Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ / [43] uttarAdhyayanAni (mUla)sUtram namo namo nimmaladaMsaNassa pUjya zrIAnaMda-kSamA-lalita-suzIla-sudharmasAgara gurubhyo namaH / __ "uttarAdhyayanAni" malaM evaM vRtti: / [mUlaM + niyukti: + zAntisUri-racitA vRttiH] [Adaya saMpAdakaH - pUjya AgamoddhAraka AcAryadeva zrI AnaMdasAgara sUrIzvarajI ma. sA. 11 (kiJcit vaiziSThyaM samarpitena saha) puna: saMkalanakartA- muni dIparatnasAgara (M.Com., M.Ed., Ph.D.) 23/04/2015, guruvAra, 2071 vaizAkha suda 5 jain_e_library's Net Publications muni dIparatnasAgareNa saMkalita......AgamasUtra-[43], mUla sUtra-[4] "uttarAdhyayanAni mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [-] dIpa anukrama [-] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ - ], mUlaM [-], niryukti: [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra -[ 43], mUla sUtra- [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH Indimated Streetpheerassed byershiperide series zreSThi-devacandra lAlabhAI--jainapustakoddhAre - pranthAGka: 33. zrIjinendradevAnumatapratyekabuddhAdikapipraNItAni zrutakevalidhurya zrImadbhadrabAhukhAbhinirmuktikAni vAdivetAlazrIzAntisUriyavivRtAna zrImantyuttarAdhyayanAni / ( vibhAgaH prathamaH ) prasedhikA-devacandra lAlabhAI jainapustakoddhArabhANDAgAra saMsthA vikhyAtikArakaH -- zAha nagInabhAI ghelAbhAI-javherI, asyaikaH kAryavAhakaH / idaM pustakaM mumbayya zAha prathama saMskAre prataya: 500 uttarAdhyayana0 sUtrasya mUla "TAiTala peja" nagInabhAI bhelAbhAI javherI 426 javherI bAjAra ityanena 'nirNayasAgara ' mudraNAspade kolamATavIbhyAM 23 tame gRhe rAmacandra vesa zeDagedvArA mudrApitaM prakAzitaM ] asya punarmudraNAcAH sarve'dhikArA etadbhANDAgArakAryavAhakANAmAyattAH sthApitAH / [ mohamayIpattane. vIrasaMvat 2442. vikramasaMvat 1972. krAiSTasya san 1916. vetanaM 15-0 [Ra. 1-5-01 For P&P Only ~1~
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ mUlAkA 1640+88 mUlAMka : 0001 0049 0095 0115 0128 0160 0179 0209 0228 0291 0328 0360 adhyayanaM 01 vinayasUttaM 02 pariSaha vibhaktiH 03caturaMga 04 asaMskRtaM 05 akAmamaraNiyaM (0457) 06 kSullakanirgranthiyaM 07 aurabhiyaM 08 kApiliyaM 09 namipravrajyA 10 drumapatrakaM 11 bahuzrutapUjA 12 harikeziyaM pRSThAMka 0023 0145 0282 0379 0456 0508 0540 0570 0595 0639 0682 0706 muni dIparatnasAgareNa saMkalita. uttarAdhyayanAni mUla- sUtrasya viSayAnukrama mUlAMka : 0407 0442 0495 0511 0539 0560 0614 0713 bg3 0847 0936 adhyayanaM 13 citra 14 iSukAriya 15 sabhikSukaM 16 brahmacaryaM samAdhisthAnaM 17 pApazramaNiyaM 18 saMyatiyaM 19 mRgAputrikaM 20 mahAnirgranthiya 21 samudrapAlitaM 22 rathanemiyaM 23 kezIgautamiyaM 24 pravacanamAtA pRSThAMka: 20747 0785 0823 0839 0860 0263 0899 0931 0962 0975 0993 1024 ~2~ mUlAMka: 0963 1007 1059 1076 1112 1189 1226 1247 1358 1383 1444 1465 dIpa- anukramAH 1731 adhyayanaM 25 yajJakiyaM 126 sAmAcArI 27 khaluMkiya 28 mokSamArgagatiH 29 samyaktvaparAkramaM 30 tapomArgagatiH 31 caraNavidhiH 32 pramAdasthAnaM 33 karmaprakRtiH 34 lezyA adhyayanaM 35 aNagAramArgagatiH 36 jIvAjIva-vibhakti: ...AgamasUtra [43 ], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUriviracitA vRttiH pRSThAMka: 1039 1063 1093 1106 1137 1194 1218 1235 1277 1295 1323 1335
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ [uttarAdhyayanAni- mUlaM evaM vRtti:] isa prakAzana kI vikAsa-gAthA yaha prata sabase pahale "uttarAdhyayanAni sUtra" ke nAmase sana 1916 (vikrama saMvata 1972) meM devacandra lAlabhAi pustakoddhAra saMsthA dvArA prakAzita huI, isa ke saMpAdaka-mahodaya the pUjyapAda AgamoddhAraka AcAryadeva zrI AnaMdasAgarasUrIzvarajI (sAgarAnaMdasUrijI) mahArAja sAheba | isI prata ko phira apane nAmase 'jinazAsana ArAdhanA TrasTa kI tarapha se AcArya zrI hemacandrasUrijIne chapavAI, jisame unhoMne khudane to kucha nahIM kiyA, magara isI prata ko oNphaseTa karavA ke, Upara apanA nAma evaM apanI prakAzana saMsthA kA nAma chApa diyA. yaha spaSTa rUpase eka prakArase adattAdAna hI hai, aisI aneka prato ke agale do peja palaTakara yA nae DAlakara unhoMne apane nAmase chapavAi hai, isa taraha vo apane Apako bar3A Agama saMrakSaka sAbita karanekI anucita ceSTA kara cuke hai| isI uttarAdhyayana-sUtra kI prata ko oNphaseTa kI madada se dusarone bhI prakAzita karavAI hai, kisIne pUjyazrI sAgarAnaMdasurIzvarajI mahArAjazrI kA nAma bar3I ijjata ke sAtha apanI jagaha pe hI rakhA hai, aura khudakA nAma puna: saMpAdaka rUpa se peza kiyA hai to kisIne apanA nAma Age kara diyA hai| aura pUjya sAgarAnaMdasUrIzvarajIkA nAma gauNa kara diyA hai yA ur3A diyA hai| * hamArA ye prayAsa kyoM? : Agama kI sevA karane ke hameM to bahota avasara mile, 45-Agama saTIka bhI hamane 30 bhAgome 12500 se jyAdA pRSThomeM prakAzita karavAe hai, kintu logo kI pUjyazrI sAgarAnaMdasUrIzvarajI ke prati zraddhA tathA prata svarupa prAcIna prathA kA Adara dekhakara hamane isI prata ko skena karavAI, usake bAda eka speziyala phorameTa banavAyA, jisame bIcame pUjyazrI saMpAdita prata jyoM kI tyoM rakha dI, Upara zIrSasthAname Agama kA nAma, phira adhyayana--mUlasUtra Adi ke naMbara likha die, tAki par3hanevAle ko pratyeka peja para kaunasA adhyayana, sUtra, Adi cala rahe hai usakA saralatAse jJAna ho zake | bAyIM tarapha Agama kA krama aura isI prata kA sUtrakrama diyA hai, usake sAtha vahA~ 'dIpa anukrama' bhI diyA hai, jisase hamAre prAkRta, saMskRta, hiMdI gujarAtI, iMgliza Adi sabhI Agama prakAzanomeM praveza kara zake | hamAre anukrama to pratyeka prakAzanomeM eka sAmAna aura kramazaH Age baDhate hue hI hai, isIlie sirpha krama naMbara die hai, magara prata meM gAthA aura sUtroM ke naMbara alaga-alaga hone se hamane jahAM sUtra hai vahA~ kauMsa -1 die hai aura jahAM gAthA hai vahA~ ||-1| aisI do lAina khIMcI yA 'gAthA' zabda likhA hai| hara pRSTha ke nIce viziSTha phUTanoTa dI hai| abhI to ye jain_e_library.org kA 'iMTaraneTa pablikezana' hai, kyoMki vizvabharameM aneka logo taka pahu~cane kA yahIM sarala, sastA aura Adhunika rAstA hai, Age jAkara Isiko mudraNa karavAne kI hamArI manISA hai| ......muni dIparatnasAgara. ~ 3~
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-1, niyukti: [-] (43) Kc+CACIR zreSTidevacandralAlabhAI-jainapustakoddhAra-granthAGke aham pUrvodRtajinabhASitazrutasthavirasaMDabdhAni / zrImadbhadrabAhusvAmisaMkalitaniyuktiyutAni / zrIzAntyAcAryavihitaziSyahitAkhyavRttiyuktAni / zrIuttarAdhyayanAni / C ISESAR zivadAH santu tIrthezA, vighnasaGghAtaghAtinaH / bhavakUpoddhRto yeSAM, vAg varatrAyate nRNAm // 1 // samastavastuvistAre, vyAsarpattalayajale / jIyAt zrIzAsanaM jainaM, dhIdIpoddIsivarddhanam // 2 // yatprabhAvAdavApyante, padArthAH kalpanA vinA / sA devI saMvide naH stAdastakalpalatopamA // 3 // For PARTMERVantuRONM wrancibansam muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~4
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [-] dIpa anukrama [-] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 1 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [ - ], mUlaM [-] niryukti: [-] vyAkhyAkRtAmakhilazAstravizAradAnA, sUcyapravedhakadhiyAM zivamastu teSAm / ratra gADhataragUDhavicitrasUtragranthirvibhidya vihito'ya mamApi gamyaH // 4 // adhyayanAnAmeSAM yadapi kRtA bhUrNivRttayaH kRtibhiH / tadapi pravacanabhaktistvarayati mAmatra vRttividhau // 5 // iha khalu sakalakalyANanibandhanaM jinAgamamavApya vivekinaivaM vivecanIyaM yaduta mahArtho'yaM manorathAnAmadhya| pathabhUto bhUrijanmAntaropacitapuNyaparipAkato mahAnidhiriva mayA'dhigataH tathAhi -- mahati saMsAra maNDale'smin mAnasAdidaNDairabhihanyamAnAH kaSTeneSTaviziSTArthI mahApurImiva manujagatimanupravizanti jantavaH, anupravizyApi cAsyAmaurddharathyikA ivAkRtasukRtasambhArA nirIkSitumapi nainaM kSamante, kimaGga punaravAmumiti 1, etadavAsI sarvathA kRtArtho'smi, sambhavati cAsyAM svopakAravatparopakAre'pi zaktiriti nedAnIM yuktA kadaryatA, kintu ?, bhavitavyamudArAzayena, paropakArapUrvikaiva ca khopakArapravRttirudArAzayatAM khyApayatIti paropakAra evAditaH pravartitumucitam / santi cAsmin mahitamAhAtmyAH samIhitasampAdakAzca maNaya iva caraNakaraNAdigocarAcArAbaGgAnuyogAH, na caita idAnIM samyagdarzanAdihetuM midhyAtvAdipizAcazamanaM dharmakathAtmakottarAdhyayanAnuyogaM rakSAvidhAnamivApahAya svayaM grahItumanyasmai vA dAtuM yujyante, ityArabhyata uttarAdhyayanAnuyogaH- tatra ca na tathAvidhaphalAdiparijJAna1 bhikSAcarAH / 2 kRpaNatA / Education Intational Forest Use Only adhyayanam 1 ~5~ // 1 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM -1, niyukti: [-] (43) prata sUtrAMka [-] vikalA prekSAvatAM pravRttiH, tasyAstadyApakatvAd, vyApyasya ca vyApakAvinAbhAvitvAt , ataH prekSAvatpravRttyaGgamAtvAt phalayogamaGgalasamudAyArthAnuyogadvAratadbhedaniruktikramaprayojanAni yAcyAni / yatha zabdasyApramANatvamabhidhAya / matadabhidhAnasyAnarthakatvamiha kaizciduktaM, tadasAdhu, zabdasyApramANatve tatprAmANyamUlatvena sakalavyavahArANAmuccheda prasaGgAt , uktaM hi-"lokikavyavahAro'pi, yasminna vyavatiSThate / tatra sAdhutvavijJAnaM, vyAmohopanivandhanam // 1 // " iti / tathA ca zAstrAdau phalAdipratipAdikA pUrvAcAryagAthA-'tassa phalajogamaMgalasamudAyatthA taheva dArAI / hai tabbheyaniruttikamapayoyaNAIca bacAI ||1||'phlaabhilaassinnaaN ca sakalaprekSAvatAM pravRttiriti prathamataH phalasthAbhi-3 dhAnaM, tatrApi kimidaM sambaddhamutAsambaddhamiti vicArata eva vipazcitaH pravartanta iti tadanu yogasya, ityAdi kramapramAyojanaM sarvatra yojya, tatra phalaM kartuH zrotuzcAvyavahitaM vineyAnugraho yathAvadarthAvabodhazca, vyavahitaM punarubhayorapi taduttarottaraguNaprakarSaprAptyA'pavargAvAptiriti / yogaH sambandhaH, sa ca hetutaH phalatazca, tatra hetuta uttarAdhyayanAnuyogasya sAkSAtkRtadharmANaH sUtrakRta eva yathAkhaM praNetAraH tatastadavayodhitatadardhAstacchiSyAH tato'pi tadvine-12 yAstAvad yAvad bhagavAn bhadrabAhuH tato bhASyakRtastatazcarNikRtaH tato'pi vRttikRto yAvadasmadguraSa iti guruparva-13 dAkramalakSaNaH / phalatastUpAyopeyabhAvarUpaH abhihitaphalasyopeyatvAt prastutAnuyogasya ca tadupAyatvAditi / mamAti 1 tasya phalayogamaGgalasamudAyArthAstathaiva dvArANi / tad (dvAra ) bhedaniruktikramaprayojanAni ca vAcyAni // 1 // dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~6~
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-], niyukti: [-] (43) CGS - prata - sUtrAMka [-] - uttarAdhya. vinAzayati zAstrapAragamanavighnAn gamayati-prApayati zAstrasthairya lAlayati ca-zleSayati tadeva ziSyapraziSyaparampa-12 bRhadvRttiH kArAyAmiti maGgalaM, yadvA manyante anApAyasiddhiM gAyanti pravandhapratiSThirti lAnti vA'vyavacchinnasantAnAH ziSya praziSyAdayaH zAstramasminniti maGgalam , AdimadhyAvasAnavartinastasyoktarUpArthaprasAdhakatyena prasiddhatvAt , uktaM // 2 // hi-taM maMgalamAIe majjhe pajaMtae ya satthassa / paDhamaM satthassAvigghapAragamaNAya niddiDhe // 1 // tasseva u |thijatthaM majjhimayaM aMtimaM ca tasseva / abocchittinimittaM sissapasissAivaMsassa // 2 // " taca nAmAdicaturbheda, tatra majhalamiti nAmaiva nAmamaGgalaM, sthApanAmaGgalaM mAlAkAraH, makalAni ca darpaNAdIni, yathoktam-"dappaNahai bhaddAsaNa vaddhamANa varakalasamacchasirivacchA / socchiya naMdAvattA lihiyA aTTaha mNglgaa||1||" iti, dravyamA vamaGgale tyAvazyakabhASyAnusArato'vaboddhavye / tatra ceha bhAvamaGgalenAdhikAraH, taya kRtameva, nandirUpatvAt tasya, nandivyAkhyAnapUrvakatvAca sakalAnuyogasya, apavAdata utkrameNApi yadA'nuyogastadA bhAvata AdimaGgalaM 'saMjogA viSpamukarasa aNagArassa' tti aNagAragrahaNaM, madhyamaGgalaM, 'kaMpile nayare rAyA' ityAdinA'nagAraguNavarNanam , antya 1 danmaGgalamAdau madhye parvante ca zAstrasya / prathamaM zAstrasyAvinapAragamanAya nirdiSTam // 1 // tasyaiva tu sthairyAya madhyamamantimaM ca tasvaiSa / avyavacchittinimitaM ziSyapaziSyAdivaze // 2 // 2 darparNa bhadrAsanaM vardhamAno varakalazo maramaH zrIvatsaH / skhasiko nandyA-12 vattoM likhitAnyaSTASTa magalAni // 1 // dIpa anukrama - - muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti:
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM -1, niyukti: [-] (43) prata sUtrAMka [-] PmAlam 'ii pAukare buddhe' ityAdinA buddhAdyabhidhAnaM / samudAyo-varNapadavAkyazlokAdhyayanakadambakAtmakazrutaska ndharUpastasyAbhidheyo'rthaH samudAyArthaH, sa ceha dharmakathAtmakaH, vizeSatastvenaM 'paDhame viNaoM' ityAdinA niyukti kAra evaM vakSyati / dvArANIti prakramAdanuyogadvArANi, tatra cAnugatamanurUpaM vA zrutasya khenAbhidheyena yojana-sambaFdhanaM tasmin vA'nurUpo'nukUlo vA yogaH zrutasyaivAbhidhAnanyApAro'nuyogaH, taduktam-"aNujoyaNamaNujogo suyassa niyaeNa jamabhidheyeNaM / vAvAro vA jogo jo aNurUvo'NukUlo vA // 1 // " tasya dvArANi-upakramAdIni anuyogadvArANi tAni tadbhedaniruktikramaprayojanAni ca 'tatthajjhayaNaM paDhama' mityatra vakSyAmaH / Aha-prakRto'yamuttarAdhyayanAnuyogaH, tatra kimetAnyuttarAdhyayanAnyaGgamaGgAni zrutaskandhaH zrutakandhA adhyayanamadhyayanAni uddezaka uddezakAH 1, ucyate, nAjhaM nAGgAni, zrutaskandho na zrutaskandhAH, nAdhyayanamadhyayanAni, noddezako noddezakA iti / asya ca nAmanikSepe 'uttarAdhyayanazrutaskandha' iti nAma, tatrottaraM nikSeptavyamadhyayanaM zrutaskandhazca, tatrottaranikSepAbhidhAnAyAha bhagavAn niyuktikAraH CAREERSTAN dIpa anukrama [-] 1 anuyojanamanuyogaH sUtrasya nijakena yadabhidheyena / vyApAro vA yogo yo'nurUpo'nukUlo vA // 1 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~8~
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-] mUlaM -1, niyukti: [1] (43) adhyayanam prata sUtrAMka [-] uttarAdhya. nAma ThavaNA davie khitta disA tAvakhitta pnnve| paikAlasaMcayapahANanANakamagaNaNao bhAve // 1 // bRhadbhuttiH18 vyAkhyA-iha ca supo yatrAdarzanaM tatra sUtratvena chAndasatvAt luka, tathottaranikSepaprastAvAt sUcakatvAtsU trasya 'kamauttareNa pagaya' mityuttarazravaNAca 'nAma' ti nAmottaraM 'ThavaNaM' ti sthApanottaramityAdyabhilApaH kAryaH / tatra nAmottaramiti nAmaica yasya thA jIvAderuttaramiti nAma kriyate, sthApanottaramakSAdi, uttaramiti vrnnvinyaaso| vA, dravyottaramAgamato jJAtA'nupayukto noAgamato jJazarIrabhavyazarIre tayatiriktaM ca, tatra tayatiriktaM tridhA-sacidattAcittamitrabhedena, tatra sacittaM pituH putraH, acittaM kSIrAt dadhi, mizraM jananIzarIrato romAdimadapatyam , iha ca dravyaparyAyobhayAtmakatve'pi vastuno dravyaprAdhAnyavivakSayA pitrAdevaMbhavanatazca putrAdInAM dravyottaratvaM bhAvanIyaM, kSetrottaraM mervAdyapekSayA yaduttaraM, yathottarAH kuravaH, yadvA pUrva zAlikSetraM tadeva pazcAdikSukSetraM, diguttaramuttarA diga, di dakSiNadigapekSatvAdasya, tApakSetrottaraM yattApadigapekSayottaramityucyate, yathA-sarvepAmuttaro mandarAdriH, prajJApakottaraM| yat prajJApakasya vAma, pratyuttaramekadigavasthitayordevadattayajJadattayordevadattAt paro yajJadatta uttaraH, kAlottaraH samayA-13 1kayapavayaNappaNAmo buccha dhammANuogasaMgahi / uttarajjhavaNANuogaM guruvaesANusAreNa // 1 / / ityeSA gAthA''dau niyuktipustake dRzyate, na ca vyAkhyAtetyupekSitA, anubandhAdidarzitayopayogive (kRtapravacanapraNAmo vakSye dhrmaanuyogsNgRhiitm| uttarAdhyayanAnuyoga gurUpadezAnusAreNa) - iti saMskaraNaM neym| dIpa anukrama [-] IN3 // JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~9~
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-], niyukti: [1] (43) prata sUtrAMka [-] dAvalikA AvalikAto muhUrta mityAdi, saJcayottaraM yatsaJcayasyopari, yathA dhAnyarAzeH kASThaM, pradhAnottaramapi trividha sacittAcittamizrabhedAt , sacittapradhAnottaramapi vidheya, tadyathA-dvipadaM catuSpadamapadaM ca, tatra dvipadamanuttarapuNyado prakRtitIrthakaranAmAyanubhavanataH tIrthakaraH, catuSpadamananyasAdhAraNazauryadhairyAdiyogataH siMhaH, apadaM ramyatvasurasevya tvAdibhirjAtyajAmbUnadAdimayI jambUdvIpamadhyasthitA sudarzanAjambUH, acittamacintyamAhAtmyazcintAmaNiH, mitraM tIrthakara eva gRhasthAvasthAyAM sarvAlakArAlakRtaH, jJAnottaraM kevalajJAnaM, vilInasakalAvaraNatvena samastavastusvabhAvAbhAsitayA ca, yadvA zrutajJAnaM, tasya skhaparaprakAzakatvena kevalAdapi maharddhikatvAt, uktaM ca"sayaNArNa mahihIyaM, kevalaM tayaNataraM / appaNo ya paresiM ca, jamhA taM paribhAvaNaM // 1 // " ti, kramottaraM krama-16 mAzritya yadbhavati, tacaturvidhaM-dravyataH kSetrataH kAlato bhAvataca, tatra dravyataH paramANoddhipradezikaH tato'pi tripradezikaH evaM yAvadantyo'nantapradezikaH skandhaH, kSetrata ekapradezAvagADhAt dvipradezAvagADhaH tato'pi tripradeCzAvagADhaH evaM yAvadavasAnavatvesaGkhyeyapradezAvagADhaH, kAlata ekasamayasthiterbisamayasthitiH tato'pi trisamayasthitiH evaM yAvadasayeyasamayasthitiH, bhAvata ekaguNakRSNAt dviguNakRSNaH tato'pi triguNakRSNaH evaM yAvadanantaguNakRSNaH, yato vA-bAyopazamikAdibhAvAdanantaraM yaH kSAyikAdirbhavati, 'gaNaNaotti gaNanAta uttaramekakAd 1 bhutahAnaM mahaddhika kevalaM tadanantaram / Atmanazca pareSAM ca yasmAttatparibhAvanam // 1 // K5%-5645645 dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 10~
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [-] dIpa anukrama [-] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ - ], mUlaM [-] niryuktiH [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH | dvikastato'pi trika evaM yAvacchIrSaprahelikA, bhAyottaraM kSAyiko bhAvaH, tasya kevalajJAnadarzanAdyAtmakatvena sakalaudayikAdibhAvapradhAnatvAd / Aha-- evamasya pradhAnottara evAntarbhAvAdayuktaM bhedenAbhidhAnaM, yadyevamatyalpamidamucyate, evaM hi nAmAdicatuSTaya eva sarvanikSepANAmantarbhAvAttadevAbhidheyaM tata ihAnyatra ca ynnaamaadictussttyaadhikniksse|| 4 // OM pAbhidhAnaM tacchiSyamativyutpAdanArthaM sAmAnyavizeSobhayAtmakatvakhyApanArthe ca sarvavastUnAmiti bhAvanIyamiti gAthArthaH // 1 // ihAnekadhottarAbhidhAne'pi kramottaramevAdhikariSyati, viSayajJAne ca viSayI sujJAno bhavati iti manvAno yatrAsya sambhavo yatra cAsambhavo yatra cobhayaM tadevAha - jahaNNaM suttaraM khalu ukkosaM vA aNuttaraM hoi / sesAI uttarAI aNuttarAI ca neyANi // 2 // vyAkhyA--jaghanyaM sottaraM 'kha' avadhAraNe, sottarameva 'ukkosaM' ti utkRSTaM, vAzabdasyaivakArArthasya bhinnakramatvAd anuttarameva bhavati, 'zeSANi' madhyamAni 'uttarANi' iti abhAditvenAjantatvAt matublopAdvotaravanti anuttarANi ca jJeyAni / dravyakramottarAdIni hi jaghanyAnyekapradezikAdIni upari dvipradezikAdivastvantarabhAvAt sottarANyeva, tadapekSayaiva teSAM jaghanyatvAt, utkRSTAni tvantyAnantapradezikAdInyanuttarANyeva, tadupari vastvantarAbhAvAd, anyathotkRSTatvAyogAt, madhyamAni tu dvipradezikAdIni tripradezikAdyapekSayA sottarANi eka Education intimation For Fans Only adhyayanam 1 ~ 11~ // 4 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [-] dIpa anukrama [-] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [ - ], mUlaM [-] niryuktiH [2] pradezApekSayA tvanuttarANi, uparitanavastvapekSayaiva sottaratvAt iti gAthArthaH // 2 // uttarasyAnekavidhatvena | yenAtra prakRtaM tadAha- kamauttareNa pagayaM AyArasseva uvarimAI tu / tamhA u uttarA khalu ajjhayaNA huMti NAyavA // 3 // vyAkhyA -kramApekSamuttaraM kramottaraM, zAkapArthivAditvAnmadhyapadalopI samAsaH tena prakRtam - adhikRtam, iha ca kramottareNeti bhAvataH kramottareNa, etAni hi zrutAtmakatvena kSAyopazamikabhAvarUpANi tadrUpasyaivA''cArAtasyopari paThyamAnatvenottarANItyucyante, ata evAha - ' AyArasseva uvarimAI'ti evakAro bhinnakramaH, tatazcAcArasyoparyeva - uttarakAlameva 'imAnI'ti hRdi viparivartamAnatayA pratyakSANi paThitavanta iti gamyate, 'tuH' vizepaNe, vizeSazcAyaM yathA-zayyambhayaM yAvadeSa kramaH, tadA''ratastu dazavaikAlikottarakAlaM paThyanta iti, 'tamhA utti 'tuH' pUraNe, yattadozca nityamabhisambandhaH, tato yasmAdAcArasyoparyevemAni paThitavantastasmAd 'uttarANi' uttarazabdavAcyAni, 'khaluH' vAkyAlaGkAre'vadhAraNe vA tata uttarANyeva 'adhyayanAni' vinayazrutAdIni bhavanti ' jJAtavyAni' avaboddhavyAni, prAkRtatvAca liGgavyatyaya iti gAthArthaH // 3 // Aha-- yathAcArasyopari paThyamAnatvenottarA Education intimational For Parts Only *%% % ~ 12 ~ www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-] mUlaM [-], niyukti: [3] (43) bRddhRttiH prata sUtrAMka uttarAdhya. NyamUni, tatkiM ? yata evAcArasya prasUtireSAmapi tata eva abhidheyamapi yadeva tasya tadevotAnyatheti saMzayApa4 nodAyAhaaMgappabhavA jiNabhAsiyA ya ptteybuddhsNvaayaa| baMdhe mukkhe ya kayA chattIsaM uttarajjhayaNA // 4 // vyAkhyA--aGgAd-dRSTivAdAdeH prabhava-utpattireSAmiti aGgaprabhavAni, yathA parIpahAdhyayana, vakSyati hi-"kammappavAyaputve sattarase pAhuDaMmijaM suttaM / sanayaM sodAharaNaM taM ceva ihapi NAyacaM // 1 // " jinabhASitAni yathA dumapuSpikA'dhyayana, taddhi samutpanna kevalena bhagavatA mahAvIreNa praNItaM, yadvakSyati--"taMNissAe bhagavaM sIsANaM| dei aNusahi"ti, 'caH' samuccaye, pratyekabuddhAzca saMvAdazca pratyekabuddhasaMvAdaM tasmAdutpannAnIti zeSaH, tatra pratyekabudaddhA-kapilAdayaH tebhya utpannAni yathA kApilIyAdhyayanaM. vakSyati hi-'dhammadRyA gIyaM tatra hi kapileneti prakramaH, saMvAdaH-saGkatapraznottaravacanarUpastata utpannAni, yathA-kezigautamIyaM, vakSyati ca-"gotamasIo ya saMvAyasamuTThiyaM tu jamheya"mityAdi / nanu sthaviraviracitAnyevaitAni, yata Aha cUrNikRt-"sutte therANa attAgamo"tti 1 karmapravAdapUrve saptadaze prAbhRte yatsUtram / sanayaM sodAharaNaM tadevehApi jJAtavyam // 1 // 2 tanninayA bhagavAn ziSyebhyo dadAtyadAnuzAstim / 3 dharmArthAya gItam / 4 gautamakezIsaMvAdatazca samutthitaM tu yasmAdidam / 5 sUtre sthavirANAmAtmAgama iti / dIpa anukrama [-] // 5 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 13~
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-], niyukti: [4] (43) M prata sUtrAMka [-] nanyadhyayane'pyuktam-"jassa jettiyA sIsA uppattiyAe veNaiyAe kammayAe pariNAmiyAe caubihAe buddhIe | ubaveyA tassa tettiyAI paiNNagasahassAI" prakIrNakAni cAmUni tatkathaM jinadezitatvAdina virudhyate ?. ucyate. | tathAsthitAnAmeva jinAdivacasAmiha randhatvena taddezitatvAdyuktamiti na virodhaH / bandha-AtmakarmaNoratyantasaMzlepastasmin , mokSaH tayorevA''tyantikaH pRthagbhAvastasmiMzca kRtAni, ko'bhiprAyaH?-yathA bandho bhavati yathA ca mokSastathA pradarzakAni, tatra bandhe yathA-"ANAaNihesakareti" mokSe yathA-"ANANihesakare"ti. AbhyAM Kaa yathAkramamavinayo vinayazca pradarzyate, tatrAvinayo mithyAtvAdyavinAbhUtatvena bandhasya vinayazcAntarapauruSatvena mokSasya kAraNamiti tattvatastau yathA bhavatastadevoktaM bhavati, mokSaprAdhAnye'pi bandhasya prAgupAdAnamanAditvopadarzanArtha, yadvA 'baMdhe mokkhe ya tti' cazabda evakArArthI bhinnakramaca, tato bandha eva sati yo mokSastasmin / kRtAni, anenAnAdimuktamatavyavacchedazca kRtaH, tatra hi mokSazabdArthAnupapattiH sakalAnuSThAnavaiphalyApattizca, kimevaM katicideva ?, netyAha-patriMzat' patriMzatsaGkhyAni, ko'rthaH-sarvANi uttarAdhyayanAni iti gAthArthaH // 4 // itthaM prasaGgata uktarUpaM saMzayamapAkRtyAdhyayananikSepaM vineyAnugrahAya tatparyAyanikSepAtidezaM cAha 1 yasya cAvantaH ziSyA autpattikyA banavikyA karmajayA pAriNAmikvA caturvidhayA yukhopapetAstasya tAvanti prakIrNakasahasrANi 12 AjJA'nirdezakaraH / 3 aajnyaanirdeshkrH| -194%A5- dIpa anukrama [-] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 14~
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM -1, niyukti: [5] (43) prata sUtrAMka uttarAdhya. nAmaM ThavaNajjhayaNe davajjhayaNe ya bhAvaajjhayaNe / emeva ya ajjhINe AyajjhavaNeviya taheba // 5 // adhyayanam bRhadvRttiH | vyAkhyA-'nAma ThavaNajjhayaNe'tti pratyekamadhyayanazabdasambandhAnAmAdhyayanaM sthApanAdhyayanaM dravyAdhyayanaM ca-18 sya bhinnakramatvAd bhAvAdhyayanaM ca, tatra nAmasthApane gatArthe, dravyAdhyayanamAgamato jJAtAnupayuktaH, nomAgamato jJazarI-12 // 6 // rabhavyazarIre tadvyatiriktaM ca pustakAdinyastaM, bhAvAdhyayanamAgamato jJAtopayuktaH, noAgamatastu prastutAdhyayanAnyeva, AgamaikadezatvAdeSAm / evaM cAkSINamAyaH kSapaNA'pi ca tathaiva, ko'rthaH ?-adhyayanavadetAnyapi nAmAdibheda-13/ bhinnAnyeva jJeyAnIti gAthArthaH // 5 // sAmprataM nAmAdhyayanAdIni trINi prasiddhAnyeveti manyamAno niyuktikAro |niruktidvAreNa noAgamato bhAvAdhyayanaM vyAkhyAtumAhaajjhappassANayaNaM kammANaM avacao uvaciyANaM / aNuvacao va NavANaM tamhA ajjhayaNamicchaMti // 6 // vyAkhyA-'ajjhappassatti sUtratvAdadhyAtmamAtmani, ko'rthaH !-khasvabhAve, AnIyate'neneti AnayanaM prastAvAdAtmano'dhyayanaM, niruktividhinA cAtmAkAranakAralopaH, kuta etadityAha-yataH 'karmaNAM' jJAnAvaraNIyAdI-1 dInAm 'apacayaH' cayApagamo'bhAva ityarthaH, 'upacitAnA' prAgvaddhAnAm 'anupacayazca anupacIyamAnatA'nupAdAna mitiyAvat , 'navAnAM' pratyagrANAM, ko'rthaH ?-prAgbaddhAnAm, etadupayuktasyeti gamyate, upasaMhAramAha-tasmAt / / dIpa anukrama - JABERatinintamational wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 15~
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM -1, niyukti: [6] (43) prata sUtrAMka [-] prArabaddhabadhyamAnakarmAbhAvenA''tmanaH khaskhabhAvAnayanAddhetoH adhyayanam icchanti' abhyupagacchanti, pUrvasUraya iti gamyate, yadvA'dhyAtmamiti rUDhito manaH, taca prastAvAt zubhaM, tasyA''nayanamadhyayanam , AnIyate banena zubhaM cetaH, 4 asmin upayuktasya vairAgyabhAvAt , zeSaM prAgvat , navaraM vairAgyabhAvAt karmaNAmiti kliSTAnAmiti gAthArthaH // 6 // niruktyantareNaitadeva vyAkhyAtumAhaahigammati va atthA aNeNa ahiyaM va NayaNamicchati |ahiyN vasAhu gacchai tamhAajjhayaNamicchaMti 7 vyAkhyA-'adhigamyante vA' paricchidyante vA 'arthA' jIvAdayaH anenAdhikaM vA nayanaM-prApaNamarthAdAtmani jJAnAdInAmanena icchanti, vidvAMsa iti zeSaH, 'adhikam' argalaM zIghrataramitiyAvat, 'vA' sarvatra vikalpArthaH, sAdhu'tti sAdhayati pauruSeyIbhirviziSTakriyAbhirapavargamiti sAdhuH 'gacchati' yAtyarthAnmuktim , anenetyatrApi yojyate, yasmAdevamevaM ca tataH kimityAha-tasmAdadhyayanamicchanti, niruktavidhinA'rthanirdezaparatvAdvA'sya, ayaterete'dhipUrvasyAdhyayanam , icchantIti cAbhidhAnaM sarvatra sUtrArthAvAdhayA vyAkhyAvikalpAnAM pUrvAcAryasammatatvenAduSTatvakhyApanArthamiti gAthArthaH // 7 // nAmAkSINAditrayaM pratItameveti dRSTAntadvAreNa bhAvAkSINamAhajaha dIvA dIvasayaM paIppae so ya dIppae diivo| dIvasamA AyariyA appaM ca paraM ca dIvaMti // dIpa anukrama CO [-] RAI muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~16~
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM -1, niyukti: [8] (43) uttarAdhya. adhyayana bRhadvRttiH vyAkhyA-yathA dIpAhIpazataM 'pradIpyate' jvalati so'pi ca dIpyate dIpo, na punaranyAnyadIpotpattAvapi kSIyate, da tathA kimityAha-dIpasamA AcAryA 'dIpyante' samastazAstrArthavinizcayena khayaM prakAzante 'paraM ca' ziSyaM 'dIpa yanti' zAstrArthaprakAzanazaktiyuktaM kurvanti, iha ca 'tAtsthyAt tadyapadeza' ityAcAryazabdena zrutajJAnamevokaM, bhAvAkSINasya prastutatvAttakhaiva cAkSayatvasambhavAditi gAthArthaH // 8 // nAmA''yAdayastrayaH sujJAnA iti bhAvAyaM vyAcaSTe // 7 // prata sUtrAMka [-] lllll dIpa anukrama 4-%CE bhAve pasarathamiyaro nANAI kohamAio kmso| Autti Agamutti ya lAbhutti ya hu~ti egaTThA // 9 // vyAkhyA-bhAye' vicArya iti zeSaH, prazastaH muktipadaprApakatvena 'itaraH' aprazasto bhavanivandhanatvena, prkrmaa| dAyaH, kiMrUpaH punarayaM dvividho'pItyAha-'jJAnAdiH' AdizabdAddarzanAdiparigrahaH, 'kohamAio'tti makArasthA lAkSaNikatvAt krodhAdikA, AdizabdAnmAnAdiparigrahaH, 'kamaso'tti ArSatvAt kramataH, kimuktaM bhavati -prazasto jJAnAdiH, aprazastaH krodhAdiH / iha ca jJAnAdeH krodhAdezca AyatvamAyaviSayatvAdviSayaviSayiNorabhedopacAreNa Ayate tamityAya iti karmasAdhanatvena vA, jJAnAdiprazastabhAvAyahetutvAcAdhyayanamapi bhAvAyaH / 'tattvabhedaparyAyekAkhye'ti paryAyakathanamapi vyAkhyAnamiti paryAyAnAha-Aya ityAgama iti ca lAbha iti ca bhavantyekA // 7 // [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 17~
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-], niyukti: [1] (43) prata sUtrAMka [-] REOS rthikAH, zabdA iti gamyate, 'iti' pratyekaM payaryAyakharUpanirdezArthaH, 'caH' samuccaya iti gaathaarthH||9|| nAmasthApanAkSapaNe prasiddha iti dravyakSapaNAmAhapallatthiyA apatthA tatto uppiTTaNA apatthayarI / nippIlaNA apatthA tinni apatthAi puttIe // 10 // ___ vyAkhyA-paryastikA' prasiddhA 'apathyA' ahitA, 'tataH' iti paryastikAta utprAbalyena piTTanA utpiTTanAutpiTTanakAdinA kuTanospiTTanA apathyatarA, 'niSpIDanA' atyantamAvalanAtmikA 'apathyA' iti prastAvAdapathyatamA, sarvatra vastrasyeti gamyate, nigamayitumAha-trINyapathyAni 'pottIe'ttivastrasya, iha cAlpAlpatarAlpatamakA-3 lata AbhiyanadravyaM kSapyata iti paryastikAdInAmapathyApathyatarApathyatamatvaM dravyakSapaNatvaM coktam, apathyAnIti ca nigamanaM sAmAnyasyAzeSavizeSasaGgrAhakatvAdaduSTamiti gAthArthaH // 10 // bhAvakSapaNAmAhaahavihaM kammarayaM porANaM jaM khavei jogehiM / eyaM bhAvajjhayaNaM NeyatvaM ANupubIe // 11 // vyAkhyA-'aSTavidham ' aSTaprakAraM, kriyata iti karma-jJAnAvaraNAdi, raja iva rajo jIvazuddhakharUpAnyadhAtvakaraNena, iha copamAvAcakazabdamantareNApi parArthaprayuktatvAt agnirmANavaka itivadupamAnArtho'vagantavyaH, karmaraja iti samastaM vA padaM, 'purANam' anekabhavopAttatvena cirantanaM 'yat' yasmAt kSapayati jantuH 'yogaiH' bhAvAdhyayana dIpa anukrama [-] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 18~
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-1, niyukti: [11] (43) CASS uttarAdhya. bRhadvattiH prata sUtrAMka cintanAdizubhanyApAraH, tasmAdidameva bhAvarUpatvAt kSapaNAhetutvAdbhAvakSapaNetyucyate iti prakramaH / prakRtamupasaMhartu-adhyayanam mAha-etad' ityuktaparyAyAbhidheyaM bhAvAdhyayanaM netavyaM' prApayitavyam 'AnupUyA' ziSyapraziSyaparamparAtmikAyAM, yadvA-'netavyaM' saMvedanaviSayatAM prApaNIyamAnupUrvyA-krameNeti gAthArthaH // 11 // taditthamuttarAdhyayanAnIti vyAkhyAtam , adhunA zrutaskandhayonikSepaM pratyadhyayanaM nAmAnyAdhikArAMzca vaktumavasara iti tadabhidhAnAya pratijJAmAhasuyakhaMdhe nikkhevaM NAmAi cauvihaM parUveuM / NAmANi ya ahigAre ajjhayaNANaM pavakkhAmi // 12 // / vyAkhyA-zrutaM ca skandhazceti samAhAradvandvastasmin nikSepaM nAmAdayazcatvAro vidhA:-prakArA yasya sa tathA taM 'prarUpya' prajJApya nAmAnyadhikArAMzcAdhyayanAnAM pravakSyAmi iti gAthArthaH // 13 // iha ca zrutaskandhanikSepasthAnyatra suprapazcitatvAt prastAvajJApanAyaiva zrutaskandhe nikSepaM prarUpyeti niyuktikRtoktaM, na tu prarUpayiSyata iti / sthAnA-1 zUnyArtha kizciducyate-tatra zrutaM nAmasthApanAtmakaM kSuNNaM, dravyazrutaM tu dvividham-AgamanoAgamabhedAt, tatra yasya zrutamiti padaM zikSitAdiguNAnvitaM jJAtaM na ca tatropayogaH tasya Agamato dravyazrutam , 'anupayogo // 8 // dravya'miti vacanAt, noAgamatastu zrutapadArthajJazarIraM bhUtabhaviSyatparyAya, tadvayatiriktaM ca pustakAdinyastam abhidhIyamAnaM vA, bhAvazrutahetutayA dravyazrutaM, tathA cAha-"bhUtasya bhAvino yA bhAvasya hi kAraNaM tu yaloke / CTC+%A5% dIpa anukrama [-] R muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 19~
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-1, niyukti: [12] (43) * * prata sUtrAMka [-] tad dravyaM tattvajJaiH sacetanAcetanaM kathitam // 1 // " bhAvazrutamapyAgamanoAgamabhedato dvidhaiva, tatrA''gamatastajjJastatra copayuktaH, noAgamatastvetAnyeva prastutAdhyayanAni, AgamaikadezatvAt kSAyopazamikabhAvavRttitvAcAmISAmiti // skandho'pi nAmasthApanAtmakaH prasiddha eva, dravyaskandhaH AgamatatajjJo'nupayuktaH, noAgamato jJazarIrabhavyazarIre , tadyatirikto drumaskandhAdiH, bhAvaskandha AgamatastajjJastatropayuktaH, noAgamataH prakrAntAdhyayanasamUha ityalaM prasaGgena // pratijJAtamanusaranAmAnyAha *% % dIpa anukrama RAKCX viNayasuyaM ca parIsaha cauraMgijaM asaMcayaM ceva / akAmamaraNaM 'niyaMThi oraeNbbhaM kAviliMjaM ca // 13 // Namipavaje dumapattayaM ca bahusuryapujaM taheva harieMsA cittasabhUi usuoNrija sabhikkhaM samAhiThANaM c||14|| pAvasamaNijaM taha saMja'Ija miyecAriyA niyNtthij| samuddapaulija rahenemiyaM kesigoya mijaM ca // 15 // samiIo jannaIja sAmAyArI tahA khalaMkijaM / mukkhagaii appamAo tava caraNa pamAyaThANaM ca // 16 // kammappayaDI lesI boddhave khalu NagAramagge ya / jIvAjIvavibhatti chattIsaM uttarajjhayaNA // 17 // [-] *** muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 20~
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-] mUlaM -1, niyukti: [13-17] (43) adhyayanam prata satrAMka uttarAdhya.4] vyAkhyA-nigadasiddhAH / navaramAbhiradhyayanavizeSanAmAnyuktAni, etanniruktyAdi ca nAmaniSpannanikSepaprastAva nievAbhidhAsyate // adhikaaraanaah||9|| paDhame viNao bIe parisahA dullahaMgayA taie / ahigAro ya cautthe hoi pamAyappamAetti // 18 // maraNavibhattI puNa paMcamammi vijA caraNaM ca chaTuajjhayaNe |rsgehipriccaao sattame ami alobhe||19|| nikkaMpayA ya navame dasame aNusAsaNovamA bhaNiyA / ikkArasame pUyA tavariddhI ceva baarsme||20|| terasame a niyANaM aniyANaM ceva hoi cudsme| bhikkhuguNA pannarase solasame baMbhaguttIo // 21 // pAvANa vajjaNA khalu sattarase bhogitivijahaNaTAre / eguNi apparikamme aNAhayA ceva vIsaime // 22 // cariyA ya vicittA ikkavIsi bAvIsime thiraM crnnN| tevIsaime dhammo cauvIsaime ya smiio||23|| baMbhaguNa pannavIse sAmAyArI ya hoi chavIse / sattAvIse asaDhayA aTThAvIse ya mukkhagaI // 24 // eguNatIsa AvassagappamAo tavo ahoi tiisime| caraNaM ca ikvatIse battIsipamAyaThANAI // 25 // CASE% dIpa anukrama [-] D05 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 21~
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-] mUlaM [-1, niyukti: [18-26] (43) prata sUtrAMka [-] RSSCAMESCSCCSC tettIsaime kammaM cautIsaime ya huMti lesaao| bhikkhuguNA paNatIse jIvAjIvA ya chattIse // 26 // / vyAkhyA-AsAmarthaH sukhAvagama eva / navaraM vinayamUlo'yaM dharmaH, yata AgamaH-"mUlAu khaMdhappabhavo dumassa, khaMdhAu pacchA samurviti sAhA / sAhappasAhA viruhaMti pattA, tato u puSpaM ca phalaM rasoya // 1 // evaM dhammassa / viNao mUlaM paramo se mokkho / jeNa kittiM suyaM sigdhaM, NIsesaM cAbhigacchaI // 2 // " ityataH prathamAdhyayane vina-1 yo'dhikRtaH, vinayavatazca teSu teSu guruniyogeSu pravartamAnasya kadAcit parISahA utpadheran te ca samyak soDhavyA hai iti dvitIyAdhyayane parIpahA ityAdi kramaprayojanamabhyUdham, adhyayanasambandhAbhidhAnaprastAve caabhidhaasyaamH| | upasaMharannAha- . uttarajjhayaNANaso piMDattho vaNNio samAseNaM / itto ikvikaM puNa ajjhayaNaM kittaissAmi // 27 // __vyAkhyA-uttarAdhyayanAnAm 'epaH' anantarAbhihitakharUpaH 'piNDArthaH' samudAyArthaH 'varNitaH' uktaH 'samAsena' sakSepeNa, 'itaH' piNDArthavarNanAd , anantaramiti gamyate, ekaikaM 'punaH' vizeSaNe adhyayanaM 'kIrtayi 1mUlAt skandhaprabhavo hamasya, skandhAt pazcAtsamupayanti zAkhAH / zAkhAbhyaH prazAkhA: (tAbhyaH) virohanti patrANi tatastu puSpaM ca |phalaM rasa // 1 // evaM dharmasya vinayo mUlaM paramaH sa mokSaH / yena kIrti zrutaM zInaM ni:zreyasaM cAbhigacchati // 2 // rasi dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 22 ~
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [-] dIpa anukrama [-] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 10 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [1], mUlaM [-], niryukti: [27] pyAmi' vyAkhyAdvAreNa saMzabdayiSyAmIti gAthArthaH // 27 // tatra cAdyaM vinayazrutamiti tasya kIrtanAvasaraH, na ca tad upakramAdyanuyogadvAratadbhedaniruktikramaprayojanapratipAdanamantareNa zakyaM kIrtayitumiti manvAnaH prastutAdhyayana syAnuyogavidhAnakramamaryAdhikAraM cAha- tattha'jjhayaNaM paDhamaM viNayasuyaM tassuvakamAINi / dArANi panaveuM ahigAro ittha viNaNaM // 28 // vyAkhyA- 'tatra' eteSyadhyayaneSu madhye adhyayanaM 'prathamas' AdyaM vinayAbhidhAnakaM zrutaM vinayazrutaM madhyapadalopI samAsaH, 'tasya' iti vinayazrutasya upakramAdIni dvArANi 'prarUpya' tadbhedaniruktikramaprayojanapratipAdanadvAreNa prajJApya, etadanuyogaH kArya iti zeSaH, adhikArazcAtra vinayena tasyehAnekadhA'bhidhAnAt / Aha-- 'paDhame viNao' ityanenaivoktatvAt punaruktametad, ubhyate, zAstrapiNDArthaviSayaM tat, etaca prastutaikAdhyayanagocaramiti na paunaruktyamiti gAthArthaH // 28 // atrApi 'prarUpye' yavasarajJApanArthameva niryuktikRtoktaM, na tu prarUpayiSyata iti, anuyogadvArepUktatyAt, taduktAnusAreNa kiJcidudhyate - iha catvAryanuyogadvArANi - upakramo nikSepo'nugamo nayazceti, tadbhedA yathAkramaM dvau trayo dvau dvau ceti, niruktizcaivam-upakramaNaM dUrasthasya sato vastunastaistaiH prakAraiH samIpAnayanamupakramaH, niyataM nizcitaM vA nAmAdisambhavatpakSaracanAtmakaM kSepaNaM nyasanaM nikSepaH, anurUpaM sUtrArthA Education intamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra Forest Use Only adhyayanam [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 1 "vinayazruta" Arabhyate ~23~ // 10 //
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [28] (43) prata sUtrAMka [-] vAghayA tadanuguNaM gamanaM-saMhitAdikrameNa vyAkhyAtuH pravartanamanugamo, nayanam-anantadharmAtmakasya vastuno niyatakadharmAvalambena pratIto prApaNaM nayaH / kramaprayojanaM ca-nAnupAdibhiAsadezamanAnItaM zAstraM nikSeptuM zakyaM, na caughaniSpannAdibhirnikSeparanikSiptamanugantuM, nApi sUtrAdyanugamenAnanugataM nayairvicArayitumityayamevaiSAM kramaH, tathA ca pUjyAH-"dArekamo'yameva u nikkhippara jeNa NAsamIvatthaM / aNugammai NANatthaM NANugamo nnymyvihnno||1||" atra saGgrahazlokA:-'upakramo'tha nikSepo'nugamazca nayAH kramAt / dvArANyetAni bhidyante, dvedhA predhA dvidhA dvidhA // 1 // upakrama upakrAntirdUrasthanikaTakriyA / nikSepaNaM tu nikSepo, naamaadinysnaatmkH||2|| sUtrasthAnugatizcitrA'nugamo nayanaM nayaH / anantadharmaNo'rthasyaikAMzeneti niruktayaH // 3 // nyAsadezAgataM zArakhaM, hinyasyate nyastameva tat / anvIyate'nvite nItistenaitepAmayaM kramaH // 4 // ' itthaM vineyasmaraNArtha bhedaniruktikrama-IN prayojanabhAji dvArANi varNitAni, tadvarNanAca phalAdIni yAcyAnIti pratijJAtaM nirvAhitam / samprasebhiritthaM || prarUpitareSAmeva bhedaprapaJcanapurassaraM prakrAntAdhyayanaM vicAryate, tatropakramo dvidhA--laukiko lokottarazca, tatrAdyo . nAmasthApanAdravyakSetrakAlabhAvabhedataH poDhA, tatra ca nAmatazciratarakAlabhAvinaH sannihitakAla eva karaNaM nAmopakramaH,M evaM sthApanopakramo'pi, dravyopakramaH sacittAcittamizrabhedAt trividhaH, pratyeko'pi parikarmanAzabhedato dvividhaH, 1dvArakramo'yameva tu nikSipyate yena nAsamIpastham / anugamyate nAnyastaM nAnugamo nayamatavihInaH / / 1 / / 2 so'pyekaH parikarmavinA .. dIpa anukrama [-] JABERatinintimals muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 24~
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1, niyukti: [28] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata // 11 // sUtrAMka uktaM ca bhASyakAreNa-"NAmAI chanbheo uvakkamo davao scittaaii| tiviho duviho ya puNo parikame vatthunAse ya adhyayanam // 1 // " tatra parikarmaNi sacittadravyopakramo'vasthitasyaiva dvipadacatuSpadApadarUpasya naraturagataruprabhRtisacittavastuno'vivakSitAcittakezAdyavayavasya yathAkramaM rasAyanazikSAyurvedAdivazataH tathAvidhakarmodayAdeH kAlAntarabhAvino vayaHsthairya vinayanaprasUnodmAdipariNativizeSakhApAdanam , acittadravyopakramaH kanakAdeH kaTakakuNDalAdikriyA, mizradravyopakramaH sacittasyaiva dvipadAdeH acittakezAdisahitasa khAnAdisaMskArakaraNam , evaM vinAze'pi dravyopakramastridhA-tatra sacittadravyopakramo'vasthitasyaiva sacittadravyasyAvivakSitaparyAyAntarotpatti pratyabhijJAnivartakamasiparazvAditaHprAktanaparyAyApanayanam , acittadravyopakrama evamevAcittasya rajatAdeH pAradAdisamparkataH kharUpAdibhraMzanaM, mizradravyopakramo'pi tathaiva zaGkazaGkhalAghalaGkRtadviradAdeH sacetanasya mudraadibhirbhighaatH| evaM kSetrAdhupa-12 kramA api parikarmavinAzabhedato vibhedAH, tatra yadyapi kSetraM nityamamUta ca, tato na tasya parikarmavinAzI stastathApi 4 tadAdheyasya jalAde vAdihetutastau sambhavata ityupacAratastadupakramaH, uktaM ca-"khittamarUvaM NicaM Na tassa parika 1 nAmAviH SaDbheda upakramo dravyataH sacittAdiH / trividho dvividhazca punaH parikarmaNi vastunAze ca // 1 // 2 kSetramarUpaM nityaM na tasya parikarma na ca vinAzaH / Adheyagatavazenaiva karaNavinAzopacAro'tra // 1 // nAvopakramaNa halakulikAdibhirvA'pi kSetrasya / saMmArjanabhUmikarma ca pathitaTAkAdInAM ca // 2 // REFERE dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 25~
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1, niyukti: [28] (43) prata sUtrAMka [-] |mmaNaM Na va viNAso / AheyagayavaseNa u karaNaviNAsovayAro'tha // 1 // NAvAe uvakkamaNaM halakuliyAIhi vAvi khettassa / saMmajabhUmikamme ya paMthatalAgAiyANaM ca // 2 // " kAlo vartanAdirUpatvena dravyaparyAyAtmaka eva, dravyaparyAyau ca narasiMhavadanyo'nyasaMvalito, tatastadvAreNa tasya guNavizeSA''dhAnavinAzAvupakramazabdavAcyau, Aha ca-"jaM vatrtaNAdirUvo kAlo davANa gheva pjjaao| to takaraNaviNAse kIrai kAlovayAro u // 1 // " Aha-manuSyakSetre sUrya kriyAnyanayo vartanAdidravyapariNatinirapekSo'ddhAkAlAkhyaH kAlo'sti, yathoktam-"sUraMki-12 riyAvisiTTo godohAdikiriyAsu niravekkho / addhAkAlo bhaNNai samayakakhettaMmi samayAI // 1 // " ti, tatra kA vArtA ?, ucyate, tasthApi zaGkachAyAdinA yathAvatparijJAnata RkSAdicAraratipAtatazcAmUrtatve'pi parikarma-18 vinAzasambhavAdupakramaH, tathA ca pUjyA:-"chAyAi nAliyAi va parikammaM se jahatvavinnANaM / rikkhAIcArehi ya tassa viNAso vivajAso // 1 // " bhAvopakramastu yadyapi bhAvasya paryAyatvAt tasya ca dravyAt kathaJcidananyatvAtadupakramAbhidhAnata ukta eca, tathApi jIvadravyaparyAyo'bhiprAyAkhyo bhAvazabdAbhidheyo'sti, yaduktam-"bhAvA 1vartamAnA0 pra.2 yarsanAvirUpaH kAlo vyANAmeva paryAyaH / tatastatkaraNavinAzayoH kriyate kAlopacAro'tra / / 2 sUrakriyAviziSTo| godohAdikriyAsu nirpekssH| addhAkAlo bhaNyate samayakSetre samayAdiH // 1 // 3 DAyayA nAlikayA vA parikarma tasya yathArthavijJAnam / / 6 kakSAdicAraizca tasya vinAzo viparyAsaH // 1 // dIpa anukrama - muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 26~
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-], niyukti: [28] (43) prata sUtrAMka [-] uttarAdhya. 18/ bhikhyAH paJca kharUpasattAtmayonyabhiprAyAH" iti, tatastasya paracittavartinaH saMvedanAviSayatayA viprakarSavata izitA-13 adhyayanam bRhadvRttiH kArAdinA parijJAnataH sannihitakaraNaM jJAtassa yA tathA'nanuguNAnuguNacitraceSTAtaH kupitaprasannatApAdanaM bhAvo pakrama eva, sa cAvazyamihAbhidheyaH, tadantargatatvAt gurubhAvopakramasya, tasya ca sakalAnuyogaprathamAnatvAt, IN // 12 // uktaMca-"bhaNNai vakvANagaM gurucittoSakamo paDhama" ti, zeSopakramANAmapi caitadakatvAt , tathA cAha-"jursa |gurumayagahaNaM ko sesovakamovayAro'tya ? / gurucittapasAyatthaM te'vi jahAjogamAjojA // 1 // parikammaNAsaNAo| dese kAle ya je jahA jogaa| to te davAINaM kjjaa''haaraaikjesuN||2||" tata etadabhidhAnAya dravyopakramAdbhAvopakramaH pRthagucyate, sa ca dvividhaH-prazastAprazastabhedAt , tatrAprazasto brAhmaNIgaNikA'mAtyadRSTAntato'vaseyaH, prazastama ziSyasya zrutAdihetogurubhAvonnayanaM, yata Aha-"sIso guruNo bhAvaM jamuvakkamae suhaM pasatthamaNo / sahiyatthaM sa pasattho iha bhAvovakamo'higato // 1 // " ityukto laukika upakramaH, zAstrIyastvAnupUrvInAmapramANavaktavyatArthAdhikArasamavatArAtmakaH, tatrAnupUrvI nAmAdidazaprakArA anyatra prapaJcata ukkA, iha punarutkIrtanagaNa 1 bhaNyate vyAkhyAnAGgaM gurucittopakramaH prathamam / 2 yuktaM gurumatamahaNaM kaH zeSopakramopacAro'tra / gurucittaprasAdAya te'pi yathAyogamAyogyAH // 1 // parikarmanAzanAbhyAM deze kAle ca ye yathA yogyAH / tataste dravyAdInAM kAryA AhArAdikAryeSu // 2 // 3 ziSyo guroA~vaM yadupakramate zubhaM prazastamamAH / svahitArtha sa prazasta iha bhAvopakramo'dhikRtaH // 1 // CR dIpa anukrama - P // 12 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 27~
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1, niyukti: [28] (43) prata sUtrAMka [-] nAtmikayA tayA'dhikAra iti saiva bhaNyate-tatrokIrtanaM vinayazrutaM parIpahAdhyayanaM caturaGgIyamityAdi saMzabdanaM, |gaNanaM saGkhyAnaM, taba pUrvAnupUrvIpazcAnupUrvIanAnupUrvIbhedatasvividha, tatra pUrvAnupULa gaNyamAnamidamadhyayanaM prathama, pazcAnupUrvyA SaTatriMzattamam , anAnupUrvyA tvasyAmebaikAdyakottarapatriMzadgacchagatAyAM zreNyAmanyo'nyAbhyAsato dvirUponasaGkhyAbhedaM bhavati, uktaM ca-"ekAdyA gacchaparyantAH, parasparasamAhatAH / rAzayasta ddhi vijJeyaM, vikalpagaNite phalam // 1 // " iha cAsammohAya SaTpadAGgIkArataH prastArAnayanopAya ucyate-tatra caikAdIni SaDantAni SaT padAni 6 sthApyante, tAni cAnyo'nyaM guNyante, tatazca jAtAni sapta zatAni viMzatyuttarANi, teSAM cAntyena padena bhAgahAraH, tatra labdhaM viMzatyuttaraM zataM 120, iyantaH SaSThapakI paTdA nyasyante, tadadhastAvanta eva krameNa paJcakacatuSkakatrikadvikakakAH sthApyAH, itthaM jAtAni SaSThapatI sapta zatAni viMzatyuttarANi / tato viMzatyuttarazatasya pazcakena / bhAgahAraH, tatra ca labdhA caturviMzatiH 24, tAvatsayAH paJcamapako krameNa paJcakacatuSkatrikadvikaikakA nyasyAH, jAtaM viMzatyuttaraM zataM, tasya cAdhastAdatanapatisthamaGkamapahAya yathAmahatsaGkhyamakavinyAsaH, tatrAgretanapatisthaH ||pnycksttprityaagtshc sarvavRhatsaGkhyaH SaTkazcaturviMzativArAnadhaH sthApyate, tatakhikApekSayA catuSko dvikApekSayA catrika ekakApekSayA ca dviko bRhatsaGkhyaH tata ekakazca tAvata eva vArAn nyasanIyaH, jAtaM punarvizatyuttaraM zatam , evamatanapatisthacatuSkatrikahikaikaparihAratastathaiva tAvanneyaM yAvatpazcamapaTAvapi pUrNAni sasa zatAni viNshtyuttraanni| dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 28~
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [28] (43) adhyayanam prata sUtrAMka uttarAdhya. tatazcaturvizatezcatuSkeNa bhAgahAraH, tatra labdhAH pada 6, tatazcaturthapatau tAvanta evAdho'dhazcatuSkatrikadvikaikakAH sthA- bRhadvRttiH pyAH, yAvajjAtA caturviMzatiH, tatazcAtanapatisthAGkaparihArAdiprAguktayuktita eva patiH pUraNIyA / bhUyaH Sakasya trikeNa bhAgahAraH, tatazca labdho dvikaH, tatastRtIyapasI dvau triko punauveva dviko bhUya ekako ca dvAvadhaH sthApanIyau, // 13 // adhastAcca puraHsthitAkatyAgato bRhatsaGkhyAGkanyAsatazca viMzatyuttarasaptazatapramANeca patiH puurnniiyaa| paDbhAgahAralabdha sa dvikasya vibhajane labdha ekaH, tato dvitIyapasI dvika ekakazcaiko viracanIyaH, tadadhazca puroditapurasthAGkaparihArA|dinyAyatastAvatsaGkhyaivaM dvitIyapatiH kaaryaa| prathamapatistu purasthAGkaparihArataH puurnniiyaa| ukta ca-"gaNite'ntyavibhakte tu, labdhaM zeSaivibhAjayet / AdAvante ca tatsthApyaM, vikalpagaNite kramAt // 1 // " iha ca parasparaguNanAgatarAzirgaNitamucyate, zeSAstu SaTkApekSayA paJcakAdayaH, 'AdA viti ca SaSThapaGkI, 'anta' iti ca pnycmaadiptaaviti| uktA''MnupUrvI, samprati nAma, tatra namati-jJAnarUpAdiparyAyabhedAnusArato jIvaparamANyAdivastupratipAdakatayA pravIbhavatIti | nAma, tathA thAha-"ja patthuNo'bhihANaM pajavabheyANusAritaM nAma / paibheyaM jaMNamae paimeyaM jAi jaMbhaNiyaM // 1 // " takanAmAdi dazanAmAntam, iha tu paDDidhanAnaudayikAdiSaDbhAvarUpeNAdhikAraH, tadantarbhUtakSAyopazamikabhAve | zrutajJAnAtmakatvena prastutAdhyayanasyAvatArAt, Aha ca--"chavihaNAme bhAve khovasamie surya samoyaraha / jaM suya1 yadassuno'bhidhAnaM paryAyabhedAnusAri tannAma / pratibhedaM yannamati pratibhedaM yAti yadbhaNitam // 1 // 2 DidhanAni bhAve kSAyopazamike dIpa anukrama | // 13 // - wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 29~
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [28] (43) prata sUtrAMka [-] MNANAvaraNakyoSasamaja tayaM sarva // 1 // " pramIyate-paricchiyate'neneti pramANaM, taca dravyakSetrakAlabhAvabhedAcaturvidha, tatrAsya kSAyopazamikabhASarUpatvena bhAvapramANe'vatAraH, yata Aha-"davAi caumbheyaM pamIyae jeNa taM pamANati / iNamajjhayaNaM bhAvotti bhAvamANe samoyarai // 1 // " bhAvapramANaM ca guNanayasakAyAbhedatanidhA, tatrAsya guNapramANa saGkhyApramANayorevAvatAraH, nayapramANe tu yadyapi zrutakevalinoktam-'ahigAro tihi u osaNa ti, tathA 'patthi daNaehi vihUNaM suttaM attho va jiNamae kiMci / Asaja u soyAraM gae NayavisArao cUyA // 1 // tathApi samprati tathAvidhanayavicAraNAvyavacchedato'nayatAra eca, tathA ca tenaiva bhagavatoktam-"mUDhanaiyaM suyaM kAliyaM tu Na NayA samoyaraMti ihaM / apahutte samoyAro natthi pahutte smoyaaro|| 1 // " tathA-"jAvaMti ajjavayarA apahuttaM kAliyANuogassa / teNAreNa pahuttaM kAliyasuyadiTThivAe ya // 2 // " mahAmatinA'pyuktaM-'mUDhaNayaM tu na saMpada NayappamANezrutaM samavatarati / yat zrutajJAnAvaraNakSayopazamajaM takat sarvam // 1 // 1 dravyAdicaturbhedaM pramIyate yena tatpramANamiti / idamadhyayanaM bhAva iti bhAvamAne samavatarati // 1 // 2 adhikArakhimistu utsannamiti / 3 nAsti navaivihInaM sUtramartho vA jinamate kizcit / AsAtha tu motAraM nayAna nayavizArado ghUyAt // 1 // 4 mUDhanavikaM zrutaM kAlikaM tu na nayAH samavatarantIha / apRthaktve (anuyogAnAM ) samavatAraH || nAsti pRthaktve samavatAraH ||shaa yAvadAryavA apRthaktvaM kAlikAnuyogasya / tato'rvAk pRthaktvaM kAlikathute dRSTivAde ca / 5 mUDhanayaM tu na | samprati nayapramANe'vatArastasya. dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 30~
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [28] (43) prata // 14 // sUtrAMka 'vayAro se" / guNapramANaM tu dvidhA-jIvaguNapramANamajIvaguNapramANaM ca, tatrAsya jIvopayogarUpatvAjIvaguNapramANe - adhyayanam vatAraH, tasminnapi jJAnadarzanacAritrabhedataruyAtmake'sya jJAnarUpatayA jJAnapramANe, tatrApi pratyakSAnumAnopamAnA''gamArAtmake prakRtAdhyayanasyAptopadezarUpatayA''gamanamANe, tatrApi laukikalokottarabhede paramagurupraNItatvena lokottare sUtrA rthobhayAtmani, tathA cAha-"jIvANaNNataNao jIvaguNeNeha bhAvao nANe / louttarasuttatyobhayAgame tassa bhAvAo 5 // 1 // " tatrApyAtmAnantaraparamparAgamabhedatakhividhe arthatastIrthakaragaNadharatadantevAsinaH sUtratastu skhaciratacchipyatAziSyAnapekSya yathAkramamasyAtmAnantaraparamparAgameSvavatAraH, saGkhyApramANamanuyogadvArAdiSu apazcitamiti tata evAvadhAraNIyaM, tatra cAsya parimANasaGgyAyAmavatAraH, tatrApi kAlikazrutaraSTivAdazrutaparimANabhedato dvibhedAyAM kAlikathutaparimANasaGkhyAyAM, divA rAtrI ca prathamapazcimapauruSyorevaitatpAThaniyamAt , tatrApi zabdApekSayA || saGkhyayAkSarapAdazlokAdyAtmakatayA saGkhyAtaparimANAtmikAyAM paryAyApekSayA svanantaparimANAtmikAyAm , anantagamaparyAyavAdAgamasya, tathA cAha-"aNaMtA gamA arNatA pajavA" ityAdi / vaktavyatA-padArthavicAraH, sA ca khaparobhayasamayabhedatanidhA, tatra khasamayaH-arhanmatAnusArizAvAtmakaH, parasamayA-kapilAyabhiprAyAnuvatigranthakharUpaH || BI // 14 // ubhayasamayastUbhayamatAnugatazAkhakhabhAvaH, tatrAsya khasamayavaktavyatAyAmevAvatAraH, khasamayapadArthAnAmevAtra varNanAt, 1 jIvAnanyavAjIvaguNeneha bhAvato jJAne / lokottarasUtrArthobhayAtmake tasya bhAvAt / 1 / 2 anantA gamA anantAH paryavAH dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~31~
