // dIpikA-navaMtaH puruSajIvaM svIkatavaMtastathA vympi|kiNntN? avyaktarUpaM mahAMtaM vyApa kaM sanAtanaM nityaM aktaM pradezAnAM khaMmazaH kartumazakyatvAt avyayaM anaMtakAlenApi e kapradezasyApi vyayAnAvAt / tathA sarveSu nUteSu zarIravatsu pratizarIraM sarvataH sAmastyAdasA vAtmA navati / yathA caMistArAniH saMpUrNaH samastarUpaH saMbadhyate evaM jIvopi zarIraiH saMpUrNaH saMbadhyate ayameva zloko'daitavAdivedAMtimate vyAkhyeyaH / na varaM sarvanUteSu sarvataH sarvA
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ e46 hitAye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSTAdhyayanaM. tmatayA'sau sthitaH yathA tArAsvekaeva caMdaH tathAtmApi sarvatra saMbadhyataiti ||4||th thAIkamunirAha / Atmano'vikAritve yAtmA'te vA svIkate urjagasunagAdinedena jIvA na mIyeranna jhAyaMte svakarmapreritAnarakAdigatiSu na saMsaraMti sarvavyApitvAdekalA tathA na brAhmaNAna datriyAna vaizyAna preSyAna zUjhanApi kITapadisarIsRpAzca navaMti narA zva sarvepi devalokAzcetyevaM gatinedona syAt ? // 4 // __ // TIkA-punarapi tathaivaikadaMminaH saMsArikajIvapadArthasAmyApAdanAyAduH / (thavattarUva mityAdi) puri zayanAtpuruSojIvastaM yathA navaMtonyupagatavaMtastathA vayamapi tameva vizi nsstti| amUrtatvAdavyaktaM rUpamasyAsAvavyaktarUpastathA karacaraNa ziroyIvAdyavayavatayA svato vasthAnAttathA mahAMtaM lokavyApinaM tathA sanAtanaM zAzvataM vyArthatayA nityaM nAnAvidhaga tisaMnavepi caitanyalakSaNAtmasvarUpasyAprayutestathA dayaM kenacitpradezAnAM khaMmazaH kartumaza kyatvAttathA'vyayamanaMtenApi kAlainakasyApi tatpradezasya vyayAnAvAttathA sarveSvapi nUteSu kAyAkArapariNateSu pratizarIraM sarvataH sAmastyAnniraMzatvAdasAvAtmA navati kazva ? caM izva zazIva tArAnirazvinyAdinirnadAtrairyathA samastarUpaH saMpUrNaH saMbaMdhamupayAtyevama sAvapi yAtmA pratyekaM zarIraiH saha saMpUrNaH saMbaMdhamupayAti tadevamekadaMminirdarzana sAmyApAdanena sAmavAdapUrvakaM svadarzanAropaNArthamAIkakumAronihitoyatraitAni saMpUrNA ni nirupacaritAni pUrvoktAni vizeSaNAni dharmasaMsArayorvidyate saeva padaH sazrutikena sa mAzrayitavyonavati / etAni cAsmadIyaeva darzane yathoktAni saMti nArhate'tonavatApya smadarzanamevAnyupagaMtavyamiti // 4 // tadevamanihitaH sannAIkumArastauttaradAnAyAha / ( evamityAdi ) yadivA prAktanazlokaH (yavattarUvamityAdi ) kovedAMtavAdyAtmA daitamate na vyAkhyAtavyastathAhi te ekamevAvyaktaM puruSamAtmAnaM mahAMtamAkAzamiva sarvavyApinaM sa nAtanamanaMtamadayamavyayaM sarveSvapi nUteSu cetanAcetaneSu sarvataH sarvAtmatayA sauvyava sthitaityevanyupagatavaMtoyathA sarvAsvapi tArAsvekaeva caMdaH saMbaMdhamupayAtyeva cAsA vapItyasya cottaradAnAyAha / (evamityAdi) evamiti tathA navatAM darzane ekAMte naiva nityovikAryAtmAnyupagamyate ityevaM padArthAH sarvepi nityAstathAcasati kutobaMdha modasanAvobaMdhAnAvAcca na nArakatiryaGnarAmaralakSaNazcaturgatikaH saMsAromodAnAvA ca nirarthakaM vratagrahaNaM navatAM paMcarAtropadiSTayamaniyamapratipattizcetyevaM ca yamucyate na vatA yathA''vayostulyodharmaiti tadayuktamuktaM / tathA saMsArAMtargatAnAMca padArthAnAM na sA myaM tathAhi navatAM vyaikatvavAdinAM sarvasya pradhAnAdaninnatvAtkAraNamevAsti kAryaca kAra pAninnatvAtsarvAtmanA na vidyate asmAkaMca ivyaparyAyojayavAdinAM kAraNe kArya ivyA
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 47 tmatayA vidyate na paryAyAtmakatayA prapicAsmAkamutpAdavyayadhauvyayuktameva sadityucyate vatavyaM yuktameva saditi / yAvapyAvirbhAva tirobhAvau navatocyete tAvapi notpAda vinAzAvaMtareNa navitumutsahete tadevamaihikAmuSmika ciMtAyAmAvayorna kathaMcitsAmyaM kiM ca? sarvavyApitve sarvAtmanAmavikAritve cAtmA dete cAnyupagamyamAne nAraka tiryaGnarA maranedena bAlakumArakasuna garna gADhayada riA dinedenavA na mIyeranna paribedyeran nApi sva karmacoditAnAnAgatiSu saMsarati sarvavyApitvAdekatvAchA tathA na brAhmANAna kSatriyAna vai iyAna preSyAna zUjha nApi kITapachisarIsRpAzca naveyustathA narAzva sarvepi devalokAzcetye vaM nAnAgatinedena nidyerannatona sarvavyApI AtmA nApyAtmA detavAdopyAyAtyataH pratye kaM sukhaDuHkhAnunavaH samupalacyate tathA zarIratvakrUparyaMta mAtra evAtmA tatraiva taGguNavijJA nopalabdheriti sthitaM // 48 // loyaM prayANitti kevaleNaM, kadaMti je dhammamajANamAlA | lA saMtippANaparaM ca laDhA, saMsAraghoraM mitrNorapAre // 40 // loyaM vijANaMti r3ha kevaleNaM, punneSa nANeNa smaadijuttaa||dhmmN samattaM ca kati jena, tAraMti appANaparaM ca tinnA // 50 // artha- valI ghAIkumAra kahene ke, (loyaM ke0) e loka je caudarajjvAvAtmaka, teneM ( yAhi kevaleAM ke0 ) kevalajJAneM karIneM na jANe, evA yA jagat mAMheM (kaha tIje dhammamajAmAlA ke 0 ) je darzanIca jANatA thakA dharma kahebe ( pAsaMti ppA paraMcA ke0 ) te potAnA grAtmAneM bhraSTa karatA thakA bIjAneM paNa RSTa ka rebe. kiMbahunA . ( saMsAraghoraM miNorapAre ke0 ) te ghora eTale raura, apArAvAra, evo je saMsAra te mAMhe poteM paNa paDe, khaneM bIjAneM paNa pAr3e // 47 // have ghAIkumAra, samyakjJAnavaMta dharmanA kahenAra, evA puruSonA guNa kahe. (noyaM vijANaM tiha ke vajeNaM ke 0 ) cauda rajjvAtmaka loka, teneM kevalajJAneM karI kevalI, nAnAprakAreM jANe. ( punne nA samAhittA ke0 ) tathA saMpUrNa jJAneM karI, samAdhisahita thakA, ( dhammaMsama taMcakadaMtije ke0 ) saMpUrNa zrutacAritrarUpa dharma, paranA hitaneM kharthe je kahe. ( tAraM tippANaparaMca tinnA ke 0 ) te poteM paNa saMsAra samuD thakI tare, ghaneM bIjAneM pala tAre. evo je jineMr3a mArga, kevalInApita, te satya jANavo // 50 // || dIpikA - lokaM carAcaramajJAtvA kevalena divyajJAnena iha jagati ye kathayati / dha jAnAnAH te svayaM naSTAH khAtmanA paraM ca nAzayaMti ka ? ghore saMsAre aNorapAre dharvA For Private Personal Use Only
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. nAgaparanAgarahite'nAdyanaM taityarthaH // 49 // pUrNena jJAnena kevalena samAdhiyuktAlokaM catu dezaramitaM jJAtvA iha zAsane samastaM dharma zrutacAritrarUpaM kathayati te zrAtmanA tIrNAH saMsArasAgaraM tArayati ca paraM samupadezAditi // 50 // 4 // TIkA - tadevaM vyavasthite yuSmadAgamoyathArthA nidhAya na navatya sarvajJapraNItatvAdasarva ipraNItatvaM caikAMtapakSasamAzrayaNAdityevama sarvajJasya mArgonAvanaM doSamAvirbhAvayannAha / (loyamityAdi) lokaM caturdazarajjvAtmakaM carAcaraM vA lokamajJAtvA kevalena divyajJAnA vAsenehAsmin jagati ye tIrthikA jAnAnAya vidvAMsodharma durgatigamanamArgasyArgalA nUtaM kathayati pratipAdayati te svatonaSTA khaparAnapi no trAyaMti kva ? ghore jayAnake saMsAra sAgare (lopAreti ) avagnAgaparanAgavarjitenAdyanaMta ityevaMbhUte saMsArArNave yA tmAnaM prakSipaMtIti yAvat // 49 // sAMprataM samyakjJAnavatAmupadeSTRNAM guNAnA vini vayannAha / (loyamityAdi) lokaM caturdazarajjvAtmakaM kevalA lokaM na keva jino vividhamane kaprakAraM jAnaMti vidaMtIhAsmin jagati prakarSeNa jAnAti prajJaH puNyahetutvAt puNyaM tena tathAbhUtena jJAnena samAdhinA ca yuktAH samastaM dharma zrutacAritrarUpaM yetu para hitaiSiNaH katha yaMti pratipAdayati te mahApuruSAstataH saMsArasAgaraM tIrNAH paraMca tArayaMti saDupadezadAnata iti kevalinolokaM jAnatItyukte yatpunarjJAnenetyuktaM taddbau-matovedena jJAnAdhAratrAtmA yastIti pratipAdanArthamiti / etaDuktaM javati yathA''dezikaH samyak mArgajJazrAtmAnaM paraM ca taDupadezavartinaM mahAkAMtArAdivacita dezaprApaNena nistArayatyevaM kevalinopyAtmAnaM paraM ca saMsArakAMtArAnnistArayaMtIti // 50 // je garadiyaM gaNamidAvasaMti, jeyAvi loe caraNovaveyA // udA daDaM taM tu samaM maIe, pradAnaso vippariyAsameva // 51 // saM vaccareNAviya egamegaM, bANeNa mArena mahAgayaM tu // sesAjIvA dayadhyAe, vAsaM vayaM vitti pakappayAmo // 52 // ke 0 artha- have valI mithyAvAdInI kevI prarUpaNA hoya ! te bAIkumAra kahete. (je 0 ) je koi saMsAramAhe vartatA prazuna karmanA karanAra, ( garahiyaM ke0 ) garhita e niMdita, nirvivekIyeM khAcaraNa kareluM ( ThANamihAvasaMti ke0 ) evaM kriyA anuSThA narUpa je sthAnaka, tenuM iha eTale yA jagat mAMhe sevana kare, khAjIvikAneM kAraNe te no yA kare, ( jeyA viloecaraNovaveyA ke0 ) tathA je vajI rUDA upadezanA denA rA, loka mAMhe virati pariNAmarUpa cAritreM karI sahitabe (udAhataMtusamaM maIe ke 0 ) For Private Personal Use Only
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 047 ebeduno anuSThAna tamAra matiyeM sarakho kahevo. (hAuso viSpa riyAsameva ke 0 ) ho yuSman eka kiyA ! tethI tetuM kahenArAneM viparyAsa eTale viparIta mativAlA jANa a. pramANe kahenAnuM vacana unmatta pralApa samAna jANiyeM baiyeM. sAdhuM neM juTuM e ve dharma, sarakhAja kema hoya ? // 51 // e rIteM ekadaMmiyAnA matanuM nirAkaraNa karIneM jeTale svAmInA samavasaraNa nalI khAIkumAra cAlyA, eTale aMtarAbeM hastitApasa khAvIneM bolyA ke ho bAIkumAra ! sazrutika puruSane alpabahutva yAlocavo joiyeM. zAmATeM ? tenuM kAraNa kahuM te tuM sAMna. ke je bIjA tApasa, kaMda, mUla, phalanA nakSaNa karanAra, te ghaNA eka sthAvara jIvono vinAza kareM, tathA te sthAvarane yAzrita je jaMgama jIva hoya, teno paNa vinAza kare, tathA je nikSA mAgIneM potAnI yAjIvikA karebe te paNa, prAzaMsAdopeM karI dUSita, kAraNa ke jihAM tahAM paribhramaNa karatAM kIDI, maMkoDI pramukha aneka jIvaneM veLe ghaneM to, (saMvavareNAviyaegamegaM ke0) varSa varSa divaseM, tathA apizabdeM karIba mAseM ekaja, ( bANa mArenamahAgayaMtu ke0 ) mahAkAya eTaje mahoTI kAyAvAlo evo je hastI teneM bAneM prahAreM vinAzIneM, ( sesA jIvANadayadhyAe ke0 ) zeSa bIjA jIvonI dayAneM kharthe, mAtra te ekaja hastInA mAMseM karIneM, ( vAsaMvayaM vittipakappayAmo 0 ) varSa divasa sudhI meM mArI khAjIvikA calAviyeM baiyeM. e rIteM thoDA jIva no upaghAtakarI, ghaNA jIvonI meM rakSA kariyeM baiyeM. e mATeM vizeSa karI, amAro mA bIjA sarvamArga kI zreSThaja jANavo // 52 // || dIpikA- ye garditaM niMdyanirvivekijanAcaritaM sthAnaM iha jagatyAzrayaMti ye cApi lo ke caraNopetaM saMyamarUpaM sthAnaM sevate taddvayamapi yairasarvajJaiH samaM tulyamevodAttaM kathitaM svamatyA svAniprAyeNa / yathAyuSman he sAMkhya ! viparyAsaiti tanmattonmattapralApavaditi eva mekaM mino nirasyAImunirjagavatsamIpe yAti / tAvatA hastitApasAstamevaM procuH // 51 // jo thAIka! ye tApasAH kaMdamUlaphalAzinaste bahUnAM sthAvarANAM tadAzritatrasAnAMca ghA takAH ye ca nihAM sevate tepyAzaMsAdoSadUSitAH camaMtazca pipIlikA dijaMtughAtakAH vayaM tu saMvatsareNApyekaM mahAgajaM bANena vyApAdya zeSANAM jIvAnAM dayArtha khAtmanovRttiM jI vikAM tanmAMsena varSe yAvatkalpayAmaH kurmaH tatovayaM bahujIvarakSakAH // 52 // sarvaprarUpaNamevaMbhUtaM // TIkA - punarapyAIkakumAraevAda / ( jegara hiya mityAdi ) navati / tadyathA ye kecitsaMsArAMtarvartino'nakarmaNopetAH samanvitAsta dvipAkasahAyAga hitaM niMditaM jugupsitaM nirvivekijanAcaritaM sthAnaM padaM karmAnuSThAnarUpamihAsmin jaga For Private Personal Use Only
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ (e 'ktiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM. tyAsevaMti jIvikAhetumAzrayaMti tathAca ye saupadezavartinolokesmin caraNena viratipa riNAmarUpeNopetAH samanvitAsteSAmunayeSAmapi yadanuSThAnaM zonanAzojanasvarUpamapi sa t tadasarvajJairAgdArzaniH samasadRzaM tulyamudAttaM napanyastaM svamatyA svAniprAyeNa na puna yathAvasthitapadArtha nirUpaNenAthavA''yuSman he ekadaMmina ! viparyAsameva viparyayamevo dAharedasarvoyadazonanaM tabonanatvenetarattvitaratheti yadivA viparyAsati mattonmattapra lApavadityuktaM navatIti // 51 // tadevamekadaMminonirAkatyAIkakumAroyAvanagavadaMtikaM vrajati tAvadastitApasAH parivRtya tasthuridaM ca procurityAha / ( saMvabareNaityAdi) ha stinaM vyApAdyAtmanovRttiM kalpayaMtIti hastitApasAsteSAM madhye kazcitamaetajvAca tadyathA no bAIkakumAra! sazrutikena sadAlpabadutvamAlocanIyaM tatra ye amI tApasAH kaMdamUlaphalAzinaste badanAM sattvAnAM sthAvarANAM tadAzritAnAM vouMbarAdiSu jaMgamAnAmu paghAte varttate yepi ca naidayeNAtmAnaM vartayaMti tepyAzaMsAdoSadUSitAztazcetazcATayamAnAH pi pIlikAdijaMtUnAM upaghAte vartate vayaMtu saMvatsareNAvi apizabdAt SaNmAsena caikaikaM dasti naM mahAkAyaM bANaprahAreNa vyApAdya zeSasatvAnAM dayArthamAtmanovRttiM varttanaM tadAmiSeNa varSamekaM yAvatkalpayAmastadevaM vayamalpasatvopaghAtena pranUtatarasatvAnAM radAM kurmti||52|| saMvareNAviya egamagaM, pANaM daNaMtA anniyttdaasaa|| sesA pajIvANavalaNAya, siyAya yovaM gihiNovi tamhA // 53 // saMvabareNAviya egamagaM, pANaM daNaMtA samaNe vaesu ||aayaa die taM purise aNa, Na tArise kevaliNo navaMti ||54||buddh ssa ANAe zmaM samAhiM,ariMsa sacciA tivideNa taaii||trivN samudaM ca madAnavoghaM,AyANavaMtaM samudAharejA tibemi // 5 // iti adRzNAma bamaUyaNaM sammattaM // artha-have AIkumAra kahele ke, aho hastitApaso! tameM (saMvancareNAviyaegamegaMpA NaMhaNaMtAaNiyattadosA ke.) varSa varSa pratye, tathA ba mAsapratye tame ekeka mahoTo jIva haNatA thakA doSathakI, nivartyA ema kahevAja nahIM. (sesANajIvANavahelaNAya ke0) kAraNake, ghaNA jIvaneM na haNatA aneM varSamA,tathA bamAsamA ekajIvaneM haNatA evA tamo meM paMceMDiyamahAkAya jIvanA vadhano AzaMsA doSa paNa lAgele.aneM sAdhu to, sUrya kiraNe prakAzita mArganeM viSe jUsara mAtra dRSTi zodhatA, iryAsamiteM samitAvaMta batA, betAlIza doSa rahita thAhAranI gaveSaNA karatA,yAhAranA lAne, athavA alAne,samavRtti vAlA
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e! hoya; tene kayo AzaMsA doSa ? aneM pipIlikAno ghAta paNa kema thAya? aneM tamo evA ma hoTA jIvano upaghAta karIne paNa potAne nirdoSa mAnoDo,te jo evI rIteM nirdoSa paNuM thatuM hoya to, ApaNI bhAjIvikAne nimitteM pAraMnane viSe pravartatAM (siyAyathogihi govitamhA ke0) kadAcit potAnuM detra TAlI anya jIvono napaghAta aNa karatAM gRhastha paNa tamArI pe thoDA jIva haNatAM,ghaNA jIva pAlatA thakAM tamArA sarakhA nirdoSaja jANavA. ema tayaM // 53 // valI AIkumAra kaheleke,(saMvabareNAviyaegamegaMpAhaNaMtA samaNevaesu ke0) aho hastitApaso! je tamArA darzanI, zramaNanA vrataneM viSe pravarttatA batA saMvatsara saMvatsara pratye tathA umAsa pratye ekeka jIva haNe,aneM var3I ehija dharmano napadeza Ape, (AyAhietapurisepaNa ke0) te anArya anAcArI potAne tathA parane ahitanA karanAra jANavA kema ke,(NatArisekevaliyonavaMti ke0)te puruSa sAdRzakevalI na hoya? te azudhamArganA pravartaka baneM satyamArganA deSI jANavA je kAraNe te varSavarSa pratye ekeka jIvano vinAza kare, tenuM mAMsa varSa varSa divasa sudhI rAkhe temAMhe aneka asaMkhyAta bIjA trasa jIva upaje, tethI teneM pacAvatAM te jIvono vinAza thAya. e kAraNa mATeM ghaNA jIvono vinAza karatAM paNa ema kahe ke, ameM thoDA jIvono vinA za kariye baiyeM, te mADe te mithyAvAdI jANavA. tenuM vacana ameM pramANa nathI karatA. 6 tyAdika vacana kahI anya darzanIne pratibodhi, zrI mahAvIra devaneM samavasaraNe jai, tI rthakarane vAMdIne, AIkumAra, AjhAno ArAdhaka thayo // 55 // have adhyayana parisa mApti naNI kahe. (bussayANAezmaMsamAhiM ke ) bu.5 eTale tatvanA jANa, evA zrI mahAvIra deva, tenI thAjhAyeM thA samAdhi, dharmaprApti lakSaNa lahIne, (assisuThi cAtiviheNatAI ke0 ) e samAdhine viSe pravartato trividha trividha prakAreM bakAyano ra pAla evo sAdhu, (tarisamudaMcamahAnavoghaM ke0) nayaMkara saMsAra samuzta rIne ( A yANavaMtaMsamudAharejA ke ) thAdAnavaMta eTale samyak jJAna, darzana, ane cAritra sahi ta thako, ema AIkumAranI pereM yathAvasthita prarUpaNAyeM karI paradarzanIno nirAkaraNa karIne modano mArga pragaTa kare, te sAdhu jANavo. tibeminI vyAkhyA, pUrvavat jANavI // 55||e bahazGanAmeM bahA adhyayanano saMdepArtha bAlAvabodha samApta thayo // 6 // // dIpikA-athAIkumAraH praah||sNvtsrennaapyekaikN prANinaM naMta prANAtipAtAdanita tatvAnivRttadoSAste syuH sAdhUnAM tu sUryaprakAzite mArge yugamAtradRSTayA samityA gabatAM nirdoSAhArAnveSiNAM samacittAnAM va AzaMsAdoSaH? kva kiittikaadighaatovetyrthH|stokjii vaghAte ca doSAnAvastadA gRhasthAapi svAraMnadezasthAna jIvAna naMti zeSANAM ca jIvAnAM
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ e52 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe SaSThAdhyayanaM , vadhe na lagnAH tasmAtsyAdevaM stokaM svalpaM yasmAnaMti tatastepi nirdossaaH||53|| zramaNavrateSu sthitAapi saMvatsareNApyekaikaM jaMtuM yenaMti yeca napadizati te'nAryA AtmahitAH puruSAH na tAdRzAH kevalinonavaMti // 54 // evaM hastitApasAnnirasyAkakumAraM nagavadaMtikaM vrajaMtaM dRSTvA'ninavagRhIto vanahastI ciMtayatisma / yadyahaM baMdhanamuktaH syAM tadA'kakumAraM pratibu 6 taskarapaMcazatopetaM tathA pratibodhitAnekavAdigaNasamanvitaM gatvA vaMdeyA vadevaM hasti nA ciMtitaM tAvatA tasya baMdhanAni truTitAni bAImunisaMmukhaM tvarayA calitaH karIta tolokaiH pUtkRtaM hA hatoyaM muniriti hastIca sasaMtramaM munipArzvamAgatya triH pradakSiNI kRtya daMtAgrasTaSTatamiH sAdhuM natvA vanaM yayau tataH zreNikanRpaH sapauralokastaM muniM sapra nAvaM natvA provaac|jgvnnaashcry midaM yadayaM karI baMdhanAnmuktaH tatomunirAha / he nRpa! nai tadAzcarya ytkriimuktobNdhnaat| yattu snehapAzamocanaM taduSkaraM taca prAguktaM niyuktiktaa| yathA / "na ukaraM vAraNapAsamoyaNaM,gayassa mattassa varNami rAyaM // jahAnaca ttAvalieNa taMtuNA, taM ukkara mepaDihAi moyaNaM // 1 // asyArthaH prAgadhyayanaprAraMne proktH| evamAIku mAronRpaM pratibodhya zrIvIrAMtikaM gatvA nagavaMtaM naktinRtayAsInaH / nagavAnapi tAni paM cApi zatAni pravrAjya tava ziSyatvena dadau // athAdhyayanopasaMhAramAha / (bussaztyA di ) buisya tatvajJasya zrIvIrasyAjhyA imAM samAdhi dharmAvAptiM prApyAsminsamAdhau su tusthitvA manovAkAyaistrAyI radakasto'itikramya samumiva mahAnavaughaM / bAdAnaM samya gdarzanajhAnacAritrarUpaM vidyate yasya sabAdAnavAn dharma parahitaiSI udAharetkathayet / iti bravImIti pUrvavat // 55 // ityAIkIyAdhyayanamidaM SaSThaM samAptam // // TIkA-sAMpratametadevAIkakumArohastitApasamataM dUSayitumAha / (saMvabareNaityAdi) saMvatsareNaikaikaM prANinaM natopi prANAtipAtAdanivRttadoSAste navaMtyArAMsAdoSazca navatAM paMceMkhyimahAkAyasatvavadhaparAyaNAnAmatiTonavati sAdhUnAM tu sUryarazmiprakAzitavIthiSu yugamAtradRSTayA gatAmIryAsamitisamitAnAM vicatvAriMzadoSarahitamAhAramanveSayatAM lA nAlAnasamavRttInAM kutastyabAzaMsAdoSaH pipIlikAdisatvopaghAtovetyarthaH stokasatvopaghA tenaivaMnatena doSAnAvonavatAnyupagamyate tathAca sati gRhasthAyapi svAraMnadezavartinae va prANinonaMtIti zeSANAMca jaMtUnAM kSetrakAlavyavahitAnAM navadaniprAyeNa vadhena pra vRttAyataevaM tasmAtkAraNAtsyAdevaM stokamiti svalpaM yasmAt dhrati tatastepi doSarahi tAiti // 53 // sAMpratamAIkakumArohastitApasAndUSayitvA taupadeSTAraM dUSayitumAha / (saMvabaraNetyAdi ) zramaNAnAM yatInAM vratAni zramaNavratAni teSvapi vyavasthitAH saM taekaikaM saMvatsareNApi ye ghrati ye copadizati te'nAryA asatkarmAnuSThAyitvAttathA thA
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdApurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 53 tmAnaM pareSAM cAhitAste purussaaH| bahuvacanamArSatvAnna / tAdRzAH kevalinonavaMti tathA hyeka sya prANinaH saMvatsareNApi ghAte yenye pizitAzritAstatsaMskAreca kriyamANe sthAvarajaM gamAvinAzamupayAMti te taiH prANivadhopadeSTranirna dRssttaaH| naca tainiravadyopAyomAdhukaryA va tyA yonavati sadRSTotastena kevalamakevalinoviziSTa vivekarahitAzceti / tadevaM hastitApa sAnnirAkRtya nagavadaMtikaM gatamAIkakumAraM mahatA kalakalena lokenAniSTrayamAnaM taM samupa lanya aninavaM gRhItaH saMpUrNaladANasaMpUrNAhastI samutpannastathA vidhavivekocitaM yat ya thAIkumAroyamapakatAzeSatArthiko niSpratyUhaM sarvajJapAdapadmAMtikaM vaMdanAya vrajati tathAhama piyadyapyapagatAzeSabaMdhanaH syAM tataenaM mahApuruSamAIkakumAraM pratibutaskarapaMcazatopetaM ta thA pratibodhitAnekavAdigaNasamanvitaM paramayA naktyaitadaMtikaM gatvA vaMdAmItyevaM yAvada sau hastI katyasaMkalpastAvabaTabaTaditi truTitasamastabaMdhanaH sannAIkakumArAnimukhaM pradatta karNatAlastathordhvaprasAritadIrvakaraH pradhAvitastadanaMtaraM lokena kRtahAhAravagarnakalakalena pratkRtaM yathA dhika kaSTaM hatoyamAIkakumAromaharSirmahApuruSastadevaM pralapaMtolokAztazceta zva prplaaymaanaaH| asAvapi vanahastI samAgatyAIkakumArasamIpaM naktisaMcamAvanatAyanA gottamAMgonistakarNatAla striHpradakSiNIkRtya nihitadharaNItaladaMtAyanAgaH sTaSTakarAyataca raNayugalaH supraNihatamanAH praNipatya maharSivanAnimukhaM yayAviti / tadevamAIkakumAra taponunAvAiMdhanonmukhaM mahAgajamupalanya sapaurajanapadaH zreNikarAjastamAIkakumAraM ma harSi tattapaHpranAvaM cAninaMdyAnivaMdya ca provAca jagavannAzcaryamidaM yadasau vanahastI tAha gvidhAvastrodyAvRMkhalAbaMdhanAyuSmattapaHpranAvAnmuktaztyetadatikuSkaramityevamanihite yA IkumAraHpratyAha / jo zreNika mahArAja! naitapuSkaraM yadasau vanahastIbaMdhanAnmuktopi tveta duSkaraM yatsnehapAzamocanaM etacca prAGiyuktigAthayA pradarzitaM / sAceyaM / "ga chakkaraM vAraNapA samoyaNaM, gayassa mattassa varNami raayN|jhaa navattAvalieNa taMtuNA,sukkarame paDihAimro yaNaM // 1 // evamAIkakumAreNa rAjAnaM pratibodhya tIrthakarAMtikaM gatvA'nivaMdya ca nagavaMtaM naktinaranirAsAMcake nagavAnapi tAni paMcApi zatAni pravrAjya taniSyatvenopaninya iti // 55 // sAMprataM samastAdhyayanArthopasaMhArArthAha / (budassetyAdi ) bujho'vagata tatvaH sarvajJovIravaInasvAmI tasyAjhyA tadAgamena imaM samAdhi samarmAvAptilakSaNaM a vApyAsmiMzca samAdhau suSTu sthitvA manovAkAyaizca praNihateMziyona mithyASTimanumanyate kevalaM tadAvaraNajugupsAM trividhenApi karaNena na vidhatte saevaMnUtadhAtmanaH pareSAMca trANa zIlastAyI vA gamanazIlomodaM prati saevaMnatastarItumatilaMdhya samuimiva ustaraM mahAnavau ghaM mokSArthamAdIyataityAdAnaM samyagdarzanakAnacAritrarUpaM tadidyate yasyAsAvAdAnavAna sAdhuH saca samyagdarzanena satA paratIrthikatapaHsamRdhAdidarzanena maunIjJAdarzanAnna pracyava 120
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ (e54 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. te samyakjhAnenatu yathAvasthitavastuprarUpaNataH samastaprAvAukavAdinirAkaraNenApareSAM yathAvasthitamodamArgamAvi vayatIti samyakacAritreNa tu samastanUtagrAmahitaiSayA niruvA zravadhAraH san tapovizeSAccAnekanavopArjitaM karma nirjarayati svatonyeSAM caivaM prakAramevaM dharmamupAhare zyAgRNIyAdityarthaH / iti parisamAptyarthe / bravImIti nayAzca prAgvadeva vAcyA vayaMte cottaratra // 55 // samAptaM cedamAIkIyAraNyaM SaSThamadhyayanamiti // 6 // // atha saptamAdhyayana praarNnH|| bahA adhyayanamA svasamaya, parasamaya, prarUpaNAyeM karI, prAyaH samasta suyagaDAMga sUtrane vi Se sAdhunA AcAranI prarUpaNA karI, have yA sAtamA adhyayanamAM zrAvakanoAcAra kahe be,athavA bahA adhyayanamA paratIrthikanA vAdanu nirAkaraNa kA,ane have yA sAtamA adhyayanamA svatIrthika sAtheM vAda kaheze, e saMbaMdhe yAvyuM je sAtamuMadhyayana tene kahele. teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM rAyagi nAmaM nayare dobA riddhi pphIta samidhe vamana jAva paDirUve tassaNaM rAyagihassa nayara ssa bahiyA uttarapatrime disInAe evaNaM nAlaMdAnAmaM bAdi riyA honA aNeganavaNassayasannividhA jAva paDirUvA // 1 // artha-( teNaMkAleNaM ke0 ) te kAlane viSe (tesamaeNaM ke ) te samayane viSe, (rAyagihenAmaMnayarehobA ke0 ) rAjagRha nAmA nagara hatuM, te rAjagRhanAmA nagara kahe buM hatuM ? toke, (riti ke0) navanAdikeM karI sahita, (pphIta ke0) sphita nizcala naya rahita, (samike0 )dhana dhAnyAdike karI samRddhimAna eTale sahita, (varamajA vapaDirUve ke0) yAvat pratirUpa eTale svargarnu pratirUpa enuM varNana navavA upAMganI peThe jANavU. yadyapi te rAjagRha nagara, hamaNAM paNa varnane, tathA yAgamika kAleM paNa haze, paraMtu sUtramAhe atIta kAleMja vakhANyaM tenuM kAraNa jhuM ? toke, je viziSTa ladANopeta atItakAleM hatuM, tevaM vartamAna kAleM aneM yAgamika kAleM nathI. e kAraNa jANavu. (tassaNaMrAyagihassanayarassabahiyA ke0 ) tyAM te rAjagRha nagaranA bAhiranA pradezeM, (uttarapuranimedisInAe ke0 ) IzAnakoNane viSe (elaNaM ke0) aMhIyAM (nAlaM dAnAmaMbAhiriyAhobA ke0 ) nAlaMdA eve nAmeM bAhiriyA eTale pADovizeSa hato. te
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 5 pADo kevoje ? toke, (yaNeganavaNassayasannivica ke0) aneka gharanA zekaDAyeM karI sa hito. ityAdika (jAvapaDirUvA ke0 ) yAvat pratirUpa e varNana jANavU // 1 // // dIpikA-atha saptamAdhyayanamAranyate / yasya ca nAlaMdIya miti nAma / tasyAyama rthaH / nAlaMdA rAjagRhanagare bAhirikA tasyAM navaM nAlaMdIyamiti / pUrva sakalena sUtra kRtAMgena sAdhvAcAraH prruupitH| atra tu zrAvakavidhirucyate / tasyedaM sUtraM / tasmin kA le tasmin samaye'vasare rAjagRhaM nAma nagaramanavat / isphiItaM samRdaM varNakovAcyaH yAvatpratirUpamananyasadRzaM tasya nagarasya bahiruttarapUrvasyAM dizi nAlaMdAnAma bAhirikA sItsAcAnekanavanazatasanniviSTA'nekagRhasaMkIrNetyarthaH // 1 // // TIkA-vyAkhyAtaM paSThamadhyayanamadhunA saptamamAranyate / asyaaymnisNbNdhH| iha prA gvyAkhyAtenAkhilenApi sUtrahatAMgena svasamayaparasamayaprarUpaNAAreNa prAyaH sAdhUnAmAcA ro'nihito'nena tu zrAvakagatovidhirucyate / yadivAnaMtarAdhyayane paravAda nirAkaraNaM kRtvA sAdhvAcArasya yaupadeSTA saudAharaNAreNa pradarzitaH / ihatu zrAvakadharmasya yanapadeSTA sandAharaNahAreNaiva pradazyate / yadivA'naMtarAdhyayane paratIthikaiH saha vAdaha tu svayUthyai rityanena saMbaMdhenAyAtasyAdhyayanasya catvAryanuyoga dhArANyapavarNitavyAni upakramAdIni tatrApi nAmaniSpanne nidepe nAlaMdIyAnidhAnamidamadhyayana midaM caivaM vyutpaadyte| pratiSedha vAcinonakArasya tadarthasyaivAlaMzabdasya mudAJ dAne ityetasya dhAtormIlanena nAlaM dadAtIti naalNdaa| idamuktaM nvti| pratiSedhapratiSedhena dhAtvarthasyaiva prArUtasya gamanAtsadArthiyoyathA 'nilaSitaM dadAtIti nAlaMdA rAjagRhanagarabAhirikA tasyAM navaM nAlaMdIyamidamadhyayanaMthane na cAnidhAnena samastopyupodghAtaupakramarUpayAveditonavati tatsvarUpaMca paryaMte svataeva niyuktikAraH pAsAvile ityAdigAthayA nivedayiSyatIti / sAMprataM saMnavinamataMzabdasya nidepaM nAdau parityajya kartumAha / "NAma alaM uvaNayalaM, davathalaM ceva hoi naavthlN|| eso asahami, nirakevo canaviho hoi ,, // 1 // (NAmaalamiti) tatrAmAnonAH pratiSedha vAcakAH / tadyathA / agauraghaTTaztyAdyAkAraHprAyoDavyasyaiva pratiSedhavAcItyalaMdAnena sahA syaprayogAnAvamakArastvanAgata kriyAyA niSedhaM vidhatte / tadyathA no ghaToghaTaikadezaniSedhena ta thA hAsyAdayono kaSAyAH kaSAyamohanIyaikadezajUtAHAnakArastu samastavya kriyApratiSedhA nidhaay|| tadyathA na ivyaM na karma na guNonAvastathA nAkArSa na karomi na krissyaamiityaadi| tathA'nyairapyuktaM na yAti naca tatrAsIdasti pazcAnnavAMzakAUhAti pUrva nAdhAramaho vyasana sNttiH| kiMcAnyat / "gataM na gamyate tAvadagataM naiva gamyate / gatAgata vinirmuktaM gamyamAnaMtu ga myata"ityAdi / tadevamatra nakAraH prtissedhvidhaaykopyupaattH|ylNshbdopi yadyapyalaM paryApti
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ e6 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. vAraNapaNeSvapIti triSvartheSu paThyate tathApIha pratiSedhavAcakena natrA sAhacaryAtpratiSe dhArthaeva gRhyate tatra cArjazabdaH / nAmasthApanA vyanAvanedAccaturvidho nidepojavati / tatra nAmA yasya cetanasya vAlamiti nAma kriyate / sthApanAlaMtu yatra kvaciccitra pustakAdau pApa niSedhaM kurvansAdhuH sthApyate ivya niSedhastu no ghAgamato zarIra navyazarIravyatirikto vyasya caurAdyAttasyaihika pApanIruNA yoniSedhaH kriyate savya niSedhaH / evaM ivyeNa ivyAddravye vA niSedhaH / nAva niSedhaMtu svataeva niryuktikArojaMzabdasya saMnavinamartha darzayanbina lipurA ha | "pattI nAve khalu, paDhamo bIja naveAlaMkAre // tatito uppa Disehe, lasado hoI nA yatro, // 2 // ( patInAvaityAdi) paryAptanAvaH sAmarthyaM tatrAlaMzandovartate / yataM manomallAya samarthaityarthaH / lokottaropi vinAlaM tetANAevAsaraNAevA / anyairapyuktaM / "ivyA stikarathArUDhaH paryAyodyatakArmukaH // yuktisannAhavAnvAdI kuvA dinyonavatyataM // 1 // zrayaM prathamonaM zabdArthonavati / khaluzabdovAkyAlaMkAre dvitIyastvarthAlaMkAraviSaye navetsaM nAvanAyAM liD / tadyathAlaMkRta devadattena svakulaM jagacca nAnistunetyAdi / tRtIyastvajaMzabdA rthaH pratiSedhe jJAtavyobhavati / tadyathAnaM me gRhavAsena tathAnaM pApena karmaNA / naktaMca / "laM kutIrthairiha paryupAsitai, ralaM vitarkA kula kA halairmataiH // laMca me kAmaguNairniSevitai, karAye hi paratra cehaca " // 1 // tadiha pratiSedhavA cinAlaMzabdenAdhikAra ityetaddarzayitumAha / " paDase hA gArassa bisadeNa caiva lasado // rAyagihe nayaraMmi nAlaMdA hoi bAhiriyA " // 3 // ( paDase hotyAdi ) satyapyalaM zabdasyArtha ye nakArasya sAnnidhyAtpratiSedhavidhAnAda ye gRhyate tatazca nirukta vidhAnAdayamarthaH / nAnaM datAtIti nAlaMdA vAhirikAyAH striyodde zakatvenaca nAlazabdasya strIliMgatA sAca sadaihikAmuSmika sukhahetutvena sukhapradA rAjagRha nagarabAhirakA dhanakanakasamRitvena satsAdhvAzrayatvenaca sarvakAmapradeti / sAMprataM pratyayA darzayitukAmakhAha " nAlaMdAe samive, maNora he nAsi iMda // khazayAM udgassaca, evaM nAlaMdajhaM tu" // 4 // ( nAliMdA eityAdi) nAlaMdAyAH samIpe manorathAkhye udyAne inU minA gareodakAvya niryathaSTaSTena tuzabdasyaiva kArArthatvAttasyaiva nASitamidamadhyayanaM / nA laMdAyAM navaM nAlaMdIyaM nAlaMdAsamIpodyAnakathanena vA nivRttaM nAlaMdIyaM / yathAcedamadhyayanaM nAlaMdAyAM saMvRttaM tathA "pAsAva cikopuDiyAi pragoyamaM nadago // sAvagapunnAdhammaM so DaM kahiyaMmi vasaMtA, // 5 // anAyApAsAvavikretyAdikayA sUtrasparzikagAthayA viSkariSya te / sAMprataM sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuJcArayitavyaM / tacceM / (tekAle mi tyAdi) sya cAnaMtara paraMparastraiH saha saMbaMdhovAcyastatrAnaMtarAdhyayanaparyaMte sUtramidamAdAna vAn dhrmmudaahret| dharmazca sAdhu zrAvakabhedena dvidhA / tatra pUrvoktenAMga 6yena prAyaH sAdhugato vidhi ranihitonenatu zrAvakagato vidhirucyate / paraMparasUtra saMbaMdhastvayaM budhyetetyetadA disUtraM / kiM tatra For Private Personal Use Only
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAnAurakA jainAgama saMgraha bhAga usarA. e7 budhyeta ydetdkssytiti| sUtrArthastvayaM / saptamyarthe tRtIyA / yasminkAle yasmiMzcAvasare rAja gRhaM nagaraM yathoktavizeSaNaviziSTamAsIttasmin kAle tasmiMzca samaye idamanidhIyate / rAjagR hameva vizinaSTi / prAsAdAH saMjAtAyasmiMstatprAsAditamAnogava hA ataeva darzanIyaM darza nayogyaM dRSTisukhahetutvAttathAnimukhyena rUpaM yasya tadanirUpaM tathA pratirUpamananyasadRzaM pra tirUpaM vA pratibiMba vA svarganivezasya tadevaMnUtaM rAjagRhaMnAma nagaraM ( hojAtti) bAsIt / yadyapi tatkAlatrayepi sattAM binartti tathApyatItArakhyAnasamAzrayaNAdAsIdityuktaM / tasya ca rAjagRhasya bahiruttarapUrvasyAM dizi nAlaMdAnAma bAhirikA bAsIt sAcAnekanavanaza tasanniviSTA anekanavanazatasaMkIrNetyarthaH // 1 // tavaNaM nAlaMdAe bAhiriyAe leve nAma gAhAvaI dobA a De ditte vitta vitaNavipalanavaNasayaNAsaNajANavAdaNA eme badudhaNabadujAyarUvarajate A gapagasaMpanatte vitta DiyaparanattapANe badu dAsI, dAsa, gomahisa, gavelaga ppanUe bahujaNassa aparinUeyAvi dobA // 2 // artha-(tabarNanAlaMdAebAhiriyAe ke0) te nAlaMdA nAmeM bAhiriyA eTale pADAne viSe (levenAmaMgAhAvaIhobA ke ) lepa eve nAmeM gRhapati kuTuMbI hato. te kevo hato ? toke, (ar3e ke0 ) dhanavaMta, (ditte ke0) dIpta tejasvI, (vitte ke0) sarvajanamAM vi khyAta, ( vivaNa ke0) vistIrNa, ( vipula ke0) ghaNA evAM (navaNa ke0) nuvana, (saya pAsaNa ke0) zayyAsanAdika, tathA (jANavAhaNAzple ke0) yAna eTale ratha vehelAdi ka, vAhana eTale azvAdika, teNeM karIzme eTale AkIrNa vyApta, (badudhaNa ke0 ) gha NuM dhana, (badujAyarUvarajate ke0 ) ghaNuM jAta eTale suvarNa,tathA rU', teNe karI sahi ta, (Aga ke ) dhanano upAya eTale yAnapAtrAdikano saMgraha. tathA (pa ga ke0) prayoga eTale vyApArAdika prayojana teNe karI (saMpautte ke0) saMprayukta eTale sahita (vi ke0) vizeSe karI (baDiya ke0 ) jyAM tyAM nAkhyoDe (pana ra ke 0 ) ghaNo evo (jatnapANe ke0) nAtane pANI jeNe, eTale jeneM ghare niraMtara loka ja mele. vizeSe karI devarAvele. (bahudAsIdAsa ke ) ghaNAM dAsI, tathA dAsa, (gomahi ssa ke0) gAya, ane neSa, (gavelaga ke0) gAmara bAlI, teNeM karI (ppanae ke0) parivRtta temATeM (bahujaNassayaparinUebAvihobA ke ) ghaNA lokoyeM paNa parAnava karI na zakAya evo hato. eTalA varNane karI enI ivyasaMpadA kahI. // 5 //
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ eta vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. // dIpikA-(tavaNaM) tasyAM nAlaMdAyAM leponAma gRhapatiH kuTuMbikabAsIt saca thA DhayodIptastejasvI vittovikhyAtovistIrNa vipulanavanazayanAsanayAnavAhanAkIrNobahudhano badujAtarUparajataH bAyogAarthopAyAH prayogaH prayojanAni taiH saMprayuktaH saMyutaH itazce tazca vikSiptapracuranaktapAnobadudAsyAdiparittobahujanasyAparinUtathAsIt // 2 // // TIkA-tasyAMcaleponAma gRhapatiH kuTuMbikathAsItsacADhayodIptastejasvI vittaH sarvaja navikhyAtovistINa vipulanavanazayanAsanayAnavAhanAkINobadudhanabahujAtarUparajataH yA yogaH arthopAyA yAnapAtroSTramaMmalikAdayastathA prayojanamayogaH prAyogikatvaM tairAyogapra yogaiH saMprayuktaH samanvitastathetazcetazca vikSiptapracuranaktapAnobadadAsyAdiparivRtobahujana / syAparinUtazvAsIttadiyatA vizeSaNakadaMbikenaihikaguNAviSkaraNena vysNpdnihitaa||2|| seNaM leve nAmaM gAdAvaI samaNovAsaeyAvi honA anigayajI vAjIve jAva vihara niggaMthe pAvayaNe nissaMkie nikaMkhi e nivitigi lagidiyache putriyaviNiniya anigidi yache adhimijA pemANurAgaratta ayamAnaso niggaMthe pAvayaNe ayaM ache ayaM parama sese aba siyaphalide appAvaya jvAre viyattaMtenarapavese cAgdasammuddipumamAsiNIsu paDi punnaM posahaM samma aNupAlemANe samaNe niggaMthe tadAviheNaM esaNiNaM asaNapANaM khAzmasAimeNaM paDilAnemANe badadi sIlavayaguNaviramaNapaccarakANaposahovavAsahiM appANaM nAve mANe evaMcaNaM vidr||3|| artha-have enI nAva saMpadA kahiyeM jaiyeM. (seNaM ke0) te (levenAmaMgAhAvaIsamaNo vAsaeyAvihobA ke0) lepanAmA gRhapati zramaNopAsaka hato, zramaNa eTale sAdhu, tenI je niraMtara sevA kare, tene zramaNopAsaka kahiyeM. (anigayajIvAjIvejAvavihara ke0) anigata eTale jANyALe jIva aneM yajIvanA nAva jeNe evo bato, yAvat vicare. have tenuM rUDA prakAreM samyaka jJAnapaNuM kahiyeM baiyeM. (niggaMthepAvayaNenissaM kie ke0) jinazAsana pravacanane viSe zaMkArahita evo, tathA ( nikaM khie ke0) anya darzanane viSe nirAkAMda eTale AkAMdArahita evo, tathA ( nivitigije ke ) vikSA na je jJAnI puruSo tenI niMdA eTale jugupsA teNe karIrahIta te kAraNa mATeja (la
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA eya ke 0 ) prApta thA siddhAMtanA artha jene (gahiya he ke0 ) grahaNa karavAne mokSamArgarUpa je, tathA ( puyi ke0 ) vizeSa karI puDhacuMbe mokSasvarUpa jeNe, tathA (vi yi ke0 ) nizcaya kassobe siddhAMtano artha jeNe, tathA (niga hiya he ke0 ) pratIta thayo artha jeneM, tathA ( himajApemApurAgarate ke0 ) premeM karIneM raMgita beyasthi miMjA jenAM, eTale atyaMta hRdayaneM viSe prema jeneM, tathA ( yamAnaso ke 0 ) koi ekeM svadharma puDhe thake, teneM e prakAreM uttara chApe ke, he AyuSman ! (i rirar ke o ) yA jinapravacana nissaMzayabe, tathA satyale valI (yamahezrayaM parama ke0 ) yA jaina zAsanarUpa artha e paramArtharUpa be, tathA ( seseAhe ke0 ) anya laukika sarva darzana te puruSonAM kalpanA karelAMbe. valI tenA guMNo kahele. (u siphalihe ke0 ) sphATika sarakhaM ujjvalale yaza jenuM, eTale prakhyAtale yaza jenuM, e vo, tathA ( appAvayavAre ke0 ) prAvRta eTale niraMtara ughADuM rahebe dvAra jenuM, ( viyarapavese ke0 ) koi eka paratIrthika potAnA gharamA yAvIne jo svadharma kahe ! to teno pratibaMdha anucaro paNa karI na zake, tathA ( cAnadasamuddimAsi epI ke0) canadaza, khAmma, punyama eTale comAsAnI traNa punyama vagere puNya tithIyoneM viSe, (paDipunnaMposa haMsammaM pupAjemANe ke0 ) paripUrNa rUDA prakAreM poSadhaneM pAlato e vo, (samale niyeta hA vihe esapike sapA paMkhAimasAime paDilAnemA ke 0 ) te prakAranA dharma pAlatA evA je zramaNa brAhmaNa, teneM zuddha khAhAra jaseM karI saMtoSa pamADa to vo, tathA ( bahuhiMsIlavyaguNa viramaNapaJcakhAe posa hova vAsehiM ke0 ) zIna, vrata, guNa, viramaNa, paJcakhANa, poSahAdika upavAsa, teNeM karIne ( appAjAvemA ke 0 ) potAnA zrAtmAneM jAvanA karato evo bato ( evaMcaviharai ke0 ) e prakAreM dharma yAcaraNa karato thako vicare // 3 // // dIpikA - saleponAma gRhapatiH zramaNopAsako nigatajIvAjIva ityAdi / ( niggaM yeti ) yA pravacane niHzaMkito niHkAMdito'nyatamonirAkAMkSaH vicikitsA citava tirvikugupsA vA tahito nirvi cikitsaH lavdhArthojJAtatatvaH gRhItArthaH svIkRtamokSa mArgaH pRSTArthatvAdavinizvitArthaH anigataH pratItorthoyena satathA sthimijAsthi madhyaM yAvaddharme premAnurAgeNa rakto'tyaMtaM samyaktvavAsita cittaityarthaH / kena ci dharmaM STaSTaH prA ha / zrayamAyuSman ! jainadharmorthaH satyaH paramArtharUpazeSaH sarvopyanarthaH / ( usiyapha liha tti) utiM prakhyAtaM sphaTikavannirmalaM yazoyasya prAvRtaM sthagitaM dAraM gRhasya yena so'prAvRta dvAraH paratIrthikopi gRhaM pravizya dharma yadi vadet tadanu na tasya parijanopi samya For Private Personal Use Only
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ e60 ditIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. ktvAcAlayituM zakyate tannItyA na kSArapradAnamityarthaH / prAtihArI rAjAMtaHpurepi pravezoya sya satathA korthaH? purehi kopina pravezyaH tatrApyasau pratItaguNatve prveshyogyshtyrthH| tathA caturdazyaSTamyAdiSu tithiSu upadiSTAsu mahAkalyANakasaMbaMdhitayA puNyatithitvena prasi vAsu tathA paurNamAsIsu ca tisRSvapi caturmAsakatithiSu evaMnUteSu dharma divaseSu suSTu thatiza yena pratipUrNa saMpUrNamAhArazarIrasatkArabrahmacaryAvyApArarUpaM pauSadhamanupAlayana tathAvi dhAn saNAn zramaNAn eSaNIyena zudhenAzanAdinA pratilAnayan (bahuhiM ) baduniH zIlavataguNaviramaNapratyAkhyAnapoSadhopavAsairAtmAnaM nAvayan evaM pUrvoktaprakAreNa / ca sa muccaye NaM vAkyAlaMkAre / viharati vAste // 3 // // TIkA-adhunA'muSmikaguNAvi vena nAvasaMpadanidhIyate / (seNaMleveityAdi ) Na miti vaakyaalNkaare|slepaakhyogRhptiH zramaNAna sAdhUnupAste pratyahaM sevataiti zramaNo pAsakastadanena vizeSaNena tasya jIvAdipadArthAvinArvakazrutajJAnasaMpadA veditA navatyeta deva darzayatyajigatajIvAjIvetyAdinA grNthen|yaavdshaayopi devAsurAdinirdevagaNairanati kramaNIyo'natilaMghanIyodharmAdapracyAvanIyati yAvat / tadiyatA vizeSaNakalApena ta sya samyakjhAnitvamAveditaM navati / sAMprataM tattasya viziSTasamyagdarza nitvamApAdayitumA ha / (niggaMthetyAdi) niyaMthe AIte pravacane nirgatA zaMkA dezasarvarUpA yasya saH niHzaMkaH tadeva satyaM niHzaMkaM yajjinaiH praveditamityevaM kRtAdhyavasAyastathA nirgatA kAMdAnyAnyada zanagrahaNarUpA yasyAsau nirAkAMstathA nirgatA vicikitsA cittaviplutirvi kugupsA yasyAsau nirvi cikitsoyataevamatolabdhanapalabdhorthaH paramArtharUpoyena saH labdhArtho jnyaatttvshtyrthH| tathA gRhItaH svIkRtorthomodamArgarUpoyena sagRhItArthastathA vizeSataH pRSTorthoyena saH pRSTArthoyataevamatovinizcitArthastatonigataH dRSTanirvacanataH pratItortho yena sonigatArthastathA'sthimiMjA'sthimadhyaM yAvatsadharme premAnurAgeNa raktotyaMtasamyaktva vAsitAMtazcetAiti yAvat / etadevA vi vayannAha / (ayamAnasoityAdi) kenaci maisarvasvaM dRSTaH sannetadAcaSTe / tadyathA jo AyuSmannidaM nigraMthamaunIpravacanamarthaH saGka tArthastathA prarUpaNatayA tathedamevAha / ayameva paramArthaH kaSatApalledairasyaiva zubhatvena ni ghaTitatvAt / zeSastu sarvopi laukikatIrthikaparikalpito'narthastadanena vizeSaNakadaMbakena samyaktvaguNAviSkaraNaM kRtaM navati / sAMprataM tasyaiva samyagdarzanajhAnAnyAM kRtoyoguNasta dAviSkaraNAyAha / (nasiyaityAdi) naDhataM prakhyAtaM sphaTikavannirmalaM yazoyasyAsAvunita sphaTikaH prakhyAtanirmalayazAztyarthaH / tathA'prAvRtamasthagitaM vAraM gRhamukhaM yasya soprA vRtadhAraH / idamuktaM navati / gRhaM pravizya paratIrthikopi yadyatkathayati tadasau kathayatu
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. e61 na tasya parijanopyanyathA nAvayituM samyaktvAcyAvayituM zakyataiti yAvat / tathA rAjJAM valla nAMtaHpura dvAreSu praveSTuM zIlaM yasya satathA / idamuktaM navati pratiSiddhAnyajana pradezAnyapi yA nisthAnAni nAMmAgArAMtaH purAdIni teSvapyasau prakhyAtaH zrAvakAkhyaguNatvenA skhalita pravezastathA caturdazyaSTamyAdiSu tithiSUpadiSTAsu tathA paurNamAsIsuca tisRSvapi caturmA saka tithiSvityarthaH / evaMbhUteSu dharma divaseSu suSTutizayena pratipUrNeyaH pauSadhovratAniya havizeSastaM pratipUrNamAhArazarIrasaMskArabrahmacaryA vyApArarUpaM pauSadhamanupAlayan saMpUrNa zrAvakadharmamanucarati tadanena vizeSaNakalApena viziSTaM dezacAritramAveditaM navati / sAM prataM tasyaivottaraguNAkhyApanena dAnadharmamadhikRtyAha / (samaniggaMthaityAdi) sugamaM (yA vatpaDilAnemANe ti ) sAMprataM tasyaiva zIlataponAvanAtmakaM dharmamAvedayannAha ( bahUhimi tyAdi) bahuniH zIlavataguNa viramaNapratyAkhyAnapauSadhopavAsaistathA yathA parigRhItaizca ta paHkarmajirAtmAnaM nAvayannevaM cAnaMtaroktayA rItyA viharati dharmamAcaraMstiSThati / ca samucca ye / miti vAkyAlaMkAre // 3 // tassa levarasa gAdAvaissa nAlaMdA bAhiriyAe uttara puracime disinAe evaNaM sesadaviyA nAmaM udagasAlA do gakhaM saya sannividhA pAsAdIyA jAvapaDirUvA tisse e sesadaviyAe udagasAlAe uttarapuracime disinAe e davijAme nAmaM vaNasaMme hocA kisa vana vaNasaMmassa // 4 // artha - ( tassa ke0) te lepa nAmA gRhapatineM nAliMdA nAmA pADA thakI, uttara pUrva dizAneM bacceM, eTa IzAna koNe ( ebasesada viyAnAmaMcadagasAlA hogA ke 0 ) ji hAM tahAM ghara karAvatAM je kAMi pATa pIThikAdika upakaraNa nagakhAM hoya, vadhenAM hoya evAM upakaraNeM karIne nipajAvelI eTale karAvelI evI sesadaviyA nAmeM udakazAlA hatI valI udakazAlA kevI hatI? toke, (khagakhaMnasaya sannividyA ke0 ) aneka staMnanA rokaDA tenA upara rahelI, tathA teNeM karI sahita, (pAsAdIyAjAvapa DirUvA ke0 ) prAsAdavaMta, darzanIya yAvat pratirUpa, ( tisse se sad viyA enadgasAlAeuttarapura bi medisinAe ke 0 ) sedaviyAnAmA udakazAlA thakI IzAna koNanI dizAyeM (ebahabijA menAmaMva ihar ho) hastiyAma nAmeM vanakhaMma hato, ( ki saheva majevaNa saMmassa ke0 ) te vana ma, kAle va hato, enuM vizeSa varNana jema, zrI navavAI upAMgamAM kayuMLe tema jANavuM || dIpikA - tasya jepasya gRhapateH saMbaMdhinI nAlaMdAyAH pUrvottarasyAM dizi zeSa 121 For Private Personal Use Only
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ e62 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. vyAnAma gRhopayuktazeSaDvyeNa kRtA udakazAlAsIdanekastanazatasanniviSTA prAsAdIyA yAvatpratirUpA tasyAzcottarapUrva dignAge hastiyAmAkhyovanakhamAsItkRmaztyAdivarNakovana khaMmasya vAcyaH // 4 // // TIkA-tasya caivaMnUtasya lepopAsakasya gRhapateH saMbaMdhinI nAlaMdAyAH pUrvottarasya dizi zeSavyA nidhAnA gRhopayukta zeSavyeNa kRtA zeSavye tadevAnidhAnamasyAudakaza lAyAH saivaMtAsIdanekastaMnazatasanniviSTA prAsAdIyA darzanIyAnirUpApratirUpeti tasya zrottarapUrvadigvinAge dastiyAmAkhyovanakhamabAsIkamAvanAsaityAdivarNakaH // 4 // tamsicaNaM gidapadesaMmi nagavaM goyame vihara nagavaMcaNaM a he ArAmaMsi aheNaM gadae peDhAlaputte nagavaM pAsAvavije ni yaMThe meyale gotteNaM jeNeva jagavaM goyame teNeva gyAgana invAgabattA nagavaM goyamaM evaM vayAsI AnasaMto goyamA ani khalu se keza pade se puchiyatve taMcame Anaso adAsyaM ahAdarisiyaMme viyAgaredi savAyaM nagavaM goyame udaya pe DhAlaputtaM evaM vayAsI aviyAi Aso soccA nisamma jA hissAmo savAyaM udae peDhAlaputte nagavaM goyama evaM vayAsI // 5 // artha-have (tassiMcaNaMgihapadesaMminagavaMgoyame vihara ke0 ) te vanakhaMjha gRhapradezaneM viSe jagavaMta zrI gautamasvAmI vicare. (jagavaMcarAMbadevArAmaMsi ke) jagavaMta zrIgauta masvAmI sAdhunA parivAra sahita ArAma hevala rahyA. (aheNaM ke0) atha have e e ve vAkyAlaMkAreM. ( udaepeDhAlaputte ke0) nadakanAmeM niryatha, peDhAlano putra, dhane (naga vaMpAsAvavikreniyaMte ke0) zrI pArzvanAthanA ziSyano ziSya, ( meyagotte ke0) gotre karI medAyale. te udakanirmatha, (jeNevanagavaMgoyameteNevanavAgaDha ke0 ) jyAM jaga vaMta zrIgautamasvAmI le, tyAM Avyo. (uvAgabattA ke0 ) tyAM yAvIne (nagavaMgoyamaM evaMyAsI ke0) jagavaMta zrIgautamasvAmI pratyeM evaM bolyA ke, (ghAusaMtogoyamA ke) aho AyuSyaman gautama ! mujaneM tamArA samIpeM (anikhalusekezpadese puliyatve ke0) nice te koI eka pradeza eTale prazna punavo. (taMcamedhAnaso ke0) te prazna mujaneM, aho AyuSyaman ! (bAhAsuyaM ke) yathAzrutaM eTale jema tame zrImahAvIra svAmI pAseMthI sAMjavyuM, (ahAda risiyaMmeviyAgarehi ke) jema tameM avadhAyuM hoya, tema mu
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e63 janeM kaho. ( savAryanagavaMgoyameudayapeDhAlaputtaevaMvayAsI ke0 ) have nagavaMta zrI gauta masvAmI vAdasahita udakapeDhAlaputra pratyeM evaM bolyA ke, (aviyAzyAnasosocAnisa mmajANissAmo ke0) api saMnAvanAyeM aho AyuSyaman udaka ? tamAro prazna sAM nalIne guNadoSanI vicAraNAyeM haiyAmAM samyak rIteM dhAraNa karInai hu~ jANIza, tevI rItano prazna yathAyogya pUDo. (savAyaMudaepeDhAlaputtenagavaMgoyamaMevaMvayAsI ke ) te vAre te udakapeDhAlaputra, vAdasahita yA prakAre jagavaMta zrIgautamasvAmI pratye bolyaa.||5|| ||diipikaa-tsmin vanakhaMmagRhapradeze nagavAn gautamoviharati tasminnArAme sthitH| atha udakArakhyonigraMthaH peDhAlaputraH pArthApatyasya pArzva ziSyasyApatyaM ziSyaH saca medA yogotreNa (jeNevatti) yasyAM dizi gautamastatrAgatyedaM prAha / thAyuSman no gautama! asti mama kazcitpradezaH praSTavyaH taM pradezaM mama yathAzrutaM tvayA yathA darzitaM zrIvIreNa ta thA vyAgRNIhi kathaya sacAyaM nagavAn yadivA saha vAdena savAdaM dRSTastamudakaM peDhAla laghuputramevamavAdIt / thapicAyuSmannudaka ! zrutvA tvadIyaM prathaM nizamya cAvadhArya guNadoSa vicAreNa samyak jJAsyehaM ta'cyatAM vizrabdhaM tvayA svAniprAyaH sacAyaM sasAcaMvA uda kaH peDhAlaputrogautamamevamavAdIt // 5 // ||ttiikaa-tsmiNshc vanakhamapradeze nagavAn gautamasvAmI zrIvardhamAnasvAmigaNadharovita rati / athAnaMtaraM jagavAn gautamasvAmI tasminnArAme saha sAdhunirvyavasthito'thAnaMtaraMNa miti vAkyAlaMkAre udakAkhyo niryathaH peDhAlAtraH pArthApatyasya pArzvasvAmiziSyasyApa tyaM ziSyaH pArthApatyIyaH saca medAryogotreNa / yenaiveti saptamyarthe tRtIyA / yasyAM dizi ya sminvA pradeze nagavAna zrIgautamasvAmI tasyAM dizi tasminvA pradeze samAgatyedaM vakSyamANaM provAceti / yatra niyuktikAro'dhyayanobAnaM tAtparyaca gAthayA darzayitumAha / "pAsAvagi jo puhiyAina yaGagoyamaM ndgo|| sAvagapunnA dhammaM sou kahiyaMmi navasaMtA" // 1 // (pAsAvaviJcatyAdi) pArzvanAtha ziSyanadakAnidhAnathAyegautamaM dRSTavAn kiM tanAvakagataM zrAvakaviSayaM praznaM tadyathA no iMznUte sAdho ! zrAvakANuvratadAne sati sthUlaprANAtipAtA diviSaye tadanyeSAM sUkSmabAdarANAM prANinAmupaghAte satyAraMnajanite tadanumatipratyayaja nitaH karmabaMdhaH kasmAnna navati ? tathA sthUlaprANAtipAtAdi viSaye vratinastameva paryAyAM taragataM vyApAdayatonAgarikavadhanivRttasya tamevaM bahisthaM vyApAdayatazva tadvatanaMgajani taH karmabaMdhaH kasmAnna navatItyetatpraznasyottaraM gRhapaticauragrahaNavimodaNopamayA dattavAn taca zrAvakapraznasyaupamyaM gautamasvAminA kathitaM zrutvodakArakhyo niryathAupazAMtopagatasaM