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [28] (43) prata sUtrAMka [-] yatrApi parobhayasamayapadArthavarNanaM tatrApi khasamayavaktavyataiva, parobhayasamayayorapi samyagdRSTiparigRhItatvena khasamaya6tvAt , ata eva saryAdhyayanAnAmapi khasamayavaktavyatAyAmepAvatAraH, taduktam-"parasamao ubhayaM vA sammaddihissa sasamao jeNaM / to sabajjhayaNAI sasamayavattavaniyayAI // 1 // " ti / arthAdhikAraH 'paDhame viNaoM' ityanena svata eva niyuktikatA'bhihita iti nocyate / iha ca vaktavyatA pratisUtrAbhidheyArthaviSayA, arthAdhikArastu 'ahigAro ittha |viNaeNa' mityanenaivAbhihitaH / samavatArastvAnupUrvyAdiSu lAghavArthaM yathAsambhavamukta eva iti na punarucyate, uktaM ca-"ahuNA ya samoyAro jeNa samoyAriyaM paiddAraM / viNayasuyaM so'Nugato lAghavao Na uNa vaceti // 1 // " nikSepastridhA-oghaniSpanno nAmaniSpannaH sUtrAlApakaniSpannazca, Aha ca-"bhaNNai gheppai ya suhaM NikkhevapayANu-14 sArao satthaM / oho nAma sutrta nikkheyacaM tao'vassaM // 1 // " (oghaH) adhyayanAdi sAmAnyanAma, Aha caoho jaM sAmanaM suyAbhihANaM cauvihaM taM ca / ajjhayaNaM ajjhINaM Ao jhavaNA ya patteyaM ||1||nnaamaadi caummeyaM | 1 parasamaya ubhayaM vA samyagdRSTeH svasamayo yena / tataH sarvANyadhyayanAni svasamayavaktavyatAniyatAni // 1 // 2 adhunA ca samavatAro yena samavatAritaM pratidvAram / vinayazrutaM so'nugato lApavato na punarvAcya iti // 1 // 3 bhaNvate gRhyate ca sukhaM nikSepapadAnusArataH zAstram / 18 odho nAma sUtraM nikSeptavyaM tato'vazyam // 3 // 4 oSo yat sAmAnyaM zrutAbhidhAnaM caturvidhaM tacca / adhyayanamakSINamAyaH kSapaNA ca pratyekam / / 30 // nAmAdi caturbhedaM varNayitvA bhutAnusAreNa / vinayazrutamAyojyaM caturvapi krameNa bhAveSu // 31 // yena zubhAtmAdhyayanama dIpa anukrama [-] +SC lA muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 32 ~
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [-] dIpa anukrama [-] uttarAdhya. bRhadvRttiH / / 15 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [1], mUlaM [-] niryukti: [28] vaSNeUNaM suyANusAreNaM / viNayasuyaM AujjaM causuMpi kameNa bhAvesuM // 2 // jeNa suhRppajjhayaNaM ajjhappANayaNa mahiya NayaNaM vA / vohassa saMjamassa ya mokkhassa va to tamajjhayaNaM // 3 // akkhINaM dijjataM aghocchittiNayato alogo cha / Ao NANAINaM jhavaNA pAvANa kammANaM // 4 // prakaTArthI eva, navaraM yena hetunA zubhAtmAdhyayanaM zubhasya- puNyasyAtmanyAdhikyenAyanaM gamanaM tato bhavati, paThyate vA - 'suhajjhappayaNaM'ti, tatra zubhaM saGkezAvirahitamadhyAtmaM-manaH tatrAyanamarthAdAtmanaH tataH, ( adhyAtmasyAnayanaM prApaNamAtmani tato bhavati ) tathA'dhikaM nayanaM-prakarSavatprApaNaM, kasya 1 - bodhasya-tattvAvagamasya saMyamasya vA - pRthivyAdisaMrakSaNAtmakasya mokSasya vA katla karmakSayalakSaNasya tato bhavati, AtmanIti gamyate, 'tataH' tasmAddhetoH, prAgvadadhyayanamucyata iti zeSaH, tathA 'avyavacchittinayataH' avyavacchittinayamAzritya dravyAstikanayAbhiprAyeNetyarthaH, 'alokavat' ityupalakSaNatvAdalokAkAzavaditi / nAmaniSpannanikSepe'sya vinayazrutamiti dvipadaM nAma, tato vinayasya zrutasya ca nikSepaH zAstrAntara ukto'pyavazyamiha vaktavyaH / tatra ca vinayanikSepo bahuvaktavya iti tamatideSTuM zrutanikSepastu na tatheti tamabhidhAtumAhaviNao pubuddiTTho suyassa caukkao u nikkhevo / davvasuya niNhagAi bhAvasuya sue u uvautto // 29 // dhyAtmAnayanama dhikanayanaM vA bodhasya saMyamasya ca mokSasya vA tatastadRdhyayanam // 32 // akSINaM dIyamAnamavyavacchittinayato'loka | iva / Ayo jJAnAdInAM kSapaNA pApAnAM karmaNAm // 33 // etAzratastro'pi Avazyaka niryuktigAthAH sopayogatarA iti ca saMskRtA jJeyAH Education national Forest Use Only adhyayanam 1 ~ 33~ / / 15 / / muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [29] (43) prata sUtrAMka [-] vyAkhyA-vinIyate-apanIyate'nena karmeti vinayaH, saca pUrva-dazavaikAlikavinayasamAdhinAmAdhyayane uddiSTa- 18 uktaH pUrvoddiSTaH, sthAnAzUnyAthai taduktameva kizciducyate-'viNayassa ya suttassa ya Nikkhebo hoi duNha ya cuko| daviNayammi tiNiso suvaNNamiti evamAtIte // 1 // lokovayAraviNao atthanimittaM ca kAmaheuM ca / bhayaviNayapramokkhaviNao viNao khalu paMcahA o // 2 // abbhuTThANaM aMjali AsaNadANaM ca atihipUyA ya / logovayAra viNo devayapUyA ya vibhaveNaM // 3 // abbhAsavattichaMdANuvattaNA desakAladANaM ca / anbhuTThANaM aMjali AsaNadANaM c| atthakae // en emeva kAmaviNao bhae ya yaca ANupuSIe / mokkhaMmivi paMcaviho parUvaNA tassimA hoi // 5 // dasaNaNANacaritte tave ya taha ovayArie ceva / eso ya mokkhaviNao paMcaviho hoi NAyaco // 6 // davANa saca 1 vinayasya ca zrutasya ca nikSepodvayozca catuSkako bhavati / dravyavinaye tinizaH suvarNamiti evmaadikH||1||r samAhIe iti da009 kA3 suvaNNamizcevamAINi da0a09 ni0|4 lokopacAravinayo'rthanimittaM ca kAmahetozca / bhayavinayo mokSavinayo vinayaH khalu paJcadhA| zeyaH ||2||abhyutthaanm jalirAsanadAnaM cAtithipUjA ca / lokopacAracinayo devatApUjA ca vibhavena // 3 // abhyAsavartitA chando'nuvartanA| dezakAladAnaM ca / abhyutthAnamajalirAsanadAnaM cArthakate // 4 // evameva kAmabinayo bhaye ca netavya AnupUA / mokSe'pi paJcavidhaH prarUpaNA tasvayaM bhavati // 5 // darzanajJAnacAritreSu tapasi ca tathaupacArike caiva / eSa ca mokSavinayaH paJcavidho bhavati jJAtavyaH // 6 // / dravyANAM sarvabhAvA upaviSTA ye yathA jinendraiH| tasisathA adadhAti naro darzanavinayo bhavati tasmAt / / 7 // jJAna zikSate jJAnaM guNayati / *CROGRICUC454 dIpa anukrama [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH ~34 ~
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [29] (43) prata // 16 // sUtrAMka [-] uttarAdhyAmAtA bhASA upaivA je jahA jirNidehi / te taha sahai naro daMsaNaviNao bhavai tamhA // 7 // nANaM sikkhai nANaM adhyayanam bRhadvRttiH guNei nANeNa kuNai kiccaaii| NANI Na Na baMdhai NANaviNIo havai tamhA // 8 // avihaM kammacayaM jamhA || rittaM karei jayamANo / NavamaNNaM ca na baMdhai carittaviNao havai tmhaa||9|| avaNei taveNa tama uvaNei ya sagga-1 mokkhamappANaM / tavaniyamanicchiyamaI taboviNIo havai tamhA // 10 // aha ovayArio puNa duviho viNao samAsao hoi / paDirUvajogajuMjaNa tahaya aNAsAyaNASiNao // 11 // paDirUyo khalu viNao kAiyajogo ya vAyamANasio / aThThacaubihaduviho parUvaNA tassimA hoi // 12 // abbhuTTANaM aMjali AsaNadANaM abhiggaha kitI ya / sussUsaNa aNugacchaNa saMsAhaNa kAya aTThaviho // 13 // hiyamiyaapharusavAI aNuvIIbhAsa bAio jJAnena karoti kRtyAni / jJAnI navaM na kanAti jJAnavinIto bhavati tasmAt / / 8 / / aSTavidha karmacayaM yasmAdriktaM karoti yatamAnaH / navamanyaca na badhnAti cAritravinayo bhavati sasmAt // 9 // apanayati tapasA tama upanayati ca vargamokSamAtmAnam / taponiyamanizritamatistapovinIto bhavati tasmAt // 10 // adhaupacArikaH punardvividho vinayaH samAsato bhavati / pratirUpayogayojanaM tathA ca anAzAtanAvinayaH // 11 // pratirUpaH khalu vinayaH kAyikayogaca. vAciko mAnasikaH / aSTavidhaH caturvidhaH dvividhA prarUpaNA tasyeyaM bhavati // 12 // abhyutthAnamajalirAsanadAnamabhiprahaH kRtikarma ca / zubhUSaNamanugamanaM saMsAdhanaM kAyiko'STavidhaH // 13 / / hitamitAparuSavAdI anuvIcya bhASI vAciko dIpa anukrama [-] // 16 // JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~35~
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [29] (43) EXAX** prata sUtrAMka [-] 4 viNao / akusalamaNoNiroho kusalamaNaudIraNA ceva // 14 // paDirUvo khalu viNao parANuvittimaio hai muNeyaco / appaDirUvo viNao NAyaco kevalINaM tu // 15 // eso bhe parikahio viNao paDirUvalakSaNo tiviho / bAvannavihibihArNa biti aNAsAyaNAviNayaM // 16 // titthayara 1 siddha 2 kula 3 gaNa 4 saMgha + 45 kiriya 6 dhamma 7 NANa 8NANINaM 9 / Ayariya 10 thera 11 ubajjhAya 12 gaNINaM 13 terasa payAI // 17 // aNasAyaNA ya bhattI bahumANo vaNNasaMjalaNayA ya / titthayarAI terasa caugguNA hoti bAvannA // 18 // spaSTArthAH, navaraM 'tinizo' vRkSavizeSaH, lokopacAravinayaH lokapatiphalaH, arthanimittaM ceti, vinaya iti gamyate, tato'rthaprAptihetorIzvarAdyanuvartanamarthavinayaH, kAmahetozceti ihApi vinaya iti prakramaH, tatazca zabdAdiviSayasampattinimittaM tathA tathA pravartanaM kAmavinayaH, duSpravarSanRpatisAmantAdeH prANAdibhayenAnuvartanaM bhayavinayaH, ihahai lokAnapekSasya zraddhAnajJAnazikSAdiSu karmakSayAya pravartanaM mokSavinayaH, sa ca darzanajJAnacAritratapaupacArabhedAt vinayaH / akuzalamanonirodhaH kuzalamanaudIraNaiva // 14 // pratirUpaH khalu vinayaH parAnuvRttimayo muNitavyaH / apratirUpo binayo jJAtavyaH kevalinAM tu // 15 // eSa bhavandhaH parikathito vinayaH pratirUpalakSaNanividhaH / dvApaJcAzadvidhividhAnaM bruvate'nAzAtanAvinayam // 16 // tIrthakara 1 siddha 2 kula 3 gaNa 4 saca 5 kriyA 6 dharma 7 jJAna 8 jJAninAm 9 / AcArya 10 sthabira 11 upAdhyAya 12 gaNinAM 5 13 trayodaza padAni // 11 // anAzAtanA ca bhaktihumAno varNasaMcalanatA ca / tIrthakarAdyAstrayodaza caturguNA bhavati dvipaJcAzat // 18 // dIpa anukrama [-] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~36~
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1, niyukti: [29] (43) prata sUtrAMka vRhadvRttiH / // 17 // uttarAdhya. paJcaprakAraH, tatra caupacAriko'nurUpavyApArasampAdanAnAzAtanAbhedato dvibhedaH, tatra cAye abhyutthAnam-Agacchati / adhyayanam gacchati ca dRSTe gurAvAsanamocanam , abhigraho-guruvizrAmaNAdiniyamaH, kRtiH-dvAdazAvartAdivandanaM, zuzrUSaNaM 'Na pakkhao Na purao' ityAdividhinA guruvacanazravaNecchA, paryupAsanamityarthaH, anugamanam-AgacchataH pratyudgamanaM, saMsAdhana-gacchataH samyaganuprajanaM, 'kula' nAgendrAdiH 'gaNaH' koTikAdiH, "kriyA' asti paraloko'styAtmA'sti ca sakalaklezalezAkalaGkitaM muktipadamityAdiprarUpaNAtmikaha gRhyate, 'dharmaH' zrutacAritrAtmakaH 'jJAna' matyAdi 'AcAryaH | 4 anuyogAcAryaH 'gaNI' gaNAcAryaH anAzAtanA-manovAkAyairapratIpapravartanaM, bhaktiH-abhyutthAnAdirUpA, bahumAno-3 mAnaso'tyantaprativandhaH, varNanaM varNaH-zlAghanaM tena savalanA-jJAnAdiguNoddIpanA varNasaMjvalanA // zrutasya catvAraH parimANamasyeti catuSkaH, saGkhyAyA atizadantAyAH kanniti (pA05-1-22) kan , tuzabdazcaturvidhanikSepoM'vazyaM sarvatra vaktavya iti vizeSadyotakaH, uktaM hi-"jattha u jaM jANejA Nikkhe Nikkhive niravasesaM / rAjasthavi vi jANijjA caukayaM nikkhiye tattha // 1 // " nikSepo-nyAsaH, tatrAyayoH sugamatvAttRtIyamAha-dravyato dravyarUpaM vA zrutaM dravyazrutam , Agamato noAgamatazca, tatrAgamatojJAtA'nupayuktaH, noAgamatastvAha-nihute-Aga 1 na pakSato na purataH / 2 atha ekonaviMzatcamaniyuktigAthopAttasya 'suyassa caukAo u niklevo' ityasya vyAkhyA. 3 yatra tu yaM jAnIyAt nikSepaM nikSipenniravazeSam / yatrApi nApi jAnIyAt catuSkakaM nikSipet tatra / 1 / 4 jatthaviya na jANijjA' itynuyogdvaaressu| 5. dIpa anukrama [-] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~37~
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1, niyukti: [29] (43) T prata sUtrAMka [-] OCOGER-CA mAbhihitamarthamatikliSTakarmodayAt kuyuktibhirapanayatIti nihabo-jamAliprabhRtiH pazcAtkRtazrutapariNatiH, AdizandAtpuraskRtazrutapariNatisattvaparigrahaH, bhAvazrutamapyAgamanoAgamabhedato dvidhA, tatrAgamato'bhidhAtumAha-bhAvato bhAvarUpaM vA zrutaM bhAvazrutaM,prAkRtatvAdiha pUrvatra ca bindulopaH, 'zrute' zrutaviSaye, 'tuH' avadhAraNe bhinnakramaH, tata upayukta eva, ko'rthaH ?-vasya zrutamiti padaM jJAtaM tatra copayogaH sa bhAvazrutaM, tadupayogAnanyatvAd , amyupayuktamANavakAmivaditi gAthArthaH // 29 // uktAvodhanAmaniSpanna nikSepI, samprati sUtrAlApakaniSpannanikSepaH prAptAvasaraH, tathApi sa nocyate, yataH sati sUtre'sau sambhavati, sUtraM ca sUtrAnugame, sa cAnugamabheda iti anugama eva tAvadupavarNyate-dvividho'nugamaH-niryuktyanugamaH sUtrAnugamazca, tatrAdyo nikSepaniyuktiupodghAtaniyuktisUtrasparzikaniyuktyanugamavidhAnatastrividhaH, tatra ca nikSepaniyuktyanugama uttarAdinikSepapratipAdanAdanugata eva, upodghAtaniryuktyanugamastu dvAragAthAdvayAdavaseyaH, tabedam-"uddese Nise ya Niggame khetta kAla purise ya / kAraNa pacaya lakkhaNa Nae samoyA raNANumae ||1||kiN kaivihaM kassa kahiM kesu kahaM ke ciraM havai kaalN?| kai saMtaramavirahiyaM bhavAgarisa phAsaNa NiruttI k // 2 // " etadarthaH sAmAyikaniyuktito'vaseyaH, sUtrasparzikaniryuktyanugamastu sUtrAvayavavyAkhyAnarUpatvAt sUtraspa-1& 1 uddezo nirdezaca nirgamaH kSetra kAlaH puruSazca / kAraNaM pratyayo lakSaNaM nayaH samavatAraNA'numatam // 1 // kiM katividhaM kasya ka keSu kathaM kiyaviraM bhavati kAlam / katisAntaramavirahitaM bhavAkarSAH sparzanA niruktiH // 2 // dIpa anukrama CANCY [-] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 38~
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1 / gAthA ||1|| niyukti: [29] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 18 // prata sUtrAMka ||1|| zikaniyukteH sati sUtre sambhavati, tacca sUtrAnugama eveti tatraiva vakSyate / nanvevamasthAnamidamasyeti kasmAdihoddezaH? adhyayanam ucyate, niyuktyanugamamAtrasAmAnyAt , taduktam-" saMpai suttapphAsiyanijuttI jaM suyasta vakkhANaM / tIse'vasaro sA puNa pattAvi Na bhaNNae ihAM // 1 // kiM jeNAsai sutte kassa taI taM jayA kamappatto / suttANugamo vocchN| hohI tIsa tayA bhAco // 2 // atthANamiyaM tIse jai to sA kIsa bhaNNaI ihayaM / sA bhaNNai nijjuttImetasAmapaNao navaraM // 3 // " sAmprataM sUtrAnugamaH, tatrAlIkopaghAtajanakatvAdidoSarahitaM nirdoSasAratvA(vattvA)diguNAnvitaM sUtramucAraNIyaM, tavedamsaMjogA vippamukkassa aNagArassa bhikkhunno| viNayaM pAukarissAmi ANuputviM suNeha me // 1 // asya ca saMhitAdikrameNa vyAkhyA-tatra cAskhalitapadoccAraNaM saMhitA, sA cAnugatava, sUtrAnugamasya tadrUpatvAt , tathA cAha-"hoi kayattho vottuM sapayaccheyaM surya suyANugamo"ti / padaM tu nAmikanapAtikAdi khadhi| 1 sampati sUtrasparzakaniyuktiyat zrutasya vyAkhyAnam / tasyA avasaraH sA punaH prAptA'pi na bhaNvate iha / 1 / kiM 1 yenAsati sUtre // kasya sakA tasmAt yadA kramaprAptaH / sUtrAnugamo vakSyate tadA bhaviSyati tasyA bhAvaH // 2 // asthAnamidaM tasyA yadi tadA sA kiM bhaNyate'tra / sA bhaNyate niyuktimAtrasAmAnyato navaram // 3 // 2 bhavati kRtArtha uktvA sapadakAchedaM sUrya sUtrAnugamaH / dIpa anukrama 4-591-950-5 [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 39~
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || || adhyayanaM [1] Education intimational yaiva bhAvanIyaM padArthastvayam - anyasaMyuktasyAsaMyuktasya vA sacittAdivastuno dravyAdinA saMyojanaM-saMyogaH, sa ca saMyukta saMyogAdibhedenAnekadhA pakSyate, tasmAnmAtrAdisaMyogarUpAdaudavikAdikliSTatarabhAvasaMyogAtmakAJca vividhaiH -jJAnabhAvanAdibhirvicitraiH prakAraiH prakarSeNa-parIpahopasargAdisahiSNutAlakSaNena mukto-bhraSTo vipramuktaH, tasya, 'janagArasye'tiavidyamAnamagAramasyetyanagAra iti vyutpanno'nagArazabdo gRdyate, yastvavyutpanno rUDhizabdo yativAcakaH, yathoktam'anagAro munirmaunI, sAdhuH pratrajito vratI / zramaNaH kSapaNazcaiva, yatizcaikArthavAcakAH // 1 // ' iti, sa iha na gRhyate, bhikSuzabdenaiva tadarthasya gatatvAt, tatra cAgAraM dvidhA - dravyabhAvabhedAt, tatra dravyAgAramagaiH- drumadRpadAdibhirnirvRttaM, | bhAvAgAraM punaragaiH- vipAkakAle'pi jIvavipAkRtayA zarIrapudgalAdiSu vahiH pravRttirahitairanantAnubandhyAdibhinirvRttaM kaSAyamohanIyaM tatra ca dravyAgArapakSe tanniSedhe tato'nagArakhAvidyamAnagRhasyetyarthaH, bhAvAgArapakSe svalpatAbhidhAyI, | tataH sthitipradezAnubhAgato'tyalpa kapAya mohanIyasyetyarthaH, kaSAyamohanIyaM hi karma, na ca karmaNaH sthityAdibhUyastve | viratisaGgamaH, yata AgamaH - " sattenhaM payaDINaM ambhitarao u koddikoddiio| kAUNa sAgarANaM jai lahai cauNhamanayaraM // 1 // " ityAdi, kliSTatarabhAvasaMyoga muktatvenaiva cAsya gatatve punarabhidhAnaM kaSAyamohanIyasthAtiduSTatAkhyApanArtha, 1 saptAnAmapi prakRtInAmabhyantaratastu koTI koTyAH / kRtvA sAgaropamANAM yadi labhate caturNAmanyatarat // 1 // For Parts at Le Only niryukti: [29] ~40~ wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||1|| niyukti: [29] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. vizeSyamAha-'bhikSo riti,atra ca pacanapAcanAdivyApAroparamataH sAdhurbhikSate taddharmA cetyarthe "sanAzaMsabhikSa u"riti adhyayanam (pA03-2-168) tAcchIlika upratyayaH, asya ca vartamAnAdhikAravihitatve'pi 'sajJAprakArAstAcchIlikA bRhadvRttiH iti bhASyakAravacanAdbhikSazabdastrikAlaviSayo yatiparyAyaH siddho bhavati, zeSavivakSAyAM ca SaSThI, athavA'aNagArassabhikkhuNo' ti akheSu bhikSurakhabhikSuH-jAtsAyanAjIvanAdanAtmIkRtatvenAnAtmIyAneva eNhiNo'nnAdi bhikSata itikRtvA, sa ca yatireva, tato'nagArazvAsAvakhabhikSuzca anagArAkhabhikSustasya, kimityAha-viziSTo vividho| vA nayo-nItiniyA-sAdhujanAsevitaH samAcArastaM, binamanaM vA vinataM NIyaM se gaI ThANaM' ityAthAgamAt, dravyato nIcaittilakSaNaM pradatvaM bhAvatazca sAdhvAcAraM prati pravaNatvaM 'prAduSkariSyAmi' prakaTayiSyAmi, kathamisAha-13 pUrvasya pazcAdanupUrva tasya bhAva ityarthe "guNavacanabrAhmaNAdibhyaH" (pA. 5-1-129) karmaNi ceti pya, tasya maca pitkaraNasAmarthyAt strItye "Sid gaurAdibhya"ti (pA04-1-41) ThIyAnapUrvI kramaH paripATItiyAvat 4 tayA, dvitIyA tu 'chandovait sUtrANI'ti nyAyataH chAndasatve 'supAM supo bhavantIti vacanAt tRtIyArthe, 'zRNuta AkarNayata zravaNaM pratyavahitA bhavata, yadvA zRNu 'iheti jagati jinamate vA, vyAkhyAye'pi ziSyAbhimukhIkaraNasamityarthaH / anena ca parAnakhamapi prativodhayato vyAkhyAturdharma eveti khyApitaM bhavati, tathA ca vAcakaH-"na 1 duhAvitvAhikarmavena gRhiNo'nnAdezca karmatvaM / 2 nIcaiH zayyAM gatiM sthAnam // 1 // 3 yU khyAkhyau nadI (1-4--3) sUtre bhASye / dIpa anukrama [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 41~
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 1 || adhyayanaM [1], bhavati dharmaH zrotuH sarvasyaikAntato hitazravaNAt / bruvato'nugrahabuddhyA vaktustvekAntato bhavati // 1 // " 'me' mama vinayaM vinataM vA prAduSkariSyata iti prakramaH / uktaH padArthastadabhidhAnAt sAmAsikapadAntargataH padavigrahazca (ukta (iti), tatazcAlanAvasaraH, sA ca sUtrArthagatadUSaNAtmikA, "suttagayamatthavisayaM va dUsaNaM cAlaNaM mayaM tassa" iti vacanAt, tatra sUtracAlanA-saMyogasyai vipramuktakriyAM prati kartRtvAt saMyogAditi kathaM paJcamI ?, arthacAlanA ca 'vinayaM prAduSkariSyAmI'ti pratijJAtam, uttaratra ca 'ANA'Niddesakare' ityAdinA 'khaDyAhiM caveDAhiM' ityAdinA ca viparyayapratipAdanamapi dRzyate iti kathaM na pratijJAkSitiH 1, pratyavasthAnaM - zabdArthanyAyataH paropanyastadoSaparihArarUpaM, yata Aha- "saddatyannAyAo parihAro pacavatthANaM" tatra ca yadyapi saMyogena vimucyamAno bhikSuH karma tathApi kartRtvenAtra vivakSyate, tatazca tasyeM taM vipramuJcato vizleSo'stIti vizleSakriyAyAM saMyogasya dhruvatvenApAdAnatvAzyAyyaiva paJcamI, ata eva vipramukta ityatra karmakartuH karmavadbhAvAt karmaNi ko'pi siddho bhavati iti na sUtradoSo, nApyarthadoSaH, yato yad yalakSaNaM tattadviparyayAbhidhAna eva talakSaNamaklezena jJAtuM zakyamiti atra vinayAbhidhAnapratijJAne'pyavinayAbhidhAnaM, tathA ca zayyambhavapraNItAcArakathAyAmapi "vayachaka kAyachaka' mityAdinA''cAra Education intemational 1 sUtragatamarthaviSayaM vA dUSaNaM cAlanaM mataM tasya / 2 saMbandhanasaMyogarUpaM guNamapekSyeyaM zaGkA, tasya guNatvena nAzAt sa jahAti bhikSumiti nirdhAraNAt / 3 zabdArthanyAyataH parihAraH pratyavasthAnam / 4 bhikSoH / 5 guNaM saMbandhanasaMyogarUpaM / 6 mAtApitrAdeH saMyoginaH / niryukti: [29] Forest Use Only ~42~ www.ncbrary.o muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||1|| niyukti: [29] (43) adhyayA prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. prakrame'pyanAcAravacanam / athavA ekamapIdaM sUtramAvRttyA 'zveto dhAvatI tivadarthadvayAbhidhAyaka, tatacAyamanyo'rthaH / -saMyogena-kaSAyAdisamparkAtmakenApyavipramuktaH-aparityaktaH, saMyogAvipramuktastasya, RNamiva kAlAntaraklezAnubRhadvRttiH bhavahetutayA RNam-aSTaprakAraM karma tat karotIti, ko'rthaH 1-tathA tathA guruvacanaviparItapravRttibhirupacinotIti // 20 // RNakArastasya, 'bhikSoH' kaSAyAdivazato jIvavIyavikalasya pauruSatrImeva bhikSAM tathAvidhaphalanirapekSatayA bhramaNa pazIlasya 'vinayaM prAduSkariSyAmI'ti "prAkAzyasambhave prAdu"riti vacanAt prAduHzabdasya sambhavArthasthApi darzanA dutpAdayiSyAmi, sambhavati hIdamadhyayanamadhIyAnAnAM gurukarmaNAmapi prAyo vinItAvinItaguNadoSavibhAvanAto jJAnAdivinayapariNatiH, athavA viruddho nayo vinayo'sadAcAra ityarthaH, taM prAduSkariSyAmi-prakaTayiSyAmi, kasya ? 4-'bhikSoH' uktanyAyena bhikSaNazIlasya, samyaga-aviparIto yogaH-samAdhiH saMyogaH, tato vividhaiH parIpahAsahana-sa guruniyogAsahiSNutvAlasyAdibhiH prakAraiH prakarSaNa mukto vipramuktaH tasya, zeSa prAgvata / evaM cApinayapratipAdanasyApi pratijJAtatvAt sarvaM sustham / aparastvAha-pratijJAtamapi vinayamabhidhitsoraprastutam , idamapi bAlaprajalpitaM, yataH zAstrArambhe'bhidheyAdyavazyamabhidheyam , anyathA prekSAvayavRttyasambhavAt , tapradarzanAtmakaM caitat pratijJAnaM, tathAhi- // 20 // vinayaM prAduSkariSyAmItyukte vinayo'syAdhyayanasyAbhidheyaH, tatrAduSkaraNaM phalaM, tathA cedamupeyam, upAyazcAsya / 1 vaikatra dvayoH (2-285) iti bhrame_ikarmakatvAdana dvitIyA. dIpa anukrama [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 43~
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRtti:) mUlaM [-] / gAthA || 1 || adhyayanaM [1] . prastutAdhyayanam ityanayorupAyopeyabhAvalakSaNaH sambandha iti ca darzitaM bhavati, tato nAprastutatvaM pratijJAnasyeti sthitam / samprati sUtrA''lApakaniSpannanikSepasya sUtrasparzikaniryuktezva prastAva iti manyamAnaH saMyoga ityAcaM padaM | spRzannikSeptumAha niryuktikRt Education intol saMjoge nikkhevo chakko duviho u davasaMjoge / saMjuttagasaMjogo nAyaviyareyaro caiva // 30 // vyAkhyA - 'saMyoga' iti saMyogaviSayaH 'nikSepaH' nyAsaH, paT parimANamasyeti SaTkaH prAgvatkan, etadbhedAzca nAmasthApanAdravya kSetrakAlabhAvAH prasiddhatvAduttaratra vyAkhyAnata unnIyamAnatvAca noktAH, atra ca - 'saMhitAdiryato vyAkhyAvidhiH sarvatra dRzyate / nAmAdividhinA''randhuM na vyAkhyA yujyate tataH // 1 // ityAhuravibhAvyaiva, syAdvAdaM vAdino'pare / yattadatra nirAkAryamAcakSANena tadvidhim // 2 // svAdastItyAdiko vAdaH syAdvAda iti gIyate / nayau na ca vimucyAyaM, dravyaparyAyavAdinau // 3 // atazcaitadvayopetaM khaM mataM samudAhRtam / satatattvasaMvidbhiH, syAdvAdaH paramezvaraiH // 4 // te hi tIrthavidhau sarve, mAtRkAkhyaM padatrayam / utpattivigamabhaunyakhyApakaM sampracakSate // 5 // utpattivigamAvatra, mataM paryAyavAdinaH / dravyArthikasya tu zrauvyaM, mAtRkArUpapadatraye // 6 // tatazca dravyatvamanvayitvena, mRdo yadvad ghaTAdiSu / tadvadevAnvayitvena, nAmasthApanayorapi // 7 // anvayitvaM tu sarvatra, saGke niryukti: [30] For Fans Only ~ 44~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||1|| niyukti: [30] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. tAnnAmna ucyate / sthApanAyAzca tadrUpakriyAto buddhito'pi vA // 8 // tannAmasthApanAdravya nikSepairanuvartitaH / dravyA- adhyayanam bRhadvRttiH / mArthikanayo bhAvanikSepAditaraH punaH // 9 // tathA ca mhaamtiH-"titthyrvynnsNghbisespthaarmuulbaagrnnii| dabaDhioSi pajavaNo ya sesA viyappA siM // 10 // " tathA "nAmaMThavaNAdaviyatti esa dabaTThiyassa nikkhevo| bhAvatti pajayaTThiya parUSaNA esa paramattho // 11 // " yadvA kinnaH kilaitAbhyAM, kinveSa vidhirAzritaH / yadyAkhyA vastutattvasya, yodhAyaiva vidhIyate // 12 // taca nAmAdirUpeNa, catUrUpaM vyavasthitam / nAmAkAntavAdAnAmayuktatvena saMsthiteH // 13 // tathAhi-nAmanaya Aha-yato nAma vinA nAsti, vastuno grahaNaM tataH / nAmaiva tadyathA kumbho, mRdevAnyo na vastunaH // 14 // tathAhi-yat pratItAyeva yasya pratItistadeva tasya kharUpaM, yathA mRbatItAveva pratIyamAnasya ghaTasya mRdeva rUpaM, nAmapratItAdeva ca pratIyate vastu, na ca vinApi nAma nirvikalpakavijJAnena vastupratItirastIti hetorasiddhatA, sarvasaMvidAM vAgUpatvAt , tathA ca bhartRhariH-"vAgarUpatA cedbodhasya, vyutkrAmeteha zAzvatI / na prakAzaH prakAzeta, sA hi pratsavamarzinI // 1 // " yadi ca nAmarUpameva vastu na syAt tatazca tadavaga-11 // 21 // 1 tIrthakaravacanasaMgrahavizeSaprastAramUlavyAkaraNinI / dravyArthiko'pi paryAyanayazca zeSA vikalpA anayoH // 1 // nAma sthApanA dravyamityete || dravyAdhikasya nikSepAH / bhAva iti paryAyArthikaprarUpaNaipa paramArthaH // 2 // dIpa anukrama % 2964-%25 JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 45~
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||1|| niyukti: [30] (43) prata sUtrAMka ||1|| tAvapi vastuni saMzayAdInAmanyatamadeva syAt , tathA ca pUjyA:-"saMsaya vivajao vA'NajjhavasAo'pi vaa| 6 jahicchAe / hoja'tthe paDivattI na vatthudhammo jayA NAmaM // 1 // " sthApanAnaya Aha-sthApanetyAkAraH, tatazca-181 pramANamidamevArthasyA''kAramayatAM prati / nAmAdina vinA''kAra, yataH kenApi vedyate // 1 // tathAhi-nAno'-18 arthAntare'pi vartayituM zakyatvAnna tadullekhe'pyAkArAvabhAsamantareNa niyatanIlAdyarthagrahaNamityAkAragrahaNa eva grahAt sarvasya siddhamAkAramayatvaM, tato jJAnajJeyAbhidhAnAbhidheyAdisakalamAkArArUpitameva saMvyavahArAvatAri, tadvikalakha khapuSpasvAsattvAt , uktaM ca pUjyaiH-"AMgAro ciya misddvtthukiriyaaphlaabhihaannaaii| AgAramayaM sarva jamaNAgAraM tayaM natthi ||1||nn parANumayaM vatthu AgArAbhAvao khapuSpaM va / uvalaMbhavavahArAbhAvAo NANagAraM ca // 2 // " dravyanaya Aha-yathA nAmAdi nAkAraM, binA saMvedyate tathA / nA''kAro'pi binA dravyaM, sarva dravyAtmakaM tataH // 1 // tathAhi-dravyameva mRdAdinikhilasthAsakozakuzUlakuTakapAlAdyAkArAnuyAyi vastu sat , tasyaiva tattadAkArAnuyA-1 yinaH sadbodhaviSayatvAt, sthAsakozAdyAkArANAM tu mRdravyAtirekiNAM kadAcidanupalambhAt , tcotpaadaadiskl| 1 saMzayo viparyayo vA'nadhyavasAyo'pi vA yahacchayA / bhavedarthe pratipattirna vastudharmo yadA nAma // 1 // 2 AkAra eva matizabdavastukriyAphalAbhidhAnAni / AkAramayaM sarva yadanAkAraM takat nAsti ||1||n parAnumataM vastu AkArAbhAvataH khapuSpavat / upalambhatryavahArAbhAvato nAnAkAraM ca // 2 // dIpa anukrama CRACKS [1] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 46~
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 22 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], vikAravirahitaM tathA tathA''virbhAvatirobhAvamAtrAnvitaM sammUcchitasarvaprabhedanirbhedavIjaM dravyamagRhItataraGgAdipramedastimitasaraHsalilavat, Aha ca - "dabaMpariNAmamettaM mottaNAgAradarisaNaM kiM taM 1 / uppAyacayarahiyaM davaM | ciya nidhiyAraMti // 1 // AvicbhAvatirobhAvamettapariNAmakAraNamacintaM / NicaM bahurUpiya naDoba besaMtarAvaNNo // 2 // " bhAvanaya Aha- samyag vivenyamAno'tra, bhAva evAvaziSyate / pUrvAparaviviktasya, yatastasyaiva darzanam // 1 // tathAhi-- bhAvaH paryAyaH, tadAtmakameva ca dravyaM, tadatiriktamUrtikaM hi tad dRzyamadRzyaM vA ?, yadi dRzyaM, nAsti tayatirekeNa anupalabhyamAnatvAt, kharaviSANavat, na hi valitamIlitapaTIkRtatruTitasaGghaTitAdivicitra bhavana vahibhUtamiha sUtrAdi dravyamupalabhyamasti adRzyamapi nAsti, tatsAdhakapramANAbhAvAt SaSThabhUtavat, tataH pratisamayamudayavyayAtmakaM svayaMbhavanameva bhAvAkhyamasti uktaM ca- "bhAMvatthaMtarabhUyaM kiM davaM NAma? bhAva evAyaM / bhavaNaM paikkhaNaM ciya bhAvAbattI vittIya // 1 // " paramArthatastvayam - saMvinnicaiva sarvApi, viSayANAM vyavasthitiH / saMvedanaM ca nAmAdivikalaM nAnubhUyate // tathAhi - ghaTo'yamiti nAmaitat pRthububhAdinA''kRtiH / mRddravyaM bhavanaM Education intemational 1 dravyapariNAmamAtraM muktvA''kAradarzanaM kiM tat ? / utpAdavyayarahitaM dravyameva nirvikAramiti // 1 // AvirbhAvatirobhAvamAtrapariNAmakAraNamacintyam / nityaM bahurUpamapica naTa iva veSAntarApannaH // 2 // 2 bhAvArthAntarabhUtaM kiM dravyaM nAma ? bhAva evAyaM (. vedam ) bhavanaM pratikSaNameva bhAva utpattirvipattizca / / 1 / / niryukti: [30] For Fans Only ~ 47~ adhyayanam 1 / / 22 / / muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||1|| niyukti: [30] (43) ** prata sUtrAMka ||1|| bhAvo, ghaTe dRSTaM catuSTayam // 1 // tatrApi nAma nAkAramAkAro nAma no vinA / tau vinA nApi cAnyo'nyamuttarA-za bapi saMsthitI // 2 // mayUrANDarase yadvavarNA nIlAdayaH sthitAH / sarve'pyanyo'nyamunminAstadvannAmAdayo ghaTe // 3 // itthaM caitat , parasparasavyapekSitayaivAzeSanavAnAM samyagmayatvAt , itarathA 'utpAdavyayadhIvyayuktaM sadi'ti pratyakSAdipramANapratItasalakSaNAnupapattezca / kiJca-zabdAdapi ghaTAdernAmAdibhedarUpeNaiva ghaTAdyarthe buddhipariNAmo jAyate, ityato'pi nAmAdicatUrUpataiva sarvasa vastunaH, uktaM ca-"nAmAdibhedasaddatyacuddhipariNAmabhAvao NiyayaM / jaM vatthu asthi loe caupajjAyaM taya saghaM // 1 // " tatazca-catuSkAbhyadhikasseha, nyAso yo'nyasya dayate / etadantargataH so'pi, jJAtavyo dhIdhanAnvitaiH // 1 // ityalaM prasaGgena / samprati niyuktiranuzri (stri) yate-tatra nAmasthApane Agamato noAgamatazca jJazarIrabhavyazarIrarUpazca dravyasaMyogaH sugama iti manvAno vyatiriktadravyasaMyogamabhidhAtumAha--'dvividhastvi'ti dvividha eva, dravyeNa dravyasya vA, 'sa'miti saGgato yogaH saMyogaH, saMyogadvaividhyamevAha-saMyuktameva saMyukta kam-anyena saMzliSTaM, tasya saMyogo-vastvantarasambandhaH saMyuktakasaMyogo jJAtavyaH, 'itaretara' iti itaretarasaMyogaH, 18/caH samuccaye 'evaH' avadhAraNe, itthameva dvividha eSa saMyoga iti gAthAsamAsArthaH // 30 // vistarArtha tvabhidhitsuH dAyathoddeze nirdeza' iti nyAyataH saMyuktakasaMyogaM bhedenAha 1 nAmAdibhedazabdArthabuddhipariNAmabhAvato niyatam / yadastvasti loke catuSparyAyaM takat sarvam // 2 // **-- dIpa anukrama [1] % ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 48~
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 23 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1] . saMjuttagasaMjogo saccittAdINa hoi dadvANaM / dumamaNusuvaNNamAI saMtaikammeNa jIvassa // 31 // vyAkhyA- 'saMyuktakasaMyogaH' anantarAbhihitakharUpaH, 'sacittAdInAM' sacittAcittamizrANAM bhavati dravyANAm, amISAmudAharaNAnyAha - 'dumamaNusuvaNNamAi 'ti atra makArasyAlAkSaNikatvAt subvyatyayAca 'drumANusuvarNAdInAM' pratyekaM cAdizabdasambandhAtsa cittadravyANAM drumAdInAm acittadravyANAmaNvAdInAM suvarNAdInAM ca mizradravyasya tu santatikarmaNopalakSitasya jIvasya, atra cANvAdInAM suvarNAdInAmityudAharaNadvayamacittadravyANAM sacittaMmizra dravyApekSayA bhUyastvakhyApanArtham etadbhUyastvaM ca jIvebhyaH pudgalAnAmanantaguNatvAt uktaM ca- "jIvA poggala samayA dakSa paesA ya pajavA ceva / thovA'NaMtANaMtA visesamahiyA duve'NaMtA // 1 // iti, anena ca sacittAdeH saMyogadravyasya traividhyAt saMyuktakasaMyogasya traividhyamuktamiti gAthArthaH // 3 // tatra drumAdInAM sacittasaMyuktadravya| saMyogaM vivarItumAha mUle kaMde khaMdhe tayA ya sAlepavAlapattehiM / pupphaphalebIehi a saMjutto hoi dumamAI // 32 // vyAkhyA- 'mUle kande skandhe' iti sarvatra sUtratvAt tRtIyArthe saptamI, tatazca 'mUlena' adhaHprasarpiNA khAvayavena 1 jIvAH putrAH samayA dravyANi pradezAzca paryAyAzcaiva / stokA anantA anantA vizeSAdhikAni dvAvanantau // 1 // Forsy niryukti: [31] ~49~ adhyayanam 1 // 23 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [32] (43) 3496 prata sUtrAMka ||1|| |'kandena' tenaiva mUlaskandhAntarAlavartinA 'skandhena' sthuDena 'tvacA' chavirUpayA 'sAle'tti ekAro'lAkSaNikaH, tataH 'zAlApravAlapatraiH' zAkhApallavapalAzaiH, phale ityatrApyekArastathaiva, tataH 'puSpaphalabIjaizca' prasiddhaireva 'saMyuktaH' sambaddho bhavati 'dumamAitti' makAro'lAkSaNikaH tato drumAdiH, AdizabdAdgucchagulmAdizca saMyuktakasaMyoga iti prakramaH / sa hi prathamamudgacchannakarAtmakaH pRthivyAH saMyukta eva mUlena saMyujyate, tato mUlasaMyuktaka eva kandena, kandasaMyukta eva skandhena evaM tvakzAkhApravAlapatrapuSpaphalabIjairapi pUrvasaMyukta evottarottaraiH saMyujyate iti bhAvanIyam , nanvevaM drumAdevyatvAt saMyuktakasaMyogasya ca guNatvAtkathaM drumAdireva sa iti, atrocyate, dharmadharmiNoH kathaJcidananyatvAdevamuktamityadoSaH, ra evamuttarabhedayorapIti gAthArthaH // 32 // aNvAdInAmacittasaMyuktakadravyasaMyogaM spaSTayitumAha egarasa egavaNNe egegaMdhe tahA duphAse a / paramANU khaMdhehi a dupaesAIhi NAyavo // 33 // vyAkhyA--ekaH-advitIyastiktAdirasAnyatamo raso'syeti ekarasaH, tathaikaH kRSNAdivarNAnyatamo varNo'spati ekavarNaH, evam 'ekagandhaH' sugandhItarAnyataragandhAnvitaH, 'ege' ityekArasthAlAkSaNikatvAt , tathA dvau cAvi-11 ruddhau snigdhazItAdyAtmako sparzAvasyeti dvisparzaH, cazabdaH khagatAnantabhedopalakSakaH, ka evaMvidhaH ? ityAhaparamaH-sadanyasUkSmatarAsambhavAt prakarSavAn sa cAsAvaNuzca paramANuH, upalakSaNatvAd ghaNukAdizca, 'skandhaizca' skandhaza dIpa anukrama RRORSEAST [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~50~
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1/gAthA ||1|| niyukti: [33] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. bRhadvRttiH // 24 // bdAbhidheyaH, kairiyAha-dvI pradezAvArambhakAvasyeti dvipradezo-aNukaH, sa Adiu~pAM tripradezAdInAmacittamahAska-18/ adhyayanam ndhaparyantAnAM te tathA taiH, ghazabdAtparamANvantarairvarNAntarAdibhizca, saMyujyamAna iti gamyate, 'vijJeyaH' vizeSeNasaGkhyAtAsaGkhyAtAnantabhAvibhAvanAtmakenAvaboddhavyaH, pAThAntarato jJAtavyaH, acittasaMyuktakasaMyoga iti prakramaH, ayamarthaH-kAraNameva tadantyaM sUkSmo nityazca bhavati paramANuH / ekarasavarNagandho dvisparzaH kAryaliGgazca // 1 // ityevaMlakSaNaparamANuyaMdA jyaNukAdiskandhapariNatimanubhavati tadA rasAdisaMyukta eva thaNukAdibhiH skndhaiH| saMyujyate, yadA vA tiktatAdipariNatimapahAya kaTukatvAdipariNati pratipadyate tadApi varNAdibhiH saMyukta eva kaTukatvAdinA saMyujyate iti saMyuktasaMyoga ucyate / atra ca kRSNaparamANuH kRSNatvamapahAya nIlatvaM pratipayata ityeko bhaGgaH, evaM raktatvaM pItatvaM zuklatvaM ceti catvAraH, tathA'yameva rasapaJcakagandhadvayAviruddhasparzastAratamyajanitaizca sasthAna evaM dviguNakRSNatvAdibhiH paramANvantaradvipradezAdibhizca yojanAdvivakSAvazataH saGkhyAtAsaGkhyAtAnantAtmikA bhaGgaracanAmavApnoti, evaM varNAntararasasparzagandhakhagatatAratamyayukto'pi, tathA dvipradezAdizca / yaca-'ghaNNarasagaMdhaphAsA poggalANaM ca lakkhaNaM' ityAdisUtreSu varNasyAditvena darzane'pi 'egaraegavaNNe'ti rasasya prathamata upAdAnaM tadanAnupUrtyA api vyAkhyAGgatvena gAthAvandhAnulomyena veti bhAvanIyam / suparNAdInAM ca prAcyavarNakAsaMyu| 1 varNagandharasasparzAH pudgalAnAM ca lakSaNam / dIpa anukrama [1] // 24 // wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~514
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [34] (43) prata sUtrAMka ||1|| kAnAmeva viziSTayarNikAdibhiH saMyogo'cittasaMyuktakasaMyoga uktAnusAreNa sujJAna eveti niyuktikRtA na vyAkhyAta iti gAthArthaH // 33 // dRSTAntapUrvakaM santatikarmaNA jIvasya mizrasaMyuktakadravyasaMyoga vyaktIkartumAhajaha dhAU kaNagAI sabhAvasaMjogasaMjuyA huMti / ia saMtaikammeNaM aNAisaMjuttao jIvo // 34 // __ vyAkhyA-'yathA' ityudAharaNopanyAsArthaH, yathA 'dhAtavaH' kanakAdiyonibhUtA mRdAdayaH kaNagAiti sUtratvAkanakAdibhiH, AdizabdAttAmrAdibhizca, kimityAha-samAvena saMyogaH-prakRtIzvarAdyarthAntaranyApArAnapekSayopalakSyAnupalakSyarUpo yaH sambandhastena saMyutA-mizritAH khabhAvasaMyogasaMyutAH bhavanti' vidyante 'itI tyamunaivArthAntaranirapekSatvalakSaNena prakAreNa santatiH-uttarottaranirantarotpattirUpaHpravAhastayopalakSitaM karma-jJAnAvaraNAdi santatikarma tena, na vidyate Adi:-prAthamyamasyetyanAdiH sa ceha prakramAtsaMyogastena 'sa' miti 'aNNoNNANugayANaM imaM ca taM catti vibhayaNamajutta' ityAgamAdvibhAgAbhAvato yuktaH-zliSTo'nAdisaMyuktaH sa eva anAdisaMyutakaH, yadvA-saMyogaH-saMyuktaM tato'nAdisaMyuktamasyeti anAdisaMyuktakaH, ka ityAha-jIvati jIviSyati jIvitavAMzceti jIvaH, mizrasaMyuktakadravyasaMyoga iti prakramaH, idamuktaM bhavati-jIvI banantakarmANuvargaNAbhirAveSTitapraveSTito|'pi na kharUpaM caitanyamativartate, na cAcaitanyaM karmANava iti tayuktatayA vivakSyamANo'sau saMyuktakamizradravyaM, 1 anyo'nyAnugatayoridaM ca tacceti vibhajanamayuktam / dIpa anukrama wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~52~
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [35] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. tato'sya karmapradezAntaraiH saMyogo mizrasaMyuktakadravyasaMyoga ucyate, iha ca jIvakarmaNoranAdisaMyogasya dhAtukanakAdi-adhyayanam saMyogadRSTAntadvAreNAbhidhAnaM tadvadevAnAditve'pyupAyato jIvakarmasaMyogasvAbhAvakhyApanArtham , anyathA muktyanuSThAnavabRhadvRttiH kAphalyApatteriti bhAvanIyamiti gAthArthaH // 34 // uktaH saMyuktakasaMyogaH, itretrsNyogmaah|| 25 // iyareyarasaMjogo paramANUNaM tahA paesANaM / abhipeyamaNabhipeo abhilAvo ceva saMbaMdho // 35 // vyAkhyA-itaretarasya-parasparasya saMyogo-ghaTanA itaretarasaMyogaH 'paramANUnAm' uktarUpANAM, tathA prakarSaNasUkSmAtizayalakSaNena dizyante-kathyanta iti pradezA:-dharmAstikAyAdisambandhino nirvibhAgA bhAgAstepAm,4 'abhipeyaM ti prAkRtatvAdabhipretaH, itaretarasaMyoga iti yojyate, evamuttaratrApi, abhipretatvaM cAsvAbhipretaviSayatvAd, etadviparIto'nabhipretaH, abhilapyate-Abhimukhyena vyaktamucyate'nenArtha ityabhilApo-vAcakaH zabdastadviSayatvAt abhilApaH, caH samuccaye, 'evaH' avadhAraNe, sambandhazabdAnantaraM caitau yojyau, tataH sambandhana-sambandhaH, sa caivaM svastAmitvAdiranekadhA vakSyamANaH, etAvadbheda evAyamitaretarasaMyoga iti cAvadhAraNasthArtha iti gAthAsamAsArthaH // 35 // paramANUnAM saMyogamAhaduviho paramANUNaM havai ya saMThANakhaMdhao ceva / saMThANe paMcaviho duviho puNa hoi khaMdhesu // 36 // dIpa anukrama // 25 // [1] rantangionary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~534
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [36] (43) prata sUtrAMka ||1|| vyAkhyA-dvau vidhau prakArAvasyeti dvividhaH-dvibhedaH, ko'sau !-'paramANUnAm' iti paramANusambandhI, prakramAditaretarasaMyogo bhavati, 'caH pUraNe, kathaM dvividha ityAha-'saMThANakhaMghato'tti saMtiSThate'nena rUpeNa pudgalAtmakaM vastviti saMsthAnam-AkAravizeSaH tatastamAzritya, 'skandhataH skandhamAzritya, caH samucaye, 'evaH' bhedAvadhAraNe / dvividhasyApi pratyeka bhedAnAha-saMsthAne' saMsthAnaviSayaH 'paJcavidhaH' paJcaprakAraH 'dvividhaH' dviprakAraH, punaHzabdo vAkyAntaropanyAse bhavati 'skandheSu' skandhaviSaya iti gAdhArthaH // 36 // iha ca saMsthAnaskandhabhedadvAraka evAyamitaretarasaMyogabheda iti tadabhidhAnamucitaM, tatra 'yathoddezaM nirdeza' iti nyAyataH saMsthAnabhedAbhidhAnaprastAve'pyalpavaktavyatvAt skandhabhedaM hetubhedadvAreNAhaparamANupuggalA khallu dunni va bahugA ya saMhatA sNtaa| nivattayaMti khaMdhaM taM saMThANaM aNisthatthaM // 37 // vyAkhyA-paramANupudgalau khalu dvau vA bahava eva bahukAH-triprabhRtayaH, te ca paramANupudgalAH 'saMhatAH' ekapiNDatA-12 mApannAH santo 'nirvartayanti' janayanti, kimityAha-'skandhaM' baNukAdikam , anena ca dviparamANujanyatayA bahupara-13 4 mANujanyatvena ca skandhasya dvibhedatvamuktaM, khaluzabdo'tra vizeSaM dyotayati, sa cAyam-iha rUkSaH snigdho vA ekaguNaH sambadhyamAno dviguNAdhikenaiva khakharUpApekSayA sambadhyate, na tu samaguNenaikaguNAdhikena vA, kimuktaM bhavati ? ekaguNasnigdhastriguNasnigdhena sambadhyate triguNasnigdhaH paJcaguNasnigdhena paJcaguNasnigdhaH saptaguNasnigdhenetyAdi, tathA dviguNa dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH ~ 54~
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [37] (43) prata 564-% sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. snigdhazcaturguNasnigdhena caturguNasnigdhaH SaDguNasnigdhenetyAdi, evamekaguNarUkSatriguNarUkSeNa triguNarUkSaH paJcaguNarUkSe- adhyayanam NetyAdi, tathA dviguNarUkSazcaturguNarUkSeNa caturguNarUkSaH paDguNarUkSeNetyAdi, evaM dviguNAdhikasambandho bhAvanIyaH, na bRhadvRttiH tvekaguNasnigdha ekaguNa snigdhena dviguNasnigdhena vA sambadhyate dviguNasnigdho dviguNasnigdhena triguNasnigdhena yA yaavd26|| nantaguNasnigdho'pyanantaguNasnigdhena samaguNenaikaguNAdhikena vA, evamekaguNarUkSa ekaguNarUkSeNa dviguNarUkSeNa vA dviguNarUkSo dviguNarUkSeNa triguNarUkSeNa vA yAvadanantaguNarUkSo'pyanantaguNarUkSeNa samaguNenaikaguNAdhikena veti, 4. anye tvAhuH-ekaguNAdi khasthAnApekSayA dviguNena rUpAdhikena sambadhyata iti, ayamatra vizeSaH khaluzabdena sUcyate, hai tathA caikakasya svasthAnApekSayA dviguNo dvika eva sa ca rUpAdhikakhika eva iti triguNenaivaikaguNasya sambandhaH, tathA dviguNasya paJcaguNena triguNasya saptaguNena caturguNasya navaguNena paJcaguNassaikAdazaguNenetyAdi, uktaM ca-"samaniddhayAi baMdho na hoi samalukkhayAvi ya na hoI / vemAiniddhalukkhattaNeNa baMdho u khaMdhANaM // 1 // " tathA "doNha jahaNNaguNANaM niddhANaM taha ya lukkhadavANaM / egAhievi ya guNe Na hoti baMdhassa pariNAmo ||2||nniddhviunnaahiennN baMdho 1 samasnigdhatayA bandho na bhavati samarUkSatayA'pi ca na bhavati / vimAtrasnigdharUjhavena bandhastu skandhayoH // 1 // 2 dvayorjapa-10 nyaguNavoH snigdhayostathaiva rUkSadravyayoH / ekAdhike'pi ca guNe na bhavati bandhasya pariNAmaH // 1 // sigdhena dviguNAdhikena bandhaH snigdhasya bhavati dravyasya / rUoNa dviguNAdhikena ca rUkSasya samAgamaM prApya / / 2 // -8-2-53-456 dIpa anukrama [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~55M
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [37] (43) prata sUtrAMka ||1|| niddhassa hoi dadhassa / luksa viuNAhieNa ya lukkhassa samAgamaM pappa // 3 // " nigdharUkSaparasparabandhavicAraNAyAM tu samaguNayorvipamaguNayorvA jaghanyavarjayorvandhapariNatiriti vizeSaH / tathA cAha-"pati NiddhalukkhA visamaguNA ahava samaguNA je'pi / vajjittu jahannaguNe bajhaMtI poggalA evaM // 1 // " ityAdi, yena vizeSaNa saMsthAnAt skandhasya bhedenopAdAnaM tamAviSkatuMmAha-'taM saMThANaMti' prAkRtatyAdevaM pAThaH, tasva-skandhasya saMsthA-11 nam-AkArastatsaMsthAnam , anena-hadi vivartamAnatayA pratyakSeNa parimaNDalAdinA'nantaroktaprakAreNetyamitthaM 6 tiSThati itthaMsthaM, na tathA anitthaMstham, anena niyataparimaNDalAdyanyatarAkAraM saMsthAnaM zeSo'niyatA''kArastu skandha ityanayorvizeSa ityuktaM bhavati / Aha-skandhAnAmapi parasparaM bandho'sti, yaduktam-"aimeva ya khaMdhANaM dupaesAINa baMdhapariNAmo"tti ataH kiM na teSAmapItaretarasaMyoga ihoktaH, ucyate, ukta eva, teSAM pradezasadbhAvAt , pradezAnAM ca 'iyaretarasaMjogo paramANUNaM tahA paesANaM' ityanena tadabhidhAnAditi gAthArthaH // 37 // saMsthAnabhedAnAha| parimaMDale ya baTTe tase cauraMsamAyae ceva / ghaNapayara paDhamavajjaM oyapaese ya jumme ya // 38 // 1 adhyete nigdharUkSau viSamaguNI athavA samaguNau yAvapi / varjayitvA jaghanyaguNau badhyante pugalA evama // 1 // 2 evameva ca skandhAnAM dvipradezAdInAM bandhapariNAmaH / dIpa anukrama [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~56~
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [38] (43) prata sUtrAMka uttarAdhya. 5 byAkhyA-liGgaM vyabhicAryapI' ti prAkRtalakSaNAt sarvatra liGgavyatyayaH, tataH parimaNDalaM, prakramAt saMsthAna- adhyaya bRhaddhRttiH mevamuttaratrApi, taba pahittatAvasthitapradezajanitamantaHzupiraM, yathA balakasya, cazabda uttarabhedApekSayA samucaye, vRttaM tadevAntaHzupiravirahitaM yathA kulAlacakrasya, vyatraM-trikoNaM, yathA zRGgATakasya, caturakhaM-catuSkoNaM, yathA kumbhikAyAH, AyataM-dIrgha, yathA daNDasya, caH pUrvabhedApekSayA samucaye 'eva' avadhAraNe, tata iyaMta eva saMsthAnabhedAH, 'ghaNapayara'tti dhanaM ca prataraM ca dhanaprataraM, prAkRtatvAdvindulopaH, sarvetra ca pratarapUrvaka eva ghanaH prarUpyate, ihApi tathaivopadarzayiSyate,13 tataH prataraghana iti nirdezaH prAsaH, alpAkSa(cUta)ratvAttu ghanazabdasya pUrvanipAtaH, tatazcaikaikaM parimaNDalAdi prataraM dhanaM ca, bhavatIti gamyate, tathA prathamam-AdyaM varjayati-sajatIti prathamavarja-parimaNDalarahitaM vRttAdisaMsthAna-| catuSkamityarthaH 'oyapaese yatti ojaHpradezaM ca-viSamasaGkhyaparamANukaM 'jumme ya' ti prakramAd yugmapradezaM ca, ubhayatra caH samuccaye / iha ca ghanapratarabhedameva vRttAdItthaM bhidyate, tataH prataravRttamojaHpradezaM yugmapradezaM ca, tathA dhanavRttamojaHpradezaM yugmapradezaM ca, evaM vyasrAdiSvapi caturvidhaM bhAvanIyaM, parimaNDalaM varjanIyaM ca, samasaGkhyANuSveva tasya sambhavenaivaMvidhabhedAsambhavAt , tathA ca dvividhameva parimaNDalamiti gAthArthaH // 38 // iha ca parimaNDalAdi pratyekaM jaghanyamutkRSTaM ca, tatrotkRSTaM sarvamanantANuniSpannamasaGkhyapradezAvagADhaM cetyekarUpatayA'nuktamapi sampradAhayAjjJAtuM zakyamiti tadupekSya jaghanyaM tu pratibhedamanyAnyarUpatayA na tatheti tadupadarzanArthamAha *SSRCE ||1|| dIpa anukrama - 27 // JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~57~
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mataM mUlaM [-1/ gAthA ||1|| / niyukti : [39-41] (43) prata sUtrAMka ||1|| paMcaga bArasagaM khalu sattaga battIsagaM tu vdmi|tiy chakkaga paNatIsA cattAri ya hu~ti taMsaMmi // 39 // nava ceva tahA cauro sattAvIsA ya aTTa curNse| tigadgapannarasevi ya chacceva ya Ayae huMti // 4 // paNayAlIsA bArasa chanbheyA AyayaMmi saMThANe / vIsA cattAlIsA parimaMDali hu~ti saMThANe // 11 // vyAkhyA-AsAmarthaH spaSTa eva, navaramAyate SaDbhedAbhidhAnamavyApitvena prAganuddiSTasyApi zreNigatabhedadvayasthAdhikasya tatra sambhavAt , tathA parimaNDalAdive'pi saMsthAnAnAM vRttAdibhedAnAmoja pradezapratarAdInAmanantaroddiSTatvAt pratyAsacinyAyena yathAkramaM paJcakAdibhiH prathamamupadarzanaM, pazcAt parimaNDalabhedadvayasya / tatraujaHpradezaprataravRttaM paJcANuniSpannaM paJcAkAzapradezAvagADhaM ca, tatraiko'Nurantareva sthApyate, catasRSu pUrvAdidikSu caikaikaH, sthApanA 1 yugmapradezaprataravRttaM dvAdazapradezaM dvAdazapradezAvagADhaM ca, tatra hi caturyu pradezeSu nirantaramantazcaturo'NU nidhAya tatparikSepeNASTau sthApyante, sthApanA 2, 00 ojaHpradezaM ghanavRttaM saptapradeza PO) saptapradezAvagADhaMca, tathaivam-tatraiva paJcapradeze 0000 prataravRtte madhyasthitasthANorupari-11 TAdadhastAcaikaiko'NuravasthApyate,tato dvayasahitAH 0000 pazca sapta bhavanti 3, yugmapradezaM ghanavRttaM dvAtriMzatpradezaM dvAtriMzatpradezAvagADhaM ca, tatra prataravRtto- 00 padarzitadvAdazapradezopari dvAdazA OMraOM55555 dIpa anukrama E-%E%-456459 I [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~58~
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [39-41] (43) prata // 28 // olo sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. nye, tadupari catvAro'dhastAca tAyansa -yavANavaH sthApyA, ete mIlitA dvAtriMzadbhavanti / / ojaHpradezaM prataratryasaM | tripradezaM tripradezAvagADhaM ca, tatra ca tiryanirantaramaNudvayaM vinyasyA''dyasyAdha eko'NuH sthApyaH, sthApanA 1 bRhadbhuttiH | 0 yugmapradezaM prataratryasaM paTapradezaM SadapradezAvagADaM ca, tatra ca tiryagnirantaraM trayo'NavaH sthApyante tata JAvasyAdhastAdadhaUyabhAvena dvayaM dvitIyasya tvadha eko'NuHsthApyaH, sthApanA 2 [. ojaHpradezaM ghanatyatraM paJcatriMzatpradezaM pazcatriMzatpradezAvagADhaMca, tatra ca tirya nirantarAH paJcANavo nyasyante, teSAM cAdho'dhaH krameNa tiryageva catvArastrayo dvAvekacANuH sthApyante, sthApanA, asya ca pratarasyopari sarvapaziSvanyAnyaparamANuparihAreNa - dAdaza, tathaiva teSAmuparyupariSad traya ekati krameNANavaH sthAyAH, teSAM sthApanAH, ganA na ete mIlitAH paJcatriMzadbhavanti 3, oood yugmapradezaM ghanatryasaM catuSpradezaM 09 catuSpradezAvagADhaM ca, tatra ca pratara-19 tryana eva tripradeze ekatarasyoparyakoH'NurdIyate, tato mIlitAzcatvAro bhavanti 4 / ojaHpradezaM prataracaturasraM navapradeza navapradezAvagADhaM ca, tatra ca tirya dIpa anukrama 00 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~59~
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [1], mUlaM -1/gAthA ||1|| niyukti : [39-41] (43) ca nava prata sUtrAMka ||1|| 00/khiguNA mirantaraM tripradezAstisraH patayaH sthApyAH, sthApanA-gAna yugmapradezaM prataracaturasraM ca catuSpradezaM catuSpra-181 dezAvagADhaM ca, tatra catiryagnirantaraM dvipradeze dve palI sthA ojaHpradezaM ghanacaturakhaM saptaviMzatipradeza sAniyata, sthApanA 2, zAvagADhaM ca, tatra 00 / pradezasya prataracaturasrasyaivAdha upari ca tathaiva nava navA- 101010NavaHsthApyAH,tatadAnava saptaviMzatirbhavati 3, yugmapradezaM ghanacaturasram aSTapradezamaSTapradezAvagADhaMca, tatra catu- pradezasya pratarasyaivopari catvAro'nye sthAyAH, tato dviguNAzcatvAro'STI bhavanti 4 / ojaHpradezaM zreNyAyataM tripradezaM tripradezAvagADhaM ca, tatra ca tiryaga nirantarAstrayo'NavaH sthApyAH, sthApanA 1, | yugmapradezaM zreNyAyataM dvipradeza dvipradezAvagADhaM ca, tatra ca tathaivANudvayaM nyasyate, sthApanA 2, / 10. ojaHpradezaM pratarAyataM paJcadazapradeza paJcadazapradezAvagADaM ca, tatra prAgvat patitraye paJca paJcANavaH sthApyA, sthApanA 3, nAnAnAnAna yugmapradezaM pratarAyataM padapradeza SaTpradezAvagAI ca, tatra ca prAgvat patidvaye trayaskhayo'NavaH | gAnA sthAyAH, sthApanA 4, 161 ojaHpradeza banAyataM pakSacatvAriMzatpradeza paJcaca-| na tvAriMzatpradezAvagADhaM -ca, tatra paJcadazapradezasya pratarAyatasyaivAdha upari ca tathaiva paJcadaza paJcadazA-000 NavaH sthApyAH, tatatriguNAH paJcadaza paJcatvAriMzadbha-11 la dIpa anukrama [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 60 ~
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 29 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 1 || adhyayanaM [1], Education intimatio vanti 5, yugmapradezaM dhanAyataM dvAdazapradezaM dvAdazapradezAvagADhaM ca tatra ca SaTpradezasya pratarAyattasyaivopari tathaiva tAvanto'NavaH sthApyAH, tato dviguNAH SaT dvAdaza bhavanti 6 / parimaNDalamuktanyAyato dvibhedameva, tatra pratarapari maNDalaM viMzatipradezaM viMzatipradezAvagADhaM ca tatra ca prAcyAdiSu catasRSu dikSu catvArazcatvAro vidikSu caikaikaH sthApyaH, mIlitAzcaite viMzatirbhavanti, sthApanA - 1, 0000 ghanaparimaNDalaM catvAriMzatpradezaM catvAriMzatpradezAvagADhaM ca tatra ca tasyA eva viMzateru- 100 100 pari tathaiva viMzatiranyA sthApyate, viMzatizca dviguNA catvAriMzadbhavanti 2 / itthaM caiSAM prarU paNamito'pi nyUnadezatAyAM yathoktasaMsthAnAsambhavAt, na caitAnyatIndriyatvenAtizAyigamya- 0000 tvAt sarvathA'nubhavamAropayituM zakyante, sthApanAdidvAreNa ca kathaJcicchakyAnIti tathaiva 0000 darzitAnIti gAthAtrayabhAvArthaH // 39-40-41 // uktaH paramANUnAmitaretarasaMyogaH, samprati tameva pradezAnAmAha dhammAipaesANaM paMcaNha u jo paesasaMjogo / tiNha puNa aNAIo sAIo hoti duNhaM tu // 42 // vyAkhyA -- dharmAdInAM - dharmAdharmAkAzajIvapudgalAnAM pradezAH - uktarUpA dharmAdipradezAsteSAM 'paJcAnAm' iti sambandhinAM dharmAdInAM paJcasaGkhyatvena paJcasaGkhyAnAM 'tuH' punararthaH, saMyoga iti gamyate, sa ca zrutatvAddharmAdibhiH skandhaistathA tadantargatairdezaiH pradezAntaraizca sajAtIyetaraiH, asau kimityAha-pradezAnAM saMyogaH prakRtatvAditaretarasaMyogArUyaH For Fans Only niryuktiH [39-41] ~61~ adhyayanam 1 // 29 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [42] (43) prata sUtrAMka ||1|| pradezasaMyogaH, ucyate iti zeSaH, asyaiva vibhAgamAha-trayANAM punaH' punaHzabdasya vizeSadyotakatvAt dharmAdharmAkAzapradezAnAM dharmAdibhireva tribhisteSAmeva dezaiH pradezAntaraizca prakRtatvAditaretarasaMyogaH 'anAdiH' AdivikalaH sadA saMyuktatvAdeSAM, 'sAdika Adiyukto bhavati 'dvayoH' pArizeSyAjIvapradezapudgalapradezayoH, tathAhi-saMyujyante viyujyante saMsArijIvapradezAH karmapudgalapradezAca parasparaM dharmAdipradezaizca saha, tuzabdo vizeSa dyotayati, sa cAyaM-jIvapradezAnAM dharmAditrayadezapradezApekSayA pugalaskandhAdyapekSayA ca sAdisaMyogaH,dharmAdiskandhatrayApekSayA tvanAdiH, pudgalapradezAnAmapi dharmAdiskandhatrayApekSayA'nAdiH, zeSApekSayA tu sAdiH / iha ca dharmAdiskandhAnAM taddezAnAM ca yaH parasparaM saMyogaH sana pradezasaMyogamantareNeti tadabhidhAnata evokto mantavyaH, apradezasya tu paramANodharmAdibhiH saMyoga uktAnusArataH sujJAna eva iti nokta iti gAthArthaH // 42 // ukta pradezAnAmitaretarasaMyogaH, sampratyabhipretAnabhipretabhedarUpaM tamevAha abhipeyamaNabhipeo paMcasu visaesu hoi naayvo| aNulomo'bhippeo aNabhippeoa paDilomo 43 MI vyAkhyA-'abhipeya' ti abhipretaH 'anabhippeo' ti casya gamyamAnatvAdanabhipretazca, prakramAditaretarasaMyogaH, kimityAha-'paJcasu' viSayeSu zabdAdipaJcakagocare, arthAdindriyamanasAM tadbrahaNapravRttI prAkhagrAhakabhAvaH, sa cAbhipretArthaviSayo'bhipretaH anabhipretArthaviSayastvanabhipretaH bhavati jJAtavyaH, Aha-astvevAbhipretAnabhipretArthaviSayatvenAbhipretaH anabhipretazcetaretarasaMyogaH, abhipretAnabhipretAyau~ tu kAviti, atrocyate, 'anuloma' indriyANAM pramodahe dIpa anukrama JABERatinintamational wwwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~62~
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] utarAdhya. bRhadvRttiH // 30 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], Education intemational |tutayA'nukUlazravyakAkalIgItAdirabhipretaH, anabhipretazca pratiloma uktaviparItakAkakharAdiriti gAthArthaH // 43 // iha gAthApazcArddhana manonirapekSapravRttyabhAve'pIndriyANAM prAdhAnyamAzritya tadapekSayA'bhipreto'nabhipretazcArtha uktaH, samprati mano'pekSayA samevAha savvA osahajutI gaMdhajuttI ya bhoyaNavihI ya / rAgavihi gIyavAiyavihI abhippeyamaNulomo // 44 // vyAkhyA- 'sarvAH samastAH ko'rthaH 1 - indriyANAmanukUlAH pratikUlAzca, asya caupadhayuktyAdibhiH pratyekaM sambandhaH, tatazca auSadhAdInAm - agurukuGkumAdInAM sajjikArAjikAdInAM ca yuktayo-yojanAni samaviSamavibhAganItayo vA auSadhayuktayaH, gandhAnAM gandhadravyANAM zrIkhaNDAdInAM lhasaNAdInAM ca yuktayaH gandhayuktayaH tAtha, bhojanasya -annasya vidhayaH- zAlyodanAdayaH kodravabhaktAdayazca bhedAH bhojanavidhayaH te ca, 'rAgavihigIyavAdayavihi' ci sUtratvAdvacanavyatyaye rAgavidhayazca gItavAditraviSayazca rAgavidhigItavAditravidhayaH, tatra raJjanaM rAgaH- kusumbhAdinA varNAntarApAdanaM tadvidhayaH- vigdhatvAdayo rUkSatvAdayazca gItavAditravidhaya iti atra vidhizabdasyobhayatra yogAt, gItaM gAnaM tadvidhayaH kokilArutAnukAritvAdayaH kAkakharAnuvidhAyitvAdayazca vAditram - Atodyam, iha copacArAtadhvaniH tadvidhayo - mRdaGgAdikhanAH kevalakaraTikAdikhanAzca cazabdo nRttAdividhisamucayArthaH, ete kimityAha - 'abhippeyaM' ti abhipretArthA ucyante kIdRzAH santa ityAha- anulomAH, ko'rthaH ? zubha azubhA For Fasten niryukti: [43] ~63~ adhyayanam 1 // 30 // www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1/gAthA ||1|| niyukti: [44] (43) prata sUtrAMka ||1|| vA mano'nukUlatayA pratibhAsamAnAH, etenaitadapyAha-yathaita eva dezakAlAvasthAdivazato vicitrAbhisandhitayA jantUnAM manaso'nanulomAH santo'nabhipreto'rthaH / itthaM vyAkhyAnato vizeSapratipattimAzrityendriyApekSayA mano'pekSayA ca bhedenAbhipreto'nabhipretazcArtho vyAkhyAtaH, athavA'nantaragAthApazcArddhanAvizeSeNendriyANAM manasazcAnukUlo'bhipreto'rthaH itarastvanabhipreta uktaH, etadgAthayA'pi sa eva vizeSato darzita iti vyAkhyeyam , atra ca sarvA iti sarvaprakArA anulomA iti cendriyamanasAmanukUlAH, zeSa prAgvat / upekSaNIyasya vihAnabhidhAnaM nayasya kasya|cinmatenAnabhipreta eva tasyAntarbhAvAditi gAthArthaH // 44 // ukto'bhipretAnabhipretabhedarUpa itaretarasaMyogaH, sAmpratamamumevAmilApaviSayamAha| abhilAve saMjogo dave khitte a kAlabhAve a / dugasaMjogAIo akkharasaMjogamAIo // 45 // vyAkhyA-'abhilApaH' uktakharUpaH, tadviSayaH 'saMyogaH' prakramAdamilApetaretarasaMyogaH, ayaM ca tridhA sambhavati, tatraiko'bhilApasyAbhilApyena dvitIyo'bhilApyasyAmilApyAntareNa tRtIyo varNasya varNAntareNa / tatrAdyo'bhi-|| lApyasya dravyAdibhedena caturvidhatvAt 'dravye' iti dravyaviSayaH, sa cArthAd ghaTAdizabdasya pRthubunodaroMdyAkArapari- ANatadravyeNa vAcyavAcakabhAvalakSaNaH sambandhaH, evaM 'kSetre ca' kSetraviSayaH, AkAzadhvaneravagAhadAnalakSaNakSetreNa 'kAla-II 13 bhAve' iti samAhAradvandvaH, tataH 'kAle' kAlaviSayaH samayAdizrutervartanAdivyAyena kAlapadArthena, 'bhAve ca' bhAvaviSaya 2025%2500-45440 dIpa anukrama [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~64~
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [45] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. audayikAdivacaso manuSyatvAdiparyAyaNa, cazabdo'tra pUrvatra ca samucaye / dvitIyamAha-dvikasya saMyogo dvikasa- adhyayanam yogaH sa Adiryasya trikasaMyogAdeH so'yaM dvikasaMyogAdikaH, ihAbhilApasaMyogasya trividhatvAt tatra cAdyasAm ntaramevoktatvAt tRtIyasya cAbhidhAsvamAnatvAd arthAd dvikagrahaNenAbhilApyadvayameva gRhyate, tatra vikasaMyogo ythaa||31|| sa ca sa ca tau, trikasaMyogo yathA-saca tau ca te, atra tau ca te cetyukte sa ca sa ca tathA saca to cetyanuktA-18 davapyekatrAbhilApyArthadvayamanyatra cAbhilApyAtriyaM saha pratIyate, abhilApasaMyogatvaM cAsyAmilApadvArakatvAdabhi lApyena saha pratIteH / tRtIyamAha-akSare ca akSarANi ca akSarANi teSAM saMyogaH akSarasaMyogaH sa AdiryasyodAsattAdhazeSavaNedharmasaMyogasya so'yamakSarasaMyogAdikaH, makAro'lAkSaNikaH, tatrAkSarayoH saMyogo yathA-ka iti, akSa-18 rANAM saMyogaH yathA zrIriti, udAttAdivarNadharmasaMyogAstu khadhiyA bhAvanIyAH, asyApyabhilApasaMyogatvaM vaNoMdInAM kazcidabhilApAnanyatvena tadAtmakatvAt , yadvA'kSarasaMyoga ityanena sarvo'pi vyajanasaMyoga uktaH, Adizabdena tvarthasaMyogaH, etadvizeSaNaM ca dvikasaMyogAdiriti yojanIyam , anyat prAgvat, dravyasaMyogatvaM cAsvAmilApasthara dravyatvAt , dravyatvaM cAsya sparzavattvena guNAzrayatvAt , vakSyati hi-"guNANamAsaodavaM" ti, na ca sparzavattvamasiddha, pratighAtajanakatvAt , tathAhi-yat pratighAtajanaka tatsparzavat dRSTaM, yathA loSTAdi, pratighAtajanakazca zabdaH, 1 guNAnAmAzrayoM dravyamiti dIpa anukrama // 31 // [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~65M
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1/gAthA ||1|| niyukti: [45] (43) prata sUtrAMka ||1|| 15 anyathA tathAvidhazabdazrutAvanubhavasiddhazrotrAntaHpIDAyA asambhavAditi gAthArthaH // 45 // ukto'bhilApaviSaya itaretarasaMyogaH, samprati sambandhanasaMyogarUpasya tasyAvasaraH, so'pi dravyakSetrakAlabhAvabhedatazcaturdhA, tatra dravyasaM-1|| yogasambandhanamAha| saMbaMdhaNasaMjogo saJcittAcittamIsao ceva / dupayAi hiraNNAI rahaturagAI a bahuhA u // 46 // | vyAkhyA-sambadhyate prAyo mamedamityAdivuddhito'nenAsmin vA''tmA'STavidhena karmaNA saheti sambandhanaH sa cAsau saMyogazca sambandhanasaMyogaH, 'sacittAcittamIsao ceva' ti prAgvat supo luki sacitto'citto mizrakaH, caH samuccaye, evaH bhedAvadhAraNe, yathAkramamudAharaNAnyAha dvipadetyAdinA, sacitte dvipadAdiH, AdizabdAcatuSpadApadaparigrahaH, tatra ca dvipadasaMyogo yathA-putrI, catuSpadasaMyogo yathA-gomAn , apadasaMyogo yathA-panasavAn / / 4 / acitte hiraNyAdiH, AdizabdAnmaNimuktAdigrahaH, sa ca hiraNyavAnityAdi / mizre rathayojitasturagaH madhyapadalope sthaturagastadAdiH, AdizabdAcchakaTavRSabhAdiparigrahaH, sa ca rathika ityAdi, 'caH' samuccaye, 'bahudhA tu' iti bahuprakAra eba, tuzabdasvakArArthatvAtU, iha ca sacittaviSayatvAt sambandhanasaMyogo'pi sacitta ityAdi sarvatra bhAvanIyam / Aha-yadi sacittAdiviSayatvAdasau sacittAdiriti vyapadizyate, evaM satyAtmana evAsau taiH saha, tata ubhayaniSThatvAttenApi kiM na vyapadizyate ?, ucyate, yavAGkarAdivadasAdhAraNenaiva vyapadezaH, Atmanazca sarvairapyamIbhi dIpa anukrama SHERA muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~66~
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH / / 32 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], rasAviti tasya sAdhAraNatvAnna teneha vyapadezaH pRthivyAdibhirivAkurasyeti na doSaH, evamuttaratrApi, iti gAthArthaH // 46 // amumeva kSetrakAlabhAvaviSayamabhidhitsurAha Education intol khette kAle ya tahA duhavi duviho u hoi saMjogo / bhAvaMmi hoi duviho Aese cevaNArase // 47 // vyAkhyA- 'kSetre' kSetraviSayaH, 'kAle ca' kAlavipayazca 'tathA' iti tenAgamaprasiddhaprakAreNa 'dvayorapi' ityanayoreva kSetrakAlayoH 'dvividhaH' dvibhedaH, cazabdo bhAvammi ityatra yokSyate, bhavati saMyogaH prakramAt sambandhanasaMyogaH, na ca kSetre kAle ityukte dvayorapIti paunaruktyAd duSTaM, loke'pi hastinyazve ca dvayorapi rAjJo dRSTirityevaMvidhaprayogadarzanAda, 'bhAve ca' bhAvaviSayazca, saMyoga iti saMTakaH, bhavati dvividhaH, kathaM kSetrAdidvaividhya mityAha - 'Aese cevaSNApase' ti AGiti maryAdayA-vizeSarUpAnatikramAtmikayA dizyate kathyata iti Adezo - vizeSastasmin, tadanyastvanAdezaH - sAmAnyaM, pUrvatra caitrazabdayoH samuvayAvadhAraNArthayorbhinnakramatvAttasmiMzcaiva tatra kSetraviSayo'nAdeze yathA - jambUdvIpajo'yam, Adeze tu yathA - bhArato'yaM, kAlaviSayo'nAdeze yathA - dauSyami ko'yam, Adeze tu vAsantiko'yaM, bhAvaviSayo'nAdeze bhAvavAnayam, Adeze tvaudavikAdibhAvavAniti / sAmAnyAvagamapUrvakatvAdvizeSAvagamasyaivamudAhiyate, niryuktau tu viparyayAbhidhAnaM jambUdvIpa iti sAmAnyamapi lokApekSayA vizeSo bharata1 asmaduktAnAdezAdezakramAdviparyayeNa AdezAnAdezetikrameNa. niryukti: [46] Forest Use Only ~67~ adhyayanam 1 // 32 // www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], miti vizeSo'pi magadhAdyapekSayA sAmAnyamityAdirUpeNa sarvatra sAmAnyavizeSayoraniyatatvakhyApanArtha bhAve ca bhavati dvividha iti bhinnavAkyatA'bhidhAnamanantaragranthasyaitadviSayatvakhyApanArthamiti gAthArthaH // 47 // atra kSetrakA | lagatayorA dezAnAdezayo ralpavaktavyatvena sampradAyAdapi sujJAnatvAt tadviSayaH sambandhanasaMyogo'pi sujJAna eveti matvA bhAvagatAdezAnAdezaviSayaM tamabhidhitpuruktahetoreva prathamamanAdezaviSayaM bhedata Ahaodaia ovasamie khaie ya tahA khaovasamie ya / pariNAma sannivAe chaviho hoaNAso // 48 // vyAkhyA -- tatrodayaH - zubhAnAM tIrthakaranAmAdiprakRtInAm azubhAnAM ca midhyAtvAdInAM vipAkato'nubhavanaM tena nirvRttaH audayikaH, kvacittu 'udayie' tti paThyate tatra ca padAvasAnavartina ekArasya gurutve'pi vikalpato laghutvAnujJAnAt nAtra chandobhaGgaH, uktaM hi "IhiyArA biMdujuyA eo suddhA payAvasAmi / rahavaMjaNasaMjoe paraMmi lahuNo vibhAsA // 1 // vipAkapradezAnubhavarUpatayA dvibhedasvApyudayasya viSkambhaNamupazamastena nirvRtta aupazamikaH, kSaya:- karmaNAmatyantocchedaH tena nirvRttaH kSAyikaH sa ca, tathA kSayazca-abhAva udayAvasthasya upazamazca- viSkambhitodayatvaM tadanyasya kSayopazamI tAbhyAM nirvRttaH kSAyopazamikaH sa ca parIti-sarvaprakAraM namanaM - jIvAnAmajIvAnAM Education infamational 1 kacidatra prAkU 'AviTTho AesaMmi bahuvidde sarisa naanncrnnge| sAmiptapacayAmi caiva kiMcittao vucchaM ||1||" eSA gAthA dRzyate, na ya vyAkhyAtA sUcitA vetyupekSitA 2 idhikArI binduyuktau eo (ekAraukArI) zuddhI padAvasAne ravya janasaMyoge parasmin laghavo vibhASayA // 1 // niryukti: [47] Forest Use Only muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~68~
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [48] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhyAca jIvatvAdikharUpAnubhavanaM prati prahvIbhavanaM pariNAmaH, 'edodralopA visarjanIyasyeti visargalopaH, 'sa' miti adhyayanam bRhadvRttiH siMhatarUpatayA nIti-niyataM patanaM-gamanaM, ko'rthaH?-ekatra vartanaM, sannipAtaH-audayikAdibhAvAnAmeva dyAdisaMyogaH, 'ca' sarvatra samucaye, itthaM SaD vidhA:-prakArA asyeti paDDidho bhavati 'anAdezaH' sAmAnya, sAmAnyatvaM caudayikAdInAM gatikaSAyAdivizeSeSvanuvRttidharmakatvAd, anAdezaMsya SaDvidhatve tadvipayaH saMyogo'pi paDidha ityuktaM bhavati iti gAthArthaH // 48 // idAnImAdezaviSayaM tameva bhedata AhaAeso puNa duviho appiavavahAra'Nappio ceva / ikkiko puNa tiviho attANa pare tadubhae ya // 49 // vyAkhyA-AdezaH' abhihitarUpaH, punaHzabdo vizeSaNe, 'dvividhaH' dvibhedaH, kathamityAha-'appiyavavahA-12 raNappio ceva' ti vyavahArazabdo'tra DamarukamaNinyAyenobhayatra sambadhyate, tatazcArpita iti vyavahAro yasmin so'yamarpitavyavahAraH, mayUravyaMsakAditvAt samAsaH, anarpitavyavahArastu tadviparItaH, tatrArpito nAma kSAyikA|dirbhAvaH khAdhAre bhAvavati jJAtAdhyamityAdirUpeNa jJAnamasyetyAdirUpeNa vA vacanavyApAreNa yAtrA sthApitaH, anarpitastu vastunaH sAdhAraNatve'pi nirAdhAra eva prarUpaNAdhai vivakSito yathA-sarvabhAvapradhAnaH kSAyiko bhAvaH / anayorapi // 33 // | bhedAnAha-ekaikaH' ityarpitavyavahAraH anarpitavyavahArazca punanividhaH, kathamityAha-'attANa' ti ApatvA-11 dAtmani paramin tayorAtmapasyorubhayaM tasmiMzca, viSayasaptamyazcaitAH, tato viSayatraividhyenAnayosvaividhyam , dIpa anukrama RSSCRe24 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~69~
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||2|| niyukti: [49] (43) * prata sUtrAMka lAihANyAdezabhedAbhidhAnadvAreNa sambandhanasaMyogasya bheda ukto bhavati, tatra cAnarpitasya prarUpaNAmAtrasattve'pyarpitapratipakSavenaivAtropAdAnam, ato vastutastasyAsattvAnna tena kasyacitsaMyogasambhava iti na tadbhedena saMyogabhedaH. arpitasya tvAtmaparobhayArpitabhedatavaividhyAt tadbhadena trividhaH sambandhanasaMyoga iti gaathaarthH||49|| tatrA''tmA arpitasambandhanasaMyogamAha1 ovasamie ya khaie khaovasamie ya pAriNAme a| eso caubiho khala nAyavo attasaMjogo // 50 // | vyAkhyA-aupazamike casya bhinnakramatvAt kSAyike ca kSAyopazamike ca sarvatra samyaktvAdirUpe jIvasya (kha)bhAve tathA tenAgamoktaprakAreNa casyAsyApi bhinnakramatvAt pariNAme ca jIvatvAdhAtmake ca, sarvatra saMyoga | iti prakramaH, paThyate ca-'khaovasamie ya pAriNAme ya' ti spaSTameva, 'eSaH' anantarokta aupazamikAdisaMyogaH Tra'caturvidhaH' catuSprakAraH, 'khalu' nizcitaM jJAtavyaH' avayoddhavyaH, 'AtmasaMyogaH' ityAtmAptisambandhanasaMyogaH, atra hyAtmazabdenArpitabhAva eva dharmadharmiNoH kathaJcidananyatvAduktaH, tathA ca vRddhAH-ee hi jIvamayA bhavaMti. e-1 esa bhAvesu jIvo nanno havaI' tadAtmaka ityarthaH, oNpazamikAdibhAvAnAM ca prAganAdezatoktAvapyatrAdezatvenAbhidhAna samyaktvAdivizeSaniSThatvena vivakSitatvAd bhAvasAmAnyApekSayA veti gAthArthaH // 50 // kiJca1 taha ya pariNAme iti pAThamapekSyeyaM vyAkhyA. 2 ete hi jIvamayA bhavanti, etebhyo bhAvebhyo jIvo nAnyo bhavatIti. 25*5* ||1|| dIpa anukrama *% % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 70~
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/gAthA ||1|| niyukti: [51] (43) adhyayanam prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. jo sannivAio khalu bhAvo udaeNa vajio hoi / ikkArasasaMjogo eso ciya attasaMjogo // 51 // bRhadvRttiH 181 vyAkhyA-yaH sAnnipAtikaH 'khalu' pAkyAlaGkAre bhAvaH 'udayena' audayikabhAvena 'varjitaH' rahito bhavati, ekA daza-ekAdazasaGkhyAH saMyogA-dvayAdimIlanAtmakA yasmin sa ekAdazasaMyogaH, sUcakatvAt sUtrasyaitadviSayo yaH saMyogaH, eSo'pi, na kevalamApazamikAdisaMyoga ityapizabdArthaH, 'caH' pUraNe, 'AtmasaMyogaH' prAgvadAtmArpitasaM yogaH, ekAdazasaMyogAthaivaM bhavanti-aupazamikakSAyikakSAyopazamikapAriNAmikAnAM catuparNI paT dvikasaMyogAdazcatvArakhikasaMyogA ekazcatuSkasaMyogaH, ete camIlitA ekAdazeti gAthArthaH // 51 // vAhyArpitasambaMdhanasaMyogamAhahai lesA kasAyaveyaNa veo annANamiccha mIsaM ca / jAvaiyA odaiyA sabo so bAhiro jogo // 52 // hai vyAkhyA-'lezyA' lezyAdhyayane'bhidhAsthamAnAH, kaSAyAzca vakSyamANAH 'vedanA' ca sAtAsAtAnubhavAtmikA kaSAyavedanaM, prAkRtatvAdvindulopaH, 'vedaH' puMjyubhayAbhilASAbhivyayaH, mithyAtvodayavatAmasadadhyavasAyAtmakaM sat jJAnamapyajJAnam, ukta hi-"jaha ducayaNamavayaNaM kucchiyasIlaM asIlamasaIe / bhaNNai taha nANapi hu micchahihissa |annANaM // 1 // " ata eva mithyAtvodayabhAvivAdasyaudayikatvaM, tahalikeSa cArpitatvaviSakSayA vAdyArpitatvamiti 1 yathA durvadhanamavacanaM kutsitaM zIlamazIlamasatyAH / bhaNyate tathA jJAnamapi midhyAdRSTerajJAnam // 1 // dIpa anukrama // 34 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~71~
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1/gAthA ||1|| niyukti: [12] (43) prata sUtrAMka ||1|| bhAvanIyaM, 'mithye' ti bhAvapradhAnatvAnnirdezasya mithyAtvam-azuddhadalikakharUpaM, 'mitha' zuddhAzuddhadalikakhabhAvaM, cazabdaH zeSaudayikabhedasamuccaye, ata evopasaMhAramAha-'yAvanto' yatpariNAmA audayikAH, bhAvA iti gamyate, prakra-13 mAdetadviSayo yaH saMyogaH 'sarvaH' nirvizeSaH saH 'vAhyaH paraH tadviSayatvAd, bAyasaMyoga iti prakRtatvAtsambandhanasaMyogo jJAtavya iti zeSaH, ihApi bAyazabdena prAgvad bAhyArpita uktaH / Aha-'bhAvA bhavanti jIvasyaudayikaH pAriNAmikazcaiva' itivacanAdaudayiko'pi jIvabhAvatvena jIvArpita eveti kathaM bAye karmaNyarpita iti, atrocyate, karmAnubhavanamudayaH, anubhavanaM cAnubhavitari jIve'nubhUyamAne ca karmaNi sthitaM, tatra yadA'nubhavitari jIye vivakSyate tadodayaH jIvagato lezyAdipariNAmaH prayojanamaskhetyaudayikaH-karmaNaH phalapradAnAbhimukhyalakSaNo vipAka evaM tamAzritya karmaNi bAhye'rpitatvamihaudayikamAvasyoktaM, yadA tvanubhUyamAnasthatayA vivakSyate tadodaye-karmaNaH phalapradAnAbhimukhyalakSaNe bhava audayiko lezyAkaSAyAdirUpo jIvapariNAmaH, tadAzrayaNena cocyate-bhAvA bhava|nti jIvasyaudayika ityAdi / ihApi cAdezAntareNa vakSyati-'chabiho attasaMjogoM' ti 'sarvaH sa' iti caikavacanaM vAhasaMyogasya vidhIyamAnatayA prAdhAnyAt pradhAnAnuyAyitvAca vyavahArANAmiti gAthArthaH // 52 // ubhayApitasa-12 sambandhanasaMyogamAha 1 yatparimANA iti sthAt, pariNAmasya parimANatA'rtho'tra thaa| dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 72 ~
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 35 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], jo sannivAio khalu bhAvo udaeNa mIsio hoi / pannArasasaMjogo savo so mIsio jogo // 53 // // vyAkhyA--yaH sAnnipAtikaH khalu bhAvaH 'udayena' audayikabhAvena 'mizritaH' saMyuto bhavati, kiyatsaGkhya ityAha-paJcadaza saMyogA asminniti paJcadazasaMyogaH sarvaH saH kimityAha-AtmakarmaNormizratvAttadarpitabhAvA apyaudayikasahitaupazamikAdayo mizrAH, tatastadviSayatvAtsaMyogo'pi mizraH, sa eva mizrako yogaH prakramAt sambandhanasaMyogo jJeya iti zeSaH, te ca paJcadaza saMyogA audayikamamuJcatA aupazamikAdipaJcakasya dvikatrikacatuSkapaJcakasaMyogataH kAryAH, tatra catvAro dvikasaMyogAH pada trikasaMyogAzcatvArazcatuSkasaMyogA ekaH paJcakasaMyoga ete ca mIlitAH paJcadaza, bhAvanA tu vakSyamANeti gAthArthaH // 53 // punarAtmasaMyogAdIneva prakArAntareNAbhidhitsuH prastAvanAmAhabIo'vi ya Aeso attANe bAhire tadubhae ya / saMjogo khalu bhaNio taM kitte'haM samAseNaM // 54 // Education Inational vyAkhyA - dvitIyo'pi ca na kevalameka eva ityapi zabdArthaH, caH pUraNe, 'AdezaH prakAraH, prastAvAt prarUpaNIyaH kIdRza ityAha-Atmani nAhme tadubhayasmiMzca, saMyoga iti sambandhanasaMyogaH, 'khalu' nizcitaM 'bhaNita' ukto, gaNadharAdibhiriti gamyate, anena ca gurupAratantryamAviSkaroti, 'tam' iti dvitIyamAdezaM 'kIrtaye' saMzabdaye' ' varta 1 cAndramatena Nija ubhayapadabhAvAt Atmanepadam / niryukti: [53] For Fans at Use Only ~73~ adhyayanam 1 // 35 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [14] (43) prata sUtrAMka ||1|| mAnasAmIpye vartamAnava ve' (pA03-3-131) ti bhaviSyatsAmIpye laT, 'aham' ityAtmanirdezaH, 'samAsena' saMkSepeNeti gAthArthaH // 54 // tatra tAvadAtmasaMyogamAha odaiya ovasamie khaie ya tahA khaovasamie yA pariNAmasannivAe achaviho attsNjogo||55||1 8| vyAkhyA-'audayike' audayikaviSaye, evam aupazamike ca kSAyika tathA kSAyopazamike ca pariNAmasannipAte ca, sarvatra saMyoga iti prakramaH, tata eSa paDvidhaH' paDedaH, AtmabhiH-AtmarUpaiH saMyoga iti sambandhanasaMyogaH Atma- saMyogaH, na caiSAmekaikenAtmanaH saMyogaH sambhavati, api tu dvAbhyAM tribhizcaturbhiH paJcabhirvA, tatra dvAbhyAM kSAyikeNa samyaktvena jJAnena vA pAriNAmikena ca jIvatvena,tribhiraudayikena devagatyAdinA kSAyopazamikena matyAdinA pAriNAmiKA kena ca jIvatvena, caturbhistribhire(vameva caturthenIpazamikena kSAyikeNa yA samyaktvena, paJcabhiryadA kSAyikasamyagdRSTire vopazamazreNimArohati tadaudayikena manuSyatvena kSAyikeNa samyaktvena kSAyopazamikena matyAdinA aupazamikena cAritreNa pAriNAmikena jIvatveneti, atraca trikamaka ekaH catuSkabhakI ca dvAvete trayo'pi gaticatuSTayabhAvina iti naticatuSTayena bhidyamAnA dvAdaza bhavanti, uktaM ca-"odaiya khaovasamo taio puNa pAriNAmio bhaavo| esopaDhamariyappo 1 audayikA bAyopazamikaH tRtIyaH punaH pAriNAmiko bhAvaH / eSa prathamavikalpo devAnAM bhavati jJAtavyaH // 1 // dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 74~
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [15] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya devANaM hoi nAyaco // 1 // odeiya khovsmoovsmiypaarinnaamioviio| udaiyakhajhyapAriNAmiyakhaoksamo adhyayanam bhave taio // 2 // ee ceva biyappA NaratiriNaraesu hu~ti boddhabA / ee sabai miliyA vArasa hotI bhave bheyA // 3 // " paJcabhimanuSyasyaiva, tasyaiva tathopazamazreNyArambhakatvAt , tasyAmeva ca tatsambhavAt , tathA cAha-"odaie ovasamiema // 36 // khaovasamie khae ya pariNAme / uvasamaseDhigayassA esa viyappo munneybo||" anyathA'pi ca tribhiH sambhavati, tatadyathA-audayikena manuSyatvena kSAyikeNa jJAnena pAriNAmikena jIvatvena, ayaM ca kevalinAm , uktaM hi-"udaiiya khaiyappariNAmiya bhAvA hoMti kevalINaM tu" prAguktabhAvobhayena ca siddhAnAmeva, uktaM hi-"khAiya taha pariNAmA siddhANaM hoti nAyabA" evaM caite paJcakatrikadvikasaMyogabhaGgAkhayaH pUrve ca dvAdazeti mIlitAH paJcadaza sambhavanti, eta eva cAviruddhasAnnipAtikabhedAH paJcadaza tatra tatrocyante, tathA cAhuH-"eeM saMjoeNaM bhAvA pannarasa hoti naaybaa| &aa 1audayikaH bhAyopazamika aupazamikaH pAriNAmiko dvitIyaH / audavikaH kSAyikaH pAriNAmikaH kSAyopazamiko bhavettRtIyaH | WIn // eta evaM vikalpA naratiyaparakeSu bhavanti boddhavyAH / ete sarve militA dvAdaza bhavanti bhave bhedAH // 3 // 2 audAyika aupaza | mikaH kSAyopazamikaH kSAyikazca pAriNAbhikaH / upazamaNigatasyaiSa vikalpo muNitavyaH // 1 // 3 auyikaH kSAyikaH pAriNA- // 36 // lAmiko bhASA bhavanti kevalinAmeva / 4 kSAyikastathA pAriNAmaH siddhAnAM bhavato jnyaatvyau| 5 ete saMyogena bhAvAH paJcadaza bhavanti / jJAtavyAH / kebalisiddhopazamazreNiSu sarvAsu ca gatiSu // 1 // dIpa anukrama wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 75~
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [16] (43) prata sUtrAMka ||1|| kevalisiddhavasamaseDiesu savAsu ya gaIsu // 1 // " Aha-evaM sAnnipAtikenaivAtmanaH sadA saMyogasambhavAt kathaM SaDvidhatvamAtmasaMyogasya ?, ucyate, sahabhAvitve'pi bhAvAnAM yadaikassa prAdhAnyaM vivakSyate tadaikenApyAtmasaMyogasambhava ityadoSa iti gAthArthaH / / 55 // bAhyasambandhanasaMyogamAhanAmaMmi akhittami anAyavo baahiroy(u)sNjogo|kaalenn bAhiro khalu mIso'vi ya tadubhae hoi||56|| vyAkhyA-'nAsA' bastvabhidhAyidhvanikhabhAvena, cakArAt dravyeNa kSetreNa cAkAzadezAtmakena, prAkRtatvAta tRtIyArtha saptamI, prakRtatvAt saMyogaH, kimityAha-jJAtavyaH bAdyaviSayatvAd 'bAhyaH, tuH punarartheH 'saMyoga' iti dAsambandhanasaMyogaH, 'kAlena' iti casya gamyamAnatvAt kAlena ca samayA''valikAdinA, tata eva saMyogo-bAya-14 sambandhanasaMyogaH 'khalu'nizcitaM, jJAtavya iti yojyam, idamihadamparyam-yaH puruSAderdevadattAdinAmA sambandho'yaM / hA devadatta ityAdiH dravyeNa ca daNDItyAdiH kSetreNAraNyajo nagaraja ityAdi kAlena dinajo rajanija ityAdi, sa saryo / nAmAdibhipireveti bAhyaH sambandhanasaMyogaH, bhAvena tu saMyoga AtmasaMyogatvenokta eva, bhaviturananyatvAt bhAvasthA anyathA tasyAbhAvatvaprasaGga itIha tasyAnabhidhAnaM, tathA kAlena bAba iti ca bhinnavAkyatAkaraNa keSAJcinmatena kAlasyAsattvakhyApanArtha, yadvA nAmni kSetra iti ca viSayasasamyetra, yo hi yena saha bhavati sa tadviSaya evetikRtvA / Aha-nAmo'pyamilApatvAt tadviSayo'pi saMyogo'bhilApasayogaH, sa cokta eveti kathaM na paunarutyam !, umyate, dIpa anukrama [1] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 76~
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], uttarAdhya. bRhadvRttiH // 37 // abhilApasAmAnyaviSayo'bhilApasaMyogaH, ayaM tu sambandhanasaMyogasya prakRtatvAt tasya ca sakapAyajIvasambandhityAt, vakSyati hi "saMbaMdhaNasaMjogo kasAyabahulassa ho jIvassa" tti, kasyacinnAmnyapyabhiSvaGgasambhavAdabhiOM SvaGgahetvabhilApaviSaya eveti na paunaruktyaM, 'mIso'vi ya' tti 'apiH' punararthe, 'caH' pUraNe, tato mizraviSayatvAnmizraH saMmbandhanasaMyogaH punarjJAtavyaH, yaH kIdRgityAha- 'tadubhae' ti prAgvattadubhayena AtmavAlakSaNena tadubhayasmin voktarUpa eva bhavati, yaH saMyoga iti zeSaH, yathA -krodhI devadattaH krodhI kauntiko mAnI saurASTraH krodhI bAsantikaH, atra krodhAdibhiraudayika bhAvAntargatatvenAtmarUpairnAmAdibhistvAtmano'nyatvena vAhyarUpaiH saMyoga ityubhayasambandhanasaMyoga ucyate / nanvevaM na kadAcinnAmAdivikalairaudayikAdibhiraudayikA dirahitairvA nAmAdibhirAtmanaH saMyoga iti sarvadobhayasambandhanasaMyoga eva prAptaH, satyametat, kintu vakturabhiprAyavaicitryAtkadAcidauda vikAdibhiH | kadAcinnAmAdibhiH kadAcittadubhayena saMyogavivakSeti nAtmaparobhayasambandhanasaMyogatrayavirodha iti gAthArthaH // 56 // prakArAntareNa bAhyasambandhanasaMyogamAha ratnamation Ayariya sIsa putto piyA ya jaNaNI ya hoi dhUyA y| bhajjA par3a sIuNhaM tamujjachAyA''yave caiva // 57 // vyAkhyA - AGityabhivyAtyA maryAdayA vA svayaM paJcavidhAcAraM caratyAcArayati vA parAn Acaryate vA muktyarthi niryukti: [56] Forest Use Only ~77 ~ adhyayanam 1 // 37 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], Education intemational | mirAsevyata iti AcAryaH, 'anyatrApI' tivacanAt kartari karmaNi vA kRtyapratyayaH, tathA zAsituM zakyaH ziSyaH punAti || piturAcArAnuvartitayA''tmAnamiti putraH pAti-rakSatyapatyamiti pitA sa ca janayati-prAdurbhAvayatyapatyamiti jananI sA ca bhavati bAhyasambandhanasaMyogaviSayatvAdvAhyasambandhanasaMyoga iti vRddhAH, idaM ca sarvatra yojyaM, dogdhi ca kevalaM jananIM stanyArthamiti duhitA, tatazca "duhitari gho hilopazca' itivacanAdAderghatve hilope ca 'udUt supuSpotsavotsukaduhitRSu" iti vacanAt uta Uttve ca dhUyA, sA ca cakAratrayaM pUraNe, bhriyate-popyate bhartreti bhAryA pAti-rakSati tAmiti patiH styAyate dhAtUnAmanekArthatvAt kaThinIbhavatyasmin jalAdIti zItam upati - dahati jantumiti uSNaM tamayati-khedayati janalocanAnIti tamaH auNAdiko'san, 'ujja' tti ArSatvAdudyotayatIti uddyotaH pacAditvAdac, yati chinatti vA''tapamiti chAyA, A-samantAttapati saMtApayati jagaditi AtapaH, cazabdo rAjabhRtyAdyanuktAzeSa sambandhisamuccaye, lakSaNAnupapattau ca sarvatra nairukto vidhiH, supazca yatrAzravaNaM tatra prAgyaluk, idamatrai damparyam - AcAryaH ziSyAdanyatvena vAhyaH, tato yastena ziSyasya saMyogaH- ziSya ityuktiravazyamAcAryamAkSipati yasyAyaM ziSya ityAkSepyAkSepakabhAvalakSaNaH sa vAdyenetikRtvA bAhyasambandhanasaMyogaH, tatastadviSaya AcAryo'pyupacArAttathocyate, evaM ziSyo'pyAcAryAdamyatvena vAhyaH, tenApyAcAryasya yaH saMyogaH- AcArya ityukti1 kRtyalyuTo bahulam iti 3-3-113 sUtroktabahulabhAvArthabhUtam. For Fans Only niryukti: [57] ~78~ wwwbryor muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1 /gAthA ||1|| niyukti: [17] (43) prata sUtrAMka ||1|| bharavazyaM ziSyamAdhipati yasyAyamAcArya ityAkSepyAkSepakabhAvarUpaH so'pi bAyanetikRtvA vAyasambandhanasaMyogaH, adhyayanama uttarAdhya. tatastadviSayaH ziSyo'pyupacArAt tathocyate, evaM putrapitrAdidvayeSvapi bhAvanIyaM, sarvatra sAmAnyena parasparAkSepvAkSebRhadvRttiH KApakabhAvaH sambandhaH, vizeSanirUpaNAyAM tyAcAryazidhyabhApatInAmupakAryopakArakabhAvaH pitRputrajananIduhitRRNAM janvajanakabhAvaH (01000) zItoSNAdInAM ca virodhaH sambandhaH, ata eva ca vizeSAd dravyasaMyogatve'pyasya bhedenopAdAnamiti gAthArthaH // 57 // samprati saMyogaprakrame'pyAcAryaziSyamUlatvAdanuyogasya tayoH kharUpamAhaAyario tArisaojArisao navari hujja so ceva / Ayariyassavi sIso sariso savehivi guNehiM 58 ___ vyAkhyA-AcAryaH 'tAdRzaH' tathAvidhaH, yArazaH ka ityAha-yArazo 'navara' miti yadi paraM bhavet 'saceva' |ti caH pUraNe, sa eva-AcArya eva, kimuktaM bhavati ?-AcAryasthAcArya evAnyaH sadRzo bhavati, na punaranA18| cAyaH, AcAyeMguNAnAmanyatrAvidyamAnatvAt , na bAcAryAdanyaH SaTatriMzatasaGkhyagaNiguNasamanvita ihAsti, tatsama-1 invitatve vanyo'pi tattvata AcArya eveti / atha ka ete SaTUtriMzadguNAH?, ucyante, pratyekaM catuSprakArA aSTI gaNisampado dvAtriMzat , tatra cAcArAdicatarvidhavinayamIlanAta patriMzadbhavanti. uktaM ca-"aTTavihA gaNisaMpara cau-II guNA navari hoti battIsA / viNao ya ca ubheo chattIsa guNA havaMtee // 1 // " tatrASTI gaNisampada imAH1 aSTavidhA gaNisaMpat caturguNA navaraM bhavanti dvAtriMzat / vinayazca caturbhadaH parddhizadguNA bhavantyete // 1 // dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 79~
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [58] (43) prata sUtrAMka ||1|| AcArasampat 1 zrutasampat 2 zarIrasampat 3 vacanasampat 4 vAcanAsampat 5 matisampat 6 prayogamatisampat 7 saGgrahaparikSAsampat 8, tathA cAha-"AyarisuyasarIre vaiyaNe paaynnmtiiptogmtii| eesu saMpayA khala aTThamiyA saMgahapariSNA // 1 // tatra cAcArasampat caturdhA-saMyamabhuvayogayuktatA 1 asampragrahatA 2 aniyata vRttiH 3 vRddhazIlatA ceti 4, tatra saMyamaH-caraNaM tasmin dhruvo-nityo yogaH-samAdhistadhuktatA, ko'rthaH -santajAtopayuktatA saMyamadhuvayogayuktatA 1, asampragrahaH-samantAt prakarSeNa jAtyAdiprakRSTatAlakSaNena grahaNam-Atma no'vadhAraNaM sampragrahaskhadabhAvo'sampragrahaH, jAtyAdyanutsitatetyarthaH, 2, aniyatavRttiH-aniyatavihArarUpA 3, vRddhadazIlatA-vapuSi manasi ca nibhRtakhabhAyatA nirvikAratetiyAvat 4,1||shrutsmpcturdhaa-bhushruttaa 1 paricitasU pratA 2 vicitrasUtratA 3 ghoSavizuddhikaraNatA 4 ca, tatra bahuzrutatA-yugapradhAnAgamatA 1paricitasUtratA-uta makramavAcanAdimiH sthirasUtratA 2 vicitrasUtratA-khaparasamayavividhotsargApavAdAdiveditA 3 ghoSavizuddhikara-2 davatA-udAttAnudAttAdikharazuddhividhAyitA 4, 2 / zarIrasampaJcaturdhA-ArohapariNAhayuktatA 1 anavatrApyatA 2 paripUrNendriyatA 3 sthirasaMhananatA ca 4, iha cA''roho-daithya pariNAho-vistaraH tAmyAM tulyAbhyAM yuktatA''roha-/ pariNAhayuktatA 1 avidyamAnamavatrApyam-avatrapaNaM lajjanaM yasya so'yamanapatrApyaH, yadvA'vatrApayituM-ujjayitumadAhA kyo vA'vatrApyo-ujjanIyaH na tathA'navatrApyatadbhAvo'navatrApyatA . ubhayatrAhInasarvAGgatvaM hetuH pari dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~80~
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 39 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], Education intemational | pUrNendriyatA - anupahatacakSurAdikaraNatA 3 sthirasaMhananatA - tapaHprabhRtiSu zaktiyuktatA 4, 3 / vacanasampacaturbhedA-AdeyavacanatA 1 madhuravacanatA 2 anizritavacanatA 3 asandigdhavacanatA 4, tatrA''deyavacanatA-sakalajanayAhmavAkyatA 1, madhuraM rasavad yadarthato viziSTArthavattayA'rthAvagADhatvena zabdatazcAparuSatvasau kharyagAmbhIryAdiguNotatvena zroturAhAdamupajanayati tadevaMvidhaM vacanaM yasya sa tathA tadbhAvo madhuravacanatA 2 anizritavacanatA - rAgAdyakaluSitavacanatA 3 asandigdhavacanatA - parisphuTavacanatA 4, 4 / vAcanAsampacaturdhA - viditvoddezanaM 1 viditvA samuddezanaM 2 parinirvApya vAcanA 3 arthaniryApaNeti 4, tatra viditvoddezane viditvA samuddezane jJAtvA pariNAmikatvAdiguNopetaM ziSyaM yad yasya yogyaM tasya tadevoddizati samuddizati vA, apariNAmikAdAvapakkaghaTanihitajalodAharaNato dopasambhavAt 2, parIti-sarvaprakAraM nirvApayato niro nirdagdhAdiSu bhRzArthasyApi darzanAt bhRzaM gamayataH- pUrvadattAlApakAdi sarvAtmanA khAtmani pariNamayataH ziSyasya sUtragatAzeSavizeSagrahaNakAlaM pratIkSya zaktyanurUpapradAnena prayojakatvamanubhUya parinirvApya vAcanA sUtrapradAnaM parinirvANyavAcanA 3, artha:-sUtrAbhidheyaM vastu tasya niri|ti bhRzaM yApanA- nirvAhaNA pUrvAparasAGgatyena svayaM jJAnato'nyeSAM ca kathanato nirgamanA niryApaNA 4, 5 / mati| sampat avagrahehApAyadhAraNArUpA caturddhA, avagrahAdayazca tatra tatra prapaJcitA eveti na vitriyante 6 / prayogamati| sampaccaturdhA - AtmapuruSakSetraMvastuvijJAnAtmikA, tatrA''tmajJAnaM - vAdAdivyApArakAle kimamuM prativAdinaM jetuM mama For Fans Only niryukti: [58] ~81~ adhyayanam 1 // 39 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [58] (43) prata sUtrAMka AASA ||1|| zaktirasti navA ityAlocanaM 1, puruSajJAnaM-kimayaM prativAdI puruSaH sAGkhyaH saugato'nyo vA ?, tathA pratibhAdimAnitaro veti paribhAvanaM 2, kSetrajJAnaM-kimidaM mAyAbahulamanyathA vA ? tathA sAdhubhirabhAvitaM bhAvitaM vA nagarAdIti vimarzanaM 3, vastujJAnaM-kimidaM rAjA'mAtyAdi sabhAsadAdi vA vastu dAruNamadAruNaM bhadrakamabhadrakaM veti niruupnnN4,7|| saGgrahaparijJA tu bAladurbalaglAnanirvAhabahujanayogyakSetragrahaNalakSaNaikA 1 niSadyAdimAlinyaparihArAya phalakapIThopAdAnA''tmikA dvitIyA 2 yathAsamayameva svAdhyAyopadhisamutpAdanapratyupekSaNabhikSAdikaraNAtmikA tRtIyA 3 pratrAjakAdhyApakaratnAdhikAdigurUNAmupadhivahanavizrAmaNasaMpUjanAbhyutthAnadaNDakopAdAnAdirUpA caturthIti 4,8 / ityuktA aSTau caturguNA AcArAdigaNisampadaH, vinayastUttaratrAcAryavinayaprastAve'bhidhAsyate, iti gataM prAsaGgikaM, prakatamucyate-tatrA''cAryasya kharUpamabhihitaM, ziSyasyAha-AcAryasya, apibhinnakramaH, tataH ziSyo'pi, na kevalamAcAryastArazo yAdazo navaraM sa eveti vacanAdAcArya ityapizabdArthaH, 'sadRzaH tulyaH, sarvairapi na katipayareva, kaiH'guNaiH' sAdhAraNaiH zAntyAdibhiriti gamyate, yadvA lakSaNe tRtIyA, tataH sarvairapi khaguNairlakSitaH ziSya AcAryasya sadRza iti yojyaM, sArazyaM ca khaguNamAhAtmyavibhUtita ubhayorapi yathoktAnvardhayukta(tva)meya, athavA''cAryasyApIti aparevakArArthatvAt khaguNopalakSitaH ziSyaH sadRza eva-anurUpa eva, anurUpArthasyApi sadRzazabdasya darzanAt , yathA|''tmasadRzaM kuryAH, kulAnurUpamityarthaH, ananurUpastu tattvato'ziSya eveti bhAvaH, atha ke amI ziSyaguNAH,? 455555 dIpa anukrama JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~82~
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 40 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [1], ucyante, 'bhAvaMviyANaNa maNuyattaNA u bhattI gurUNa bahumANo / dakkhattaM dakkhiNNaM sIlaM kulamujamo lajjA // 1 // sussUsA paDipucchA suNaNaM gahaNaM ca IhaNamavAo / gharaNaM karaNaM samma emAI hoti sIsaguNA // 2 // ' iti gAthArthaH // 58 // itthamanuyogopayogitvAdAcAryaziSyayoH kharUpamuktaM, prakArAntareNobhayasambandhanasaMyogamAha--- evaM nANe caraNe sAmitte appaNo u (ya) piuNotti / majjhaM kule'yamassa ya ahayaM abhiMtaro mici // 59 // niryukti: [58] vyAkhyA - 'evam' anantaroktavAhya saMyogavadAkSepyAkSepakabhAvena 'jJAne' jJAnaviSayaH 'caraNe' caraNaviSayaH, Atmana umayasambandhanasaMyogo jJAtavya iti vRddhAH, atra bhAvanA - jJAnenAtmabhUtena saMyogo, jJAnamityuktirnirAzrayasya nirviupayasya ca jJAnasyAsambhavAdavazyaM jJAninaM jJeyaM cA''kSipatIti, jJAnAkSisena ca jJeyena vAlena saddvArakaH saMyoga isyubhayasaMyogaH / evaM caraNenApyAtmabhUtenoktavattadAkSisena caryamANena ca vAsena saMyoga ityubhayasambandhanasaMyogaH, jaya| mAkSepyA''kSepakabhAve ubhayasambandhanasaMyoga uktaH, amumeSa prakArAntareNAha - 'khAmitvenaM khAmitvaviSayaH, samayasambandhanasaMyoga iti prakramaH, kiMrUpa ityAha- 'AtmanaH' mama 'caH' pUraNe, 'pituH' janakasya, putra iti gamyate, evaM| vidhochekhavyajJaye, atrAtmanaH pitrA sahAtmakadvArakaH khakhAmibhAvalakSaNaH sambandhaH, tatputreNa paradvArakaH, mama piturapaM, 1 bhAvavijJAnamanuvarttanA tu bhaktirgurUNAM bahumAnaH / dakSatvaM dAkSiNyaM zIlaM kuThamuyamo rAjA // 1 // zuzrUSA praviSTA zravaNaM maha viSapAyaH dharaNaM karaNaM samyak evamAthA bhavanti ziSvaguNAH // 2 // mAyaM kulasya ahavaM andarojhiti va (svAsa). For Full ~ 83~ adhyayanam 1180 11 www.jacibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || || adhyayanaM [1], Education infamational putra iti pitRdvAreNAsAvitikRtvA tata ubhayadvArakatvAdubhayaviSayasaMyoga ubhayasambandhanasaMyogaH, itizabdo mama pituH pitA mama bhrAtuH putraH mama dAsasya kambala ityevaMprakArasambandhAntaravyaJjakAnyollekhasUcakaH anena laukike khAmitva ubhayasambandhanasaMyoga uktaH, lokottaramevAha-mama 'kule' nAgendrAdAvayaM sAdhvAdiriti gamyate, yadvA kulameva kulakaM tasya, 'caH' samucaye yokSyate, tato'hameva ahakam abhyantaraH 'asmi' bhavAmi, cazabdAdayaM ca sAdhvAdirityevaMvidhollekhadvayavyaGgya eSo'pyubhayasambandhanasaMyoga iti vRddhAH atra hi macchandavAcyasya kulena sahA"tmadvArakaH khakhAmibhAva sambandhaH, kulAntarvartinA ca sAdhvAdinA paradvArako, mama kule'yamiti kuladvArakatvAdasya, tato'yamapi prAgvadubhayasambandhanasaMyogaH, ihApi itizabdo'yaM mama guroH sAdhvAdirityAdyevaMprakArasambandhAntaravyaJjakAnyollekhasUcakArthaH, iha colekhadvayAbhidhAnamekatrApyanekollekha sambhavakhyApanArthamiti gAthArthaH // 59 // | punaranyathA tamevAha paJcayao ya bahuviho nivattI paJcao jiNasseva / dehA ya baddhamukkA mAipiisuAi a havaMti // 60 // vyAkhyA - pratIyate'nenArtha iti pratyayaH - jJAnakAraNaM ghaTAdiH, sarvathA nirAlambanajJAnAbhAvena tadavinAbhAvi - tvAt jJAnasya, tatastamAzritya cakArAt jJAnatazca - jJAnaM cAzritya 'bahuvidhaH' bahuprakAraH, prakramAdAtmano yaH saMyogaH sa ubhayasambandhanasaMyogaH, tadvahutvaM ca pratyayAnAM tadviziSTajJAnAnAM ca bahuvidhatvAt, tathA ca vRddhAH - ghaTaM Forest Use Only niryukti: [59] ~ 84~ www.incibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [60] (43) havRttiH prata sUtrAMka uttarAdhya. pratItya ghaTajJAnaM paTaM pratItya paTajJAnam evamAdIni pratyayAt jJAnAni bhavanti, tathA ca sati jJAnenAtmadvArako, mamedaM adhyayanam jJAnamiti,pratyayena paradvArako, mama jJAnasyAyaM viSaya iti jJAnadvArakatvAttasya, tata ubhayaviSayatvAdumayasambandhanasaM-12 yogH| Aha-evaM kevalino'pyubhayasaMyoga eveti, atrocyate, 'nirvRttiH' ityuttaratraivakArasya bhinnakramatvAnnittireca // 41 // -sakalAvaraNakSayAdutpacireva pratyayo jinasya, jinasambandhijJAnakheti gamyate, idamAkUtam-chamasthajJAnaM hi matyAdikaM landhirUpatayotpannamapyupayogarUpatAyAM bAthamapi ghaTAdikamapekSate, tathAhi-ghaTaM pratItya ghaTajJAnaM padaM pratItya paTajJAnaM, 4 kevalinastu jJAnaM landhirUpatayotpannaM punarupayogarUpatAM prati na vAjhaM ghaTAdikamapekSate, tajjJAnasyotpattisamakAlameva da sakalAtItAnAgatadUrAntaritasthUlasUkSmArthayAdhAtmyaveditayaivopayogabhAvAt , yaduktam-"ubhayAvaraNAIto kevalavaraPNANadaMsaNasahAyo / jANai pAsada ya jiNo sarva NeyaM syaakaalN||1||" tataH kevalajJAnasya sarvatra satatopayo8|gena nopayogaM prati vAdyApekSeti nivRttireva pratyayaH, tato na chadmasthajJAnasyeva pratyayata ubhysNyogH| Aha-ukta eva jJAnasyobhayasaMyogaH, tat kiM punarucyate ?, satyam , uktaH sa tatrAkSepyAkSepakabhAvena, iha tvekasyApi vastuna upA-14 dhibhedenAnekasambandhasambhavaNyApanAya janyajanakabhAvenocyate iti na dopaH / ubhayasambandhanasaMyogameva punaH khakhA-IAll // 41 // mibhAvanAha-dihAnte-upacIyante pudgalairiti dehAH-kAyAH te ca baddhA-iha janmani jIvena sambaddhA mukkA 1 ubhayAvaraNAtItaH kevalavarajJAnadarzanasvabhAvaH / jAnAti pazyati ca jinaH sarva zeyaM sadAkAlam // 1 // ACCESS ||1|| dIpa anukrama JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~85~
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [60] (43) prata sUtrAMka ||1|| anyajanmani tenaivojjhitA anayordvandve baddhamuktAH, 'mAipitisuyAi' ti No jasazasorlope' ApatvAya lope dIrgha iti dIrghatvasthAbhAve pitRmAtRsutAdayaH, AdizabdAd bhrAtRbhaginyAdayo, baddhamuktA ityatrApi yojyate, cazabdo'yaM va samuccaye, ete ca kimityAha-'bhavaMti' ti jAyante, prAgvadubhayasambandhanasaMyogaH, jIvasyeti gamyate. iyamatra bhAvanA-baddhA dehA mAtrAdayazcAtmarUpAH, tatra dehAtmanoH kSIranIravadanyo'nyAnugatatvena mAtrAdayazcAtyantasnehaviSa-11 yatayA''tmavadrazyamAnatvena, muktAstUbhaye'pi bAdhAH, tatra dehA AtmanaH pRthagbhUtatvena mAtrAdayazca tathAvidhasnehA viSayatayA''tmavadadRzyamAnatvena, ato deharmAtrAdibhizca baddhamuktaiH khakhAmibhAvalakSaNasambandho jiivsyobhysmbdndhnsNyogH| Aha-dehAdayo muktAzca khakhAmiviSayAzceti viruddhametat , evametad , yadi bhAvato'pi muktAH syuH, atha * bhAvato'pyahameSAM svAmI mamaite khamitibhAvAbhAvAnmuktA eva te , nanvevamaihikevaSyamIvaparAparopayogavata Atmano na satatamevaM bhAvo'stIti kathaM teSvapi tadviSayatA ?, atha teSvevaM bhAvAbhAve'pi vyutsargAkaraNatastadviSayatvam , etadihApi samAnaM, vyutsargIkaraNata eva tadviSayatvaskhehApi vivakSitatvAditi gAthArthaH // 6 // itthamanekadhA hai sambandhanasaMyoga uktaH, ayaM ca kIdRzasya kasya bhavatItsAhasaMbaMdhaNasaMjogo kasAyabahulassa hoi jIvassa / pahuNo vA apahussa va majjhaMti mamajamANassa // 1 // vyAkhyA-'sambandhanasaMyogaH' uktarUpaH, kaSAyAH-krodhAdayastairbahulasya-vyAsasya, prabhUtakaSAyasyetyarthaH, 'bhavati' XXX25-5*5*6625 dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~86~
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [61] (43) adhyayanam prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. jAyate, kasya -jIvasya, punaH kIrazasya ?-prabhavati-sambandhivastu tatra tatra khakRtye niyoktuM samartho bhavatIti prabhu- stasya vA 'aprabhorvA' uktaviparItasya, vAzabdo samuccaye, ubhayorapi saMyogasAmya prati kAraNamAha-'majjhati mamabRhaddhattiH jamANassa' ti mamedaM nagarajanapadAdIti mamatvamAcarataH, idamuktaM bhavati-satyasati vA matsambandhitayA baasv||42|| vastuni tattvato'bhiSvaka eva sambandhanasaMyogaH, anena ca kAkA kaSAyabahulatve heturuktaH, kaSAyabahulasyeti ca haibruvatA kaSAyadvAreNa sambandhanasaMyogasya karmavandhahetutvaM khyApitaM bhavati, Aha-mithyAtvAdayo hi bandhahetavaH, tatkathaM kaSAyasattAmAtreNaiva taddhetukhyApanam ?, ucyate, teSAmeva tatra prAdhAnyAt, tatprAdhAnyaM ca sattAratamyenaiva vandhatAramyAt, uktaM ca-"jahabhAgagayA mattA rAgAINaM tahA caukamme" iti, bAhulyApekSaM ca zuklA balAketyAdivat kaSAyavahulasya jIvasyetyucyate, tato'kaSAyahetukatve'pyaupazamikAdibhAve nAmAdisaMyogAnAmajIvaviSayatve'pi ca zItoSNAdivirodhisaMyogAnAM sambandhanasaMyogatvaM na virudhyate / Aha-evamabhipretAnabhipretasaMyogayorapi tatvataH sakaSAyajIvaviSayatvAt sambandhanasaMyogatvaprAptiH, satya, tathApIndriyamanasoH sAkSAttAvuktI, ayaM tu jIvasyeti na dossH| anyastvAha-saMyuktakasaMyogo'pi dviSThatvenetaretarasyaiva tathetaretarasaMyogo'pi khaparadharmaH saMyuktatvAt sarvavastunaH saMyuktasyaiveti nAnayoH prativizeSaH, evametat, tathA'pyekaskandhatA''pannadravyaviSayaH saMyuktakasaMyogaH, itaretara1 yatibhAgagatA mAtrA rAgAdInAM tathA caturSu karmasu. RECEKAR dIpa anukrama [1] // 42 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~87~
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [61] (43) prata sUtrAMka ||1|| saMyogastu tathA'nyathA ca, tatra paramANusaMyogastathA pradezAdisaMyogastu prAyo'nyatheti yukta eva tayorbhedaH, evaM taha paramANusaMyogasya saMyuktakasaMyogAdabhedo'stUbhayorapi ekaskandhatA''pannadravyaviSayatvAt , ayamapi na doSaH, yato niSpAdyamAnaviSaya itaretarasaMyogaH, parimaNDalAdisaMsthitadravyasya tenaiva (vi)niSpAdyamAnatvAt , saMyuktasaMyogastu prAyo niSpannadravyaviSayaH, niSpannaM hi mUlAdirUpeNa vRkSAdidravyaM kandAdinA yujyate, ityasyanayorvizeSa iti gAthArthaH / // 61 // itthaM sambandhanasaMyogaH kharUpata uktaH, samprati tasyaiva phalataH prarUpaNApUrvakaM vipramuktasyeti prakRtasUtrapadaM vyAkhyAnayan yathA tato viSamuktA bhavanti yaca teSAM phalaM tadAhasaMbaMdhaNasaMjogo saMsArAo aNuttaraNavAso / taM chittu vippamukkA mAipiisuAi ye havaMti // 6 // vyAkhyA-'sambandhanasaMyogaH' uktarUpaH, saMsarantyasmin karmavazavartijantava iti saMsArastasmAt , na vidyate uttaraNaM -pAragamanamasmin satItyanuttaraNaH, sa cAsI vAsazca-avasthAnamanucaraNavAsaH, anuttaraNavAsahetutvAdAyughRtamityAdivadanuttaraNavAsaH, athavA 'anuttaraNavAsoti AtmanaH pAratatryahetutayA pAzavat pAzaH, tato'nuttaraNazvAsI pAzazcara anuttaraNapAzaH, ubhayatra ca sApekSatve'pi gamakatvAt samAsaH, anena saMsArAbasthitiH pAravazya vA sambandhanasaMyogathArthataH phalamuktaM, 'tam' evaMvidhaM sambandhanasaMyogam , aryAdaudayikabhAvaviparya mAtrAdiviSayaM ca 'chittvA' dvidhA 1 TIkA-sAhU mukA tao teNaM / dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~88~
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [1] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 43 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| Jus Education intimatio adhyayanaM [1], vidhAya nirNAzyetiyAvat kimityAha - vipramuktAH zrutatvAdanantaroktasambandhanasaMyogAdeva ke te ? - 'sAdhavaH' anagArAH, yenaivaM tena kimityAha-muktAH 'tataH' saMsArAt, taddhetukatvAttasya, 'tena' hetunA, anena ca gAthApazcA dhena sambandhacchedanalakSaNena prakAreNa vipramuktA bhavanti, teSAM ca phalaM muktirityarthata uktaM bhavati / yacca vipramuktasyetyekatvaprakrame'pi vipramuktA itIha bahuvacanaM tadevaMvidhabhikSoH pUjyatvakhyApanArthamiti gAthArthaH // 62 // evaM 'saMjoge nikkhebo' ityAdimUlagA thopakSiptasaMyuktakasaMyogetaretarasaMyogabhedato dvividhaM dravyasaMyogaM nirUpya tatra saMyuktakasaMyogaM sacittAdibhedatastrividham itaretarasaMyogaM tu paramANupradezAbhipretAnabhipretAbhilApasambandhanavidhAnataH SaDi dhamabhidhAya sambandhanasaMyoga eva ca sAkSAt karmasambandhanibandhanatayA saMsAraheturiti tatyAjyatAM ca samprati tatpratipAdanata evAnyaduktaprAyamiti manvAnaH kSetrAdinikSepama viziSTamatideSTumAhasaMbaMdhaNasaMjoge khittAINaM vibhAsa jA bhaNiyA / khittAisu saMjogo so ceva vibhAsiyo a ( u ) // 63 // vyAkhyA -- sambandhanasaMyoge kSetrAdInAm, AdizabdAt kAlabhAvaparigrahaH, vividhA - AdezAnAdezAdibhedAdanekabhedA bhASA vibhASA, yA iti prastutaparAmarzaH, 'bhaNitA' abhihitA, 'kSetrAdiSu' kSetrAdiviSayaH saMyogaH prathamadvAra- OM // 43 // gAthAsUcitaH, sa caiva vibhASitavyaH, 'tuH' pUraNe, saMyogatvaM cAtra vibhASAyA vacanarUpatvAdvacanaparyAyANAM kathaJcidvAcyAdabhedakhyApanArthamuktaM, tato'yamarthaH sambandhanasaMyogaviSayakSetrAdivibhASAyAM yatsaMyogakharUpamuktam, ihApi For Final P niryukti: [62] ~ 89~ adhyayanam 1 www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1 /gAthA ||2|| niyukti: [63] (43) prata sUtrAMka ||2|| tadeva vaktavyaM, cakArakhAnukkasamucayArthatvAt , saMyuktakasaMyogaH sambhavanta itaretarasaMyogazeSabhedAzca vAcyAH, tatra kSetrasya saMyuktakasaMyogo yathA-jambUdvIpaH khapradezasaMyuktaka eva lavaNasamudreNa yujyate, itaretarasaMyogaH kSetrapradezAnAmeva parasparaM dharmAstikAyAdipradeza saMyogaH, evaM kAlabhAvayorapi neyamiti gAthArthaH // 63 // iha coktanIyA sambandhanasaMyoga eva sAkSAdupayogI, itareSAM tu tadupakAritayA tepAmapi kathaJcityAjyatayA ca ziSyamativyutpA-12 danAya copanyAsa iti bhAvanIyam / uktaH saMyogaH, tadabhidhAnAca vyAkhyAtaM prthmsuutrm||shaasmprti yaduktaM 'vinayaM 5 prAduSkariSyAmI ti, tatra binayo dharmaH, sa ca dharmiNaH kathazcidabhinna iti dharmidvAreNa tatsvarUpamAhaANAnidesayare, guruNamuvavAyakArae / iMgiyAgArasaMpanne, se viNIetti vuccai // 2 // (sUtram) vyAkhyA-AGiti khakhabhAvAvasthAnAtmikayA maryAdayA'bhivyAptyA vA jJAyante'rthA anayetyAjJA-bhagavadabhilihitAgamarUpA tasyA nirdeza-utsargApavAdAbhyAM pratipAdanamAjJAnirdezaH, idamitthaM vidheyamidamitthaM vespevamA smakaH tatkaraNazIlastadanulomAnuSThAno vA AjJAnirdezakaraH, yadvA''jJA-saumya ! idaM kuru idaM ca mA kArSIriti guruvacanameva, tasyA nirdeza-idamitthameva karomi iti nizcayAbhidhAnaM tatkaraH, AjJAnirdezena vA tarati bhavAmbhoghimityAjJAnirdezatara ityAdayo'nantagamaparyAyatvAdbhagavadvacanasya vyAkhyAbhedAH sambhavanto'pi mandamatInAM vyAmohahetutayA pAlAbalAdivodhotpAdanArthatvAcAsya prayAsasya na pratisUtra pradarzayiSyante, tathA 'gurUNAM' gauravArhANAmA dIpa anukrama [2] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 90 ~
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||3|| niyukti : [63...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH | // 4 // prata sUtrAMka ||3|| cAryAdInAmupa-samIpe patanaM-sthAnamupapAta:-gvacanaviSayadezAvasthAnaM tatkArakA-tadanuSThAtA, na tu gurvAdezA- adhyayanam dibhItyA tadyavahitadezasthAyItiyAvat, tathenitaM-nipuNamatigamyaM pravRttinivRttisUcakamISadbhUziraHkampAdi AkAra:-sthUladhIsaMvedyaH prasthAnAdibhAvAbhivyaJjako digavalokanAdiH, Aha ca-"ayeloyaNaM disANaM viyaMbhaNaM sADayassa saMThavaNaM / AsaNasiDhilIkaraNaM paTThiyaliMgAI eyaaii||1||" anayodvandve iGgitAkArau tau arthAdgurugatI samyak prakarpaNa jAnAti iGgitAkArasamprajJaH, yadvA-iGgitAkArAbhyAM gurugatabhAvaparijJAnameva kAraNe kAryopacArAdigitAkArazabdenoktaM, tena sampanno-yuktaH, 'sa' ityuktavizeSaNAnvitaH 'vinItaH' vinayAnvitaH, 'iti' sUtraparAmarza, ucyate, tIrthakRNadharAdibhiriti gamyate, anena ca khamanISikA'pohamAha iti sUtrArthaH // 2 // iha vinayo'bhidhitsitaH, sa ca viparyayAbhidhAna eva tadviviktatayA sukhena jJAtuM zakyata ityavinayaM dharmidvAreNAhaANA'nidesakare, guruNamaNuvayAyakArae / paDiNIe asaMbuddhe, aviNIetti vuccai // 3 // (sUtram) vyAkhyA-pAdadvayaM prAgvat, navaraM nayojanAyatirekato vyAkhyeyaM, 'pratyanIkaH' pratikUlavartI zilA''kSe-IMIn4 // pakakUlavAlakazramaNavat, doSAnIkaM prati vartata iti pratyanIkaH, kimityevaMvidho'sAvityAha-'asambuddhaH' anava1 avalokanaM vizAM vijRmbhaNaM zATakasya saMsthApanam / AsanazithilI (zlathI karaNaM prasthitalizAnyetAni // 1 // dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~91~
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||4|| niyukti : [63...] (43) prata sUtrAMka * ||4|| gatatattvaH, 'avinItaH' avinayavAn 'ityucyate' iti pUrvavaditi sUtrArthaH // 3 // sAmprataM dRSTAntapUrvakamihevAsya sadoSatAmAha18||jahA suNI puIkaNNI, Nikkasijai svso| evaM dussIlapaDiNIe, muhari nikasijai ||4||(suutrm) vyAkhyA-'yathA' ityupadarzane, zvasitIti zunI, strInirdezo'tyantakutsopadarzakaH, pUtI-paripAkataH kuthi-12 tagandhau kRmikulAkulatyAdhupalakSaNametat , tathAvidhau kau~-zrutI yasyAH pakkaraktaM vA pUtistadyAptI kaNauM yasyAH sA pUtikarNA, sakalAvayavakutsopalakSaNaM caitat , sA cezI zunI kimityAha-niSkAzyate' niryAsyate bahiniHsAyeta itiyAvat , kutaH 1-'sabasoM' ti sarvataH sarvebhyo gopuragRhAgaNAdibhyaH sarvAn vA hatahatetyAdivirUkSavacanalatAlakuTaleSTughAtAdikAn prakArAnAzritya 'chandovat sUtrANi bhavantIti chAndasatvAca sUtre zaspratyayaH / upanayamAha-evam' anenaiva prakAreNa, duSTamiti-rAgadveSAdidoSavikRtaM zIlaM-khabhAvaH samAdhirAcAro vA yaskhAsau duHzIlaH, pratyanIkaH prAgvat , mukhenArimAvahati mukhameva vehaparalokApakAritayA'rirasya mudhaiva vA kArya vinavA-2 riyo yasyAsI mukhArisudhAriA-bahuvidhAsambaddhabhASI, sUtratvAdvA 'muhari' tti mukharo-bAcATo niSkAzyate 'sarvatayAra itIhApi yojyate, tatazca sarvato niSkAzyate, sarvathA kulagaNasaGghasamavAyavahirvartI vidhIyata iti sUtrArthaH // 4 // * dIpa anukrama JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 92 ~