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ e64 hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. dehaH saMvRttaiti / sAMprataM sUtramanuzriyate saudakogautasvAmisamIpaM samAgatya nagavaMtamida mavAdIttadyathA ghAyuSmangautama ! asti mama vidyate kazcitpradezaH praSTavyastatra saMdehAttaMca pradezaM yathAzruta nagavatA yathAca jagavatA saMdarzitaM tathaiva mama vyAgRNIhi pratipAdaya / e vaM dRSTaH sacAyaM nagavAn yadivA saha vAdena savAdaM dRSTaH sadAdaM vA zonananAratI vA praznaM dRSTastamudakaM peDhAlaputramevamavAdIttadyathA'picAyuSmannudaka! zrutvA navadIyaM praznaM nizamya cA vadhAryaca guNadoSavicAraNataH samyagaraM jhAsye taucyatAM vizrabdhaM navatA svAniprAyaM sadA caM codakaH peDhAlaputronagavaMtaM gautamamevamavAdIt // 5 // Anaso goyamA avi khalu kumAraputtiyA nAma samaNA niggaM thA tumhANaM pavayaNaM pavayamANA gAhAvaI samaNovAsagaM navasaMpannaM evaM paccarakAveMti emaba anieNaM gAdAvazcoraggahaNavimo kaNayAe tasahiM pANehiM NihAya daMmaM evaMehaM paccarakaMtANaM uppa carakAyaM nava evaMNDaM paccarakAvemANANaM upaccarakAviyaI nava evaM te paraM paJcakAvemANA atiyaraMti sayaM pattiNaM kassaNaM taM de sAM sAriyA khala pANA thAvarAvi pANA tasattAe paccAyaMti tasAvi pANA thAvarattAe paJcAyaMti thAvarakAyAna vippamaccamANA tasakA yaMsi navavaUMti tasakAyA viSpamuccamANA thAvarakAyaMsi uvavaUM ti tesiMcaNaM thAvarakAyaMsi navavamANaM ghANamayaM ghattaM // 6 // artha-(AulogoyamA ke0) aho AyuSyaman gautama ! (abikhalukumAraputtiyAnA maMsamaNAniggaMthA ke0) nizceM kumAraputra eve nAmeM, zramaNa niryathaDe. (tumhANaMpavayaNaMpava yamANA ke0) te tamAru pravacana bolatAM prarUpatAM, (gAhAvasamagovAsagaMnavasaMpannae vaMpaJcarakAveMti ke ) gRhapati zramaNopAsakaniyamodyuktaneM bhAvI rIteM paJcarakANa karAve te kahele ke, jemAM trasaprANIyono daMma, eTale vinAza, teno tyAga kare, e rIteM prANAti pAtanI virati karAve. (NamayanieNaM ke0) tathA rAjAdikaneM aniyogeM je prA NIno upaghAta thAya, te TAlIne anyanI virati karAve. to e rIteM sthUlaprANAtipAta nI virati kahetAM thakAM, anya jIvaneM upaghAtanI anumatino doSa lAge ? e rIte zaM kA jANIne kahele. (gAhAvazcoraggahaNa vimorakaNayAe ke0 ) gRhapati grahaNa moda ne barthaM, eTale mUkAvavAne arthe, eno vizeSa artha bAgala kaheze. etAvatA zrI vIranA zAsanane viSe zrAvakaneM adhikAreM (tase hiMpAhiNihAyadaM ke ) trasaprANI
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 6 nA mano niSedha ko tene udaka potAnA vyaniprAyeM karI dUSaveDe. ( evaM sahaM paJca rakaMtANaMDupaJcarakAryanavai ke0 ) ho gautama ! Na eve vAkyAlaMkAre e rIteM trasaprA lInA daMmano niSedha karIneM paJcarakANa karatAM duSTa pratyAkhyAna thAya ( evaM ehaMpa carakAvemA pADupaJcarakA viyadyanavai ke0 ) ema paccarakANa karAvanAraneM paNa, DuSTa pra vyAkhyAna karAvyuM, ema thAya. te kahebe ( evaMteparaM paJcarakA vemAlA ke0 ) e rIteM te paJcarakA karanAra zrAvaka, parne paJcarakANa karAvanAra sAdhu beDu, ( sayaMpatti ke0 ) potAnI pratijJAneM ( pratiyaraMti ke0 ) ullaMghana karebe, etAvatA vratanaMga karele . ( ka taM devaM ke0) te kevA hetu thakI pratijJA jaMga thAya? te pratijJA jaMganuM kAraNa kahe ( sAMsAriyAkhanupANA ke0 ) ni saMsArI jIva, ( thAvarA vipANA ke 0 ) je pRthvI, ap, tena, vAyu, vanaspati rUpa sthAvara jIva te paNa (tasattAepaJcAyaMti ke 0 ) tevA karmanA dathaka trasa paNe upaje, ( tasA viSANAyAvarattAepaJcAyaMti ke0) tathA trasa je beiiM yAdika jIvobe te paNa sthAvara paNe upaje, (thAvara kAyAvippa muccamANAta sakArya sinavava UMti ke 0 ) sthAvaranI kAyathakI mUkAraNA sakAyaneM viSe upaje. (tasakAyAvippamucca mAlAzrAvara kArya sicavavarddhati ke0 ) sakAya thakI mUkAlA thakA sthAvarakAyane viSe upa je kAmATeM (te siMcathAvara kAryaM siDavavANaM ke0 ) trasajIva sthAvarakAya mAMhe je vAre upanA, tevA (ThANameyaMdhattaM ke0 ) te sthAnaka trasakAyanuM daNANuM e kAraNa mA TeM pratijJAnaMga thAya. jema koi eke evI pratijJA karI je mahAre nAgarIka puruSa haNavo nahIM. ne par3hI teja nAgarIka puruSa koI dhArAmAdikane viSe beTho hoya, tyAM tene ha to tena pratijJAnaMga na thAya ? apitu thAyaja tema khaMhIM paNa trasajIvanA ghAtanI nivRtti karI, khaneM sthAvara jIvanA ghAtanI nivRtti nathI karI to, je vAreM sajIva sthAvara mAMhe yAvI upaje tevAre tethe te trasajIvaja viNAzyA, ema karatAM pratijJAno naMga thayo // 6 // // dIpikA - no gautama ! yati saMti kumAraputrAnAma niryathA yuSmadIyaM pravacanaM pravadaMtaH / tathAhi gRhapatiM zramaNopAsakaM upasaMpanna niyamagrahaNodyataM pratyAkhyAparyaMta pratyAkhyAnaM kArayati tadyathA / traseSu daMmaM hiMsAM nihAya tyaktvA prANAtipAtanivRtti kurveti ( ema be ti ) nAnyatra svamateranyatra rAjAdya niyogena yaH prANighAtona tatra nivRttiriti tatra sthUla prANivizeSaNAttadanyeSAM jIvAnAM hiMsAtu matidoSaH syAdityAzaMkAvAn prAha / ( gAhA vaicorati ) yasyArtho'ye nAvayiSyate ( evaM ehati) udakavAha / ehamiti vAkyAnaM kAre / evaM pratyAkhyAnaM kurvatAM zrAddhAnAM duHkhapratyAkhyAtaM navati pratyAkhyAnajaMgasadbhAvA
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ e66 tiIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. tathA evaM pratyAkhyApayatAM pratyAkhyAnaM kArayatAM sAdhUnAM uSTaM pratyAkhyAnadAnaM navati evaM pratyAkhyAnaM kurvataH kArayaMtazca svAM pratijJAmaticaraMtyatilaMghayaMti (kassaNaMtaMhenaM ) kasmA torityrthH| pratijhAnaMgakAraNamAha / (saMsAriyAityAdi) sAMsArikAH khalu prANinaH sthA varAapiprANinastrasatayA pratyAyAMti trasAzca sthAvaratveneti / evaMsati pratijhAlopaH syAt yathA nAgarikona haMtavyati pratijJA yena katA sayadi udyAnasthaM nAgarikaM hanyAtadA ta sya kiM pratijJAlopona syAt ? evamatrApi yena trasavadhanivRttiH kRtA sa yadi tameva trasaMsthA varakAyasthitaM haMti tadA tasya kiM na navetpratijhAlopaH? nvtyevetyrthH| trasakAyAnmucyamA nAH sthAvarakAye natpadyate sthAvarakAyAnmucyamAnAzca trasakAye naca kiMcilliMgamasti yena jhAyate'yaM traso'nUtpUrva sthAvaroveti (tesiMcaNaM) teSAM trasAnAM sthAvarakAye natpannAnAM zrAvasyAraMnavataH sthAnamidaM sthAvarAkhyaM ghAtyaM syAt // 6 // // TIkA-tadyathA no gautama ! astItyayaM vinaktipratirUpakonipAtaiti bavharthavRttihI tastatazcAyamarthaH / saMti vidyate kumAraputrAnAma niZthAyuSmadIyaM pravacanaM vadaMtastadyathA gRha pati zramaNopAsakamupasaMpanna niyamAyosthitameva pratyAkhyApayaMti pratyAkhyAnaM kaaryNti| ta yathA sthUleSu prANiSu daMmayatItidaMmaH prANyupamardasta nihAya parityajya prANAtipAtaniTa ttiM kurvti|taamevaapvdti|naanytreti|svmniissikaayaaynytr rAjAdyaniyogena yaH prANyupa paghAtona tatra nivRttiriti / tatra kila sthUlaprANivizeSaNAttadanyeSAmanumatipratyayadoSaH syAdityAzaMkAvAnAha / (gAhAvaityAdi) asya cArthamuttaratrAvi vaayissyaamH| yenAniprA yeNodakazcoditavAMstamA viSkurvannAha (evaMehamityAdiH) ehamiti vAkyAlaMkAre avadhAra aivaa| evameva trasaprANivizeSatvenAparasUtrasaMnUta vizeSaNarahitatvena pratyAkhyAnaM gRehatA zrAvakANAM kuSpratyAkhyAnaM navati pratyAkhyAnanaMgasanAvAttathaivameva pratyAkhyApayatAmapi sAdhUnAM uSTaM pratyAkhyAnadAnaM navati / kimityatayAha / evaM te zrAvakAH pratyAkhyAnaM gR haMtaH sAdhavazva paraM pratyAkhyAparyataH svAM pratijhAmaticaraMtyatilaMghayaMti (kassaNaMhenati) prArutazailyA ksmaaitorityrthH| tatra pratijJAnaMgakAraNamAha / (sAMsAriyAityAdi) saMsA rovidyate yeSAM te saaNsaarikaaH| khlurlNkaare|praanninojNtvH sthAvarAH prANinaH dRthivyapte jovAyuvanaspatayaH saMtopi tathAvidhakodayAtrasatayA trasatvena dIDiyAdinAve pratyAyAM tyutpadyate tathA sAyapi sthAvaratayetyevaM ca parasparagamane vyavasthitetyavazyaM nAvI prtijnyaavilopH| tathAhi / nAgarikomayA na haMtavyaityevaMnatA yena pratijJA gRhItA sayadA bahirArAmAdau vyavasthitaM nAgarikaM vyApAdayetkimetAvatA tasya na navetpratijhAvilopaH ? evamatrApi yena trasavadhanivRttiH kRtA sayadAtameva trasaM prANinaM sthAvarakAyasthitaM vyA
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e pAdayetkiM tasya na navetpratijhAvilopaH? navedevetyarthaH / evamapi trasasthAvarakAye samutpa nAnAM trasAnAM yadi tathAnUtaM kiMcidasAdhAraNaMliMgaM syAttataste trasAH sthAvaratvenApyutpa nAH zakyaMte paridatu naca tadastItyetadarzayitumAha / (thAvarakAyA-ityAdi ) sthAvarakA yAtsakAzAdividhamanekaiH prakAraiH prakarSaNa mucyamAnAH sthAvarakAyAyuSA tadyogyaizcAparaiH karmaniH sarvAtmanA trasakAye samutpadyate tathA trasakAyAdapi sarvAtmanA vimucyamAnAsta karmaniH sthAvarakAyeM samutpadyate tatra cotpannAnAM tathAnUtatrasaliMgAnAvAtpratijJAlopa ityetatsUtreNaiva darzayitumAha / (tesiMcaNamityAdi ) teSAM trasAnAM sthAvarakAye samutpa nAnAM gRhItatrasaprANAtipAtavirateH zrAvakasyApyAraMnapravRttatvenaitatsthAvarAkhyaM ghAtyaM sthAnaM navati tasmAdanivRttatvAttasyeti // 6 // evaMeha paJcakaMtANaM supaccarakAyaM nava evaMNha paccarakAvemANA NaM supaccakhAviyaM nava evaM te paraM paJcakAvemANA pAtiyaraM ti sayaM pazyaM Namaba aninageNaM gAdAvazcoreggadaNavi mokaNayA tasanUehiM pANehiM NihAya daMma evameva saranA sAe parakame viGamANe je te kodAvA lohAvA paraM paJcarakAveti ayaMpi No nvaese No NeAnae nava aviyAI Anaso goyamA tumnapi evaM roya // 7 // artha-dave nadaka potAnA aniprAyeM jema pratijJA naMga na hoya, tema kahele. (evaM ehaMpaccarakaMtANaM ke0 ) ke jema DhuM kaDhuMbu tema paJcakhANa karatAM (supaJcarakAyaMnava ke0) rUDu paJcarakANa thAya (evaMehaMpaccarakAvemANANaM ke0) ema paJcarakANa karAvatAM thakAM (supaccarakA viyaMnava ke0) rUDu paJcarakANa karAvyu ema thAya (evaMteparaMpaccarakAvemANA ke0) e rIte te zrAvaka paJcarakANa karatA thakAM aneM sAdhue paJcarakANa karAvatAM thakAM (NA tiyaraMtisayaMpAka ke0) potAnI pratijhArnu ullaMghana na kare kevI rIteM ullaMghana na ka re? te kaLe. (NamayanigeNaMgAhAvazcoraggahaNavimorakaNayA ke0 ) je gRha pati evI rIteM paccarakANa kare ke rAjAdikanA aniyoga yakI anya coragrahaNa co rIkarI grahyo te mokSaNane nyAyeM e paNa yukta paraMtu, (tasanUehiMpANe hiMNihAyada ke) trasa nUta prANIno vinAza nahIM karUM, eTale eno yuM artha ? to ke, jUta zabdanuM vize SaNa adhika kahiye to paJcarakANa na nAMge jyAM sudhI te trasajIva trasaneM rUpele, tyAM su dhIna haNavo, jema koi ekane udhanI vigayano paJcarakANDe teneM dadhine jamave karI do
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ e6 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM pa nathI, tema prasanUta satva, hAvA nahI evI pratijJAnA karanArane sthAvaraneM havA thakI, paJcarakANano jaMga na thAya. (evamevasanAsAeparakkamme ke0 ) to juoo ? ke ; eneM evaM nASAnuM parAkrama ( vikramANe ke0 ) vidyamAna bate sane sthAnakeM trasanUta e vI bhASAneM bolatAM (jete ke0 ) je koi sAdhu (kohAvAlodAvAparaMpacca rakAveM ti ke0 ) krodha thakI, athavA lona thakI, paraneM eTale bIjAneM nUta zabda TAlI trasa jIvano pa carakANa karAve, to teneM mRSAvAda lAge, ne evA paJcarakAlanA benAraneM avazya nizveM vratajaMga thAya ( pilo nava ese kiM lole khAnaenavai ke0 ) e rIteM jotAM, e upadeza to nathI, e nyAya mArga nathI, huM ema jANubuM mATeM (viyA iMyAnalogoyamA ke0 ) pisaMbhAvanAyeM ho yAyuSyaman gautama ! (tunaM pievaMroya ke 0 ) tamaneM paNa huM huM buM vAta rUce evaDhe. e vAta vakhANavA yogyate // 7 // || dIpikA - evaM nAgarikadRSTAMtena trasameva ghnataH pratijJAlopaH syAt / udakaH punaH svAniprAyamAha / evaM pratyAkhyAnaM kurvatAM supratyAkhyAtaM navati evaM pratyAkhyApayatAMca ta deva / evaM pratyAkhyAnaM kurvatAM kArayatAMca na svapratijJAlopaH / yathA ( ema betyAdi ) evaM gR hasyaH pratyAkhyAti trasanUteSu vartamAnakAle trasatvenotpanneSu prANiSu daM vadhaM nihAya tyaktvA pratyAkhyAnaM karoti / tadiha nUtatva vizeSaNAt sthAvaraparyAyaprAptasya vadhepi na pra tijJAlopaH nAnyatrA niyogena rAjAdya niyogAdanyatra pratyAkhyAnaM gRhapaticaura vimokSaNa tayeti samyaguktaM / tasmAdbhUtatvA vizeSaNAMgIkAre yathA dIra vikRtipratyAkhyAyinoda dhina 6 pi na pratijJAnaMgaH tathA trasanUtAna daMtavyAiti pratijJAvataH sthAvara hiMsAyAmapi na pratyAkhyAnAticAraH / evaM vidyamAne sati bhASAyAH pratyAkhyAnavAcaH parAkrame nUtA vizeSa doSaparihArasAmarthyaM / evaM doSaparihAropAye sati kecana krodhAdA lonA hA zrAvakaM ni vizeSaNameva pratyAkhyAparyaMti teSAM mRSAvAdaH syAt gRhNatAMca vratalopaH / tadevamyamapi dietristarraH kiM bhavatAM no naiyAyikonyAyopapannojavati apivAyuSmanjautama ! eSapastucyamapi rocate // 7 // // TIkA - tadevaM vyavasthite nAgarikadRSTAMtena trasameva sthAvaratvenAyAtaM vyApAdayaMto'vaM iyaMnAvI pratijJAvilopoyatastataevaM maduktayA vakSyamANanItyA pratyAkhyAnaM kurvatA supra vyAkhyAtaM navatyevaMca te pratyAkhyApayaMtonAticaraMti svIyAM pratijJAmityetaddarzayitumAha / ( betyAdi ) tatra gRhapatiH pratyAkhyAnamevaM gRhAti tadyathA trasanUteSu vartamAnakA satvenotpanneSu prANiSu daMmayatItidaMmaH prApyupamardastaM vihAya parityajya pratyAkhyAnaM For Private Personal Use Only
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH ehae karoti tadiha nUtatvavizeSaNAtsthAvaraparyAyApannavadhepi na pratijJAvilopaH / tathA trasanU tAH satvAna haMtavyAztyevaM pratijJAvaMtaH sthAvara hiMsAyAmapi ttprtyaakhyaanaaticaarH| ta devaM vidyamAne sati nASAyAH pratyAkhyAnavAcaH parAkrame nUtavizeSaNAdoSaparihArasAmarthya evaM pUrvoktayA nItyA sati doSapariharaNopAye te kecana krodhAdalonAkSA paraM zrAvakAdi kaM nirvizeSaNameva pratyAkhyApayaMti teSAM pratyAkhyAnaM dadatAM mRSAvAdonavati gRhnatAM cA vazyaMnAvI vrtvilopiti| tadevamayamapi no'smadIyopadezonyupagamonUtatva vizeSaNavizi STaH padaH kiM navatAM no naiva naiyAyikonyAyopapannonavatIdamuktaM navati nUtatva vizeSaNena hi trasAna sthAvarotpannAna hiMsatopi na pratijJAticAraityapi caitadAyuSmana gautama ! |tu jyamapi rocate // 7 // savAyaM nagavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI saMto nadagA no khalu amde evaM royaje te samaNAvA mAhaNAvA e vamAzkaMti jAva parUveti No khala te samaNA vA NiggaMthAvA nAsaM nAsaMti aNutAviyaM khalu te nAsaM nAsaMti apnAzkaMti khalu te samaNe samaNovAsaevA jehiMvi annahiM jIvahiM pANediM nUedi sattehiM saMjamayaMti tANavite apnAzkaMti kassaNaM taM de sAMsAriyA khalu pANA tasAvi pANA yAvarattAe paJcAyati thAvarAvi pANA tasattAe paJcAyati tasakAyAna viSNamuccamANA thAvarakAyaMsi gvavaUMti thAvarakAyA vippamuccamANA tasakAyaM si navavaUMti tesiMcaNaM tasakAyaMsi navavannANaM gaNameyaM aghattaM // // artha-e prakAre kahe bate, (savAryanagavaMgoyamenadayaMpeDhAlaputtaevaMvayAsI ke0 ) vAdeM sa hita nagavAn zrI gautama, yA prakAreM udaka peDhAlaputra pratye bolyA ke, (AusaMtonadagA nokhaluamheevaMroya ke0) aho AyuSyaman udaka ! e je teM vacana kahyAMne te ni zvethI thamane rucatAM nathI, (jetesamaNAvAmAhaNAvAevamAiskaMti ke0)je te zramaNa, brA hmaNa, nUta zabda ghAlIne trasajIvano paJcarakANa kariyeM ema kahe, (jAvaparUti ke0) yAvat prarUpe, (gokhalutesamaNAvANiggaMthAvA ke0) nice te zramaNa niyaMtha na hoya kA raNa ke, (nAsaMnAsaMti ke0) te evI nirati nASA bole (aNutAviyaMkhalutenAsaMnAsaM ti ke0) je anyanuM anya prarUpatAM eTale ekanuM bIjuM prarUpatAM sAMjalanAraneM kevala tha 122
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ (e vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. nutApa upaje, te kAraNe nizce te anutApita nASA bolele. (apnAiskatikha lutesamagasamaNovAsaevA ke0) nizce te zramaNa brAhmaNa, sAdhuneM, tathA zramaNopA kaneM, anyAkhyAna Ape, eTale jUTho kalaMka Ape, (jehiMviannehiM ke 0 ) tathA je bI jA paNa, (jIve hiMpANehiMnae hiMsattehiMsaMjamayaMti ke ) jIva, prANa, nUta, aneM satvaneM viSe je saMyama pAle, (tANavi ke0) te paNa ( teapnAzkaMti ke0) tene anyAkhyAna jA evaM (kassaNaMtaMhenaM ke0) teno hetu guM? te kaheje. ( sAMsAriyAkhalupANA ke ) je kAraNa mATeM nice saMsArI jIva je te paraspara jAti mAho mAMhe saMkrame, trasa jIva viNazIne sthAvara paNe upaje, aneM sthAvara prANI viNazIneM, trasapaNe napaje, tathA trasakAya sarvathA trasanuyAyuSya tyAgIne sthAvarakAya mAMhe upaje, aneM sthAvarajIva sarvathApi sthAvaranuM AyuSkarma tyAgIne trasakAyane viSe napaje, te trasakAyaneM viSe upa nA trasakAyatuM sthAnaka e aghAtya eTale ghAtavAnuM karma lAge nahIM. je kAraNa mATeM te zrAvakeM trasajIva uddezIne sthUlaprANAtipAtano viramaNa kasyoDe aneM sthAvarakAyane vi pe avira tine e kAraNa mATeM vratanaMga na kahevAya paraMtu je, tamAre aniprAyeM judA ju dA jIva naddezIne prANAtipAtanI nivRtti kIdhI, te kIdhe bate anya paryAyeM pahotA evA jIvanI virAdhanA karatAM vratanaMga thAya, to koineM paNa samyak vratanuM pAlatuM dekhAtuM na thI. e kAraNe tame anyAkhyAna nASA boloDo, tathA yahIM nUtazabdanuM grahaNa karoDo, te paNa niHkevala vyAmohaneM arthejale. je kAraNa mATeM nUtazabda upamAyeM pravarnele, jema devalokanUta nagara, paraM natu devalokaH tema ahIMyAM tame paNa vaktavyatAyeM trasanUta ketAM trasa sarakhA jIva jANavA paraMnatu trasa, athavA je nUtazabda tadarthavAcI vartene jema zI tanUta nadaka ketAM zItalajalaja jANavU. tema trasanUta ketAMtrasaja kevAya. ahIMyAM nU tazabda ketAM punarokti doSa. ema zrI gautamasvAmiyeM nUtazabdanuM nirAkaraNa kAM // 7 // // dIpikA-savAdaM nagavAn gautamastaM udakaM peDhAlaputramevamavAdIt / AyuSmannudaka ! no khalu asmanyametazecate yadidaM trasakAyaviratau nUtatva vizeSaNaM tadasmanyaM na rocataitya rthH| evaMsati ye zramaNAvA brAhmaNAvA evamAkhyAti te yathArthI nASAM na nAte kiMtu? anutApinInASAM nAte anyathA nASaNehi parasyAnutAponavati te'nyAkhyAti zramaNo pAsakAna sajUtadoSaprakaTanenAnyAkhyAnaM dadate (jehiMti ) yeSvapi anyeSu jIveSu ye saM yamayaMti saMyamaM kuvaiti tathA brAhmaNAmayA na tavyAztyukte sayadA varNAtare tirya vA sthitasta kSadhe brAhmaNavadhayApadyate nUtazabdavizeSaNAnAvAt / evaM sUkarAdirna haMtavya tyAdi vizeSavratAni te'jyAkhyAti dUSayaMti kasmAtoH? yasmAtsAMsArikAH prANAstrasAH
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAhAdurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. ugl sthAvaratvena sthAvarAstrasatvena pratyAyAMti trasakAyAttadAyuSkena mucyamAnAH sthAvarakAye sthAvarakAyAcca tadyogyakarmaNA mucyamAnAstrasakAye utpadyaMte teSAM trasakAye samutpannAnAM sthAnametatrasakAyAkhyamaghAtyaM aghAtArha navati sthUlaprANighAtAnnivRttaH zrAddhaH tannivR tyAca trasasthAnamaghAtyaM syAt tasya tIvrAdhyavasAyotpAdakatvAllokagarhitatvAcca sthAvara kAyAJcAnivRttaiti tatsthAnamasya ghAtyamityudakaprAha // 8 // // TIkA - evametadyathA mayA vyAkhyAtamanihito gautamaH sadhAcaM savAdaM vA tamudakaM pe DhAlaputramevaM vakSyamANamavAdIt tadyathA / no khalvAyuSmannudakAsmacyametadevaM tadyathA tvayo cyate tocataiti / idamuktaM navati yadidaM sakAyaviratau nUtatvavizeSaNaM kriyate tanni rakatayAsmabhyaM na rocataiti / tadevaM vyavasthite jo udaka ! ete zramaNAbrAhmaNAvA evaM nU tazabda vizeSaNatvena pratyAkhyAnamAcate / tadyathA / paraiH pRSTAstathaivaM bhASate pratyAkhyAnaM sva taH kurvataH kArayaMtazcaivamiti savizeSaNaM pratyAkhyAnaM jAvaMte tathaivameva savizeSaNapratyA khyAnarUpaNAvasare sAmAnyena prarUparyaMtaM evaMca prarUpatona khalu te zramaNAvA niryathAvA vya zrISAM jAte'pi tvanutApayatItyanutApikA tAM tathAbhUtAM ca khalu te bhASAM nApate anyathA nApaNe hyapareNa jAnatA bodhitasya satonutAponavatItya to nutApiketyucyataiti / punarapi teSAM savizeSaNapratyAkhyAnavatA mulbaNadoSo dvinAvaviSayAha / ( nAiskaMtItyAdi ) te hi savizeSaNapratyAkhyAnavAdinoyathAvasthitaM pratyAkhyAnaM dadataH sAdhUn gRehutazca zrama gopAsakAna jyAkhyAtyanUta doSonAvanato'nyAkhyAnaM dadati / kiMcAnyat / ( jehiMvItyAdi) ratory prANinUteSu jIveSu satveSu viSayabhUteSu viziSya ye saMyamaM kurvati saMyamayaM ti / tadyathA brAhmaNona mayA daMtavya ityukte sayadA varSAMtare tiryakkuvA vyavasthitobhavati ta 6 brAhmaNavAdyate nUtazabda vizeSaNAt tadevaM tAnyapi vizeSavratAni sukaromayA na haM tavyaityevamAdIni vizeSaNavAdino'nyAkhyAMti dUSayaMti / kimityatazrAha / (kassa eA mityA di) kasmAdetosta dasa taM dUSaNaM bhavatIti yasmAtsAMsArikAH khalu prANAH parasparajAtisaMka maNanAjoyatastatastrasAH prANinaH sthAvaratvena pratyAyAMti sthAvarAzva trasatveneti / trasakA yAcca sarvAtmanA sAyuSkaM parityajya sthAvarakAye tadyogyakarmopAdAnAtpadyate tathA sthAva kAyAcca tadAyuSkAdinA karmaNA vimucyamAnAstra sakAye samutpadyaMte teSAMca trakAye sa mutpannAnAM sthAnametatra sakAyAkhyamaghAtyamagha / tArha navati / tasmAttena zrAvake trasAnuddi zya sthUlaprANAtipAta viramaNaM kRtaM tasya tIvrAdhyavasAyotpAdakatvAllokagarhitatvAcceti / tatrAsau sthUlaprANAtipAtAnnivRttastannivRttyAca trasasthAnamaghAtyaM vartate sthAvarakAyAccA nivRttaiti tadyogyatayA tatsthAnaM ghAtyamiti / tadevaM sanavadaniprAyeNa viziSTasatvodeze For Private Personal Use Only
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. nApi prANAtipAtanivRttau katAyAmaparaparyAyApannaM prANinaM vyApAdayatovratacaMgonavati ta tazva na kasyacidapi samyagvratapAlanaM syAdityevamAkhyAtamanUtadoSonAvanaM navaMtodadati / yadapi navanirvartamAnakAlaM vizeSaNatvena kilAyaM nUtazabda upAdIyate'sAvapi vyAmohAya kevalamupatiSThate / tathAhi / nUtazabdoyamupamAne vartate / tadyathA devalokanUtaM nagaramidaM na devalokaeva tathApi trasanUtAnAM sasadRzAnAmeva prANAtipAtanivRttiH kRtA syAnna sAnAmityatha tAdarthye nUtazabdoyaM yathA zItIbhUtamudakaM zItamityarthaH / evaM sanU tAstrasatvaM prAptAstathA ca sati trasazabdenaiva gatArthatvAtpaunaruktyaM syAdathaivamapi sthite nUta zabdopAdAnaM kriyate tathA ca satyatiprasaMgaH syAt / tathAhi / hIranUta vikRteH pratyAkhyAnaM karomyevaM ghRtanUtaM me dadasvaivaM ghaTanUtaH paTanUtaityevamAdAvapyAyojyamiti // 8 // savAyaM nadae peDhAlaputte nagavaM goyamaM evaM vayAsI kayare khalu te saMto goyamA tune vayaha tasapANA tasA na annadA savA yaM bhagavaM goyame nadayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI AnasaMto nadagA je tune vayada tasanUtA pANA tasA te vayaM vayAmo tasA pANA je vayaM vayAmo tasA pANA te tune vayaha tasanUyA pANA ee saMti svekSaNAtullA egaDA kimAnaso ime ne suppaNIyatarAe nava itasanUyA pANA tasA ime ne DuppaNIyatarAe navai tasA pANA tasA tato gamAnaso paDikosada evaM aniNaMdada ayaMpi nedo se No prAna navai // e // artha- have vAda sahita nadakapeDhAla putra, jagavaMta zrI gautamasvAmi pratyeM bolyo ke, ho ghAyuSyaman gautama ! ( tujhe ke0) tame ( kayare ke 0 ) prANIneM kevA (vayaha ke0) kahobo ? e Tale (tasapapAsA ke 0 ) trasaprANIja je hoya teneMja trasa kahobo ( khAna ke 0 ) atha ar (annA ke 0 ) koi bIje prakAreM kahoTho ? ema puDhacA thakA jagavaMta zrI gautamasvAmI vAdasahita udayapeDhAla putra pratyeM bolyA ke, aho zrAyuSyaman udaka ! je tameM kaho Dhoke, sanUta prANI trasa eTale pratIta ghaneM anAgatano niSedha karI, tameM varttamAna kAjaja lIdho, e kAraNa mATeM jeneM tameM trasanUtaprANI trasa kahoTo, teneM ghame saprANI trasa kahiyeM yeM, (eesaM tiDaveThANAtunA ke0 ) e ve sthAnaka pramArI tamArI vaktavya tAyeM paramArthato, ( egahA ke0) ekArtha eTale sarakhAMjale, emAM artha neda kAMhI nayI (kimAcasoimene suppa eIyatarAejavai ke0 ) to kevI rIteM ho yAyuSyaman ! e tamAro For Private Personal Use Only