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||5|| dIpa anukrama [4] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 45 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||5|| adhyayanaM [1], Aha-dauH zIlyanimitta evAyamavinItasya doSaH, pratyanIkatAmukharatvayorapi tatprabhavatvAt tatra caitramanarthaheto kimasau pravartata iti, jatrocyate, pApopahatamatitvena tatraivAsyAbhiratiritikRtvA, tAmeva dRSTAntapUrvikAmAhakaNakuMDagaM jahittA NaM, vidvaM bhuMjai sUyaro / evaM sIlaM jahittA NaM, dussile ramai mie // 5 // (sUtram) Education intemational vyAkhyA -- kaNAH - tandulAsteSAM tanmizro vA kuNDakaH- tatkSodanotpannakukkusaH kaNakuNDakastaM 'hitvA' pAThAntaratastyaktvA vA 'viSThAM' purISaM 'bhuGkte' abhyavaharati 'sUkara' iti gatasUkaro, yatheti gamyate, evaM 'zIlam uktarUpaM 4 prastAvAcchobhanaM 'hitvA' prAgvacyaktvA vA duSTaM zIlaM duHzIlaM tasmin bhAvapradhAnatvAdvA nirdezasya duSTaM zIlamasyeti duHzIlatadbhAvo dauH zIlyaM tasmin, ubhayatra durAcArAdI 'ramate dhRtimAdhatte mRga iva mRgaH ajJatvAdavinIta iti prakramaH, idamatra hRdayaM yathA mRga udgIrNAsiputrika gaurigAyana puruSahetu kamAyatI mRtyurUpamapAyamapazyannajJaH, evamayamapi dauH zIlya hetu kamAgAminaM bhavabhramaNalakSaNamapAyamanAlokayannajJa evaM san gartAsUkaropamaH sadA puSTidAyikaNakuNDakasadRzaM zIlamapahAya vivekijanagarhitatayA viSThopame duHzIle dauHzIlye vA ramate, iha ca dRSTAnte'pi vibhuktyabhiratirevArdhata uktA tadavinAbhAvitvAttasyAH, yadvA zubhaparihAreNAzubhAzrayaNamubhayatrApi sAdRzyanimittamastIti nopamAnopameyabhAvavirodha iti sUtrArthaH // 5 // uktopasaMhArapUrvakaM kRtyopadezamAha niryukti: [63...] Forest ~93~ adhyayanam 1 // 45 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [6] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||6|| adhyayanaM [1], suNiyAbhAvaM sANassa, sUyarasta narassa y| viNae Thavija appANaM, icchaMto hiyamappaNo // 6 // (sUtram) vyAkhyA- 'zrutvA' AkarNya 'abhAva' naJaH kutsAyAmapi darzanAdazobhanaM bhAvaM sarvato niSkAzanalakSaNaM paryAya 'sANassa' tti prAkRtatvAdivetyasya gamyamAnatvAt zUnyA iva 'sUkarasya' uktanyAyena zUkaropamasya narasya, 'caH' pUraNe, yadvA zUnyAH zUkarasya ca dRSTAntasya narasya ca dArzantikasyAzobhanaM bhAvaM trayANAmapyuktarUpaM zrutvA, kimityAha- 'vinaye' vakSyamANasvarUpe, sthApayedAtmAnam, Atmanaiveti gamyate, 'icchan' vAnchan 'hitam aihikamAmuSmikaM ca pathyam 'AtmanaH' svastha, iha ca punardRSTAntAbhidhAnamupasaMhAratvenAvinaye ziSyasyAzubhabhAvasyotpAdanArthatvena vA nAprakRtamiti sUtrArthaH // 6 // yatathaivaM tataH kimityAha Education intimation tamhA viNayamesijjA, sIlaM paDilabhe jao / buddhautte niyAgaTThI, na nikkasijar3a kaNhui // 7 // (sUtram) vyAkhyA--'tasmAd' iti yasmAdavinayadopadarzanAdAtmA vinaye sthApanIyastasmAt vinayam 'eSayet' anekArthatvena dhAtUnAM paryavasitavRtyA vA kuryAt evaM hyAtmA vinaye sthApyata iti, kiM punarasya vinayasya phalaM ? yenaivamatrAtmano'vasthApanamuddizyata ityAzaGkyAha-- 'zIlam' uktarUpaM 'pratilabheta' prApnuyAt 'yata' iti vinayAt anena | vinayasya zIlAvAsiH phalamuktam, asyApi kiM phalamityAha- buddhaiH - avagata tattvaistIrthakarA dibhiruktam- abhihitaM, niryukti: [63...] For Fans Only ~94~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1] mUlaM -1/ gAthA ||7|| niyukti: [63...] (43) uttarAdhya. adhyayana bRvRttiH // 46 // prata sUtrAMka ||7|| taca tannijameva nijakaM ca-jJAnAdi tasyaiva buddharAtmIyatvena tattvata uktatvAt , buddhoktanijakaM, tadarthayate-abhilapa- tItyevaMzIlaH buddhoktanijakArthI san , paThanti ca-'buddhavutte NiyAgaTTi tti' buddhaH-uktarUpaiyukto-vizeSeNAbhihitaH, sa ca dvAdazAGgarUpa Agamastasmin sthita iti gamyate, yadvA buddhAnAm-AcAryAdInAM putra iva putro buddhaputraH, puttA ya sIsA ya samaM vihittA' iti vacanAt, svarUpavizeSaNametat , nitarAM yajanaM yAgaH-pUjA yasmin so'yaM / niyAgo-mokSaH, tatraiva nitarAM pUjAsambhavAt , tadarthI san , kimityAha-'na niSkAzyate' na bahiSkriyate, kuta-4 zcid gacchagaNAdeH, kintu vinItatvena sarvaguNAdhAratayA sarvatra mukhya evaM kriyate iti bhAvaH, iti sUtrArthaH // 7 // kathaM punarvinaya eSayitavya ityAhaNisaMte siyA amuhari, buddhANamaMtie syaa| aTrajuttANi sikkhijjA, niraTrANi u vje||8||(suutrm)| dI vyAkhyA-nitarAm-atizayena zAntaH-upazamavAn antaH krodhaparihAreNa bahizca prazAntAkAratayA niHzAntaH 'svAda' bhavet , tathA 'amukhAriH' prAgvat amukharo vA san 'buddhAnAm' AcAryAdInAm 'antike' samIpe, na tu vinayabhIyA'nyathaiva 'sadA' sarvakAlamaryate-gamyata iti arthaH, arterauNAdikasthan (uSikupigArtibhyasthan u0 1 2-4) sa ca heya upAdeyazcobhayasyApyaryamANatvAt , tena yuktAni-anvitAni arthayuktAni, tAni ca heyopAde-14 1 putrAMzca ziSyAMca samaM vibhajya (vidhAya). dIpa anukrama // 46 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 95~
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||8|| niyukti : [63...] (43) '.40 prata sUtrAMka ||8|| yAbhidhAyakAni, arthAdAgamavacAMsi, yadvA-mumukSubhiraryamAnatvAdoM-mokSastatra yuktAni-upAyatayA satAni | artha vA-abhidheyamAzritya yuktAni yatijanocitAni 'zikSeta' abhyasyet , apazcitajJapineyAnugrahAya vyatirekata Aha-nirarthakAni' uktaviparItAni DitthaDavitthAdIni, yadvA vaizyikavAtsyAyanAdIni svIkathAdIni yA 'tuH| punararthe 'varjayet' pariharet , iha ca nizAnta ityanena prazamAdInAmupalakSitatvAt teSAM ca darzanAvinAmAvitvAd darzadinasya ca jinoktabhAva zraddhAnarUpatvAt tasyaiva darzanavinayatvAt arthato darzanavinayo darzitaH, uktaM hi prAk-"davANa savabhAvA uvAiTTA je jahA jiNiMdehiM / taM taha saddahai Naro daMsaNaviNao havati tamhAM // 1 // " zeSeNa tu zruta-18 jJAnazikSA'bhidhAyinA jJAnadarzana(jJAna)vinaya uktaH, tatkharUpamAha-"NANaM sikkhadaNANaM guNei NANeNe" ti KK suutraarthH||8|| kathaM punararthayuktAni zikSetetsAha aNusAsio na kuppijA, khaMti seveja pNddie| bAlehiM saha saMsamgi, hAsaM kIDaM ca vajae // 9 // (sUtram) PI vyAkhyA-'anuziSTa' iti arthayuktAni zikSyamANaH kathaJcit skhalitAdiSu gurubhiH paruSoktyA'pi zikSitaH 'na kupyet' na kopaM gacchet , kiM tarhi kuryAdityAha-kSAnti' paruSabhASaNAdisahanAtmikA 'seveta' bhajeta, paNDAtabuddhiH sA sajAtA'syeti paNDitaH, tathA 'va' cAlaiH zIlahIna, pArthasthAdibhiH 'saha' samaM 'saMsamgi' ti prAkR-IM 1 vinayavyAkhyAnAvasare TIkAyAM niyukteH gAthe krameNa saptamI aSThamI ca. 2 khudehiM iti TIkA. 3 paNDA tattvAnugA buddhirityukteH. dIpa anukrama CASSESHendence muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~96~
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1 / gAthA ||9|| niyukti : [63...] (43) uttarAdhya. % bRhadRttiH prata // 47 // % sUtrAMka PLEAD % ||9|| tatvAtsaMsarga, hasanaM hAsastaM, krIDAM ca antAkSarikAprahelikAdAnAdijanitAM ca varjayet' pariharet sarveSAmapyeSA adhya viziSTazikSAkSitihetutvAt lokAgamaviruddhatvAceti sUtrArthaH // 9 // punaranyathA vinayamAhamA ya caMDAliyaM kAsI, bahuyaM mA ya aalve|kaalenn ya ahijittA, tatto jhAija ikao // 10 // (sUtram) vyAkhyA-'mA' niSedhe 'caH' samucaye, caNDa:-krodhastadvazAdalIkam-anRtabhASaNaM caNDAlIkaM, bhayAlIkAdyupalakSaNametat, yadvA-caNDenA''lamasya caNDena vA kalitazcaNDAlaH, sa cAtikrUratvAcaNDAlajAtistasmin bhavaM| cANDAlika karmeti gamyate, athavA acaNDa ! saumya ! alIkam-anyathAtvavidhAnAdibhirasatyaM, guruvacanamAgamaM ceti gamyate, 'mA kArSIH' mA vidhAH, bhagavaduddiSTatilotpATakakhecchAlApigozAlakavat , baheva bahukam-aparimita 4 mAlajAlarUpaM 'mA ca' iti prAgvat , AGiti-hayAdikathA'bhivyAtyA lapet-bhASeta, babAlApanAt dhyAnAdhyaya-3 nakSitivAtakSobhAdisambhavAt , kiM punaH kuryAdityAha-kAlaH adhyayanAdyavasaraH prathamapauruSyAdistena, 'caH' puna-18 bhararthe, 'adhItya' paThitvA, pracchanAyupalakSaNametat , 'tataH' adhyayanAt, anantaramiti gamyate, 'dhyAyet' cintayet, 'ekaka' iti bhAvato rAgadveSAdisAhityarahitaH, dravyatastu viviktazayyAdisaMsthaH, itthaM hi cANDAlikakaraNAdyanuhatthAnamadhItArthasthirIkaraNaM ca kRtaM bhavatIti bhAvaH / iha ca pAdatrayeNa sAkSAdvAgguptiruktA, dhyAyedityanena manoguptiH, % dIpa anukrama 1 % // 47 // % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~97~
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||10|| niyukti: [63...] (43) prata sUtrAMka ||10|| AyapAdottaravyAkhyAnadvayena tu kAyaguptirapi, etAzca cAritrAntargatA eva, yaduktam-"paNihANajogajutto paMcahi samitIhi tihiM guttIhiM / esa caritcAyAro aTTaviho hoi nnaayco|| 1 // " na ca cAritrAcArastattvatazcaritravinayAdatiricyate iti dezatastasyApyanenAbhidhAnamiti sUtrArthaH // 10 // itthamakRtyaniSedhaH kRtyavidhizvopadiSTaH, kadAcidetadviparyayasambhaye ca kiM karaNIyamityAha Ahacca caMDAliyaM kahu,na niNhavija knnhui| kaDaM kaDaMti bhAsijjA, akaDaM no kaDaMti y||11|| (suutrm)| SI vyAkhyA-'Ahatya' kadAcit caNDAlI ca cANDAlikaM coktarUpaM yadvA caNDazcAlIkaM ca caNDAlIka drakRtvA' vidhAya 'na ninhubIta' na kRtameveti nApalapet, kadAcidapi, yadA parairupalakSito yadA yA nopalakSita stadApItyarthaH, kiM tarhi kuryAdityAha-kRtaM' vihitaM cANDAlikAdi 'kRtamiti' iti kRtameva, na bhayalajAdibhiraka tamapi 'bhASeta' brUyAt , 'akRtaM' tadevAvihitaM 'no kRtamiti' akRtameva bhASeta, na tu mAyoparodhAdinA kRta||mapi, anyathA mRpAvAdAdidopasambhayAt, upalakSaNatvAcAsya bahanAlapanakAlAdhyayanAdiviparyayasambhave'pyetadeva Tra kRtyam , idaM cAtrAkRta-kathaJcidaticArasambhave lajjAdyakurvan khayaM gurusamIpamAgatya-'jaha bAlo jaMpaMto kajjama | 1 praNidhAnayogayuktaH paJcabhiH samitimistisRbhirguptibhiH / eSa cAritrAcAro'STavidho bhavati jJAtavyaH // 1 // 2 yathA bAlo || jalpana kAryamakArya ca jukaM bhaNati / tat tathA''locayet mAyAmadaviSamuktastu // 1 // dIpa anukrama [10] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 98~
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1/ gAthA ||11|| niyukti: [63...] (43) prata sUtrAMka ||11|| uttarAdhya. kajaM ca ujjuyaM bhaNati / taM taha AloejA mAyAmayavippamuko u // 1 // ityAdyAgamamanusmaran kathaJcit pareH adhyayanam bRhaddhRttiH pratItamapratItaM vA manaHzalyaM yathAvadAlocayet, tatazcAnenAntaratapo'ntargatA''locanAkhyaprAyazcittabhedAbhidhA-1|| nam , anena ca zeSatapobhedAnAmapyupalakSitatvAt tapovinayamAha iti sUtrArthaH // 11 // ihaivaM punaH punrupdeshshrv||48|| dANAd yadeva gurorupadezastadaiva pravartitavyaM nivartayitavyaM ceti syAdAzaGkA, tadapanodAyAha mA galiyasseva kasaM, vayaNamicche puNo puNo / kasaM va daTTamAinne, pAvagaM parivajae // 12 // (sUtram) vyAkhyA-'mA' niSedhe, gali:-avinItaH, sa cAsAvazcazca galyazvaH sa iva, kazatIti kazastam , upalakSaNatvAt kazamahAraM, 'pacanaM' pravRttinivRttiviSayamupadeza, prastAvAdgurUNAm, 'icchet' abhilapet , 'punaH punaH' vAraM vAraM, ko'bhiprAyaH ?-yathA galyazvo durvinItatayA na punaH punaH kazaprahAraM vinA pravartate nivartate vA, naivaM bhavatA'pi pravRttinivRttyoH punaH punarguruvacanamapekSaNIyaM, kintu 'kasaM va daTTamAiNNe'tti iyazabdasya bhinnakramatvAt kazaM-carmayaSTiM dRSTvA''kIrNo-vinItaH, sa ceha prastAvAdazvaH sa iva, sUcakatvAt sUtrasya, suziSyo gurorAkArAdi dRSTvA, pApameva pApaka, gamyamAnatvAdanuSThAnaM parivarjayet' sarvaprakAraM pariharet , upalakSaNatvAditaracAnutiSThet , paThanti ca-'pAvagaM || // 48 // paDibajara' tti tatra ca punAtIti pAvakaM-zubhamanuSThAnaM 'pratipadyeta' aGgIkuryAta , ihApi prAgyaditarat pariharet , kimuktaM bhavati ?-yathA''kIrNo'zvaH kazagrahaNAdinA''rohakAbhiprAyamupalabhya kazenAtADita eva tadabhiprAyAnurUpaM dIpa anukrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~99~
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||12|| niyukti: [64] (43) prata sUtrAMka ||12|| pravartate nivartate vA, tathA suziSyegA(pyoDa)pyAkArAdibhirAcAryAzayamavagamya, vacanenAprerita eva pravartate, mA bhUdanyathA''rohakaskheva gurorAyAsa iti sUtrArthaH // 12 // atra ca niyuktikRt galyAkIrNo vyAcikhyAsuH 'tattvamedaparyAyAkhyA' iti tatparyAyAnAhagaMDI galI marAlI asse goNe ya huMti egaTTA / Ainne ya viNIe ya bhadae vAvi egadrA // 6 // ___ vyAkhyA-gacchati preritaH pratipathAdinA DIyate ca kUrdamAno vihAyogamaneneti gaNDiH, gilaseva kevalaM na tu vahati gacchati yeti galiH, niyata iva zakaTAdau yojito rAti ca-dadAti lattAdi lIyate ca bhuvi pataneneti |marAliH, amI ca 'athe' turage 'goNe ca' balIbaI bhavanti 'ekArthAH' eko'rtho-duSTatAlakSaNaH anantaroktanItyA pratdAtinimittabhede'pyamIpAmitikRtvA / 'AkIryate' vyApyate vinayAdibhirguNairiti AkIrNaH 'caH' pUraNe, vizeSaNa nItaH-prApitaH prerakacittAnuvartanAdibhiH zlAghAdIti vinItaH, bhAti-zobhate svaguNairdadAti ca prerayituzcittaniItimiti bhadraH sa eva bhadrakA, cazabda ihApya goNe ceti viSayAnuvRtyarthaH, apizabda iha pUryatra cAnuktaparyAyAntarasamuccayArthaH, 'ekArthA' iti prAgvaditi gAthArthaH / / 64 ||n caivaM galyAkIrNatulyaziSyayorgurorAyAsajananAjanane evaM guNadoSI, kintu galisadRzasthAnAzrayatvAderAkIrNatulyasya cittAnugatatvAdeH sambhava iti tadvazataH kopanaprasAdane api, ata ecAha dIpa anukrama [12] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 100~
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1 / gAthA ||13|| niyukti: [64] (43) uttarAdhya. bRddhRttiH // 49 // prata sUtrAMka ||13|| adhyayanam aNAsavA thUlavayA kusIlA miuMpi caMDaM pakaraMti siisaa| cittANuyA lehu dakkhovaveyA pasAyaete hu durAsayapi // 13 // (sUtram) vyAkhyA-'aNAsava' ti A-samantAt zRNvanti-guruvacanamAkarNayantItyAzravA na tathA pratibhAsAviSayasya 2 tasyAzravaNAdanAzravAH, paThyate ca-'aNAsuNa' ti asyArthaH sa eva, sthUlam-anipuNaM yatastato bhASitayA vaco yeSAM| te sthUlavacasaH 'kuzIlA' iti duHzIlAH, 'mRdumapi' akopanamapi komalAlApinamapi vA 'caNDaM' kopanaM paruSabhA-TI piNaM vA 'prakurvanti' prakarSeNa vidadhati 'ziSyAH' vineyAH, sambhavati yevaMvidhaziSyAnuzAsanAya punaH punarvacanAtmaka khedamanubhavato mRdorapi guroH kopa iti / itthaM galitulyasva doSamabhidhAyetarasya guNamAha-cittaM-hRdayaM prakramAt || prerakasyAnugacchanti-kasapAtAnanapekSya jAtyAzcavadanuvartayantIti cittAnugAH 'laghu' zIghrameva dakSasya bhAvo dAkSyamavilambitakAritvaM tena 'uvaveya' tti upapetA-yuktA dAkSyopapetAH 'prasAdayeyuH saprasAdaM kuryuH 'te' iti ziSyAH, I'duH' punaratheMH, duHkhenA''zrayanti tamatikopanatvAdibhiriti durAzrayastamapi, prakramAddarUM, kiM punaranutkaTakaSAyamitsapi-14 zabdArthaH / atrodAharaNaM caNDarudrAcAryaziSyaH, tatra ca sampradAyaH-avaMtIjaNavae ujeNINayarIe NhavaNujjANe | 1 avantIjanapade ujjayinInagaryA sapanodyAne sAdhavaH samavamRtAH, teSAM sakAze eko yuvA udAttaveSo kyasyasahita upAgataH, sa tAn | Zhong Zhong Zhong Zhong Zhong Liu Shi Liu Zhong Liu Zhong Yu Liu Shi dIpa anukrama [13] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 101~
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||13|| niyukti: [64...] (43) * * * prata sUtrAMka ||13|| sAhuNo samosariyA, tesiM sagAsaM ego juvA udattaveso vayaMsasahio uvAgato, so te baMdiUNa bhaNati-bhaya / dAamhe saMsArAu uttAreha, pathayAmitti, esa emeva pavaMcetitti kAUNa 'ghRSyatAM kalinA kaliriti caMDaraha AyariyaM upadisaMti, esa te nitthArehitti, so'vi ya sabhAveNaM pharuso, tao so baMdiUNa bhaNai-bhagavaM ! pavAveha | (hi)mamaMti, teNa bhaNito-chAraM ANehatti, ANie loyaM kAUNa pacAvio, vayaMsagA se addhII kAUNa paDigayA, te'vi uvassayaM niyagaM gayA, vilaMpie sUre paMthaM paDilehei, paraM paJcUse baccAmitti visajio, paDilehiumAgao, pacUse niggayA, purato vacati(tti) bhaNito, vacaMto paMthAto phiDito caMDaruddo khANue pakkhalito, rusieNa hA duTTasehatti daMDaeNa matthae Ahato, siraM phoDitaM, tahAvi sammaM sahai, vimale pahAe caMDaruddaNa ruhiroggalaMtamuddhANo / 1 vanditvA bhaNati-bhagavanta: mAM saMsArAduttArayata, pravrajAmIti, eSa evameva pravacayate itikRtvA caNDarudramAcAryamupavizanti(upadarzayanti), daeSa tvAM nistArayiSyati, so'pi ca svabhAvena paruSaH, tataH sa vanditvA bhaNati-bhagavan ! pratrAjaya mAmiti, tena bhaNita:-kSAraM (bhasma) Anayeti, AnIte locaM kRtvA pratrAjitaH, vayasyakAstasyAdhRti kRtvA pratigatAH, te'pi upAzrayaM nijaM gatAH, vilambite (kiJcicchepe) sUrye pandhAna pratilekhaya(khe)ti, paraM pratyuSasi bajAva iti visRSTaH, pratilisthAgataH, pratyuSasi nirgatau, purato bajeti bhaNitaH, vrajana pathaH sphiTitatazcaNDarudraH sthANI praskhalitaH, rupTena hA duSTazaikSa ! iti daNDena mastake AhataH, ziraH sphoTitaM, tathA'pi samyak sahate, vimale prabhAte |caNDarudreNa galagudhiramUrdhA dRSTaH, hA duSTaM kRtamiti saMvegamApanena kSamitaH / dIpa anukrama [13] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 102~
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |14|| dIpa anukrama [14] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 50 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||14|| adhyayanaM [1], Education intimational diTTho, hA ! duhu kathaMti saMvegamAvaNNeNa khAmio // evaM guruprasAdAt caNDarudrAcArya ziSyasyeva sakalasamIhitAvAsiriti mattrA manovAkkAyairgurucittAnuvRttiparairbhAvyamiti, anenAnantareNa ca sUtreNa pratirUpayogayojanAtmaka aupacAriko vinaya ukta iti sUtrArthaH // 13 // kathaM punargurucittamanugamanIyamityAha--- NApuTTho vAgare kiMci, puTTho vA nAliyaM ve| kohaM asacaM kuvijA, dhArijA piyamappiyaM // 14 // (sUtram) vyAkhyA- 'nApRSTaH ' kathamidam ? ityAdyajalpitaH, guruNeti gamyate, 'vyAraNIyAt' vadet, tathAvidhaM kAraNaM vinA, 'kiJcit' stokamapi, pRSTo vA na 'alIkam' anRtaM vadet' kAraNAntareNa ca gurubhiratinirbhatsito'pi na tAvat krudhyet kathaJcidutpannaM yA krodham 'asatya' tadotpannakuvikalpaviphalIkaraNena 'kurvIta' vidadhyAt katham ? - 'dhArayet' sthApayet, manasIti zeSaH, 'piyamappiyaM' ti ivApyorgamyamAnatvAt priyamiveSTamiva sadA guNakAraNatayA apriyamapi karNakaTukatayA tadA'niSTamapi, guruvacanamiti gamyate, atra zlokapUrvArdhana yAcA yathA gururanuvartanIyaH tathoktamuttarArdhena tu manaseti, athavA nApRSTa iti na guruNaiva kintu yena kenacidapItyAdikrameNa pAdatrayaM sAmAnyena prAgyanneyaM, navaraM krodham upalakSaNatvAnmAnAdikaSAyaM cotpannamasatyaM kurvIta, krodhAsatyatAyAmudAharaNasampradAyaH -- | kessavi kulaputtayassa bhAyA berieNa vAvAio, tao so jaNaNIe bhaNNai putta ! puttaSAyayaM ghAyamutti, tao so 1 kasyApi kulaputrakasya bhrAtA vairiNA vyApAditaH, tataH sa jananyA bhaNyate putra ! putraghAtakaM ghAtayeti tataH sa tena jIvaprAI Forest Use Only niryuktiH [64...] ~ 103~ adhyayanam 1 / / 50 / / www.janbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||14|| niyukti : [64...] (43) 4%-0-592 prata sUtrAMka ||14|| teNa jIvaggaho gihiUNa jaNaNIsamIvamuvaNIo, bhaNio aNeNa-bhAyaghAyayaM ! kahiM te AhaNAmitti, teNa 21 bhaNio-jahiM saraNAgayA AhammaMti, teNa jaNaNI avalokiyA, tAe bhaSaNai-Na putta ! saraNAgayA AhammaMti, teNa bhaNNai-kahaM rosaM saphalaM karemitti, teNa bhaNNai-Na putta ! savattha roso saphalo kajada, pacchA so teNa visjio|| evaM krodhamasatyaM kurvIta,mAnAdiviphalIkaraNe udAharaNAnyAgamAdavadhAraNIyAni, itthamuditAnAM krodhAdInAM viphalIkaraNamupadiSTaM, samprati yathaiSAmudaya eva na syAt tathopadeSTumAha-'dhArayet' kharUpeNAvadhArayet, na tadvatazato rAga dvepaM vA kuryAt, 'priya' prItyutpAdaka zepajanApekSayA stutyAdi, 'apriya' tadviparItaM nindAdi, tatrodAharaNasampradAyA-aMsiyobahue jayare tinni bhUyavAIyA rAyANamuvagayA bhaNaMti-amhe asiva upasamemotti, rAiNA bhaNiyaM-suNimo keNobAeNaMti, tatthego bhaNai-asthi mahegaM bhUyaM, taM surUvaM viU-4 5gRhItvA jananIsamIpamupanItA, bhaNito'nena bhAtRghAtaka ! kutra tvAmAhatmIti, tena bhaNita:-yantra zaraNAgatA mAinyante, tena jananI avalokitA, tayA bhaNyate-putra ! na zaraNAgatA Ahanyante, tena bhaNyate-kathaM roSaM saphalaM karomIti, tayA bhaNyate-na putra ! sarvatra roSaH | | saphalaH kriyate, pazcAtsa tena bipRsstthH| L1 azivopate nagare trayo bhUtavAdikA rAjAnamupagatA bhaNanti-vayamazivamupazamayAna iti, rAjJA bhaNitaM zRNumaH kenopAyeneti, tatraiko bhaNati-asti mamaiko bhUtaH, sa surUpaM vikur2yA gopurarathyAdiSu paryaTati, so na nibhAlayitavyaH, sa nibhAlito ruSyati, yaH punastaM dIpa anukrama [14] marwaneiorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 104~
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |14|| dIpa anukrama [14] uttarAdhya. vRhadvRttiH / / 51 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 14 || adhyayanaM [1], Education intimation biUNaM gopuraratthAisu pariyaDara, taM na pihAleyavaM, taM nihAliyaM rusai, jo puNa taM nihAleti so viNassara, jo puNa picchiUNa ahomuho ThAi so rogAo mucai, rAyA bhagati - alAhi eeNa airosaNeNaMti / viio bhaNatimahacayaM bhUyaM mahatimahAlayaM rUvaM biuvati, laMboyaraM vivRtakukSiM paMcaziraM egapAdaM visiddhaM vissaruvaM aTTahAsaM muyaMta gAyaMtaM paNacaMtaM taM vikRtarUpaM daddUNaM jo pahasati payaMceti vA tassa sattaddA siraM phuTTara, jo puNa taM suhAhiM vAyAhiM abhinaMdati dhUvapupphAIhiM pUei so sabahA''mayAto mumbai, rAyA bhaNai - alameepi / tatito bhaNai-mamavi evaMvihameva NAtivisesakaraM bhUyamatthi, priyApriyakAriNaM darisaNAdeva rogehiMto mocayati, evaM houtti, teNa tahAkae asivaM uvasaMtaM / evaM sAdhUvi asArUpyatve sati zabdAdipratikUlatve ca parehiM paribhUyamANo pavaMcijjamANo nibhAlayati sa vinazyati, yastaM prekSyAdhomukhastiSThati sa rogAnmucyate, rAjA bhaNati alamevenAtiroSaNeneti / dvitIyo bhaNati mAmakIno bhUto mahAtimahAlayaM rUpaM vikurvati, lambodaraM vivRtakukSi paJcaziraska mekapAdaM vizikhaM visvarUpaM ( vizvarUpam) aTTATTahAsaM muJcat gAyat pranRtyat, taM vikRtarUpaM dRSTvA yaH prahasati pravazyate vA tasya saptadhA ziraH sphuTati yaH punastaM zubhAbhirvAgbhirabhinandati dhUpapuSpAdibhiH pUjayati sa sarvathA''mayAt mucyate, rAjA bhaNati alametenApi / tRtIyo bhaNati mamApyevaMvidha eva, nAtivizeSakaraH bhUto'sti, priyA| priyakAriNaM darzanAdeva rogebhyo mocayati, evaM bhavatviti, tena tathA kRte azivamupazAntam / evaM sAdhurapi asArUpyatve sati zabdAdipratikUlatve ca paraiH paribhUyamAnaH pravavayamAno hsyamAno vA stUyamAno vA pUjyamAno vA tat priyApriyaM saheta 1 For Fans Only niryuktiH [64...] ~ 105~ adhyayanam // 51 // ww.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||15|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||15|| mAsijamANo vA tathA thuSamANo vA pUijamANo vA taM priyApriyaM saheta / anena ca manogutyabhidhAnAcAritravinaya ukta iti mntraarthH||14|| Aha-krodhAsatyatAkaraNAdimirAtmadamanopAya uktaH, tatra ca bAyeSvapi damanIyeSa satsu kimiti tasyaiva damanopAya uddizyate ? kiM vA tahamane phalamiti, atrocyatehai| appAmeva dameyabo,appA hu khalu duddmo|appaa daMto suhI hoi, assi loe parattha y||15|| (suutrm)| vyAkhyA-atati-santataM gacchati zuddhisaGklezAtmakapariNAmAntarANItyAtmA tameva 'damayet' indriyanoindrisAyadamena manojJetaraviSayeSu rAgadveSavazato duSTagajamivonmArgagAminaM svayaM vivekAhazenopazamanaM nayeta, paThanti ca-kA || appA ceva dameyacoti spaSTaM, kimevamupadizyata ityAha-Atmaiva, huzabdasyaivakArArthatvAt 'khalu' iti yasmAt | 'durdamaH' durjayaH, tatastahamane damitA eva vAbadamanIyA iti, na tahamanamupadizyata iti bhAvaH, uktaM hi-"sabakAmappe jie jiya", kA punarevaM guNa itsAha-AtmA 'dAnta' upazamamAnItaH, mukhamasyAstIti sukhI, bhavati, ka-10 asmin' ityanubhUyamAnAyuSi vineyAdhyakSe 'loke' bhave 'paratra ca' ityAgAmini bhavAntare, dAntA''tmAno hi parama-18 rSaya ihaiva surairapi pUjyante, adAntA''tmAnastu caurapAradArikAdayo vinazyanti, tathA-"saMdeNa mao rUveNa payaMgo mahuyaro (ya) gaMdheNaM / AhAreNa ya maccho bajjhai phariseNa ya giNdo||1||" tadviparyayatastu-iha paratra ca nandanti, tatra 1 sarvamAtmani jite jitam / 2 zabdena mRgo rUpeNa pataGgo madhukarazca gandhena / AhAreNa ca matsyo badhyate sparzena ca gjendrH||1|| dIpa anukrama [15] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 106~
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||15|| dIpa anukrama [15] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 52 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||15|| adhyayanaM [1], codAharaNam-do bhAyaro corA, tesiM ubassae sAhuNo vAsAvAsaM uvAgayA, tehiM vAsArataparisamattIe gacchaMtehiM tesiM corANaM annaM vayaM kiMpi apaDivajjamANANaM ratiM na bhotsavaMti vayaM diNNaM / annayA tehiM uddAiehiM subahuyaM gomAhisaM ANiyaM tattha anne mahisaM mAreuM paiumAraddhA, anne majjassa gayA, maMsaittA saMpahArenti-addhage maMse visaM pakkhivAmo to majjaittANaM dAhAmo, tao amhaM subahu gomAhisaM bhAgeNa Agamissara, majjaittAvi evaM ceva sAmatthehiMti, evaM tehiM visaM pakkhittaM, Aiyo ya atthaM gato, te bhAyaro na bhuttA, iyare paropparaM visasaMjutteNa majjamaMseNa ubabhutteNa mayA, mariUNa ya kugaI gayA, iyare iha paraloe ya suhabhAgiNo jAyA, evaM tAba jibhidiyadame, Education intimational 1 dvau bhrAtarau caurI, tayorupAzraye sAdhavo varSAvAsamupAgatAH, tairvarSArAtraparisamAptau gacchadbhistayoH corayoranyat kizviGgatamapratipadyamAnayo rAtrau na bhoktavyamiti vrataM dattam / anyadA tairuddhAvitaiH subahukaM gomAhiSamAnItaM, tatrAnye mahiSaM bhArayitvA paktumArabdhAH, anye madyAya gatAH, mAMsIyAH saMpradhArayanti - ardhe mAMse viSaM prakSipAmaH tato mayIyebhyo dAsyAmaH, tato'smAkaM subaha gomAhiSaM bhAgenAgamisadhyati, madhIyA api evameva saMpradhArayanti evaM tairviSaM prakSiptam, AdityaJcAstaM gataH, tau bhrAtarau na muktI, itare parasparaM viSasaMyuktena madyamAMsenopamuktena mRtAH, mRtvA ca kugatiM gatAH, itarau iha paraloke ca sukhabhAginau jAtau, evaM tAvat jihvendriyadame, evaM zeSeSvapIndriyeSu, AtmA dAntaH sukhI bhavati asmin loke paratra ca // niryuktiH [64...] For Fans Only ~ 107~ adhyayanam 1 / / 52 / / www.janbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||16|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||16|| evaM sesesupi iMdiesu, 'appA daMto suhI hoi, assi loe parattha ya' iti sUtrArthaH // 15 // kiM punaH paribhAvayanAtmAnaM damayedityAha varaM me appA daMto, saMjameNa taveNa ya / mA'haM parehiM dammaMto, baMdhaNehi vahehi ya ||16||(suutrm) vyAkhyA-'vara' pradhAnaM 'me' mayA 'AtmA' abhihitarUpastadAdhArarUpo yA dehaH, 'dAnta' iti damaM grAhitaH asamaasaceSTAto vyAvartitaH, kena hetunA ?-'saMyamena paJcAzravaviramaNAdinA, 'tapasA ca' anazanAdinA, cazabdo dvayorapyanapekSitAyAM muktihetutAvirahAt parasparasApekSatAsUcanArthaH samyagjJAnasamuccayArtho vA, viparyaye doSada-paTI zanAyAha-'mA' prAgvat , 'aham' ityAtmanirdezaH, 'paraiH' AtmavyatiriktaH 'dammaMto'tti ArSatvAddamitaH, kaiH'bandhanaH vardhAdiviracitamayUravandhAdibhiH 'vadhaizca' latAlakuTAditADanaiH,atrodAharaNaM seyaNao gaMdhahatthI-aDabIe hatthijUhaM mahalaM parivasai, tatva jUhavatI jAe jAe gayakalabhae viNAsei, tatthegA kariNI AvaNNasattA ciMtei-jaila kahaMci gayakalabhato jAyai, so'vi eteNa viNAsijihittikAuM laMgatI osarai, jUdAhiyeNa jUhe chubbhai, puNo | 1 secanako gandhahastI, aTavyAM hastiyUthaM mahat parivasati, tatra bUthapatirjAtAna jAtAna gajakalabhakAna binAzayati, tatraikA kariNI ApannasattvA cintayati-yadi kathaJcidU gajakalabhako jAyate (janiSyate) so'pyetena vinarakSyate itikRtvA zanaiH zanaiH(khajantI)avasarpati, yUthAdhipena yUthe kSipyate, punarapasarpati, tato dvitIyatRtIyadivase yUthena milati, tata ekamRNyAnamapadaM dRSTaM, sA tatrAzritA, paricitAzcAnayA dIpa anukrama [16] LEARCACANCYCLCCA muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 108~
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||16|| niyukti: [64...] (43) uttarAdhya. adhyayanam prata bRhadvRttiH // 53 // sUtrAMka ||16|| osarai, tAhe vitiyatatiyadivase jUheNa milai, tAhe egaM risiAsamapayaM diTuM, sA tattha allINA saMvaNiyA ya aNAe risao, sA pasUyA gayakalahaM, so tehiM risikumArahiM sahio pupphArAmaM siMcai, seyaNautti se nAma kayaM, vayattho jAto, jUhaM davaNa jUhapatiM hetUNa jUhaMNa paDivaNNa, gaMtUNa ya aNeNa so Asamo viNAsito. 'no annAvi kAvi evaM kAhititti / tAhe te risito rusiyA, pupphaphalagahiyapANI seNiyassa raNNo sayAsaM ubagayA, kahiyaM ca'Nehi-eriso savalakSaNasaMpuNNo gaMdhahatthI seyaNato NAma, seNio hathigahaNAya gato, so ya hatthI devayAe parigahito, tAhe(e) ohiNA AbhoiyaM-jahA avassa eso gheppati, tAhe tAe so bhaNNai-putta ! baraM te appA daMto, Na ya'si parehiM daMmato baMdhaNehiM vahehi ya, so evaM bhaNio sayameva rattIe gaMtaNa AlANakhabhaM assito|| 1aSayaH, sA prasUtA gajakalabha, sataiH kapikumAraiH sahita: puSpArAmaM siJcati, secanaka iti tasya nAma kata, vayaHstho jAtaH, yUthaM rahA yUthapati hatvA yUthamanena pratipanna, gatvA cAnena sa Azramo vinAzitaH, mA anyA'pi kA'pyevaM kArthIditi / tataste RSayo ruSTAH, pANigRhItapuSpaphalAH zreNikasya rAjJaH sakAzamupagatAH, kathitaM caimiH-IdRzaH sarvalakSaNasaMpUrNo gandhahastI secanako nAma, zreNiko hastigrahaNAya gataH, sa ca hastI devatayA parigRhItaH, tataH (tayA) avadhinA AbhogitaM (avalokita)-yathA avazyamepo prahISyate, tatastayA sa bhaNyateputra ! varaM sava (vayA) AtmA dAntaH, na cAsi parairdamyamAno bandhanairvadhaizca, sa evaM bhaNitaH svayameva rAtrAvAgatyAlAnastambhamAzritaH / CAR dIpa anukrama [16] // 53 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 109~
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/gAthA ||17|| niyukti: [64...] (43) REAK prata sUtrAMka ||17|| yathA hi asya svayaMdamanAnmahAguNaH tathA muktyarthino'pi viziSTanirjarAtaH, itarathA tvakAmanirjarAto na tatheti sUtrArthaH // 16 // gurvanuvRttyAtmakaM pratirUpavinayamAhapaDiNIyaM ca buddhANaM, vAyA aduva kmmunnaa|aavi vA jaivA rahasse, neva kujA kayAivi ||17||(suutrm) | vyAkhyA-'pratpanIkam ' iti pratikUlaM, caH pUraNe, ceSTitamityupaskAraH, bhAvapradhAnatyAdvA nirdezasya pratsanIkatvaM, keSAm ?-'buddhAnAm' avagatavastutattvAnAM gurUNAmitiyAvat , kayA ?-vAcA, kiM tvamapi kiJcijAnIpe ? ityevaMrUpayA viparItaprarUpaNAyAM preritastvayaivaitaditvamasmAkaM prarUpitamityAdyAtmikayA bA, athavA 'karmaNA' saMstArakAtikramaNakaracaraNasaMsparzanAdinA 'AviH' janasamakSaM prakAzadeza itiyAvat , yadivA 'rahasye viviktopAzrayAdI 'na' iti niSedhe 'evaH' avadhAraNe, sa ca 'zatrorapi guNA prAyAH, doSA vAcyA gurorapI'ti kumatanirAkaraNArthaH, kuryAt' iti vidadhyAt , 'kadAcit ' paruSabhASaNAdAvapi iti sUtrArthaH // 17 // punaH zuzrUpaNAtmakaM tamevAha-15 Na pakkhaoNa purao, va kiccANa pitttto| na juje uruNA Uru, sayaNe Na paDissuNe ||18||(suutrm) | vyAkhyA-'na pakSataH' dakSiNAdipakSamAzritya, upavizediti sarvatropaskAraH, tathopavezane tatpanisamAvezataH tatsAmyApAdanenAvinayabhAvAt , gurorapi vakrAvalokane skandhakandharAdivAdhAsambhavAt , na 'purataH' agrataH, tatra dIpa anukrama [17] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~110~
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||18|| dIpa anukrama [82] uttarAdhya. vRttiH // 54 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||18|| adhyayanaM [1], vanda kajanasya guruvadanAnavalokanAdinA'prItibhAvAt, 'naiva' iti pUrvavat, kRtiH-vandanakaM tadarddhanti kRtyAH 'daNDAditvAd yapratyayaH' te cArthAdAcAryAdayasteSAM 'pRSThataH' pRSThadezamAzritya dvayorapi mukhAdarzane tathAvidharasavattA'bhAvAdidoSasaMbhavAt, 'na yujyAt ' na saGghaTTayed atyAsannopavezAdibhiH, 'uruNA' AtmIyena, 'uruM' kRtyasambandhinaM, | tathAkaraNe'tyantAvinayasambhavAt upalakSaNaM caitat zeSAGgasparzaparihArasya, 'zayane' zayyAyAM zayita AsIno veti zeSaH kimityAha-na pratizRNuyAt, kimuktaM bhavati ?-kadAcicchayyAgato guruNA''kArita ukto vA laM prati na tathAsthita evAvajJayA kurma evamityAdivacanataH pratijAnIyAt kintu guruvacanasamanantarameva sambhrAntacetA vinayaviracitakUrAJjaliH samIpamAgatya pAdapatanapurassaramanugRhIto'hamiti manyamAno bhagavannicchAmo'nuziSTimiti vadediti sUtrArthaH // 18 // punakhamevAha Education intimation neva pahatthiyaM kujjA, pakkhapiMDaM va sNje| pAe paisArie vAvi, na ciTThe guruNaMtie ||19|| sUtram ) vyAkhyA - naiva 'paryastikAM' jAnujaGghoparivatraveSTanA''tmikAM kuryAt, 'pakSapiNDaM yA' vAyakAyapiNDAtmakaM, 'saMyataH' sAdhuH, tathA pAdau prasArayet vA'pi naiva, vA samuccayArthaH, apiH kiM punarita ito vikSipediti nidarzanArthaH, anyatha-' na tiSThet ' nA''sIta, ka 1-gurUNAmantike iti, prakramAdatisannidhau, kintUcitadeza eva, anya1 pasAre to vASi pra0 / niryukti: [64...] For Fans Only ~111~ adhyayanam 1 // 54 // wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -]/ gAthA ||19|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||19|| thA'vinayadoSasambhavAt , athavA 'pAe pasArie vAvitti pAThAt pAdau prasAritau vA'pi, kRtveti zeSaH, ekArasyAlAkSaNikatvAt prasArya vA na tiSThedgurUNAmantike ucitapradeze'pIti, upalakSaNaM caitaddaNDapAdikA'vaSTambhAdInAmiti satrArthaH // 19 // punaH pratizravaNavidhimeva savizeSamAha AyariehiM vAhito, tusiNIo Na kyaaivi| pasAyaTTI niyAgaTTI, uvaciTTha guruM syaa||20||(suutrm) vyAkhyA-'AcAryaiH upalakSaNatvAdupAdhyAyAdibhiH 'vAhito ti vyAhRtaH-zabditaH 'tusiNIo'tti tUSNIkaH tUSNIzIlaH 'na kadAcidapi' glAnAdyavasthAyAmapi, bhavediti gamyate, kintu-'dhanyasyopari nipatatyahitasamAcaraNa-1& dharmaniryApI / guruvadanamalayanisRto vcnrsshcndnsprshH||1|| iti prasAdo'yaM yadanyasadbhAve'pi mAmAdizanti gurava iti prekSitum-AlocituM zIlamasyeti prasAdaprekSI, pAThAntarataH 'prasAdArthI' vA guruparitoSAbhilASI 'NiyAgaTThI ti pUrvavat , 'upatiSTheta' mastakenAbhivanda ityAdi badan savinayamupasappet , guruM 'sadA' sarvakAlamiti sUtrArthaH // 20 // tathAAlavaMte lavaMte vA, Na NisIjA kyaaivi| caittA AsaNaM dhIro, jao jattaM pddissunne||21|| (sUtram) vyAkhyA-AGiti Ipalapati-vadati 'lapati vA' vAraM vAramanekadhA vA'bhidadhati 'na niSIdet' na niSaNNo dIpa anukrama [19] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~112~
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||21|| dIpa anukrama [21] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||21|| Education intam adhyayanaM [1], uttarAdhya. bhavet, 'kadAcidapi' vyAkhyAnAdinA vyAkulatAyAmapi, kintu ? ' tyaktvA' apahAya 'AsanaM' pAdapuNDanAdi, dhiyA rAjate dhIraH, akSobhyo vA parapahAdibhiH, 'yata' iti yato yatnavAn 'jataM' ti prAkRtatvAdvindulope tasya ca dvitve bRhadvRttiH 1 yadurava Adizanti tat 'pratizRNuyAt' avazyavidheyatayA abhyupagaccheditiyAvat, yadvA yata iti yatra guravaH, tatra gatveti gamyate, 'yAtrA' saMyamayAtrAM prastAvAd gurUpadiSTAM pratizRNuyAditi sUtrArthaH // 21 // punaH pratirUpavinayamevA''ha // 55 // niryukti: [64...] AsaNagao Na pucchijjA, Neva sijAgao kyaa| AgammukkuDuo saMto, pucchijA paMjalI gaDe ||22|| (sUtram) vyAkhyA- 'AsanagataH' iti AsanAsIno na pRcchet, sUtrAdikamiti gamyate naiva 'zayyAgata' iti saMstArakasthitaH, tathAvidhAvasthAM vinetyupaskAraH, 'kadAcidapi bahuzrutatve'pi kimuktaM bhavati ? - bahuzrutenApi saMzaye sati na na praSTavyaM pRcchatA'pi nAvajJayA, sadA guruvinayasthAnatikramaNIyatvAt tathA cA''gamaH - "jahAMhijaggI jalaNaM namase, NANA huImaMtapayAhisitaM / evAyariyaM upaciTThaejA, anaMtaNANovagao'vi saMto // 1 // kiM tarhi kuryA - dillAha- 'Agamya' gurvantikamela 'utkuTuka' iti muktAsanaH kAraNato vA pAdapuJchanAdigataH san zAnto vA 'pRcchet' paryanuyuJjIta, sUtrAdikamitIhApi gamyate, prakarSeNa- antaH prItyAtmakena kRto vihito'JjaliH - ubhayakaramI1 yathA''hitAgniM namasyati nAnAhutimantrapadAbhiSiktam / evamAcAryamupatiSThetAnanyajJAnopagato'pi san // 1 // For at Use Only ~113~ adhyayanam // 55 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||22|| niyukti : [64...] (43) prata sUtrAMka ||22|| lanAtmako'neneti prakRtAJjaliH, prAkRtatvAca kRtazabdasya paranipAtaH, 'paMjaliuDa'tti pAThe ca prakRSTaM-bhAvAnvitatayA'alipuTamasyeti prAJjalipuTa iti sUtrArthaH / / 22 // IdRzasya ziSyasya guruNA yat kRtyaM tadAha evaM viNayajuttassa,sutaM atthaM tadubhayaM / pucchamANassa sissassa, vAgarija jahAsuyaM ||23||(suutrm) vyAkhyA-'evam' ityuktaprakAreNa 'vinayayuktasya' vinayAnvitasya 'sUtra' kAlikotkAlikAdi 'artha ca tasyaivAbhidheyaM tadubhayaM' sUtrArthobhayaM 'pRcchataH' jIpsataH 'ziSyasya' khayaMdIkSitasyopasampannasya vA 'vyAgRNIyAt' vividhamamivyAptyA'bhidadhyAt nyAkuryAdvA prakaTayet, yathA-yena prakAreNa zrutam-AkarNitaM, gurubhya iti gamyate, na tu khabuddhyaivotprekSitamityabhiprAyaH, anena ca-'AyAre suyaviNae vikkhivaNe ceva hoi boddhace / dosassa ya nigyAe / jAviNae cauhesa paDipattI // 1 // " ityAgamAbhihitacaturvidhAcAryavinayAntargatasya 'muttaM atthaM ca tahA hiyakara NimassesayaM ca vAei / eso cauviho khalu muyaviNao hoi NAyaco // 1 // sutaM gAheti ujutto atthaM ca suNA-1 1 AcAre zrutavinaye vikSepaNe vaiva bhavati boddhavyaH / doSasya ca niryAte vinaye caturdhevA pratipattiH // 11 // 2 sUtramartha ca tathA hitakara niHzeSaM ca vAcayati / eSa caturvidhaH khalu zrutabinayo bhavati jJAtavyaH // 1 // sUtra bAhayatyudyukto'rtha ca Avayati prayatnena / yadyasya bhavati / 4 yogyaM pariNAmyAdi (Abhitya) tattu zrutam // 2 // nizzeSamaparizeSaM yAvatsamAnaM ca tAbaDAcayati / epa zrutavinayaH skhalu nirdiSTaH pUrvasUribhiH // 3 // dIpa anukrama [22] 56 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~114~
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||23|| dIpa anukrama [23] uttarAdhya. bRhadvRttiH / / 56 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||23|| adhyayanaM [1], bae payatteNaM / jaM jassa hoi jogaM pariNAmagamAi taM tu suyaM // 2 // nissesamaparisesaM jAva samattaM ca tAva vAei / eso suyaviNao khalu nidiTTho putrasUrIhiM // 3 // ityAdyAgamAbhihitasya zrutavinayasya sAkSAdabhidhAnaM, yaca vinayaM prAduSkariSyAmIti pratijJAya 'acmudvANaM aMjali' tathA 'daMsaNaNANacarite' ityAdinA grantheneSa na tasya zuddhakharUpAbhidhAnaM, kintu 'NisaMte siyA amuharI' ityAdi liGantAdipadairupadezarUpatayA tadapi prasaGgata eva yathAyoga|mAcArya vinayopadarzanaparamiti bhAvanIyamiti sUtrArthaH // 23 // punaH ziSyasya vAgvinayamAha - Education intimational musaM parihare bhikkhU na ya ohAriNIM ve| bhAsAdosaM parihare, mAyaM ca vajjae sayA ||24|| (sUtram) vyAkhyA - 'mRSA' ityasatyaM bhUtanivAdi 'pariharet' sarvaprakAramapi tyajet bhikSuH, 'na ca' naiva 'avadhAraNI' gamyamAnatvAd vAcaM gamiSyAma eva vakSyAma eva ityevamAdyavadhAraNAtmikAM 'vadet' bhASeta, kiMbahunA ? 'bhASAdopam' azeSamapi vAgradUSaNaM sAvadhAnumodanAdikaM pariharet, na ca kAraNocchedaM vinA kAryoccheda ityAha-mAyAM, cazabdAt krodhAdIMzca taddhetUna varjayet 'sadA' sarvakAlamiti sUtrArthaH // 24 // kiJca niryuktiH [64...] vija puTTo sAvaLaM, na niraTuM na mammayaM / appaNaTThA paraTThA vA, ubhayassaMtareNa vA // 25 // (sUtram) vyAkhyA- 'na lapet' na vadet 'pRSTa' iti paryanuyuktaH 'sAvadyaM' sapApaM na 'nirartham' arthavirahitaM dazadADimAdi For P ~ 115~ adhyayanam 1 // 56 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH org
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||25|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||23|| eSa vandhyAmuto yAtItyAdi vA 'na' naiva, mriyate'nena rAjAdiviruddhenocAriteneti marma tadgacchati vAcakatayeti marmagaM, 8 vacana miti sarvatra zeSaH, atisaklezotpAdakatvAt tasyA , atrAha ca-"taheve kANaM kANatti, paMDagaM paMDagatti vA havAhiyaM vAvi rogitti, teNaM corosi no vae // 1 // eeNa'paNeNa aTeNaM, paro jeNuvahammaI / AyArabhAvadosaNNU , paNa taM bhAseja paNNavaM // 2 // " 'AtmArtham ' AtmaprayojanaM 'parArtha vA paraprayojanam 'ubhayassa'tti AtmanaH parasya ca, prayojanamiti gamyate 'aMtareNa vatti vinA vA prayojanamityapaskAraH, bhASAdoSa pariharedityanenaiva gate pRSTaviSa-| yatvAdasyApaunaruktyaM, yadvA bhASAdopo jakAramakArAdireva tatra gRhyata iti na doSaH, sUtradvayena cAnena vAgguptyamidhAnatazcAritravinaya ukta iti sUtrArthaH // 25 // itthaM khagatadoSaparihAramabhidhAyopAdhikRtadopaparihAramAhasamaresu agAresuM, gihasaMdhisu amahApahesu / ego egitthIe saddhiM, neva ciTTena saMlave // 26 // (sUtram) | vyAkhyA-'samareSu' kharakuTIpu, tathA ca pUrNikRt-'samairaM nAma jattha helA loyArA kammaM kareMti' upalakSaNa vAdasyAnyepyapi nIcAspadeSu 'agAreSu' gRheSu 'gRhasandhiSu ca gRhadvayAntarAleSu ca 'mahApatheSu' rAjamArgAdI, |kimityAha-'ekaH' asahAyaH ekA-asahAyA sA cAsau strI ca ekarI tayA 'sAI' saha 'naiva tiSThet ' arsala 1 tathaiva kANaM kANa iti, paNDakaM paNDaka iti vA / vyAdhimantaM vA'pi rogI iti, senaM caura iti no vadeta ||shaa etenAnyenArthena, paye dAyenopahanyate / AdhArabhAvadoSajJo, na tadbhASeta prajJAvAn // 2 // 2 samaraM nAma thatrAvastAt lohakArAH pharma kurvanti / dIpa anukrama [23] - muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~116~
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||26|| dIpa anukrama [26] uttarAdhya. bRhadvRtti: "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||26|| adhyayanaM [1], // 57 // panneva corddhasthAnastho na bhavet, 'na saMlapet' na tayaiva saha saMbhASaM kuryAt, atyantaduSTatodbhAvanaparaM caikagrahaNam, anyathA sasahAyasyApi sasahAyayA api ca striyA sahAvasthAnaM sambhASaNaM caivaMvidhAspadeSu doSAyaiva, pravacanamAlinyAdidopasambhavAt, athavA samamaribhirvartanta iti samarA dravyato janasaMhArakAriNaH saMgrAmAH bhAvAttu strINAmari8 bhUtasyAt jJAnAdijIvakhatattvaghAtinaH tAsAmeva yA dRSTisambandhAH, tatreha bhAvasamarairadhikAraH, saptamI ceyaM, tato'yaM bhAvArtha:- dravyasamarA hi na syurapi prANApahAriNaH, bhAvasamarAstu jJAnAdibhAvaprANApahAriNa eva, vizeSatastvekA kitAyAM, tata evameteSvapi dAruNeSu bhAvasamareSu satsu naika ekatriyA sArddhamagArAdiSu tiSThet saMlapedvA, anenApi cAritravinaya evoktaH, upadezAdhikArAca na paunaruktyam evamanyatrApi bhAvanIyamiti sUtrArthaH // 26 // kadAcit skhalite ca gurubhiH zikSito yatkuryAt tadevAha - jaM me buddhANusAsaMti, sIeNa pharuseNa vA / mama lAbhutti pehAe, payao ya (taM) paDissuNe // 27 // (sUtram ) vyAkhyA -- yanmAM buddhA 'anuzAsanti' zikSAM grAhayanti 'zItena' sopacAravacasA, 'zIlena ve'ti pAThaH, tatra zIlaM mahAvratAdi upacArAttajjanakaM vaco'pi zIlaM tena, yahA 'zIla samAdhI' tataH zIlena- samAdhAnakAriNA-bhadra ! bhavAdRzAmidamanucitamityAdinA, 'paruSeNa' karkazena, ubhayatra vacaseti gamyate, tat 'pratizRNuyAt' vidheyatayA aGgIkuryAdityuttareNa sambandhaH, kimabhisandhAyetyAha-mama 'lAbhaH' aprAptArthaprAptirUpaH, yanmAmanAcArakAriNamamI zAsa Education Intamational For Fans Only niryuktiH [64...] ~ 117~ adhyayanam // 57 // www.incibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||27|| niyukti : [64...] (43) prata sUtrAMka ||27|| pantIti 'pehAetti' ekArasthAlAkSaNikatvAt prekSya-Alocya prekSayA vA evaMvidhabuddhyA 'payato'tti prayataH-prayatna vAn , padato vA-tathAvidhAnusmaryamANasUtrAlApakAditi sUtrArthaH // 27 // kimiha paratra cAtyantopakAri guruva|canamapi kasyacidanyathA sambhavati ?, yenaivamupadizyate ityAha aNusAsaNamovAyaM, dukkaDassa ya peraNaM / hiyaM taM mannae panno, vessaM bhavai asaahunno|| 28 // (sUtram ) | vyAkhyA-'anuzAsanam' uktarUpam 'ovAya ti upAye-mRduparuSabhASaNAdI bhavamopAya, yadvA 'obAyaMti' sUtratvAt upapatanamupapAtaH-samIpabhavanaM tatra bhavamopapAtaM-gurusaMstArAstaraNavizrAmaNAdikRtyaM 'duSkRtasya ca' kutsitAcaritasya preraNaM-hA ! kimidamitthamAcaritamityAdyAtmakaM, guruvihitamiti gamyate, 'hitam' ihaparalokopakAri, tadityanuzAsanAdi manyate 'prAjJaH' prajJAyAn dveSyaM dvepotpAdakaM bhavati' jAyate, kasya ?-'asAdhoH' apagatabhAvasAdhutvasya, tadanenAsAdhorguruvacanasyApyanyathAtvasambhava ukta iti sUtrArthaH / / 28 // amumevArtha vyaktIkartumAhahiyaM vigayabhayA buddhA, pharusamappaNusAsaNaM / vessaM taM hoi mUDhANaM, khaMtisuddhikaraM payaM // 29 // (sUtram) | vyAkhyA-'hitaM' pathyaM 'vigatabhayAH' saptabhayarahitAH 'buddhAH' avagatatattvAH, manyanta iti zeSaH, 'paruSamapi' karkazamapi, anuzAsanaM ziSyANAM guruvihitamiti prakramaH, 'dveSya' dveSotpAdi 'tad' ityanuzAsanaM bhavati 'mUDhAnAm | dIpa anukrama [27] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~118~
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||29|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||29|| uttarAdhya ajJAnAnAM, kSAnti:-kSamA zuddhiH-AzayavizuddhatA satkaraNaM, yadvA-kSAnteH zuddhiH-nirmalatA zAntizuddhisatkaram , adhyayanam bRhadvRttiH amuDhAnAM vizeSataH kSAntihetutvAd gurvanuzAsanasya, mArdavAdizuddhikaratvopalakSaNaM caitad, ata eva padyate-gamyate / guNaijJonAdibhiriti padaM-jJAnAdiguNasthAnamityarthaH, athavA-paruSamapItsapizabdo bhinnakramaH, tatazca hitamapyAyatyAM // 58 // |vigatabhayAd 'buddhAd' AcAryAdeH, utpannamiti zeSaH, paruSaM yacchutyasukhadamanuzAsanaM, tatkimityAha-dveSyaM tadbhavati mUDhAnAM, zeSa prAgvaditi sUtrArthaH // 29 // punarvinayamevAhaAsaNe uvaciTThijjA, anucce'kukura thire / apputthAI nirutthAI, nisIjA appakukuI // 30 // (sUtram) vyAkhyA-Asana' pIThAdi varSA Rtubaddhe tu pAdapugchanaM tatra pIThAdI 'upatiSThet' upavizet , 'anuce| dravyato nIce bhAvatastvalpamUlyAdI, gurvAsanAt iti gamyate, 'akukace' aspandamAne, na tu tinizaphalakabat ki|zcicalati, tasya zRGgArAGgatvAt , 'sthire' samapAdapratiSThitatayA nizcale, anyathA sattvavirAdhanAsambhavAt, idRzya4pyAsane alpamutthAtuM zIlamaskheti alpotthAyI, prayojane'pi na punaH punarutthAnazIla, nirutthAyIna nimittaM, // 58 // dAvinotthAnazIlaH, ubhayatrAnyathA'navasthitatvasambhavAt , evaMvidhazca kimityAha-nipIdet' AsIta, 'appaku-II kui' ti alpaspandanaH, karAdibhiralpameva calan , yadvA-alpazabdo'bhAvAbhidhAyI, tatazcAlapam-asat , kukku dIpa anukrama [29] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~119~
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||30|| dIpa anukrama [30] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||30|| adhyayanaM [1], Education intemational yaMti kaulkucaM- karacaraNabhrUbhramaNAdyasa ceSTAtmakamasyetyalpakautkucaH, anenApyaupacArikavinayaH prakArAntareNokta iti sUtrArthaH // 30 // samprati caraNakaraNavinayAtmikAmeSaNAsamitimAha-arr kkhime bhikkhU, kAleNa ya paDikkame / akAlaM ca vivajittA, kAle kAlaM samAyare // 31 // (sUtram ) vyAkhyA- 'kAle ' ti saptamyarthe tRtIyA, kAle prastAve 'niSkrAmet' gacchet bhikSuH, akAlanirgame AtmaklAmanAdidoSasambhavAt tathA kAlena ca 'pratikrAmet' pratinivartteta, bhikSATanAditi zeSaH, idamuktaM bhavati - alAbhe'pi - jalAbhoti na soijA, tavotti ahiyAsae' iti samayamanusmaran, alpaM mayA labdhaM na labdhaM veti lAbhArthI nATajJeva tiSThet kimityevamata Aha- 'akAla' tattatkriyAyA asamayaM ceti, yasmAdviparyayakAle prastAve pratyuprekSaNAdisambandhini 'kAlamiti tattatkAlocitaM kriyAkANDaM 'samAcaret kuryAt, anyathA kRSIvala kRSIkriyAyA | ivAbhimataphalopalambhAsambhava iti garbhArthaH, anena ca kAlaniSkramaNAdI heturuktaH, prasaGgAt zeSakriyAviSayatayA vA neyaM, samucayArthazca tadA cazabda iti sUtrArthaH // 31 // nirgatazca yatkuryAttadAha parivADie Na ciTTijA, bhikkhU dattesaNaM cre| paDirUveNa esiptA, miyaM kAleNa bhakkhae // 32 // (sUtram) vyAkhyA 'paripATI' gRhapatiH, tasyAM 'na tichet na paGkisthagRhabhikSopAdAnAyaikatrAvasthito bhavati, tatra 1 alAbha iti na zocet tapa ityadhyAsIta / For Fans Only niryuktiH [64...] ~ 120~ www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||32|| niyukti: [64...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 59 // prata sUtrAMka ||32|| dAyakadoSA'navagamaprasaGgAt , yadvA-paGktyAM -moktumupaviSTapuruSAdisambandhinyAM na tiSThet , aprItyadRSTakalyANatAdi- adhyayanam doSasambhavAt , kiJca ? 'bhikSuH' yatiH, dattaM-dAnaM tasmin gRhiNA dIyamAne 'eSaNAM' tadgatadoSAnveSaNAtmikA 'caret ' Aseveta, 'caratiH AsevAyAmapi varttate' iti vacanAt , anena grahaNaiSaNoktA, kiM vidhAya dattaSaNAM caret ?-'pratirUpeNa' pradhAnena rUpeNeti gamyate, yavA-pratipratibimba cirantanamunInAM yadrUpaM tena, ubhayatra patadgrahAdidhAraNAtmakena sakalAnyadhArmikavilakSaNena, na tu 'vakhaM chatra chAtraM pAtraM yaSTiM ca varjayed bhikSuH / veSeNa parikareNa ca kiyatA'pi vinA na bhikSA'pi // 1 // ' ityAdivacanAkarNanAd vibhUSaNAtmakenaipayitvA,anena ca gaveSaNAvidhiruktaH, grAsaipaNAvidhimAha-'mitaM' parimitamatibhojanAt khAdhyAyavidhAtAdibahudoSasaMbhavAt , 'kAlena' iti- NamokAreNa pArittA, karitA jinnsNthvN| sajjhAyaM paTTavittA NaM, vIsameja khaNaM muNI // 1 // ' ityAdyAgamoktaprastAvenAdrutAvilambitarUpeNa vA 'bhakSayet' bhuJjIteti sUtrArthaH // 32 // yatrAnyabhikSukAsaMbhavastatra bidhiruktaH, yatra tu purA''yAtAnyabhikSukasambhavastatra vidhimAha nAidUre aNAsapaNe,nannesiM ckkhuphaaso| ego ciTreja bhattaTralaMbittA taM nikkme||33||(suutrm) vyAkhyA-'nAtidUraM' suvavyatyayAt nAtidUre-ativiprakarSavati deze, tiSThediti sambandhaH, tatra ca tannirgamAvasthA-16 1 namaskAreNa pArayitvA kRtvA (ca) jinasaMtavam / svAdhyAyaM prasthApya vizrAmyen kSaNaM muniH / / 1 // dIpa anukrama [32] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~121~
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||33|| niyukti : [64...] (43) prata sUtrAMka ||33|| nAnavagamaprasAd eSaNAzuddhaSasambhavAca, tathA 'aNAsapaNe'tti prasajyapratiSedhArthatvAt namo'nAsanne prastAvAnnAti-31 nikaTavartini bhUbhAge tiSThet , tatra purApraviSTAparabhikSukAprItiprasakteH 'nAnyeSAM' bhikSukApekSayA pareSAM gRhasthAnAM |'cakSuHsparzata' iti saptamyarthe tasiH, tataH cakSuHsparza-dRggocare cakSuHsparzago vA dRggocaragataH 'tiSThet ' AsIta,12 kintu viviktapradezastho yathA na gRhiNo vidanti,yaduta-eSa bhikSuko niSkramaNaM pratIkSata iti,tathA ego'tti kima-13 mI mama purataH praviSTA iti tadupari dveSarahitaH 'bhaktA' bhojananimittaM, na ca 'laMpitta'tti ulathya, 'tam' iti | bhikSukam , 'atikrAmet' pravizet , tatrApi saidaprItyapavAdAdisambhavAd / iha ca mitaM kAlena bhakSayediti bhojana-1 mabhidhAya yatpunarbhikSATanAbhidhAnaM tat glAnAdinimittaM svayaM vA bubhukSAvedanIyamasahiSNoH punarbhamaNamapi na dopA-ra yeti jJApanArtham , uktaM ca--"jaba teNa na saMthare / tao kAraNamuppaNNe,bhattapANaM gvese||1||"ityaadi, suutraarthH||33|| punastadgatavidhimevAbhidhitsurAha nAiucce nAinIe, nAsanne naaiduuro| phAsuyaM parakaDaM piMDaM, paDigAhijja sNje||34|| (sUtram) vyAkhyA-'nAtyucce' prAsAdoparibhUmikAdau nIce vA-bhUmigRhAdau, tatra tadutkSepanikSepanirIkSaNAsambhavAd dAyakApAyasambhavAca, yadvA 'nAtyucaH' uccasthAnasthitatvena UkRtakandharatayA vA dravyato bhAvatastvaho / ahaM 1 yadi tena na saMstaret / tataH kAraNa utpanne, bhaktapAnaM gaveSayen // 1 // dIpa anukrama [33] %24 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~122~