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. e73 pada supraNIta eTale rUDo ema ame kema jANiyeM ? trasanUtaprANI trasa, e tamAro pakSa je, aneM trasaprANI trasa e amAro padaLe, to te amAro pada kevI rIteM supraNIta e Tale mATho thAya? trasaprANI trasa, ema ekArtha vartamAna e zabdano tamaneM kevo vyAmo ha upano? je, (tatoegamAnasopaDikosaha ke0 ) temAM tame eka padanI prazaMsA ka robo. eTale sthApana karoDo (ekaMthaniNaMdaha ke) eka pakSnI niMdA karoDo (ayaM pinedo ke0) e tamAro neda pagaDe, (seNoNeyAnaenava ke0) te nyAyopapanna na hoya, e nyAyamArga nathI. // 5 // // dIpikA-nudakayAha / udakogautamamavAdIt he vAyuSman gautama ! katarAnprANino yUyaM vadatha trasaprANinaiti / atha sahAcaM gautamaudakamavAdIt AyuSmannudaka! yAnprANi noyUyaM vadatha trasajUtAstrasatvena vartamAnAnapyeSyAstAneva vayaM vadAmastrasAti / ye yA na vayaM vadAmastrasAMstAnyUyaM vadatha trasanUtAn ete 6 sthAne tulye ekArthe eva nAtra kazcida rthnedH| evaM satyayaM yuSmadIyaH padaH kiM sUpanItataroyuktiyuktaH trasanUtAH prANAityayaMtu padoHpraNItataro'yuktaH pratinAsate koyaM vyAmohocavatAM yena zabdanedAdikaM pakSamAko zatha ditIyaM tvaninaMdatha / ityayamevAMgIkArojavatAM no naiyAyikona nyAyopapannaH u jayorapi pakSyostulyatvAt // 5 // // TIkA-tadevaM niraste natazabda satyudakAha / (savAyaMudaeityAdi) sahAcaM sa vAdaM codakaH peDhAlaputronagavaMtaM gautamamevamavAdIt / tdythaa| he thAyuSman gautama! katarA prANinoyUyaM vadatha trasanUtAstrasatvenAvijUtAH prANinastaeva trasAH prANAztyutAnyathe tyevaM dRSTonagavAn gautamastamudakaM sAcaM peDhAlaputramevamavAdIt / tadyathA / vAyuSmannuda ka! yAnprANinoyUyaM vadatha trasanUtAstrasatvenAvitAH prANinonAtItAnApyeSyAH kiMtu ? vartamAnakAlaeva trasAH prANAti tAneva vayaM vadAmastrasAsvasatvaM prAptAstatkAlavartinaeva trasAH prANAiti / etadeva vyatyayena binaNipurAha / (jevayamityAdi ) yAnvayaM vadAma strasAevaprANAstrasAH prANAstAneva yUyamevaM vadatha trasanUtAevaprANAstrasAH prANAH evaMca vyavasthite ete anaMtarokte he api sthAne ekArthe tulye navatonahyatrArthanedaH kazcidastya nyazabdanedAdityevaM vyavasthite kimAyuSman ! yuSmAkamayaM padaH suSTu praNItataroyuktiyuktaH pratinAsate / tadyathA / trasanUtAeva prANAstrasanUtAH prANAztyayaM padoHpraNItataronava ti pratinAsate navatAM / tadyathA / trasAeva prANAstrasAH prANAH saMti caikArthatvena navatAM koyaM vyAmohoyena zabdanedamAzrityAtaekaM padamAkozatha vitIyaM tvaninaMdatha iti / tada
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ UH dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM . yamapi tulyepyarthe satyeka pakSasyAkrozanamaparasya vizeSaNapakSasyAninaMdana mityeSadoSAcyupa gamojavatAM no naiyAyikona nyAyopapannojavatyunayorapi pakSayoH samAnatvAtkevalaM savizeSaNapade nUtazabdopAdAnaM mohamAvahatIti // e // bhagavaMcaNaM dAdu saMtegaiyA magussA navaMti tesiMcaNaM evaM vRttaM pukhaM navai po khalu vayaM saMvAemo muMmA navittA AgA rAna pagAriyaM pattae pAvaya evaM aNupuveNaM guttassa lisi sAmo te evaM saMkheti te evaM saMkhaM vvayaMti te evaM saMkhaM vA vayaMti nannaca abhinaNaM gAdAvazcoraggadAvimokalayAe ta sediM pAdi nihAya damaM taMpi tesiM kusalameva javai // 10 // artha- have eja prarthaneM dIpAvavA mATeM ( jagavaMca paMcadAdu ke0 ) nagavaMta zrI gautama svAmI kahe . ( saMtegazyAmapussAnavaMti ke0 ) koI eka halavAM karma vAlA manuSya ho ya, te pravarjyA pAlavAneM asamartha hoya, (te siMca evaM taM punavai ke0 ) teNeM pU rve ema kayuM hoya, zuM yuM hoya? te kahe. (lokhalu vayaM saMvAe momuMmAna vittA ke 0 ) ni meti hovAneM samartha nathI, (khAgArAkha lagA ripaittae ke 0 ) gRhasthAvAsa tyAgineM gArapaNuM aMgIkAra karI zakatA nathI. ( pAvayahaM pupuveNaM ke0 ) meM ghara thakI nikalIne varjyA ine anukrameM, (guttassa lisissAmA ke0 ) sAdhupaeM pAla, eTa zuM yuM ? toke, prathamato dezaviratirUpa, zrAvakano dharma pAlaguM, khaneM anukrameM pa zramaNano dharma pAlayaM. ( teevaM saMkheveMti ke0 ) te evI vyavasthA saMnalAve ( teevaM saM dai ho) te puruSa, evI vyavasthA sthApana kare eTale evI rIteM paJcakhANa kare, ( te evaM saMkhaMgavayaMti ke 0 ) neM paDhI teja pramANe manamAM ruDA prakAre sthApana kare. te Tea, (na ni evaM ke0 ) rAjAdikanA yaniyogeM karI trasaprANInI ghAtathI mAro vratanaMga nayI. ityAdika paJcakhANa, sAdhuno upadeza sAMjalI kare. tenI napara ( gAhAvaicoraggaha vimokaNayAe ke0 ) gRhapati je cora tenuM gRhaNa tathA vimokSa jema, eva gRhapati tathA rAjAno dRSTAMta kahe. ratnapuranAmA nagaraneM viSe ratnazekhara rAjA hato. tethe ekadA evo vicAra ko ke, yA kaumudI mahotsava karavo., paDhI ratnamAlA pramukha potAnI strIyoneM yA vA tanI vijJApanA karAvI je, svataMtrakrIDA, caMdanI cAMdanImAM vyApaNe karavI. valI potA nA nagaramA paNa udghoSaNA devarAvI je, koI manuSyeM khAja rAtreM nagaramAM na rahevuM, ghaneM For Private Personal Use Only
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga isarA. bAhera udyAnAM sAyaMkAleM jatuM ghane koi nagaramA raheze tenA zarIrano nigraha rAjA karaze te pramANeM rAjAnI udghoSaNAthI sarve manuSya sAyaMkAleM nagara bAhera gayAM, tathA rAjA paNa sapatnIka gayo. have te paDI, koi eka vaizyanA va putra hatA. te krayavikraya vyApAranA vyagrapaNAthI nagaramAMja rahi gayA, eTalAmAM sUryAsta thayo tevAreM nagara bAhera nikalavA lAgyA paraMtu gopura je nagaranA daravAjA, te baMdha thai gayA dIvA tevAreM na yatrAMta batA nagaramAMheMja koI sthale poteM gupta rahyA paThI kaumudI mahotsava saMpU f thayA naMtara rAjAyeM yArakSakaneM teDAvI kayuM ke, yaho yArako ! tameM rUDI rI teM koi puruSa, nagaramA rahelo hoyato teneM juvo ? tevAra par3hI nagaramA jotAM zreSThI nA va putro dIvA teneM dekhIneM, dhArakoyeM rAjAne vinavyo ke, svAmI ! koI eka zreSThI nA putra nagaramA rahyAve. tevAreM rAjAyeM te bae putrano vinAza karavAneM prAdeza yA pyo. evaM sAMjalI zreSThI, putrazokeM vyAkula bato rAjApAseM khAvIneM ema kahevA lAgyo , he svAmI! mArA kujano daya ma karo. neM je kAMI mArA gharamA kula kramAgata dhana be te sarva jeneM mArA bae putraneM jIvatA mUko ? e pramANe zreSThiye kahe yake, rA jA atyaMta krodheM vyApta thayo thako, zreSThi pratyeM kahevA lAgyo ke, are pApiSTha ! rAjAnI zrAjJA te rAjAnA prANasamAna! jeNeM rAjAnI prAjJA na mAnI, teNeM rAjAnAM prANa hasyAM mATeM tahArA putra jIvatA mUkuM nahiM. evo rAjAno ghaNo ghAgraha jANIneM pharI zreSThI yeM pAMca putraneM jIvatA mUkavAnI vinaMti rAjAneM karI, topaNa rAjAyeM mAnyuM nahIM. te vAreM cAra putra mukAvanI vinatI karI te paNa mAnI nahIM, tevAreM traNa putra mukAvavAneM vinati karatepaNa rAjAyeM mAnI nahIM, tevAreM be putra mukAvavAnI vinati karI, te paNa rAjAyeM na mAnI. evo rAjAno chAgraha jAegI zreSThIyeM nagaramAMhelA mahoTA mahoTA lokoneM ekatA kI, te badhAneM rAjApAseM lai jaine rAjAne vinavyo ke, hesvAmI ! ta meM prajAnA pitA ho to sarvathA prakAreM amArA kulano daya karavA zuM mAmacobe ? yahiM yAM prAvelA moneM tameMja zaraNa ho eTale ghamAre tamAroja yAzraya be. tamane jAve to mAro ? ane jAveto jIvADo ? ema kahi zreSThI rAjAneM page lAgo te vAreM rAjAyeM nukaMpA karIneM va putramAMhethI eka mahoTA putraneM jIvato mUkyo. e ivya thakI dRSTAMta kahyo, dave dRSTAMtanI yojanA karele ke, jema zreSThI tema cAhiM zrAvaka jANavo, jema tyAM va putra tema cAhiM bakAya jANavA. jema zreSThIyeM vilApa karavAthakI rA jAyeM va putra maheMthI eka putra jIvato mUkyo, tevAreM zreSThI potAneM kRtArtha mAna to, eTale bIjA pAMca putranI upara zreSThIneM vinAza karavAno nAva nathI, paraMtu zuM kare ! je rAjA koi rIteM mUke nahiM ? tema yahIM paNa sAdhu zrAvakaneM saMrakSaNa For Private Personal Use Only
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM . karavAneM upadeza khApeDhe. paraMtu zrAvaka poteM azaktapaNAneM lIdhe eka trasakAya rAkhI zake be. te vAreM sAdhu paNa je kAM zrAvaka rAkhe te zrAvakaneM kRtArtha poteM jANe, paraMtu bIjA pAMca kAya zrAvaka virAdhe be. tenI anumati sAdhuneM nathI, e kAraNeM tenuM karma kAMi lAge nahI. e nyAya upara " gAhAvazcoraggahaNa vimokaNayAe " e padano artha samApta thayo . have sUtra kI khAgatano saMbaMdha dekhADe ( tase hiMpA hiMnihAya damaM ke 0 ) sa be iMDiyAdika prANa, tehano vadha bAMgineM zrAvaka je virati kare. ( taMpi ke0 ) te virati pa ( te siMkulamevanavai ke0 ) te zrAvakaneM puSyarUpa hoya. ema jANavuM // 10 // 1 || dIpikA- kumata niSedhamAha / jagavaMcaNaM udAdu riti / bhagavAn gautamaH punarAha / saMti eke kecana manuSyAH yeSAM sAdhordharmakathakasya puraidamuktaM navati yathA na khalu varSa muMmAna vituM pravrajyAM grahItuM zaknumaH pragArAdanagAritAM pravrajituM vayamAnupUrvyeNa krameNa gotraM sAdhu tvamanuzleSayiSyAmaH / ko'rthaH ? vayaM dezaviratiM pAlayAmaH tataH krameNa cAritraM tataevaM te saMkhyAM vyavasthAM zrAvaryati pratyAkhyAnaM kurvataH prakAzaryati te evaM vyavasthAM sthAparyaMta sU pasthApayaMtica nAnyatrA niyogena / niyogorAjA niyogAdiH / tena trataM natopi na vratanaM gaH tathA gRhapaticoravimokSaNatayeti / yasyArthaH kathAgamyaH / sA ceyaM / ratnapure ratnaze khararAjJA svAMtaHpurAdistrINAM svairakrIDArUpaH kaumudI mahotsavo'nujJAtaH puruSeNa kenA pi nagaramadhye na stheyamityAghoSaNA kAritA nRpAdayaH puruSAH sarvepi udyAne sAyaM ja gmuH / ekasya vaNijaH SaT putrAH krayavikrayAdivyayAH puramadhyaeva tasthuH / sthagitAni gopurANi tataste niSkrAMte mahe rAjJA rakSakANAmuktaM pazyata nagare ko pi narosti nave ti ? tairvilokayadbhiH SaT putrAste dRSTAH rAjJo niveditAH rAjJA kupitena SAmapi vadhaH samA diSTaH / tatastatpitA zokAkulorAjAnaM vijJApayatisma / deva ! mA kRthAH kulakSyamasmAkaM / sarvadhanaM gRhyatAM mukhyaMtAM putrAH / evamuktepi rAjA kathamapi na muMcati putrAn tataH pitA sa putraghAtapravRttaM rAjAnaM jJAtvA paMcAnAM mocanaM yAcitavAn rAjA paMcAnapi na muMcati tata zvatvAroyAcitAH tathApi na manyate nRpaH / tatastrayoyA citAstepi na muktAH / tato dau mArgitau tAvapi yaca nRpaekaM putraM yAcitaH samagra paurajana vijJaptonRpaH putramekaM jyeSThaM muktavAn / yatreyaM dRSTAMtayojanA | samyaktvavAn zrAddhaH sarvaprANAtipAta viratiM kartumaza konRpasthAnIyaH SaTkAyapitRtulyena sAdhunA preritopi sarvaviratiM nAMgIkurute Samapi jI kAyAnmocayati sAdhuH / zrAdastu SAM mocane 'zaktojyeSThamekaM sakArya muMcati pAlaya tItyarthaH / sAdhurekamocanenApi kRtArthamAtmAnaM manyate / yathAca tasya vaNijona zeSapaMca putravadhAnujJA evaM sAdhorapi na zeSaprAvidhAnumatiH kiMtu ? yadeva vrataM gRhItvA yAneva sthU For Private Personal Use Only
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ey lasatvAn saMkalpavadhanivRttoradati shraadH| tannimittaM kuzalAnubaMdhaevetyAha / (tase hiM) trasenyodaMma hiMsAM tyaktvA yAvadiramati tAvattasya kuzalaM puNyameveti // 10 // // TIkA-yaca navatAsmAkaM prAgdoSonAvanamakAri tadyathA trasAnAM vadhanivRttau tada nyeSAM vadhAnumatiH syAt sAdhostathAsUtazabdAnupAdAnenAMtarameva trasaM sthAvaraparyAyApannaM vyApAdayatovratanaMgaztyaitatkucodyajAtaM parihatukAmayAha / (nagavaMcaNamityAdi) emi ti vaakyaalNkaare| nagavAngautamasvAmI cazabdaH punaH zabdArthe / punarAha ! tadyathA / saMti vi yaMte eke kecana laghukarmANomanuSyAH pravrajyAM kartumasamarthAsta kSyatirekeNaiva dharma cikIrSa vasteSAM caivamadhyavasAyinAM sAdhodharmopadezapravaNasyAyataidamuktapUrva navati / tdythaa| jo sAdho ! na khalu vayaM zaknumomuMmAnavituM pravrajyAM grahItumagArAgRhAdanAgAratAM sAdhunAvaM pra tipattuM vayaM tvAnupUryeNa kramazogotrasyeti gAM trAyaiti gotraM sAdhutvaM tasya sAdhunAvasya paryAyeNa pripaalyaatmaanmnushlessyissyaamH|idmuktN navati / pUrva deza viratirUpatayA zrA vakadharma gRhasthayogyamaniMdyamanupAlayAmastatonukrameNa pazcAttramaNadharmamiti / tataevaM te saM khyAM vyavasthAM zrAvayaMti pratyAkhyAnaM kurvataH prakAzayaMti / tadyathA / nAnyatrAniyogena / sacAniyogogaNAniyogobalAniyogodevatAniyogogurunigrahazcetyevamA dinAniyogena vyA pAdayatopi trasaM na vrtnNgH| tathA gRhapaticora vimodapatayetyasyAyamarthaH / kasyacitra hapateH SaT putrAstaizca satyapi pitRpitAmahakamAyAte mahati vitte tathAvidhakarmodayAjJa jakulanAMmAgAre cauryamakAri rAjapuruSaizca navitavyatAniyogena gRhItAste ityeke / pare tvanyathA vyAcadate / tdythaa| ratnapure nagare ratnazekharonAma rAjA tena ca parituSTena ratna mAlAyamahiSIpramukhAMtaHpurasya kaumudIpracAro'nujJAtastadavagamya nAgaralokenApi rAjAnu matyA svakIyasya strIjanasya tathaiva kIDanamanumataM rAjJAca nagare samimimazabdamAghoSitaM / tadyathAstamanopari kaumudImahotsave pravRtte yaH kazcitpuruSaH samupalabhyate nagaramadhye ta syA vijJaptikaH zarIranigrahaH kriyataityevaM ca vyavasthite satyekasya vaNijaH SaT putrAste ca kaumudIdine kraya vikrayasaMvyavahAravyagratayA tAva sthitAyAvatsavitAstamupagataH / tadaMtara meva sthagitAni ca nagara kSArANi teSAMca tatkAlAtyayAnna nirgamanamanUtataste jayasaMtrAM tAnagaramadhyaevAtmAnaM gopayitvA sthitAstatoniSkrAMte kaumudIpracAre rAjhA rakSikAH sa mAhUyAdiSTAyathA samyak nirUpayata yUyaM nAtra nagare kaumudIcAre kazcitpuruSovyavasthita ? iti |tairpyaardikaiH samyaka nirUpayanirupalanya SaDvaNikUputravRttAMtoyathAvasthitaeva rAjJa niveditaH / rAjhApyAjhAnaMgakupitena teSAM SaNmAmapi vadhaH samAdiSTastatastatpitA putravadhasa mAkarNanaguruzokavihalo'kAMmApatitakuladayonAMtalocanaH kiM katavyatAmUDhatayA gaNi 123
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ (e vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. tavidhayAvidheyavizeSorAjAnamupasthito'vAdIca gajadayA girA yathA mA kathAdevAsmAkaM ku lakSyaM gRhyatAmidamasmadIyaM kulakamAyAtaM svanujopArjitaM pranUtaM iviNajAtaM mucyatAM mu cyatAmamI SaT putrAH kriyatAmayamasmAkamanugrahati / evamanihitorAjA ta6canamAka ye punarapi savizeSamAdideza asAvapi vaNiksarvathAzaMkI sarvamocanAna niprAyaM rAjAnama vetya paMcAnAM mocanaM yAcitavAn tAnapyasau rAjA namoktumanAityevamanigamya caturmoca naka te sAdaraM vijJaptavAMstaM tayApi rAjA tamanAdRtya kupitavadanaeva sthitastatastrayANAM vi mocane kRtAdarasta tpitA'nUt tAnapyamuMcaMtaM rAjAnaM jJAtvA gaNitasvAparAdhodhyormocanaM prArthitavAMstathApyavajJApradhAnaM nRpatimavagamya tataH pauramahattamasametorAjAnamevaM vijJapta vAMstadyathA devA'kAMmaevAsmAkaM kulakSyaH samupasthitaH tasmAca navaMtaeva trANAyAlama taH kriyatAmekamatputra vimocanena prasAdati jaNitvA pAdayoH sapauramahattamaH patitorA jhApi saMjAtAnukaMpena muktastadekojyeSThaputrazati / tadevamasya dRSTAMtasya dArTItikayojaneyaM / tadyathA sAdhunAnyupagatasamyagdarzanamavagamya zrAvakamakhilaprANAtipAtaviratigrahaNaM prati coditopyazaktitayA yadA na sarvaprANAtipAtaviratiM pratipadyate yathA'sau rAjA vaNijotya rtha vilapitopi na SaDapi putrAna mumukSati nApi paMcacatusvikSiHsaMkhyAna putrAniti / tataeka vimodaNenAtmAnaM kRtArthamiva manyamAnaH sthitosAvevaM sAdhorapi zrAvakasya yathAzaktivrataM gRptahatastadanurUpamevANuvratadAnamavirukSamiti yathAca tasya vaNijona zeSaputravadhAnumiti zyopyastyevaM sAdhorapi na zeSaprANivadhAnumiti pratyayajanitaHkarmabaMdhonavati kiM tarhi? ya deva vrataM gRhItvA yAneva satvAn bAdarAna saMkalpajaprANivadhanivRttyA rakSati tannimittaH ku zalAnubaMdhaevetyetatsUtreNaiva darzayitumAha / (tasehimityAdi) trasyaMtIti trasAdIDiyAdaya stenyaH sakAzAnnidhAya nihAya vA parityajyeti yAvat daMmayatIti damastaM parityajya traseSu prANAtipAtaviratiM gRhItvetyarthastadapi ca trasaprANAtipAtaviramaNavrataM teSAM deza viratAnAM kuzalahetutvAtkuzalameva navati // 10 // tasAvi vuccaMti tasA tasasaMnArakaDaNaM kammuNA lAmaMcaNaM apnu vagayaM nava tasAmyaMcaNaM palirakINaM nava tasakAyahizyA te tana AnayaM vippajahaMti te tana AgyaM viSpajadittA thAvarattA e paJcAyati thAvarAvi buccaMti thAvarA thAvarasaMnArakaDeNaM kammu NA NAmaMcaNaM anuvagayaM nava thAvarA AnayaMcaNaM palirakI NaM nava thAvarakAyazyiA ta AnayaM vippajati ta A
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ee jyaM vippajahitA nuko paraloiyattAe paJcAyati te pANAvi vuccaM ti te tasAvi vuccaMti te mahAkAyAe te ciravizyA // 11 // artha-have je udayapeDhAlaputrano abhiprAya pUrva kahyo te e je,trasa jIva,sthAvara mAhe upano teno, yArAma ketAM dharaNyamAMhe bete vinAza karatAM, nAgarika puruSanI peThe avazya vrata naMga thAya. e bola TAlavA mATeM kahele. (tasAvivucaMti ke) trasa eTale be iMDiyAdika ema paNa kahiyeM, (tasAtasasaMjArakaDeNaMkammuNANAmaMcaNaMthapnavagayaMnava ke0) te trasa, pUrvabaMdha trasanAma karmaneM udayeM trasanAma pAme, panI (tasAvyaMcaNaMpalirakIrNanava ke0) NaM eve vAkyAlaMkAreM jevAre te trasakAyatuM zrAyuSya parivINa thAya. te trasakAyanI sthiti kyAM su dhI hoya ? te kahele (tasakAyahizyAte ke0) te trasakAya sthiti, jaghanyathakI aMtaramuhUrta aneM utkRSTasAdhika be hajAra sAgaropama pramANe hoya. (tatoAgyaviSpajahaMti ke0) te vAra par3I te trasapaNuM bAMke. (vippajahittA ke0) te trasapaNuM bAMjhIne (thAvarattAepaJcAyaMti ke0) sthAvara paNe upaje, (thAvarA vivucaMti ke0) tevAreM tene sthAvara paNa kahiyeM. (thAva rAthAvarasaMcArakaDe kammuNaNAmaMcaanuvagarvAnava ke0) te sthAvara, pUrva baMdha kasyu je sthAvaranAma karma, tenA udayathI sthAvara evaM nAma pAme, eTale sthAvara hoya, (thAvarA yAnayaMcaNaMpalirakInavara ke0) valI te jeTale te sthAvara- AyuHkarma pari dINa thAya. ( thAvarakAyahizyA ke0 ) have sthAvarakAyanI sthiti kevI hoya ? to ke, jaghanya aMtara muhUrta bane utkRSTa thakI anaMto kAla asaMkhyAta punalaparAvarta paryaMta, evI sthiti hoya. panI eTalI sthiti khapAvIne, (tamyAgyaM vippajahaMti ke0 ) tevAra panI sthAvara paNuM bAMke, (tamyAgyaM vippajahittA ke) te sthAvara sthiti bAMmIne (nukoparaloiyattAe paJcAyaMti ke0) valI paraloka paNe upaje. etAvatA trasapaNuM pAme. (tepANAvivucaMtiteta sAvivujAti ke0) te prANa paNa kahiyeM,te trasanAmakarmaneM udayeM,trasanAma paNe napanAle,mA TeM trasaprANa eve nAme kahiyeM, tathA trasa paNa kahiye. (temahAkAyAe ke0) te maho TI kAyA eTale lada yojana pramANa vaikriya zarIra vAlA evA mahAkAya kahiyeM. tathA (tecirahizyAe ke0) te cirasthitika, navasthitinIdhapekSAyeM tetrIza sAgaropama pramANa sthiti jAgavI. to yahIyAM zrAvakeM trasanuMja paJcarakANa kI, paraMtu sthAvarakAyapaNe upanA te jIvornu paJcarakANa nathI kA. te kAraNeM kayo vrata naMga thayo ? tathA tame je nAgarIkano dRSTAMta dekhAiyo te dRSTAMta paNa yahIM saMnave nahIM. te dRSTAMta devAthI ame ema jANIyeM jaiye je, tame gurunA mukha thakI sUtrArtha lIdho nathI kemake, nagarane dharme sahita te nAgarika kahiye te nAgarika puruSa mahAre haNavo nahIM, evI pratijJA grahaNa karIne pa
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM . trasa, nAgarika bAhira yArAmaneM viSe beThelAne viNAzatAM vratajaMga thAya? e dRSTAMta khaMhIM sthAvarane deM malato nayI kemake, te nAgarika puruSa jo bAhera dhArAmAdi kane viSe sthita hoya to paNa, tenuM nAgarika paNu guM jatuM rayuM ? tyAM paNa te nAgarika teja prakAreMbe. tehija varNebe, tehija pariNAmebe, e dRSTAMta paryAyeM trasaneM maje nahI, evaM jANI, tame yukta bolobo // 11 // go I || dIpikA - sApi hIMdiyAdayopi sAcyaMte sAstrasa saMcArakRtena karmaNA / saMjAronAma karmaNo'vazyaM vipAkAnunavena vedanaM / tacca sanAma pratyekanAma ityA dikaM satvena saMbaddhaM yadAyuSkaM udayaprAptaM syAttadA trasanAmAdikarmaNA sAucyate / tra sAyuryadA kINaM syAtrasakAya sthitizca kSINA syAt sAca jaghanyenAMtarmuhUrta utkRSTataH sAtirekasahasra 6 yasAgaramAnAstataste trasAyustyajaMti anyAnyapi tatsahacarakarmANi tyaktvA sthAvaratvena pratyAyAMti / sthAvarAcyapi tathaiva karmaNA sthAvaratvenotpadyate evaMsa ti sthAvarakAyaM prataH zrAddhasya kathaM sthUlaprANAtipAta nivRttitratanaMgaiti / kiMca ( yAva rAmAnaMti) yadA sthAvarAyuSkamapi dIpaM syAttathA sthAvara kAya sthitizca sA jaghanyenAMtarmu hUrta utkRSTatonaMtakAlamasaMkhyeyAH pujalaparAvartAH / tataste svAyuH parityajya nUyaH punara piparalokatayA sthAvara kAya sthiteranAvAtsAmarthyActrasatvena pratyAyAMti te trasAH prANAyapyu yaMtrAcyaM / mahAkAyAste yojanala pramANazarIra vikurvaNAt cirasthitikA ste navasthityapekSayA trayastriMzatsAgarAyuSkanAvAt / tatastrasanivRttireva zrAdena kRtA na tu sthAvarANAM / nAgarikadRSTAMtopyayuktaH / nAgarikona daMtavyaiti pratijJAM kRtvA bahiH sthitaM tameva paryAyApannaM natovratajaMgaiti tvatpakSaH / sacAyuktoyohi nagaradharmairupetaH sa bahiHstho pi nAgarika evAtaH paryAyApannaiti vizeSaNamayuktaM / sarvathA nagaradharmatyAgetu tameveti no padyate / sacAnyaeveti tathA trasatvatyAgAdyadA sthAvaratvaM prAptastadAnyaevAyamiti taM na tona vratajaMgaH // 11 // ' // TIkA - yacca prAganihitaM tadyathA tameva trasaM sthAvaraparyAyApannaM nAgarikamiva bahiH sthaM vyApAdayato'vazyaMbhAvI vratanaMgaityetat parihartukAmatryAha / ( tasAvItyAdi ) trasA piDiyAdayopi svasaMcArakRtena karmaNA navaMti / saMjAronAmAvazyatayA karmaNo vipA kAnunavane vedanaM / tacceha trasanAma pratyekanAmetyAdikaM nAmakarmAnyupagataM navati trasatvena ya paribandhamAyuSkaM tadyadodayaprAtaM navati tadA sasaMcArakRtena karmaNA sAiti vyapadi iyaM na tadA kathaMcitsthAvaratvavyapadezoyadAca tadAyuH parikSINaM navati / miti vAkya For Private Personal Use Only
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarAH G 1 laMkAre / kAya sthitikaM ca karma yadA parikSINaM navati tacca jaghanyatoMtarmuhUrtamutkRSTataH sAtirekasahasra 6yasAgaropamaparimANaM tadA tatastrasakAya sthiterabhAvAttadAyuSkaM te pari tyajatyaparAsyapi tatsahacaritAni karmANi parityajya sthAvaratvenodayaM yAMti / ityevaMca vyavasthite kathaM sthAvarakAyaM vyApAdayatogRhItatrasakAyaprANAtipAtanivRttaH zrAvakasya vrata gaiti / kiMcAnyat (yAvarAyAnyaMcalamityAdi) yadA tadapi sthAvarAyuSkaM parikSINaM nava ti tathA sthAvara kAya sthitizca sA jaghanyatoMtarmuhUrtamutkRSTato'naMtakAlamasaMkhyeyAH pujalapa rAvataiti tatastatkAya sthiterabhAvAttadAyuSkaM parityajya nUyaH punarapi pAralaukikatvena sthAvara kAya sthiterabhAvAt trasatvena sAmarthyAtpratyAyAMti / teSAMca trasAnAmanvarthitAnyani dhAnAnyanidhAtumAha / ( tepANAvItyAdi ) te trasasaMcArakRtena karmaNA samutpannAH saMtaH sAmAnyasaMjJayA prANAyapyucyaM te / tathA vizeSatastrasanayacalana yoriti dhAtvarthAnugamAnayaca janAnyAmupetAstra sAyapyucyaMte tathA mahAn kAyoyeSAM te mahAkAyAH yojanala pramA zarIra vikurvaNAttathA cirasthitikAya pyucyate / navasthityapekSyA trayastriMzatsAgaropamAyu SkasadbhAvAttatastrasaparyAyavyavasthitAnAmeva pratyAkhyAnaM tena gRhItaM natu sthAvara kAyatvena vyavasthitAnAmapIti / yastu nAgarikadRSTAMtojavatopanyasto'sAvapi dRSTAMtadASTatikayorasA myAtkevalaM navatonupAsitagurukulavA sitvamAviSkaroti / tathAhi / nagaradharmairupayukto nAgarikaH saca mayA na haMtavyaiti pratijJAM gRhItvA yadA tameva vyApAdayati bahiH sthitaM paryAyAnaM tadA tasya kila vratajaMgaiti navataH pacaiti / saca na ghaTate / yatoyohi na garadharmairupetaH sabahisthopi nAgarika evAtaH paryAyApannaityetadvizeSaNaM nopapadyate yatha sAmastyena parityajya nagaradharma nAsau vartate yatastamevetyetadvizeSaNaM nopapadyate tadevama trasaH sarvAtmanA trasatvaM parityajya yadA sthAvaraH samutpadyate tadA pUrvaparyAya parityAgA paryAyAnnatvAcca saevAsau na navati tadyayA nAgarikaH padbhyAM praviSTastarmApetatvA pUrvadharma parityAgAcca nAgarika evAsau na navatIti // 11 // savAyaM nadae peDhAlaputte jayavaM goyamaM evaM vayAsI prAnasaMto gomA ci se ke pariyAe jasaM samaNovAsagassa egapANA tivAyavira evi daMme nikitte kassaNaM taM devaM sAMsAriyA khalu pA pAyAvarAvi pANA tasattAe paccAyaMti tasAvi pAlA thAvara ttA paccAyaMti yAvara kAyAna vippamuccamANA save tasakAyaMsi navavati tasakAyAna viSpamuccamA sabai thAvarakAyaMsi navava ti tesiMcaNaM yAvara kAyaMsi navavannANaM ThagaNameyaM dhattaM // 12 // For Private Personal Use Only