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||38|| dIpa anukrama [34] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 60 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||34|| adhyayanaM [1], Education infamational labdhimAniti madAdhmAtamAnasaH, nIco'tyantAvanatakandharo nimnasthAnasthito vA dravyataH bhAvatastu na mayA'dya ki Jcit kuto'pyavAsamiti dainyavAn, ubhayatra vA samuccaye, tathA 'nAsanne' samIpavartini 'nAtidUre' ativiprakarSavati pradeze sthita iti gamyate, yathAyogaM jugupsAzaGkaSaNAzuddhayasambhavAdayo doSAH, athavA ata eva nAsanno nAtidU ragaH, pragatA asava iti sUtratvena matulopAdasumantaH - sahajasaMsakkijanmAno yasmAt tat prAyukaM, pareNa gRhiNAsstmArthaM parArthe vA kRtaM- nirvarttitaM parakRtaM, kiM tat ? - piNDas' AhAraM 'pratigRhIyAt ' svIkuryAt, 'saMyataH' yatiriti sUtrArthaH // 34 // itthaM sUtradvayena gaveSaNAgrahaNaiSaNAviSayaM vidhimuktvA prAsaipaNAvidhimAha appapAostrate vA, paDicchanne ya saMbuDe / samayaM saMjao bhuMje, jayaM apparisADiyaM // 35 // (sUtram) vyAkhyA -- alpazabdo'bhAvAbhidhAyI, tathehApi sUtratvena matvarthIyalopAt prANAH prANinastatazcAlpA- avidyamAnAH prANAH prANino yasmiMstadalpaprANaM tasmin avasthitAgantukajantuvirahite, upAzrayAdAviti gamyate, tathA alpAni - avidyamAnAni bIjAni - zAlyAdIni yasmiMstadalpavIjaM tasmin upalakSaNatvAzcAsya sakalaikendriyavirahite, nanu cAlpaprANa ityukte alpavIja iti gatArtha, bIjAnAmapi prANatvAd, ucyate, mukhanAsikAbhyAM yo nirgacchati vAyuH sa eveha loke rUDhitaH prANo gRhyate, ayaM ca dvIndriyAdInAmeva saMbhavati, na bIjAdyekendriyANAmiti kathaM gatArthatA ?, tatrApi 'praticchanne' upariprAvaraNAnvite, anyathA sampAtimasatvasampAtasambhavAt 'saMvRte' pArzvataH For FPs Use Only niryuktiH [64...] ~ 123~ adhyayanam 1 // 60 // www.pincibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1 / gAthA ||35|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||35|| | kaTakuTyAdinA saGkaTadvAre, aTavyAM kuDaGgAdiSu vA, anyathA dInAdiyAcane dAnAdAnayoH puNyavandhapradveSAdidarzanAt, saMvRto vA sakalAzrayaviramaNAt , 'samakam ' anyaiH saha, na tvekAkyeva rasalampaTatayA samUhAsahiSNutayA vA, atrAha ca-"sAhavo to ciyatteNaM, nimaMtija jhkm| jai tattha koi icchejA, tehiM saddhiM tu bhuMjae ||1||'tti, gacchasthitasAmAcArI ceyaM gacchasyaiva jinakalpikAdInAmapi mUlatvakhyApanAyoktA, uktaM hi-'gacche thiya nimmA o' ityAdi, yadvA 'samaya'ti samameva samakaM-sarasavirasAdiSvabhiSvaGgAdivizeSarahitaM, samyag yataH saMyataH yatirityarthaH, 'bhuJjIta' aznIyAt 'jaya'ti yatamAnaH 'apparisADiya'ti parisATavirahitamiti sUtrArthaH // 35 // yaduktaM 'yatamAna iti, tatra bAgyatanAmAhasukaDaMti supakkaMti, suchinnaM suhaDe maDe / suniTThie sulavitti, sAvajaM vajae muNI // 36 // (sUtram) | vyAkhyA-'sukRtaM' suSTu nirvartitamannAdi 'supakkaM' ghRtapUrNAdi, 'itiH' ubhayatra pradarzane, 'succhinnaM' zAkapatrAdi 'suhata zAkapatrAdetiktatvAdi ghRtAdi vA sUpavilepikAdInAM, tathA 'maDe'tti prakramAt suSTu mRtaM ghRtAyeva saktudasUpAdI, tathA suSTu niSThitamityatizayena niSThAM-rasaprakarSaparyantAtmikAM gataM, 'sulahitti sarvairapi rasAdibhiH prakAraiH / zobhanamiti, 'itiH' evaMprakArArthaH, evaMprakAramanyadapi sAvadhaM prakramAdvaco, vrjyenmuniH| yadvA-suSTu kRtaM yadanenArAtaH 1 sAdhUna tataH prItyA nimanvayet yathAkramam / yadi tatra ko'pIcchet tena sArdha tu bhujIta // 1 // 2 gaccha eva nirmAtaH. dIpa anukrama [35] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~124~
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/gAthA ||36|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||36|| uttarAdhyapratikRtaM, suThu pakkaM mAMsAzanAdi, succhinno'yaM nyagrodhapAdapAdiH, suhRtaM kadaryAdardhajAtaM, suhato vA caurAdiH, sumRto'yaMadhyayanam di pratyanIkadhigvarNAdiH, suniSThito'yaMprAsAdakUpAdiH, 'sulaTThi'tti zobhano'yaM karituragAdiriti sAmAnyenaiva sAyacaM vaco varjayenmuniH / niravayaM tu sukRtamanena dharmadhyAnAdi, supakamasya vacanavijJAnAdi, succhinnaM sneha nigaDAdi, suhRtmup||1|| karaNamaziyopazAntaye, suhataM vA karmAnIkAdi, sumRtamasya paNDitamaraNamartuH, tathA suniSThito'sau sAdhyAcAraviSaye, 'sulaDhitti zobhanamasya tapo'nuSThAnamityAdirUpaM, kAraNato vA-"payaMttapakketti va pakamAlave, payattachinnatti va chinnamAlave / payattalahetti va kammahe uyaM, pahAragADheti va gADhamAlave // 1 // " ityAptopadezAt prayatnakRtapakkAdirUpaM vadedapIti, asiMca pakSe pratirUpayogayojanAtmako vAcikavinaya ukta iti sUtrArthaH // 36 // vinaya evAdarakhyApanAya suvinItetaropadezadAnato yadgurorbhavati tadupadezayitumAhaTAramae paMDie sAsaM, hayaM bhadaM va vAhae / bAlaM sammai sAsaMto, galiassamiva vAhae // 37 // (suutrm)| vyAkhyA-'ramate' abhiratimAn bhavati, 'paNDitAn' vinItavineyAn , 'zAsat' ityAjJApayan kathaJcit pramA-1 daskhalite zikSayitvA, gururiti zeSaH, kamiva kaH ? ityAha-'hayamiva' azvamiva, kIrazam ?-bhAti bhandate vA 1prayanapaka iti yA pakamAlapet , prayatnacchinna iti vA chinnamAlapet / prayatnalaSTa iti vA karmahetukaM, prahAragADha iti vA gAThamAlapet // 1 // dIpa anukrama [36]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~125~
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||37|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||37|| bhadrasta-kalyANAvaha 'vAhakaH' azvandamaH, 'bAlam' ajJaM 'zrAmyati' khidyate zAsat , sa hi sakRdukta eva na 4 kRtyeSu pravartate, tata idaM kuru idaM ca mA kArSIrityAdi punaH punastamAjJApayan zikSayitvA, kamiva kaH? ityAha-'ga-4 lim' uktarUpamazvamiva vAhaka iti sUtrArthaH // 37 // guroH zramahetutvamudbhAvayan bAlasyAbhisandhimAha khaDDayAhiM caveDAhiM, akkosehi vahehi ya / kallANamaNusAsaMtaM, pAvadiditti mannai // 38 // (sUtram) | vyAkhyA-'khaDakAbhiH' TakkarAbhiH 'capeTAbhiH' karatalAghAtaH 'AkrozaiH' asatyabhASaNaiH 'badhaizca' daNDikAdighAtaiH, cazabdAdanyaizcaivaMprakArairduHkhahetubhiranuzAsanaprakArastamAcArya 'kalyANam' ihaparalokahitam 'anusAsantaM' zikSayantaM, pApA dRSTiH-buddhiraspeti pApadRSTiH, ayamAcArya iti manyate, yathA-pApo'yaM mAM hanti nighRNatvAt , cArakapAlakavat, paThanti ca-khaDDayA meM' ityAdi, atra vyavacchedaphalatvAd vAkyasya khaDkAdaya eva mama nAparaM kiJcit samIhitamastItyabhisandhinA kalyANamanuzAsana(ta)mAcArya pApadRSTiM manyate, yadA-vAgbhirapyanuzAstramAno'sau khaDakAdirUpA vAco manyata iti sUtrArthaH // 38 // guroratihitatvaM pracikAzayipurvinItAbhisandhimAhaputto me bhAya nAitti, sAhU kallANa mnni| pAvadiTThi u appANaM, sAsaMdAsaM va mannai ||39||(suutrm)| vyAkhyA-putro me bhrAtA jJAtiriti, atrevArthasya gamyamAnatvAt putra ivetyAdibudyA''cAryoM mAmanuzAstIti dIpa anukrama [37]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 126~
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||39|| dIpa anukrama [39] uttarAdhya. bRhadvattiH / / 62 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||39|| adhyayanaM [1], ratnamation 'sAdhuH' suziSyaH 'kalyANaM' kalyANahetumAcAryamanuzAsanaM vA manyate sa hi vivecayati ziSyaH - sauhArdAdasoM mAM zAsti, durvinItatve hi mama kimasya parihIyate ?, mamaiva tvarthabhraMza iti / bAlo'pyevaM kiM na manyata ityAha- 'pApadRSTistu' kuziSyaH punarAtmAnaM 'sAma'ti prAkRtatvAddhitAnuzAsanenApi zAsyamAnaM dAsamiva manyate yathA asau dAsavanmAmAjJApayati, tato'sya zAstrari pApadRSTitA'bhisandhireva sambhavatIti sUtrArthaH // 39 // vinayasarva| khamupadeSTumAha Na ko AyariyaM, appANaMpiNa kovae / buddhovaghAI na siyA, na siyA tottagavesae // 40 // (sUtram) vyAkhyA- 'na kopayet' na kopopetaM kuryAt, AcAryam upalakSaNatvAdaparamapi vinayArham, 'AtmAnamapi' gurubhiratiparuSabhASaNAdinA'nuziSyamANaM na kopayet kathaJcit sakopatAyAmapi 'buddhopaghAtI' AcAryopaghAtakRt 'na syAt' na bhavet tathA na syAt tudyate - vyathyate'neneti totraM - dravyataH prAjanako bhAvatastu taddoSodbhAvakatayA (vyathopajanakaM vacanameva, sad gaveSayati kimahamamISAM jAtyAdidUSakaM vacmi ? ityanveSayatIti totragaveSakaH, prakramAdurUNAM na syAditi cAdarakhyApanArthatvAnna punaruktaM, yaduktaM - buddhopaghAtI na syAttatrodAharaNaM - kazcidAcAryAdigaNiguNasampatsamanvito yugapradhAnaH prakSINaprAyakarmA''cAryo'niyatavihAritayA vihartumicchannapi parikSINajaGghAvalaH kvacidekasthAna evAvatasthe tatratyazrAvakajanena caiteSu bhagavatsu satsu tIrthaM sanAthamiti vicintayatA tadvayo'vasthAsamucitastri Forsy niryuktiH [64...] ~127~ adhyayanam 1 // 62 // wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA |4|| niyukti: [64...] (43) *% prata sUtrAMka ||40|| A4 gdhamadhurAhArAdibhiH pratidivasamupacaryate sma, tacchiSyAca gurukarmatayA kadAcidacintayan , yathA-kiyaciramayamajajamo'smAbhiranupAlanIyaH, tatastamanazanamAdApayitumicchayo'tibhaktazrAvakajanAnudinadIyamAnamucitamazanAdi tasmai na samarpayAmAsuH, antaprAntAdi ca samupanIya saviSAdamiva tatpurata uktavantaH-kimiha kurmaH 1, yadIdRzAmapi bhavatAmucitamazanAdinAmI vivekavikalatayA sadapi sampAdayitumIzate, zrAddhAnabhidadhati ca, yathA-atyantaniHspRha|tayA zarIrayApanAmapi pratyanapekSiNaH praNItaM bhaktapAnamAcAryA necchanti, kintu saMlekhanAmeva vidhaatumdhyysyntiiti| tataste tadvacanamAkArya manyubharanibhRtacetasastamupasRtya sagaddaM jagaduH-bhagavan ! bhuvanabhavabhAvakhabhAvAvabhAsivarhatsu ciratarAtIteSvapi pratapatsu bhavatsu bhuvanamavabhAsayadivAbhAti, tatkimayamatra bhavadbhirakAla eva saMlekhanAvidhirArabdhaH?, na ca vayamamISAM nirvedahetava iti mantavyaM, yataH-ziraHsthitA api bhavanto na bhAramasmAkamamIpAM vA ziSyANAM - kadAcidAdadhati, tatastairiktiharavagataM-yathA'smanziyamativijRmbhitametat , kimamIpAmaprItihetunA prANadhAraNena ? na khalu dharmArthinAM kasyacidaprItirupAdayitumuciteti cetasi vicintya mukulitameva tatpurata ukkaM-kiyaciramajajamairasmAbhiruparodhanIyAstapakhino bhavantazca, tadvaramuttamAcaritamuttamArthameva ca pratipadyAmahe iti tAnasI saMsthApya | bhaktameva pratyAcacakSe / ityevaM buddhopaghAtI na syAditi sUtrArthaH // 40 // evaM tApadAcArya na kopayedityuktaM, kathaJcita kupite vA yat kRtyaM tadAha dIpa anukrama [40] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~128~
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 41 // dIpa anukrama [41] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 63 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||41|| adhyayanaM [1], AyariyaM kuviyaM naccA, pattieNaM pasAyae / vijjhavijA paMjaliuDe, vaejA na puNotti y||| 41 // (sUtram) vyAkhyA - ' AcAryam' uktakharUpam, upalakSaNatvAdupAdhyAyAdikamapi 'kupitam' iti sakopamanuzAsanodAsInatAbhiH, -' purisajAetri tahA viNIyaviNayammi Natthi abhiyogo / sesaMmi u abhiogo jaNavayajAe jahA Ase // 1 // ityAgamAt kRtavahiSkopaM vA dRSyapradAnAdinA 'jJAtvA' avagamya 'pattieNa 'ti ArSatvAt pratItiH prayojanamasyeti prAtItikaM-zapadhAdi, apizabdasya ceha luptanirdiSTatvAt tenApi prasAdayet idamuktaM bhavati-gurukopahetukama bodhyAzAtanAmuktyabhAvAdikaM vigaNayan yayA tayA gatyA tatprasAdanamevotpAdayet sarvamapi vA pratItyutpAdakaM vacaH prAtItikaM tena prasAdayet, yadvA 'pattieNaM'ti prItyA sAmnaiva, na bhedadaNDAdyupadarzanena etadevAha - 'vidhyApayet' kathaJcidudIritakopAnalAnapyupazamayet, prakarSeNa - antaH prItyAtmakena kRto vihito'JjaliH-ubhayakaramIlanAtmako'neneti prakRtAJjaliH, prAkRtatvAca kRtazabdasya paranipAtaH, prakRSTaM vA bhAvAnvitatayA'JjalipuTamaspeti prAJjalipuTaH, itthaM kAyikaM mAnasaM ca vidhyApanopAyamabhidhAya vAcikaM vaktumAha-'vadet' zrUyAt na punariti, cazabdo bhinnakramaH, vadedityasyAnantaraM draSTavyaH, tato'yamarthaH- kathaJcit kRtakopAnapi gurUn vidhyApayan vadet 1 puruSajAte'pi tathA vinItavinaye nAstyabhiyogaH / zeSe tvabhiyogo janapadajAte yathA've // 1 // For Fans Only niryukti: [ 64...] ~ 129~ adhyayanam 1 // 63 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||4|| niyukti: [64...] (43) ** prata sUtrAMka ||41|| yathA-bhagavan / pramAdAcaritamidaM mama kSamitavyaM, na punarityamAcariSyAmIti sUtrArthaH // 41 // sAmprataM yathA nira|pavAdatayA''cAryakopa eva na syAt tathA''hadhammajjiyaM ca vavahAraM, buddhehA''yariyaM sayA / tamAyaraMto vavahAraM, garahaM nAbhigacchai // 42 // (sUtram) vyAkhyA-dharmeNa-kSAntyAdirUpeNArjitam-upArjitaM dharmArjitaM, na hi kSAntyAdidharmavirahita imaM prApnotIti,'caH' pUraNe, vividhaM vidhivadvA'vaharaNamanekArthatvAdAcaraNaM vyavahArastaM-yatikartavyatArUpaM, 'buddhaiH' avagatatattvaiH AcaritaM, 'sadA sarvakAlaM, 'ta'miti sadAvasthitatayA pratItameva 'Acaran' vyavaharan, yadvA-yattadornityAbhisambandhAt suvyatyayAca dharmArjito buddharAcaritazca yo vyavahArastamAcaran kurvan , vizeSeNApaharati pApakarmeti vyavahArastaM, vyavahAravize SaNametat , evaM ca kimityAha-'garhAm' avinIto'yamityevaMvidhAM nindAM 'nAbhigacchati na prApnoti, yatiriti gmyte| dAyadvA-AcAryavinayamanenAha, tatra dharmAdanapeto dhayoM-na dharmAtikrAntaH, 'jiyaM ca vavahAra'ti prAkRtatvAcasya bhinna kramavAjItavyavahArazca, anena cAgamAdivyavahAravyavacchedamAha, ata eva 'buddhaH' AcArAcaritaH sadA-sarvakAlaM trikAlaviSayatvAt jItanyavahArasya, ya evaMvidho vyavahArastaM vyavahAraM-pramAdAt skhalitAdI prAyazcittadAnarUpamAca-18 ran 'gahI' daNDarucirayaM nighRNo vetyevaMrUpAM jugupsAM nAbhigacchati, AcArya iti zeSaH, na cAyaM nijaka upakArI dIpa anukrama [41] * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~130~
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||42|| niyukti: [64...] (43) adhyayanam uttarAdhya. bRhadvRttiH // 4 // prata sUtrAMka ||42|| CBCHECASEASCAMECTS yA mama vineya iti na daNDanIya iti jJopanArthaM ca dharmyajItavizeSaNaM, paThanti ca-'tamAyaraMto mehAvi'tti sugamame- veti sUtrArthaH // 42 // kiMbahunA?maNogayaM vaktagayaM, jANittA''yariyassa u|tN parigijjha vAyAe, kammuNA uvvaaye||43||(suutrm)| vyAkhyA-manasi-cetasi gata-sthitaM manogataM tathA vAkya-vacanaracanAtmani gataM vAkyagataM, kRtyamiti zeSaH, vAkyagrahaNaM tu padasthAparisamAptAbhidhAyitvena kvacidaprayojakatvAt , 'jJAtyA' avabudhya 'AcAryasya' vinayAhasya guroH, tuzabdaH kAyagatakRtyaparigrahArthaH, 'tat' manogatAdi 'parigRhya' aGgIkRtya 'vAcA' vacasA idamitthaM karomItyAtmakena 'karmaNA' kriyayA tannirvartanAtmikayA tadupapAdayet-vidadhIta, paThanti ca-maNoruI pakaruI, jANittA''ya-I& riyassa u'atra ca manasiruciH-abhilApastAmAcAryasya jJAtvA-idamamISAM bhagavatAmabhimatamityavagamya, vAkye ruciHparyavasitakAryavAJchA tAM ca, zeSaM prAgvat , anena sUkSmo vinaya ukta iti suutraarthH||43|| sa caivaM vinItavinayatayA yAdRk syAttadAhavitte acoie niccaM, khippaM havai sucoyae / jahovaiTuM sukaDaM, kiccAI kubaI sayA // 44 // (sUtram ___ vyAkhyA-'vitte' iti vinItavinayatayaiva sakalaguNAzrayatayA pratItaH prasiddha itiyAvat , 'acoie'tti yathA hi dIpa anukrama [42] // 14 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 131~
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/gAthA ||44|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||44|| havalavadvinItadhuryaH pratodotkSepamapi na sahate, kutastanipatanam ?, evamayamapyacodita evaM pratiprastAvaM gurukRtyeSu prava tata iti kutaH preritatvamasya ?, 'nilaM' sadA, na kadAcideva, khayaM pravartamAno'pi prerito'nuzayavAnapi sAditi | kadAzaGkApanodAyAha-kSipram' iti zIghaM bhavati 'sucoyae' ti zobhane prerayitari, gurAviti gamyate, sopa|skAratvAca kSiprameva prerake sati kRtyeSu vartate, nAnuzayato vilambitameva, paThyate ca-vitte acoie khippaM, pasanne thAma kareM' iti, atra ca 'prasannaH' prasattimAn , nAhamAjJApita ityaprasanno bhavati, kintu mamAyamanugraha iti manyate,R kSiprameya ca tatkurute, 'thAmavaMti sthAma-balaM tadvAn , kimuktaM bhavati ?-sati bale karoti, asati ca sadbhAvamevA''khyAti, yathA'hamanena kAraNena na zaknomIti / kSipramapi kurvan kadAcidviparItamavihitaM vA vidadhyAt tadvayavacchedAyAha-'yathopadiSTam' upadiSTAnatikramaNa, 'sukRtaM' suSTu paripUrNa kRtaM yathA bhavatyevaM kRtyAni 'karoti' nirvartayati, sadA satA vA zobhanena prakAraNeti suutraarthH||44 // sampratyupasaMhartumAha- . NaccA Namai mehAvI, loe kittI ya jaayi| kiccANaM saraNaM hoI, bhUyANaM jagaI jahA // 45 // (sUtram) vyAkhyA-'jJAtvA' anantaramakhilamadhyayanArthamavagamya 'namati' tatkRtyakaraNaM prati pravIbhavati 'medhAvI' etadadhyayanArthAvadhAraNazaktimAn maryAdAvartI vA, tadguNaM vaktumAha-loke kIrtiH-sulabdhamasya janma nistIrNarUpo bhavodadhiranenetyAdikA zlAghA cazabda:-'ekadigvyApinI kIrtiH, sarvadigvyApakaM yazaH' iti prasiddheryazazceti samuci-II dIpa anukrama [44] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 132~
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1 / gAthA ||45|| niyukti: [64... (43) adhyayanam prata sUtrAMka ||45|| uttarAdhya. noti, ubhayamapi prakramAnnantureva 'jAyate' prAdurbhavati, sa eva bhavati 'kRtyAnAm' ucitAnuSThAnAnA kaluSAntaHkara-12 gavRttibhiravinItapinayairatidUramutsAditAnAM 'zaraNam' Azraya ityarthaH, keSAM keva ?-'bhUtAnAM' prANinAM 'jagatI' vRddhRttiH pRthvI yatheti suutraarthH||45|| nanu vinayaH pUjyaprasAdanaphalaH, tato'pi ca kimavApyata ityAha pUjA jassa pasIyaMti, saMbuddhA puvasaMthuyA / pasannA laMbhaissaMti, viulaM aTriyaM suyaM // 46 // (sUtram) A vyAkhyA-pUjayitumarhAH pUjyA-AcAryAdayaH 'yasya' iti vivakSitaziSyopadarzaka sarvanAma 'prasIdanti' tuSya4nti 'sambuddhavAH samyagavagatavastutattvAH, pUrva-vAcanAdikAlAdArato na tu vAcanAdikAla eva, tatkAlavinayasya kRta-2 hai pratikriyArUpatvena tathAvidhaprasAdAjanakatvAt , saMstutA-vinayaviSayatvena paricitAH samyakstutA vA sadbhUtaguNo kIrtanAdibhiH pUrvasaMstutAH, zeSavinayopalakSaNametat , 'prasannA' iti saprasAdAH, paThyate ca-sampannAH' jJAnAdiguNaparipUrNAH samyag-aviparItA prajJA yeSAM te satprajJA vA, 'lambhayiSyanti' prApayiSyanti, kimilAha-'vipulaM'vistI m, aryata ityartho-mokSaH sa prayojanamavetyArthika, tadasya "prayojana" (pA05-1-109) miti Thaku, athavA-3 arthaH sa eva prayojanarUpo'syAstItyArthikaH, ata iniThanA (pA05-2-115)viti Than , 'zrutam' akopAprakI kAdibhedamAgama, na tu haraharihiraNyagarbhAdivat sAkSAt khargAdikam , anena pUjyaprasAdasyAnantaraphalaM zrutamukta, myavahitakalaM tu muktiriti sUtrArthaH // 16 // samprati zrutAvAptI tasaihikaphalamAha %256456254 dIpa anukrama [45] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 133~
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||47|| niyukti : [64...] (43) prata sUtrAMka ||47|| sa pujasatthe suvinIyasaMsae, maNoruI ciTThai kammasaMpayA / tavosamAyArIsamAhisaMvuDe, mahajjuI paMca vayAi~ pAliyA // 47 // (sUtram) vyAkhyA-'sa' iti ziSyaH prasAditaguroradhigatazrutaH pUjyaM-sakalajanazlAghAdinA pUjAI zAstramasyeti pUjyazAstraH, vinItasya hi zAstraM sarvatra vizeSeNa pUjyate, yadi vA prAkRtatvAtpUjyaH zAstA gururaskheti pUjyazAstRkaH, vinIto| hi vineyaH zAstAraM pUjyamapi vizeSataH pUjAM prApayati, athavA pUjyazcAsau zastrazca sarvatra prazaMsAspadatvena pUjyazastaH, suSTu-atizayena vinIta,-apanItaH prasAditaguruNaiva zAstraparamArthasamarpaNena saMzayo-dolAyamAnamAnasAtmako'skheti suvinItasaMzayaH, suvinItA vA saMsat-pariSadaspeti suvinItasaMsatkaH, vinItasya hi khayamatizayavinItaiva paripaddhaviti, 'maNoruI 'tti manasaH-cetasaH prastAvAd gurusambandhinI ruciH-pratibhAso'sminniti manoruciH, 'tiSThati' Aste, vinayAdhigatazAstro hi na kathaJcidgurUNAmaprItiheturiti, tathA 'kammasaMpaya'tti karma-kriyA dazavidhacakravAlasAmAcArIprabhRtiritikartavyatA tasyAH sampat-sampannatA tayA, lakSaNe tRtIyA, tataH karmasampadopalakSitastiSThatIti da sambandhaH, hetau vA tRtIyA, manorucitvApekSayA ca hetutvam, athavA manoruciteva manorucitA tiSThati-Aste karmaNAM-jJAnAvaraNAdInAM sampad-udayodIraNAdirUpA vibhUtiH karmasampad , asyeti gamyate, taducchedazaktiyuktatayA'sya pratibhAsamAnatayeva tatsthiterupalakSyamANatvAt, paThyate ca-'maNoruiti tatra manaso ruciH-abhilApoyasiM dIpa anukrama 4%25% [47] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 134~
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||4|| niyukti: [64...] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||47|| uttarAdhya. stanmanoruci-khapratibhAsAnurUpaM yathA bhavatyevaM tiSThati, kayA ?-karmasampadA' yatyanuSThAnamAhAtmyasamutpannapulA-Tra adhyayanam hai kAdilabdhisampattyA, paThanti ca-'maNoruI ciTThai kammasaMparya' tatra ca manorucitaphalasampAdakatvena manorucitAM karmasampadaM-zubhaprakRtirUpAm , anubhavanniti zeSaH, nAgArjunIyAstu paThanti-'maNicchiyaM saMpayamuttamaM gaya'tti iha ca ||66||[smpdnythaakhyaatcaaritrsmpdN, anyat sugamameva, tapasaH-anazanAdyAtmakasya sAmAcArIti-samAcaraNaM, yadvA-tapazca &sAmAcArI ca-yakSato vakSyamANakharUpA samAdhizca-cetasaH khAsthyaM taiH saMvRtaH-niruddhAzravaH tapaHsAmAcArIsamA-| dhisaMvRtaH, yadvA-tapaHsAmAcArIsamAdhibhiH saMvRtaM-saMvaraNaM yasya sa tathAvidhaH, mahatI yutiH-tapodIptistejolezyA vA'syeti mahAdyutiH, bhavatIti gamyate, kiM kRtvetyAha-'paJca pratAni' prANAtipAtaviramaNAdIni, 'pAlayitvA'nira|ticAraM saMspRzyeti suutraarthH||47|| punarasvaihikamAmuSmikaM ca phalaM vizeSeNAha sa devagaMdhavamaNussapUie, caittu dehaM malapaMkapuvayaM / siddhe vA havai sAsae, deve vA'pparae mahiDDie // 48 // tibemi|| R // 66 // vyAkhyA-'sa' tAra vinItavinayaH, devaiH-vaimAnikajyotiSkaiH gandhazca-gandharvanikAyopalakSitaiya'ntarabhuvanapatibhiH manuSyaizca-mahArAjAdhirAjaprabhRtibhiH pUjitaH-arcito devagandharvamanuSyapUjitaH, 'svaktvA' apahAya 'dehaM' zarIraM dIpa anukrama [47] JAMERatinintimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~135~
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||48|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||48|| 'malakapuSarya'ti jIvazuddhayapahAritayA malavanmalaH sa cAsau 'pAve yaje vere paMke paNae yatti vacanAt pazca kamamalapaGkaH sa pUrva-kAryAt prathamabhAvitayA kAraNamasyeti malapakapUrvaka, yadvA-'mAo'yaM piUsukaMpatti vacanAt raktazukre eva malapakkI tatpUrvaka, 'siddho vA' niSThitArtho vA 'bhavati' jAyate 'zAzvataH' sarvakAlAvasthAyI, na tu paraparikalpitatIrthanikArAdikAraNataH punarihAgamavAnazAzvataH, sAvazeSakarmavAMstu devo vA bhavati, apparae'tti alpamitiavidyamAnaM ratamiti-krIDitaM mohanIyakarmodayajanitamasyeti alparato-lavasaptamAdiH, alparajA vA pratanuvadhyamAnakarmA, mahatI-mahApramANA prazasyA vA RddhiH-cakravartinamapi yodhayet ityAdikA vikaraNazaktiH tRNAgrAdapi hiraNyakoTirityAdirUpA vA samRddhirasvati maharddhikaH, devavizeSaNaM vA, 'itiH' parisamAptAvevamarthe kA, etAvadvina yazrutamanena vA prakAreNa 'bravImi' iti gaNabhUdAdigurUpadezataH, na tu khoprekSayA iti // 48 // ukto'nugamaH, 18|| samprati caturthamanuyogadvAraM nayA iti, nayati-anekAMzAtmaka vastvekAMzAvalambanena pratItipathamAropayati nIyate / havA tena tasmiMstato vA nayanaM vA nayaH-pramANapratyuttarakAlabhAvI parAmarza ityarthaH, ukta ca-"se nayai teNa tahi kA tato'havA vatthuNo va jaMNayaNaM / bahuhA pajjAyANa saMbhavao so Nato NAmaM // 1 // " nanu santvamI nayAH, eSAM tu / 1 pApaM varSa vairaM paGkaH panakaca. 2 mAturAtavaM pituH zukram . 3 sa nayati tena tatra kA tato'thavA vastuno vA yannayanam / bahuma paryAyANAM saMbhavataH sa nayo nAma // 1 // dIpa anukrama [48] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 136~
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||48|| niyukti : [64...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||48|| -OCOCCASCLASSES ka ihopayogaH !, ucyate, upakrameNopakrAntasya nikSepeNa ca yathAsambhavaM nikSiptasya anugamenAnugatasya cAsyaivAdhyaya-131 nasya vicAraNA, uktaM ca-"saMbaMdhovakkamato samIvamANIya NatvaNikkhevaM / satthaM to'Nugammai Naehi jANAvihANehiM // 1 // " astu nayairvicAraNA, sA'pi pratisUtraM samastAdhyayanasya vA ?, na tAvat pratisUtraM, pratisUtraM nayAvatAraniSedhasyAtraivAbhidhAnAt, atha samastAdhyayanasya, tadapi na, sUtravyatiriktasya tasthAsambhavAd, ucyate, yaduktaMpratisUtraM nayAvatAraniSedha iti, tadityameva, yattu sUtravyatiriktasyAdhyayanasyaivAsambhava iti, tadasat, kathaJcit samudAyasya samudAyibhyo'nyatvAt , zibikAvAhakapuruSasamUhavat , itarathA pratyekAvasthAvilakSaNakAryAnudayaprasAda, | astvevaM tathA'pi kimasya samastanayairvicAra uta kiyadbhireva ?, na tAvat samastairiti pakSaH kSamaH, teSAmasaGkhyatvena tairvicArasya kartumazakyatvAt , tathAhi-yAvanto vacanamArgAstAvanta eva nayAH, yathoktam-"jAvaiyA vayaNapahA | tAvaiyA ceva hoMti nyvaayaa| jAvaiyA nayavAyA tAvaiyA ceva parasamayA // 1 // " na ca nijanijAmiprAyavira| citAnAM vacanamArgANAM saGkhyA'sti, pratiprANi bhinnatvAdabhiprAyANAM, nApi kiyadbhiriti vaktuM zakyam , anavasthAprasaGgAt , saGkhyAtIteSu hi teSu yAvadebhirvicAraNA kriyate tAvadebhirapi kiM netyanavasthApreraNAyAM na naiyatyAva // 67 // 1 saMbandhopakramataH samIpamAnIya nyastanikSepam / zAstra tato'nugamyate nayairnAnAvidhAnaiH // 1 // 2 yAvanto vacanapathAstAvanta eva | bhavanti nayabAdAH / yAvanto nayavAdAstAvanta evaM parasamayAH // 1 // RECENROCCOCK dIpa anukrama [48] pA muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 137~
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||48|| niyukti : [64...] (43) prata sUtrAMka ||48|| 4/sthApakaM hetumutpazyAmaH, aghApi sthAd-asaJcayeyatve'pyeSAM sakalanayasaGghAhibhirnayairvicAraH, nanu teSAmapyanekavidhatvAt 31 punaranavasthaiva, tathAhi-pUrvavidbhiH sakalanayasaGgrAhINi sapta nayazatAni vihitAni, yat pratibaddhaM saptazatAraM nayaca-14 kAdhyayanamAsIt , tatsaGgrAhiNaH punAdaza vidhyAdayo, yatratipAdakamidAnImapi nayacakramAste, tatsaGgrAhiNo'pi sapta naigamAdayo, yAvat tatsaGgrahe'pi dvayameveti saGghAhinayAnAmapi teSAmanekavidhatvAt pUrvavadanavasthaiva, aya saMkSiptarucitvAderdayugInajanAnAmanekavidhatve'pi saGghAhinayAnAM dvayenaiva vicArona zeSairiti nAnavasthA, nanu dvayamapi3 dravyaparyAyArthazabdavyavahAranizcayajJAna kriyAdibhedenAnekadhaiveti tatrApi sa evAnavasthAlakSaNo doSa iti, atra pratividhIyate-ihAdhyayane vinayo vicAryate, sa ca muktiphalaH, tato yadevAsya muktiprAptinivandhanaM rUpaM tadeva vicAraNIyaM, taca jJAnakriyAtmakameveti jJAnakriyAnayAbhyAmeva vicAro na punaranyairiti / tatra jJAnanaya Aha-jJAnameva muktyavA-18 sinivandhanaM, tathA ca talakSaNAbhidhAyinI niyuktigAthA-"NAyaMmi gihiyave agiNhiyavaMmi ceva atthNmi| jaiyatvameva iha jo upaeso so No nAma // 1 // " asyAzcArthaH-'jJAte' buddhe 'gihiyadhi'tti gRhyate-upAdIyate kAryArthibhiriti grahItavyaH, kAryasAdhaka ityuktaM bhavati, uktaM hi-gejjho so kajasAhato hoi' tasmin , agrahI-13 tavyaH-tadviparItaH, sa ca heya upekSaNIyazca, ubhayorapi kAryAsAdhakatvAt, tasmiMzca, 'caH' samucaye, 'evaM' iti / 1 grAhyaH sa (yaH) kAryasAdhako bhavati / dIpa anukrama [48] RAKES muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 138~
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||48|| niyukti : [64...] (43) vRhadRttiH prata sUtrAMka ||48|| pUraNe, kasmin punIye'prAdhe baityAha-'atyamitti ayaMta ityarthaH tasmin-dravye guNe vA, yata Aha-"aMtyo davaM uttarAdhya. [ guNo bAvi" 'yatitavya'miti yataH kAryaH, kimuktaM bhavati ?-grAbaH grahItagyaH itaraca parihatevyaH, 'evaH' avadhA-18|| raNe, sa ca vyavahitasambandhaH, tato'yamarthaH-jJAta eva grahItavye'grahItavye vA'rthe yatitavyam , anyathA pravartamAnasya TI // 68 / / phalavisaMvAdadarzanAt, tathA cAnyairapyucyate-"samyagajJAnapUrvikA sarvapuruSArthasiddhi"riti, ajJAnasyaiva ca bahudoSatva-120 pradarzanAt , yato bAlerapyu Syate-"ajJAnaM khalu kaSTaM krodhAdibhyo'pi sarvapApebhyaH / artha hitamahitaM vA na vetti dAyenA''vRto lokaH // 1 // " Agamo'pyevamevAvasthitaH, yatastatra karmanirjaraNAdhInA muktiruktA, karmanirjaraNe ca jJAnaPmevA''tyantiko hetuH, tadvirahitAnAM tAmaliprabhRtInAM kaSTAnuSThAyinAmapi alpaphalatvAbhidhAnAt, uktaM hi-jaM annANI kamma khavei bahuyAhiM vAsakoDIhiM / taM nANI tihiM gutto khavei UsAsametteNaM // 1 // " yadapi darzanasattAyAM cAritrarahitasyApi' sijhaMti caraNarahiyA saNarahiyA na sijhaMti' ityAgamena muktipratipAdanaM, tadapi jJAnaprAdhA-[2] nyakhyApanaparaM, darzanarahitasya hi dvAdazAGgamapyajJAnameveti na tatra kaSTakriyAsambhave'pi muktiH, darzanotpattI tu kriyAM vinA'pi marudevyAdInAmiva samyagjJAnamAtrAdeva muktyavAsirityarthapratipAdakatvAdasya, ata eva bahuzrutapUjAdhyayane Pun68 // 1 artho dravyaM guNo vA'pi / 2 yadajJAnI karma kSapayati bahukAbhirvarSakoTimiH / tajjJAnI tribhirguptaH kSapayatyucyAsamAtreNa // 1 // 3 sidhyanti dharaNarahitA darzanarahitA na sidhyanti / CASEXSAGACSC dIpa anukrama [48] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~139~
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||48|| niyukti: [64...] (43) prata sUtrAMka ||48|| 4%ARANGA bahuzrutasyaiva tathA tathA pUjyatAbhidhAnaM, tathA ca prayogaH-yad yena vinA na bhavati tat tannibandhanameva, yathA bIjAdya4 vinAbhAvI tannivandhana evApuraH, jJAnAvinAbhAvinIca muktyavAptiH, 'itI' sevaM yaH upadezaH' sarvasya jJAnanivandhanatvAbhidhAnarUpaH, sa kimisyAha-'naya' iti prastAvAta jJAnanayaH, nAmeti vAkyAlaGkAre, uktaM hi-iti jotti evamiha jo upaeso jANaNANato so ti / ayaM ca jJAnadarzanacAritratapaupacArAtmani paJcavidhe vinaye jJAnadarzanavinayAvevecchati, cAritratapaupacAravinayAMtu tatkAryatvAt tadAyattatvAca guNabhUtAneveti gAthArthaH // kriyAnayastvAha-"sasipi nayANaM bahuvivattavayaM nisAmettA / taM savaNayavisuddhaM jaMcaraNaguNaTTio sAhU // 1 // " 'sarveSAmapI'ti naigamAdina yottarottarabhedAnAmavizuddhAnAM vizuddhAnAM ca, kiM punarmUlanayAnAM vizuddhAnAmevetsapizabdArthaH, 'nayAnAm' uktarUpANAM jabahavo vidhA:-prakArA yasyAM sA baduvidhA tAM, 'vaktavyatAM sAmAnyameva vizeSA eva ubhayanirapekSaM co(vo)bhayaM, yadivA dravyaM paryAyAH prakRtiH puruSo vijJAnaM zUnyamityAdikhakhAbhiprAyAnurUpArthapratipAdanaparAM nizamya-AkarNya, kimityAha'taditi vakSyamANaM sarve niravazeSAste ca te nayAca sarvanayAsteSAM, vizuddha-nirdoSatayA sammataM, yat kimityAha-caryata iti caraNaM-cAritraM, guNaH sAdhanamupakArakamityanantaraM, tatazcaraNaM cAsau guNazca nirvANAsantopakAritayA caraNaguNastasmin sthitaH-tadAsevitayA niviSTaH, 'sAdhu'riti sAdhayati pauruSeyIbhiH kriyAbhirapavargamityanvarthanAmatayocya-13 1 iti ya iti-evamiha va upadezo zAnanathaH saH / dIpa anukrama [48] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~140~
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/gAthA ||48|| niyukti : [64...] (43) prata ADCACHAR sUtrAMka uttarAdhya. te, asyAyamAzayaH-bahuvidhAyAmapi vaktavyatAyAM kriyAta eva phalaprAptiH, tathAhi-tRttyarthI jalAdikamavalokayannapi adhyayanam na yAvat pAnAdikriyAyAM pravRttastAvattRptilakSaNaphalamavApnoti, ata eva samyagjJAnamapi tadupayogitayaiva vicAryate, 4 bRhahRttiH tathA ca tadvicArapravRttairuktam-"na yAbhyAmarthaM paricchidya pravartamAno'rthakriyAyAM visaMvAdyata" iti, Agamo'pye 5 vamevAvasthitaH, yatastatrApi kriyAvikalaM viphalameva jJAnama. uktaM hi-"jahA~ kharo caMdaNabhAravAhI, bhArassa bhAgI na hu caMdaNassa / evaM khu nANI caraNeNa hINo, nANassa bhAgI na hu suggaIe // 1 // " yadi ca jJAnameva muktisAdhanaM jJAnAvinAbhAvyanuttaradarzanasampatsamanvitAnAM dazAhasiMhAdInAmapi syAt, atha cAdhogatigAmina evaite dhUyante, yatala Aha-"dasArasIhassa ya seNiyassa, peDhAlaputtassa ya saccaissa / aNuttarA dasaNasaMpayA tayA, viNA cariNaharaM gii| gayA // 1 // " kiJca-yadi jJAnameva muktikAraNamipyate, tadA yaducyate-viharati muhUrtakAlaM, dezonAM pUrvakoTiM ca' dAityetadapi virudhyeta, jJAneSu nikhilavastuvistaraparicchedakarUpatAM vibhrat kevalajJAnamevottamamiti tatsamanantarameva || muktyavAptI kathaM viharaNasambhavaH ?, ataH satyapi jJAne zailezyavasthA'vAsI sarvasaMvararUpakriyA'nantarameva muktya| vAptiriti kriyAyA eva muktikAraNatvaM, prayogazcAtra-yad yatsamanantarabhAvi tat tatkAraNaM, yathA pRthivyAdisAmagrya 1 yathA kharazcandanabhAravAhI bhArastha bhAgI naiva candanasya / evameva jJAnI caraNena hIno jJAnasya bhAgI naiva sdteH||1||2 dazAI-1 | siMhasya ca zreNikasya peDhAlaputrasya ca satyakinaH / anuttarA darzanasaMpad tadA vinA cAritreNAdhamAM gatiM gatAH / / 1 // ||48|| BREARSHA dIpa anukrama [48] // 69 / / muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~141~
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/gAthA ||48|| niyukti: [64... (43) prata sUtrAMka nantarabhAvI pRthivyAdikAraNo'GkaraH, kriyA'nantarabhAvinI ca muktiriti, ayaM ca paJcavidhe'pi vinaye cAritratapa-LI upacAravinayAnevecchati, jJAnadarzanavinayau tu tatkAraNatvAd guNabhUtAveveti / Aha-evaM sati kiM jJAnaM tattvamastu, 51 Ahokhit kriyA ?, ucyate, parasparasavyapekSamubhayamidaM muktikAraNaM, nirapekSaM tuna kAraNamiti tattvam, etadarthAbhidhAyikA ceyameva gAthA 'sabesipi nayANaM' ityAdi, iha ca guNazabdena jJAnamucyate, 'bahuvidhavaktavyatAm' uktarUpAM nAmAdInAM kaH kaM sAdhumicchatIsevaMrUpAM vA, nizamya-zrutvA 'tat sarvanaya vizuddhaM tat sarvanayasammata 5 yacaraNaguNasthitaH sAdhuriti, ayamabhiprAyaH-yattAvad jJAnavAdinoktam-yad yena vinA na bhavati tattanivandhanameva, 4 hai yathA bIjAdyavinAbhAvI tannivandhana evAkaraH, jJAnAvinAbhAvinI ca muktiriti, atrAvinAbhAvitvamanaikAntiko haiM hetuH, tathAhi-yathA'nena jJAnanivandhanatvaM mukteH sAdhyate, tathA kriyAnivandhanatvamapi, yathA hi jJAnaM vinA nAsti muktiriti jJAnAvinAbhAvinI evaM kriyAmapi vinA nAsau bhavatIti tadavinAbhAvitvamapi samAnameveti kathaM 8 dAnobhayanivandhanatvasiddhiH, tathA cAha-"NANaM savisayaniyayaM Na NANamiNa kajaniSphattI / maggaNNU diTuMto| PM hoi saciTTho aciTTho ya // 1 // jANato'vi ya tariu kAiyajogaM na jujaI jo u / so bujjhai soeNaM evaM nANI kA 1 jJAna khaviSayaniyataM na jJAnamAtreNa kAryaniSpattiH / mArgajJo dRSTAnto bhavati saceSTo'ceSTazca // 1 // jAnannapi tarItuM kAyikayogaM na yunakti vastu / sa uhAte zrotasA evaM jJAnI caraNahInaH // 1 // SACRACEBCACANORA NAGARIKARAKis ||48|| dIpa anukrama [48] A- muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~142~
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM -1/ gAthA ||48|| niyukti: [64...] (43) adhyayanam prata sUtrAMka ||48|| 84% uttarAdhya. crnnhiinno||2||" na ca marudevyAdInAmapi sarvasaMvararUpA kriyA nAsti, evaM kriyAvAdinA'pi-'yad yatsamana- OMntarabhAvi tat tatkAraNaM, yathA pRthivyAdisAmayanantarajanmA tatkAraNo'haraH, tathA ca kriyAnantarabhAvinI muktiriti yo heturupanyastaH so'pyanekAntikaH, yataH sa evaM vAcyaH-padA zailezyavasthAyAM sarvasaMvararUpA kriyA yadanantaraM // 7 // mayamA muktyavAptistadA jJAnamasti yA na veti ?, nAsti cecchalezyavasthA'pi katham , na hIyaM kevalajJAnaM vinA'vApyate, athAsyeya tadA sakalabhAvasvabhAvAvabhAsi kevalajJAnam , evaM ca sati kathamubhayAvinAbhASitve'pi nobhayaphalatvaM muktaH, uktaMca-"sahacAritte'vi kaha kAraNamegaM na uNa ega" Aha-evaM jJAnakriyayoH pratyekaM mukteravApikA zaktirasatI kathaM samudAye'pi bhavati !, na hi yad yeSu pratyekaM nAsti tatteSAM samudAye'pi bhavati, yathA pratyekamasat samuditAkhapi sikatAsu tailaM, pratyekamasatI ca jJAnakriyayoH mukkerayApikA zaktiH, taduktam-'patteyemabhAvAo niSANaM | samudiyAsuviNa juttaM / NANakiriyAsu bulu sikayAsamudAya tilaM va // 1 // ', ucyate, syAdevaM yadi sarvathA pratyeka tayormuktyanupakAritocyeta, yadA tu tayoH pratyeka dezopakAritA samudAye tu sampUrNahetutocyate tadA na kazcidoSaH, Aha ca-"vIsuMNa sabahu ciya sikayAtilaM va sAhaNAbhAvo / desoSakAriyA jA sA samavAyami saMpuNNA // 1 // "| 1 sahacAritve'pi kathaM kAraNamekaM na punarekam / 2 pratyekamabhAvAta nirvANaM samuditayorapi na yuktam / zAnakriyayorvaktuM sikavAsamudAye tailamiva / / 1 // 3 viSvag na sarvathaiva sikatAtailavatsAdhanAbhAvaH / dezopakAritA yA sA samavAye saMpUrNA // 1 // % % dIpa anukrama [48] % // 70 // 45 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~143~
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||48|| niyukti : [64...] (43) prata sUtrAMka ataH sthitametat-jAnakriye samudite eva muktikAraNaM na tu pratyeka miti tattvaM, tathA ca pUjyA:-"NANAhINaM sarva taNANaNao bhaNati kiM ca kiriyAe / kiriyAe caraNanao tadubhayagAho ya sammattaM // 1 // " kacit saucyA zailyA kvacidadhikRtaprAkRtabhuvA, kaciccArthApattyA kacidapi smaaropvidhinaa| kacicAdhyAhArAt kacidavikalaprakramavalAdiyaM vyAkhyA jJeyA kvacidapi tathA''sAyavazataH // 1 // iti zrIzAntisUriviracitAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM vinayabhutAgaya prathamamadhyayanaM samApta // ||48|| prathamamadhyayanaM samAptam // dIpa anukrama [48] 1jJAnAdhInaM sarva mAnanayo bhaNati kiM ca kriyayA / / kriyAyAzcaraNanayaH tadubhayagrahazca samyaktvam // 4 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH atra adhyayanaM - 1 parisamAptaM ~144~
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [65] (43) adhyayana -2 4 prata CE+ sUtrAMka ||48|| R ||shriijinaay namaH / namaH sarvavide / vyAkhyAtaM vinayazrutAkhyaM prathamamadhyayanam, idAnI dvitIyaM byANyAyate, asya 4cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane vinayaH saprapaJcaH paJcaprakAra uktaH, sa ca ki khasthAvasthaireva samAcaritavya uta| dIparISahamahAsainyasamarasamAkulitamanobhirapi?, ubhayAvasvairapIti brUmaH / nanu tarhi ke'mI parIpahAH, kiMrUpAH, kizcAlambanamurarIkRtyaiteSu satkhapi na vinayavilacanamityAzaGkApohAya paripahAstatakharUpAdi cAbhidheyamityanena sambandhenAyAtasthAsya mahArthasya mahApurasyeva caturanuyogadvArakharUpamupavarNanIyaM, tatra ca nAmaniSpannanikSepasya parISaha iti nAma, atastannikSepadarzanAyAha bhagavAnniyuktikAraHhoNAso parIsahANaM caubiho duviho ya(u)dabaMmi / AgamanoAgamato noAgamaoya so tiviho||65|| | vyAkhyA-niyataM nizcitaM vA''sanaM-nAmAdiracanAtmaka kSepaNaM nyAso-nikSepa ityarthaH, ayaM ca keSAmityAha-parIti-samantAt khahetubhirudIritA mArgAcyavananirjarArtha sAdhvAdibhiH sahyanta iti parIpahAsteSAM, catvAro vidhA:prakArA asyeti caturvidho, nAmasthApanAdravyabhAvabhedAt, tatra nAmasthApane kSuNNe ityanAratya dravyaparISahamAha'dvividho' dvibhedaH, tuH pUraNe, bhavati 'dravya' iti dravyaviSayaH, prakramAtpariSahaH, sa ca 'AgamaNoAgamato' tti Agamato noAgamataca, tatra Agamato jJAtA tatra cAnupayukta ityAgamasvarUpamatiparicitamiti parihatya noAgamata 1 adhikAra upavarNane vA ityadhyAhAryam / - RECAX 5 dIpa anukrama [48] -10 RRC 7 - 0 + muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 2 "parisaha" Arabhyate ~145~
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 2, mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [66] (43) prata sUtrAMka ||48|| uttarAdhya. Aha-noAgamatastu' noAgamaM punarAzritya 'sa' iti parISahaH 'trividhaH' triprakAra iti gAthArthaH // 65 // pariSahA dhyayanam bRhadvRttiH traividhyamevAha jANagasarIra bhavie tatvairine ya se bhave duvihe / kamme nokamme yA kammami ya aNudao bhaNio // 66 // // 72 // vyAkhyA-jANagasarIra' tti jJAyako jJo vA tasya zarIra jJAyakazarIraM jJazarIraM vA jIvarahitaM siddhazilAtalagatA niSIdhikAgataM vA aho ! amunA zarIrasamucchUyeNopAttena parIpaha iti padaM zikSitam , ayaM dhRtaghaTo'bhUditivatsaMbhAvyamAnaM, tathA bhaviya'tti zarIrazabdasya kAkAkSigolakanyAyenobhayatra saMbandhAt bhavyazarIraM, tatra bhaviSyati-tena tenAvasthAtmanA sattA prApsyati yaH sa bhavyo jIvastasya zarIraM yadadyApi parIpaha iti padaM na zikSate eSyati tu zidakSiSyate tadayaM ghRtaghaTo bhaviSyatItivatsaMbhAvyamAnaM noAgamato dravyaparIpahA, 'tabatiritte ya'tti tAbhyAM-jazarIra bhavyazarIrAbhyAM vyatirikta-pRthagbhUtaH tayatiriktaH, saca prakRtatvAda dravyaparipaho bhavet, 'dvividhaH' dvibhedaH, katha-1 mityAha-kriyate-mithyAtvAviratikaSAyayogAnugatenAtmanA nivartyata iti karma tatra-jJAnAvaraNAdirUpe, 'nokarmaNi ca' tadviparItarUpe, caH samuccaye, dIrghatvaM ca 'hakhadIghI mitha' iti prAkRtalakSaNAt, tatrAdyamAha-karmaNi vicArya, 4 // 72 // caH pUraNe, dravyaparISahaH 'anudayaH' udayAbhAvaH, prakramAt parISahavedanIyakarmaNAmeva, 'bhaNitaH' ukta iti gAthArthaH // 66 // dvitIyabhedamAha dIpa anukrama [48] A muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~146~
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [-]/ gAthA ||48...|| niyukti: [67] (43) 4% % % prata sUtrAMka %% ||48|| Nokammami ya tiviho saccittAcittamIsao ceva / bhAve kammassudao tassa udArANime hu~ti // 67 // | vyAkhyA-nokarmaNi punarvicArya, casya punararthatyAhavyaparIpahaH 'trividhaH'tribhedaH, sacittAcittamIsao'tti lupsanirdiSTatvAdvibhakteH sacitto'citto mizraka iti, samAhAro vA sacittAcittamizrakamiti, prAkRtatvAya puMliGgatA; caH khagatAnekabhedasamuccaye, evo'vadhAraNe iyanta evAmI bhedAH, tatra nokarmaNi sacittadravyaparISaho girinirjharajalAdiH acittadravyaparISahacitrakacUrNAdirmizradravyaparISaho guDAkAdi, ayasyApi karmAbhAvarUpatvAt kSutparIpahajanakatyAca, itthaM pipAsAdijanakaM lavaNajalAdyapyanekadhA nokarmadravyaparIpaha iti khadhiyA bhAvanIyaM, bhAvaparISaha Agamato jJAtA tatra copayukto, noAgamatastu nozabdaskhaikadezavAcitve AgamaikadezabhUtamidamevAdhyayanaM, || niSedhavAcitve tu tadabhAvarUpaH parIpahavedanIyasya karmaNa udayaH, tathA cAha-'bhAve kammassa udao' tti karmaNaiti parIpahavedanIyakarmaNAM bahutve'pi jAtyapekSayakavacananirdezaH 'tasya ca' bhAvaparISahasya 'dvArANi' vyAkhyAnamukhAni 'imAni' anantaravakSyamANAni bhavantIti gAthArthaH // 67 // tAnyevAha-. katto kassai va devesamoaura ahiA~sa nae yavataNA kaalo| khituddese pucchA nidese suttaphAse yaa||18|| vyAkhyA-'kuta' iti kuto'GgAderidamuddhRtaM 1, 'kassa' iti kasya saMyatAderamI parISahAH 2,'dravyam' iti kimamI dIpa anukrama [48] *5-2015 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~147~
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [68] (43) prata sUtrAMka ||48|| uttarAdhya-18 yAmutpAdaka dravyaM 3, 'samavatAra' iti ka karmaprakRtau puruSavizeSe vA'mISAM sambhavaH 14, 'adhyAsa' iti kathamamI-18 parIpahA dApAmadhyAsanA sahanAtmikA 15, 'naya' iti ko nayaH kaM parISahamicchati 1.6caH samucaye, 'vartanA' iti dhyayanam bRhadvRttiH kati kSudAdayaH ekadaikasmin khAmini vante 7, 'kAla' iti kiyantaM kAlaM yAvat parISahAstitvaM 8, 'khette' tti // 73 // katarasminkiyati vA kSetre 9, 'uddezoM' guroH sAmAnyAbhidhAyi vacanaM 10, 'pRcchA' tajijJAsoH ziSyasya praznaH 11, 'nirdezaH' guruNA pRSTArthavizeSabhASaNaM 12, 'sUtrasparzaH' sUtrasUcitArthavacanaM 13, 'cA' samucaye, iti gAthAsamAsAthaiH // 68 // tatra kuta iti praznaprativacanamAhakammappavAyapuve sattarase pAhuDaMmi je suttaM / saNayaM sodAharaNaM taM ceva ihapi NAyavaM // 69 // vyAkhyA-karmaNaH pravAdaH-prakarSaNa pratipAdanamasminniti karmapravAdaM tacca tat pUrva ca tasmin , tatra bahUni prAbhRtAnIti katithe prAbhRte ityAha-saptadaze prAbhRte-pratiniyatArthAdhikArAbhidhAyini, yat 'sUtra' gaNadharapraNI tazrutarUpaM 'sanayaM' naigamAdinayAnvitaM, 'sodAharaNaM' sadRSTAntaM, 'taM ceca' ti caH pUraNe evo'vadhAraNe, tatastadeva // 73 // pAihApi' parIpahAdhyayane 'jJAtavyam' avagantavyaM, na tvadhika, kimuktaM bhavati -niravazeSaM tata evedamuddhRtaM na punara nyata iti gAthArthaH // 65 // kasmeti yaduktaM taduttaramAha dIpa anukrama [48] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~148~
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [2], mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [70] (43) prata sUtrAMka ||48|| tiNhapi NegamaNao parIsaho jAva ujjusuttaao| tiNhaM saddaNayANaM parIsaho saMjae hoi // 7 // LI vyAkhyA-'trayANAmapi' avirataviratAvirataviratAnAM na tu viratasyaiva naigamanayaH 'parISahaH kSudAdiriti, Tramanyata iti zeSaH, trayANAmapi parIpahavedanIyAsAtAdikarmodayajanitasya kSudhAdestatsahanasya ca yathAyogaM sakAmA kAmanirjarAhetoH sambhavAd , anekagamatvena cAsya sarvaprakArasaGghAhitvAt , 'jAva ujjusuttAu'tti sopaskAratvAdahavaM yAvajusUtraH, ko'rthaH -saGgrahavyavahAraRjusUtrA api trANAmapi parISahaM manyante, ekaikanayasa zatabhedadatvenaitajhedAnAmapi keSAJcit parISahaM prati naigamena tulyamatatvAt , 'trayANAM' trisaGghayAnAM, keSAm :-zabdapradhAnA nayAH zabdanayAH, zAkapArthicAdivat samAsaH, teSAM-zabdasamabhirUDhavambhUtAnAM, mateneti zeSaH, parISahaH 'saMyate | virate bhavati "mArgAcyavananirjarArtha paripoDhavyAH parIpahA" (tattvA0 a09 sU08) iti lakSaNopetanirupacarita parISahazamdavRttestatraiva sambhavAditi gAthArthaH // 70 // dravyadvAramadhikRtya nayamatamAha& paDhamaMmi aTTa bhaMgA saMgahi jIvo va ahava nojIvo / vavahAre nojIvo jIvadavaM tu sesANaM // 7 // vyAkhyA-'prathame prakramAnaigamanaye aSTau bhaGgAH,sahi "Negehi mANehiM miNaittI Negamassa neruttI" itilakSaNAdane1 naikarmAnaminotIti naigamasya niruktiH (A. ni.) dIpa anukrama [48] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 149~
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [2], mUlaM [-]/ gAthA ||48...|| niyukti: [71] (43) prata sUtrAMka ||48|| uccarAdha. dhA kAraNamicchan yadaikena puruSAdinA capeTAdinA parISaha udIyate tadA parISahavedanIyakarmodayanimittatve'pi tasya parISahA tadavivakSayA jIvenAsau parISaha udIrita iti vakti 1, yadA bahubhistadA jIvaiH 2, yadA acetanenaikena dRSadAdinAdhyayanam bRhadRttiH rAjIvaprayogarahitena tadA'jIvana 3, yadA taireva bahubhistadA ajIvaiH4, yadaikena lubdhakAdinA vANAdinekena tadA jIvenAjIvena ca 5, yadA tenaikenaiva badumiH vANAdibhistadA jIvanAjIvazca 6, yadA bahubhiH puruSAdibhirekaM zilAdikamukSipya kSipadbhistadA jIvairajIvena ca 7, yadA tu taireva mudrAdIn bahUn muJcadbhistadA jIvaizcAjIvaizveti 8 'sahe' saGghahanAmni naye vicAryamANe jIvo 'yA' athavA nojIvo heturiti prakramaH, kimuktaM bhavati ?-jIvadravyeNAjIvadravyeNa vA parISaha udIyate, sa hi "saMgahiyapiMDiyatthaM saMgahavayaNaM samAsato beMtI"ti vacanAt sAmAnyagrAhitvenaikatvamevecchati na punardvitvabahutve, asyApi ca zatabhedatvAdyadA cidrUpatayA sarva gRhNAti tadA jIvadravyeNa, yadA tvacidrUpatayA tadA ajIvadravyeNa, vyavahAre vyavahAranaye 'nojIva' iti ajIyo hetuH, ko'rthaH -ajIvadravyeNa parISaha dAudIryata ityekameva bhaGgamayamicchati, tathAhi- "vacaMDa viNicchiyatthaM vavahAro sabadavesuM" iti tallakSaNaM, tatra ca vinizcita mitsanekarUpatve'pi vastunaH sAMvyavahArikajanapratItameva rUpamucyate, tadrAhako'yam, uktaM ca // 74 / / 1 saMgRhItapiNDitArtha saMgrahavacanaM samAsato brugate (A0ni0) 2 prajati vinizcitArtha vyavahAraH sadhaMdravyeSu / dIpa anukrama [48] lA JABERatini muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~150~
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [2], mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [71] (43) prata sUtrAMka ||48|| "bhamarAi paMcavaNNAI Nicchie jammi vA jaNavayassa / atthe vinicchao jo vinicchiyatthutti so gejho 1 // yahuyara| utti va taM ciya gameha saMte'vi sesae muyai / saMvavahAraparatayA bavahAro logamicchaMto // 2 // " ti, tato'yamAzayaH- 'kAlo sabhAva niyaI puSakayaM purisakAraNegaMtA / micchattaM te ceva u samAso hoti sammattaM // 1 // ityA-1 gamavacanataH sarvasyAnekakAraNatve'pi karmakRtaM lokavaicitryamiti prAyaH prasiddheryat karma kArayiSyati tatkariSyAma Pl ityuktezca karmaiva kAraNamityAha, tabAcetanatvenAjIva eveti / 'jIvadavaM'tuzabdassaivakArArthatvAt jIvadravyameva 'zeSANAm RjusUtrazabdasamabhirUdvaivambhUtAnAM paryAyanayAnAM matena, heturiti gamyate, ayamarthaH-jIvadravyeNa parIpaha udIryata ityeSa evaiSAM bhaGgo'bhimataH, te hi paryAyAstikatvena parISayamANameva parISahamicchanti, parISahaNaM copayogAtmakam , upayogasya ca jIvakhAmAcyAt jIvadravyameva sannihitamavyabhicAri ca kAraNaM, tadviparItaM tu ajIvadravya daNDAdItyakAraNaM, jIvadravyamiti tu dravyagrahaNaM paryAyanayasyApi guNasaMhatirUpasya dravyasyeSTatvAt , taduktam-"paryAyanayo'pi dravyamicchati guNasantAnarUpa"miti gAthArthaH / / 71 // samprati samavatAradvAramAha L1 bhramayadIna paJcavarNAna nizcite (nacchati) yasmin vA janapadasya / arthe vinizcayo yo vinizcitArtha iti sa prAyaH // 1 // bahuttaraka prati diyA tameva gamayati saMto'pi zeSAnmuJcati / saMvyavahAraparatayA vyavahAro lokamicchan ||2|| 1 kAlaH sabhAko niyatiH pUrvakavaM puruSakAraNa * mekAntAt / midhyAvaM ta eva samAsato bhavati samyaktvam // 1 // +%2555453 + dIpa anukrama [48] JABERatinintimationa ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~151~
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 48 // dIpa anukrama [48] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 75 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||48...|| adhyayanaM [2], Education intimational samoyAro khalu duviho payaDipurisesu caiva nAyabo / eesiM nANattaM vRcchAmi ahANupuvIe // 72 // vyAkhyA--' samavatAraH khalu dvividhaH' iti khaluzabdasyaivakArArthatvAt dvividha eva, dvaividhyaM ca viSayabhedata iti tamAha-prakRtayazca puruSAzca prakRtipuruSAsteSu, ko'rthaH 1 - prakRtiSu jJAnAvaraNAdirUpAsu puruSeSu, cazabdAt bIpaNDakeSu ca tattadguNasthAnavizeSavartiSu 'eveti pUraNe, 'jJAtavyaH' avaboddhavyaH, 'eteSAM' prakRtyAdInAM 'nAnAtvaM' bhedaM vakSye 'atha' anantaram 'AnupUrvyA' krameNeti gAthArthaH // 72 // tatra prakRtinAnAtvamAhaNANAvara vee mohaMmiya aMtarAie ceva / eesuM bAvIsaM parIsahA huMti NAyavA // 73 // vyAkhyA -- jJAnAvaraNe vedye mohe cAntarAyike caiva eteSu caturSu karmasu vakSyamANasvarUpeSu dvAviMzatiH parISadA bhavanti // 73 // anena prakRtibheda uktaH, samprati yasya yatrAvatArastamAha pannAnnANaparisahA NANAvaraNaMmi huMti dunnee / ikko ya aMtarAe alAhaparIsaho hoi // 74 // vyAkhyA - prajJA cAjJAnaM ca prajJAjJAne te evotsekabaikRvyAkaraNataH parISadyamANe parIpahau, 'jJAnAvaraNe' karmaNi bhavato 'ho' etau tadudayakSayopazamAbhyAmanayoH sadbhAvAd, ekazca ( granthAgram 2000) 'antarAye' antarAyakamaNyalAbhaparIpo bhavati, tadudayanibandhanatvAdalAbhasyeti gAthArthaH // 74 // mohanIyaM dvidheti yatra tadvede vedanIye ca yatpariSahAvatArastamAha--- For First Use Only niryukti: [72] ~152~ parIpahAdhyayanam 2 // 75 // www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [-]/gAthA ||48...|| niyukti: [75-77] (43) prata sUtrAMka ||48|| araI acela itthI nisIhiyA jAyaNA ya akkose / sakkArapurakAre carittamohaMmi sattee // 75 // araIi duguMchAe puMveya bhayassa ceva maannss| kohassa ya lohassa ya udaeNa parIsahA satta // 76 // daMsaNamohe dasaNaparIsaho niyamaso bhave ikko / sesA parIsahA khallu ikkArasa veyaNIjaMmi // 77 // byAkhyA-'aratiH' iti aratiparIpahaH, evamuttareSyapi parISahazabdaH sambandhanIyaH, 'acela' tti prAkRtatvAdvijandulopaH, acelaM, 'strI naipedhikI yAcanA cAkrozaH satkArapuraskAraH' saptaite vakSyamANarUpAH parIpahAH, 'caritramohe' caritramohanAgni mohanIyabhede, bhavantIti gamyate, tadudayabhAvitvAdeSAM // cAritramohanIyasyApi bahubhedatvAdyasya tadbhedayodayena yatparIpahasadbhAvastamAha-'arateH' aratinAmnazcAritramohanIyabhedasya, acelasya jugupsAyAH, 'puMveya'tti supo lopAt puMvedasya, bhayasya caivaM mAnasa krodhasya lobhasya ca udayena parIpahAH sapta, iha cAratyudayenAratiparIpahaH jugupso dayenAcelaparISaha ityAdi yathAkrama yojanA kAryeti, tathA darzanamohe 'darzanaparISahaH' vakSyamANarUpo, 'Niyamaso'tti 1 Apatvena niyamAt bhaved 'ekaH' advitIyaH, 'zeSAH etaduddharitAH, parISahAH punaH ekAdaza 'vedanIye' vedanIyanAni karmaNi saMbhavantIti gAthAtrayArthaH / / 75-76-77 // ke punaste ekAdazetsAha dIpa anukrama [48] marwaniorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 153~
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||84|| dIpa anukrama [48] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 76 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||48...|| adhyayanaM [2], paMcaiva ANupuvI cariyA sijjA vahe va (ya) roge ya / taNaphAsajalameva ya ikkArasa veyaNIjaMmi // 78 // vyAkhyA - 'paJzcaiva' paJcasaMkhyA eva, te ca prakArAntareNApi syurityAha- 'AnupUrvyA' paripAThyA, kSutpipAsAzItoSNadaMzamazakAkhyA iti bhAvaH caryyA zayyA vadhazva rogazva tRNasparzI jala eva ca ityamI ekAdaza vedanIyakarma|Nyudayavati parISahA bhavantIti zeSa iti gAthArthaH // 78 // samprati puruSasamavatAramAha Jus Education intimatio bAvIsaM bAyarasaMparAe caudasa ya suDumarAgaMmi / chaumatthavIyarAe caudasa ikkArasa jiNaMmi // 79 // vyAkhyA - 'dvAviMzatiH' dvAviMzatisaGkhyAH prakramAtparapahAH 'bAdarasaMparAye' bAdarasamparAyanAni guNasthAne, kimuktaM bhavati ? - vAdarasamparAyaM yAvatsarve'pi parISahAH sambhavanti, 'caturdaza' caturdazasaGkhyAH, caH pUraNe, 'sUkSmasaMparAye' sUkSmasamparAyanAmni guNasthAne, 'saptAnAM' cAritramohanIyapratibaddhAnAM darzanamohanIyapratibaddhasya caikasya tatrAsambhavAditi bhAvaH, 'chadmasthavItarAge' chadmasthavItarAganAmni guNasthAne, 'catuIza' uktarUpA eba, 'ekAdaza' ekAdazasaGkhayAH 'jine' keSalini, vedanIyapratibaddhAnAM kSudAdInAmeva tatra bhAvAditi gAthArthaH // 79 // adhunA adhyAsanAmAha saNasaNIjaM tinhaM aggahaNa'bhoyaNa nayANaM / ahiAsaNa boddhavA phAsuya sahujjusutANaM // 80 // niryukti: [ 78 ] For Fans Only ~154~ parISahAdhyayanam 2 / / 76 / / muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [2], mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [80] (43) prata sUtrAMka ||48|| vyAkhyA-eNyata ityeSaNam-epaNAzuddhaM, aneSaNIyaM-tadviparItaM, sopaskAratvAdyadanAdi tasya, yadvA 'supA supo bhavantIti nyAyAdeSaNIyasya aneSaNIyasya ca, 'aggahaNa'bhoyaNa'tti agrahaNam-anupAdAnaM, kathazcidU grahaNe vA abhojanam- aparibhogAtmakaM trayANAm' arthAnnaigamasaGkahavyavahArANAM nayAnAM matenAdhyAsanA boddhavyeti sambandhaH, amI| hi sthUladarzinaH bubhukSAdisahanamannAdiparihArAtmakamevecchanti, 'phAsuga sahujusuttANaM'ti zabdanayAnAM trayANAmRjusUtrasya ca matena prAsukamannAdi upalakSaNatvAt kalpyaM ca gRhato bhuJAnasyApyadhyAsaneti prakramaH; te hi bhAvapradhAnatayA bhAvAdhyAsanAmeva manyante, sA ca nAbhuAnasyaiva, kintu zAstrAnusAripravRttyA samatAvasthitasya prAsukameSaNIyaM ca 4 dharmadhUrvahanArthaM bhujAnasthApIti gAthArthaH / / 80 // samprati nayadvAramAha jaM pappa negamanao parIsaho veyaNA ya duNhaM tu |veynn paDuzca jIve ujjusuo sadassa puNa AyA // 8 // - vyAkhyA-'yad vastu girinirjharajalAdi prApya'AsAdya kSudAdiparIpahA utpadyante naigamo-naigamanayo yattadornityAbhisambandhAt tatparISaha iti vaktIti zeSaH, sa khevaM manyate-yadi tat kSudAdhutpAdakaM vastu na bhavettadA kSudAdaya eva / na syuH, tadabhAvAca kiM kena sakhata iti parISahAbhAva eva syAt , tatastadbhApabhAvitvAt parIpahakha tat pradhAnamiti / tadeva parIpahaH, prasthakotpAdakakASThaprasthakavat, Aha-naikagamatvAnnaigamasya kathamekarUpatava parISahANAmihotA, ucyate, zatazAkhatvAdasya na sarvabhedAbhidhAnaM zakyamiti kazcideva kvaciducyate, evaM zeSanayeSvapi yathoktAzaGkAyAM / dIpa anukrama [48] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~155~
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||84|| dIpa anukrama [48] uttarAdhya. bRhadvRttiH / / 77 / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||48...|| adhyayanaM [2] Ja Education intimational vAcyamiti / 'vedanA' kSudAdijanitA asAtavedanA, cazabdAttadutpAdakaM ca paraSahaH, 'dvayostu' pArizeSyAt saGgrahavyabahArayoH punarmateneti gamyate, ayaM cAnayorabhiprAyaH- yadi tAvaddvirinirjharajalAdi kSudAdivedanAjanakatvena parISaddaH, kathamiva kSudAdivedanA na parISaho, nirupacaritaM parISadyata iti parISaddalakSaNaM vedanAyA eva sambhavati, upacaritaM tu girinirjharajalAdau, tAttvikavastunibandhanazropacAra iti tadabhAve tasyApyabhAva eva syAt, 'vedanAM' kSudAyanubhavA|tmikAM 'pratItya' Azritya jIve parISaha iti RjusUtraH manyata itIhApi gamyate, ayamasvAzayaH - sati hi nirupacatilakSaNAnvite'pi parISahe sa eva parIpahosstu, kimupacaritakalpanayA ?, tato nirupacaritalakSaNayogAdvedanaiva parISadaH, sA ca jIvadharmatvAjjIve nAjIva iti vedanAM pratIsa jIve parISaha ucyate, na tu pUrveSAmivAjIve'pIti, 'zabdasye' ti zabdAkhyanayasya sAmpratasamabhirUDhaivambhUtabhedatastrirUpasya matenAtmA - jIvaH, parIpaha iti prakramaH, punaHzabdo vizeSaM dyotayati, vizeSazca parISahopayuktatvam, ayaM dyupayogapradhAnaH, upayogazcAtmana eveti parISahopayukta Atmaiva parIpaha iti manyate iti gAthArthaH // 81 // idAnIM varttanAdvAramAha vIsaM ukkosapae vahaMti jahannao havai ego / sIusiNa cariye nisIhiyA ya jugavaM na vahaMti // 82 // vyAkhyA - viMzatiH utkRSTapade cintyamAne parISahAH varttante, yugapadekatra prANinIti gamyate, 'jaghanyataH' jaghanya| padamAzritya bhavedekaH parIpahaH, nanRtkRSTapade dvAviMzatirapi kiM naikatra varttanta ityAha- 'sIu siNa 'ti zItoSNe caryA For Fans Only niryukti: [81] ~ 156~ parISahAdhyayanam 2 // 77 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [-]/ gAthA ||48...|| niyukti: [82] (43) 44 prata sUtrAMka ||48|| |naSedhikyau ca 'yugapad' ekakAlaM 'na varttate' na bhavataH, parasparaM parihArasthitilakSaNatvAdamISAM, tathAhi-na zItamuSNe na coSNaM zIte na caryAyAM naiSedhikI naipedhikyAM vA caryetyato yogapadyanAmISAmekatrAsambhavAnnotkRSTato'pi dvAviMzatiriti,Aha-naipedhikIyatkathaM zayyA'pi na caryayA virudhyate ?, ucyate, nirodhayAdhAditastvaniphAderapi / tatra sambhavApedhikI tu khAdhyAyAdInAM bhUmiH, te ca prAyaH sthiratAyAmevAnujJAtA iti tasyA eva caryayA virodha iti gAthArthaH / / 82 / / kAladvAramAhavAsaggaso atiNhaM muhuttamaMtaM ca hoi ujjusue / sadassa egasamayaM parIsaho hoi nAyavo // 83 // vyAkhyA-vAsaggaso yati ArSatvAdvarSAgrataH, ko'rthaH ?-varSalakSaNaM kAlaparimANamAzritya, parIpaho bhavati iti gamyate, caH pUraNe, 'trayANAM' naigamasaGgrahavyavahAranayAnAM matena, te hyanantaroktanyAyatastadutpAdakaM vastvapi parIpahamicchanti, tacaitAvatkAlasthitikamapi sambhavatyeveti, 'muttamaMtaM ca' iti prAkRtatvAdantarmuhuH punarbhavati, prakramAtparISahaH, RjusUtre Rjuzrute vA-vicAryamANe, sa hi prAguktanItito vedanA parISaha iti vakti, sA copayogA-12 tmikA, upayogazca 'aMtumuhuttAu paraM joguvaogA na saMtIti vacanAt AntarmuhUrtika eva, 'zabdasya' sAmpratAditribhedasya matenaikasamayaM parIpaho bhavati 'jJAtavyaH' avaboddhavyaH, sa yuktanItito vedanopayuktamAtmAnameva parISadaM manute, 1 antarmuharcAtparato yogopayogA na santi / dIpa anukrama [48] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 157~
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [83] (43) | parIpahAdhyayanam prata sUtrAMka ||48|| uttarAdhya. sa caitasya paryAyAtmakasavA pratisamayamanyAnya eva bhavatIti samayamevaitanmatena parISaho yukta iti gAthArthaH // 83 // varSAnataH trayANAM parIpaha' iti yaduktaM, tadeva dRSTAntena dRDhayitumAhabRhadvRttiH kaMDU abhattacchaMdo acchINaM veyaNA tahA kucchI / kAsaM sAsaM ca jaraM ahiAse satta vAsasae // 84 // // 78 // 18 vyAkhyA-'kaMDU' kaNDUtim , 'abhaktacchanda' bhattArucirUpam 'akSNoH' locanayoH, vedanAM duHkhAnubhavaM, sarvatra dvitIyArye prathamA, 'tathe ti samuccaye, 'kucchitti suvyatyayAt kukSyorvedanAM-zUlAdirUpAM 'kAzaM zvAsaM ca jvaraM' trayamapi pratItameva 'adhyAsta iti adhisahate, sapta varSazatAni yAvat / anena tu sanatkumAracakravayudAharaNaM sUcita, sa hi mahAtmA sanatkumAracakravartI zakraprazaMsA'sahanasamAyAtAmaradvayaniveditazarIravikRtirutpannavairAgyavAsanaH paTaprAntAvalamatRNapadakhilamapi rAjyamapahAyAbhyupagatadIkSaH pratikSaNamabhinavAbhinavapravarddhamAnasaMvego madhukaravRttyaiva yatho|palabdhAnapAnoparacitaprANavRttiranantaroktasaplohaNDakaNDAdivedanAvidhuritazarIro'pi saMyamAna manAgapi saJcacAla, punastatsattvaparIkSaNAyAtabhiSagveSAmaropadarzitadvAdazAMzumAlisamAnulyavayavazca tatpurataH 'puci kaDANaM kammANaM behattA' ityAdi saMvegotpAdakamAgamavacaH prarUpayan svayamAgatya zakreNAbhivandita upabaMhitatheti gAthArthaH // 84 // samprati ||k parISaha iti kSetraviSayapraznaprativacanamAha 1 pUrva kRtAnA karmaNAM vedayitvA / dIpa anukrama [48] // 78 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH ~ 158~
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM -1/gAthA ||48...|| niyukti: [85] (43) prata sUtrAMka ||48|| loe saMthAraMmi ya parIsahA jAva ujjusuttaao| tiNhaM sadanayANaM parIsahA hoi attANe // 5 // el vyAkhyA-loke saMstArake ca parISahAH 'jAya ujjusuttAuti sUtratvAt RjusUtra yAvadU, asya ca pUrvArddhasya sUcakatvAdavizuddhanaigamasya matena loke parISahAH, tatsahiSNuyatinivAsabhUtakSetrasyApi caturdazarajjvAtmakalokAna ntaratvAt , itthamapi ca vyavahAradarzanAda, evamuttarottarAdivizuddhavizuddhataratadbhedApekSayA tiryaglokajambUdvIpabharatadakSiNArddhapATalIputropAzrayAdipu bhAvanIyaM, yAvadatvantavizuddhatamanagamasya yatropAzrayaikadeze amISAM soDhA yatistatrAmI iti, evaM vyavahArasthApi, lokavyavahAraparatvAdasya, loke ca neha vasati proSita iti vyavahAradarzanAt, saGgrahasya saMstArake parIpahAH, sa hi saMgRhAtIti saGgraha iti niruktivazAt saGgrahopalakSitamevAdhAraM manyate, saMstAraka eva ca TrA yatizarIrapradezaiH saJjayate na punarupAzrayaikadezAdiriti saMstAraka evAsya parISahAH, RjusUtrasya tu veSvAkAzapradezepvAtmA'vagADhaseSveva parIpahAH, saMstArakAdipradezAnAM tadaNubhireva vyAptatvAt , tatrAvasthAnAbhAvAt , trayANAM zabdanayAmA parIpaho bhavati Atmani, khAtmani vyavasthitatvAtsarvastha, tathAhi-sarva vastu khAtmani vyavatiSThate satvAd yathA caitanyaM jIye, Aha-kimevaM nayAkhyA ?, niSiddhA basau, yaduktam-'NatdhiM puDutte samoyAroM'tti, ucyate, dRSTi1 nAsti pRthaktve smvtaarH| dIpa anukrama [48] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~159~
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||48...|| niyukti: [86] (43) dhyayanam prata sUtrAMka uttarAdhya. |vAdoddhRtatvAdasya na doSaH, tathA ca prAguktam-'kammappavAyapuche' tyAdi, dRSTivAde hi nayairvyAkhyetyatrApi tathaivAmi-2 parISahA dhAnamiti gAthArthaH // 85 // idAnImuddezAdidvAratrayamalpavaktavyamityekagAthayA gaditumAhabRhadvRttiH + uddeso guruvayaNaM pucchA sIsassa u muNeyavA / niddeso puNime khalu bAvIsaM suttaphAse y||86|| | // 79 // vyAkhyA-uddizyata iti uddezaH, ka ityAha-guruvacanaM guroH vivakSitArthasAmAnyAbhidhAyaka paco, yathA prastutameva 'iha khalu bAvIsaM parIsahati 'pRcchA ziSyasya tu guruddiSTArthavizeSajijJAsorvineyastha, tuH punaH prakramAdvacanaM / 'muNitavyA jJAtavyA, yathA 'kayare khalu te bAvIsa parIsahA?' iti, nirdezazceti nirdezaH-punaH ime khalu dvAviMzatiH, parISahA iti gamyate, anena ca ziSyapraznAnantaraM gurornirvacanaM nirdeza ityAduktaM bhavati, atra caivamudAharaNadvAreNAbhidhAnaM pUrvayorapyuktodAharaNadvayasUcanArtha vaicitryakhyApanArtha ceti kiJcinyUnagAthArthaH // 86 // itthaM 'kuta' ityAdidvAdazadvAravarNanAdavasito nAmaniSpannanikSepaH, samprati 'sUtrasparza' iti caramadvArasya sUtrAlApakaniSpannanikSepasya cAvasaraH, tacobhayaM sUtre sati bhavatIti sUtrAnugame sutramuccAraNIyaM, tavedamhai 'suyaM me AusaMteNaM bhagavayA evamakkhAyaM-iha khala bAvIsaM parIsahA samaNeNa bhagavayA mahAvIreNaM kAsaveNaM paveiyA je bhikkhU succA naccA jiccA abhibhUya bhikkhAyariyAe parivayaMto puTTo no vinihnnejaa| PARASAKCakck [1] dIpa anukrama GAR // 79 // [49] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~160~
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2] mUlaM [1] / gAthA ||48...|| mA niyukti: [86] (43) prata sUtrAMka PI vyAkhyA-zrutam AkarNitamavadhAritamitiyAvat 'me' mayA 'AyuSmanniti ziSyAmavaNaM, kaH kamevamAha ?, sudharmakhAmI jambUkhAminaM, kiM tat zrutamityAha-'tene ti trijagatpratItena 'bhagavatA' aSTamahAprAtihAryarUpasamagraidazcaryAdiyuktena, evaM mityamunA vakSyamANanyAyena 'AkhyAtaM sakalajantubhASAbhivyAtyA kathitam , uktaM ca-"devA devIM narA nArI, zavarAzcApi zAvarIm / tiryazco'pi hi tairazcI, menire bhagavadviram // 1 // " kimata Aha-'ihe'-18 #ti loke pravacane vA 'khaluH' vAkyAlaGkAre avadhAraNe vA, tata ihaiva-jinapravacana eva dvAviMzatiH parISahAH. santIti | hai gamyate, atra ca zrutamityanenAvadhAraNAbhidhAyinA khayamavadhAritameva anyasmai pratipAdanIyamityAha, anyathA'bhidhAne pratyutApAyasambhavAt , uktaM ca-"kiM etto pAvayaraM samma aNahigayadhammasanmAyo / annaM kudesaNAe kaTTatarAyami pADei ||1||"tti, 'maye'tyanenArthato'nantarAgamatvamAha, 'bhagavate'tyanena ca vaktuH kevalajJAnAdiguNavatvasUcakena prakRtavacasaH4 prAmANyaM khyApayituM vaktuH prAmANyamAha, vatkRprAmANyameva hi vacanaprAmANye nimittaM, yaduktam-"puruSaprAmANyameva zabde darpaNasaGkAnta mukhamivIpacArAdabhidhIyate" 'tene ti ca guNavatvaprasidhdhyabhidhAnena prastutAdhyayanasya prAmANyanizcayamAha, saMdigdhe hi vakturguNavattve vacaso'pi prAmANye saMdigheteti, samudAyena tu AtmIddhatyaparihAreNa guruguNaprabhAvanAparaireva vineyebhyo dezanA vidheyA, etadbhaktipariNAme ca vidyAderapi phalasiddhiH, yaduktam-"Ayariyabhatti 1 kimetsmaatpaapkrN| samyaganadhigatadharmasadbhAvaH / anyaM kudezanayA kaSTatarAgasi pAtayati // 1 // 2 AcAryabhaktirAgeNa vidyA maAzca sidhyanti prakAra [1] dIpa anukrama [49] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 161~
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2] mUlaM [1] / gAthA ||48...|| niyukti: [86] (43) prata sUtrAMka [1] uttarAdhya-raNAta rAeNa vijA mantA ya sijhaMti" athavA-AusaMteNaM'ti bhagavadvizeSaNam , AyuSmatA bhagavatA, cIrajIvinetyartho, parISahA maGgalavacanametat , yadvA-'AyuSmateti parArthapravRttyAdinA prazastamAyurdhArayatA, na tu muktimavApyApi tIrthanikArAdi- dhyayanam bRhadvRttiH darzanAtpunarihAyAtena, yathocyate kaizcit-"jJAnino dharmatIrthasya, kartAraH paramaM padam / gatvA''gacchanti bhUyo'pi, nebhavaM tIrthanikArataH // 1 // " evaM hi anunmUlitaniHzeSarAgAdidoSatvAttadvacaso'prAmANyameva syAta, niHzeSonmUlane hi rAgAdInAM kutaH punarihAgamanasambhava iti| yadivA-'AvasaMteNaM'ti mayetyasya vizeSaNaM, tata AGiti-murudarzitamadiyA basatA, anena tattvato gurumaryAdAyatitvarUpatvAdgurukulabAsasya tadvidhAnamarthata uktaM, jJAnAdihetutvAttasya, uktaM ca-"NANassa hoi bhAgI thirayarato dasaNe caritte ya / dhannA AvakahAe gurukulabAsaM na muMcaMti ||1||"athvaa 'AmusaMteNa' AmRzatA bhagavatpAdAravindaM bhaktitaH karatalayugAdinA spRzatA, anenaitadAha-adhigatasamastazAstreNApi guruvidhAmaNAdivinayakRtyaM na moktavyam , uktaM hi-"jahAMhiaggI jalaNaM namase, NANAduImaMtapayAhisitaM / evAya-IM pAriyaM ubaciTThaejA, aNataNANoSagato'pi sNto||1||"tti, yahA-'AusaMteNaM'ti prAkRtatvena tivyatyayAdAjupamANena-zravaNavidhimaryAdayA gurUn sevamAnena, anenApyetadAha-vidhinayocitadezasthena gurusakAzAt zrotavyaM, na 1jJAnasya bhavati bhAgI sthirataro darzane cAritre ca / dhanyA yAvatkathikaM gurukulavAsaM na muJcanti // 1 // 2 yathA''hitAgnijvalanaM 4 namasyati nAnAhutimannapadAbhiSiktam / evamAcAryamupatiSThetAnantajJAnopagato'pi san // 1 // dIpa anukrama [49] // 8 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 162~
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||48...|| niyukti: [86] (43) prata sUtrAMka [1] tu yathAkathaJcid ,guruvinayabhItyA guruparSadutthitebhyo vA sakAzAt , yathocyate-"parisuTiyANa pAse suNei so viSayaparibhaMsi"tti, yaduktaM 'bhagavatA AkhyAtaM dvAviMzatiH parISahAH' santIti, tatra kiM bhagavatA anyataH puruSavizeSAda-13. pauruSeyAgamAt khato yA amI avagatA ityAha-zramaNena bhagavatA mahAvIreNa kAzyapena 'paveiya'tti sUtratvAt praviditAH, tatra zrAmyatIti zramaNa:-tapakhI tena, na tu 'jJAnamapratighaM yasya, vairAgyaM ca jagatpateH / aizvarya caiva dharmazca, sahasiddhaM catuSTayam // 1 // ' itikaNAdAdiparikalpitasadAzivavadanAdisaMsiddhena, tasya dehAdivirahAt tathAvidhaprahai yatnAbhAvenA''khyAnAyogAd , uktaM ca-"varyaNaM na kAyajogAbhAveNa ya so aNAdisuddhassa / gahaNammiya no hetU satthaM attAgamo kaha Nu // 1 // " 'bhagavateti ca samagrajJAnezvaryAdisUcakena sarvajJatAguNayogitvamAha, tathA ca yat kaizciducyate-'heyopAdeyatattvasya, sAdhyopAyasya vedakaH / yaH pramANamasAviSTo, na tu sarvasya vedkH||1||' iti, tayudastaM bhavati, asarvajJo hi na yathAvatsopAyaheyopAdeyatattvavidbhavati, pratiprANi bhinnA hi bhAvAnAmupayogazaktayaH, tatra ko'pi kasyApi kathamapi kApyupayogIti kathaM sopAyaheyopAdeyatattvavedanaM sarvajJatAM vinA sambhavatIti, 'mahAvIreNe' ti zakraka|tanAnA caramatIrthakareNa, 'kAzyapena' kAzyapagotreNa, anena ca niyatadezakAla kulAbhidhAyinA sakaladezakAlakalA-14 1 parSadutthitAnAM pArve zRNoti sa vinayaparibhraMzI / 2 vacanaM na kAyayogAbhAve na ca so'nAdizuddhasya / pahaNe na ca hetuH zAstramAtmAgamaH dIpa anukrama [49] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 163~
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [3] dIpa anukrama [49] uttarAdhya. vRttiH // 81 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||48...|| adhyayanaM [2] Education intemational vyApipuruSAdvaitanirAkaraNaM kRtaM bhavati, tatra hi sarvasyaikatvAdayamAkhyAtA'smai vyAkhyeyamityAdivibhAgAbhAvata AkhyAnasyaivAsambhava iti, 'praviditAH' prakarSeNa khayaMsAkSAtkAritvalakSaNena jJAtAH anena buddhivyavahitArthaparicchedavAdaH parikSipto bhavati, svayamasAkSAtkArI hi pradIpahastAndhapuruSavadvayatiriktabuddhiyogo'pi kathaM kaJcanArthaM paricchettuM kSamaH syAd 1, evaM caitaduktaM bhavati - nAnyataH puruSavizeSAdete'vagatAH, svayaMsambuddhatvAdbhagavataH nApyapaurupeyAgamAt tasyaivAsambhavAd, apauruSeyatvaM hyAgamasya svarUpApekSamarthapratyAyanApekSaM vA ?, tatra yadi svarUpApekSaM tadA tAlvAdikaraNavyApAraM vinaivAsya sadopalambhaprasaGgaH, na cAvRtatvAt nopalambha iti vAcyaM tasya sarvathA nityatve AvaraNasyAkiJcitkaratvAt, kiJcikeratve vA kathaJcidanityatvaprasaGgAd, athArthapratyAyanApekSam, evaM kRtasaGketA vAlAdayo'pi tato'rthaM pratipadyeranniti nApauruSeyAgamasambhava iti / te ca kIdRzA ityAha-- ' yAni 'ti parIpahAn 'bhikSuH' uktaniruktaH, 'zrutvA' AkarNya, gurvantika iti gamyate, 'jJAtvA' yathAvadavabuddhya, 'jitvA' punaH punarabhyAsena pari| citAn kRtvA 'abhibhUya' sarvathA tatsAmarthyamupahatya, bhikSozcaryA vihitakriyAsevanaM bhikSucaryA tathA 'parivrajan samantAdviharan 'spRSTaH' AzliSTaH prakramAtparISahereva, 'no' naiva 'vinihanyeta' vividhaiH prakAraiH saMyamazarIropaghAtena vinAzaM prApnuyAt paThanti ca ' bhikkhAyariyAe parivayaMto 'ti bhikSAcaryAyAM- bhikSATane paritrajan, udIryante hi Forest Use Only niryukti: [86] ~164~ parISahAdhyayanam // 81 // ww muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||48...|| niyukti: [86...] (43) prata sUtrAMka [1] bhikSATane prAyaH parIpahAH, uktaM hi--"bhikkhAyariyAe vAvIsaM parIsahA udIrijaMti"tti, zeSa prAgvat / ityuktaH uddezaH, pRcchAmAha kayare te khalu bAvIsaM pa0 je0 vyAkhyA-'kayare' kiMnAmAnaH 'te' anantarasUtroddiSTAH 'khaluH' vAkyAlaGkAre, zeSa prAgyaditi // nirdezamAha ime khalu te bAvIsaM pa0 je0 vyAkhyA-'ime' anantaraM vakSyamANatvAt hRdi viparivartamAnatayA pratyakSAH ime'te' iti ye tvayA pRSTAH,zeSaM pUrvavat // taMjahA-digiMchAparIsahe 1 pivAsAparIsahe 2 sIyaparIsahe 3 usiNaparIsahe 4 dasamasagaparIsahe 2 5 acelaparIsahe 6 araiparIsahe 7 itthIparIsahe 8 cariyAparIsahe 9nisIhiyAparIsahe 10 sijjAaparIsahe 11 akkosaparIsahe. 12 vahaparIsahe 13 jAyaNAparIsahe 14 alAbhaparIsahe 15 rogaparIsahe. 16 taNaphAsaparIsahe 17 jallaparIsahe 18 sakkArapurakAraparIsahe 19 papaNAparIsahe 20 annANaparIsahe / 621 sammattaparIsahe 22 / 1 bhikSAcaryAyAM dvAviMzatiH parISahA udIyante // 1 // dIpa anukrama [49] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~165~
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||48...|| niyukti: [86...] (43) uttarAdhya bRhadvRttiH prata sUtrAMka [1] vyAkhyA-'tayaH'tyudAharaNopanyAsArthaH digiJchAparISahaH 1, pipAsAparISahaH 2, zItaparIpahaH 3, uSNaparIpahaHparIpahA|4, daMzamazakaparISahaH 5, acelaparIpahaH 6, aratiparIpahaH 7, strIparIpahaH 8, caryAparISahaH 9, naiSedhikIparISahaH dhyayanam |10, zayyAparISahaH 11, AkrozaparIpahaH 12, vadhaparIvahaH 13, yAcanAparISahaH 14, balAmaparIpahaH 15, semaparIpahaH 16, tRNasparzaparIpahaH 17, jalaparISahaH 18, satkArapuraskAraparISahaH 19, prajJAparIpahaH 20, ajJAnaparI-1 pahaH 21, darzanaparISahaH 22 / iha ca 'digiMcha'tti dezIvacanena bubhukSocyate, saivAtyantavyAkulatvaheturapyasaMyamabhI-12 rutayA AhAraparipAkAdivAJchAvinivarttanena parIti-sarvaprakAraM sAta iti parIpahaH digiMchAparIpahaH 8 evaM pAtumicchA pipAsA saiva parIpahaH pipAsAparIpahaH 2, 'zyaiGgatAvi' tyasya matyarthatvAtka-riktaH, tato 'dravamUrtisparzayoH zyaH | ((pA0 6-1-24) iti saMprasAraNe sparzayAcitvAca 'iyo'sparza' (pA08-2-7) iti natvAbhAve zIta-ziziraHlA sparzastadeva parISahaH zItaparIpahaH 3, 'uSa dAha' ityasyauNAdikanakpratyayAntasya uSNaM-nidAghAditApAtmakaM tadevI parIpahaH uSNaparISahaH 4, dazantIti daMzAH pacAditvAdaca , mArayituM zaknuvanti mazakAH, dezAca mazakAca dezamaza-147 kAH, yUkAyupalakSaNaM caitat , ta eva parISaho dezamazakaparIpahaH 5, bacesa-celAbhAvo jinakalpikAdInAm anyeSAM tu // 82 // minamalpamUlyaM ca celamapyacelameva, avastrAzIlAdivat , tadeva parISaho'celaparISahaH 6, ramaNaM ratiH-saMyamaviSayA| dhRtiH tadviparItA tvaratiH, saiva parISahaH aratiSarISahaH 7, styAyateH stRNotervA Ti dittvAca DIpi strI saiva tad dIpa anukrama [49] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~166~
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||48...|| niyukti: [86...] (43) 4 prata sUtrAMka [1] tarAgahetugativibhramezitAkAravilokane'pi-vagurudhiramAMsamedalAyabasthizirAbaNaiH sudurgandham / kucanayanajaghanavadanorumUJchito manyate rUpam // 1 // tathA-niSThIvitaM jugupsatyadharasvaM pibati mohitaH prasabham / kacajadhanaparizrA necchati tanmohito bhajate // 2 // ityAdibhAvanAto'bhidhAsthamAnanItitazca pariSadamANatvAtparIpahaH strIparIpahaH da, caraNaM caryA-grAmAnugrAma viharaNAtmikA saiva parISahaH caryAparIpahaH 9, niSedhanaM niSedhaH pApakarmaNAM gamanAdi kriyAyAzca sa prayojanamasyA naipedhikI-smazAnAdikA khAdhyAyAdibhUmiHniSadyetiyAvat saiva parISaho naiSedhikIparIpahaH 1/10, tathA zerate'syAmiti zayyA-upAzrayaH saiva parISahaH zayyAparISahaH 11, AkrozanamAkozaH-asatyabhASAtmakaH saha 15eva parIpahaH AkrozaparIpahaH 12, hananaM vadhaH-tADanaM sa eva parIpaho vadhapariSahaH 13, yAcanaM yAcyA prArthanetyarthaH,12 saiva parISaho yAcAparIpaho14, labhanaM lAbho na lAbho'lAbhaH-abhilaSitaviSayAprAptiH sa eva parISahaH alAbhaparI-12 |pahaH 15, rogaH-kuSThAdirUpaH sa parISaho rogaparISahaH 16, tarantIti tRNAni, auNAdiko nak ikhatvaM ca, teSAM sparzaH tRNasparzaH sa eva parISahastRNasparzaparISahaH 17, jalla iti malaH sa eva parISaho jalaparISahaH 18, satkArovastrAdibhiH pUjanaM puraskAra:-abhyutthAnAsanAdisampAdanaM, yadvA sakalaivAbhyutthAnAbhivAdanadAnAdirUpA pratipattiriha 1 satkArastena puraskaraNaM satkArapuraskAraH, tatastAveva sa eva vA parIpahaH satkArapuraskAraparISahaH 19, prajJAparISahaH ajJAnaparIpahatha prAgbhAvitAoM, navaraM prajJAyate'nayA vastutattvamiti prajJA-svayaMvimarzapUrvako vastuparicchedaH, tathA| dIpa anukrama [49] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~167~
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||1|| niyukti: [86...] (43) uttarAdhya. prata 183 // sUtrAMka ||1|| majJAyate vastutattvamaneneti jJAnaM-sAmAnyena matyAdi tadabhAvo'jJAnaM 20-21, darzana-samyagdarzanaM tadeva kriyAdivA- parIpahA dinA vicitramatazravaNe'pi samyak pariSayamANaM-nizcalacittatayA dhAryamANaM parIpaho darzanaparIpahaH, yadvA darzanazabdena | dhyayanam bRhaddhRttiH darzanavyAmohaheturaihikAmuSmikaphalAnupalambhAdiriha gRhyate, tataH sa eva parIpaho darzanaparISahaH 22 // itthaM nAmataH parISahAnabhidhAya tAneya kharUpato'bhidhitsuH saMvandhArthamAhaparIsahANaM pavibhattI, kAsaveNa pveiyaa| taM bhe udAharissAmi, ANuputviM suNeha me // 1 // (sUtram) vyAkhyA-parIpahANAm' anantaroktanAmnAM 'pravibhaktiH' prakarSaNa-kharUpasammohAbhAvalakSaNena vibhAgaH-pRthaktA kAzyapena' kAzyapagotreNa mahAvIreNetiyAvat , 'praveditA' prarUpitA 'tAmiti kAzyapaprarUpitAM parIpahanavibhaktiM bhe' iti bhavatAm ' 'udAhariSyAmi' pratipAdayiSyAmi' 'AnupUA ' krameNa zRNuta 'me' mama prakramAddAharataH, ziSyAdarakhyApanArthaM ca kAzyapena pravediteti vacanamiti suutraarthH|| 1 // iha cAzepaparIpahANAM kSutparIpaha ev| duHsaha ityAditastamAha // 83 // digichApariyAveNa, tavassI bhikkhu thAmavaM / na chiMde na chiMdAvae, na pae na payAvae // 2 // (sUtram) vyAkhyA-diginchA-uktarUpA tayA paritApaH-sarvAGgINasantApo digimchAparitApastena, chidAdikriyApekSA hetau dIpa anukrama [50] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~168~
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||2|| niyukti : [86...] (43) prata 3 sUtrAMka -% ||2|| tRtIyA, pAThAntaraM 'digichAparigate' bubhukSAvyApte 'dehe' zarIre sati, tapo'syAstIti atizAyane vinistapakhIvikRSTASTamAditapo'nuSThAnavAn , sa ca gRhasthAdirapi syAdata Aha-'bhikSuH' yatiH, so'pi kIrak-sthAma-balaM tadasya saMyamaviSayamastIti sthAmavAn , bhUni prazaMsAyAMvA matupapratyayaH, ayaM ca kimityAha-na chinyAt' na dvidhA vidadhyAt, khayamiti gamyate, na chedayedvA anyaiH, phalAdikamiti zeSaH, tathA na pacet khayaM, na cAnyaiH pAcayet , upalakSaNatvAca nAnyaM chindantaM vA pacantaM vA'numanyeta, tata eva ca na khayaM krINIyAt nApi kApayet na ca paraM krINantamanumanyeta, chedasya hananopalakSaNatvAt kSutpapIDito'pi na navakoTIzuddhivAdhAM vidhatte iti gAthArthaH // 2 // kAlIpatvaMgasaMkAse, kise dhamaNisaMtae / mattanno'saNapANassa, adINamaNaso care ||3||(suutrm) vyAkhyA-kAlI-kAkajacA tasyAH parvANi sthUrANi madhyAni ca tanUni bhavanti tataH kAlIparvANIva parvANijAnukUparAdIni yeSu tAni kAlIparvANi, uSTramukhIvanmadhyapadalopI samAsaH, tathAvidhairoH-zarIrAvayavaiH samyakA-II zate-tapaHzriyA dIpyata iti kAlIparvAGgasaGkAzaH, yadvA prAkRte pUrvAparanipAtasthAtatratvAdAmo dagdha ityAdivat avadiyavadharmeNApyavayavini vyapadezadarzanAcAGgasandhInAmapi kAlIparvasadRzatAyAM kAlIbhiH sakAzAni-sarazAnyaGgAni yasa sa tathA, sa hi vikRSTatapo'nuSThAnato'pacitapizitazoNita ityasthicarmAvazeSa evaMvidha eva bhavati, ata eva ca 'kRzaH' kRzazarIraH, dhamanayaH-zirAstAbhiH santato-vyApto dhamanisaMtataH, evaMvidhAvastho'pi mAtrAM-parimANarUpA jAnAti % dIpa anukrama [11] -5-ra wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~169~
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||3|| niyukti: [87-88] (43) dhyayanam uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 84 // prata sUtrAMka ||3|| | iti mAtrAjJo-nAtilaulyato'timAtropayogI, kasyetyAha-azyata ityazanam-odanAdi pIyata iti pAna-sauvIrA-14 di anayoH samAhAre'zamapAnaM tasya, tathA 'adINamaNasoM' ti sUtratvAdadInamanAH adInamAnaso vA-anAkulacittaH | 'caret' saMyamAdhvani yAyAt , kimuktaM bhavati -ativAdhito'pi kSudhA navakoTIzuddhamapyAhAramavApya na laulyato'timAtropayogI tadaprAptau vA dainyavAn ityevaM zutpariSahyamANA kSutparISahaH soDho bhavatIti sUtrArthaH / samprati prAyadvAragAthopakSiptaM sUtrasparza iti trayodazadvAraM vyAcikhyAsuH sUtrasparzikaniyuktimAha'suttaphAse yatti / tathAkumArae naI leNe, 'silA paMthe mahallae / tAvasa paDimA sIse, agaNi nivea muggare // 87 // vaNe rAme pure bhikkhe, saMthAre malladhAraNaM / aMgavijA sue bhome, sIsassAgamaNe iya // 88 // vyAkhyA-tatra sUtrasparzazceti dvAroSakSepaH, kumAra ityAdinA ca tadvarNanaM spaSTameva, navaraM kumArakAdibhiH pratyeka dvAviMzaterapi parIpahANAmudAharaNopadarzanaM, tathAhi-'kumArakaH' kSullakaH, 'leNaM ti layanaM guhA mahahae'tti AryarakSitapitA, sUtrasparzitvaM cAsya sUtrasUcitodAharaNapradarzakatvAditi kizcidadhikagAthAdvayArthaH / / 87-881 idAnIM niyuktikAra eva 'na chinde'ityAdisUtrAvayavasUcitaM kumAraketyAdidvAropakSisaM ca kSutparISahodAharaNamAha dIpa anukrama [5] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~170~
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||3|| niyukti: [89] (43) * 0 prata *-20- sUtrAMka ||3|| ujeNI hatthimitto bhogapure hatyibhUkhuDDo a| aDavIi veyaNaTTo pAovagao ya sAdivvaM // 89 // - vyAkhyA-ujjayinI hastimitro bhogakaTakapuraM hastibhUtikSulakacATavyAM vedanAH pAdapopagatazca sAdivyaM-devasanidhAnamiti gAthAkSarArthaH // 89 // bhAvArtho vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam-teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM ujeNIe nagarIe hasthimitto nAma gAhAbaI, so matabhajio, tassa putto hasthibhUha nAma dArago, so taM gahAya pavaio te annayA kayAi ujeNIo bhogakaDaM patthiyA, aDavimajjhe so khaMto pAe khayakAe viddho, so asamattho jAto, teNa ||sAhuNo buttA-vacaha tubhe'vi tAva nittharaha katAraM, ahaM mahayA kaDeNa abhibhUto, jaba mamaM tumbhe vahaha to bhajihiha, 4||ahaMbhattaM paJcakakhAmi, nibaMdheNa TritoegapAse girikaMdarAe bhattaM paJcakakhAuM / sAdhU paTThiyA, so khuDato bhaNati-aha-12 dApi icchAmi, so tehiM balA nIto, jAhe duraM gato tAhe vIsaMmeUNa pacaie niyatto, Agato khaMtassa sagAsaM, khaMta-18 / 1 tasmin kAle tasigam samaye ujjayinyAM nagaryA halimitro nAma gAdhApatiH, sa mRtabhAryaH, tasya putro hastibhUti ma dArakA, sa saM| gahItvA prabajitaH / tau anyadojayinIto bhogakaTaM prasthiyau, aTavImadhye sa vRddhaH pAde kIlakena viddhA, so'samarthoM jAtaH, tena sAdhava uktAH-vrajata yUvamapi tAvat nissarata kAntAram , ahaM mahatA kaSTenAmibhUto, yadi mAM yUrya bahata tadA vinazkSyatha, ahaM bhaktaM pratyAkhyAmi, nirbandhena sthitaH ekapA girikandarAyAM bhaktaM pratyAkhyAya / sAdhavaH prasthitAH, sa kSullako bhaNati-ahamapIcchAmi (sArdhaM sthAtuM tena ) sa tailAnItaH, yadA dUraM gatastadA vizrabhya pratrajitAn nivRttaH, Agato ghRddhasya / / 4 dIpa anukrama [12] - 4 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 171~
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||3|| niyukti: [89] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||3|| uttarAdhya. eNa bhaNiyaM-tumaM kIsa Agao ?, ihaM marihisi, so'vi dhero veyaNatto tadivasaM ceva kAlagato, khuDago na ceva parIpahA jANai jahA kaalgto| so devaloesu uvavaNNo, pacchA teNa ohI pauttA-kiM mayA dattaM tattaM vA?,jAvataM sarIrayaM dhyayanam pecchada khuharga ca, so tassa khuDagassa aNukaMpAe taheva sarIragaM aNupavisittA khuTTaeNa saddhiM ulAvito acchadA // 85 // teNa maNio-vacaha putta ! bhikkhAe, so bhaNai-kahiM ?, teNa bhaNNai-ee dhayaNiggohAdI pAyavA, eesu tannivAsI pAgavaMto, je tava bhikkhaM dehiti, tahatti bhaNiuM gato, dhammalAmeti rukkhahesa, tato sAlaMkAro hattho Nigga-1 |cchiuM bhikkhaM dei, evaM divase divase bhikkhaM giNhato acchito jAva te sAhuNo taMmi dese dubhikkhe jAe puNoSi ujveNigaM desaM AgacchaMtA teNeva maggeNa AgayA vitie saMvacchare, jAva taM gayA paesaM, khuDagaM pecchaMti parisassa: ___sakAza, vRddhena bhaNitam-caM kimAgataH, iha mariSyasi, so'pi sthaviro vedanAtaH tadivasa eva kAlaM gataH, zullako naiva jAnAti yathA dkaalgtH| sa devaloke utpannaH, pazcAttenAvadhiH prayuktaH kiM mayA dattaM taptaM vA ?, yAvattaccharIrakaM prekSate kSullakaM ca, sa tasya kSullakasyAnuka mpayA tathaiva zarIrakamanupravizya kSullakena sAdhaM ullApayan tiSThati, tena bhaNita:-braja putra ! bhikSAye, sa bhaNati-ka?, tena bhaNyate-ete dhavanyaprodhAdayaH pAdapAH, eteSu tannivAsinaH pAkavantaH, ye tubhyaM bhikSA dAsyanti, tatheti bhaNitvA gataH, dharmalAbhayati vRkSANAmadhastAt , tataH / sAlaGkAro hasto nirgaya bhikSAM dadAti, evaM divase divase bhikSAM gRhNan sthitaH yAvace sAdhavastasmin deze durbhikSe jAte punarapi ujjayinI-14 dezamAgacchantaH tenaiva mArgeNAgatAH, dvitIyasmin saMvatsare, yAvattaM pradezaM gatAH, kSullaka prekSante, varSasyAnte / dIpa anukrama [12] dra JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~172~
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||4|| niyukti: [89] (43) prata sUtrAMka ||4|| KiaMte, pucchito bhaNai-khaMto'vi acchai, gayA jAya sukaM sarIrayaM pecchaMti, tehiM nAyaM-deveNa hoUNamaNukaMpA kai-18 liyA hohitti / khateNa ahiyAsito parIsaho Na khuTTaeNa, ahayA khuDaeNavi ahiyAsito, Na tassa evaM bhAvo bhavai-jahA'haM na labhissAmi bhikkhaM, pacchA so khuDago sAhahiM niio| yathA ca tAbhyAmayaM parIpahaH soddhstthaa| sAmpratasthamunibhirapi soDhavya ityaidamparyArthaH / uktaH kSutparIpahaH, evaM cAdhisahamAnasya nyUnakukSitayaiSaNIyAhArArtha : divA paryaTataH zramAdibhiravazyaMbhAvinI pipAsA, sA ca samyaka soDhavyeti tatparISahamAhahai tao puTro pivAsAe, duguMchI lddhsNjme|siiodgNnn sevejA, viyaDassesaNaM care ||4||(suutrm) vyAkhyA-tata' iti kSutparIpahAt tako vA uktavizeSaNo bhikSuH 'spRSTaH' abhidrutaH 'pipAsayA' abhihitakharUpayA 'doguMchI ti jugupsI, sAmarthyAdanAcArasyeti gamyate, ata eva landhaH-avAptaH saMyamaH-paJcAzravAdiviramaNAtmako yena sa tathA, pAThAntaraM vA 'lajasaMjametti' lajA-pratItA saMyamaH-uktarUpaH etAbhyAM khabhyastatayA sAtmIbhAvasamu-11 pagatAbhyAmananya iti sa eva lajjAsaMyamaH, paThyate ca 'lajjAsaMjae'tti, tatra lajayA samyagyatate-kRtyaM pratyAdRto / bhavatIti lajjAsaMyataH, sarvadhAtUnAM pacAdiSu darzanAt , sa evaMvidhaH kimityAha-zItaM-zItalaM, kharUpasthatoyo 1 pRSTo bhaNati-vRddho'pi tiSThati, gatA yAvat zuSkaM zarIraka prekSante, taitiM-devIbhUyAnukampA kRtA'bhaviSyat iti / vRddhenAdhyAsitaH parI-2 paho na kSulakena, athavA bhulakenApi adhyAsitaH, na tasvaivaM bhAvo'bhUt-yathA'haM na lapsye nikSA, pazcAtsa kSullakaH sAdhubhirnItaH / dIpa anukrama [13] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~173~
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||5|| dIpa anukrama [54] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 86 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1] / gAthA || 5 || adhyayanaM [2], palakSaNametat, tataH svakIyAdizastrAnupahatam, aprAsukamityarthaH taca tadudakaM ca zItodakaM, 'na seveta' na pAnAdinA bhajeta, kintu 'viyaDassa'tti vikRtasya cayAdinA dhikAraM prApitasya prAmukasyetiyAvat prakramAdudakasya 'esaNaM'ti caturthyarthe dvitIyA, tatazcaiSaNAya - gaveSaNArtha 'caret, tathAvidhakuleSu paryaTet, athavA eSaNAm - eSaNAsamitiM caret, caraterAsevAyAmapi darzanAt punaH punaH seveta, kimuktaM bhavati ?- ekavArameSaNAyA azuddhAvapi na pipAsAtirekatosnepaNIyamapi gRhastAmulaiyediti sUtrArthaH // 4 // kadAcijanAkula eva niketanAdau lajjAtaH svastha eva caivaM vidadhItetyata Aha Education intemational chinnAvAsu paMthesuM, Aure supivAsie / parisukamuhe dINe, taM titikkhe parIsaha ||5|| (sUtram) vyAkhyA - chinnaH - apagataH ApAtaH - anyato'nyata AgamanAtmakaH arthAjjanasya yeSu te chinnApAtAH, viviktA ityarthaH, teSu, 'pathiSu' mArgeSu, gacchanniti gamyate, kIdRzaH sannityAha-'AturaH' atyantAkulatanuH, kimiti ?, yataH suSThu - atizayena pipAsitaH tRSitaH supipAsitaH, ata eva ca parizuSkaM vigataniSThIvanatayA'nAItAmupagataM mukhamasyeti parizuSkamukhaH sa cAsau adInazca dainyAbhAvena parizuSkamukhAdInaH 'ta'miti tRparISadaM 'titikSeta' saheta paThyate ca - 'sabato ya parighapatti' sarvata iti sarvAn manoyogAdInAzritya caH pUraNe 'paritrajet' sarvaprakArasaMyamAdhvani yAyAt ubhayatrAyamarthI-viviktadezastho'pyatyantaM pipAsito'svAsthyamupagato'pi ca noktavidhi - niryukti: [89...] For Parts Only ~174~ parISahAdhyayanam 2 // 86 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||5|| dIpa anukrama [54] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) [1] / gAthA ||5|| adhyayanaM [2] mullaGghayet tataH pipAsAparIpaho'dhyAsito bhavatIti sUtrArthaH // 5 // idAnIM nadIdvAramanusaran 'sIodagaM na sevejA' ityAdisUtrAvayavasUcitaM niryuktikRt dRSTAntamAha ujjeNI dhaNamitto patto se khuDDao a dhaNasammo / taNhAito'pIo kAlagao elagacchapahe // 90 // vyAkhyA--ujjayinyAM dhanamitraH 'se' iti tasya putraH kSullakazca ghanaputraMzamrmA 'taNhAe to 'ti tRSito'pItaH kAlagata eDakAkSapatha ityakSarArthaH // 90 // bhAvArthastu sampradAyAdvaseyaH, sa cAyam ettha udAharaNaM kiMci paDivakkheNa kiMci aNulomeNa / ujjeNI nAma nayarI, tattha ghaNabhitto nAma vANiyato, tassa putto ghaNasammo nAma dArato, so ghaNamitto teNa puttreNa saha pavaio / annayA te sAhU majjhaNhavelAe elagacchapahe paTTiyA, so'vi khuDDago taNhAito eti, so'vi se khanto siNehANurAgeNa pacchao eti, sAhuNo'vi purato vacaMti, antarAvi nadI samAvaDiyA, pacchA teNa buccai ehi putta / imaM pANiyaM piyAhi, so'vi khaMto naI uttinno ciMteti ya-ma Education intimational 1 atrodAharaNaM kiJcitpratipakSeNa kizvidanulomena / ujjayinI nAma nagarI, tatra dhanamitro nAma vaNik, tasya putro dhanazarmA nAma dArakaH, sa dhanamitrastena putreNa saha prannajitaH / anyadA te sAdhavo madhyAhavelAyAmelakAkSapaye prasthitAH, so'pi zukastRSita eti so'pi tasya pitA nehAnurAgeNa paJcAdAyAti, sAdhavo'pi purato vrajanti, antarA'pi nadI samApavitA, pazcAtcenocyate--ehi putredaM pAnIyaM piva so'pi vRddho nadImuttIrNacintayati ca manAgapasarAmi / niryukti: [90] For Fans Only ~175~ www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||5|| niyukti: [90] (43) 6 havRttiH prata 2--% sUtrAMka ||5|| uttarAdhyaNAgaM osarAmi, jAvesa khuDao pANiyaM piyai, mA me saMkAe na pAhitti egate paDicchai, jAva khuDato patto Na Na parISahApiyati, kei bhaNaMti-aMjalIe ukhittAe aha se ciMtA jAyA-piyAmitti, pacchA ciMtei-kahamahaM ee hAlAhale dhyayanam jIve pivissaM ?, Na pIyaM, AsAe chinAe kAlagato, devesu uvavaNNo, ohi pautto, jAva khuDDagasarIraM pAsati, // 87 // tahiM aNupaciTTho, khaMtaM olaggati, khaMto'vi etitti patthito, pacchA teNa tersi deveNaM sAhUNaM goulANi viudhi hai yANi, sAhUvi tAsu baiyAsu takAINi giNhanti, evaM vaIyAparaMpareNa jAva jaNavayaM saMpattA, pacchilAe baIyAe teNa deveNa viTiyA pamhusAviyA jANaNanimittaM, ego sAhU Niyaco, pecchati viTiyaM, patthi vaiyA, pacchA tehiM NAyaM-sAdicaMti, pacchA teNa deveNa sAhuNo baMdiyA, khaMto na baMdio, tao sarva parikahei, bhaNai-eeNa | 1 yAvadeSa kSullakaH pAnIyaM pibati, mA mama zaGkayA na pAsvatIti ekAnte pratIkSate, yAvatkSullakaH prAtaH nadI, na pibati, kecidbhaNanti-aJja[lAvutkSiptAyAmatha tasya cintA jAtA-pibAmIti, pazcAt cintayati-kathamahametAna hAlAhalAna, jIvAn pAsye?, na pItam , AzAyAM chinnAyAM kAlagataH, deveSUtpannaH, avadhiH prayuktaH, yAvat kSullakazarIraM pazyati, tatrAnupraviSTaH, vRddhamavalagati, vRddho'pi etIti prasthitaH, pazcAttena devena tebhyaH sAdhubhyo gokulAni vikRrvitAni, sAdhabo'pi tAsu prajikAsu takrAdIni gRhNanti, evaM prajikAparamparapheNa yAvajjanapadaM saMprAptA pazcimAyAM vrajikAvAM tena devena viNTiko vismAritA jJAnanimittam , eka sAdhurnivRttaH, pazyati viNTikA, nAsti jikA, pazcAttai-18 ti-sAdinyamiti, pazcAt tena devena sAdhavo vanditAH, vRddho na vanditaH, tataH sarva parikathayati, bhnnti-etenaaii| % dIpa anukrama [14] JABERatinintamational marwsaneiorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 176~
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||6|| niyukti: [10] (43) prata sUtrAMka ||6|| ahaM paricatto-tuma NaM pANiyaM piyAhitti, jadi me taM pANiyaM piyaM hontaM to saMsAraM bhamaMto, pddigto| evaM ahiyAseyavaM / ityavasitaH pipAsAparIpahaH, kSutpipAsAsahanakarzitazarIrasya ca nitarAM zItakAle zItasambhava iti tatparISahamAhacaraMtaM virayaM lUha, sIyaM phusai egyaa| nAivelaM vihannijA, pAvadiTTI vihannai // 6 // (sUtram) vyAkhyA-'carantam' iti grAmAnugrAma muktipathe vA brajantaM, dharmamAsevamAnaM vA, 'viratam ' agnisamArambhAdenivRttaM vigatarataM vA 'lUha'ti snAnasnigdhabhojanAdiparihAreNa rUkSaM, kimityAha-zRNAti iti zItaM, 'spRzati' | abhidravati, caradAdivizeSaNaviziSTo hi sutarAM zItena vAdhyate, 'ekadeti zItakAlAdau pratimApratipattyAdau vA, tataH kim ?-'na' naiva velA-sImA maryAdA seturityanarthAntaraM, tatazcAtIti zeSasamayebhyaH sthavirakalpikApekSayA jina-12 18 kalpikApekSayA ca sthavirakalpAcAtizAyinI velA zaktyapekSatayA ca sarvadhAnapekSatayA ca zItasahanalakSaNA maryAdA dAtAM vihanyAt , ko'rthaH-apadhyAnasthAnAntarasarpaNAdibhiratikrAmet , kimevamupadizyata ityAha-pAsayati pAtaya-13 ti vA bhavAvarta iti pApA tAdRzI dRSTi:-buddhiraspeti pApadRSTiH 'vihannaI' iti sUtratvAdvihanti-atikrAmatyativelA 1 parityaktaH tvamidaM pAnIyaM piveti, yadi mayA tatpAnIyaM pItamabhaviSyattadA saMsAramanamiSyam , pratigataH, evamadhyAsitavyam / 2 nedaM padatrayaM pratyantare. dIpa anukrama [55] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 177~
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||7|| niyukti: [90...] (43) dhyayanam prata sUtrAMka CAN ||7|| uttarAdhya. miti prakramaH, ayamatra bhAvArthaH-pApadRSTirevoktarUpamaryAdAtikramakArI, tataH pApabuddhikRtatvAdasya sadbuddhibhiH pari- | parISahA nahAro vidheyaH, paThyate ca-'nAivelaM muNI gacche, sucA NaM jiNasAsaNaM' tatra velA-khAdhyAyAdisamayAtmikA tAmabRhadvRttiH " tikramya zItenAbhihato'hamiti 'muniH tapakhI na 'gacchet' sthAnAntaramabhisat , 'soceti zrutyA Namiti vaa||8 // kyAlaGkAre 'jinazAsana' jinAgamam-anyo jIvo'nyazca dehastIjatarAzca narakAdiSu zItavedanAH prANibhiranubhUtapUrvA ityAdikamiti sUtrArthaH // 6 // anyacaNa me NivAraNaM asthi, chavittANaM na vijai / ahaM tu aggi sevAmi, ii bhikkhU na ciMtae ||7||(suutrm)| vyAkhyA-na 'me' mama nitarAM vAryate-niSidhyate'nena zItavAtAdIti nivAraNaM-saudhAdi 'asti' vidyate, tathA [chavi:-tvaka trAyate-zItAdibhyo rakSyate'neneti chavitrANaM-yakhakambalAdina vidyate, vRddhAstu nivAraNaM-vastrAdi tathA chavi:-vaktrANaM na vidyate-na bhavati, asau hi zItoSNAdInAM grAhiketi vyAcakSate, ataH 'ahamityAtmanibhAdezaH tuH punarathaiH, tadbhAvanA ca yeSAM nivAraNaM chavitrANaM vA samasti te kimiti agni seveyuH, ahaM tu tadabhAvAda trANaH takimanyatkaromItyagni seve 'itItyevaM 'bhikSuH' yatiH 'na cintayet 'na dhyAyet , cintAniSedhe ca | sevana dUrApAstamiti sUtrArthaH // 7 // idAnI layanadvAraM, tatra ca nAtivelaM munirgacchedi'tyAdisUtrAvayavasU-18 citaM dRSTAntamAha dIpa anukrama [56] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~178~
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||7|| niyukti: [11] (43) prata sUtrAMka ||7|| rAyagihami vayaMsA sIsA cauro u bhaddabAhussa / vebhAragiriguhAe sIyaparigayA samAhigayA // 9 // hA vyAkhyA-rAjagRhe nagare vayasyAH ziSyAzcatvArastu bhadrabAhobhAragiriguhAyAM zItaparigatAH samAdhigatA itya kSarArthaH // 91 // bhAvArthastu vRddhavivaraNAdavaseyaH, tavedam8. rAyagihe Nayare cattAri vayaMsA vANiyagA sahavAhiyayA, te bhahavAhassa aMtie dharma socA pavaiyA, te surya bahuM| ahi jittA annayA kayAi egallavihArapaDimaM paDivannA, te samAvattIe viharatA puNoSi rAyagihaM nayaraM saMpattA, hemaMto ya vadRti, te ya mikkhaM kAuM taiyAe porisIe paDiniyattA, tesiM ca vaibhAragiriteNaM gaMtavaM, tattha paDhamassa giriguhAdAre carimA porisI ogADhA, so tattheva Thio, biyayassa ujANe, tatiyassa ujANasamIve, cautthassa nagarabhAse ceva, tattha jo giriguhanbhAse tassa nirAgaM sIyaM so samma sahato khamaMto a paDhamajAme ceva kAlagato, evaM 1 rAjagRhe nagare catvAro vayasthA vaNijaH sahavRddhAH, te bhadrabAhorantike dharma zrutvA pratrajitAH, te bhutaM bahadhIya anyadA kadAcita ekAkivihArapratimA pratipannAH, te samApattyA (bhavitabyatayA ) viharantaH punarapi rAjagRha nagaraM saMprAptAH, hemantaca vartate, te ca mikSA kRtvA tRtIyAyAM pauruSyA pratinivRttAH, teSAM ca vaibhAragirimArgeNa gantavyaM, tatra prathamasya giriguhAdvAre caramA pauruSyavagADhA, sa tatraiva / TU sthitaH, dvitIyasyodyAne, tRtIyasyodyAnasamIpe, caturthasya nagarAbhyAse caiva, tatra yo giriguhAbhyAse tasya nirantarAyaM zItaM sa samyaka * sahamAnaH kSamamANadha prathamavAma eva kAlamataH, evaM. dIpa anukrama [56] - - muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~179~
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||8|| niyukti: [91...] (43) prata sUtrAMka ||8|| uttarAdhya. jo nagarasamIve so cautthe jAme kAlagato, tesiM jo nagaramAse tassa nagaruNhAe na tahA sIaM teNa pacchA kAla- parIpahA gato, te sammaM kAlagayA, evaM samma ahiyAsiyo jahA tehiM cauhiM ahiyAsiyaM // idAnIM zItavipakSabhUtamuSNa || miti yadivA zItakAle zItaM tadanantaraM grISme uSNamiti ttpriisshmaah|| 8 // usiNaparitAveNa, paridAheNa tjio| priMsu vA paritAveNaM, sAyaM Na prideve||8|| (sUtram) vyAkhyA-uSNam-uSNasparzavat bhUzilAdi tena paritApaH tena, tathA 'paridAhena' pahiH khedamalAbhyAM vahinA | vA antazca tRSNayA janitadAhakharUpeNa 'tarjitaH' bhasito'tyantapIDita itiyAvat , tathA 'grISme vAzabdAt zaradi dAvA 'paritApena' ravikiraNAdijanitena tarjita iti sambandhaH, kimityAha-sAta' sukhaM, pratIti zeSaH, na paridevet , | kimuktaM bhavati ?-'nArIkucorukarapallayopagUDhaiH kvacitsukhaM prAptAH / kvacidaGgArajvalitaistIkSNaiH pakkAH sma nrkessu||1|| ityAdi paribhAvayan hA ! kathaM mama mandabhAgyasya sukhaM syAditi pralapet , yadvA-'sAta miti sAtahetuM prati, yathA hAhA! kathaM kadA vA zItakAlaH zItAMzukarakalApAdayo vA mama sukhotpAdakAH sampatsyanta iti na paridevateti sUtrArthaH18 // 8 // upadezAntaramAha Pl89 // yo magarasamIpe sa caturthe yAme kAlagataH, teSAM yo nagarAbhyAse tasya nagaromaNA na tathA zItaM tena pacAtkAlagataH, te samyaka 4 kAlagatAH, evaM samyagadhyAsitavyaM yathA taizcaturbhiraNyAsitam / OMOMOMOMOM dIpa anukrama [17] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~180~
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9|| dIpa anukrama [58] - e % %% % % % "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) [1] / gAthA ||9|| adhyayanaM [2] uhAhitato mehAvI, siNANaM nAbhipatthae / gAyaM na parisiMcejjA, na viMjijjA ya appy|| 9 // (sUtram) vyAkhyA - 'uSNAbhitaptaH' uSNenAtyantaM pIDito 'medhAvI' maryAdAnativartI 'strAnaM' zaucaM dezasarvabhedabhinnaM 'nAbhiprArthayet naivAbhilaSet, paThanti ca- 'No'vi patthara' ti aperbhinnakramatvAt prAthaiyedapi na, kiM punaH kuryAditi 2, tathA 'gAtraM' zarIraM 'na pariSiJcet' na sUkSmodakavindubhirAdrakuryAt, 'na vIjayeca' tAlavRntAdinA 'appayaMti AtmAnam, athavA'lpamevAlpakaM, kiM punarvahniti sUtrArthaH // 9 // sAmprataM ziThAdvAramanusmaran 'usiNaparitAveNe-' tyAdisUtrAvayavasUcitamudAharaNamAha tagarAi arihamitto datto arahannao ya bhaddA ya / vaNiyamahilaM caittA tattaMmi silAyale vihare // 92 // Education intimational niryuktiH [92] vyAkhyA - tagarAyAmarhanmitro datto'rhannakazca bhadrA ca vaNigmAM tyaktvA tapte zilAtale 'vihare 'ti vyahApaditi gAthAkSarArthaH // 92 // bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam terA nayarI, tattha arihamito nAma Ayario, tassa samIve datto nAma bANiyao mahAe bhAriyAe puttreNa ya 1 tagarA nagarI, tatrArhanmitranAmA AcAryaH, tasya samIpe datto nAma vaNikkU bhadrayA bhAryayA putreNa For Fans Only ~ 181~ www.janbay.o muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9|| dIpa anukrama [58] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 90 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||9|| adhyayanaM [2] arahannaeMNa saddhiM pavaio, so taM khuDDagaM Na kayAi bhikkhAe hiMDAvera, paDhamAliyAIhiM kimicchaehiM poseti, so sukumAlo, sAhUNa appattiyaM, Na taraMti kiMci bhaNiuM / annayA so khaMto kAlagato, sAhUhiM do tinni vA divase dAu bhikkhassa oyArio, so sukumAlasarIro gimhe ubariM hiThThA ya ujjhati pAse ya, tiNhAbhibhUto chAyAe bIsamaMto pautthavatiyAe vaNiya mahilAe diTTho, orAlasukumAlasarIrottikAuM tIse tarhi ajjhovavAo jAo, ceDIe saddAvito, kiM maggasi ?, bhikkhaM, diNNA se moyagA, pucchito kIsa tumaM dhammaM karesi ?, bhaNai -suhanimittaM, sA bhaNai to mae caiva samaM bhoge bhuMjAhi, so ya uNheNa tajjio uvasaggijaMto ya paDibhaggo bhoge bhuMjati / so sAhUhiM sabahiM maggito Na diTTho appasAgAriyaM paviTTo, pacchA se mAyA ummattiyA jAyA puttasogeNa, NayaraM paribhramaMtI Education intimational 1 cAInakena sArdhaM pravrajitaH, sa taM kSullakaM na kadAcit bhikSAyai hiNDayati, prathamAlikAdibhiH krimicchakaiH poSayati, sa sukumAla:, sAdhUnAmaprItikaM, na taranti kiJcidbhaNim / anyadA sa vRddhaH kAlagataH, sAdhubhiH dvau zrIn vA divasAn datvA bhikSAvAyaghatAritaH, sa sukumAlazarIro grISme upari adhastAva dAte pArzvayogya, tRSNAbhibhUtazchAyAyAM vizrAmyan proSitapatikayA vaNigmahelayA dRSTaH, udAramukumAlazarIra itikRtvA tasyAstatrAbhyupapAto jAtaH, ceTacA zabditaH, kiM mArgayasi ?, bhikSAM, dattAstasmai modakAH, pRSTaH kathaM svaM dharma karoSi ?, bhaNatisukhanimittaM sA bhaNati tadA macaiva samaM bhogAn bhuDadava, sa coSNena tarjitaH upasargyamANaJca pratibhagno bhogAn bhunakti / sa sAdhubhiH sarvatra mArgitaH na dRSTo'lpasAgArikaM praviSTaH, pazcAttasya mAtotmattA jAtA putrazokena, nagaraM paribhrAmyantI arhannakaM vilapantI yaM yatra pazyati niryukti: [92] For False ~ 182~ parISahAdhyayanam 2 || 80 || www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||9|| niyukti: [12] (43) **** prata ** sUtrAMka ||9|| * arahannayaM vilavaMtI jaM jahiM pAsai 'taM tahiM savaM bhaNati-atthi te koi arahannao diho ?, evaM vilavamANI bhamai, jAva annayA teNa putteNa oloyaNagaeNa diThThA, pacabhinnAyA, taheva oyarittA pAesu paDio, taM picchiUNa taheva | satyacittA jAyA, tAhe bhaNNai-putta / pacayAhi, mA duggaiM jAhisi, so bhaNai-na tarAmi kArDa saMjamaM. jadi pr| aNasaNaM karemi, evaM karehi, mA ya asaMjao bhavAhi, mA saMsAraM bhamihisi, pacchA so taheva tattAe silaae| sapAovagamaNaM karei, muTutteNa sukumAlasarIro uNheNa cilAo, purvi teNa nAhiyAsio pacchA teNa hiyaasito| evaM 4 ahiyAsiyacaM // uSNaM ca grISme tadanantaraM varSAsamayaH, tatra ca daMzamazakasambhava iti tatparISahamAha puTTho ya daMsamasaehiM, samare va mhaamunnii| nAgo saMgAmasIse va, sUre abhibhave prN||10||(suutrm) vyAkhyA-'spRSTaH' abhidrutaH 'caH' pUraNe daMzamazakaiH, upalakSaNatvAt yUkAdibhizca 'samare vatti 'edoduralopA 1 taM tatra sarva bhaNati-asti sa ko'pi (yena) annako dRSTaH, evaM vilapantI bhrAmyati, yAvadanyadA tena putreNa avalokanagatena dRSTA, pratyabhijJAtA, tathaivottIrya pAdayoH patitaH, taM prekSya tathaiva svasthacittA jAtA, tadA bhaNyate-putra ! pravraja, mA durgatiM yAsIH, sabhaNati-na zakromi | kartuM saMyama, yadi paramanazanaM karomi, evaM kuru, mA cAsaMyato bhUH, mA saMsAraM bhramIH, paJcAsa tathaiva taptAyAM zilAyaryA pAdapopagamanaM karoti, muhUrtena sukumAlazarIra uSNena vilInaH, pUrva tena mAdhyAsitaH pazcAttenAdhyAsitaH / evamadhyAsitavyam / * * dIpa anukrama [58] * wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 183~
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||10|| niyukti: [92...] (43) prata sUtrAMka ||10|| uttarAdhya. visarjanIyasyeti rephAt , tataH sama eva-tadagaNanayA spRSTAspRSTAvasthayostulya eva, yadvA samantAdarayaH-zatravoparISahA di yastitsamaraM tasminniti saMgrAmazirovizeSaNaM, veti pUraNe, 'mahAmuniH' prazastayatiH, kimityAha-'NAgo saMgAma- dhyayanam bRhadvRttiH sIse veti iyArthasya vAzabdasya bhinnakramatvAnnAga iva-hastIva saMgrAmasya zira iva ziraH-prakarSAvasthA sNgraamshirst||91|| smin 'zUraH' parAkramavAn , yadvA zUro-yodhaH, tato'ntarbhAvitopamArthatvAdvAzabdasya ca gamyamAnatvAt zUra-3 badvA'bhihanyAt , ko'rthaH ?-abhibhavet 'paraM' zatrum , ayamabhiprAyaH yathA zUraH karI yadvA yathA vA yodhaH zaraistudya mAno'pi tadagaNanayA raNazirasi zatrUn jayati, evamayamapi daMzAdibhirabhiDUyamAno'pi bhAvazatru-krodhAdikaM jayesAditi sUtrArthaH // 10 // yathA ca bhAvazapurjetavyastathopadeSTumAha Na saMtase Na vArijA, maNaMpiNo pusse| uvehe no haNe pANe, bhuMjate mNssonnie||11||(suutrm) vyAkhyA-'na saMtraset ' nodvijet , dazAdibhya iti gamyate, yadvA'nekArthatvAddhAtUnAM na kampayettaistudyamAno'pi, | ajJAnIti zeSaH, 'na nivArayet ' na niSedhayet , prakramAIzAdIneva tudato, mA bhUdantarAya iti, manaH-cittaM tadapi, bhaa||91 AstAM vacanAdi, 'na pradUSayet ' na praduSTaM kuryAt , kintu 'ubehe 'tti upekSeta-audAsInyena pazyed , ata eva na |hanyAt 'prANAn ' prANino 'bhujAnAn' AhArayato mAMsazoNitam , ayamihAzayaH-asyantabAdhakeSvapi daMzakA dIpa anukrama [59] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 184~
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||11|| niyukti: [93] (43) prata sUtrAMka ||11|| diSu-zRgAlavRkarUpaizca, nadadhioraniSThuram / AkSepatroTitastrAyu, bhakSyante rudhirokssitaaH||1|| kharUpaiH zyAmazava lAlapucchairbhayAnvitaiH / parasparaM virudhyadbhirvilupyante dizodizam // 2 // kAkarAmAdirUpaizva, lohatuNDaibalAnvihai taiH / vinikRSTAkSijihvAtrA, viceSTante mahItale // 3 // prANopakramaNeorairduHkhairevaMvidhairapi / AyuSyakSapite naiva, ni yante duHkhbhaaginH||4|| ityAdi, tathA asaMjJina ete AhArArthinazca bhojyameteSAM maccharIraM bahusAdhAraNaM ca yadi | bhakSayanti kimatra pradveSeNeti ca vicintayan tadupekSaNaparo na tadupaghAtaM vidadhyAditi suutraarthH||11|| idAnIM pathidvAraM, tatra 'spRSTo daMzamazakai rityAdisUtrasUcitamudAharaNamAhacaMpAe sumaNubhado juvarAyA dhammaghosasIsoya paMthaMmi masagaparipIyasoNio so'vi kAlagao // 13 // vyAkhyA-campAyAM sumanobhadro yuvarAjo dharmaghopaziSyazca pathi mazakaparipItazoNitaH so'pi kAlagata iti gAthAkSarAyaH // 93 // bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyamtI caMpAe nayarIe jiyasanussa rapaNo putto sumaNabhaddo juvarAyA, dhammaposassa antie dharma soUNa niSipaNakA mabhogo paSaito, tAhe ceva egallavihArapaDimaM paDivanno, pacchA heTThAbhUmIe biharanto sarayakAle aDavIe paDimAgato | 1 campAyAM nagaryA jitazatro rAjJaH putraH sumanobhadro yuvarAjaH, dharmaghoSasyAntike dharma zrutvA nirviSNakAmabhogaH pranajitaH, tadaiva ekAkivihArapratigAM pratipannaH, pazcAdhobhUmau biharana zaratkAle'TavyA pratimAgataH dIpa anukrama [60] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~185~