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ en dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM artha - have vAdasahita udayapeDhAlaputra, nagavaMta zrIgautama pratye bolyA ke, ghaho ghAyuSyaman gautama ! te koi paryAya nathI ke, jeNeM kararI zramaNopAsaka zrAvakaneM eka prA yAtipAta virati viSayika daMmano tyAga kasyo jAya. te kevA hetuthI ? e kAraNa dekhADe be. saMsArI prANI paraspara mAMho mAMhe gatinA karanArabe. sthAvaraprANI trasa paNa upaje, yane saprANI paNa sthAvara paNe upaje. dave valI vizeSa kahe. sthAvara kAya farar at tAvatA sthAvarakAyanuM tryAyuSya tyAgI sarva trasakAya paNe upaje, pAula koi sthAvara rahe nahIM, tathA valI sakAya thakI mUkAtA etAvatA sakAyanuM yAyuSya tyAgIneM sarva, sthAvarakAya mAMhe upaje, pAula koi trasa rahe nahIM, tevAre te zrAvakaneM sthAvara mAMhe utpanna trasanuM sthAnaka halAeM, e vratajaMga thayo // 12 // // dIpikA - punarudakaH prAha / savAdamudako gautamamavAdIt / he gautama ! nAsti saka citparyAyaH yasminne prANAtipAta viramaNepi zramaNopAsakasya daMgovadhonikSiptaH pari tyaktaH syAt / korthaH / zrAdena trasamuddizya pratyAkhyAnaM kRtaM / saMsAriNA vAnyonyagamana saMnavAsAH sarvepi sthAvaratvaM prAptAstadA trasAnAmanAvAnnirviSayaM pratyAkhyAnamityarthaH / (ka sati) kena hetunA idamucyate sAMsArikAH khalu prANAH sthAvarAstrasatayA trasAdhyapi sthAvaratayA pratyAyAMti sthAvara kAyAdipramucyamAnAH svAyuSA sarve niravazeSakAstra sakAye samutpadyate sakAyAdapi tadAyuSA mucyamAnAH sarve sthAvarakAye samutpadyate teSAM trasA na sthAvara kAyotpannAnAM sthAnametadghAtyaM / yathA kenacitpratijJAtaM mayA nagara nivAsI na haMtavyaH tacca na 6 sitaM nagaraM tato nirviSayaM pratyAkhyAnaM / evamatrApi trasAnAmanAvAnni viSayatvamiti // 12 // // TIkA - punarapyanyayodakaH pUrvapakumAracayitumAha / ( savAryacad eityAdi) sAcaM savAdaM vodakaH peDhAlaputrojagavaMtaM gautamamevamavAdIt / tadyathA'yuSman gautama ! nAstya sau ka zcitparyAyoyasminneka prANAtipAta viramaNepi zramaNopAsakasya viziSTaviSayAmeva prANA tipAta nivRttiM kurvatodamaH prApyupamardanarUpo niciptapUrvaH parityaktapUrvobhavati / idamu taM navati / zrAvake saparyAyamekamuddizya prANAtipAta viratitrataM gRhItaM saMsAriNAM ca parasparagamanasaMnavAtteca trasAH sarvepi kila sthAvaratvamupagatAstatazca trasAnAvAnnirviSayaM ya pratyAkhyAnamiti / etadeva praznapUrvakaM saMdarzayitumAha / (kassAMtaMhena mityAdi) eAmiti vA kyA kare / kasya hetoridamabhidhIyate kena hetunetyarthaH / sAMsArikAH prANAH parasparasaMsaraNa zIlAyatastataH sthAvarAH sAmAnyena trasatayA pratyAyAMti trasAdhyapi sthAvaratayA pratyA For Private Personal Use Only
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga isarA. 83 yAMti / tadevaM saMsAriNAM parasparagamanaM pradaryAdhunA yatpareNa vivaditaM tadA viSkurvannAha / (thAvara kAyA ityAdi) sthAvarakAyAdipramucyamAnAH svAyuSA tatsahacaritaizca karmaniH sa a farazeSAstrakAye samutpadyaMte te sakAyAdapi tadAyuSA vipramucyamAnAH sarve sthAvara kAye samutpadyate teSAMca trasAnAM sarveSAM sthAvarakAyasamutpannAnAM sthAnametadghAtyaM vartate tena zrAvake sthAvara kAyavadhanivRtterakAraNAdataH sarvasya trasakAyasya sthAvara kAyatveno tpatternirviSayaM tasya trasavadha nivRttirUpaM pratyAkhyAnaM prApnoti / tadyathA kenacidvRtamevaMnUtaM gRhItaM yathA mayA nagara nivAsI na haMtavyastacco 6 sitaM nagaramato nirviSayaM tattasya pratyA khyAnamevamatrApi sarveSAM trasAnAmanAvAnnirviSayatvamiti // 12 // savAyaM jagavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM evaM vayAsI po khalu prA so assAkaM vattavaNaM tupraceva apavAdeNaM ci se pari yAe jeNaM samaNovAsagassa sabapAdi sabanaedi sabajIvedi sabasattediM daMge nikitte navai kassaNaM taM devaM sAMsAriyA khalu pANA tasAvi pANA yAvarattAe paccAyaMti thAvarAva pANA tasa tA paJcAyaMti tasAyAne viSpamuccamANA save yAvara kAryaMsi nava vajraMti yAvara kAyAna vippamuccamANA save tasakAryaMsi navavaUMti te siMcaNaM tasakAyaMsi navavannANaM gaNameyaM dhattaM te pANAvi buccaM ti te tasAvi buccati te mahAkAyA te ciravizyA te bahuyaraMgA pANA jehiM samaNovA sagassa supaccarakAyaM bhavati te prappayarAgA pANA je hiM samaNovAsagassa prapaJcakAyaM navai se mahayA tasakAyAna vasaMtassa navadviyassa paDivirayassa jannaM tujhevA annovA evaM vadaha eciNaM se samaNo ke pariyAe jaM se samaNovA sagassa ega pANA parie vi daMme Nikitte prayaMpi bhede se go yAnae javai // 13 // artha- have ema kahe te vAdasahita jagavaMta zrIgautama svAmI, udayapeDhAla putra pratye ema bolyA ke, niveM graho yAyuSyaman udaka ! ( khassAkaMvattavaeNaM ke0 ) pramArI vaktavya tAyeM jetuM vacana kahele, tema thayuM paNa nathI, jhaneM thaze paNa nahIM, te kemake, samasta sthAvarajIva, trasa paNeM upaje ema tame kahobo to, jagat mAMhe trasa jIvato asaMkhyA tAbe, ghaneM sthAvara anaMtAne to, anaMtA asaMkhyAtA mAMhe zI rIteM samAya ? tathA vala! For Private Personal Use Only
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ e4 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. samasta trasa jIva paNa sthAvara paNuM na pAme. kema ke kozvAre paNa trasazUnya saMsAra na thA ya, temaja sthAvarazUnya paNa saMsAra na thAya, e amAro matale. have tamAro pada tamAreja abhiprAyeM karI nirAkaraNa kariyeM baiyeM. te sAnalo. (tupcevaaNuppavAdeNaM ke0) tamArAja ke vA pramANe (aliNaMsepariyAe ke0) te paryAya ke je paryAyeM karI zramaNopAsakaneM sarva prANa, sarva nUta, sarvajIva, sarvasatva, teno ghAta baMmAya eTale tyAga thAyale kemake, tamA rI vaktavyatAyeM je vAre sarva sthAvarajIva sapaNe upanA tevAre sarva prANa viSe paJcarakA Na zrAvakano thayo, te kAraNa mATeM zrAvaka, trasano ghAta na kare. e vizeSa sUtraM karI dekhADe (kassataMhenaM ke0) teno hetu kayo? te dekhADe nizce sAMsArika prANI, trasa prANI paNa sthAvara paNe upaje, aneM sthAvara prANI trasa paNe napaje,trasakAya thakI mUkA tA sarva sthAvara paNe upaje, aneM sthAvara kAyathakI mUkAtA sarva trasa paNe upaje tevAreM (tesiMcaNaMtasakAyaM siuvavannANaMgaNameyaMadhattaM ke0) jo sthAvarakAya paNuM tyAgIne trasa paNe upaje, tevAre zrAvakaneM trasanA sthAnaka naNI aghattaM eTale virAdhanAnuM kAMhiM kAraNa nathI, je kAraNe (tepANAvivucaMti ke0) te trasaprANa paNa kahiyeM, ane tene trasa paNa kahi , te mahAkAya, te cirasthitika, eartha pUrvavat jANavo. (tebaduyaragApANA ke0) te gha NA trasaprANIyo jeNe karI zramaNopAsakaneM rUDo paJcarakANa thAya ( tethappayarAgApANA ke0) te prANa, thAhIM alpa zabda sarvathA anAvane athaile je kAraNa saveM sthAvara phITI trasa thAya, tevAreM sthAvara jIvano anAva thayo. ema tamArI vaktavyatAyeMja zrAvakane ghaNuM rU DuM paJcarakANa thAya. ane je tame kahobo ke zrAvakane apaJcarakANa yAya, te to ulaTuM rU DUM paJcarakANa thAya te zrAvaka mahoTI trasakAyanA AraMnathI napazamyA sAvadhAna thayA vizeSethI nivA , tene rUDaM paccarakANa thAya (jannaM ke0) je kAraNa mAneM tame atha vA bIjA ( evaMvadaha ke0) ema kahe ke je evaM koI paryAya nathI, ke je paryAyeM zrAvakane prANAtipAtano paJcarakANa thAya. e tamAru kehevaM te nyAyamArganuM nthii||13|| __ // dIpikA-atha gautamaH prAha sAcaM gautama udakamavAdIt / asmAkamiti magadha deze sarvajanaprasidaM saMskRtamevoccAryate tathaivAtra patitaM / tadevamasmAkaM saMbaMdhinA vaktavyena naitadazonanaM kiM tarhi ? yuSmAkamevAnupravAdena etadazIlanamiti / asma vaktavyenAsya codya syAnubAnameva / tathAhi / naitanUtaM na navati nApica naviSyati yatsarvepi sthAvarAstra satvaM pratipadyate sthAvarANAmAnaMtyAtrasAnAM vA'saMkhyeyatvena tadAdhAratvaM na yuktaM / trasAtha pi sthAvaratvaM na pratipannAnaca pratipadyate nApi pratipazyaMte / naca kadAcitrasazUnyaH saMsA raH syAditi navadApotyaiva / astyayaM paryAyoyatnamaNopAsakasya sarvaprANinistrasatvena
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarAH eya nUtairutpannairdamonidiptovadhastyaktaH / kena hetunetyAha / sAMsAriyAityAdi pUrvavat / yAva vasakAye natpannAnAM sthAnametadadhAtyaM syAt / teca sAprANAnacyaMte trasAyapyucyate / te mhaakaayaashcirsthitikaaH| te trasAbahavoyaiHzrAmasya tu pratyAkhyAtaM navati / navadaniprA yeNa sarvasthAvarANAM trasatvenotpatteH / te'lpatarakAH yaiH zrAvasyApratyAkhyAnaM navati / tha lpshbdonaavvaackH| na saMtyeva tvadaniprAyeNa te jIvAH yeSu apratyAkhyAnamiti / evaM seta sya zrAisya mahatastrasakAyApazAMtasya viratasya supratyAkhyAnaM syAditi / evaMsati ya yUyaM vadathAnyovA vadati yannAstyasau paryAyaityAdi sugamaM yAvaloNeyAnaenavaitti // 13 // // TIkA-evamudakenAnihite sati tadanyupagamenaiva gautamasvAmI dUSayitumAha / (sa vAyamityAdi ) sadAcaM vAdaM vA tamudakaM peDhAlaputraM gautamasvAmyevamavAdIt / tadyathA no khalvAyuSmannudakAsmAkamityetanmagadhadeze dhAgopAlAMganAdi prasi saMskRtamevoccAryate ta dihApi tthaivoccaaritmiti| tadevamasmAkaM saMbaMdhinA vaktavyena naitadazonanaM kiM tarhi yuSmA kmevaanuprvaadenaitdshonnN| idamuktaM navatyasmaktavyenAsya codysyaanubaanmev| tathAhi / naitanUtaM na ca navati nApi kadAcinnaviSyati yata sarvepi sthAvarAnirlepatayA trasatvaM pratipadyate sthAvarANAmAnaMtyAtrasAnAM cAsaMkhyeyatvena tadAdhAratvAnupapatterityaniprAyaH / tathA sAyapi sarve na sthAvaratvaM pratipannAna pratipatsyate / idamuktaM navati / yadyapi vivaditakAlavartinasvasAH kAlaparyAyeNa sthAvarakAyatvena yAsyaMti tathA ca paraMparApara trasotpattyA trasajAtyanujedAnna kadAcidapi trasakAyazUnyaH saMsAronavatIti / tadeva masmanmatena codyAnubAnamevAnyupagamyaca navadIyaM padaM yuSmadacyupagamenaiva parihiyate tadeva parAniprAyeNa pariharatastasyAsau pryaayH| sacAyaM navadaniprAyeNa yadA sarvepi sthAvarAstrasatvaM pratipadyate yasminparyAye'vasthAvizeSe zramaNopAsakasya kRtaprANA tipAtanivRtteH sataHtrasatvena ca navadanyupagamena srvpraanninaamutptteH| taizca sarvaprANinistra satvena nUtairutpannaiH karaNanUtaisteSu vA viSayanateSu daMmonikSiptaH parityaktaH / idamuktaM nava ti / yadA sarvepi sthAvarAH navadaniprAyeNa trasatvenotpadyate tadA sarvaprANiviSayaM pratyA khyAnaM zramaNopAsakasya navatIti / etadeva praznapUrvakaM darzayitumAha / (kassaNaMhenamityA di) sugamaM / yAvatrasakAye samutpannAnAM sthAnametadaghAtyamaghAtAI tatra viratisanAvAdi tyaniprAyaH / teca sAnArakatiryarAmaranAjaH sAmAnyasaMjhayA prANinopyanidhIyate ta thA vizeSasaMjhayA nayacalanopetatvAbasAyapyucyate / tathA mahAn kAyaH zarIraM yeSAM te mahAkAyAH vaikriyazarIrasya yojanalapramANatvAditi / tathA cirasthitikAyAH trayastriMza sAgaropamaparimANatvAnavasthitestathA te prANinastrasAbadtamAnayiSThAyaiH zramaNopAsa
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ epada vitIye sUtrakRtAge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. kasya supratyAkhyAnaM nvti|trsaanuddishy tena pratyAkhyAnasya grahaNavAdanyupagamenaca sarva sthAvarANAM trasatvenotpatterataste'lpatarakAH prANinoyaiH kAraNanUtaiH zrAvakasyApratyAkhyA naM navati / idamuktaM navati / alpazabdasyAnAvavAcitvAnna saMtyeva te yeSvapratyAkhyAnami tyevaM pUrvoktayA nItyA setasya zramaNopAsakasya mahatastrasakAyAupazAMtasyoparatasya prati viratasya sataH supratyAkhyAnaM navatIti saMbaMdhastadevaM vyvsthite| Namiti vaakyaalNkaare| yadyU yaM vadathAnyovA kazcittadyathA nAstyasAvityAdi sugamaM yAvaloNeyAnaenavazatti // 13 // nagavaMcaNaM udAdu niyaMga khalu pubiyabA AmasaMto niyaMga iha khalu saMtegazyA maNussA navaMti tesiMcaNaM evaM vuttaM purva navazje ime mujhe navittA AgArAne ANagAriyaM pavaittA eesiMcaNaM A maraNaMtAe daMmeNirikatte je ime AgAramAvasaMti eesiNaM Ama raNaMtAe daMge jo Nirikate keztaMcaNaM samaNA jAva vAsAiM canapaMca mAI bandasamAiM appayarovA nuUyarovA desaMdUIGittA AgAra mAvasejA daMtA vasekA tassaNaM taM gArakhaM vahamANassa se paccarakANe naMge nava NetiNa sama evameva samaNovAsa gassavi tasehiM pANehiM daMgai jiskitte thAvaredi pANehiM daMge po jiskitte tassaNaM taM thAvarakAyaM vahamANassa se paccarakANe ponaM ge nava se evaM mAyANada NiyaMgae se evaM mAyANiyavaM // 24 // artha-have zrIgautamasvAmija sthAvara paryAyeM pahotA evA trasa jIvoneM vinAzavA thakI, vratanaMga na thAya! evA arthanI prasidine artha traNa dRSTAMta dekhADe. (jagavaMcaNaM nadAdu ke0) jagavaMta zrIgautamasvAmI potArnu nata paNuM TAlavA mATeM bIjA sthavi rane sAdI karI bole, eTale potAnI pAse koI eka sthavira betAle tene uddezI kaheDe ke, aho udaka ! je artha DhuM karbu DhuM tenA sAdI (niyaMgAkhalupuliyabA ke ) nizceM thA nigraMthone pUbavaM. ema kahI niZtha pratye kahele ke, (thAsaMtoniyaMtA ke ) aho vAyu SyamaMta niryatho ! je DhuM bAgala kahIza,, te vacana tamAre manamA mAnya thAya kiMvA nathI yatuM ? te vacana duM kahUM, tame sanilo. (ihakhalu ke0) yA jagat mAhe nizceM (saMtega zyAmaNussAnavaMti ke) ko eka manuSya zAMtipradhAna evA hoya, (tesiMcaNaMevaMvuttaMpuvaMnavara
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. eGy ke ) teNeM potAnuM evaM vratavizeSa pUrva kapuMje, te kevu kayuMne ? te kahele. (jeimemujhe navittA ke0) je te DhuM muMma thazza. (AgArAaNagAriyaMpavazttA ke0 ) gRhasthAvAsa bamIne aNagAra paNuM pravrajIza (eesiMcaNaMthAmaraNaMtAedaMmeNi skitte ke0 ) ene viSe maraNAMtika eTale maraNAMtasudhI meM daMma bAMjhayo,etAvatA e pravrajItane eTale yatipaNAne pA melone viNAzavo nahI. (jezmeyAgAramAvasaMti ke) je gRhasthAvAsa viSe vasato puru Sa, (eesiyAmaraNaMtAedaMmeNoNirikatte ke0) tenuM maraNanA aMtasudhI, daMga eTale haNavU niSedhyaM nathI. ebuM tenuM vrata vizeSa, ( keztaMcaNaMsamAjAvavAsAcanapaMcamAraMbahasa mAIke) tevAreM koi eka zramaNa, pravardhyA paryAya pAlI yAvat cAra, pAMca, ba, tathA daza varSa, ityAdika (appayarovAnuGiyarovA ke ) alpakAla, athavA ghaNA kAla sudhI. (de saMdRGittA ke0 ) cAritrane viSe vicarI, tathAvidha karmaneM udayeM valI, (dhAgAramAvase kA ke0) gRhasthAvAsa sevana kare,e nAva saMnave kiMvA na saMnave? tevAreM pAgala belA niryathI bolyA ke, (haMtAvasejA ke0 ) hA, cAritriyA thakI gRhastha thAya. je kAraNa mATeM karmanI gati vicitra. have valI gautama svAmI kahele. (tassaNaMtaMgArabaMvahamANassa ke0) have te puruSa ke, jeneM cAritriyApaNe vinAzavAno niyama ane gRhasthapaNe vinAza vAno niyama nathI,tevAre te cAritriyo phITIgRhastha thayo ne tevAne vinAzatA tenu, (sepaJca rakANenaMgenava ke0) te paccarakANa nAMje, kiMvA na nAMje ? te kaho. tevAra te bolyA. (NetiNasama ke0 ) e artha samartha na thAya, arthAt tenuM vrata na nAMje. (evame vasamaNovAsagastavi ke0) eNI pareM zramaNopAsakane paNa ( tase hiMpANe hiMdamaNi rikatte ke0) trasa prANine viSe ghAta karavAno niyama paraMtu ( thAvare hiMsANehiMdaMmeNoNirikatte ke ) aneM sthAvara prANine ghAta karavAno niyama nathI, te kAraNa mATeM je trasa phITI meM sthAvara thayo, (tassaNaM ke0) teno, (taMthAvarakAyaM ke0) te sthAvarakAyanI, (vahamA gasta ke0 ) virAdhanA karanAra zrAvakanuM (sepaccarakANe ke0 ) te paJcarakANa (NonaMge nava ke0) naMga na thAya. ( seevaMmAyAha ke0 ) te ema jANo (NiyaMThAe ke) aho niryatho! (seevaMmAyANiyavaM ke0) te bIjuM paNa emaja jANavU // 14 // // dIpikA-atha trasAnAM sthAvaratvaM prAptAnAM vadhepi na vratanaMgaH syAdityatra dRSTAMtatrayamA h| nagavAn / gautamanadAha uktavAn niryathAH praSTavyAH / nithAnAM sarveSAmapyetatsama tamiti jJApanAya nirythprshnH| kimuktavAnityAha / zAMtipradhAnAiha kecinmanuSyAH syuste pAmetaktapUrva navati / ayaM vratagrahaNavizeSaH syAt yazme muMmAnatvA'gArAnirgatyAnagA ritAM pratipannAeSAmupari mayA maraNAMtodaMmonikSiptovadhastyaktaH / korthaH ? kenApi yatI
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ eta vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. nAzritya vrataM gRhItaM / yathA yAvajjIvaM mayA yatayona haMtavyAiti / yeca ime'gAraM gRhamA vasaMti teSAM daMmona tyktH| gRhasthAnAM hiMsA na prtyaakhyaataashtyrthH| tatra kecitamaNAH kiyaMtamapi kAlaM pravrajyAM pratipAlya / kAlamAnamAha / vAsAitti / varSANi paMca ca Sa mdazavA / asyopaladaNAdanyopi kAlavizeSojJeyastamevAha / alpataraM pranUtataraM ca kAlaM / tathA desaMdUzka vihRtya karmodayAdgRhamAvase yudRhasthAnaveyuH evaMnataH paryAyaH kiM saMnAvyate uta neti ? dRSTAniryathAH pratyUcuH haMta gRhavAsaM vrajeyuH / tasya ca yativadhagR hItavratasya taM gRhasthaM nataH kiM vratanaMgonavet ? utaneti te bAhurne ti / evaM zrAisya tra savadhanivRttasya sthAvarasya prAptaM trasaM pratona syAdratanaMgaH // 14 // // TIkA-sAMprataM trasAnAM sthAvaraparyAyApannAnAM vyApAdanenApi na vratagojavatItyartha sya prasikSye dRSTAMtamAha / (nagavaMcaNamityAdi) Namiti vaakyaalNkaare| cazabdaH punaHzabdA rthe / punarapi nagavAn gautamasvAmyevAha / svauityapariharaNArthamaparAnapi sthavirAn sAdi gaH kartumidamAha / te niZthAyuSmatsthavirAH khalu praSTavyAstadyathA AyuSmaMtoniya'thAyu SmAkamapyeta dayamANamanimatamAhosvinetyavaSTaMjena cedamAha / yuSmAkamapyetadanipretaM yadahaM vajmi / tdythaa| zAMtirupazamastatpradhAnAeke kecana manuSyAnavaMti na nArakatiryagde vAH kiM tarhi manuSyAstepi nAkarmanamijAnApi mlehAanAryAvA teSAM cArya dezotpannA nAmupazamapradhAnAnAmetaktapUrva navati ayaM vratagrahaNavizeSonavati / tdythaa| yazme muMmA nUtvA'gArAhAnirgatyAnagAratAM pratipannAH pravrajitAityarthaH / eteSAM copacaryAmaraNAMtaM mayA daMmonikSiptaH parityaktonavati / idamuktaM navati kazcittathAvidhomanuSyoyatInudi zya vrataM gRhAti tadyathA na mayA yAvajIvaM yatayohaMtavyAstathA ye ceme'gAraM gRhavA samAvasaMti teSAM daMmonikSiptaztyevaM keSAMcidUvratagrahaNavizeSe sati vyavasthite idamapadi zyate tatra kecana zramaNAH pravrajitAH kiyaMtamapi kAlaM pravrajyAparyAyaM pratipAlya tameva kAla vizeSaM darzayati / yAvarSANi catvAri paMca vA SaD daza vAsya copalaNatvAdanyopi kAla vishessoissttvyH| tamevAha / alpataraM pranUtataraM vA kAlaM tathA dezaMca dRzUitti / vihatya kutazcitkarmodayAttathAvidhapariNateragAraM gRhavAsaM vaseyugruhasthAnaveyurityevaMnUtaH paryAyaH ki saMnAvyate?cata netyevaM dRSTAniryathAH pratyUcuH haMta gRhavAsaM vrajeyustasya ca yativadhagRhIta sya taM gRhasthaM vyApAdayataH kiM vratanaMgonaveuta neti ? zrAdurneti / evameva zramaNopAsaka syApi traseSu daMmonidiptona sthAvareSviti atastrasaM sthAvaraparyAyApannaM vyApAdayatastatpra tyAkhyAnanaMgona navatIti // 14 //
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. enae nagavaMcaNaM nadAdu niyaMga khalu puchiyavA AsaMto niyaMga zda khalu gAhAvazgadAvazputtovA tahappagArediM kuleTiM AgammA dha mmaM savaNavattiyaM gvasaMkamejA daMtA navasaMkamejA tesiMcaNaM tahappa gArANaM dhamma Aiskiyatve daMtA Aiskiyatve kiM te tahappagAraMdha mmaM socA pisamma evaM vaekA iNameva niggaMthaM pAvayaNaM sacaM aNuttaraM kevaliyaM paDipulaM saMsuddhaM NeyAnayaM sallakattaNaM sidhima ggaM muttimaggaM nijANamaggaM nivANamaggaM avitadamasaMdiI saba purakapadINamaggaM ebaMkhyiA jIvA sizaMti bujhaMti muccaMti pariNi vAyaMti sabajarakANamaMtaM kareMti taM mANAe tadA gabAmo tadA ci hAmo tadA NisiyAmo tadA suyaTTAmo tadA muMjAmo tadA nAsA mo tadA anuhAmo tadA nahAe nahemotti pANANaM nUyANaM jI vANaM sattANaM saMjameNaM saMjamAmotti vaekA haMtA vaejA kiM te tahappagArA kappaMti pavAvittae daMtA kappaMti kiM te tadappagArA ka paMti muMmA vittae daMtA kapaMti kiM te tadappagArA kappaMti sirakA vittae daMtA kappaMti kiM te tadappagArA kappaMti vanAvittae daMtA kappati tesiMcaNaM tadappagArANaM savapANehiM jAva sabasattehiM daMge jiskitte daMtA Niskitte seNaM eyArUveNaM vidAreNaM viharamANA jAva vAsAiMcagapaMcamAiMbahasamAzvA appayarovA nuUyarovA desaM duzlettA AgAraM vaejA haMtA vaejA tassaeM sabapANediM jAva sabasattehiM ko Nirikatte se je se jIve jassa pareNaM savapANehiM jAva sabasattehiM damaNo Niskitte se je se jIve jassa AreNaM sabapANahiM jAva sattehiM dame jiskitte se je se jIve jassa zyANiM sabapANodaM jAva sattehiM daMjhe No Nirikate navazpa reNaM asaMjae AreNaM saMjae zyANi asaMjae asaMjayassa eM sabapANehiM jAvasattehiM dame No Nirikatte nava saeva mAyANaha NiyaMga se eva mAyANiyatvaM // 15 //
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ uua dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM . artha - nagavaMta zrIgautama svAmI, valI bIjo dRSTAMta dekhADatA batA bolyA ke, yA dRSTAM mAM niryathoneM ni pUvuM. aho yAyuSyamaMta nirgrayo ! yA jagatmAMhe gRhapati, athavA gRhapatinA putra, te tathAprakAranAM rUDA kulane viSe ( yAgammA ke0 ) khAvIneM ( dhammaMssa vaNavattiyaM ke0) dharma sAMnalavAneM (navasaMkamekA ke0 ) udyama kare ? evaM puDhacaM te vA reM niryatha bolyA, (haMtAnavasaMkamekA ke0) hA rUDA kulanA upanA hoya, te dharmane viSe udyama kare. tevAreM pharI zrIgautamasvAmI bolyA ( te siMcAMtahappagArA dhammaMyAirika ho) tevA gRhasthane tathA prakArano dharma kahevo ? tevAreM niryatha bolyA (haMtAyAirika yave ke0) hA te grahasthane dharma kahevo. pharI zrI gautamasvAmI bolyA ke, (kiMteta happagAraMdha socA ke0 ) kema ke te gRhastha, tevA tathA prakArano dharma sAMjalIneM ( pisamma ke0 ) hRdaya viSe avadhArIneM ( evaMvaekA ke0 ) evaM vacana bole. zuM bole ? toke ( iNameva niggaMthaM pAvaya saJcaM ke0 ) e tIrthaMkarajApita niryayanuM pravacana, te satyabe . samasta jI va hitakArI, anuttara anyazAstramAM pradhAna, kevalinASita, uttama manohara evo bI jo koI mArga nathI. ( paDipu saMsuINeyAnyaM ke0 ) mokSamArganA guNe karI pra tipUrNa, saMzuddha eTale atyaMta zuddha mokSArthIjIvaneM nyAyasaMpanna ( sallakattAM ke0 ) sa myakprakAreM mAyAdika zalyano kApanAra siddhino mArga, muktino mArga, eTale nirlona pAnI mArga, nivANa eTale siddhano mArga, arthAt samasta karmakSya karavAno mArga, te nirvANamArga ( yavitahaM ke0 ) yavitathya satya, (asaMdihaM ke0 ) saMdigdha eTale saM deha rahita mArga, sarvaDuHkha prahINa karavAno mArga, ( eviyAjIvA ke0 ) e mArganeM viSe sthita eTale rahelA jIva, sIti eTale kArya siddhi kare, lokAlokanuM svarUpa bUje, sarvaDuHkhathakI mUkAya, ( parizivAyaMti ke0 ) karma rUpadAvAnalane upazamAvave kare, zItalIta thA, eTale sarva samAdhi pAme, sarva duHkhano aMta kare, e mArganeM me pa yAdarIneM (mANAe ke0 ) tamArI yAjJAyeM ( tadAgacchAmo ke0 ) tema cAliyeM (ta hA ciThAmo ke0 ) tema unArahiyeM ( tahAlisiyAmo ke0 ) tema beziyeM ( tadAsuyaTTAmo ke0 ) tema suyeM, eTale niza kariyeM, ( tahAnuMjAmo ke0 ) tema jamiyeM ( tahAnAsA mo0 ) te boliyeM (tahAnu hAmo ke0 ) tema sAvadhAna puNe pravarttiyeM (tahAna hAe 0) tema navave karI uThiyeM ( umoti ke0 ) uThIneM jema sarva prANa, nUta, jIva, satva, tenI virAdhanA na thAya ( saMjameNaM ke0 ) evA khAcAreM karI, ( saMjamAmo viekA ke0 ) saMyama pAni te gRhapati ema kahe. e prakAreM gautama prabhuyeM kayuM, tevAreM niryatha bolyA. (haMtAvaekA ke0) hA te gRhastha, jema tame bolyA, temaja kahe. valI gauta ma svAmI kahe. (kiMteta happagArAkappaM tipadyA vittae ke 0 ) kema te gRhIne tathA prakAranuM For Private Personal Use Only
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. UU? pravrajyA vrata kalpe, eTale dIkSA vyApavI kalpe ? tevAreM niryatha bolyA ( haMtAkappaM ti ke0 ) hA kalpe. tevAreM zrI gautama bolyA. kema tevA gRhIneM muMma karavA kalpe ? ni tha bolyA, hA kalpe. gautama bolyA tevA gRhIneM zIkhAvavuM kalpe ? nirbaMya bolyA hA kalpe. tevA gRhIneM dharmane viSe uThAvavo kalpe ? nirbaMtha bolyA ke, hA kalpe. tevA gRhIneM cAritra jIdhA anaMtara sarvaprANa, nUta, jIva, satva, teneM viSe ghAta karavAno tyAga eTale vANuM kalpe ? tevAreM nirbhaya bolyA ke, hA kalpe. (seAM ke0 ) te, Na e ve vAkyAlaMkAreM taDUpeNa eTale eve vihAreM vicaratA yAvat cAra, tathA pAMca, ba, tathA daza varSa, athavA alpakAla, athavA ghaNA kAla paryaMta dezamAMhe, athavA saMyamamAMhe vicarI tathAvidha cAri trAvaraNIya karmane udayeM vajI gRhavAsa seve ? tevAreM niryatha bolyA hA seve. je kAraNa mATeM karmanI gati vaicitrve tethI jeNeM cAritra mUkIne gRhavAsa yAdakhobe teneM sarvaprANa, nUta, jIva, khaneM satvaneM viSe ghAta mUkANo ? arthAt nahIM mUkANo, to have juna ke (sejeseja ve ke0 ) te jIva, je prathama gRhastha hato. tevAra paDhI te jIva cAritriyo thayo. tevAreM paNa teja jIva hato, tevAra paDhI valI gRhastha thayo tevAreM paNa tehija jIva be . ( jassapareM ke 0 ) jene prathama, sarva prANa, bhUta, jIva, satvanA vadhano daMga nathI baMgAlo teja jIva, jeneM khAreNa eTale vacceM DhaMmANo ne jene iyANi eTale hamalA vartamAneM valI nayI baMgAlo, e rIteM tenI traNa avasthA yai. prathama saMyata hato, vacceM saMyata thayo, tevAra pI valI asaMyata thayo tevAre tene sarva prANa, yAvat sarva satvanA vadhano daMga, mANa na hoya, e jIva kAMi sarvakAla asaMyata na kahevAya! paraMtu jevAreM jevo hoya. tevAreM vo kahevAya. to ho niryatho trasa! ghane sthAvarane viSe paNa ema jANavuM mATeM jevAreM trasa tevAreM trasa, neM jevAreM sthAvara. tevAre sthAvara. e bIjo dRSTAMta kahyo te ema jANe dhane biju paNa epramANe mAnatuM // 15 // // dIpikA-tha dvitIyadRSTAMtaM pratyAkhyAtRviSayagataM darzayannAha / bhagavAn gautamaH prAha / niryayAH praSTavyAH iha khalu gRhapatirvA gRhapatiputrovA tathAprakAreSu zreSThakuleSu utpadya dharmazravaNArthamAga veyuH teSAM dharmayAkhyAtavyaiti pRSTe zramaNAprAduH / daMta yA khyAtavyaH kiM te tathAprakAraM zuddhaM dharma zrutvA evaM vadeyuH / idameva niryathasaMbaMdhi pravacanaM satyaM yAvat sarvaDuHkhaprahINamArga ivaMti / yatra sthitAjIvAH sidhyaMti / yAvatsarvaduHkhA nAtaM kurveti tadAjJayA tathA gavAmaH tathA veSTAmahe yAvat tathA unhayA prayatnena prA pinAM saMyamena hiMsA nivRtyA saMyamAmosaMyamaM kurmoyathA jinAjJA evaM te vadeyuH iti pRSThe zramAyAH haMta vadeyuH / punaH zramaNAn STaSThati / kiM te tAdRzAyogyAH kalpate pra brAjayituM / zramAprAdurhata kalpate ityAdi / tesiMcaNaM taistathAvidhaiH sarvajI venyodaMmastya For Private Personal Use Only