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||12|| niyukti: [93] (43) parIvahAna dhyayanam uttarAdhya. bRhadvRttiH // 92 // prata sUtrAMka ||12|| ratiM masaehiM khajai, so te Na pamajai, sammaM sahai, rattIe pIyasoNito kAlagato / evaM ahiyAseyavvaM ityavasito dNshmshkpriiphH|| adhunA acelaH saMstaistudyamAno vastrakambalAdyanveSaNaparona syAdityacelaparISahamAhaparijunnehi vatthehi, hokkhAmitti acele| aduvA sacelae hokkhaM, ii bhikkhu na ciNte||12||(suutrm) vyAkhyA-parijIrNaiH samantAt hAnimupagataiH 'vasvaiH' zATakAdibhiH 'hokkhAmitti' itirbhinnakramaH tato bhaviSyAmi 'acelakA' celavikalaH alpadinabhASitvAdeSAmiti bhikSurna vicintayet, athavA 'sacelakaH' celaanvito| bhaviSyAmi, parijIrNavakhaM hi mAM dRSTvA kazcit zrAddhaH sundaratarANi vakhANi dAsyatIti bhikSurna cintayet , idamukta bhavati-jIrNavastraH sanna mama prAkparigRhItamaparaM vastramasti na ca tathAvidho dAteti na dainyaM gacchet , na cAnyalAbhasambhAvanayA pramuditamAnaso bhavediti sUtrArthaH / / 12 / / itthaM jIrNAdivatratayA acelaM sthavirakalpikamAzrityAcelaparISaha uktaH, samprati tameva sAmAnyenAha egayA acelae hoi, sacele yAvi egyaa| eyaM dhammahiyaM NaccA, nANI No prideve||13||(suutrm) vyAkhyA-'ekadA' ekasmin kAle jinakalpapratipattau sthavirakalpe'pi durlabhavavAdau vA sarvathA celAbhAvena sa 1 rAnI mazakaiH khAdyate, sa tAn na pramArjayati, samyak sahate, rAtrau pItazoNitaH kaalgtH| evamadhyAsitavyam / dIpa anukrama [61] SEARCSCk0 // 12 // JABERatinintamational wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~186~
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [93] (43) prata sUtrAMka ||13|| jAti vA cele vinA varSAdinimittamaprAvaraNena jIrNAdivastratayA vA 'acelaka' iti avastro'pi bhavati, paThyate ca acelae sayaM hoi'tti tatra khayam-Atmanaiva na parAbhiyogataH, 'sacelaH' savastrazcApyekadA sthavirakalpikatve tathAvidhAlambanenAvaraNe sati, yadyevaM tataH kimityAha-etadi'tyavasthaucitsena sacelatvamacelatvaM ca dharmo-yatidharmaH tasmai hitam-upakArakaM dharmahitaM 'jJAtvA' ababuddhaya, tatrAcelakatvasya dharmahitatvamalpapratyupekSAdibhiH, yathoktam-"paMcahi ThANehiM purimapacchimANaM arahantANaM bhagavaMtANaM acelae pasatthe bhavai, taM jahA-appA pddilehaa1,| vesAsie rUbe 2, tave aNumae 3, lAghave pasatthe4, viule iMdiyaniggahe 5"tti, sacelatvasya tu dharmopakAritvamanyApracArambhanivArakatvena saMyamaphalatvAt , 'jJAnI' nanA evaM prAyastiyanArakAH tadbhavabhayAdeva ca mayA santyapi vAsAMsyapA syanta ityevaM bodhavAno paridevayet , kimuktaM bhavati ?-acelaH san kimidAnIM zItAdipIDitasya mama zaraNamiti na | dainyamAlambeta iti sUtrArthaH // 13 // iha ca kecinmithyAtvAkulitacetasa idamitthaM mahArthakarmapravAdapUrvoddhRtahai prastutAdhyayanAdhItamapi sacelatvaM tathA-samyaktvajJAnazIlAni, tapazcetIha siddhaye / teSAmupagrahArthAya, smRtaM cIva|radhAraNam // 1 // jaTI kUrcI zikhI muNDI, cIvarI nagna eva ca / tapyannapi tapaH kaSTa, maulyAddhisro na siddhayati 4. 1 paJcabhiH sthAnaiH pUrvapazcimayorahatIbhagavatoracelakara prazastaM bhavati, tadyathA--arUpA pratyupekSA 1 vaizvAsikaM rUpaM 2 tapo'numataM 3 lAghavaM prazasta 4 vipula indriyanigrahaH 5 dIpa anukrama [62] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 187~
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [93] (43) parIpahA dhyayanA 93 / / prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. // 2 // samyagajJAnI dayAvAMstu, dhyAnI yastapyate tapaH / nanazcIvaradhArI vA, sa siddhayati mhaamuniH||3|| iti / vAcakavacanAnUditaM cAnucitamityAhuH, tAn prati vaktumupakramyate-iha yo yadarthI na sa tannimittopAdAnaM pratyanArato, bRhadvRttiH yathA ghaTArthI mRtpiNDopAdAnaM prati, cAritrArthinazca yatayastannimittaM ca cIvaramiti, na cAsyAsiddhatvaM, taddhi tasya / tadanimittatayA syAt , sA ca tatrAsya vAdhAvidhAyitayaudAsInyena vA ?, na tAvadvAdhAvidhAyitayA, yato'sau pacamapratavighAtakatvena saMsaktiviSayatayA kaSAyakAraNatvena vA ?, yadi paJcamavatavighAtakatvena, tadapi kutaH?, yuktita iti cet , nanviyaM khatantrA siddhAntAdhInA vA ?, yadi khatatrA tataH salomA maNDUkazcatuSpAttve satyutplutya gamanAt, 6 mRgavat , alomA vA hariNaH, catuSpAttve satyuplutya gamanAt, maNDUkavadityAdivana nirmUlayukteH sAdhyasAdhaka-10 hai| tvam , uktaM hi-"yatnenAnumito'pyarthaH, kushlairnumaatRbhiH| abhiyuktatarairanyairanyathaivopapAdyate // 1 // " siddhAntA dhInayuktistu tathAvidhasiddhAntAbhAvAdasambhavinI, athAstyasau 'gAme vA nagare vA appaM yA bahuM vA jAva no parigiNhejA' ityAdiH, tadanugRhItA yuktizca-yadyatparigrahakharUpaM tattadupAdIyamAnaM paJcamatratavidhAti, yathA dhanadhAnyAdi, parigrahavarUpaM ca cIvaramiti, nanvasiddho'yaM hetuH, tathAhi-parigrahakharUpatvamasya kiM mUrchAhetutvena dhAraNAdimAtreNa yA ?, yadi mUrchAhetutvena, zarIramapi mUrchAyA heturna vA ?, na tAvadahetuH, tasvAntaraGgatvena durlabhataratayA dIpa anukrama [62] // 13 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 188~
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||13|| dIpa anukrama [62] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||13|| adhyayanaM [2], Jus Education intimatio ca vizeSatastaddhetutvAd, uktaM ca- "aha kuNasi thulavatthAiesa mucchaM dhruvaM sarIre'vi / akvejjadulabhatare kAhisi gucchaM "viseseNa // 1 // " athAstu tannimittametat tarhi cIvaravattasyApi kiM dustyajatvena muktyaGgatayA vA na prathamata eva parihAraH 1, dustyajatvena cet tadapi kimazeSapuruSANAmuta keSAJcideva ?, na tAvadazeSapuruSANAM dRzyante hi bahavo vahnipravezAdibhiH zarIraM parityajantaH, atha keSAJcit, tadA vastramapi keSAJcit dustyajamiti tadapi na parihArya, muktyatApakSAzrayaNe ca kiM cIvareNAparAddham ?, tasyApi tathAvidhazaktivikalAnAM zItakAlAdiSu khAdhyAyAyu|paSTambhakatvena mukyaGgatvAd, abhyupagamya ca mUrcchAhetutvamucyate na hi nigRhItAtmanAM kvacinmUrcchA'sti, taduktam- "sarvatthuvahiNA buddhA, saMrakkhaNapariggahe / avi appaNo'vi dehammi, NAyaraMti mamAiuM (yaM ) // 1 // " ti, nApi dhAraNAdimAtreNa, evaM hi zItakAlAdau pratimApratipazyAdiSu kenacidbhaktyAdinopari kSitasyApi cIvarasya parigrahatAprasaGgaH, atha tatra svayaMgrahAbhAvAdadoSaH, tarhi khayaMgrahaH parigrahatve hetuH tathA ca kuNDikAdyapi nopAdeyaM dRSTeSTavirodhi cedam, atha taMtra mUrcchAyA abhAvAdaparigrahatvam, evaM sati saMyamarakSaNAyopAdIyamAne cIvare tadabhAvAttadastu, 1 atha karoSi sthUlavastrAdiSu mUrcchA bhuvaM zarIre'pi / akreyadurlabhatare kariSyasi mUrcchA vizeSeNa // 1 // 2 mUrcchAhetuH zarIraM 3 sarvatropadhinA buddhAH, saMrakSaNapariprahe / apicAtmano'pi dehe nAcaranti mamAyitum (tam ) // 1 // Forest Use Only niryukti: [93] ~189~ www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [13] (43) prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. uktaM ca-"pi vatthaM va pAya vA, kavala pAyapuchaNaM / taMpi saMjamalajjaTTA, gharaMti pariharaMti ya // 11 // " / atha saMsa-1 parIpahAbRhadbhuttiH | tiviSayatayA, yadyevamAhAre'pi sA kimasti nAsti kA?, na tAyannAsti, kRmikaNDUpadAdhutpAtasya tatra pratiprANi dhyayanam pratItatvAt , athAsti paraM yatanayA na doSaH, taditaratrApi tulyaM / kaSAyakAraNatvena cet , tatkimAtmanaH pareSAM // 94 // vA?, yadyAtmanastadA zrutamapi keSAJcidahaGkArahetutvena kapAyakAraNamiti tadapi nopAdeyaM syAt , atha vivekinAra na tadahatihetuH, "prathamaM jJAnaM tato daye"ti nItito dharmopakAri ceti tadupAdAnaM, cIvare'pi samAnametat , atha cIvarakha dharmAnupakAritvAdatulyatA, nanu kuta etadavasitaM, kimacIvarAstIrthakRta iti zruteruta jinakalpAkarNa-14 sanAt 'jitAcelaparIpaho muni' riti vacanato vA?, na tAvadAyo vikalpaH, sUtre hi tIrthakRtAmacIvaratvaM kadAci-|| tatsarvadA vA ?, kadAciceko vA kimAha , kadAcidasmAkamapyasyAbhimatatvAt , atha sarvadA, tanna, 'save'vi egadU seNa niggayA jiNavarA u cauvIsa' miti vacanAt , atha tatra 'egadoseNaM' tipAThaH, sarve'pi saMsAradoSaNa ekena nigetA itikRtvA, nanvevamanavasthA, sarvatra sarvairapi khecchAracitapAThAnAM sukaratvAt , kiM ca-tIrthakRtAmacIvaratve | teSAmeva taddharmopakArIti nizcayo'stu, nApareSAM, na hi yadeva teSAM dharmopakAri tadevetareSAmapi, anyathA yathA na | // 94 // 1 yadapi vastraM vA pAtraM vA, kambalaM pAdaproJchanam / tadapi saMyamalajArtha, dhArayanti paribhujanti ca // 1 // 2 sarve'pyekadUSyeNa nirgatA jinavarAstu cturviNshtiH| dIpa anukrama [62] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~190~
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 2, mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [13] (43) prata sUtrAMka ||13|| te paropadezataH pravarttante yathA ca chadmasthAvasthAyAM paropadezaM dIkSAM vA na prayacchanti, tathA'nyairapi vidheyamiti mUla-2 daccheda eva tIrthasya, uktaM ca-"na parovaesavisayA Na ya chaumatthA parovaesapi / deti na ya sissavaggaM dikkhaMti ji NA jahA sce||1|| taha sesehi ya savvaM karja jai tehiM savasAhammaM / evaM ca ko titthaM ?Na cedacelatti ko gAho', // 2 // " atha jinakalpAkarNanAt , tatra hi na kiJcidupakaraNamiti cIvarasyApyabhAvaH, tathA ca na tasya dhadopakAritA, nanu jinakalpikAnAmupakaraNAbhAvaH pravAdataH AgamatovA, na tAvadAdyapakSo, na hi vasati kilAtra vaTavRkSe rakSa ityAdinirmUlaprayAdAnAM pramANatA, nApyAgamataH, teSAmapi tatra zaktyapekSayopakaraNapratipAdanAt , taduktam-"jiNappiyAdao puNa sobahao sbkaalmegNto| uvagaraNamANamesiM purisAvekkhAe~ bahubheyaM // 1 // " athavA astu jinakalpikAnAmupakaraNAbhAvaH, tathApi dhRtizaktisaMhananazrutAtizayayuktAnAmeva tavatipattiH atha rathyApuru-12 pANAmapi ?, yadyAdyo vikalpastakkimevaMvidhAH sampratyapi santi na bA ?, santi cedupalabdhilakSaNaprApsA upalabhyeran , anupalabdhilakSaNaprAptAzca kutaH sattvena nizcIyante ?, atha na santi, tAdRzAmeva jinakalpapratipattiH, tahi | | 1 na paropadezaviSayA na ca chadAsthAH paropavezamapi / dadati na ca ziSyavarga vIkSayanti jinA yathA sarve // 11 // tathA zeSairapi sarva kArya | |yadi vaiH sarvasAdharmyam / evaM ca kutastIrtha 'na cedacelA iti ka AgrahaH // 1 // 2 jinakalpikAdayaH punaH sopadhayaH sarvakAlamekAtaH / upakaraNamAnameteSAM puruSApekSayA bahubhedam // 1 // dIpa anukrama [62] SARS muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~191~
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||1|| niyukti: [93] (43) uttarAdhya. vRthaiva "marNaparamohipulAe AhAraga khabaga upasame kppe| saMjamatiya kevali sijjhaNA ya jaMbummi vocchinnA // 1 // " parIpahA ityAsavacanAnAzrayaNaM, yadi tu rathyApuruSANAmapIti kalpyate, tirazcAmapi tatkalpanA'stu, atha dezaviratibhAja eva dhyayanam vAtAta iti na teSAM tatpratipattiH, tarhi sarvaviratistatkAraNaM, tathA ca tadvatA ekena yatkRtaM tatkimakhilairapi tdvdbhiraac||95|| raNIyamatha tathAvidhazaktiyuktaireva', yadyAyo vikalpastadaikasmin mAsapaNmAsAdikaM tapazcaratyanyairapi tavaraNIyaM svAd, atha dvitIyaH pakSastarhi jinakalpo'pi tathAvidhazaktiyuktaireva pratipattavyaH, atha tathAvidhazaktivikalAnAM tattapazcaratAM bahutaradoSasambhava iti na taccaraNaM, tadihApi tulyaM, tathAhi-sambhavatyevedAnIntanayatInAM tathAvidhazaktisaMhananavikalatayA himakaNAnuSaktazItAdiSu bahutaradopahetukamanyArambhAdikaM tathA tathAvidhAcchAdanAbhAvataH zItAdikheditAnAM zubhadhyAnAbhAyena samyaktvAdivicalanam , uktaM ca vAcakaiH-"zItavAtAtapaidazairmazakaizcApi kheditH|maa 20 samyaktvAdipu dhyAnaM, na samyaka saMvidhAsyati // 1 // " yacca 'jitAcelaparIpaho mani' riti vacanato na cIvaraM dha-11 mopakArIti, tatra jitAcelaparISahatvaM celAbhAvenaivAhozcideSaNAzuddhatatparibhogenApi ?, yadi celAbhAvenaiva, tataH kSutparIpahajayanamapyAhArAbhAvenaiveti vratagrahaNakAla evAnazanamAyAtam , etaca bhavato'pi nAbhimataM, tataH pari-- zuddhopabhogitayA jitAcelaparISahatvamiti dvitIya eva pakSaH, sa cAsmatpathavatyaiveti na kuto'pi cIvarasya dharmAnu1 manaH (paryAyaH) paramAvadhiH pulAka AhArakaH bhapaka upazamakaH (jina) klpH| saMyamatrika kevalitvaM siddhizca jambo vyucchinnaaH||1|| SEARN prata sUtrAMka ||13|| dIpa anukrama [62] 400-564 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~192~
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [93] (43) prata sUtrAMka ||13|| pakAritvanizcayaH, atha pareSAM kaSAyakAraNatvena cAritravAdhakatvaM cIvarasya, tarhi dharmAdayo'pi kasyacit kapAyakAraNaM na vA?, na tAvanna, te'pi kasyacitkaSAyahetava iti cIvarayatte'pi hAtavyAH, Aha ca-"asthi ya kiM kiMcijae jassa va kassa ya kasAyabIjaM taM / vatthu Na hoja? evaM dhammo'vi tume Na ghetavo // 1 // jeNa kasAyaNimittaM jiNo'vi gosAlasaMgamAINaM / dhammo dhammaparAvi ya paDiNIyANaM jiNamayaM ca // 2 // " athaiSAM muktyatayA kaSAyahetutve'pi na heyatA, tadihApi samAnam , uktaM ca vAcakasiddhasenena-"mokSAya dharmasiddhapathai, zarIraM dhAryate ythaa| zarIradhAraNArtha ca, bhaikSagrahaNamiSyate // 1 // tacaivopagrahArthAya, pAtraM cIvaramiSyate / jinairupagrahaH sAghoriSyate na parigrahaH // 2 // " ityAdi / audAsInyenApi na cIvarasya cAritraM pratyanimittatA, tasya tadupakAritvAt , yaca yatropa-13 kArina tattasminnadAsInaM, yathA tantvAdayaH paTe, cAritropakAri ca cIvaraM, tathAhi-saMyamAtmakaM cAritraM, na ca tasya tatparihAreNa zuddhirasti, Agamazca-"kiM sakSamovayAraM karei vatthAi jai maI suNasu / sIyattANaM tANaM jalaNataNaga 1 asti ca kiM kizcit jagati yasa vA phasya vA kaSAyabIjaM tat / vastu na bhavet / evaM dharmo'pi tvayA na grahItavyaH // 1 // yena kaSAyanimittaM jino'pi gozAlasaMgamakAdInAm / dharmo dharmaparA apica pratpanIkAnAM jinamataM ca // 2 / / 2 kiM saMyamopakAra karoti vakhAdi yadi matiH zRNu / zItatrANaM zrANaM jvalanatuNagatAnAM satvAnAm // 11 // tathA nizi catuSkAlaM svAdhyAyadhyAnasAdhanamRSINAm / himamahikAvarSAMsvazyAyarajaAdirakSAnimittaM tu // 2 // dIpa anukrama [62] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~193~
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [94-97] (43) prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. yANa sattANaM // 1 // taha nisi cAukAlaM sajjhAyajjhANasAhaNamisINaM / himamahiyAvAsosArayAirakkhANimitta || parISahA tu // 2 // " ityataH sthitametat-cAritranimittaM cIvaramiti nAsiddhatA hetoH, viruddhatvAnakAntikatve tUktAnusArataH dhyayanam bRhadvRttiH " parihattevye / tatazca 'nigrnthaanaamgljnyaanyutaistiirthkRdviruktaani| samyaganatAni yasmAnnagranthyamataH prazaMsanti // 1 // rAgAdyapacayahetuM nairgrandhyaM khapravRttitasteSAm / tadRddhirato'vazyaM vastrAdiparigrahayutAnAm // 2 // ' ityAdi durmatiparispaTanditamapakarNanIyam // samprati 'mahalettidvAraM, tatra ca 'eyaM dhammahiyaM na.' tyAdisUtrasacitaM dRSTAntamAha vIyabhaya devadattA gaMdhAraM sAvayaM paDiyarittA / lahai sayaM guliyANaM pajjoeNa nnii(nnaanni)ojenniN||9|| dahaNa ceDimaraNaM pabhAvaI pavaittu kAlagayA / pukkharakaraNaM gahaNaM dasaurapajoyamuyaNaM ca // 95 // mAyA ya rudasomA piyA ya nAmeNa somadevatti |bhaayaa ya phaggurakkhiya tosaliputtA ya AyariyA // 96|| siMhagiri bhaddagutte vayarakkhamaNA paDhittu puvagayaM / pavAvio ya bhAyA rakkhiyakhamaNehi janao y||17|| R // 16 // | vyAkhyA-cItabhaye devadattA gandhAraM zrAvakaM pratijAgarya labhate zataM gulikAnAM pradyotenAnItojayinI, dRSTvA * ceTImaraNaM prabhAvatI pramajya kAlagatA puSkarakaraNaM grahaNaM dazapurapradyotamocanaM ca, mAtA ca rudrasomA pitA ca nAnA 4 % dIpa anukrama [62] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~194~
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [94-97] (43) prata sUtrAMka ||13|| somadeva iti bhrAtA ca phalgurakSitaH tosaliputrAzcAcAryAH siMhagiribhadraguptAbhyAM ca vajrakSamaNAtpaThitvA pUrvagataM pratrAjitazca bhrAtA rakSitakSamaNairjanakazceti gAthAcatuSTayAkSarArthaH // 94-95-96-97 // bhAvArthastu vRddhasampradAyA18davaseyaH, sa cAyam-jIvasAmipaDimAyattavayaM dasapuruSpattiM ca mANiUNaM tAva bhANiyacaM jAva ajavayarasAmiNo sa yAse Nava puvANi dasamassa ya puvassa kiMci ahijiUNa ajjarakRkhiyA dasapurameva gayA, tattha sabo sayaNavaggo pacApito-mAyA bhAyA bhagiNI,jo so tassa khaMto so'vi tesiM aNurAgeNaM tehiM ceva sammaM acchada, No puNa liMgaM | |gaNhai lajAe, kiha samaNato pavaissaM 1, itthaM mama dhUyAto suNhAto NatugIto, tArsi purato Na tarAmi Nagyo acchiuM, evaM so tattha acchai, bahuso AyariyA bhaNaMti, tAhe so bhaNati-jaha mama juvalaeNaM kuMDiyAe chatteNaM | uvaNAhi jannovaieNa ya samaM padhAveha to paghayAmi,pacaito so puNa caraNakaraNasajjhArya aNuyattahi gibahAviya 1 jIvatsvAmipratimAvaktavyatAM dazapurotpatti ca bhaNitvA tAvadbhaNitavyaM yAvadAryavasvAminaH sakAze nava pUrvANi dazamasya ca pUrvasya | | kizcidadhItyAryarakSitA dazapurameva gatAH, tatra sarvaH khajanavarga:pravAjita:--mAtA bhrAtA bhaginI, yaH sa teSAM pitA so'pi teSAmanurAgeNa || | tatrava samyak tiSThati, na punarliGgaM gRhAti lajayA, kathaM zramaNakaH prabrajiSyAgi, atra mama duhitara: snuSA natAraH, tAsa purato na zakomi| namnaH sthAtum , evaM sa tatra tiSThati,bahuza AcAryA bhaNanti, tadA sa bhaNati-yadi mAM yugalakena kuNDikayA chatreNa upAnadyAM yajJopavIvena / |pa samaM pratrAjayata tadA prajAmi, prabajitaH sa punazcaraNakaraNasvAdhyAyamanuvartayaddhiprAhayitavyaH, 4-950--56-04-41-594%-94544 dIpa anukrama [62] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~195~
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2 mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [94-97] (43) prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhyaco , tAhe te bhaNaMti-acchaha tumbha kaDipaTTaeNaM, so'pi dhero bhaNai-chattaeNaM viNA Na tarAmi acchiu~, chattayapi, kAparISahAkarageNa viNA dukkhaM uccArapAsavaNaM vosirija, vaMbhasuttagaMpi acchautti, avasesaM sarva pariharai / annayA ya cehayAI dhyayanam bRhadvRttiH diuM gayA, AyariyA ceDagarUvANi gAhaMti, bhaNaha-save vaMdAmo ega chattaila motuM, evaM bhaNito, tAhe so jANati // 9 // 18/-ime mama puttA NatuyA ya vandijaMti, ahaM kIsa na baMdijAmi?, tAhe bhaNati-kimahaM apavaiotti, tANi bhaNati-kiM pavaiyagANovANahakaragabhasuttachattagANi bhavaMti ?, tAhe so jANati-eyANivi mamaM paDicoeMti, tA chaDemi, tAhe puttaM bhaNati-alAhi puttagA! chatteNaM, tAhe te bhaNaMti-alAhi, jAhe uNhaM hohiti tAhe kappo uvariM karehatti, evaM tANi motuM karailaM, tattha se putto bhaNati-mattaeNaM ceva sannAbhUmi gammai, evaM jannovaiyaM ca muyai, ____1 tadA te bhaNanti-tiSThata yUrya kaTIpaTTakena, so'pi sthaviro bhaNati-chatreNa vinA na zaknomi sthAnu, chatramapi, karaNa vinA duHkha| muccArapraznavaNaM vyutsardu, brahmasUtramapi tiSThatviti, avazeSa sarva pariharati / anyadA ca caityAni vandituM gatAH, AcAryAzveTa (limbha) rUpANi mAyanti,bhaNata-sarvAn vandAmahe eka chatriNaM mukkhA, evaM bhaNivastadA sa jAnAti- ime mama putrA naptArazca bandhante, ahaM kathaM na banye, X // 97 // tadA bhaNati-kimahamapravajita iti', tAni bhaNanti-kiM pratrajitAnAmupAnatkarakabrahmasUtracchatrANi bhavanti , sadA sa jAnAti etAnyapi mA praticodayanti, tat tyajAmi, tadA putra bhaNati-alaM putra ! chatreNa, tadA te bhaNanti-alaM, yadoSNaM bhaviSyati tadA phalpaM upari kuryA iti, |evaM tAni muktvA karakavantaM, vatra tasya putro bhaNati-mAtrakeNaiva saMjJAbhUmiH gamyate, evaM yajJopavItaM ca muzcati, 24 - - dIpa anukrama [62] - - 20-% wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 196~
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [94-97] (43) ** prata sUtrAMka ||13|| tAhe AyariyA bhaNaMti-ko cA amhe na jANai jahA baMbhaNA, evaM tANi teNa mukkANi, pacchA tANi puNo bhaNaMtisace caMdAmo mottUNa kaDipaTTAila, tAhe so ruTTho bhaNati-saha ajayapajaehiM mA bandaha, anne paMdihaMti mama, eya kaDipaTTayaM na chaDemi, tattha ya sAhU bhattapaccakkhAyato, tAhe tassa nimittaM kaDipaTTabosiraNaThyAe AyariyA bhaNaMti -eyaM mahAphalaM havai jo sAdhu vahai, tattha ya paDhamapabaDyA sanniyA-tume bhaNijaha-amhe eyaM vahAmo, evaM te uba TTiyA, tattha ya AyariyA bhaNaMti-amhaM sayaNavaggo mA NijjaraM pAvau ?, bho tumbhe ceva save bhaNaha amhe ceva vahAmo, hatAhe so thero bhaNati-kiM puttA! ettha bahutarayA NijjarA, AyariyA bhaNaMti-bAda, kiM etya bhaNiyacaM ?, tAhe Aso bhaNati-to khAi ahaMpi vahAmi, AyariyA bhaNaMti-ettha uvasaggA uppajaMti, ceDarUvANi laggati, 1 tadA AcAryA bhaNanti-ko bA'smAn na jAnAti yathA brAhmaNAH, evaM tAni tena mukkAni, pazcAttAni punarbhaNanti-sarvAn vandAmahe | muktvA kaTIpaTTakavantaM, takSA sa ruSTo bhaNati-saha AryakAryakaiH (pitRpitAmahai:) mA vandidhvam , anye vandiSyante mahyam , etaM kaTIpaTTakaM na chardayAmi, tantra ca sAdhuH pratyAkhyAtabhaktaH, tadA tannimittaM kaTIpaTTakavyutsarjanArthAya AcAryA bhaNanti-etat mahAphalaM bhavati yassAdhuM vahati, tatra ca prathamaprabajitAH saMjJitAH (saMketitAH)-yUyaM bhaNeta-vayaM vahAma enam , evaM te upasthitAH, tatra cAcAryA bhaNanti-asmAkaM khajana-1 vargo mA nirjarAM prApat tato yUyaM sarve bhaNatha-vayameva vahAmaH, tadA sa sthaviro bhaNati-kiM putra ! atra bahutarA nirjarA, AcAryA bhaNanti-bAda, kimatra bhaNitavyaM , tadA sa bhaNati-tat kathayAhamapi vahAmi, AcAryA bhaNanti-atropasargA utpadyante, ceTarUpANi laganti | dIpa anukrama [62] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~197~
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||13|| niyukti: [94-97] (43) *** parISaDA dhyayanam prata sUtrAMka ||13|| *** uttarAdhya. yadi tarasi ahiyAsiu~ vahAhi,aha NAhiyAsesi tAhe amhaM na suMdaraM bhavati, evaM so thiro kao, jAhe so ukkhitto 18 sAhU maggao vacai, pachao saMjaIo ThiAto, tAhe khuDagA bhaNiA-etAhe kaDipaTTayaM muyaha, tAhe so muttumAraddho, bRhadvRttiH tAhe annehiM bhaNio-mA mocihi,tattha se anneNa kaDipaTTao purao kAUNa doreNa baddho,tAhe so lajio taM vahai, // 98 // maggao mama picchaMti suNhAo a, evaM teNavi upasaggo uDiottikAUNa bUr3ha, pacchA Agato taheva, tAhe AyariyA bhaNati-kiM aja khaMtA! imaM, tAhe so bhaNai-soesa abja putta ! uvasaggo uvaDio, ANeha sADayaM, tAhe bhaNai |-kiM va sADaeNaMti ?, jaM daTThavaM taM diTuM, colapaTTao ceva me bhavau, evaM tA so colapaTuMpi gihaavio| teNa purva acelaparIsaho nAhiyAsito pacchA'hiyAsiotti // acelasya cApratibaddhavihAriNaH zItAdibhirabhibhUyamAnatvenAratirapyutpadyetAtastatparIpahamAha 1 yadi zatoSyadhisoDhuM vaha, atha nAghisahase tadA'smAkaM na sundaraM bhavati, evaM sa sthiraH kRtaH, yadA sa urikSaptaH sAdhurmArgataH prajAti, pazcAt saMyatyaH sthitAH,tadA kSullakaiH bhaNitA:-adhunA kaTIpaTTakaM muJcata, tadA sa moktumArabdhaH, tadA'nyairbhaNitaH-mA mucaH, tatra tasyAnyena kaTIpaTTakaH purataH kRtvA davarakeNa pakSA,sadA sa latritasaM vahati, pRSThato mama pazyanti snuSAzca,evaM tenApi upasarga usthita itikatvA byUha, pazcAdAga- tastathaiva, tadA''cAryA bhaNanti-kimadya pitaridam , tadA sa bhaNati-sa epo'ya putra ! upasarga utthitaH, Anayata zATaka, tadA bhaNati-kiMvA zATakeneti, yaiSTavyaM tadRSTaM,colapaTTaka eva me bhavatu,evaM tAvatsa colapaTTakamapi maahitH| tena pUrvamacelaparIpaho nAdhyAsitaH, pazcAdhyAsitaH / dIpa anukrama [62] 98 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 198~
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||14|| niyukti: [94-97] (43) prata ********* sUtrAMka gAmANugAmaM rIyaMtaM, aNagAramakiMcaNaM / araI aNuppavise, taM titikkhe parIsahaM // 14 // (sUtram) vyAkhyA-prasate buddhAdIn guNAn iti grAmaH sa ca jigamiSitaH anugrAmazca-tanmArgAnukUlaH ananukUlagamane / prayojanAbhAvAd prAmAnugrAmaM, yadvA grAmazca mahAn aNugrAmazca sa eva laghuAmANugrAmam , athavA-grAmamiti rUDhizabdatvAdekasmAdrAmAdanyo grAmaH tato'pi cAnyo grAmAnugrAmamucyate, nagaropalakSaNametat , tato nagarAdIMzca, kimityAha-rIyaMta ti tibyatyayAdrIyamANaM-viharantam 'anagAram' uktasvarUpam 'akiJcanaM' nAsya kiJcana pratibandhA spadaM dhanakanakAdyastItyakiJcano-niSparigrahaH, tathAbhUtam 'aratiH' uktarUpA 'anunavizet' manasi labdhAspadA : d bhavet , 'ta'mityaratisvarUpaM titikSeta' saheta parISaha miti sUtrArthaH // 14 // tatsahanopAyamevAha-- araI piTuo kiccA,virao aayrkkhie| dhammArAme nirAraMbhe,uvasaMte muNI care // 15 // (sUtram) vyAkhyA-'arati' saMyamaviSayAM mohanIyakarmaprakRtirUpAM pRSThataH kRtvA ko'rthaH 1-dharmavighnaheturiyamitimatyA tiraskRtya, kimityAha-'virataH' hiMsAdibhya uparataH, AtmA rakSitaH durgatihetorapadhyAnAderanenetyAtmarakSitaH, |4||AhitAmyAdiSu darzanAt tAntasya paranipAtaH, Ayo vA-jAnAdilAmo rakSito'nenetyAyarakSitaH, dharma-zrutadha- dau AGityabhivyAptyA ramate-ratimAn bhavatIti dharmArAmaH, vadvA-dharma eva satatamAnandahetutayA pratipAlyatayA ||14|| dIpa anukrama [63] **** *** muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~199~
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||15|| niyukti: [98-99] (43) -- prata sUtrAMka ||15|| uttarAdhya. vA ArAmo dharmArAmastatra, sthita iti gamyate, nirgata ArambhAd-asatkriyApravartanalakSaNAt nirArambhaH 'upazAntaHparISahAkrodhAdyupazamAt 'muniH' sarvaviratipratijJAtA caret, 'paMliocamaM jhijai sAgarovamaM, kimaMga puNa manjha ima dhyayanam bRhadvRttiH hamaNoduhati vicintayansaMyamAdhvani yAyAt, na punarutpannAratirapi avadhAvanAnuprekSI bhaved / iha ca virtaadi|| 99 // vizeSaNAni aratitiraskaraNaphalatayA, yadvA yata eva virato'ta evAtmarakSita ityAdihetuphalatayA neyAnIti sUtrArthaH 4 // 15 // idAnIM tApasadvAramanusmaran 'araI aNuppavese' ityAdisUtrasUcitamudAharaNamAha ayalapure juvarAyA sIso rAhassa nagarImujeNiM / ajjA rAhakhamaNA purohie rAyaputto ya // 98 // kosaMbIe siTThI AsI nAmeNa tAvaso tahiyaM / mariUNa sUyaroraga jAo puttassa puttotti // 99 // ___ vyAkhyA-acalapure yuvarAjaH ziSyo rAdhasya nagarImujjayinIm AryA rAdhakSamaNAH purohito rAjaputrazca kauzAmbyAM |zreSThI AsInnAmnA tApasaH tatra mRtvA 'sUyarorago' ci supo lopaH zUkara urago jAtaH putrasya putra iti gAthAdvayAkSarArthaH // 98-99 // etadarthastu sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam1 palyopamaM kSIyate sAgaropamaM kimaGga punarmamedaM manoduHkhamiti / dIpa anukrama WIL99 // [64] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~200~
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||15|| niyukti: [98-99] (43) prata RACK CAKCCCCCCX sUtrAMka ||15|| | acalapuraM nAma pativANaM, tattha jiyasattU rAyA, tassa putto juvarAyA, so rAhAyariyANa aMtie ppio| soya annayA viharaMto gato tagaraM nagariM, tassa ya rAhAyariyassa sajhaMtevAsI ajarAhakhamaNA NAma ujeNIe viharaMti, tao AgayA sAhuNo tagaraM, gayA rAhasamIvaM, te pucchiyA-niruvasaggati, bhaNaMti-rAyaputto purohiyaputto ya bAhiti,X hai tassa juvarAyapacatiyagassa so rAyaputto bhattijato, mA saMsAraM bhamihititti ApucchiUNa Ayarie gao ujjeNi, bhikkhavelAe uggAheUNa paTTito, Ayariehi bhaNio-acchAhi, so bhaNai-na acchAmi, navaraM dAeha taM paDaNIyagharaM, celago bhaNio-vaca dAehi, teNa dAiyaM, so tattha gato, vIsatyo paviThTho, tattha te do'vi acchaMti, te taM picchiUNa uThThiyA, teNayi mahayA saddeNaM dhammalAbhiyaM, te bhaNaMti-aho! laTuM pacAyago amhaMteNa gato, vaMdAmotti, 1 acalapuraM nAma pratiSThAna, tatra jitazatrU rAjA, tasya putrI yuvarAjaH, sa rAdhAcAryANAmantike prabajitaH / sa cAnyadA biharana gatasAgarAM nagarI, tasya ca rAdhAcAryasya sadyo'ntevAsinaH AryarAdhakSamaNA nAmojjayinyAM viharanti tata AgatAH sAdhavastagarAM,gatA rAghasamIpa, | te pRSTA nirupasargamiti, bhaNanti-rAjaputraH purohitaputrazca bAdhete, tasya yuvarAjapatrajitasya sa rAjaputro bhAtRvyaH, mA saMsAra bhramIdilyA-15 pRcchayAcAryAn gava ujjayinI, bhikSAvelAyAmudrAya prasthitaH, AcArya Nita:-tiSTha, sa bhaNati-na tiSThAmi, paraM darzayatta tadU pratyanI kagRhaM, kSullako bhaNita:-praja darzaya, tena darzitaM, sa tatra gataH, vizvastaH praviSTaH, tatra tau dvAbapi tiSThataH, tau taM prekSyotthitI, tenApi 6] mahatA zabdena dharmalAmitaM, tau bhaNata:-aho laSTaM praprajito'smAkaM mArgeNAgataH, bandAvaha iti, dIpa anukrama [64] 944 % 4 muni dIparatnasAgareNa saMkalita.........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 201~
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 2], mUlaM [1] / gAthA ||15|| niyukti: [98-99] (43) parISahAdhyayanam prata sUtrAMka ||15|| uttarAdhyA bhaNati te-AyariyA ! sunbhe gAiuM jANaha ?,teNa bhaNiyaM-AmaM jANAmo, tumbhe vAeha,te ADhattA, jAya Na jANaMti, teNa bhaNNai-erisagA ceva tumme koliyagA, Na kiMci jANaha, te ruTTA uddhAiyA, teNa ghettuM tersi Nijuddha jANata- bRhadvRttiH eNa sadhe saMdhI khoiyA, paDhamaM tApa piTTiyA, te hammaMtA rADi kareMti, pariyaNo jANai-so esa pacarabho hammato // 10 // rADi karei, so'vi gato, pacchA tehiM dihA, Navi jIvaMti, Navi maraMti, NabaraM NirikukhaMti ekeka diTTIe, pacchA raNNo siTuM purohiyassa ya-jahA ko'vi pavaiyago,teNa do'vi jaNA saMkhaletUNa mukkA, pacchA rAyA sababaleNAgato pa-11 baigANa bhUle, so'vi sAhU ekapAse acchA pariyaTuMto, rAyA AyariyANaM pAe paDio, pasAyamAvajaha, Ayario maNai-ahaM na yANAmi, mahArAya ! itya ego sAhU pAhuNo, jai paraM teNa hojA, rAyA tassa mUlamAgato, pacabhi 1 bhaNatastI-AcAryA ! yUyaM gAtuM jAnItha, tena bhaNitam-om jAnImaH, yuvA vAdayataM, tAvATato, yAvanna jAnItaH, tena bhaNyeteetAdRzAveva yuvAM kolikI, na kizcijAnIyaH, tau ruSTau uddhAvito, tena gRhItvA tayoH niyuddhaM jAnatA sarve sandhayo visaMyojitAH, prathamaM tAvatpiTTitau, tau hanyamAnau rATI kurutaH, parijano jAnAti sa eSa prabajito hanyamAno rATI karoti, so'pi gataH, paJcAttaidRSTI, naiva jIvato naiva niyete, para nirIkSete ekaikaM dRSTyA, pazcAd rAje ziSTaM purohitAya ca-yathA ko'pi prabajitaH, tena dvAvapi janau vizva- halayya muktI, pazcAd rAjA sarvabalenAgataH pratrajitAnAM mUle, so'pi sAdhurekapAce tiSThati parAvarttamAnaH, rAjA AcAryANAM pAdayoH patitaH, prasAdamApayadhvaM, AcAryoM bhaNati-ahaM na jAnAmi, mahArAja! atraikaH sAdhuH prAdhUNakaH, yadi paraM tena bhavet , rAjA tasma mUlamAgataH, pratyabhi dIpa anukrama [64] // 10 // wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 202~
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||15|| dIpa anukrama [64] Jus Education intam "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||15|| adhyayanaM [2], trAo ya, tato teNa sAhuNA bhaNito-dhiratthu te rAyattaNassa, jo tumaM appaNo puttabhaMDANavi niggahaM na karesi, pacchA rAyA bhaNa- pasAyaM kareha, maNai-jai paraM pavayaMti to NaM mokkho, annahA natthi, rAiNA purohiNa ya bhaNNai evaM hou, pacayaMtu, pucchi bhaNati-pavayAmo, puvaM loo kato, pacchA mukkA, pavaiyA / so ya rAyaputto nissaMkio caiva dhammaM kareha, purohiyaputtassa puNa jAimao, amhe mahAe pacAviyA, evaM te do'vi kAlaM kAUNa devalogesu upavannA / io ya kosaMbIe nayarIe tAvaso NAma seTThI, so mariUNa niyaghare sUbaro jAo, jAtissaro, tato tassa caiva divasage puttehiM mArito, pacchA tahiM caiva ghare urago jAo, tarhipi jAissaro jAto, tatthaDavi aMto ghare mA khAhititti mArito, pacchA puNo'vi puttassa putto jAto, tatthavi jAI saramANo ciMtei niryukti: [98-99] 1- jJAna, tatastena sAdhunA bhaNita: dhigastu taba rAjatvaM yastvamAtmanaH putrabhANDAnAmapi nigrahaM na karoSi pacAd rAjA bhaNati prasAdaM kuru, bhaNati yadi paraM pratrajataH tadA'nayormokSaH, anyathA nAsti, rAjJA purohitena ca bhaNyate-- evaM bhavatu, pravrajatAM pRSTau bhaNataH pravrajAbaH, | pUrva chocaH kRtaH, paJcAnmuktI, pratrajitau / sa ca rAjaputro nizzaGkita eva dharma karoti, purohitaputrasya punarjAtimadaH, AvAM balAtyantrAjitau, evaM tau dvAvapi kAlaM kRtvA devalokepUtpatnI / itA kauzAmdhyAM nagaryA tApaso nAma zreSThI, sa mRtvA nijagRhe zUkaro jAtaH, jAtismaraH, tatastasyaiva divase putrairmAritaH pazcAsatraiva gRhe urago jAtaH, tatrApi jAtismaro jAtaH, tatrApi antargRhe mA khAdIditi mAritaH, paJcAtpunarapi putrasya putro jAtaH, tatrApi jAtiM smaraMcintayati kathamahamAtmanaH khuSAmamvAmiti vyAharAmi putraM vA tAtamiti For Fans Only ~203~ ww muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 2], mUlaM [1] / gAthA ||15|| niyukti: [98-99] (43) prata sUtrAMka ||15|| uttarAdhya. kihamahaM appaNo suNhaM aMmaMti vAharihAmi, puttaM vA tAyaMti, pacchA mUyattaNaM karei, pacchA mahaMtIbhUo sAhUNaM parIpahA mAdhyayanam alINo, dhammo'NeNa suto| ito ya so vijAiyadevo mahAvidehe titthayaraM pucchai-kimahaM sulahabohio dulabhabRhadvRttiH vohiotti ?, tato sAmiNA bhaNito-dullabhabohio'si, puNo'vi pucchai-kattha'haM uvavajiukAmo ?, bhagavayAra // 10 // hAmaNNai-kosaMbIe mayassa bhAyA bhavissasi, so ya mao pavaissai, so devo bhagavaMtaM baMdiUNa gao mUyagassa-1 gAsaM, tassa so bahuyaM dadhajAyaM dAUNa bhaNai-ahaM tujjha piughare ubavajissAmi, tIse ya dohalao aMvaehiM bhavi-17 |ssai, amuge pacae aMbago sayApupphaphalo ko mae, tumaM tAe purao NAmagaM lihijjAsi, jahA-tubhaM putto bhavissai, jai taM mama desi to te ANemi aMbaphalANitti, tao mamaM jAyaM saMtaM tahA karijjAsi jahA dhamme saMbu-| 1pazcAnmUkalyaM karoti, pazcAt mahadbhUtaH sAdhUnAzritaH, dharmo'nena zrutaH, / itaca sa ghigjAtIyadevo mahAvidehe tIrthakaraM pRcchati-kimaI | sulabhabodhiko durlabhabodhika iti ?, tataH svAminA bhaNitaH durlabhabodhiko'si, punarapi pRcchati-kutrAhamutpattukAmo', bhagavatA bhaNyate| kauzAmnyAM mUkasya bhrAtA bhaviSyasi, sa ca mUkaH pranajiSyati, sa devo bhagavantaM vanditvA gato mUkasakArza, tasmai sa bahu dravyajAtaM datvA | bhaNati--ahaM tava pitRgRhe utpatsye, tasyAzca dohadaH AprebhaviSyati, amukasmin parvate AmraH sadApuSpaphalaH kRto mayA, tvaM tasyAH purato ||101 // nAmakaM likheH, yathA-saba putro bhaviSyati, yadi taM mahyaM dadAsi tadA tubhyamAnayAmi AmraphalAnIti, tato mAM jAvaM sanvaM vathA kuryAH | yathA dharma saMbhotsya dIpa anukrama [64] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 204~
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||15|| niyukti: [98-99] (43) prata sUtrAMka ||15|| jhAmitti, teNa paDivaNNe gato devo / annayA kativayadivasesu caiUNa tIe gambhe uvavaNNo, akAle aMbadohalo jAo, sa mUyago NAmaga lihati-jai mama gambhaM desi tA ANemi aMbagANi, tAe bhaNNai-dijjatti, teNa ANiANi aMbaphalANi, avaNIo dohalo, kAleNa dArago jAo, so taM khuDDagaM ceca hotaM sAhUNa pAesu pADei, so dhAhAto kareti, Na ya vaMdati, pacchA saMtaparitaMto mUgo pavaito, sAmaNNaM kAUNa devalogaM gato, teNa ohI pauttA, jAva NeNa so diTTo, pacchA NeNa tassa jaloyaraM kayaM, jeNa Na sakketi uhiuM, sabavejehiM pacakhAto, so / devo DoMbarUvaM kAUNa ghosaMto hiMDai-ahaM vejo sabavAhI uvasamemi, so bhaNai-majjhaM poTTe sajavehi, teNa bhaNiyaM-tubha asajjho vAhI, yadi paraM tumaM mamaM ceva olaggasi to te sijjhAmi, so bhaNati-baccAmi, teNa sajjha 1 iti, tena pratipanne gato devaH / anyadA katipayeSu divaseSu kayutvA tasyA garbhe utpannaH, akAle Anadohado jAtaH, sa mUko nAmakaM likhati-yadi mahyaM garbha dadAsi tadAnayAmyAmrAna , tayA bhaNyate-dAsya iti, tenAnItAnyAmraphalAni, apanIto dohavaH, kAlena dArako jAtaH, sa taM bAlakameva santaM sAdhUnAM pAdayoH pAtayati, sa dhAvanaM karoti, na ca vandate, pazcAt prAntaparikSAnto mUkaH pratrajitaH, AmaNyaM kUtvA devalokaM gatA, tenAvadhiH prayuktaH, yAvadanena sa dRSTaH, pazcAdanena tasya jalodaraM kRtaM, yena na zAzotyutthAtuM, sarvavaidyaiH pratyAkhyAtaH, sa | devo DombarUpaM kRtvA ghoSayana hiNDate-ahaM vaidyaH sarvavyAdhIna upazamayAmi, sa bhaNati-mama udaraM nIrogaya, tena bhaNita-tavAsAdhyo |vyAdhiH, yadi paraM vaM mAmevAvalagasi tadA taba sAdhayAmi, sa bhaNati-prajiSyAmi, sena sAthitaH, dIpa anukrama [64] damaka%E4 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~205~
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||15|| niyukti: [98-99] (43) parISahAdhyayanam prata sUtrAMka ||15|| uttarAdhya. vito, geto teNa saddhiM, teNa tassa satthakosago alavito, so tAe devamAyAe atIva bhArito, jAca pabaiyA egaMmi paese par3hati, vijeNa bhaNNAi-jai pacayasi to muyAmi, so teNa bhAreNa atIva paritAvijaMto ciMtei-varabRhadvRttiH me paJcaiuM, bhaNai-pacayAmi, paJcaio, deve gateNAcirassa upavaio, teNa deveNa ohiNA picchiUNa so ceva // 12 // se puNo'vi vAhI kao, teNeva uvAeNa puNo'vi pavAvio, evaM ekasiM do tinni bArA uppavaito, taiyA haivArAe gacchai devo'pi teNeva samaM, taNabhAraM gahAya palittayaM gAmaM pavisati, teNa bhaNNai-kiM taNabhAraeNa palittaM gAmaM pavisasi ?, teNa bhaNNai-kahaM tuma kohamANamAyAlobhasaMpalitaM gihivAsaM pavisasi', tahAvi na saMbujjhai, pacchA do'vi gacchanti, navaraM devo aDavIe upaheNaM saMpaTTito, teNa bhaNNai-kahaM etto taM paMthaM motUNa pavisasi , / 1 gatasena sArdha, tena tasmina zastrakoSaka: ApavitaH, sa tayA devamAyayA atIva bhAritaH, yAvat pranajitA ekasmin pradeze paThanti, vaiyena bhaNyate-yadi prajajasi tadA muJcAmi, sa tena bhAreNa atIva paritApyamAnazcintayati-vara me pravajituM, bhaNati-anajAmi, pravajito, deve gate'cireNotmatrajitaH, tena devenAvadhinA TvA sa eva tasya punarapi vyAdhiH kRtaH, tenaivopAyena punarapi pranAjitaH, evaM sakRt dvau bIna bArAn uramabrajitaH, tRtIye vAre gacchati devo'pi tenaiva samaM, tRNabhAraM gRhItvA pradIptaM grAma pravizati, tena bhaNyate-kiM tRNabhAreNa pradIptaM grAma pravizasi 1, tena bhaNyate-kathaM vaM krodhamAnamAyAlomasaMpradIptaM gRhivAsaM pravizasi ?, tathApi na saMdhubhyate, pazcAt dvAvapi gacchataH, navaraM devo'DhalyAmutpathena saMprasthitaH, tena bhaNyate-kathamitastvaM panthAnaM muktvA pravizasi ?, dIpa anukrama [64] // 102 // wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~206~
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||15|| niyukti: [98-99] (43) prata sUtrAMka ||15|| deveNe bhaNNai-kahaM tuma mokkhapahaM mottUrNa saMsArADaviM pavisasi ?, tahAvi na saMbujjhai, puNo egaMmi devakule vANa maMtaro acito hihAhutto paDai, so bhaNai-aho vANamaMtaro ! adhaNNo apuNNo ya jo ubarihutto ko acciyo hoya heTAhutto paDai, teNa deveNa bhaNNai-aho! tumaMpi adhaNNo jo upparAhutto Thavio acaNijje ya ThANe puNo puNo 6 uppavayasi, teNa bhaNNai-ko'si tuma, teNa mUyagarUvaM daMsiyaM, pucabhayo se kahito, to so bhaNai-ko pacao ?, jahA'haM devo Asi, pacchA so devo taM gahAya gao veyapaccayaM, siddhAyayaNaM kUDaM ca, tattha teNa purva ceva saMgAro katilao jahA-yadi ahaM na saMbujjheja to eyaM mamazcayaM kuMDalajuyalaM NAmayaMkiyaM siddhAyayaNapukkhariNIe darisijjAsi, teNa se daMsiyaM, so taM kuMDalaM sanAmaMkiyaM picchiUNa jAissaro jAto, saMbuddho paghAito jAo, saMjame hai 1 devena bhaNyate-kathaM tvaM mokSapathaM muktvA saMsArATavIM pravizasi ?, tathApi na saMbudhyate, punarekasmin devakule vyantaro'rcito'vastApatati, sa bhaNati-aho vyantaro'dhanyo'puNyA ya upari kRto'ciMtaca adhaH patati, tena devena bhaNyate-aho tvamapyadhanyo ya upari | sthApito'rcanIye ca sthAne punaH punarutpravrajasi, tena bhaNyate-ko'si tvaM ?, tena mUkarUpaM darzitaM, pUrvabhavazca tasmai kathitaH, tataH sa bhaNati kA pratyayaH / , yathA'haM deva AsaM, pazcAtsa devasaM gRhItvA gato vaitAtyaparvataM, siddhAyatanakUTa ca, tatra tena pUrva caiva saMkesa: kato yathA kil-yahaM na saMbudhyeya tadetat mAmakInaM kuNDalayugalaM nAmAditaM siddhAyatanapuSkariNyAM darzayaH, tena tasmai darzitaM, sa tat kuNDalaM khanAmAkitaM | prekSya jAtismaro jAtaH, saMbuddhaH pratrajito jAtaH, saMyame ca dIpa anukrama [64] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 207~
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 2], mUlaM [1] / gAthA ||16|| niyukti: [98-99] (43) * parISahA| dhyayanam prata * sUtrAMka * ||16|| uttarAdhya se ratI jAyA, purva aratI Asi, pacchA ratI jAyA // utpannasaMyamAratezca strIbhirupanimayamANasya tadabhilASa bRhadvRttiH prAduHpyAdatastatparISahamAha saMgo esa maNussANaM, jAologaMsi ithio| jassa eyA pariNAyA, sukaDaM tassa sAmapaNaM16(sUtram) // 10 // CI vyAkhyA-sajanti-Asaktimanubhavanti rAgAdivazagA jantayo'treti saGgaH 'eSaH' anantaraM vakSyamANo 'manuSyANAM puruSANAM, tamevAha-'yA' ityavizeSAbhidhAnaM tato yAH kAzcana mAnuSyo devyastirazcayo vA, 'logaMsitti loke tiryaglokAdI 'khiyo' nAryazca, etAca hAvabhAvAdibhiH atyantamAsaktihetayo manuSyANAmityevamuktam , anyathA| hi gItAdiSvapi sajantyeva manuSyAH, manuSyopAdAnaM ca tepAmeva maithunasaMjJAtirekaH prajJApanAdau prarUpita iti, ataH kimityAha-'yasa' iti yateH 'etAH' khiyaH parIti-sarvaprakAraM jJAtAH parijJAtAH, tatra japarijJayeha paratra ca mahAnarthahetutayA viditAH, tathA cAmamaH-"vibhUsA itthisaMsaggI, paNIyaM rasabhoyaNaM / Narassa'ttagavesissa, visaM tAlaur3a jahA // 1 // " pratyAkhyAnaparijJayA ca, tata eva ca pratyAkhyAtAH, 'mukaDaM ti sukRtaM suSTAnuSTitaM, pAThAntarataH -'sukareM' vA sukhenaivAnuSThAtuM zakyaM 'tassa' tti suvyatyayAttena 'sAmaNNaM ti zrAmaNya-vrataM, kimuktaM bhavati ? 1 tasya ratirjAtA, pUrvamaratirAsIt , pazcAdra tirjAtA / 2 vibhUSA strIsaMsargaH praNIvarasabhojanam / narasyAtmagaveSiNo viSaM tAlapuTaM yathA // 1 // dIpa anukrama * // 103 // [61] ***** muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 208~
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||16|| niyukti: [98-99] (43) prata sUtrAMka ||16|| avadyahetutyAgo hi vrataM, rAgadveSAveva ca tattvatastaddhetU , uktanItitazca na strIbhyaH paraM tanmUlamiti tatpratyAkhyAnata eva sukRtatvaM zrAmaNyasya, yathoktanItitaH striya eva dustyajAH, tatastattyAge tyaktamevAparamiti tatpratyAkhyAnataH sukRtatvaM zrAmaNyasyocyate, vakSyati hi-"ee u saMge samaikkamittA, suhuttarA ceva havaMti sesA / jahA mahAsAgara|| muttarittA, NaI bhave avi gaMgAsamANA // 1 // " iti sUtrArthaH // 16 // ataH kiM vidheyamityAha evamANAya mehAvI, paMkabhUyAu itthiio| no tAhi viNihapiNajjA, care attagavesae // 17 // (sUtram) | vyAkhyA-'evam' ityanantaroktena prakAreNAsantAsaktihetutvalakSaNena 'AjJAya kharUpAbhivyApsA avagamya / || 'medhAvI' avadhAraNazaktimAn paGkaH-kardamaH tadbhUtAH-muktipathapravRttAnAM vivandhakatvena mAlinyahetutvena ca tadupamAH, turavadhAraNArthaH, tataH paGkabhUtA eva striyaH, paThyate ca-'evamAdAya mehAvI jahA eyA lahussagati 'evam', anantara eva vakSyamANamartham 'AdAya' buddhyA gRhItvA medhAvI, tamevAha-'yathe'tyupadarzane, 'etAH' striyaH 'lahussaga'tti tucchAzayatvAdinA lavyaH, tataH kimityAha-'no' naiva 'tAbhiH' 'strImiH' 'vinihanyAt' vizeSeNa| saMyamajIvitavyavyaparopaNAtmakenAtizayena ca-sAmastyataducchedarUpeNAtipAtayet, AtmAnamiti gamyate, kRtyamAha-14 'caret' dharmAnuSThAnamAseveta, AtmAnaM gaveSayate-kathaM mayA''tmA bhavAnnistAraNIya ityanveSayate AtmagaveSakaH, 1 etAMstu saGkAna samavikramya sukhottArA eva bhavanti zeSAH / yathA mahAsAgaramuttIrya nadI bhavedapi gaGgAsamAnA // 1 // dIpa anukrama [61] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 209~
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||17|| niyukti: [100-105] (43) parIpahA prata sUtrAMka ||17|| uttarAdhya. 'siddhiH kharUpApatti'riti vacanAt siddhi; AtmA, tataH kathaM mamAsau sthAdityanyepakaH Atmagavepako, yadvA hai| AtmAnameva gaveSayate ityAtmagaveSakaH, kimuktaM bhavati ?-citrAlaGkArazAlinIrapi khiyo'valokya tadRSTinyAsasya dhyayanam bRhadvRttiH 14 duSTatAvagamAt jhagiti tAbhyo gupasaMhArata AtmA'nveSTeva bhavati, uktaM hi-"cittabhittiM Na NijjhAe, nAriM // 10 // vA sualaMkiyaM / bhakkharaMpiva daTTaNaM, dihi paDisamAhare // 1 // " iti sUtrArthaH // 17 // samprati pratimAdvAraM vivRNyan 'yasyaitAH parijJAtA' ityAdisUtrasUcitaM caidaMyugInajanadADhyotpAdakaM dRSTAntamAha- . usabhapuraM rAyagihaM pADaliputtassa hoi uppattI / naMde sagaDAle thUlabhadda sirie vararuI ya // 10 // tiNhaM aNagArANaM abhiggaho Asi cauNha mAsANaM vasahImittanimittaM ko kahi vuttho ? nisAmeha 101 gaNiyAgharammi iko vuttho bIo u vagdhavasahIe / sappavasahIi taio ko dukarakArao itthaM ? 102 vagyo vAsappo vA sarIrapIDAkarA u bhaiyatvA / nANaM va dasaNaM vA caritaM(ya) va na paccalA bhittuM // 103 // bhayavaMpithUlabhaddo tikhe caMkammiona uNa chinno| aggisihAe vuttho cAummAse na uNa daho 104 anno'vi ya aNagArobhaNamANo'haMpi thuulbhddsmo| kaMbalao caMdaNayAi mailio egarAIe // 10 // 1 bhitticitraM na nidhyAyet , nArI vA khalakRtAm / bhAskaramiva dRSTvA dRSTiM pratisamAharet // 1 // dIpa anukrama [66] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~210~
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||17|| dIpa anukrama [ 66 ] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||17|| adhyayanaM [2], vyAkhyA - vRSabhapuraM rAjagRhaM pATaliputrasya bhavatyutpattiH, nandaH zakaDAlaH sthUlabhadraH siriyako vararucizca, trayANAmanagarANAM abhigraha AsIt 'caunhaM mAsANaM' suvyatyayA caturSu mAseSu vasatimAtranimittaM kaH kutroSitaH 1 | nizAmayata-gaNikAgRha eko dvitIya upitastu vyAghravasatau sarpavasatau tRtIyaH, ko duSkarakArako'tra 1, teSu madhye vyAghro yA sappa vA zarIrapIDAkarau tu bhaktavyau, jJAnaM vA darzanaM vA cAritraM vA na pratyalau menuM, bhagavAnapi sthUlabhadraH tIkSNe- nizitAsidhArAdau camito na punaricchannaH, agnizikhAyAmuSitazcAturmAsyAM na punardagdhaH, anyo'pi cAnagAro bhaNannahamapi sthUlabhadrasamaH kambalakazcandanikAyAm-uccArabhUmau malinita iti gAthASaTkArthaH // 100-105 // etadarthastu bRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam iikhaippaiTTiyaM NAma nayaraM, tattha vatthumi khINe caNagapuraM NivihaM, tato usahapuraM, tato rAyagihaM, tato caMpA, tato pADaliputtaM dabAi bhANiyacaM jAva sagaDAle paMcattamupagate NaMdeNa sirito bhaNito- kumAMrAmaccattaNaM paDibajAhi, so bhaNai-mama bhAyA jeDo thUlabhaddI bArasamaM varisaM gaNiyA gharaM paviTTassa, so saddAvito bhaNai-ciMtemi, rAyA bhaNai uttaration 1 pUrva kSitipratiSThitaM nAma nagaraM, tatra vastuni kSINe caNakapuraM niviSTaM, tata RSabhapuraM, tato rAjagRhaM, tataJcampA, tataH pATalIputramityAdi bhaNitavyaM yAvat zakaTAle paJcatvamupagate nandena zrIyako bhaNitaH kumArAmAtvatvaM pratipayakha sa bhaNati mama bhrAtA jyeSThaH sthUlabhadro dvAdazaM varSa gaNikAgRhaM praviSTasya sa zabdito bhaNati cintayAmi, rAjA bhaNati- niryukti: [100-105] Fursten ~ 211~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |17|| dIpa anukrama [ 66 ] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 105 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||17|| adhyayanaM [2], asogavaNiyAe ciMtehi, so tattha atigato ciMteti-kerisaM bhogakajaM vakhittANaM ?, puNaravi NaragaM jAtiyavaM hohitti, ee NAma pariNAmadussahA bhogatti paMcamuTThiyaM loyaM kAUNa pAUyaM kaMbalarayaNaM chiMditA raoharaNaM kAuM raNNo mUlaM gato, evaM ciMtiyaM, rAyA bhaNai suciMtiyaM, viNiggato, rAyA ciMter3a-picchAmi kiM kavaDattaNeNa gaNiyAgharaM pavissaha yatti ? pAsAyatalagao pecchai, navaraM mayagakalevarassa jaNo osarai, muhANi ya Thaei, so majjheNa gato, rAyA bhaNai| NiviNakAmabhogo bhagavaMti sirio ThAvito / so saMbhUyagavijayassa mUle pavatito, thUlabhaddasAmIvi saMbhUyavijayANaM mUle ghorAgAraM tavaM karei, viharaMtA pADaliputtaM AgayA, tiSNi aNagArA abhiggahe giNhaMti - eko sIhagu Education intimation 1 azokavanikAyAM cintaya, sa tatrAtigataJcintayati--kIdRzaM bhogakArya vyAkSiptAnAM ?, punarapi narake yAtavyaM bhaviSyatIti ete nAma pariNAmadussahA bhogA iti paJcamauSTika locaM kRtvA prAvRtaM kambalaranaM chittvA rajoharaNaM kRtvA rAjJo mUlaM gataH, etacintitaM rAjA bhaNatisucintitaM vinirgataH, rAjA cintayati pazyAmi kiM kapaTena gaNikAgRhaM pravizati na veti ?, prAsAdatalagata: prekSate, navaraM mRtakakalevarAt jano'pasarati, mukhAni ca sthagayati, sa madhyena gataH, rAjA bhaNati - nirviNNakAmabhogo bhagavAniti zrIyakaH sthApitaH / sa saMbhUtavijayasya mULe pratrajitaH, sthUlabhadrasvAmyapi saMbhUtavijayAnAM mUle ghorAkAraM tapaH karoti, viharantaH pATalIputramAgatAH, trayo'nagArA abhigrahAn gRhanti-eka: siMhaguhAyAM, kale niryukti: [100-105] For Fast Use Only ~ 212~ parISahAdhyayanam 2 // 105 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||17|| niyukti: [100-105] (43) prata sUtrAMka ||17|| hAe, 'taM pehaMtao sIho uvasaMto, anno sappaguhAe, so'vi diTThIviso uvasaMto, thUlabhaddo kosAghare, sA tuTTA, parIsahaparAjio Agotti, bhaNai-kiM karemi ?, ujjANaghare ThANaM dehi, dinnaM, rati saccAlaGkAravibhUsiyA AgayA, cADuyaM pakayA, so maMdaropamo akaMpo, tAhe sambhAveNa paDisuNei, dhammo kahito, sAvigA jAyA, bhaNati-jati rAyaseNaM anneNaM samaM vasejA, iyarahA baMbhacAriNIvayaM giNhati / tAhe sIhaguhAo Agao cattAri mAse upavAsa hai| kAUNaM, AiriehiM Isatti ambhuTTio, bhaNio ya-sAgayaM dukarakAragassatti, evaM sappaItto'vi, thUlabhaddasAmI tattheva gaNiyAghare bhikkhaM giNhai, so'pi caumAsesu puSaNesu Agato, AyariyA saMbhameNa uThThiyA, bhaNio ya-sAgaya te aidukkaradukkarakAragassatti, te bhaNaMti doNNivi-pecchaha AyariyA rAgaM vahati amacaputtotti, vitiyae varisAratte | 1 taM prekSamANaH siMha upazAnta:, anyaH sarpavile, so'pi dRSTiviSa upazAnta:, sthUlabhadraH kozAgRhe, sA tuSTA, parIdhahaparAjita Agata 4 iti, bhaNati-kiM karomi ?, udyAnagRhe, sthAnaM dehi, datta, rAtrau sarvAlaGkAravibhUSitA AgatA, cATu prakRtA, sa mandaropamo'kampraH, tadA sadbhAvena pratizRNoti, dharmaH kathitaH, AvikA jAtA, bhaNati-yadi rAjavazenAnyena samaM vaseyam , itarathA brahmacAriNItrataM gRhNAti / tadA siMhaguhAyA Agatazcaturo bhAsAn upavAsaM kRtvA, AcArIpadityabhyutthitaH, bhaNitazca-svAgataM duSkarakArakasyeti, evaM sarpavilasatko'pi, 4 sthUlabhadrasvAmI tatraiva gaNikAgRhe bhikSAM gRhNAti, so'pi caturyu mAseSu pUrNaSu AgataH, AcAryAH saMbhrameNotthitAH, bhaNitazca-svAgataM | te'tiduSkaraduSkarakArakasyeti, tau bhaNavo dvAvapi-pazyata AcAryA rAgaM vahanti amAtyaputra iti, dvitIye varSArAne dIpa anukrama [66] RSS RSS muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~213~
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||17|| niyukti: [100-105] (43) prata HEESANCSCRSA sUtrAMka uttarAdhya. 18| sIhaguhAkhamaNo bhaNati-gaNiyAgharaM vacAmitti abhiggahaM giNhai, AyariyA uvauttA, vArio, appaDi- parIpahA suNaMto gato, vasahI maggiyA, diNNA, sA sambhAveNa orAliyasarIrA vibhUsiyA avibhUsiyA vA, suNati dhamma, dhyayanam bRhadvRttiH so tIse sarIre ajjhovavanno, obhAsai, sA Na icchati, bhaNati-jati nabari kiMci desi, kiM demi, sayasahassaM, // 106 // so maggiumAraddho, vAlavisaye sAvato, jo tahiM jAi tassa sayasahassamulaM kaMbalaM dei, tahiM gato, teNa dipaNa | saharAyANaeNatti, egattha corehiM paMtho baddho, sauNo vAsati-sayasahassaMti, coraseNAvaI jANai, navari saMjaya pecchai, bolINo, puNo vAsati-sayasahassaM gataM, teNa seNAvaiNA gaMtUNa paloio, sambhAvaM pucchio bhaNatiasthi kaMvalo, gaNikAe Nemi, muko gato, tIse diNNo, tAe caMdaNikAe chUDho, so bhaNai-mA viNAsehi, sA1 1 siMhaguhAkSapaNo bhaNati-gaNikAgRhaM vrajAmIti abhigrahaM gRhNAti, AcAryA upayuktAH, vAritaH, apratizRNvan gataH, vasatirmAgitA, dattA, sA sadbhAvanodArazarIrA vibhUSitA avibhUpitA vA, zRNoti dharma, sa tasyAH zarIre'dhyupapannaH, avabhAsayati (yAcate), sA necchati, bhaNati-yadi navaraM kiJcidadAsi, kiM dadAmi ?, zatasahanaM, sa mArgayitumArabdhaH, nepAla viSaye zrAvakaH yatatra yAti tasmai zatasahasramUlya kambalaM dadAti, tatra gataH, tena dattaM zrAddhena rAjJeti, ekatra cauraiH panthA baddhaH, zakuno vAsayati-zatasahasamiti, caurasenApatirjAnAti, navaraM saMyataM prekSate, valita:, punarvAsayati-zatasahasraM gataM, tena senApatinA gatvA pralokitaH, sadbhAvaH pRSTo bhaNati-asti kambalaH, gaNikAyai nayAmi, mukto gataH, tasyai dattaH, tathA candanikAyAM (va!gRhe) nikSiptaH, sa bhaNati-mA vininezaH, sA ||17|| dIpa anukrama [66] // 106 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~214~