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ eeza vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. ktaH evaM vidhAste viharatovarSANi catvAri paMca vA SaT daza vA alpataraM bahutaraM vA kAlaM dezayAmAdAvudyatavihAreNa vihatya pazcAtpatitapariNAmAH saMtogAraM vrajeyurgahasthAnaveyuri tyarthaH / niryathAH eSTottaramAduH / daMta vrajeyuH teSAM sarvaprANiyodaMmono nikSiptaH / teSA mavasthAtrayamAha / pUrva gRhasthatve sarvajaMtuvadhona tyaktaH atha yaH sasAdhutve sarvajaMtuvadha stena tyaktaH / punaH sAdhutvaM muktvedAnI gRhasthe jAte sarvajaMtuvadhona tyaktaH / pUrvamasaMyataH1 bhArataH saMyataH idAnImasaMyataH3 asaMyatasya sarvajaMtuvadhona tyktH| tadevaM jAnIta nirya thAstadevamAjJAtavyaM / evaM yathAvasthAtrayepyanyathAtvaM syAdevaM trasasthAvarayorapi jheyaM // 15 // // TIkA-sAMprata punarapi paryAyApannasyAnyathAtvaM darzayituM ditIyaM dRSTAMtaM pratyAkhyAta viSayagataM darzayitumAha (jagavaMcaNamityAdi) nagavAneva gautamasvAmyAha / tadyathA gRha sthAH yatInAmaMtike samAgatya dharma zrutvA samyaktvaM pratipadya tauttarakAlaM saMjAtavairAgyAH pravrajyAM gRhItvA punastathAvidhakarmodayAttAmeva tyajati teca pUrva gRhasthAH sarvAraMnapravRttA stadA ratAH pravrajitAH saMtojIvopamarda parityaktadaMmAH punaHpravrajyAparityAge sati no paritya ktadaMmAH / tadevaM teSAM pratyAkhyAtRNAM yathAvasthAtrayepyanyathAtvaM navatyevaM trasasthAvarayora pi iSTavyametacca nagavaMcaNamudAdurityAdepaMthasya seevamAyANiyavaM ityetatparyavasAnasya tAtparya / adaghaTanA tu sugamati svabudhyA kAyoM // 15 // nagavaMcaNaM dAdu NiyaMga khalu puchiyavA A-saMto niyaMga iha kha lu parivAzyavA parivAzAnavA annayarehito tibAyayaNahiMto Agammadhamma savaNavattiyaM vasaMkamejA haMtAgvasaMkamejA kiM te siM tadappagAreNaM dhamme Aiskiyatve daMtA Aiskiyatve taMceva vahA vittie jAva kappaMti daMtA kapaMti kiM te tahappagArA kappati saMji ttae daMtA kappaMti tatteNaM eyArUveNaM vidAreNaM vidaramANA taMceva jA va AgAraM vaekA daMtA vaekA teNaM tahappagArA kappaMti saMnuMjittae NoiNa sama se je se jIve je pareNaM to kappati saMtuMjittae se je se jIve AreNaM kappaMti saMnujittae se je se jIveje iyANI go kappaMti saMnuMjittae pareNaM assamaNe AreNaM samaNe zyANiM assa maNe assamaNeNaM siddhiM No kappaMti saMmaNeNaM niggaMthANaM saMnuji ttae se eva mAyANada NiyaMga seeva mAyANiyatvaM // 26 //
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. ee3 artha-have nagavaMta zrI gautamasvAmI trIjo dRSTAMta kahe ke, yA dRSTAMtaneM viSe pa Na, nice niyaMthoneM pUvaM. e kAraNa mATeM niryatha uddezIneM pUje je ke, aho AyuSyamaMta nigraMtho! nitheM thA jagat mAMhe parivrAjaka saMnyAsI, parivrAjikA saMnyAsiNI, tathA (annayare hiMtotibAyayaNehiMto ke0) anya tIrthAyatanathako bhAvIne (yAgammadhammaMsava gavattiyaM ke0) bAgama dharma sAnalavAne sAdhu pAseM AvI te(navasaMkamejA ke0) udyama kare ? (haMtAnavasaMkameDA ke) hA bhAvIne udyama kare, to kema tathAprakAranA parivrAja ka, tathA parivrAjikAne dharma kahevo ? hA dharma kahevo. (taMcevanavatAvittie ke0) tema kahe vo ke, jyAMsudhi tene nAva, kalpe.? hA, kalpe. te valI parivrAjaka thakA cAritriyA thayADe, tene maMjhaleM besADavA kalpe? dA, besADavA kalpe. tathA thAhAra pANI levo kalpe ? dA, kalpe. evA vihAreM vicaratA te valI jyAM sudhI tathAvidhakarmaneM udayeM karIgRhasthAvAsa seve ? hA, seve. tevAreM tene tathAprakAre thAhArapANI karavA, maMmalImA besADavA kalpe? tevAreM nigraMthabovyA, ke, (goNasama ke0)e artha samartha nathI. etAvatA teneM maMjhalImA besA DabuM na kalpe. to have juna ! ke teno teja jIva, tenI sAthe prathama AhAra pANI karavo na kalpe, vaccaM vattI AhArapANI karavo kalpe, aneM valI teja jIva sAtheM hamaNAM yAhAra pANI karavo na kalpe. ema tenI trae avasthA tha. prathama anamaNa, paDI vacce zramaNa, ne hamaNAM valI azramaNa. te azramaNapaNAyeM sahita evA te zramaNa niyaMthane maMmalImA potAnI sAtheM besArI jamADavo na kalpe. aho niyaMtho ! e dRSTAMtanI peThe basa sthA varane viSe paNa jANavU. jevAre trasa tevAre trasaja, ane jevAreM sthAvara, tebAreM sthA varaja, jANavA. e rIteM mAno, aneM evI rIteM jANavU. epramANe niyaMthano sAkSiyeM de zavirati pramANa karI // 16 // ||diipikaa-ath tRtIyaM dRSTAMtaM paratIthikAnuddizyAha / sugamArthamidaM sUtraM / tAtpayArtha stvayaM pUrva parivrAjakAdayaH saMto'saMnogyAH sAdhUnAM gRhItazrAmaNyAzca sAdhUnAM saMnogyAH punaH zrAmaNyatyAge'saMnogyAH evaM paryAyAnyathAtvaM trasasthAvarANAmapi yojyaM // 16 // TokA-tadevaM vitIyaM dRSTAMtaM pradAdhunA tRtIyaM dRSTAMtaM paratIrthikodezena darzayitumA h| (nagavaMcaNamudAdurityAdi jAvaseevamAyANiyavatti) nattAnArtha / tAtparyArthastvayaM pU vai parivrAjakAdayaH saMto'saMjogyAH sAdhUnAM gRhItazrAmaNyAca sAdhUnAM saMjogyAH saMvRttAH punastadanAve tvasaMnogyAztyeva paryAyA'nyathAtvaM trssthaavraannaampyaayojniiymiti||16|| nagavaMcaNaM nadAdu saMtegazyA samaNovAsagA navaMti tesiMcaNaM evaM vuttaM purva nava po khalu vayaM saMvAemo muMmA navittA A 125
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ (Urva vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. gArAne aNagAriyaM pavazttAe vayaM NaM cAnadasammudihapusmi mAsiNIsu paDipugmaM posahaM sammaM aNupAlemANA vihari ssAmo yUlagaM pANAzvAyaM paccarakAissAmo evaM thUlagaM musA vAyaM thUlagaM adinnAdANaM thUlagaM meduNaM thUlagaM pariggaraMpa caskAissAmo zvAparimANaM karissAmo uvihaM tivideNaM mA khalu mamaghAe kiMci karehavA karAvehavA taba vipaJcakAissA mo te NaM anoccA apiccA asiNAittA AsaMdIpeDhiyA pa cAruhitA te tadA kAlagayA kiM vattavaMsiyA sammaM kAlaga tAvi vattavaMsiyA te pANAvi vucaMti te tasAvi vuccaMti te mahA kAyA te cirahizyA te bar3hataragA pANA jehiM samaNovAsaga ssa sapaccarakAyaM nava te appayarAgA pANA jehiM samagovAsa gassa apaccarakAyaM navazati se mahayA jaNaM tapne vayaha taM ceva jAva ayaMpi nede se No NeyAnae nava // 17 // artha-valI udaka pratye gavaMta zrI gautamasvAmI bolyA ke, nizce yA jagat mAM he koI eka zramaNopAsaka hoya, teNe evaM vrata vizeSa pUrve uccAra kaDe hoya ke, ni | ame muMma thaI gRhasthAvAsa thakI, aNagAra paNuM zrAdarI zakavAne samartha nathI tethI, ameM caturdazI, aSTamI, comAsAnI traNa pUrNimA, tathA uddiSTatithi te mahA kalyANika tithi, eTale divaseM pratipUrNa samyak prakAre pauSadha pAlatA vicaridyu, tathA valI sthUla prANAtipAta paJcarakIyu. eNI pereM sthUla mRSAvAda, sthUla adattAna, sthUna maithuna, sthala parigraha, paccarakoguM. ibA pramANe karIguM, "vihaMtiviheNaM" ityAdika nAMgAyeM karI paJcakhImu. (mAkhalumamahAe ke) nizca mahAre arthe pauSadha mAMde kAMhiM pacana pAcanAdika ma karavU. bIjA pAseM ma karAvayU~, tyAM paNa evaM pUrvokta a meM paJcarakANa karIzu (teNaM ke0) te evA vratanA uccAra karanAra zrAvaka, (ano cA ke0 ) yajamyA, (apiJcA ke) pANI pIdhA vinAnA, (asiNAzttA ke0) ane snAna kasyA vinA, posahavata kare. posahavratamAM eTalA vAnAM na kare. (yAsaMdI ke0 ) maMcaka, (peDhiyA ke) pIDhI, mAMcI ityAdika, te thakI (pacAru hittA ke) uttarIne samyak prakAreM pauSadha tIye. (tetahAkAlagayAkiMvattavaMsiyA
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. (evya ke ) teNeM tathA prakAre kAla kIdho, to teneM kevA kahiyeM, te rUDI pereM maraNa pA myA kahiye kiMvA nahIM? tevAreM nitha bolyA ke, (sammaMkAlagayAvivattavasiyA ke0) te samyak prakAreM rUDI rIteM kAlagata thayA ema kahiye,tevAreM zrIgautama bolyA ke, e rIteM jeNe kAla kIdho, tene avazya devalokaneM viSe natpatti jANIyeM jaiseM kemake, rUDe pariNAmeM je maraNa pAme te deva thAya. (tepANAvivuccaMti ke0) tyAM thakA tene prANa paNa kahiyeM, (tetasAvivuccaMti ke ) tene trasa paNa kahiyeM, te mahAkAya kahIyeM, tene cirasthitika kahiyeM,to e kAraNe (tebadutaragApANA ke0) te ghaNA jIva ke,(jehiMsamaNovAsagassasupa cakhAyaMnavara ke0) jene viSe zrAvakane rUDUM paJcarakANa hoya. ane te thoDA jIva, ke jene viSe zrAvakaneM paJcarakANa nathI. ema te zrAvakaneM mahoTI trasakAya thakI napazamale te paJcakhANa rAkhavAno udyama tene virAdhavAnI virati. evA zrAvakaneM tame kahobo ke, evo ko paryAya nathI ke,jeNe karI zrAvakaneM eka paNa prANAtipAta, paJcarakANa thAya! te tamALaM vacana nyAyamArgarnu nathI // 17 // ___dIpikA-evaM dRSTAMtatrayeNa nirdoSAM deza viratiM prasAdhya punarapi tajatameva vicAramA da / nagavAna gautamanadakaM pratyAha / zAMtipradhAnAeke zramaNopAsakAnavaMti teSAM ca 3 damuktapUrva navati / yathA na khalu vayaM zakumaHpravrajyAM grahItuM kiMtu? vayaM caturdazyaSTamyAdiSu tithiSu saMpUrNa poSadhaM samyaganupAlayaMtovihariSyAmaH tathA sthalaprANAtipAtamRSAvAdA dattAdAnamaithunaparigrahaM prtyaakhyaasyaamH| vividhaM kRtakAritanedAt zrAisyAnumateraniSida tvAtrividhaM manovacanakAyaiH mA niSedhe pauSadhasthasya mama kRte kiMcitpacanapAcanAdikaM mA kArTa pareNa mA kArayata sarvathA'saMnavinovastuno'numaterapi niSedhaH tatrApi pratyAkhyAsyAmaH te zrAvakAanuktvA'pItvA'snAtvA ca pauSadhayutatvAdAsaMdIpItikAtaH pratyAruhyA'vatIrya samyak pauSadhaM kRtvA kAlaM kRtavaMtaH te kiM samyakRtakAlAcatAsamyak ? evaM praSTainithairava zyamevaM vaktavyaM te smykkaalgtaa| evaM kAlagatAnAmavazyaMnAvI devalokotpAdaH tatrotpa nAzca te trasAeva tatazca kathaM nirviSayatA pratyAkhyAnasyeti // 17 // // TIkA-tadevaM dRSTAMte pratyAkhyAtRviSayagatogRhasthayatipunargRhasthanedena paryAyanedaH prdrshitH| tRtIyetu dRSTAMte paratIrthikasAdhunAvoniSkramaNanedena saMnoga bAreNa paryAyaneda vyavasthApitaiti / tadevaM dRSTAMtaprAcuryeNa nirdoSAM deza viratiM prasAdhya punarapi tajatameva vicAraM kartukAmayAha / (jagavaMcaNamudAdurityAdi ) punarapi gautamasvAmyudakaM pratIdamA ha / tadyathA bahuniH prakArestrasasanAvaH saMnAvyate tatazcAzUnyastaiH saMsArastadazUnyatve
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM tannirviSayaM zrAvakasya savadha nivRttirUpapratyAkhyAnaM / tadadhunA bahuprakAratrasa saMbhUtyA'zUnya tAM saMsArasya darzayati / nagavAnAha / saMti vidyate zAMtipradhAnAvA eke kecana zramaNo pAsakAjavaMti teSAM cedamuktapUrvaM navati saMnAvyate ca zrAvakANAmevaMbhUtasya vacasaH saMbhava iti / tadyathA / na khalu vayaM zaknumaH pravrajyAM grahItuM kiMtu ? vayaM / samiti vAkyAlaMkAre / caturdazyaSTamI paurNamAsISu saMpUrNa pauSadhamAhArazarIrasatkArabrahmacaryAvyApArarUpaM pauSadhaM samyaganupAlayaM to vihariSyAmaH tathA sthUlaprANAtipAtamRSAvAdAdattAdAnamaithuna pariya haM pratyAkhyAsyAmodividhamiti kRtakAritaprakAra zyenAnumateH zrAvakasyApratiSidhatvAttathA trividheneti manasA vAcA kAyena ca tathA mAiti niSedhe khalu iti vAkyAnaM kAre madartha pacanapAcanAdikaM pauSadhasya mama kRte mA kArSTa tathA pareNa mA kArayata tatrApyanumatAvapi sarvathA yadasaMbhavati tatpratyAkhyAsyAmaH te evaMbhUtakRtapratijJAH saMtaH zrAvakAH pranuktvA' pItvA'snAtvA ca pauSadhopetatvAdAsaMdIpIThikAtaH pratyAruhyAvatIrya samyak pauSadhaM gRhI tvA kAlaM kRtavaMtaste tathAprakAreNa kRtakAlAH saMtaH kiM samyakkRtakA lAvatA samyagiti ? kathaM vaktavyaM syAdityevaM praSTairniryayairavazyamevaM vaktavyaM syAt samyakkAlagatA ityevaM kAlaga tAnAmavazyaMbhAvI teSAM devalokeSUtpAdastatpannazca trasaeva tatazca kathaM nirviSayatA pratyAkhyAnasyopAsakasyeti // 17 // bhagavaMcaNaM dAdu saMtegaiyA samaNovAsagA navaMti tesiMcaNaM e vaM vRttaM puvaM navai po khalu vayaM saMvAemo muMmA navittA AgA rAjA pavattaNo khalu vayaM saMvAemo cAnaddasa hamudi 6pusa mAsiNIsu jAva NupAlemANA viharitae vayaM NaM pacima mAratiyaM saMkhedaNA jUsaNA jUsie nattapANaM paDiyAra kiyA jAva kAlaM praNavakakhamANA viharissAmo savaM pANAzvAyaM pacca kAissAmA jAva savaM pariggadaM pacca kA issAmo tividaM tivide mAkhanu mamA kiMcivi jAva AsaMdI peDhiyAna paccArudittA ete tahA kAlagayAi kiM vattadvaMsiyA sammaM kAlagayAi vattavaM siyA te pANAvi buccati jAva prayaMpi bhede se lo yAnae navai // 18 // artha- valI gautama svAmI kahebe koI eka zramaNopAsaka evA hoya, tethe evaM pUrve vrata uccAravAnuM vacana kayuM hoya ke, nime muma thaine gRhasthAvAsa thakA yAvat zra For Private Personal Use Only
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 7 gAra paNuM khAdarI zakavAne samartha nathI. caturdazI, aSTamI, traNa comAsAnI pU rNimA, tathA mahAkalyANika tithine viSe pauSadha lai na zakiyeM khamAre bele kAleM mara ne te zarIra pAtanuM pADavA saMveSaNAne viSe jUsaNA eTale yAtmA sthApavo, sthA pIne jAta, eTale anna pANI niSedhine yAvat maraNakAla ghaNa vAMbatA maraNA jilASA ya karatA vicarIzuM yAvat sarva prANAtipAta, sarva mRSAvAda, sarva pradattAdAna, sarva maithuna, sarva parigraha, trividha trividha prakAreM paJcarakIzuM, tathA khamAre arthe kAMi paNa pacana pAcanAdika ma karo, ma karAvo, evaM paNa paJcarakANa karIguM. te zrAvako e rIteM yA jamate, pANI ghaNapI te, snAnAdika praNa karate, maMcaka, mAMcI ityAdika thakI utarIne te prakAreM kAla kare. to tene kevA kahiyeM, rUDA maraNanA karanAra kahiyeM ke, mAThA maraNanA karanAra kahiyeM ? te vAreM niryatha bolyA, te ruDI pereM kAjagata thayA kahevAya, tepANAvivuJcati ityAdika zabdono ghartha, pUrvavat jANavo. yAvat tamAruM evaM bolavaM, te nyAya mArganuM nathI. tyAM sudhI jANavuM // 18 // 1 || dIpikA - punaH zroddezena pratyAkhyAnaviSayaM darzayati / gautamaH prAha / saMti vi eke kecana zramaNopAsakAsteSAmetaduktapUrvaM navati / yathA na zakrumavayaM pravrajyAM grahItuM nApi caturdazyAdiSu samyak pauSadhaM pAlayituM vayaM cApazcimayA saMlekhana pAyA RpitakAyAH / yadivA saMlekhanA joSaNayA sevanayA joSitAH sevitAnattamArthaguNairevaM nUtAH saMtoktapAnaM pratyAkhyAya kAlaM dIrghakAlamanavakAMkSamANA vihariSyAmaH / korthaH ? na khalu vayaM dIrghakAlaM vrataM pAlayituM samarthAH kiMtu vayaM sarvamapi prANAtipAtAdikaM pra tyAkhyAya saMlekhanayA saMlikhita kAyAzcaturvidhAhAratyAgena jIvitaM vyaktuM samarthAH / iti sUtreNaivAha / (sarvvapANAzvAyamityAdi ) yAvatte tathA kAlagatAH kiM vaktavyametatsyAt samyakUte kAlagata iti pRSTAniryayAprAhuryathA te sanmanasaH zojana cittAH kAlagatA iti / te kAlaM kRtvA suralokeSUtpadyate tatra cotpannAyadyapi haMtuM na zakyate tathApi trasa tvAt zrAddhasya savadha nivRttipratyAkhyAnasya viSayAH syuH // 18 // // TIkA - punaranyathA zrAvakoddezenaiva pratyAkhyAnasya viSayaM pradarzayitumAha / ( jagavaM camityAdi) gautamasvAmyevAha / tadyathA saMti vidyate eke kecana zramaNopAsakAsteSAM caitaktapUrvaM navati / tadyathA / khalu na zaknumovayaM pravrajyAM grahItuM nApi caturdazyAdiSu sa myak pauSadhaM pAlayituM vayaM cApazcimayA saMlekhanapaNyA pitakAyAyadivA saMlekhanA joSaNayA sevanayA joSitAH sevitAuttamArthaguNairityevaMbhUtAH saMtonaktapAnaM pratyAkhyA For Private Personal Use Only
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ ee hitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. ya kAlaM dIrghamanavakAMkSamANA vihariSyAmaH / idamuktaM navati / na vayaM dIrghakAlaM pauSadhAdi ke vrataM pAlayituM samarthAH kiMtu ? vayaM sarvamapi prANAtipAtAdikaM pratyAkhyAya saMlekhanayA saMlikhitakAyAzcaturvidhAhAraparityAgena jIvitaM parityaktamatamiti / etatsUtreNaiva darzayati ( sarvapANAvAyamityAdi ) sugamaM / yAvatte tathA kAlagatAH kiM vaktavyametatsyAtsamyak te kAlagatAztyevaM dRSTA nirgrathAetadUcuryathA te sanmanasaH zonanamanasaste kAlagatAiti teca samyak saMlekhanayA yadA kAlaM kurvati tadA'vazyamanyatameSu devalokeSutpadyate tatra cotpannAyadyapi te vyApAdayituM na zakyate tathApi trasatvAtte zrAvakasya trasavadhanivRttasya viSayatAM pratipadyate / / 17 // nagavaMcaNaM dAdu saMtegazyA maNussA navaMti taMjadA mahazvA ma dAraMnA mahApariggadA ahammiyA jAva uppaDiyANaMdA jAva sa vAna pariggahA appaDivirayA jAva jIvAe jehiM samaNovA sagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMjhe Nikitte te tato AnagaM vippajati tato nuko sagamAdAe juggagAmiNo navaMti te pANAvi bucaMti te tasAvi vaccaMtite mahAkAyA te cirahiyA te baDhuyaragA AyANasoti se mahayAne NaM jamaM tupne vadaha taMceva ayaMpi nede se No NeyAnae nv||1|| artha-valI gautama svAmI kahe. yA jagat mAhe koI eka evA hoya, te kahele. (mahazvA ke0) mahoTI nAvAlA eTale mahAlonI, mahAyAraMjI, mahAparigrahI, adhArmi ka yAvat uSpratyAnaMdI, eTale koinuM cuMjhaM thAya to poteM AnaMda pAme, yAvat sarva pari graha thakI avirati eTale nivartyA nathI. jAva jIva lageM jeneM vipe zramaNopAsakane (yA yANaso ke0) prathama vrata grahaNa prAraMjIne maraNAMta sudhI trasa paNAne lIdhe teno ghAta bamANo. have te sarvathA avirati manuSyano te navasaMbaMdhI AyuSyano kSya thaye thake te AyuSya tyAgIne (nujosagamAdAe ke0 ) valI potAnA upArjana karelA karmo lekhne (uggagAmiNonavaMti ke0) daurgatigAmi thAya, eTale yuM kartuM ? toke, je mahAraMnI, ma hAparigrahI hoya, te narakAdika urgatiyeM jAya. tyAM batAM tene prANa paNa boliyeM, anetra sa paNa boliyeM, te mahAkAyavAlA kahiye, tene ghaNI sthiti hoya, ema paNa kahiyeM, te gha NA jIvanI trasa jAti paNAne pAme. mATeM teno vinAza karavAne viSe zrAvakane rUI pacca rakANa hoya. ityAdika pUrvavat jANavU. e kAraNe tamAeM bolavU nyAya mArganuM nthii||1||
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. eee // dIpikA-punaH pratyAkhyAna viSayamAha / na prathamavratagrahaNaM tatadhAranya maraNAMta yA vmonikssiptstyktH| teca tasmAnavAtsvAyuSaM jahaMti tyaktvA trasajIvitaM svakaM pApa mAdAya gRhItvA murgatigAminaH syuH| mahAraMparigrahatvAtte mRtAnarake nArakatrasatvenotpa nAH sAmAnyena prANinanacyate vizeSatastu trasAmahAkAyAztyAdi pUrvavat // 15 // // TIkA-punaranyathA pratyAkhyAnasya vissymupdrshyitumaah| (jagavaMcaNaMudAdarityAdi) nagavAnAha / eke kecana manuSyAevaMnUtAnavaMti / tadyathA mahebAmahAraMjAmahAparigrahA ityAdi sugamaM / yAvadyairyeSu vA zramaNopAsakasyAdIyataztyAdAnaM prathamavratagrahaNaM tatathA rajyA''maraNAMtAdaMmonidiptaH prityktonvti| teca tAgvidhAstasmAnavAtkAlAtsvA yuSaM vijahaMti tyaktvA trasajIvitaM te nUyaH punaH svakarma svarUtakilbiSamAdAya gRhI vA urgatigAminonavaMti etauktaM navati / mahAraMnaparigrahatvAtte mRtAH punaranyatarapTathivyAM nArakatrasatvenotpadyate teca sAmAnyasaMjhayA prANinovizeSasaMjhayA trasAmahAkAyAH cira sthitikAityAdipUrvavadyAvat (NoNeyAnaetti) // 15 // nagavaMcaNaM nadAdu saMtegazyA maNussA navaMti taMjadA aNAraMnA a pariggadA dhammiyA dhammANuyA jAva sabA pariggadAna paDivi rayA jAva jIvAe jehiM samaNovAsagassa AyANaso Ama raNaMtAe daMjiskitte te tAnagaM vippajati te tanuko saga mAdAe saggAgAmiNo navaMti te pANAvi buccaMti jAva No NeyAna e nv||20|| artha-valI ehija artha dIpAvavA naNI, gautama svAmI kahe ke, yA jagat mAhe ko 3 eka manuSya, evA doya ke, nirAraMnI, niHparigrahI, dhArmika dharmanIja anumodanA ka ranAra, ityAdika tyAM sudhI kahevu, jyAM sudhI sarvaparigraha thakI virati eTale nivRttyAne sarva viratinA pAlanAra, jAvajIva sudhI, jene viSe zramaNopAsakaneM prathama vratagrahaNa kA la prAraMnI maraNAMtasudhI ghAtano niSedha kasyo. te tevA sarva virati vAlA manuSya, nava saM badhInuM AyuSya bAMjhIne potAnAM pUrvopArjita guna karma lene sajatigAmi thAya. te tyAM batA prANa paNa kahevAya. ityAdika bIjo pAta, sarva pUrvavat jANavo. e kAraNe e tamAru vacana rUDUM nyAya mAgenuM nathI. // 20 // // dIpikA-punaH pratyAkhyAnaviSayaM darzayati / pUrvoktenyomahAraMjAdinyoviparItAH
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1000 ditIye sUtrakRtAMge ditIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. suzIlAH sAdhavaH ete ca sAmAnyazrAvakAstepi traseSveva deveSUtpadyate tatopi na ni viSayaM pratyAralyAnaM // 20 // // TIkA-punaranyena prakAreNa pratyAkhyAnasya viSayaM darzayitumAha / (nagavaMcaNaMudA durityAdi) pUrvoktenyomahAraMnaparigrahavadA dinyoviparyastAH suzIlAH supratyAnaMdAH sA dhavaztyAdi sugamaM / yAvat (monneyaanenvtti)| ete ca sAmAnyazrAvakAstepi traseSve vAnyatareSu deveSUtpadyate tatopi na nirviSayaM pratyAkhyAnamiti // 20 // nagavaMcaNaM nadAdu saMtegazyA maNussA navaMti taM jadA appebA a ppAraMnA appapariggadA dhammiyA dhammANuyA jAva egacAna pari gahA appaDivirayA jahiMsamaNovAsagassa AyANaso Ama raNaMtAe daMmeNirikatte te tana AnagaM vippajati tato nuko saga mAdAe saggagAmiNo navaMti te pANAvi vuccaMti jAva No NeyA nae nv||21|| artha-valI gautama svAmI kahele. nizceM yA jagat mAhe koI eka manuSya, evA do ya, te kahele. alpazvA eTale thalpalonI, alpAraMnI, alpapariyahI, dhArmika dharmAnu ga, prANAtipAtAdika thakI ekapadeM virati, ane ekapadeM avirati, e kAraNa mAneM te viratAvirata kahevAya. jeneM viSe zramaNopAsakane vratagrahaNakAla prAraMnI maraNAMtasu dhI jIvaghAtarUpa daMmano niSedhale. te viratAvirata puruSa, te nava saMbaMdhI AyuSya bAMjhIne, panI potAnAM pUrvopArjita guna karma leine, sajatiyeM jAya. te tyAM batAM prANa paNa ka hevAya, trasa paNa kahevAya, ityAdika pATha sarva, pUrvavat jANavo. jyAM sudhI tamAeM bo lavU nyAyamArga, nathI. // 21 // ||diipikaa-kiNc / sugamamidaM sUtraM ete cAlpebAdivizeSaNAavazyaM pratinaitayA sajatigAmitvena traseSUtpadyate // 21 // // TIkA-kiMcAnyat / (nagavaMcanadAdurityAdi) sugamaM yAvaloNeyAnaetti / e te cAlpebAdi vizeSaNaviziSTAavazyaM prakatinaztayA sajatigAmitvena trasakAyeSUtpA taiti iSTavyaM // 21 //
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 2001 nagavaMcaNaM nadAlu saMtegazyA maNussA navaMti taM jahA AraNiyA AvasahiyA gAmaNiyaMtiyA kaNhuI radassiyA jehiM samaNovA sagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMjhe Nikitte nava No badu saMjayA No badupaDivirayA pANa nUya jIva sattehiM te sato appaNA saccA mosAiM evaM vippaDivedeti ahaMNa daMtavo anne daMtavA jAva kAlamAse kAlaM kiccA annayarAI AsuriyAI kivisiyAI jAva gvavattAro navati ta vippamuccamANA nuko elamuyattAe tamoruvatAe paJcAyati te pANAvi vuccaMti jAva No NeyAnae nv||2|| artha-valI gautama svAmI kahe ke,A jagatmAhe koieka manuSya evA doya ke,AraNi ka evaM tIrthavizeSa tene viSe rahenAra te yAraNyavAsI,tathA kaMdamUlaphalAhArI,dane mUleM vasanAra evA puruSa,tApasa vizeSa jANavA. (AvasahiyA ke0) valI koieka pAnaDAnI parNa kUTI karI rahenArA, grAma nimaMtrika eTale bAjIvikA nimitteM grAma samA vasanArA,(ka eharihassiyA ke0) koieka kAryaneM viSe rahasyanA karanAra,ityAdi tApasa vizeSa, jeneM viSe zramaNopAsakaneM vratagrahaNa prAraMjIne maraNAMta sudhI hiMsAno niSedhale. have te tIrthaka kevA ? toke ghaNA saMyata natho,kAraNake temAMhe samyaka jJAna nayA; te mATeM te pUrNa saMya mane jANatA natho,tathA prANa,jUta,jIva,ane satvane viSe jene ghaNuM vratipaNu nathI. te poteM potA thakI evI satyAmRSA nASA prayuMjIne loka bAgala yAvIrIte bole.te kahele.maneM brAhmaNa paNAne lIdhe damAdikeM karI haNavo nahIM. bIjA hur3Adikone havA. ityAdika pUrva adhyayanane viSe kayuMDe,te sarva aMhI jANI le. evA manuSya,kAlamAseM kAla karIne bAlatapazcaryAne yogeM anerA bAsuriya kilviSIyAdikanI gatine viSe jAya. je kAraNa mATeM te jIvaghAtanA upadezanA denAra,nogAnilASI, tApaso, nityAMdhakAra sahita evI narakAdi ka gatimAhe jAya. valI bAlatapane yogeM teneM prathamato pUrvokta nIcagati prApta thAya, te vAra pabI valI te AsurIyAdika gatithakI ghAyuSyane kyeM cavIneM valo valI beherA, mUgA, evA tamorUpa aMdha manuSya thAya. evA batA tene trasa kahiyeM, tene prANa kahiyeM, ityAdika pUrvavat jANavU. ityAdika yAvat e tamArUM vacana nyAyamArganuM nathI // 22 // // dIpikA-kiMcAnyat eke manuSyAevaMnatAH syuH dhAraNyikAdhAraNyavAsinaH zrAvasathi kAgrAmanimaMtrikAH ( kaNdurahassiyA) kvacitkArye rahasyakAH ete sarvepi tIrthika vizeSAH
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2073 tiIye sUtrakRtAMge ditIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. teca no bahusaMyatAH kriyAsu no bahuprativiratAH sarvajaMtuvadhAna nivRttAH satyAmRSANi vA kyAni pareSu evaM vakSyamANaprakAreNa prayuMjaMti ( evaM vippa Divedeti ) kvacitpAtaH evaM vivi dhaprakAreNa prativedayaMti jhApayaMti / yathA / ahaM na haMtavyo'nye hNtvyaaH|ahN nAjhApayi tavyonye'jhApayitavyAityAdInyupadezavAkyAni dadati |evNnuutaaste kAmAsaktAH kiMcidajJA natapaHparAH kAlaM kRtvA'nyatareSvAsurIyeSu sthAneSu kilbiSikeSu asuradevAdhameSUtpadyate a thavA prANyupaghAtakopadezadAtAronogamUrjitAasUryeSu nityAMdhakAreSu kilbiSapradhAneSu naraka sthAneSu samutpadyate te ca devAnArakAstrasatvaM na vyanicaraMti teSuca yadyapi tryaprANAtipAto na saMnavati tathApi nAvaprANAtipAtasya virateviSayatAM pratipadyate tatodevalokAcyutAna rakAutAvA kliSTapaMceMziyatiryaku hInamanuSyeSuvA eDamUkatayA tamorUpatayA aMdhabadhira tayA pratyAyAMti te cAvasthA yepi trasatvaM na vyanicaraMti tatona nirviSayaM pratyAkhyAnaM eSu ca ivyaprANAtipAtopi saMnavati // 22 // // TIkA-kiMcAnyat / (jagavaMcaNaMudAdurityAdi ) gautamasvAmyeva pratyAkhyAnasya vi SayaM darzayitumAha / eke kecana manuSyAevaMnUtAnavaMti tadyathA araNye navAyAraNyakA stIrthikavizeSAstathA AvasathikAstIrthika vizeSAeva tathA grAmanimaMtrikAstathA (kaeha IrahassiyAtti ) kvacitkArya rahasyakAH kvaciDahasyakAete sarvepi tIrthika vizeSAsteca no bahusaMyatAhastapAdAdi kriyAsu tathA jJAnAvaraNIyAvRtatvAnna baduviratAH sarvaprANanUtajI vstvenysttsvruupaaprijhaanaattdhaadvirtaaityrthH| te tIrthika vizeSAbavhasaMyatAH svato viratAsAtmanA satyAmRSANi vAkyAnyevamiti vakSyamANarItyA viyuMjaMti / (evaM vippa Divedeti ) kvcitpaagesyaaymrthH| evaM vividhaprakAreNa pareSAM prativedayati tAni punarevaMnU tAni vAkyAni darzayati / tadyathA / ahaM na haMtavyo'nye punaItavyAH tathAhaM nAjhApayi tavyo'nye punarAjhApayitavyA ityudIritAnyupadezavAkyAni dadati / te caivamevopadezadAyi naH strIkAmeSu mUrjitAgRkSAadhyupapannAyAvarSANi catuHpaMcAnivA SaDdazamAni vA te 'pyalpataraM vA pranUtataraMvA kAlaM jutkotkaTAnoganogAstAMste tathAjUtAH kiMcidajJAnatapaH kAriNaH kAlamAse kAlaM kRtvA'nyatareSvAsurIyeSu sthAneSu kilbiSiSvasuradevAdhameSu sthA neSUpapattAronavaMti yadi prANyUpamardopadezadAyinonogAnilASukAasUryeSu nityAMdhakAre pu kilbiSapradhAneSu narakasthAneSu te samutpadyate teca devAnArakAvA trasatvaM na vyanicaraM ti teSu ca yadyapi ivyaprANAtipAtona saMnavati tathApi te nAvatoyaH prANAtipAtasta riterviSayatAM pratipadyate tatopi devalokAcyutAnarako vRtAH kliSTapaMceMkhyitiryaku ta thAvidhamanuSyeSu caiDamUkatayA samutpadyate tathA tamorUpatvApattimaMdhabadhiratayA pratyAyAMti
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga dusarA. 1003 te conayorapyavasthAyAstrasatvaM na vyanicaraMti / ityato na nirviSayaM pratyAkhyAnameteSu ca ivyatopi prANAtipAtaH saMnavatIti // 22 // bhagavaMcaNaM nadAdu saMtegazyA pANA dIhAnayA jehiM samaNovA sagassa prayAso maraNaMtAe jAva daMge lirikatte navai te puvAmeva kAlaM kareMti kareMtittA pAraloiyattAe paccAyaMti te pANAvi vaccati te tasAvi vaccati te mahAkAyA te ciri yA te dIhAnayA te bahuyaragA jehiM samaNovAsagassa supaccakA yaM navai jAva No NeyAnae navai // 23 // artha- valI jagavaMta zrI gautama svAmI bolyA ke, yA jagatmAMhe ekeka prANI evAbeke, je zrAvaka paJcakhAe karele, te thakI te prANI dIrghAyuvAlAve, te devatA, nArakI, tirthaca, ghane manuSyapaNe paralokamAMhe upaje, tene prANa paNa kahiyeM, tene trasa paNa kahiye, tene mohoTI kAyA nA dhaNI paNa kahiye, tene ghaNI sthiti kahiye. tene ghaNA prakAranA jIva kahiyeM, jene viSe zramaNopAsakane vratagrahaNa prAraMnIne maraNAMtasudhi vinAzavAno niSedhabe, ne te zrAvaka to tenI pUrveja kAla kare. te kAraNa mATeM te zramaNopAsakane, tene vi nAzavAno niSedhabe, paraMtu te dIrghAyutrasane viSe prANAtipAta viramaNavrata zAmATeM pale nahI ? tame je kahone ke, evo paryAya koi nathI ke, jeNe karI zrAvaka paJcakhAe kare. te tamAruM vacana nyAyamArganuM nathI. // 23 // || dIpikA-atha prakaTameva virativiSayamAha / bhagavAnAha / yohi pratyAkhyAnaM gR hAti tasmAddIrghAyuSkAH prANinaste ca nArakamanuSyadevA dvitricatuHpaMceMpriya tiryacazca saM javaMti tataH kathaM nirviSayaM pratyAkhyAnamiti ? zeSaM sugamam // 23 // TIkA- sAMprataM pratyakSa siddhaeva viraterniviSayaM darzayitumAha / ( jagavaMca paMcadAhuri tyAdi ) nagavAnAha yohi pratyAkhyAnaM gRptahAti tasmAddIrghAyuSkAH prANAH prANinaste ca nArakamanuSyadevAdvitricatuH paMceMDyitiryacazca saMbhavaMti tataH kathaM nirviSayaM pratyAkhyAna miti ? zeSaM sugamaM yAvaso aiyAue navai // 23 // bhagavaM dAdu saMtegajhyA pApA. samAnayA jehiM samaNovAsa gassa cyAyANaso maraNaMtAe 'jAva daMge Nikitte navai te samameva kAlaM kareMti kareMtittA pAraloiyattAe paJcAyaMti te pANA For Private Personal Use Only
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1004 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. vi vuccaMti tasAvi vuccaMti te mahAkAyA te samAjyA te baduyaragA jehiM samaNovAsagassa supaccarakAyaM nava jAva No NeyAnae nv||24|| artha-valI zrIgautamasvAmI kahe ke, je zrAvaka paJcarakANa karele, tethakI yA jaga t mAhe koI eka prANI ( samAuyA ke) samAyuSya eTale sarakhA AyuSya vAlA , jeneM viSe zramaNopAsakaneM prathama vrata grahaNa prAraMnI maraNAMta sudhI hiMsAno niyamale, te vAra panI te samakAleM kAla kare, sarakhA kAla karIne paralokeM napaje tene prANa paNa kahiyeM, tene trasa paNa kahiye, tene mahoTI kAyAnA dhaNI kahiyeM, tene ghaNA prakAre jIva kahiye, jeneM viSe zramaNopAsakaneM niSedhavAno niyamale. ekAraNe zrAvakaneM paJcarakANa kema na hoya ? te mAtrai e tamAraM bola nakhaM nthii|| 24 // // dIpikA-idaM samAyuSkasUtraM pUrvavat // 24 // // TIkA-evamuttarasUtramapi tulyAyuSkaviSayaM samAnayogamatvAkSyAkhyeyaM // 24 // nagavaMcaNaM nadAdu saMtegazyA pANA appAnyA jehiM samaNovA sagassa AyANaso AmaraNaMtAe jAva daMge Nirikatte navA te puvAmeva kAlaM kareti kareMtittA pAraloztAe paccAyati te pANA vi vaccaMti te tasAvi vaccaMta te mahAkAyA te appAnyA te baDhya ragA pANA jehiM samaNovAsagassa supaccarakAyaM nava jAva po NeyAnae nv|| 25 // artha-valI nagavaMta zrI gautama svAmI bolyA ke, thA jagat mAMhe ekeka prANI evA ne ke, te zrAvaka thakI alpa eTale thoDA AyuSya vAlA, jeneM bAzrI zramaNopAsaka meM sUryu paJcarakANa etAvatA ghaNA prANane viSe paJcarakANa thane thoDA prANane viSe apaJcarakApale. etAvatA jAva jIva sudhA je jIva te niyama karanAra zrAvaka thakIya pAyuSyavAlA te jyAM sudhI maraNa na pAme, tyAM sudhI trasa AzrI te zrAvakaneM paJca kAgale, te kadApi maraNa pAmIneM pharI tehija sakAyamA napaje tevAra te paJcarakANa bAgala paNa pale. e kAraNe nirviSaya paMcarakANa kema kahiye ? mATeM tamArUM vacana ayu kta. yahIM bIjA rahI gayelA padono artha pUrvavat jANavo // 25 //
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 100 // dIpikA-idamalpAyuSkasUtramapi spaSTaM navaraM yAvatte na niyaMte tAvatpratyAkhyAnasya viSayaH traseSu vA samutpannAH saMtoviSayatAM pratipadyate // 25 // // TIkA-tathA-pAyuSkasUtrasikSameva / iyAMstu vizeSoyAvatte na niyaMte tAvatpratyAkhyA nasya viSayastraseSu vA samutpannAH saMtoviSayatAM pratipadyataiti // 25 // nagavaMcaNaM nadAda saMtegazyA samaNovAsagA navaMti tesiMcaNaM e vaM vuttaM puvaM nava No khalu vayaM saMcAemo mujhe navittA jAva paba ittae po khalu vayaM saMcAemo cAuddasamuddipuramamAsiNIsu pa DipurNa posadaM aNupAlittae po khalu vayaM saMcAemo apatrima jAva vidarittae vayaMcaNaM sAmAzyaM desAvagAsiyaM purabA pAINaM paDiNaMvA dAhiNaM nahINaM etAvatA jAva savapANehiM jAva sabasa tehiM daMmehiM Nirikate savapANanUyajIvasattehiM khemaM karedi ahama si taba oreNaM je tasApANA jehiMsamaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMge jiskitte taAviSpajadaMti vippajahitA taba AreNaM ceva je tasA pANA jehiM samaNovAsagassa A yANaso jAva te supaJcAyati jehiM samaNovAsagassa supaccarakAyaM nava te pANAvi jAva ayaMpinede se||26|| artha-valI gautama svAmI bolyA ke,A jagat mAMhe ekeka zramaNopAsaka evA hoya ke jeneM pUrve evA vratano uccAra hoya ke,nizce ameM muMma tha yAgAravAsa bAMmIne cAritra sada zakatA nathI.nice ame caturdazI, aSTamI,nadiSTa eTale kalyANika tithi,ane pUrNamA sI eTale comAsAnItraNa punyama te divaseM pratipUrNa poSadha pAlI zaktA nathI (gokhalu vayaMsaMcAemo ke0) nikarIame samartha nathI,guM karavAne samartha nathI? (apalimaMjAvavi haritae ke0) toke apazcima saMleSaNA karIaNasaNa paNu uccarIzakavAne samarthanathI(va yaMcaNaMsAmAzyaMdesAvagAsiyaMpurabA ke0) kiMtu ame sAmAyaka tathA dezAvakAzika e vrata pAlaguM, eTale jAvajIva sudhA dinapratye dizAunu parimANa karImu. tathA purabA eTale pranAteM paJcarakANane avasareM (pAINaM ke0) pUrva dizAyeM, pazcima dizAyeM,dakSiNa dizAyeM,uttara dizAyeM,e cAre dizAyeM, amuka amuka nUmi sudhI jAvU, uparAMta nUmiyeM javAnu paJcarakANa karIzaM,evaM vrata pAlIguM, etAvatA jeTaluM dizinuM parimANa kI, te dizi thakI naparAMta
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2006 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. nInUmimAMhe jeTalA prANIne yAvat sarva satvale tene ghAta karavAno tyAga karIguM. eTale te uparAMta sarva prANa, nUta,jIva, aneM satva,arthAt je kAMi trasa, aneM sthAvara prANIyo tene (khemaMkare ke0) tenI dayA pAlIguM.(ahamaMsitavyAreNaMjetasApANA ke)te nUmimAMhe paNa valIje trasa prANIyoDe tene AzrI te zramaNopAsakeM maraNAMta sudhI teno daMma niSedhyo te trasa jIva tyAMthI potAnuM AyuSya tyAgIne valI tehija nUmine viSe trasaprANamAhe aav| upaje eTale jeneM viSe zramaNopAsakane paJcarakANa hoya.je kAraNa mATeM tyAM jeTalA trasa jIva tene viSe te zrAvakaneM maraNAMta sudhI daMjhano niSedha ne te kAraNe te 'zrAvakane rUhUM paJcarakANa kahiyeM. te mATeMe tamAruM vacana rUTuM nathI. e prathamanaMga thayo. e rIteM valI, bIjA bAu naMga yAgala kahele. // 26 // ||diipikaa-punH zrAvakANAM digvatAzrayeNa pratyAkhyAnaviSayaM darzayati / segamaM navaraM (desAvagAsiyaMtti) pUrvagRhItasya digvatasya yojanazatAdikasya yatpratidinaM saMdiptayo janagatAdiyAnaM karoti tadezAvakAzikanacyate / tathAhi / purabApAyINamiti / (purabAtti) prAtareva pratyAkhyAnAvasare digAzritamevaMnUtaM pratyAkhyAnaM karoti yathA prA cInaM pUrvA nimukhaM pUrvadizi etAvanmayA'dya gaMtavyaM pratIcInaM pazcimAyAM dizi daNisyA mudIcyAmuttarasyAM etAvatavyaM evaM pratyahaM pratyAkhyAnaM karoti tena ca vratena gRhItapari mANe deze ye bAreNa trasAH yeSu zrAvakasyAdAnataH prathamavratAdAralyAmaraNAMtaM daMmaM tyaktaM te trasAH svAyuSkaM parityajya tatraiva gRhItamAnadezaeva trasatvena pratyAyAMti gRhItapari mANadeze trasAyuSkaM parityajya traseSvevotpadyate teSu zrAisya supratyAkhyAnaM syAunayathA pi trasatvasanAvAditi / zeSaM sugamam // 26 // // TIkA-punarapi zrAvakANAmeva digvatasamAzrayaNataH pratyAkhyAnasya viSayaM darzayi tumAha / (nagavaMcaNamityAdi ) sugamaM yAvat vayaMzaMsAmAzyaM dezAvakAsiyaMti / dezova kAzodezAvakAzaH tatra navaM dezAvakAzikaM / idamuktaM navati / pUrvagRhItasya digvratasya yojanazatAdikasya yatpratidinaM saMkSiptataraM yojanagavyUtipattanagRhamaryAdAdikaM parimA eM vidhatte tadezAvakAzikamitpucyate / tadeva darzayati / (purabApAyINamityAdi) puravi ti prAtareva pratyAkhyAnAvasare digAzritamevaM nUtaM pratyAkhyAnaM karoti tadyathA prAcInaM pU nimukhaM prAcyAM dizyetAvanmayA'dya gaMtavyaM tathA pratIcInaM pratIcyAmaparasyAM dizi tathA dakSiNAnimukhaM dakSiNasyAmevodIcyA dizyetAvanmayA'dya paMcayojanamAtraM tadadhikamanataraM vA gaMtavyamityevaMnUtaM sapratidinaM pratyAkhyAnaM vidhatte tenaca gRhItadezAvakAzikenopAsa
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 2007 kena sarvaprANiyogRhItaparimANAtpareNa daMmonikSiptaH parityaktonavati tatazcAsau zrA vakaH sarvaprANanUtajIvasatveSu demaMkarohamasminnityevamadhyavasAyI navati tatra gRhIta parimANe deze ye AreNa trasAH prANAyeSu zramaNopAsakasya dAnataityAderAranyAmaraNAMto daMmonidiptaH parityaktonavati teca trasAH prANAH svAyuSkaM parityajya tatraiva gRhItapa rimANadezaeva yojanAdidezAnyaMtaraeva trasAH prANAsteSu pratyAyoti / idamuktaM navati / gRhItaparimANadezatrasAyuSkaM parityajya traseSvevotpadyate tatazca teSu zramaNopAsakasya supra tyAkhyAnaM navatyujayathApi trstvsnaavaat| zeSaM sugamaM yAvat No NeyAnae nvtitti||26|| taba AreNaM je tasA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe daMge Niskitte te ta A vippajati vippajadaM tittA taba AreNaM ceva jAva thAvarA pANA jehiM samaNovAsaga ssa aAe daMge aNiskitte aNadhAe daMmeNikatte tesu paccA yati tahiM samapovAsagassa ahAe daMge aNirikatte aNahAe daM Nirikatte te pANAvi vuccaMti te tasA te cirahizyA jAva a yapi nede se // 20 // taba je AreNaM tasA pANA jehiM samaNo vAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe tana AviSpajati vi ppajadaMtittA taba pareNaM je tasA thAvarA pANA jehiM samaNovAsa gassa AyANaso AmaraNaMtAe tesu paccAyati tehiM samaNo vAsagassa supaccarakAyaM nava te pANAvi jAva ayaMpi nede se // 20 // taba je AreNaM thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa aghAe dame aNikitte apaghAe Nirikatte te ta A vi ppajati vippajadaMtittA taba AreNaM ceva je tasA pANA jahiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe te supaJcAyaMti tesu samaNovAsagassa supaJcarakAyaM nava te pANAvi jAva ayaMpi ne de se nno||2||tb je te AreNaM je thAvarA pANA jehiM samaNo vAsagassa aAe daMge aNiskitte aNamAe Niskitte te tana AnaM viSpajati vippajadaMtitA te 'taba AreNaM ceva je thAvarA pANA jehiM samaNovAsagarasa aAe daMge aNiskitte aNaghA
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2007 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. e Niskitte te supaJcAyati tehiM samaNovAsagassa aghAe aNa ghAe te pANAvi jAva ayaMpi nede se nno||3|| taba je te Are NaM thAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa aghAe daMme aNirika te apaghAe Niskitte tane A vippajadaMti viSpajadaMtittA taba pareNaM je tasathAvarApANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAete supaccAyati tehiM samaNovAsagassa supaccarakAyaM navazte pANAvi jAva ayaMpinede se No NeyAnae nv||32|| taba je te pareNaM tasathAvarA pANA jehiM samapovAsagassa AyA so AmaraNaMtAe teta AviSpajati vippajadaMtittA taba AreNaM je tasA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso A maraNaMtAe te supaJcAyati tehiM samovAsagassa supaccarakAyaM nava ite pANAvi jAva ayaMpinede se po goyaanenv|| 32 // taba je te pareNaM tasathAvarA pANA jahiM samaNovAsagassa AyA so AmaraNaMtAe te tAnaM vippajati vippajadaMtitA taba AreNaM je thAvarA pANA johiM samapovAsagassa aghAe daMjhe a jiskitte apaghAe Niskitte te supaccAyati jahiM samapovAsa gassa aghAe aNirikatte apaghAe Niskitte jAva te pANAvi jAva ayaMpi nede se No // 33 // taba je te pareNaM tasathAvarA pANA jahiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNatAe te tana AvippajadaMti vippajahaMtittA te taba pareNaM ceva je tasathAvarA pANA jehiM samaNovAsagassa AyANaso AmaraNaMtAe te supaJcAyati te samaNovAsagassa supaJcarakAyaM navazte pANAvi jAva ayaMpi nede se go||30|| artha-te thATa jaMga mAMhe prathama naMga kahe. jeTalI nUmikAnI avirati le te mAhe je trasa jIvo te trasa, tehija nUmikA mAMhe je sthAvara jIvone, te mAMhe AvI upa je. e prathama naMga. te sUtranA arthathI kaheDe. (tabAreNaM ke0) tyAM jeTalI nUminI
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 100e avirati te thakI ure eTale Agala, (jetasApANA ke0) je trasa prANIne (jehiMsama NovAsagasta ke0) jeneM viSe zramaNopAsakeM (thAyANaso ke0) vrata grahaNa prAraMnIne (A maraNaMtAe ke0 ) maraNAMta sudhI (meNiskitte ke0 ) ghAta karavAno niSedhyo, (ta yAnaM vippajahaMti ke0) pabIte jIva tyAM thakI yAyuSya pUrNa kare. (vippajahaMtittA ke0) tyAMthI AyuSya pUrNa karIne (tabyAreNaMceva ke0) pharI tyAM maryAdA vAlI nUmiyeMja nice (jAvathAvarApANA ke0)yAvat je sthAvara prANI (jehiMsamaNovAsagassa ke0) je sthAva raprANIne viSe zramaNopAsakane (ahAedaMmeSaNirikatte ke0) arthadaMma eTale artha haNavA no niSedha nathI, ane(apaghAedaMmeNirikate ke0)anarthadaMma eTale, anarthe vinAza karavA no niSedhaDe (tesupaJcAyaMti ke0) tevA sthAvara jIvoneM viSe te pUrvokta trasa jIvAvI upa je. (tehiMsamaNovAsagasta ke0) tene viSe zramaNopAsakane (ahAedaMmeSaNirikatte ke0)tha rthadaMma bAMmayo nathI(apahAedaMmeNirikatte ke0)ane anartha daMga bAMmayole (tepANAvivucaMti ke0) tene prANa paNa kahiyeM, tene trasa paNa kahiyeM,tene cirasthitika paNa kahiye,(jAvaayaM pinede ke0) yAvat e nedavAluM paNa (se ke0) te tamAruM vacana, nyAya mArganuM nathI. e pra thamanaMga khyo||2||hve bIjo naMga kahe.jeTalInUmikAnI avirati te nUmikA mAMhe lAja trasa jIva hoya te maraNa pAmine pharI niyama karelI nUmikA mAMhe je trasa ghane sthAvara jIvo temAhebAvI napaje.e bIjo nNg||2|| have trIjo naMga kahe. jeTalI nUmikAnI avirati te mAMhelA sthAvara jIva,te maraNa pAmIneM pharI tehija pratyAkhyAna karelI nUmi kAmAMhe je trasa jIvo temAMhe bhAvI upaje // 2 // have cotho naMga kahele. jeTalI nU mikAnI avirati te mAMhelA sthAvara jIva, maraNa pAmIne pharI tehija nUmi mAMhelA sthAvara mAMhe thAvI napaje // 30 // dave pAMcamo naMga kahele. jeTalI nUmikAnI avirati be je niyama karelI nUmikA te mAhelA sthAvara jIva te maraNa pAmIne te mAMhe yA vIne sthAvara paNe napaje // 31 // have bonaMga kahele. niyama karelI nUmikA mAMhelA trasa aneM sthAvara jIva,te tyAMthI maraNa pAmIne jeTalI nUmikAnI avirati te nUmi mAhelA trasa jIvone viSe zrAvI napaje // 32 // have sAtamo jaMga kahe- niyama kare lo bhUmikA mAMhelA trasa, aneM sthAvara jIva, te tyAMthI maraNa pAmIne jeTalI nUmikA nI avira tine te mAMhelA sthAvara jIvone viSe zrAvI upaje // 33 // have AThamo naMga kahele. niyama karelI bhUmikA mAMhelA trasa baneM sthAvara jIva,te tyAMthI maraNa pAmIneM pharI tehija niyama karelI bhUmikA mAMhe trasa: aneM sthAvarane viSe zrAvo upaje, eTale eATha naMga thayA. aneM navamo naMga prathama kahyo, ema badhA malI nava naMga thayA. have e nave prakAre karI zrAvakane paJcarakANa dekhADele. te kevI rIteM? toke, e nAMgA mAMhe jyAM 127
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2010 tIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. trasa jIva kahyAne teno sarvathA prakAre zrAvakane AmaraNAMtasudhI paJcarakANace aneM jyAM jyAM sthAvara bolyAne tyAM tyAM zrAvakeM anarthe paJcarakANa kayuMDe. tethI temAMhe te jIva, napanA naNA, epaNa paJcarakANa thAya. eTale nave naMga mAMhe zrAvakaneM paccarakANa hoya. e rIteM jANavU. evIrIteM ghaNA dRSTAMteM karIzrAvakanA paJcarakANano viSaya dekhaaiyo||3|| // dIpikA-atra bArAdezavartinastrasAcArAdezavartiSu sthAvareSUtpadyate // 27 ||th tra ArAdezavartinastrasAgRhItaparimANodezAbahiryetrasAH sthAvarAzca teSUtpadyate // 27 // dhArAdezavartinoye sthAvarAste bArAdezavartinoye trasAsteSUtpadyate // 25 // bArAdeza vartinoye sthAvarAsteSu taddezavartiSveva sthAvaretpadyate // 30 // dhArAdezavartinoye sthAvarAste paradezavartiSu trasasthAvareSUtpadyate // 31 // paradezavartinoye trasAH sthAvarAste bArAdezavartiSu traseSUtpadyate // 32 // paradezavartinoye trasAH sthAvarAste bArAdezava tiSu sthAvareSUtpadyate // 33 // paradezavartinoye trasAsthAvarAste paradezavartiSveva trasa sthAvareSUtpadyate / evaM navApi sUtrANi naNitAni tatra, yatra yatra trasAstatrAdAnazaHprathama vratagrahaNAdAranya zrAvakeNAmaraNAMtodaMmaH parityaktaiti yojyaM / yatra tu sthAvarAstatrArthA ya daMmona nidiptona tyaktaH anarthAya ca daMmaH parityaktaiti / zeSa sugamam // 34 // // TIkA-evamanyAnyapyaSTa sUtrANi iSTavyAni sarvANyapi navaraM tatra prathame sUtre tadevaM yakhyAkhyAtaM taccaivaM nUtaM tadyathA gRhItaparimANe deze ye trasAste gRhItaparimANadezAsteSve va / tathA vitIyaM sUtraM vArAddezavartinastrasAH bArAdezavartiSu sthAvarepUtpadyate // 27 // tRtIye tvArAdezavartinastrasAgRhItaparimANAdezAdvahirye trasAH sthaavraastessuutpdyte||2|| tathA caturthasUtre tvArAdezavartinoye sthAvarAste tadezavartiSveva traseSUtpadyate // 2e // paM camaM sUtraM tu ArAddezavartinoye sthAvarAsteSu tadezavartiSveva sthAvaretpadyate // 30 // SaSThaM sUtraM tu dUradezavartino ye sthAvarAste gRhItaparimANAsteSutrasasthAvareSUtpadyate // 31 // saptamasUtraMtvidaM paradezavartinoye trasAH sthAvarAste ArAddezavartiSu traseSUtpadyate // 32 // aSTamasUtraM tu paradezavartinoye trasAH sthAvarAste bArAdezavartiSu sthAvarepUtpadyate // 33 // navamasUtraM tu paradezavartinoye trasAH sthAvarAste paradezavartiSveva prasasthAva reSUtpadyate / evamanayA prakriyayA navApi sUtrANi naNanIyAni / tatra yatra yatra trasAsta trAdAnazAderAranya zramaNopAsakenAmaraMNAMtodaMmastyaktaityevaM yojanIyaM / tatra tu sthA varAstatrArthAya daMmo na nidiptona parityakto'nAyaca damaH parityaktaiti / zeSAdraghaTa nA tu svabudhyA vidheyeti // 34 //
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAhArakA jainAgama saMgraha nAga DusarA. 1011 navaMca dAdu etaM nUyaM e etaM navaM / etaM navissaMti jasaM tasA pANAvaditi yAvarA pANA navissaMti yAva pANAvivaciditi tasA pANA navissaMti vonnihiM tasathAvarahi pANehiM jasaM tunevA cyannovA evaM vadad paciNaM se hs pariyAra jAva No NeyAna navai // 35 // artha- have valI udaka peDhAlaputra pratyeM, nagavaMta zrI gautamasvAmI kahebe ke ho ja daka ! (eetaMnUyaM ke0 ) nUtakAlane viSe e vAta thai nathI, ( etanavaM ke0 ) varttamA nakAleM e vAta thAya nahI, ( etaMna vissaMti ke0 ) yAgamika kAleM e vAta thaze na ai ( jatApApAvi kihiMti ke0 ) je trasaprANI sarvathApi viveda yaze ( thAvarA pANAna vissaMti ke0 ) ane jagat mAMhe sthAvara prANIja daze, athavA sthAvaraprANI sa thA viveda pAze, neM jagat mAMhe trasa prANIja raheze yadyapi teneM paraspara mAMho mAM gati je sthAvara phITI trasa thAya, ghaneM trasa phoTI, sthAvara thAya, paraMtu samasta paNe ekano bIjA mAMhe sadbhAva na thAya. tathA evIpaNa saMbhAvanA nathI je, eka pacca kAnA karanAra TAlI anya nArakI, beiMDriyAdika, tirthaca, manuSya, devatA, e samastano nAva hoya ? jo emaja hoya to trasanuM paJcarakA nirviSaya thAya. paraMtu evAta saMnave nahIM ! (vo ne hiMtasathAvare hiMpANehiM ke0 ) ema trasa neM sthAvara prANIno aviveda hoya. (jaMtuvAyannovA evaMvadaha ke0) mATeM je tame athavA bIjo koi ema kahe ke (ebi seriyA ke 0 ) te koi paryAya nathI ke je paryAyeM kr| zrAvakaneM prANAtipAtanuM paJcarakANa thAya. te vacana, (jAvaNoNeyAnaenavai ke0) yAvat nyAyokta nathI // 35 // || dIpikA - tadevaM bahudRSTAMtaiH zrAvakapratyAkhyAnasya saviSayatAM prasAdhyAdhunA parapraznasyA tyaMta saMbaddhatAM darzayannAhaM / gautamasvAmI udakaM prAha / naitadbhUtaM naitadravyaM naitadbhaviSpaM yatrasAH sarvathA vetsyaMti sthAvarAeva naviSyaMti tathA sthAvarAjavetsyati trasAeva naviSyaMti e tayaM na saMbhavati nahi kadApyevaM saMnavosti yatpratyAkhyAninamekaM vihAyAnyeSAM nArakA priyAditirazcAM manuSyANAM devAnAM ca sarvathApyanAvaH / evaMhi ca pratyAkhyAnaM ni rviSayaM syAdyadi pratyAkhyAninojIvataeva narakAdyAstrasAH samunniyaMte nacAyaM prakAraH saMna vI sthAvarANAM vAnaMtatvA'saMkhyeyeSu traseSUtpAdasaMnavaH evaM sati ya 6data yUyamanyovA vada ti tathA nAstyasau paryAyoyabAvakasyaikatra saviSayodamatyAgaiti tadevaM tvadIya pre sarvamazojanamiti // 35 // For Private Personal Use Only
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2012 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. // TIkA - tadevaM bahunirdRSTAMtaH svasvaviSayatAM zrAvakapratyAkhyAnasya prasAdhyAdhunAtyaMtA baMdhatAM codyasya sUtreNaiva darzayitumAha / ( nagavaMca paMcadAdurityAdi ) bhagavAn gautamasvA myudakaM pratyetadAha / tadyathA naitadbhUtamanAdike kAle prAgatikrAMte nApyetadapya'naMte kAle nAvyaM nApyeta vartamAnakAle navati / ye trasAH prANAH sarvathA nirdeSatayA svajAtyuccheda tovetsyaMti sthAvarAnaviSyaMtIti tathA sthAvarAzca prANinaH kAlatrayepi naiva samutsyaM ti sAnaviSyati yadyapica teSAM parasparasaMkrameNa gamanamasti tathApi na sAmastyenAnya tareSAmitaratra sAvastathAhi na hyevaMbhUtaH saMnavosti yaDuta pratyAkhyAninamekaM vihAya pare SAM nArakANAM dIMDyAdInAM tirazrAM manuSyadevAnAM ca sarvadApyanAvaH evaMca trasaviSayaM pra tyAkhyAnaM nirviSayaM javati yadi tasya pratyAkhyAninojIvataeva sarvepi nArakAdayastrasA samudyate na cAsya prakArasya saMbhavostyuktanyAyeneti sthAvarANAM cAntAnAmanaMtatvAdeva nA saMkhyeyeSu teSUtpAdaiti supratItamidaM tadeva navyava vinnaitrasaiH sthAvaraizca prANinirya 6 data yUyamanyovA kazvidati tadyathA nAstyasau paryAyoyatra zramaNopAsakasyaikatrasa viSa yopi parityAgaiti tadetaktanItyA sarvamazojanamiti // 35 // bhagavaMcaNaM nadAda AnasaMto nadagA je khalu samaNaM vA mAhaNaM vA pari nAsei miti mannati prAgamittANAeM prAgamittAdaMsaNaM prAgamittAca rittaM pAvANaM kammANaM prakaraNayAe se khalu paralogapalimaMthattAe cii je khalu samaNaM vA mAdaNaM vA No parinAsai miti mannaMti gamittANANaM AgamittAdaMsaNaM prAgamittAcaritaM pAvANaM kammANaM a karaNyAe se khalu paralogavisIe civar3a taraNaM se nRdaya peDhAlapu tte jagavaM goyamaM praNADhAyamANA jAmeva disiM pAunUte tAmeva disiM par3hArecagamAe // 36 // artha-vatI gautama svAmI kahebe, ke, yaho ghAyuSyaman udaka ! khalu iti ni je puruSa yathokta kriyAnuSThAnano karanAra evo zramaNa hoya, athavA mAha eTale brahmacarya na pAlanAra evo brAhmaNa hoya teneM (parinAsei ke0 ) niMde, (mitimannati ke0 ) tene viSe maitrI nAva mAnato to ( zrAgamittAlAeM ke0 ) tathA samyak jJAna, potAneM viSe ghA pIneM, (gamittadaMsaNaM ke0 ) samyaka darzana potAne viSe khANIne, (yAgamittAcaritaM ke 0 ) samyak cAritra potAne viSe ghANIne, etAvatA samyak jJAna, samyak darzana, ne samyak cAritrano pAlanAra paNa hoya. ( pAvA kammA karaNAe ke0 ) pApa
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1013 karmaneM thaNa karavA naNI uThyo. eTale sAvadhAna thayo. ( sekhaluparasogaMpalimaMthattAe cike0) te paNa nizca paralokanA vighAta naNI tiSTe, eTale rahe, eTale zuM kartuM ? toke, cAritri puruSa ghaNoja guNavAn hoya paraMtu yathokta zramaNa brAhmaNanI niMdA kare, te paralokano, tathA saMyamano virAdhaka kahevAya. have je guNavaMtanA guNa grahaNa kare, te nAM phala dekhADele. je mahAsatvavaMta puruSa ratnAkaranI pereM gaMjIra, zramaNa brAhmaNane niMde nahI, te sahita thako tenI sAtheM maitrI nAva poSaNa kare, samyak jJAna, samyak darzana, ane samyak cAritrane yathokta pAlato bato, pApakarmane aNa karavA naNI nagyo eTale sAvadhAna thayo. te nizce thakI paralokano tathA saMyamano ArAdhaka thAya. e kAraNa mAneM zramaNa brahmaNanI niMdA na kare ! te puruSa rUDo jAvo. evaM jANIne e niMdA pariharavI. ghane sUdho saMyama pAlavo. (taeNaMse ke0) tevAra par3I te udaka peDhAla putra, nagavana zrI gautama samIpeM evA artho sAMjalIne, zrIgautama svAmIne bAdara dIdhA vinA pUkhyA vinA je dizA thakIAvyo hato, tehija dizA tarapha pharIgamana ciMtavana karato hvo||36|| ___ // dIpikA-athopasaMhAramAha / gautamasvAmyAha / AyuSmannudaka ! yaH khalu zramaNaM ya thoktakriyAkAriNaM mAhanaM vA sadbrahmacaryopetaM parijApate maitrI manyamAnopi niMdati sa myak jJAnadarzanaM cAritraM ca bAgamya prApya pApakarmaNAmakaraNAyojitaH khalu tulprktiH| paMmitamanyaH paralokasya sajateH palimaMthAya vighAtAya tiSThati yaH punarmahAsatvaH sAgara vajanIraH zramaNAdInna parinASate na niMdati teSuca paramAM maitrI manyate samyak jhAnAdInya nugamya pApakarmaNAmakaraNAyocitaH sakhalu paraloka vizujhyA tiSThati dhanena vAkyena para niMdAvarjanAdyathAvasthitArthakathanena zrIgautamaH svauityaM pariharatisma evaM zrIgautame na yathAsthitArthajJApitoppudakoyadA gautamamanAyimANoyasyAeva dizaH prAujUtastA meva dizaM gamanAya pradhAritavAn ciMtitavAn // 36 // . // TIkA-sAMpratamupasaMjighRkSarAha / (jagavaMcaeMudAhurityAdi) gautamasvAmyAha / thA yuSmannudaka! yaH khalu zramaNaM vA yathoktakAriNaM mAhanaM vA sadbrahmacaryopataM parinASate niM dati maitrI manyamAnopi tathA samyakjhAnamAgamya tathA darzanaM cAritraM ca pApAnAM karma NAmakaraNAya samuktiH sa khalu laghuprakRtiH paMmitaMmanyaH paralokasya sugatilakSaNasya tatkAraNasya vA satsaMyamasya pattimaMthAya tadiloDanAya tavighAtAya tiSThati yastu puna mahAsatvoratnAkaravajanIrona zramaNAdIn parinApate teSu ca paramAM maitrI manyate samyagda zanacAritrANyanugamya tathA pApAnAM karmaNAmakaraNAyocitaHsa khalu paralokavizu-yAvatiSTha te dhanena ca paraparibhASAvarjanena yathAvasthitArthasvarUpadarzanatogautamasvAminA svauityaM
Page #1044
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2014 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. parihataM navati tadevaM yathAvasthitamartha gautamasvAminAvagatopyudakaH peDhAlaputroyadA nagavaM taM gautamamanAdiyamANo yasyAeva dizaH prAbhUtastAmeva dizaM gamanAya saMpradhAritavAn // 36 bhagavaMca nadAdu prAnasaMto nadagA je khalu tahAnUtassa samaNassavA mApassavA aMtie egamavi AriyaM dhammiyaM suvayaNaM soccA nisa mma appaNI caiva suhammAe paDiledIe praNataraM jogakhemapayaM laMni esamA sovittAvataM prADhAi parijApati vaMdati namasaMti sakkAreza samANei jAva kalyANaM maMgalaM devayaM cezyaM pavAsaMti // 37 // artha - nagavaMta zrI gautama svAmI bolyA ke, aho zrAyuSyaman nadaka ! khalu iti niveM je koi tathAnUta zramaNa brAhmaNane samIpeM eka paNa yArya dharma saMbaMdhika rUDuM vacana sAMgalIne samyak prakAreM saMyamane viSe dhArIneM ( appaNIceva suhammAe ke 0 ) potA thakI sUkSma kuzAgra vat buddhiyeM karI ( paDilehIe ke0 ) thAlocIneM vicArIneM jA ke, yA rUDA vacaneM karI huM ( aNuttaraM ke0 ) pradhAna, (jogakhemaparyanaM niesamA ke 0 ) yo pada eTale rUhuM mukti sAdhavA yogya pada, tene viSe pahoMco etAvatA e thakI meM rUDuM eka pada lAyeM. ( sovittAvarta ke0 ) te puruSa, te upadezanA denAra puruSaneM (DhAi ke0 ) yAdara kare, tathA ( parijAti ke0 ) e pujya evaM karI jANe, tathA tene vAMde, te khAgala aMjanI kare (namasaMti ke0 ) mastaka namAve, (sakkAre sho ) satkAra kare, vastrAdikeM karI pratilAne. ( samANe ke0 ) acyutAnAdika kareM, tathA yAvat kalyANamaMgala devatA caitya enI upamA mAni stuti kare, tathA, (patavAsaM ti ke0 ) paryupAsanA kare, yadyapi te upadezano dAtAra kAMi vaMdanAdika vAMbe nahI, tathA pi te sAMjalanAreM te paramArtha upakArI nalI yathAzaktiyeM vinayAdika samAcaravo // 37 // 7 || dIpikA - tadA / nagavAna gautamayAha / he prAyuSmannudaka ! yaH khalu tathA nUtasya zramaNasya brAhmaNasya vAMtike samIpe ekamapyartha dhArmikaM suvacanaM zrutvAni zamyAvadhAryAtmanaeva tadanuttaraM yogakSemapadamityavagamya sUkSmayA butdhyA pratyupekSya vicA hamanena yogakSemapadamanuttaraM laMnitaH prApitaH san sopi tAvalaukikopi tamupadeza dAtAramAdiyate pUjyoyamiti jAnAti kalyANaM maMgalaM devatAM caityamiva paryupAste prAka tajanoSi ceditopadezadAtAraM pUjayati tadA kiM punarvAcyamanuttaradharmopadezakapUjAyAM vivekijanasyeti ! nAvaH // 37 // For Private Personal Use Only
Page #1045
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 2015 // TIkA-taM caivamaniprAyamudakaM dRSTvA jagavAngautamasvAmyAha / tdythaa| AyuSmannudaka! yaH khalu tathAnUtasya zramaNasya brAhmaNasya vAMtike samIpe ekamapi yogamAya padyate gamyate yenArthastatpadaM yogademapadaM kiMnUtamAryamAryAnuSThAnahetutvAdArya tathA dhArmikaM zona navacanaM suvacanaM sajatihetutvAttadevaMnUtaM padaM zrutvA nizamyAvagamyAcAtmanaeva tadanuttaraM yoga demapadamityevamavagamya sUkSmayA kuzAgrIyayA butthyA pratyapekSyaparyAlocya tadyathAhamane naivaM nUtamarthapadaM laMnitaH prApitaH sannasAvapi tAvalaukikastamupadezadAtAramAzyite pU jyoyamityevaM jAnAti tathA kalyANaM maMgala devatAmiva stauti paryupAste ca yadapyasau pUja nIyaH kimapi neti tathApi tena tasya paramArthopakAriNoyathAzakti vidheyam // 37 // taeNaM se udae peDhAlaputte nagavaM goyama evaM vayAsI etesiNaM naMte padANaM puviM annANayAe asavaNayAe abodie aNanigameNaM adighANaM asuyANaM amuyANaM avinAyANaM abogaDANaM aNigUDhANaM aviDi nANaM aNisidhANaM aNivUDhANaM aNuvadAriyANaM eyamaNo sahadi yaM No pattiyaM No rozyaM etesiNaM naMte padANaM emhi jANayAe savapattA e bodae jAva vadAraNayAe eyamaI saddadAmi pattiyAmi roemi evame va se jaheyaM tupne vadaha // 3 // artha-tevAra par3I te udakapeDhAlaputra, jagavaMta zrIgautama svAmI pratye ema bolyA ke, (etesiNaMnaMtepadANaM ke0 ) henagavan ! tame eTalAM pada kahyAM, te meM (purviannANayA e ke0) pUrve na jAeyAM (asavaNayAe ke0) pUrve na sAMjalyAM, (abohie ke0) jinadharmanI aprAptine lIdhe enI bodhi napanI nahIM. (aNanigameNaM ke0) vistAreM bo dhinA rahitapaNA thakI eno ghanigama na thayo, (adihANaM ke0) pUrve sAdAt po tAthI dInAM nahIM eTale pAmyAM nahIM. te naNI adRSTa (asuyANaM ke0) koznI pAseM thI sAMnalyAM nahIM, (yamuyANaM ke0) smaraNa karayAM nahIM, (avinAyANaM ke ) avijJA ta eTale viziSTa bodharahita (abogaDANaM ke0 ) vizeSathI guruye kahyAM nahIM. (aNi gUDhAeM ke0 ) apragaTa eTale pragaTa na thayAM (yavihinnANaM ke0) vipadAdika saMdeha bedyA nahIM. (aNisihANaM ke0) anizcita kozye saMnalAvyAM nahIM. (aNivaDhA eM ke0) aNa sAnanyAM mAtrai nirvAhyAM nahIM (aNuvahAriyANaM ke0 ) aNavirata pa Ne hRdayane viSe avadhAsyAM nahIM (eyama ke (e prakAre padono artha, (posadahi yaM ke0) sahahyo nahI, eTale zradAkarI nahIM, (popattiyaM ke0) pratita karI nahIM, (No
Page #1046
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2016 vitIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. royiyaM ke0) pratyAkhyAnamA rucipaNa na karI te artha rucyo nahIM (etesiNaMnaMtepadA NaM ke0) eTalAM pada, he nagavan ! ( epiMha ke0 ) hamaNA ( jANayAe ke 0 ) jANyAM, sAMnalyAM, bodha thayo, yAvat hRdayane viSe avadhAsyAM te kAraNa mATeM e padano artha, sadahu~bu, pratitamAM thANuMDaM, tathA rucele. kiMbahunA (sejaheyaMtunevadaha ke0 ) te jema ta meM kahoDo (evameva ke0 ) emaja // 30 // // dIpikA-udakogautamasvAminamAha / yathA eteSAM padAnAM pUrvamajhAtatayA'zravaNata yA'nAkarNanena abodhyAzravaNepyanavabodhAt ananigamena bodhepi samyagapratipatyA'dRSTA nAmavijJAtAnAmazrutAnAmavisRSTAnAM guruNA'dattAnAmanirguDhAnAM sthiratayA sthApitAnAma nupadhAritAnAmanavadhAritAnAM cAnirNItAnAM na zramAnaM kRtavAn na pratyAkhyAnaruciM ca ka tavAn / idAnIM tu yuSmadaMtike zrutvA jJAtvAvadRSTAdi viziSTAnAM padAnAmenamartha zraddadhehaM pratyayaruciM ca karomi evametadyathA yUyaM vadatha // 3 // // TIkA-tadevaM gautamasvAminAnihita udakazdamAha / etadyathaiteSAM padAnAM pUrvamajhA tayA zravaNatayA bodhyAcetyAdinA vizeSaNakadaMbakena zramAnaM kRtavAn sAMprataM tu yuSmadaM tike vijhAyainamartha zraddadhehaM // 3 // taeNaM nagavaM goyama udayaM peDhAlaputte evaM vayAsI sahAhAdiNaM ajo patti yAdiNaM ajo rohiNaM ajjo evameyaM jahANaM amhe vayAmo taeNaM se nadae peDhAlaputte nagavaM goyamaM evaM vayAsI zvAmi NaM naMte tumnaM aMtie cAnajjAmo J dhammAna paMcamadavayaM sapaDikamaNaM dhammaM gvasaMpajittANaM vidarittae // 3 // // artha-tevAreM nagavaMta zrIgautamasvAmI udayapeDhAla putra pratye ema bolyA ke, aho thArya nadaka! e arthanI sahahaNA kara. kema ke,zrI vItarAgano nAMkhelo artha anyathA nathI, aho Arya! tathA (pattiyAhiNaM ke)e vacananI pratIta ghANa tathA e vacananIruci kara. e artha emaja jema hu~ kahU~ bu te jagavaMtano nAMkheloDe mADe te tahatti karI jANaje. tevAra par3I te udaka peDhAlaputra, nagavaMta zrI gautama svAmI pratye bolyA ke (zvAmiNaMnaMtte ke0 ) iMDe bu he jagavana ! hu~ tamArA (aMtie le) pAseMthI cAturyAma dharma thakI paMca mahAvrata rUpa dharma, tathA paDikkamaNA sahita dharmane. (vasaMpattiANaM ke ) aMgIkAra karIne (viharita e ke) vicaravAne vAMbu bu.||3||
Page #1047
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAya dhanapatasiMgha bAdAurakA jainAgama saMgraha nAga usarA. 1017 ||diipikaa-ttH shriigautmndkmevmvaadiidythaa| asminnarthe zramAnaM kuru he Arya! pratyayaM ruciM ca kuru / evametadyathA vayaM vadAmaH tathA tvaM pratyehi / tataH sanadakaH zrIgauta mamevamavAdIt / zvAmyahaM navadaMte yuSmatsamIpe cAturmAsikAccatuvratarUpAkSAtpaMcayAmi kaM paMca mahAvratarUpaM sapratikramaNaM dharmamupasaMpadya svIkatya vihartumiti // 3 // // TIkA-evamavagamya gautamasvAmyudakamevAha / yathAsminnarthe zramAnaM kuru nAnyathA sarvajhoktaM navatIti matvA punarapyudakaevamAha / iSTamevaitanme kiMvamuSmAcAturyAmikA mAtpaMcayAmikaM dharma saMprati sapratikramaNamupasaMpadya vidartumilAmi // 35 // taeNaM se nagavaM goyame udayaM peDhAlaputtaM gadAya jeNeva samaNe nagavaM mahAvIre teNeva vAgabanavAgabazttA taeNaM se udae peDhAlapatte samaNaM jagavaM mahAvIraM tikutto AyAdiNaM payAdiNaM kare tikutto AyAdi eM payAdiNaM karittA vaMdaz namasaMti namasaMtittA evaM vayAsI zvAmiNaM naMte tanaM aMtiye cAnaDAmAdhammAna paMca mahatvayaM sapaDikkamaNaM dhamma gvasaMpattiANaM vitarittae taeNaM samaNe nagavaM mahAvIrendayaM evaM vayAsI ahAsudaM devANuppiyA mA paDibaMdhaM karedi taeNaM se udae peDhAlaputte sa maNassa nagavAna mahAvIrassa aMtie cAnAmA dhammAna paMca mahatva yaM sapaDikkamaNaM dhamma navasaMpattiA viharatibemiti nAlaMdAUM sattamaM asayaNaM sammattaM // iti sUyagaDAMgabIyasuyakaMdhosammatto // 40 // grNthaa||3200|| artha-te vAra par3I evaM vacana sAMjalIne nagavaMta zrI gautamasvAmI, te udaka peDhAla putra ne saMghAteM jazne jyAM zramaNa nagavaMta zrImahAvIra devale, tyAM yAvyA. tevAra par3I te udakape DhAla putra, zramaNa nagavaMta zrImahAvIra devane (tirakutto ke0 ) traNavAra pradakSiNA pUrvaka vAMdI namaskAra kare, traNa vAra pradakSiNA pUrvaka namaskAra karIne evI rIteM bolyA ke, (ijAmiNaMnaMte ke0) he nagavan ! tamArA samIpeM hU~ va lu.guM ? toke cAturyAmika dharma thakI rahita thazneM paMca mahAvrata,tathA sappa DikkamaNa dharma,aMgIkAra karI vicaravAne vAM buM bu. tevAreM zramaNa nagavAn zrImahAvIra deva bolyA ke, (yahAsuhaMdevANuppiyA ke0) he devAnu priya! jema tamAre sukha upaje,tema karo! (mApaDibaMdhaMkareha ke0) dharmane viSe vilaMba ma karo. tevAra par3I te udaka peDhAlaputra evaM sAMjalIne, zramaNa jagavaMta zrImahAvIra devaneM 128
Page #1048
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2018 dvitIye sUtrakRtAMge dvitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaMH samIpeM cAturyAmika dharmathakI paMcamahAvrata sappa DikkamaNa dharma yAdarIne vicarebe, sarvajJa pra pitadharma pAlele. (ttibe mi ke 0 ) zrI sudharmasvAmI potAnA ziSyo pratyeM kahebe ke, meM jetuM gavaMta zrI mahAvIradeva pAseMthI sAMjabyuMbe, tevuM tamane kahuM buM. ityAdika artha, pUrvavat jANavo // 40 // erIteM " pAlaMdazOM" nAmA sAtamA adhyayanano yatpArthabAlAvabodha samApta yo // e bIjA zrI sUyagaDAMganA bIjA zrutaskaMdhano saMdepArtha bAlAvabodha samApta thayo / sammattaM suyagaDAMgaM khAditaH // sarvANi pradhyayanAni trayoviMzatikAni saMpUrNAni // zrI sAdhuratnaSyeNa pAzacaMdreNa vRttitaH kRtabAlAvabodhArtha dvitIyAMgasya vArtikaM samAptam // 7 // || dIpikA - tatobhagavAn gautamastaM prAkU pratipannazrI pArzvazAsanavratamudakaM gRhItvA ya tra zrI vIroja gavAMstatraivopAgacchati / tataH sanadakaH zramaNaM jagavaMtaM triH kRtvaH yAdakSiNaM pradakSiNaM karoti tisraH pradakSiNAH karotIti kRtvA ca vaMdate namasyati vaMditvA namasthi tvA ca evamavAdIt icchAmi javadaMte yuSmadaMtike cAturyAmAtpaMca mahAvratikaM dharmamupasaMpadya vihartumiti / tataH zrIvIrastamudakamevamavAdIdyathA sukhaM devAnupriya ! mA pratibaMdhaM dharmAMta rAyaM kArSIriti / tataH sanadakaH zrIvIrAMtike paMca mahAvratikagrahaNAyotiH nagavatApi tasya sapratikramaNaH paMcamahAvratiko dharmonujJAtaH saca taM dharmamupasaMpadya svIkRtya vihara tIti / itiH parisamAptyarthe / bravImIti pUrvavat / sudharmasvAmI svaziSyA nidamAha / tadyathA sohaM bravImi yena mayA jagavadaMtike zrutamiti // 40 // nAlaMdIyAkhyamidaM saptamamadhyayanaM samAptaM / tatsamAptau ca samAptoyaM dvitIyaH zrutaskaMdhastatsaMpUrtau ca pUrNeyaM zrIsUtrakRtAMga dIpikA || graMthasaMkhyA // sumAreM // ( 7000 ) // atha prazastiH // yaya vRttam // nistaM caMDcAruNi, caMDkule caraNacAturI nAjaH / vikhyAtatapevyAkhyA, jagati jagacaM surayo 'nUvan // 1 // teSAM doSAMzamuSAM, saMtAne sukRtasaMcaya vitAne | zrI somasuMdara gurU, tamAdamA saM gamAnavan // 2 // tatpaTTasphuTakamalA, nAle kAleya tilaka sNkaashH|| zrImuni suMdaraguravaH, kAmi tasaMpatti surataravaH // 3 // bAlyepi nAratIni rudapAdi vAdivarge yaiH // zrIjayacaMda munIMr3A, ste paragajeSu siMhasadRzAH // 4 // tatpada vizadasthAne, sthAne zRMgArasAratAM nejuH // zrIratnazekharA iti, jagati yataH khyAtimA puste // 5 // teSAmanaMka paTTe, guNa saMghaTTe prabhAvakaSa paTTe // prAptA dhika niSThA zrI, zrIlakSmI sAgarAH shissttaaH|| 6 // narsiMtakalikAluSyA, ziSyAjApAyathArthanAmAnaH // zrI sumati sAdhuguravo, lakSmI surajI kArasAdyazoguravaH // 7 // tatpaTTe pravAdepsita, pUraNa ciMtAmaNIyamA nAnAm // labdhAdhikamAnAnAM suhema vimalA nidhAnAnAm // 8 // surIpagavanAyaka, devIprApta prajApratiSThAnAm // ziSyANurguNazAsana, jananItithisaMmite (1583) varSe // // vibudhanA For Private Personal Use Only
Page #1049
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAyadhanapatasiMgha bAdADurakA jainAgama saMgraha nAga sarA. 1010 maka ziSyaH svasya smRtaye, paropakRtaye ca // sUtrakRtAMgasyaitAM harSa kulodI pikAmalikhat // 10 // kAzcitpramANayuktI, raprathayannAtra sugamanAhetoH // tataeva naiva vihito, jakSaNa saMdhistathA kA pi // 11 // sUtrAsaMgatamatrA, vAdi kathaM cinmayA yadajJatayA ||t bodhayaMtu sudhiyaH, kRpayA mAtsarya musArya // 1 // graMtha mitiranumitA'tra ca, saptasahasrANi kiMcidUnAni // vibudhajanavAcyamAno, graMthoyaM jagati jayatu ciram // 13 // // iti zrIsUtrakRtAMgadI pikAyAH prazastiH saMpUrNA // 1 // TIkA - tatosI gautamasvAmI taM gRhItvA tIrthakarAMtikaM jagAma / nadakazva jagavaMtaM vaM ditvA paMcayAmikadharmagrahaNAyojitonagavatApi tasya sapratikramaNaH paMcayAmodharmonujJAtaH saca taM tathAnUrta dharmamupasaMpadya viharatIti / iti parisamAtyarthe bravImIti sudharmasvAmI svaziSyamidamAha / tadyathA sohaM bravImi yena mayA jagavadaMtike zrutamiti gatonugamaH / sAMprataM nayAste cAmI | naigama, 2saMgraha, 3 vyavahAra, 4 jusUtra, 5 zabda, samanirUDhai, 6 vaMnU tA, prakhyAH saptaiva / teSAM ca madhye naigamAdyAzcatvAropyarthanayAH / yarthameva prAdhAnyena za dopasarjana miti zabdAdyAstu trayaH zabdanayAH zabdaprAdhAnyenArtha miSThaMti / tatra naigamasyedaM svarUpaM tadyathA sAmAnyavizeSAtmakasya vastunonaikena prakAreNAvagamaH parichedonigamastatra navonaigamo mahAsAmAnyAyAMtarAlasAmAnyavizeSANAM parichedakastatra mahAsAmAnyaM sarvapa dArthAnuyAyinI sattAyAMtarAjasAmAnyaM ivyatvajIvatvAjIvatvAdikaM vizeSAH paramANvAda yastvajatAvA zuklAdayoguNAstadevaM tatritayamapyasAvivatIti nilayanaprasthakAdidRSTAMtairanuyo gadvAraprasidvaistatsvarUpamavaseyamayaM ca naigamaH sAmAnya vizeSAtmavastusamAzrayaNepi na samya dRSTidenaiva sAmAnya vizeSayorAzrayaNAttanmatAzritanaiyAyikavaizeSikavat / tathA saMgra hopyevaM svarUpastadyathA samyak padArthAnAM sAmAnyAkAratayA grahaNaM sadgrahastathA pracyu tAnutpanna sthiraikasvanAvameva sattArUpaM vastvasAvanyupagacchati sattAtovyatiriktasyAvastutvaM kharaviSANasyeva saca saMgrahaH sAmAnyavizeSAtmakasya vastunaH sAmAnyAMzasyaivAzrayaNA nmiyyAdRSTistanmatAzrita sAMkhyavat / vyavahAranayasya tu svarUpamidaM tadyathA yathA lokagrA hyameva vastu yathA ca zuSkatArkikaiH svAniprAyakRtalakSaNAnugataM tathAbhUtaM vastu na bhavatyeva nahi pratilakSaNamarthAnAmAtmaneojavati kiM tarhi yathA yathA loke na viziSTanUyiSThatayA kriyAkAri vastu vyavahiyate tathaiva ta 6 stvityAbAlagopAlAMganA diprasi- itvA stusvarUpa syetyayamapyutpAdavyayadhauvyayuktasya vastunonAnyupagamAt miyyAdRSTistathA vidharacyA puruSava diti / jusUtramataM tvidaM jupraguNaM tatvavinaSTAnutpannatayAtItAnAgatacakraparityAgena va rttamAnakAla lakSaNanAvi ya istu tatsUtrayati pratipAdayatyAzrayatIti jusUtrastasyaivArtha ki yAkAritayA vastutvalakSaNayogAdityayamapi sAmAnya vizeSobhayAtmakasya vastunaH sAmA For Private Personal Use Only
Page #1050
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100 ditIye sUtrakRtAMge vitIya zrutaskaMdhe saptamAdhyayanaM. nyAMzaparityAgena vizeSAMzasyaiva samAzrayaNAbauchodanivanna samyagdRSTiH kAraNanUtavyA nanyupagamena tadAzritavizeSasyaiva nAvAditi / zabdanayasvarUpaMvidaM tadyathA zabdAreNaivA syArthapratItyAnyupagamAniMgavacanasAdhanopagrahakAlajedAnihitaM vastu ninnameveti tatrAli ganedAnihitaM vastvanyadeva navati tadyathA puSyastArakAnakSatramevaM saMkhyA ninnaM jalamayovarSA tuH sAdhananedastvayaM ehimanye rathena yAsyasi yAtaste pitA yasyAyamarthaH / evaM tvaM ma nyase yathAhaM rathena yAsyAmItyatra madhyamapuruSayorvyatyayaH upagrahastu parasmaipadAtmanepada yorvyatyayastadyathA tiSThati pratiSThate ramate naparamatItyAdi kAlanedastvagniSTomayAjI putro sya navitA yasyAyamarthogniSTomayAjI thaniSTomeneSTavAn nUte Ninirnaviteti naviSyada nadyatane luT tatrAyamarthaH Ninipratyayonavitetyasya saMbadhAtakAlatAM parityajya naviSya kAlatAM pratipadyate tenedamuktaM navatyevaMnUto'sya putronaviSyati yo'gniSTomena yadayati tade vaMnata vyavahAranayazabdanayonejati liMgAyaninnAstu paryAyAH aneka viSayatvenejati tadyathA ghaTaH kuMnaH iMH zakraH puraMdaraityAdi / zrayamarthavyaMjanaparyAyonayarUpasya vastunovyaMjanaparyA yasyaiva samAzrayaNAnmithyAdRSTiriti / tathA paryAyANAM nAnArthatayA samanirohaNAtsama nirUDhona hyayaM ghaTAdiparyAyANAmekArthatAmiti tathAhi ghaTanAdghaTaH kuTTanAtkuTTaH ko nA tIti kuMnonahi ghaTanaM kuTTanaM navati tathadanAdiH purdAraNAtpuraMdaraityAderapi zabdapravRtti nimittasya na parasparAnugatiriti tadayamapi mithyAdRSTiH paryAyAnihitadharmavastunonA yaNAgrahItapratyekAvayavAMdhahastijJAnavaditi / evaMnatAniprAyastvayaM yadeva zabdapravRttini mittaM ceSTAdikaM tasminghaTAdike vastuni tadevAsau yuvatimastakArUDhanadakAdyAharaNa kriyApra vRttoghaTonavati na nirvyApAraeva evaMnUtaH tasyArthasya samAzrayaNAdevaMnUtonidhAnonayonava ti / tadayamapyanaMtadharmAdhyAsitasya vastunonAzrayaNAnmiyyAdRSTiH / ratnAvalyavayave pa marAgAdau kataratnAvalIvyapadezapuruSavaditi / tadevaM sarve nayAH pratyekaM mithyAdRSTayo'nyo nyasavyapedAstu samyattvaM najati patra ca jJAnakriyAnyAM modatikavA jJAna kriyAnayayoH sarvepyete svadhiyA samavatAraNIyAH tatrApi jJAnanayaaihikAmuSmikayohAnameva phalasA dhakatvenejati na kriyAM / kriyAnayastu kriyAmeva na jJAnaM paramArthastUnayamapi samuditamanyo nyasavyapedaM paMgvaMdhavadanipretaphalasiye'lamiti etajnayayuktaeva sAdhuranipretamartha sAdhaya tyuktaM ca / savesi piNayANaM, baduvihavattavayaM NisAmettA // taM savaNaya visura, jaM caraNa guNani sAhU // 1 // 40 // samAptamidaM nAlaMdAkhyaM saptamamadhyayanam / / iti samApteyaM sUtrakatakSitIyAMgasya TIkA / katA ceyaM zIlAcAryeNa vAharigaNisahAyena // shlokH|| yadavApta matra puNyaM, TIkAkaraNe mayA samAdhinatA // tenApetatamasko,navyaH kalyANa nAg navatAt // 1 // graMthAyaM ( 11750) /