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||17|| niyukti: [100-105] (43) ma prata sUtrAMka ||17|| bhaNaI-tumaMpi erisao ceva hohisi, uvasAmeti laddhabuddhI, icchAmi aNusaDiM, gato, puNo AloettA vihrh| AyarieNaM bhaNio-evaM dukaradukarakArao thUlabhaddo purSi kharikA (duaksariyA) icchada, idANI sahI jAyA, adiThTha-M dosA tume patthiyatti uvAladdho, evaM ceva vihrNti| sA gaNikA rahiyassa raNNA diNNA, taM akkhANaM jahA nnmokaare|| jahA thUlabhaddeNitthIparIsaho ahiyAsito tahA ahiyAsiyaco, Na u jahA teNa No ahiyAsitotti / / ayaM caiktr| vasatastathA strIjanasaMsargato mandasattvasya bhavati ato naikasthena bhAvyaM, kintu caryAparIpahaH soDhavya iti tamAhaega eva care lADhe, abhibhUya priishe| gAme vA nagare vAvi, Nigame vA rAyahANIe // 18 ||(suutrm) | vyAkhyA-'eka evaM' ti rAgadveSavirahitaH 'caret' apratibaddhavihAreNa viharet, sahAyavaikalyato baikastathAvidhagItArtho, yathoktam-"Na yo labhijA NiuNaM sahAyaM, guNAhiyaM vA guNato samaM vA / eko'vi pAvAI vivajayaMto, vihareja kAme asajjamANo // 1 // " 'lADhe' ti lADhayati prAsukaipaNIyAhAreNa sAdhuguNairvA''tmAnaM yApayatIti 1 bhaNatitvamapyetAdRza eva bhaviSyasi, upazAmyati labdhabuddhiH, icchAgi anuzAsti, gataH, punarAlocya viharati / AcAryeNa bhaNita:evaM duSkaraduSkarakArakaH sthUlabhadraH pUrva byakSarikA icchati, idAnIM bhArI jAtA, adRSTadoSA tvayA prArthiteti upAlabdhaH, evameva viharanti / sA gaNikA rathikAya rAjJA dattA, tadAsthAnaka yathA namaskAre (aavshykvRttau)| yathA sthUlabhadreNa strIpariSaho'dhyAsitastathA'dhyAsitavyaH, na tu yathA hai tena nAdhyAsita iti|2 na cApi labheta nipuNaM sahAyaM, guNAdhikaM vA guNataH samaM vA / eko'pi pApAni vivarjayam, viharet kAmeSu asajana 1 dIpa anukrama [66] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~215~
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||18|| niyukti: [100-105] (43) uttarAdhya. bRhabRttiH prata sUtrAMka // 107|| ||18|| lADhaH, prazaMsAbhidhAyi vA dezIpadametat , paThyate ca-'ega ege care lAda' ti, tatra caikaH-asahAyaH pratimApratipannAdiH parISahAsa caiko rAgAdivaikalyAd' 'abhibhUya' nirjitya 'parISahAn kSudAdIn , ka punazcaredityAha-'grAma' coktarUpe 'nagare vA'|| karavirahitasanniveze 'apiH' pUraNe nigame vA' vaNignivAse 'rAjadhAnyAM' vA prasiddhAyAm , ubhayatra vAzabdAnuvRttaH, kAmaDambAyupalakSaNaM caitad, AgrahAbhAvaM cAnenAheti sUtrArthaH // 18 // punaH prastutamevAha asamANo care bhikkhU, neva kujjA pariggahaM / asaMsatto gihatthehiM, anikeo parivae // 19 // (sUtram) F vyAkhyA-na vidyate samAno'sya gRhiNyAzrayAmUJchitatvena anyatIrthikeSu vA'niyatavihArAdinesasamAnaH asadRzo, yadvA samAnaH-sAhaGkAro na ta tyasamAnaH, athavA '(a)samANoM' tti prAkRtatvAdasannivAsan , yatrAste tatrApyasaMnihita eveti hRdayaM, sannihito hi sarvaH khAzrayasyodantamAvahati ayaM tu na tathetyevaMvidhaH san 'caret , apratibaddhavihAratayA viharet 'bhikSuH' yatiH, kathametat syAdityAha-naiya kuryAt 'parigraha' prAmAdiSu mamatvabuddhyAtmakam , atrAha ca-"gAme kule vA nagare va dese, mamattabhAvaM Na karhici kujjA", idamapi yathA syAttathAha-'asaMsaktaH' asambaddho 'gRhasthaiH' gRhibhiH 'aniketaH' avidyamAnagRho, naikatra baddhAspadaH, 'parivrajet' sarvato viharet , na // 10 // (nA) niyatadezAdau gRhisamparkaH, ekatra baddhAspadatve niyatadezAdivihAritAyAM vA syAdapi mamatvabuddhiH, tadabhAve 1 prAme kule vA nagare vA deze, mamatvabhAva na kutracitkuryAt / dIpa anukrama [67] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 216~
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||19|| niyukti: [106] (43) prata sUtrAMka 444442294564 &Atu niravakAzaiveyamiti bhAva iti sUtrArthaH // 19 // atra ca ziSyadvAramanusaran 'asamANo care' ityAdisUtrasUci tamudAharaNamAhakollayare vatthavo datto sIso a hiMDao tassa / uvaharai dhAipiMDaM aMgulijalaNA ya sAdivaM // 106 // | vyAkhyA-kolayareM' kullayaranAni nagare vAstavyaH, AcArya iti zeSaH, dattaH ziSyazca hiNDakaH tasya upaharati dhAtrIpiNDamaGgulijvalanAca sAdevyamiti gAthAkSarArthaH // 106 // bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyamkolayarenayarevatthavA saGgamadherA AyariyA, dumbhikkhe tehiM saMjayA visajjiyA,taM NagaraMNavabhAgekAUNa jaMghAbalaparihINA viharanti, NagaradevayA ya tesiM kira uvasaMtA, tesiM sIso datto nAma AhiMDito, cireNaM kAleNaM udaMtavAhato Agato, so tesiM paDissayaM Na paviho NiyayAvAsatti, bhikkhaSelAe uvaggAhiyaM hiMDatANaM saMkilissati, kuMDho sahakulAI mANa dAveitti, tehiM NAyaM, egattha siTikule revatiyAe gahiyato dArato, chammAsA rovaMtassa, AiriehiM cappuDiyA kollakara nagare vAstavyAH saMgamasthavirA AcAryAH, dubhikSe taiH saMyatA visRSTAH, tannagaraM nava bhAgAna kRtyA parikSINajavAbalA viharanti, nagaradevatA ca teSu kilopazAntA, teSAM ziSyo datto nAmAhiNDakaH, cireNa kAlenodantavAhaka AgataH, sa teSAM pratibhayaM na praviSToX | nitsavAsa iti, bhikSAvelAyAmopaprahika hiNDamAnayoH saMklizyati, kuNTa: zrAddhakulAni na darzayatIti, taittim, ekatra apTikule revatiphayA gRhIto dArakaH, SaNmAsA rudataH, AcAryaizca puTikA ||19|| OM**50*5-262326252527 dIpa anukrama [68] CHEKA JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~217~
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||19|| niyukti: [106] (43) uttarAdhyA prata sUtrAMka ||19|| kiyA, mA rovatti, vANamaMtarIe mukko, tehiM tuTThahiM paDilAhiyA jahicchieNaM, so visajito, eyANi kulANitti, parIpahA AyariyA suciraM hiMDiUNa aMtapaMtaM gahAya AgayA, samuddiTTA, Avassae AloyaNAe Aloehi, bhaNati-tumbhehiM dhyayanam bRhadvRtti samaM hiMDio mi, dhAIpiMDo te bhutto, bhaNati-aha suhamAI picchahatti paduTTo, devayAe advaratte vAsaM aMdhakAro yA // 10 // | viguvito, eso hIleitti, Ayariehi bhaNio-atIhitti, so bhaNai-aMdhakArotti, AyariehiM aMgulI dAiyA,[6] sA pajaliyA, AuTTo Aloei, AyariyAvi se NavabhAge kaheMti // tatazca yathA mahAtmabhiramIbhiH saGgamasthavirazvaryAparIpaho'dhyAsitaH tathAnyairapi adhyAsitavya iti // yathA cAyaM grAmAdizvapratibaddhenAdhisahyate evaM naipedhikIparISaho'pi zarIrAdiSvapratibaddhenAdhisahanIya iti tamAhasusANe sunnagAre vA, rukkhamUle ya ego| akukue nisIejjA, na ya vittAsae paraM // 20 // (sUtram) I vyAkhyA-zabAnAM zayanamasminniti zmazAnaM tasmin-pitRvane, (pA05-1-2) zvabhyo hitamiti vAkye | 1 kRtA-mA rovihIti, vyantaryA muktaH, taistuSTaiH pratilambhitA yathepsisena, sa visRSTaH, etAni kulAnIti, AcAryAH suciraM hiNDivA'ntaprAntaM gRhItvA AgatAH, bhuktAH, Avazyake AlocanAyAmAlocaya, bhaNati-yuSmAbhiH samaM hiNDito'sisa, dhAtrIpiNDastvayA bhuktaH, bhaNati-adha sUkSmANi prekSadhvamiti pradviSTaH, devatayA ardharAtre varSA andhakAra ca vikurvite, eSa hIlatIti, AcArbhaNitaH-AyAhIti, sa bhaNati-andhakAramiti, AcAryairaGgulirdarzitA, sA prajvalitA, AvRtta Alocayati, AcAryA api tasmai nava bhAgAn kathayanti dIpa anukrama [68] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 218~
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||20|| niyukti: [106] (43) % % prata sUtrAMka % ||20|| 'ugavAdibhyo yadi'tyatra (pA05-1-2) 'zunaH saMprasAraNaM vA dIrghatva'miti (vArtikaM 5-1-2) vacanato yati saMprasAraNe dIrghatve ca zUnyam-udvasaM taca tat agAraM ca zUnyAgAraM tasminvA, vRzyata iti. vRkSaH tasya mUlaM-adhobhUbhAgo vRkSamUlaM tasminvA, 'ekaH' uktarUpaH sa evaikakaH, eko vA pratimApratipattyAdau gacchatItyekagaH, ekaM vA karmasAhitya| vigamato mokSaM gacchati-tatprAptiyogyAnuSTAnapravRtteryAtItyekagaH, 'akukkucaH' aziSTaceSTArahito 'niSIdet tiSThet , 'na ca' naiva vitrAsayet 'param' anyaM, kimuktaM bhavati ?-paMDimaM paDivajiyA masANe, No bhAyae bhayabheravAI dissa / vivihaguNatayorae ya NicaM, Na sarIraM cAbhikaMkhae sabhikkhU // 1 // ityAgamamanusmaran zmazAnAdAvapyekako'pyanekabhayAnakopalambhe'pi na svayaM saMvibhIyAt, na ca vikRtasvaramukhavikArAdibhiranyeSAM bhayamutpAdayeta, yadvA 'aku-|| kue'tti akutkucaH kunthvAdivirAdhanAbhayAtkarmabandhahetutvena kutsitaM hastapAdAdibhiraspandamAno nipIdet, na ca 'vitrAsayet' vikSobhayet ' param ' undUrAdi, mA bhUdasaMyama iti sUtrArthaH // 20 // tatra ca tiSThataH kadAcidupasamrgotpattau yat kRtyaM tadAhatattha se ciTThamANassa, uvasagge'bhidhArae / saMkAbhIo na gacchejA, udvittA aNNamAsaNaM ||21||(suutrm) vyAkhyA--'tatra' iti zmazAnAdau 'se' tasya tiSThataH, paThyate ca-'acchamANassa' tti AsInasya upa-sAmIpyena 1 pratimA pratipadya zmazAne na vibheti bhavabhairavANi dRSTvA / vividhaguNataporatazca nityaM na zarIraM cAbhikAGkane sa bhikSuH // 1 // dIpa anukrama [69] CHAR %A5-% muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~219~
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||21|| niyukti: [107] (43) prata sUtrAMka ||21|| uttarAdhya. sujyante-tiryagmanuSyAmaraiH karmavazagenAtmanA kriyanta ityupasargAH te 'abhidhArayeyuH' antarbhAvitevArthatyAdabhidhAra-1 parIpahA. hAni yeyuriva, ko'rthaH ?-utkaTatayA'tyantorisaktaripuvat abhimukhIkuryuriva, yathaite sajjA vayaM tat praguNIbhUyAbhimukhaiH dhyayanam stheyamiti, yadvA sopaskAratvAt sUtrANAmupasargAH sambhaveyuH tatastAnabhidhArayet-kimate mamAcalitacetasaH kartu- 2 malamiti cintayet, paThyate ca-'ubasaggabhayaM bhaye' iti sugama, 'zaGkAbhIta iti' tatkRtApakArazakAto bhItaH-12 trasto 'na gacchet' na yAyAdutthAya, ko'rthaH -tat sthAnamapahAya anyadaparaM Asyate asminniti Asana-sthAnamiti masUtrArthaH // 21 // agnidvAramadhunA, tatra ca 'zaGkAbhIto na gaccheja'tti sUtrAvayavamarthataH spRzan udAharaNamAha- / nikkhaMto gayaurAo kurudattasuo gao ya sAkeyaM paDimATriyassa kuDiyA AgayA aggi jAliMti 107 2 vyAkhyA-'niSkrAntaH' pratrajito gajapurAt kurudattasuto gatazca sAketaM pratimAsthitasya 'kuDiya' ti hatagaveSakA (AgatA) agniM zirasi jyAlayanti iti gAthAkSarArthaH // 107 / / bhAvArthastu bRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam-4 hatthiNAure Nayare kurudattasutto NAma ibhaputto tahArUvANaM therANamaMtie pabatito, so kayAi egallavihArapa-| C // 109 // Dima paDiyaNNo, sAeyassa Nayarassa adUrasAmaMte carimA ogADhA, tatva paDimaM Thio cacare, tao egAto 1 hastinApure nagare kurudattamuto nAmebhyaputramAthArUpANAM sthavirANAmanti ke prabajitaH, sa kadAcit ekAkivihArapratimA pratipannaH, sAketastha nagarasyAdUrasamIpe gharamA (pauruSI) avagADhA, tatraiva pratimA sthitazcavare, tata ekasmAt % dIpa anukrama [70] Hirwaniorayog muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~220~
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||22|| niyukti: [10] (43) prata sUtrAMka ||22|| KgAmAto gAvito hiriyAto, teNa ogAseNa NIyAto, jAva maggamANA kuDhiyA AgayA, jAva sAhU divo, tattha duve paMthA, pacchA te Na jANaMti-kayareNa maggeNa NIyAto?, te sAI pucchaMti-kayareNa maggeNa NIyAo ?, tAhe so bhagavaM na vAharati, tehiM ruDehiM na vAharatittikAUNa tassa sIse maTTiyAe pAliM baMdhiUNa ciyAgate aMgAre ghettUNa sIse chUDhA, gayA ya, so bhagavaM samma sahai // tena sa yathA samyak soDho naiSidhikIparISahaH tathA'nyairapi sAdhubhiH sahanIya iti // naiSedhikItazca khAdhyAyAdi kRtvA zayyAM prati nivartetAtastatparISahamAha uccAvayAhi sijAhiM, tavassI bhikkhU thAmavaM NAivelaM vihaNijjA, pAvadidI vihaNNai ||22||(suutrm) KI vyAkhyA-Urdva citA ucA, upalisatalAyupalakSaNametat , yadvA zItAtapanivArakatvAdiguNaiH zayyAntaroparilAsthitanocAH, tadviparItAsvavacAH, anayoIndve uccAvacAH, nAnAprakArA vocAvacAsvAbhiH 'zayyAbhiH' vasatimiH 'tapasvI' prazakhatapo'nvito, bhikSuH prAgyat, 'sthAmavAn zItAtapAdisahanaM prati sAmarthyavAn 'nAtivelaM' khAdhyAyAdivelAtikrameNa 'vihanyAt hanergatAvapi vRttaratrAhaM zItAdibhirabhibhUta iti sthAnAntaraM gacchet , yadvA 'ativelAm' 1 prAmAt gAvo hRtAH, tenAvakAzena nItAH, yAvanmArgayamANA hRtagaveSakA AgatAH, yAvatsAdhuISTaH, tatra dvau panthAnau, pazcAtte na jAnanti-katareNa mArgeNa nItAH, te sAdhuM pRcchanti- katareNa mArgeNa nItAH , tadA sa bhagavAn na vyAharati, nai ruSTainai dhyAharatItikRtvA | tasya zIrSe mRttikayA pAlI badA citAgatAnaGgArAna gRhItvA (te) zIrSe kSiptAH, gatAca, sa bhagavAn samyak sahate dIpa anukrama [71]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~221~
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||23|| dIpa anukrama [72] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 110 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||23|| adhyayanaM [2], | anyasamayAtizAyinIM maryAdAM - samatArUpAmuca zayyAmavApyAho ! sabhAgyo'haM yasyedazI sakala sukhotpAdinI mama zayyeti avacAvAsau vA aho ! mama mandabhAgyatA yena zayyAmapi zItAdinivArikAM na labhe iti harSaviSAdAdinA 'na vihanyAt nolaGghayet kimityevamupadizyata ityAha-'pAvadiTThI vinnai' ti prAgvaditi sUtrArthaH // 22 // kiM punaH kuryAdityAha Education infamational pairikamuvassayaM lachu, kallANaM aduva pAvagaM / kimegarAyaM karissai ?, evaM tattha hiyAsae // 23 // ( sUtram ) vyAkhyA - 'pairikaM' khyAdivirahitatvena viviktamanyAvAdhaM vA 'upAzrayaM' vasatiM 'labdhvA' prApya 'kalyANa' zobhanam 'aduva'tti athavA 'pApa' pAMzutkarAkIrNatvAdibhirazobhanaM kiM ?, na kizcit, sukhaM duHkhaM ceti gamyate, ekA rAtriryatra tadekatra 'kariSyati' vidhAsyati ? kalyANaH pApako bopAzraya iti prakramaH ko'bhiprAyaH ? - kecit puropacitasukRtA vividhamaNikiraNodyotitAsu mahAdhanasamRddhAsu mahArajatarajatopacitabhittiSu maNinirmitorustambhAsu taditare tu jIrNavizIrNabhUnakaTakasthUNApaTalasaMvRvadvArAsu tRNakacavaratuSamUSakotkarapAMzuvusa bhasmaviNmUtrAva saGkIrNAsu zvana kulamArjAramUtraprasekadurgandhiyAjanma vasatiSu vasanti mama tvacaiveyamIdRzI zvo'nyA bhaviSyatIti kimatra harpeNa viSAdena vA ?, mayA hi dharmanirvAhAya viviktatvamevAzrayasthAnveSyaM kimapareNa ?, 'evamityamunA prakAreNa 'tatre' ti kalyANe pApake vA''zraye 'adhyAsIta' sukhaM duHkhaM vA'dhisaheta, pratimAkalpikApekSaM caikarAtramiti, sthavirakalpikA niryukti: [107] Forest Use Only ~ 222~ parIpahAdhyayanam // 110 // ww muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||23|| niyukti: [108-109] (43) prata sUtrAMka ||23|| pekSayA tu katipayA rAtrayaH, divasopalakSaNaM ca rAtrigrahaNamiti sUtrArthaH // 2 // atra nirvedadvAram , iha ca aduva pAvarga' iti sUtrAvayavamarthataH spRzan udAharaNamAha niyuktikAraH- . kosaMbI jaNNadatto somadatto ya somadevo ya / Ayariya somabhUI duNhapi ya hoi NAyavaM // 108 // sannAigamaNa viyaDaveraggA dovi te naItIre / pAovagayA naIpUraeNa udahiM tu uvaNIyA // 109 // vyAkhyA-kauzAmbI yajJadattaH somadattazca somadevazca AcAryaH somabhUtiyorapi ca bhavati jJAtavyaH, khajJAtigamanaM vikaTavairAgyAt dvAvapi tau nadItIre pAdapopagatI nadIpUrakeNodadhi tUpanItau iti gaathaadvyaakssraarthH|| 108 4-109 // bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavase yaH, sa cAyam| kosaMbIe NayarIe jaNNadatto dhijjAio, tassa do puttA-somadatto somadevo ya, te do'pi niviNNakAmabhogA pachatiyA somabhUI aNagArassa aMtie, bahussuthA bahuAgamA ya jAyA, te annayA ya sannAyapallimAgayA, tesiM mAyApiyaro ujjeNi gateliyA, tahiM ca visae dhijAiNo viyarDa AviyaMti, tehiM tesi viyarDa anneNa daveNa meleUNa 1 kauzAmbyAM nagaryA yAdato bigjAtIyaH, tasya dvau putrI-somadattaH somadevazca, tI dvAvapi niviNakAmabhogI pratrajitau somabhUte| ranagArasya antike, bahuzrutau bahvAgamau ca jAto, cau anyadA ca saMjJAtapallImAgato, tayormAtApitarAbuJjayinIM gatau, tatra ca viSaye dhigjAtIyA vikaTamApibanti, taistAbhyAM vikaTamanyena dravyeNa melayitvA dIpa anukrama [72] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~223~
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||24|| niyukti: [108-109] (43) prata sUtrAMka ||24|| uttarAdhya.|| diNaM, ke'vi bhaNaMti-viyarDa ceva ayANatANa diNaM, tehivi ya taM visesaM ayANamANehiM pIyaM, pacchA viyaDatA kA dhyayanam bRhadvRttiH jAyA, te ciMteti-amhahiM ajuttaM kayaM, pamAo esa, varaM bhattaM pacakkhAyaMti te emAe NadIe tIre tIse kaTThANa uri pAovagayA, tattha akAle varisaM jAyaM, pUro ya Agato, hariyA, bujjhamANA ya udaeNa samudaM NIyA / tehiM // 11 // samaM ahiyAsiyaM, ahAuyaM pAliyaM, sejAparIsaho ahiyAsito samavisamAhi sejAhiM / evaM eso ahiyAsiyabotti // zayyAsthitasya tadupadrave'pyudAsInasya tathAvidhazayyAtaro'nyo vA kazcidAkozedatastatparISahamAha-- akoseja paro bhik, na tesiM pai sNjle| sariso hoI bAlANaM, tamhA bhikkhUna saMjale ||24||(suutrm) * vyAkhyA-'akkoseja' ti Akrozet-tiraskuryAt 'paraH' anyo dharmApekSayA dharmavAba Atmavyatirikto vA bhikSu' yati, yathA dhigmuNDa ! kimiha tvamAgato'sIti !, 'na tesiM' ti supo vacanasya ca vyatyayAnna tasmai 'pratisabalet' niryAtane pratibhUtazcAkrozadAnataH savalate, tanniryAtanAtha dehadAhalauhityapratyAkrozAbhighAtAdibhiragni&A 1 dattaM, kecidaNanti-vikaTameva aAnAnAbhyAM dattaM, tAbhyAmapi ca tadvizeSamajAnAnAbhyAM pItaM, pazcAdvikaTAtauM AtI, sau cintayataH -AvAbhyAmayuktaM kRtaM, pramAda eSaH, varaM bhaktaM pratyAkhyAtamiti tAbekasyA nadyAstIre tasyAH kASThAnAmupari pAdapopagato, tatrAkAle varSA jAtA, // 11 // 4. pUrazcAgataH, hatau upamAnau codakena samudraM nItI / tAbhyAM sambagadhyAsitaM, yathAyuSka pAlitaM, zathyAparISaho'dhyAsitaH samaviSamAmiH zayyAbhiH, evameSo'dhyAsitavya iti / dIpa anukrama [73] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 224~
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||24|| niyukti: [108-109] (43) prata sUtrAMka ||24|| vana dIpyeta, sajvalanakopamapi na kuryAditi sajvaledityupAdAnaM, kimevamupadizyata ityAha-sadRzaH' samAno bhavati, savalanniti prakramaH, keSAM !-'vAlAnAm' ajJAnA, tathAvidhakSapakavat , yathA-kazcit kSapako devatayA guNairAvarjitayA dAsatatamabhivanyate, ucyate ca-mama kAryamAvedanIyam , anyadaikana dhirajAtinA saha yoddhamArabdhaH, tena ca balavatAra kSutkSAmazarIro bhuvi pAtitaH tADitazca, rAtrI devatA vanditumAyAtA, kSapakastUSNImAste, tatavAsI devatayA'bhihito-bhagavan / kiM mayA'parAddhaM, sa prAha-na tasya tvayA durAtmano mamApakAriNaH kiJcitkRtaM, sA cAvAdIt-na mayA vizeSaH ko'pyupalabdho yathA'yaM zramaNo'yaM ca dhigjAtiriti, yataH kopAviSTau dvAvapi samAnI sampannAviti, tataH satI preraNeti pratipannaM kSapakeNeti / uktamevArtha nigamayitumAha-'tamha' ti yasmAtsarazo bhavati vAlAnAM tasmA|dbhikSune savalediti sUtrArthaH // 24 // kRtyopadezamAha soccA NaM pharusA bhAsA,dAruNe gaamkNtte|tusinniio uvekkhijjA, Na tAo maNasI kre||25||(suutrm) ___ vyAkhyA-'zrutvA' AkarNya, Namiti vAkyAlaGkAre 'paruSAH' karkazAH 'bhASA' giro dArayanti mandasattyAnAM saMyamaviSayAM dhRtimiti dAraNAH tAH, grAmaH-indriyagrAmastasya kaNTakA iva prAmakaNTakA:-pratikUlazabdAdayaH, kaNTakatvaM caiSAM duHkhotpAdakatvena muktimArgapravRttivighnahetutayA ca, tadekadezatvena paruSabhASA api tathoktAH, bhASAvizeSaNatve'pi cAtrAviSTaliGgatvAt liGgatA, 'tUSNIkaH' tUSNIzIlo na kopAt pratiparuSabhASI, evaMvidhazca -- --- dIpa anukrama [73] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 225~
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||25|| niyukti: [108-109] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 112 // prata sUtrAMka ||25|| jo sahai hu gAmadae akkosapahAratajaNAo yatti ityAgamaM paribhAvayan 'upekSeta' avadhIrayet , prakramAtparuSa- parISahAbhASA eva, kathamityAha-na tA manasi kuryAt , tadbhASiNi dveSAkaraNeneti bhAva iti sUtrArthaH // 25 // idAnI || dhyayanam mudgaradvAraM vyAcikhyAsuH 'succA Nanti sUtrasUcitamudAharaNamAharAyagihi mAlagAro ajuNao tassa bhajja khNdsirii|muggrpaannii goTTI sudaMsaNo vaMdaoNIi // 11 // vyAkhyA-rAjagRhe mAlAkAro'rjunakastasya bhAryA skandazrIH mudgarapANiryakSo goSThI sudarzano vandako 'nireti'vandanArthaM nirgacchatIti gAthAkSarArthaH // 11 // bhAvArthastu sampradAyAdavagamyaH, sa cAyam rAyagihe Nayare ajuNago nAma mAlAgAro parivasati, tassa majjA khaMdasirI NAmA, tassa rAyagihassa Nayarassa bahiyA moggarapANI nAma jakkhe ajuNagassa kuladevayaM, tassa mAlAgArassa ArAmassa panthe ceva jakkho / annyaa| khaMdasirI bhattaM tassa bhattArassa NeuM gayA, aggAI puSphAI ghernu gharaM gacchati, moggarapANigharae ya TThiyAe dulali-* 1 yaH sahate prAmakaNThakAna AkrozaprahArAna tarjanAzca / 2 rAjagRhe nagare arjuno nAma mAlAkAraH parivasati, tasya bhAryA skandazrInAMnI, tasmAdrAjagRhAnagarAdahirmudgarapANirnAma yakSaH arjunasya kuladevatA, tasya mAlAkArasya ArAmasya pathi caiva yakSaH / anyadA skandazrIH bhakta tasmai bharne netuM gatA, anANi puSpANi gRhItvA gRhaM gacchati, gugarapANigRhe ca sthitAyAM durlalitAyAM 6 dIpa anukrama [74] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 226~
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||25|| niyukti: [110] (43) PORENA prata sUtrAMka ||25|| yAe goTThIehiM chahiM jaNehiM dihA, te bhaNati-esA ajuNamAlAgArassa bhajA'paDirUvA, giNhAmo NaM, tehiM sA / gahiyA, chavi jaNA tassa jakkhassa purato bhoge bhuMjaMti, so'vi mAlAgAro NicakAlameva aggehi varehiM pupphehiM jakvaM acei, aciukAmo tato Agacchada, tAe te bhaNiyA-eso mAlAgAro Agacchati to tumbhe mae kiM visajjehiha?, tehiN| jaNAyaM-eyAe piyaM, tehiM bhaNiyaM-mAlAgAraM baMdhAmo, tehiM so baddho abahoDeNa, jakkhassa purato baMdhiUNa purato ceva se x bhAriyaM bhujaMti, sA ya tassa bhattArassa mohuppAiyAI itthisahAI karei, pacchA so mAlAgAro citeti evaM ahaM jakkhaM paNicakAlameva aggehiM barahiM pupphehi acemi, tahAvi ahaM eyassa purato ceva evaM kIrAmi, jai ettha koi jakkho hoto to ahaM na kIrato, evaM subattaM evaM karTa Natyi ettha koi moggarapANI jakkho, tAhe so jakkho aNukaMpaMto 1 goSThIkaiH parjinadRSTA, te bhaNanti-eSA'rjunamAlAkArasya bhAryA'pratirUpA, gRhNIma etAM, taiH sA gRhItA, paDapi janAstasya yakSasya 1 purato bhogAna mukhanti, so'pi mAlAkAro nityakAlamevAnavaraiH puSpairyakSamarcati, arcitukAmastata Agacchati, tayA te bhaNitAH-eSa mAlAkAra Agarachati tat yUyaM mAM kiM visRjata, taitim-etasyAH priyaM, tairbhaNita-mAlAkAra banImaH, taiH sa baddho'vakhoTakena, yakSasya purato baddhA purata eva tasya bhAryA bhuJjanti, sA ca tasya bharturmohotpAdakAni strIzabdAni karoti, pazcAt sa mAlAkArazcintayati-enamahaM yakSaM nityakAlameva avaraiH puSpairarcayAmi, tathApya tasya purata evaM lAmpAmi, yavatra ko'pi yakSo'bhaviSyattadA'haM nAka| miSyam, evaM muvyaktametat kASThaM, nAsyatra ko'pi mudrapANiyakSaH, tadA sa yakSo' nukampayan dIpa anukrama [74] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 227~
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||25|| dIpa anukrama [74] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 113 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||25|| adhyayanaM [2], mAlAgArassa sarIramaNupaviTTho, taDataDassa baMdhe chettUNa lohamayaM palasahassaniphannaM moggaraM gahAya aNNAiTTho samANo te chappi itthisattame purise ghAti, evaM dine dine cha itthisattame purise ghAemANe viharaha, jaNavato'vi rAyagihAto NagarAto Na tAva Niggacchai jAva satta ghAtiyAI / teNaM kAleNaM teNaM samarpaNaM bhagavaM mahAvIre samosarie, jAva sudaMsaNo seTThI baMdato NIha, ajuNapaNa diTTho, sAgArapaDimaM Thio, na taraha akkamiuM, pariperatehi bhamittA parisaMto, ajjuNato sudaMsaNaM aNamisAe diTThIe avaloeda, jakkho'vi moggaraM gahAya paDigao, paDito ajjuNato, uDio ya taM pucchara-kahiM gacchasi ?, bhaNai-sAmiM baMdiuM, so'vi gato, dhammaM socA pacatito / rAyagihe Education Intational 1 mAlAkArasya zarIramanupraviSTaH, traTanaTaditivandhAn hiravA lohamayaM sahasrapalaniSpannaM mudraraM gRhItvA anyAviSTaH ( parAyattaH ) san tAn paDhapi strIsaptamAn puruSAn ghAtayati, evaM dine dine paT strIsaptamAn puruSAn ghAtayan vicarati, janapado'pi rAjagRhAt nagarAnna tAvannirgacchati yAvatsapta ghAtitAni / tasmin kAle tasmin samaye bhagavAn mahAvIraH samavasRtaH yAvat sudarzanaH zreSThI bandako nireti, arjunena dRSTaH, sAkArapratimAM sthitaH, na zaknotyAkramituM pariparyanteSu bhrAntvA parizrAntaH, arjunaH sudarzanamanimeSayA rakSA avalo kayati, yakSo'pi muGgaraM gRhItvA pratigataH patito'rjunaH, utthita taM pRcchati gacchasi ?, bhagati svAminaM vandituM so'pi gataH, dharma zrutvA prabrajitaH, rAjagRhe niryuktiH [110] For Fasten ~228~ parISahAdhyayanam 2 // 113 // www.ncbrary.org v muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||26|| dIpa anukrama [ 75 ] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||26|| adhyayanaM [2], Education into bhikkhaM hiMDato sayaNamAragotti loeNaM akkosijara NANApagArehiM akkosehiM, so sammaM sahada, sahatassa kevalaNANaM samuppaNNaM // evamanyairapi sAdhubhiH AkrozaparISahaH soDhavyaH // kazcidAkrozamAtreNAtudhyannadhamAdhamo vadhamapi vidadhyAditi vadhaparISahamAha haoNa saMjale bhikkhU, maNaMpiNo paussae / titikkhaM paramaM NaccA, bhikkhudhammaMmi ciMtae ||26|| (sUtram) vyAkhyA- 'hRtaH' yaSTyAdibhiH tADito 'na savalet kAyataH kampanapratyAhananAdinA vacanatazca pratyAkrozadAnAdinA bhRzaM jvalantamivAtmAnaM nopadarzayet, bhikSuH 'manaH' cittaM tadapi 'na pradUSayet' na kopato cikRtaM kurvIta, kintu 'titikSA' kSamAM- 'dharmasya dayA mUlaM na cAkSamAvAn dadyAM samAdhate / tasmAdyaH kSAntiparaH sa sAdhayatyuttamaM dharmam // 1 // ' ityAdivacanataH 'paramA' dharmasAdhanaM prati prakarSavatI 'jJAtvA' avagamya 'bhikSudharme' yatidharme, yadvA bhikSudharma kSAntyAdikaM vastukharUpaM vA cintayet, yathA- kSamAmUla evaM munidharmaH, ayaM cAsmannimittaM kamrmopacinoti, asmadoSa evAyam, ato nemaM prati kopa ucita iti sUtrArthaH // 26 // amumeva prakArAntareNAha - samaNaM saMjayaM daMtaM, haNNijjA ko'vi katthavi / natthi jIvassa nAsutti, Na taM pehe asA huvaM // 27 // (sUtram ) 1 mikSAM hiNDamAna: khajanamAraka iti lokenAkrozyate nAnAprakArairAkrozaH sa samyak sahate, samAnasya kevalajJAnaM samutpannam | For Fans Only niryuktiH [110] ~ 229~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||27|| dIpa anukrama [ 76 ] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 114 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||27|| adhyayanaM [2], Education infamational vyAkhyA--'sama' zramaNaM samamanasaM vA - tathAvidhavadhe'pi dharmaM prati prahitacetasaM, zramaNazca zAkyAdirapi syAdityAha-'saMyataM' pRthvyAdivyApAdananivRttaM so'pi kadAcilAbhAdinimittaM bAhyavRtyaiva sambhavedata Aha-'dAntam' indriyanoindriyadamena hanyAt' tADayet, 'ko'pi' iti tathAvidho'nAryaH 'kutrApi grAmAdau tatra kiM vidheyamityAhanAsti 'jIvasya' Atmana upayogarUpasya 'nAzaH' abhAvaH, tatparyAyavinAzarUpatvena hiMsAyA api tatra tatrAbhidhAnAda, 'itI' yasmAddhetoH na 'ta' miti ghAtakaM prekSeta asAdhumarhati yatprekSaNaM bhrukuTibhaGgAdiyuktaM tadasAdhuvat, kintu * ripujayaM prati sahAyo'yamitidhiyA sAdhuvadeva prekSeteti bhAvaH, athavA apergamyamAnatvAnna taM prekSetApi asAdhunA tulyaM varttate iti asAdhuvat kiM punarapakArAyopatiSThet saMkliznAti vA?, asAdhurhi satyAM zaktau pratyapakArAyopatiSTate asatyAM tu vikRtayA dazA pazyati saklezaM vA kuruta ityevamabhidhAnaM, paThyate ca-'na ya pehe asAdhuyaM' ti cakArasyApizabdArthasya bhinnakramatvAt prekSetApi na cintayedapi na, kAm ? 'asAdhuta' tadupari drohakhabhAvatAM, paThanti ca 'evaM pehijja saMjato' iti sUtrArthaH // 27 // adhunA vaNetti dvAraM, tatra 'hato na sajyaledi' tyAdi sUtramarthataH spRzannudAharaNamAhasAvatthI jiyasattU dhAraNi devI ya khaMdao putto| dhUA puraMdarajasA dattA sA daMDaIraNNo // 111 // muNisuvayaMtevAsI khaMdagapamuhA ya kuMbhakArakaDe / devI puraMdarajasA daMDa pAlaga marUe ya // 112 // For Fans Only niryuktiH [110] ~ 230~ parISahAdhyayanam 2 // 114 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||27|| niyukti: [111-113] (43) 48- prata sUtrAMka ||27|| paMcasayA jaMteNaM vahiA u purohieNa ruTreNaM / rAgaddosatulaggaM samakaraNaM ciMtayaMtehiM // 113 // vyAkhyA-zrAvastI jitazatrurdhAriNI devI ca skandakaH putro duhitA purandarayazA dattA sA daNDakirAjAya, munisuvratAntevAsinaH skandakapramukhAzca kumbhakArakaTe devI purandarayazA daNDakiH pAlakaH marukazca paJca zatAni yantreNa ghAtitAni tuH pUraNe purohitena rupTena pAlakena rAgadveSayostulApramiva-tadanabhibhAvyatvena rAgadveSatulAnaM 'samakaraNaM mAdhyasthyapariNAmaM bhAvayadbhiH, khakArya sAdhitamiti zeSaH, iti gAthAtrayAkSarArthaH // 111-112-113 // bhAvArthastu / sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam sAvatthIe nayarIe jiyasattU rAyA, dhAriNI devI, tIse putto khaMdao NAma kumAro, tassa bhagiNI puraMdarajasA, sA lAkuMbhakArakaDe nayare daMDagI nAma rAyA tassa dinA, tassa ya daMDakissa raNNo pAlago NAma maruto purohito| annayA| sAvatthIe muNisuvayasAmI titthayaro samosario, parisA niggayA. khaMdato'pi niggato, dhammaM socA sAvago jaao| | 1 zrAvastyAM nagarcA jitazatrU rAjA, dhAriNI devI, tasyAH putraH skandako nAma kumAraH, tasya bhaginI purandarayazAH, sA kumbhakArakaTe nagare daNDakI nAma rAjA tasmai dattA, tasya ca daNDakino rAjJaH pAlako nAma brAhmaNaH purohitaH / anyadA zrAvastyAM munisuvratasvAmI tIthekaraH samavasRtaH, parSannirgatA, skandako'pi nirgataH, dharma zrutvA zrAvako jAtaH / dIpa anukrama [76] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~231~
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||27|| dIpa anukrama [ 76 ] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 115 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||27|| adhyayanaM [2], anna so pAlakamaruto dUyattAe Agato sAvasthi nayariM, atthANimajjhe sAhUNaM avaNaM vayamANo khaMdaNaM niSpiTTapasiNavAgaraNo kato, patosamAvaNNo, tappabhiraM caiva khaMdagassa chiddANi cArapurisehiM maggAviMto biharaha jAva khaMdago paMcajaNasaehiM kumArolaggaehiM saddhiM muNisuvayasAmisagAse pacatito, bahusuto jAto, tANi caiva se paMca sayANi sIsattAe aNuSNAyANi / annayA khaMdao sAmimApucchaha-vathAmi bhagiNIsagAsaM, sAmiNA maNiyaMuvasaggo mAraNaMtito, bhaNai-ArAhagA virAhagA vA 1, sAmiNA bhaNiyaM-sabai ArAhagA tumaM motuM, so bhaNai-laThThe, jadi ettiyA ArAhagA, gao kuMbhakArakaDaM, marupaNa jahiM ujjANe Thio tahiM AuhANi bhUmiyANi, rAyA buggAhio-jahA esa kumAro parIsahaparAito eeNa uvAeNa tumaM mAritA rajjaM givhihitti, jadi te vipaJcato Education intimational 1 anyadA sa pAlako brAhmaNo dUtatAyai AgataH zrAvastIM nagarIm, AsthAnikAmadhye sAdhUnAmavarNa badana skandakena niSpRSTama avyAkaraNaH kRtaH, pradveSamApannaH, taraprabhRtyeva skandakasya chidrANi cArapuruSairmAyana viharati yAvatskandakaH paJcabhirjanazataiH kumArAvalagakaiH sArdhaM munisuvratasvAmisakAze pravrajitaH, bahuzruto jAtaH sAmyeva paJca zatAni tasmai ziSyatayA'nujJAtAni / anyadA skandakaH svAminamApRcchati - vrajAmi bhaginIsakAzaM, svAminA bhaNitam upasarge mAraNAntikaH, bhaNati -- ArAdhakA virAdhakA vA 1, svAminA bhaNitaM sarve ArAdhakAstvAM muktvA sa bhaNati-laSTaM yayetAvanta ArAdhakAH, gataH kumbhakArakaTaM, marukeNa yatroyAne sthitaH tatrAyudhAni gopitAni, rAjA jyudvAhitaH yathaiSa kumAraH parIpaddaparAjita etenopAyena tvAM mArayitvA rAjyaM grahISyatIti, yadi tatra vipratyayaH niryukti: [111-113] For Fans Only ~ 232~ parISahAdhyayanam 2 // 115 // www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||27|| niyukti: [111-113] (43) prata sUtrAMka ||27|| ujANaM paloehi, AuhANi olaiyANi divANi, te baMdhiUNa tassa ceya purohiyassa samappiyA, teNa save pari sajaMteNa pIliyA, tehiM sammaM ahiyAsiyaM, tesiM kevalaNANaM uppaNaM siddhA ya / khaMdato'vi pAse dhario, lohiyaci8/rikAhiM bharijaMto sabato pacchA jaMte pIlito NidANaM kAUNa aggikumAresu ubvnnnno| taMpi se rayaharaNaM ruhiralitaM parisahatthotti kAuM giddhehiM puraMdarajasAte purato pADiyaM.sAvitadivasa adhirti karei jahA sAdhU Na dIsaMti, taM ca NAe| diTTha, pacabhinnAo ya kaMbalo, NisijAto chiNNAto, tAe ceya diNNo, tAe nAyaM-jahA te mAriyA, tAe siMsito| rAyA-pAva ! viNaTTho'si,tAe ciMtiyaM-papayAmi, devehiM muNisuccayasagAsa nIyA, teNavi deveNa NagaraM dahUM sajaNavayaM, ajaSi daMDagArapaNaMti bhaNNai / araNNassa ya yaNAkhyA bhavati, tena dvAragAthAyAM vanamityuktam / ettha tehiM sAhahiM| 1 udyAnaM pralokaya, AyudhAnyavalagitAni (gopitAni ) dRSTAni, te badhvA tasmAyeva purohitAya samarpitAH, tena sarve puruSayareNa pIlitAH, taiH samyagadhyAsitaM, teSAM kevalajJAnamutpanna siddhAdha / skandako'pi pAve dhRtaH, rudhiracchaTAminiyamANaH sarvataH pazcAt yatre pI lito nidAnaM kRtvA'mikumArepUtpannaH / tadapi tasya rajoharaNaM rudhiraliptaM puruSahasta itikRtvA gR]H purandarayazasaH purataH pAtitaM, sA'pi dataddivase'dhRti karoti yathA sAdhavo na dRzyante, taccAnayA dRSTa, pratyabhijJAtaca kambalaH, niSadyAzchinnAH, tathaiva dattaH, tayA jJAtaM yathA te mAsaritAH, tayA khisito rAjA-pApa ! vinaSTo'si, tathA cintitaM-pravajAmi, devairmunisuvratasakAzaM nItA, tenApi devena nagara dagdhaM sajanavajam / || adyApi daNDakAraNyamiti bhaNyate / araNyasya ca vanAkhyA bhavati / atra taiH sAdhubhi 1563 dIpa anukrama [76] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~233~
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||28|| niyukti: [111-113] (43) C bRhadRttiH prata sUtrAMka ||28|| 3 uttarAdhya. vahaparIsaho ahiyAsito sammaM, evaM ahiyAseyacaM, Na jahA khaMdhaeNa NAhiyAsiyaM / / parairabhihatasya ca tathAvidhI- parISahApadhAdi prAsAdi ca sadopayogi yateryAcitameva bhavatIti yAyAparISahamAha Hdhyayanam dukaraM khalu bho ! NicaM, aNagArassa bhikkhunno| savaM se jAiyaM hoi, nasthi kiMci ajAiyaM ||28||(suutrm) // 11 // M vyAkhyA-duHkhena kriyata iti duSkara-duranuSThAnaM, khalurvizeSaNe nirupakAriNa iti vizeSa dyotayati, 'bho' isUtyAmavaNe 'niyaM' sarvakAlaM, yAvajIvamityarthaH, anagArasya bhikSoriti ca prAgvat, kiM tat duSkaramityAha-yat 'sa-18 m' AhAropakaraNAdi 'se' tasya yAcitaM bhavati, nAsti 'kiJcid' dantazodhanAdyapi ayAcitaM, tataH sarvasyApi hai vastuno yAcanamiti gamyamAnena vizeSyeNa duSkaramityasya sambandha iti sUtrArthaH // 28 // tatazca goyaraggapaviTThassa, hatthe no suppasArae / seo agAravAsotti, ii bhikkhU na ciMtae ||29||(suutrm) TU vyAkhyA-goriva caraNaM gocaro, yathA'sau paricitAparicitavizeSamapahAyaiva pravarttate tathA sAdhurapi bhikSArtha, tasyAyaM-pradhAnaM yato'sau eSaNAyukto gRhNAti na punagaurikha yathA kathaJcit , tasmin praviSTo gocarAyapraviSTaH tasya, // 116 // 'pANiH' hasto 'no' naiva sukhena prasAryate piNDAdigrahaNArtha pravartyata iti suprasAraH sa eva suprasArakaH, kathaM hi ni-17 1 vadhaparIpaho'dhyAsitaH samyaka, evamadhyAsitavyaM, na yathA skandakena nAdhyAsitam / dIpa anukrama [77] %25- muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~234~
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 2], mUlaM [1] / gAthA ||29|| niyukti : [113...] (43) C prata sUtrAMka ||29|| ONTACRORGANGANGA rupakAriNA paraH pratidina praNayituM zakyaH, uttaratizabdasya bhinnakramatvAd 'itI'tyasmAddhetoH 'zreyAn' atizayaprazasyaH 'agAravAso' gArhasthyaM, tatra hi na kazcidyAcyate, khabhujArjitaM ca dInAdibhyaH saMvibhajya bhujyate, 'itIyetadbhikSuHna cintayeda, yato gRhavAso vahusAvadho niravadyavRttyarthaM ca tatparityAgaH, tataH vayaMpacanAdipravRttebhyo gRhibhyaH piNDAdigrahaNaM nyAyyamiti bhAva iti sUtrArthaH // 29 // sAmprataM rAmadvAraM, tatra 'dukaraM khalu bho ! NicaM' iti / sUtramarthataH spRzannudAharaNamAha - jAyaNaparIsahami baladevo ittha hoi AharaNaM / vyAkhyA-yAcAparISahe baladevo'tra bhavatyAharaNam-udAharaNam / atra sampradAya: jayA so vAsudevasavaM vahato siddhatyeNaM paDibohio kaNhassa sarIragaM sakAreuM kayasAmAtito liMga paDivajiu tuMgIsihare tavaM tappamANo mANeNa-kahi bhivANa bhikkhaDaM allIsaM ?, teNa kaTThAhArAINa bhikkhaM giNhai, na gAmaM nayaraM vA alliyati / teNa so NAhiyAsito jAyaNAparIsaho, evaM na kAyabvaM, anne bhaNaMti-baladevassa bhikkhaM | 1No'parataH .... kyam 2 yadA sa vAsudevazava vahana siddhArthena pratiyodhitaH kRSNasya zarIrakaM satkArya (saMskRtya ) kuvasAmAyiko liGgaM pratipadya tuGgizikhare tapaH tapana mAnena-ka bhRtyAn bhikSArthamAzrayiSye ?, tena kASThAhArakAdibhyo bhikSA gRhAti, na prAmaM nagaraM vA''bhayate / tena sa mAdhyAsito yAcanAparIdhahaH, evaM na kartavyam / anye bhaNanti-baladevasya bhikSA dIpa anukrama [78] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 235~
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||30|| dIpa anukrama [7] uttarAdhya. bRhadvRtti: // 117 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||30|| adhyayanaM [2], bhamaMtassa bahuo jaNo tassa rUpeNAvakhitto Na kiMci annaM jANai, tacitto caiva cihna, teNa so na hiMDaha gAmA- | garAdi, jahAgayapahiyAhiMto ceva bhikkhaM jAyatitti, esa jAyaNAparIsaho pasattho / evaM zeSasAdhubhirapi yAjyA| parIpahaH soDhavyaH // yAjyApravRttatha kadAcillAbhAntarAyadopato na labhetApItyalAbhaparIpahamAha paresu gAsa mesijjA, bhoyaNe pariNiTTie / laddhe piMDe AMharijA, aladdhe nANutappae // 30 // (sUtram ) vyAkhyA - 'pareSu' iti gRhastheSu 'grAsa' kabalam anena ca madhukaravRttimAha, 'epayed' gaveSayet, bhujyata iti bhojanam - odanAdi tasmin 'pariniSThite' siddhe, mA bhUtprathamagamanAttadarthaM pAkAdipravRttiH, tatazca 'labdhe' gRhibhyaH prApte 'piNDe' AhAre 'alabdhe vA' aprApte vA nAnutapyeta saMyataH, tadyathA - aho ! mamAdhanyatA yadahaM na kiJcilabhe, upalakSaNatvAlabdhe vA labdhimAnahamiti na hRpyet, yadvA labdhe'pyalpe'niSTe vA sambhavatyevAnutApa iti suutraarthH|| 30 // kimAlambanamAlambya nAnutapyetetyAha ajevAhaM Na labbhAmi, avi lAbho sue siyaa| jo evaM paDisaMvikkhe, alAbho taM na tajjae // 31 // (sUtram) Education intimational niryuktiH [113...] 1 bhrAmyato bahujanastasya rUpeNAkSiptaH na kiJcidanyat jAnAti, tacittacaiva tiSThati, tena sa na hiNDate prAmAkarAdiSu yathAgatapadhikAdibhya eva bhikSAM yAcate iti, epa yAcanAparIpahaH prazastaH / 2 aladdhe vA nANutappena saMjaya (TIkA) For Fans Only ~236~ parIpahAdhyayanam 2 // 117 // www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||31|| niyukti: [113...] (43) * prata sUtrAMka * * ||31|| vyAkhyA-'adyaca' asminnevAhanyahaM 'na labhe' na prApnomi, 'apiH' sambhAvane, sambhAvyata etat 'lAbhaH' prAptiH| 'ba' AgAmini dine 'syAd bhavet , upalakSaNaM zva ityanyedhuranyataredhurvA mA vA bhUdityanAsthAmAha, ya evam' uktaprakA-18 reNa 'paDisaMvikkheM' ti pratisamIkSate'dInamanAH alAbhamAzrityAlocayati, 'alAbhaH' alAbhaparIpahaH taM 'na tarja-18 yati' nAbhibhavati, anyathAbhUtastvabhibhUyata iti bhAvaH // 31 // atra laukikamudAharaNam vAsudevapaladevasabagadArugA assabahiyA aDavIe naggohapAyavassa ahe ratiM vAsokgayA, jAmaggahaNaM, dArugassa paDhamo jAmo, koho pisAyarUvaM kAUNa Agato, dArugaM bhaNai-AhAratthI'haM uvAgao, ee sutte bhakkhayAmi, yuddhaM vA dehi, dArugeNa bhaNiyaM-bAda, teNa saha saMpalaggo, dArugo ya taM pisAyaM jahA jahA na sakei NihaNiuM tahA hai| |tahA russati, jahA jahA rassada tahA tahA so koho bahuti, evaM so dArugo kicchapANo taM jAmagaM nicAhei, pa-121 cchA sacagaM uhAvei, sacago'vi taheva pisAeNa kicchapANo kato, tatie jAme baladevaM uhavei, evaM baladevo'pi 1 vAsudevabaladevasatyakadArukA azvApahRtA aTalyA nyagrodhapAdapasvAdho rAtrI vAsabhupAgatAH, yAmagrahaNaM, dArukasya prathamo yAmaH, krodhaH | |pizAcarUpaM kRtvA''gataH, dAruka bhaNati-AhArArthyahamupAgataH, etAn suprAn bhakSayAmi, yuddhaM vA dehi, dArukeNa bhaNitaM-bADaM, tena saha | saMpralagnaH, dArukazca taM pizAcaM yathA yathA na zaknoti nihantuM tathA tathA ruSyati, yathA yathA ruSyati tathA tathA sa krodho vardhate, evaM sa dArukaH kRcchra-1 prANasta yAma nirvahati, pazcAtsatyakamutthApayati, satyako'pi tathaiva pizAcena kRcchraprANaH kRtaH, tRtIye yAme baladevamutthApayati, evaM baladevo'pi dIpa anukrama *** * [80] * * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 237~
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||31|| niyukti: [114] (43) prata sUtrAMka ||31|| uttarAdhya cautthe jAme vAsudevaM uTThavei, vAsudevo teNa pisAeNa saheva bhaNito, vAsudevo bhaNati-maM aNijiuM kahaM mama sa-II parISahA hAe khAhisi ?, juddhaM laggaM, jahA jahA jujjhai pisAo tahA tahA vAsudevo aho balasaMpuNNo ayaM mallo iti dhyayanama hatUsae, jahA jahA tUsae tahA tahA pisAo parihAyati, so teNa evaM khavio jeNa ghettuM uyaTTIe chUDho, pabhAe // 11 // passae te bhinnajANukoppare, keNaMti puThThA bhaNati-pisAeNa, vAsudevo bhaNati-sa esa kovo pisAyarUpadhArI mayA pasaMtayAe jito, uyahiNIe NINeUNa darisio / iti sUtrArthaH // samprati 'pure'tidvAraM, 'purA' iti pUrvasmin kAle kRtaM karmeti gamyate, tatra ca 'NANutappejja saMjaetti' sUtrAvayavamarthataH spRzannudAharaNamAha kisipArAsaraDhaMDho alAbhae hoi AharaNaM // 114 // vyAkhyA-kRSipradhAnaH pArAsaraH kRSipArAsaro janmAntaranAmnA 'DhaNDha' iti DhaNDhaNakumAraH 'alAbhake' alAbha| parISahe bhavatyAharaNamiti gAthApazcArdhAkSarArthaH / bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam61 caturthe yAme vAsudevamutthApayati, vAsudevastena pizAcena tathaiva bhaNitaH, vAsadevo bhaNati-mAmanirjitya kathaM bhaga sahAyAn bhaviSyasi ?, yuddha lamaM, yathA yathA yudhyate pizAcastathA tathA vAsudevaH aho balasaMpanno'yaM malla iti tuSyati, yathA yathA tuSyati tathA tathA pizAcaH pari-II // 118 // hIyate, sa tenaivaM apitaH vena gRhItvA kaTyAM (javAyAM) kSitaH, prabhAte tAn bhinnajAnukUparAn pazyati, keneti pRSTA bhaNanti-pizAcena, davAsudevo bhaNati-sa epa kopaH pizAcarUpadhArI mayA prazAntatayA jitaH, jalAyA niSkAzya darzitaH / dIpa anukrama [80] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~238~
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||31|| niyukti: [114] (43) % % % prata sUtrAMka ||31|| % egaMmi gAme ego pArAsaro nAma, tammi ya anne pArAsarA atthi, so puNa kisIe kusalo ahavA sarIreNa kiso teNaM kisipArAsaro, so ya tammi gAme AuttiyaM rAuliyaM cariM vAhei, te ya goNAdI divasaM chApallayA bhattavelaM paDicchaMti, pacchA te bhattevi ANIe moeukAme bhaNai-ekeka halabaMbhaM deha, to pacchA bhuMjaha, tehiM chahiMvi halasaehi bahuyaM vAhiyaM, teNa tahiM bahuyaM aMtarAiyaM baddhaM, mariUNa ya so saMsAraM bhamiUNa aneNa sukayaviseseNa vaasudevss| putto jAto DhaMDhotti, arihanemisayAse pacaito, (granthAnam 3000) aMtarAyaM kama udinnaM, phIyAe bAravaIe hiMDato ra na labhati, kahicivi jayA labhati tadA jaMvA taM vA, teNa sAmI pucchito, tehiM kahiyaM jahAvattaM, pacchA teNa abhiggaho gahito, jahA-parassa lAbho na giNhiyanyo / annayA vAsudevo pucchai titthayaraM-eesiM aTThArasaNhaM samaNasAha 1 ekasmin prAme ekA pArAzaro nAma, tasmiMzcAnye pArAzarAH santi, sa punaH kRSau kuzalo'thavA zarIreNa kRzastena kRssipaaraashrH| (kRzapArAzaraH), sa ca tasmin prAme Ayuktika rAjakulika cAriM bAhayati, te ca gavAdayo divase chAyArthinaH bhaktabelA pratIcchanti, | pazcAtAna bhakte'pi AnIte moktukAmAna bhaNati-ekaika halakarSa datta tataH pazcAta bhuvaM, taiH patirapi halazarIrSahu vAhitaM, tena bahu tatrAntarAvikaM | baddhaM, mRtvA ca sa saMsAra bhrAntvA anyena sukRtavizeSeNa vAsudevasya putro jAto DaNDa iti, ariSTaneminaH sakAze prabajitaH, antarAyaM karmodIrNa, 6 sphItAyAM dvArikAyAM hiNDamAno na labhate, kacidapi yadA labhate tadA yadvA tadvA, tena svAmI pRSThaH, : kathitaM yathAvRttaM, pazcAt tenAbhigraho gRhItaH, yathA-parasya lAbho na grahItavyaH / anyadA vAsudevaH pRcchati tIrthakaram-etasyAmaSTAdazazramaNasAhasyA % dIpa anukrama [80] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~239~
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||31|| niyukti: [114] (43) prata sUtrAMka 253 ||31|| uttarAdhya. ssINaM ko dukarakArato?, tehiM bhaNiyaM, jahA-DhaMDho aNagAro, alAbhaparIsaho kahio, so kahiM?, sAmI bhaNai-Nagari parIpahA pavisaMto pecchihisi, diThTho pavisaMteNaM, hatdhikhaMdhAo ovariUNa baMdio, so ya ikeNa ibheNa diTTho, jahA mahappA dhyayanam bRhadvRtti esa jo vAsudeveNa vaMdito, so ya taM ceva gharaM paviTTho, teNa paramAe saddhAe moyagehi paDilAbhito, bhamiUNa saa||119|| missa dAvai pucchai ya-jahA mama alAbhaparIsaho khINo, pacchA sAmiNA bhaNNati-Na khINo, esa vAsudevassa lAbho, teNa paralAbha na uvajIvAmittikAuM amucchiyassa pariThThavitassa kevalaNANaM samuppaNNaM / evaM ahiyAsiyabyo alAbhaparIsaho jahA DhaMDheNa aNagAreNa // alAbhAcAntaprAntAzinAM kadAcidrogAH samutpadyeraniti rogaparISahamAhaNaccA uppaiyaM dukkhaM, vedaNAe duhaTTie / adINo ThAvae paNNaM, puTo tattha'hiyAsae ||32||(suutrm) ___ vyAkhyA-'jJAtyA' adhigamya 'utpattikam ' udbhUtaM, duHkhayati iti duHkhaH prastAvAt jvarAdirogastaM 'vedanayA' ko duSkarakArakaH!, tairbhaNitaM yathA-DhavaNo'nagAra:, alAbhaparISahaH kathitaH, saka?, svAmI bhaNati-nagarI pravizana prekSayiSyase, dRSTaH2 dapravizatA, istiskandhAvavatIya vanditaH, sa caikenebhyena dRSTo, yathA mahAtmaiSa yo vAsudevena banditaH, sa ca tadeva gRhaM praviSTaH, tena paramayA 4 zraddhayA modakaiH pratilambhitaH, bhrAntvA khAmine darzayati, pRcchati ca-yathA mamAlAbhaparISahaH kSINaH 1, pazcAt svAminA bhaNyate-na kSINaH // 11 // eSa vAsudevasya lAbhaH, tena paralAbhaM nopajIvAmItikRtvA'mUrchitasya pariSThApayataH kevalajJAnaM samutpannam / evamadhyAsitavyo'lAbhaparISaho yathA uNTenAnagAreNa dIpa anukrama [80] ES muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~240~
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [1] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||32|| adhyayanaM [2], sphoTa pRSThagrahAdyanubhava rUpayA duHkhenAttaH- pIDitaH kriyate sma duHkhArcitaH evaMvidho'pi 'adInaH' aviklavaH ' sthApayet' duHkhArcitatvena calantIM sthirIkuryAt 'prajJA' svakarmaphalamevaitaditi tattvadhiyaM, 'spRSTa' ityapertusanirdiSTatvAt vyApto'pi rAjamandAdibhiH, yadvA puSTa iva puSTo vyAdhibhiraviklavatayA 'tatreti' prajJAsthApane sati rogotpAte vA 'adhyAsIta' adhisaheta, prakramAdrogajanitaduHkhamiti sUtrArthaH // 32 // syAdetat-cikitsayA kiM na tadapanodaH kriyate ? ityAha tegicchaM nAbhinaMdijA, sNcikkh'ttgvese| eyaM khu tassa sAmavaNaM, jaM na kujjA na kArave // 33 // (sUtram ) Education infamational vyAkhyA- 'cikitsA' rogapratikArarUpAM 'nAbhinandet ' nAnumanyeta anumatiniSedhAca durApAste karaNakAraNe, 'samIkSya' svakarmaphalamevaitat bhujyata iti paryAlocya yadvA 'saMcikkha'tti 'avAM sandhi lopo bahulami' kAralope 'saMcikkhe' samAdhinA tiSTheta, na kUjanakarkarAyatAdi kuryAt, AtmAnaM - cAritrAtmAnaM gaveSayati-mArgayati kathamayaM mama syAdityAtmagaveSakaH, kimityevamata Aha- 'etad' anantaramabhidhAsyamAnaM 'khu'ti khalu, sa ca yasmAdarthaH, tato yasmAdetat 'tasya' zramaNasya 'zrAmaNyaM' zramaNabhAvo yanna kuryAnna kArayet upalakSaNatvAnnAnumanyet, prakramAt cikitsAM, jinakalpikAdyapekSaM caitat, sthavirakalpApekSayA tu 'jaM na kujA' ityAdI sAvadyamiti gamyate, ayamatra niryukti: [114] For Fans Only ~ 241~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||3|| niyukti: [115] (43) prata sUtrAMka ||33|| uttarAdhya. bhAvaH-yasmAtkaraNAdibhiH sAyadyaparihAra eva zrAmaNyaM, sAvadyA ca prAyazcikitsA, tatastAM nAbhinanded, etadapyo- parIpahA tsargikam , apavAdatastu sAvadyA'pyeSAmiyamanumataiva, yaduktam-"kAhaM achittiM aduvA ahIhaM, tavovihANeNa yA bRhadvRttiH ujjamissaM / gaNaM va NItIi pi sAravissaM, sAlaMbasevI samuveti mokkhaM // 1 // " iti sUtrArthaH // 33 // idAnIM| // 12 // bhikSeti dvAraM, tatra ca 'tigicchaM NAhiNaMdijA' iti sUtrAvayavamarthataH spRzannudAharaNamAha mahurAi kAlavesiya jaMbuya ahiuttha muggaselapuraM / rAyA paDisehei jaMbuyarUveNa uvasaggaM // 115 // vyAkhyA-mathurAyAM kAlavesiko jambuko'bhyuSito mudselaM puraM rAjA pratiSedhayati jambukarUpeNa upasargamiti / gAthAkSarArthaH / bhAvArthastu sampradAyAvagamyaH, sa cAyam mahurAe jiyasantuNA raNNA kAlA nAma vesA'paDirUvaMti kAuM orohe chUDhA, tIse putto kAlAe kAlavesio kumAro, so tahArUvANaM therANaM aMtie dhamma soUNa pavatito, egalavihArapaDimaM paDivaNNo, gato muggaselapuraM, 1 kariSyAmyacchittimathavA'bhyeSye tapovi (paupa) dhAneSu coyasyAmi / gaNaM vA nItyA api sArayicyAmi, sAlambasevI samupaiti mokssm|||120|| dA(zuddhim ) // 1 // 2 mathurAyAM jitazatruNA rAjJA kAlAnAnI vezyA'pratirUpetikRtvA'varodhe kSiptA, tasyAH putraH kAlAyAH kAlavezikaH | kumAraH, sa tathArUpANAM sthavirANAmantike pratrajitaH, ekAkivihArapratimA pratipannaH, gato mudgazailapuraM, dIpa anukrama [82] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 242~
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||3|| niyukti: [115] (43) prata sUtrAMka ||33|| tihiM tassa bhagiNI hayasanussa raNNo mahilA, tassa sAhussa arasiyA, tato tIe bhikkhAe saha osaI dinnaM, so ya ahigaraNaMti bhattaM pacarukhAti / teNa ya kumAratte siyAlANaM saha soUNa pucchiyA olaggiyA-kesi esa saddo || sucati , te bhaNati-ee siyAlA aDavivAsiNo, teNa bhaNNati-ee baMdhiUNa mama ANeha, tehiM siyAlo baMdhiUNa ANito, so taM haNai, so hammato khiMkhiei, tato so ratiM viMdAi, so siyAlo hammato mato, akAmaNijarAe pANamaMtaro jAo, teNa vANamaMtareNa so bhattapacakkhAto diTTo, ohiNA Abhoio, imo sotti AgaMtUNa sapiliya siyAliM viraciUNa khiMkhiyaMto khAi, rAyA taM sAdhaM bhattapacakkhAyayaMtikAuM rakakhAveti purisehiti, mA koi se ubasagaM karissaitti, jAva te parisA taM thANaM aiMti tAya tIe sIAlIe khaito, jAhe te purisA ||4|| / 1 tatra tasya bhaginI hatazatro rAjJo mahilA, tamya sAdhorAsi, tatastayA bhikSayA sahauSadhaM datta, sa cAdhikaraNamiti bhaktaM pratyAkhyAti / bAtena ca kumAratvaM zRgAlAnAM zarada zrutvA pRSTA avalagakA:-keSAmeSa zabdaH zrayate, te bhaNanti-ete zRgAlA aTavIvAsinaH tena bhaNyatana |etAn baddhA mama (pAdhe) Anayata, taiH zagAlo bavA''nItA, sa taM hanti, sahanyamAnaH khikhikaroti, tataH sa rati vindati, sa zRgAlo hanyamAnI mRtA, akAmanirjarayA vyantaro jAtA, tena vyantareNa sa pratyAkhyAtabhakto dRSTaH, avadhinA''bhogitA, ayaM sa ityAgasa sabAlakAM zRgAlI vikuLa (viracya, khizirvan khAdati, rAjA taM sAdhaM pratyAkhyAtabhakta itikRtA rakSayati puruSaiH, mA kazcittasthApasaga kariSyatIti (kArSIditi), yAvatte puruSAstat sthAnamAyAnti tAvatyA zRgAlyA khAditaH, yadA te puruSAH dIpa anukrama [82] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 243~
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||34|| niyukti: [115...] (43) parIpahAdhyayanam rAdhya. bRhadvRttiH // 12 // prata sUtrAMka ||34|| ossariyA tAhe saI kareMtI khAti, jAhe AgayA tAhe na dIsati, so'pi ubasaggaM samma sahati khamati, evaM ahiyAseyavvaM // rogapIDitasya zayanAdiSu duHsahatara(tRNasparza ityetadanantaraM tatparIpahamAhaacelagassa lUhassa, saMjayassa tavassiNo / taNesu suyamANassa, hujA gAyavirAhaNA ||34||(suutrm) vyAkhyA- acelakasya rUkSasya saMyatasya tapakhina iti prAgbat , tarantIti tRNAni-darbhAdIni teSu zayAnasyopalakSaNatvAt AsInasya vA bhavet gAtrasya-zarIrasya virAdhanA-vidAraNA gAtravirAdhanA, acelakatvAdIni tu tapakhivizeSaNAni mA bhUtsacelasya tRNasparzAsambhavenArUkSasya tatsambhave'pi snigdhatvenAsaMyatasya ca zupiraharitatRNopAdAnena tathAvidhagAtravirAdhanAyA asambhava iti // 34 // tataH kimityAhaAyavassa nivAeNaM, tidulA havai veynnaa| eyaM NaccA na sevaMti, taMtujaM taNatajiyA ||35||(suutrm) vyAkhyA-'Atapasya' dharmasya nitarAM pAto nipAtastena 'tiula' ti sUtratvAttaudikA, yadvA zrIn-prastAvAt manovAkAyAn vibhASitaNyantatvAt curAdInAM dolatIva svarUpacalanena tridulA, pAThAntarastu-atulA vipulA vA bhavati vedanA, evaM ca kimityAha-'etad' anantarokaM pAThAntarataH 'evaM' jJAtvA 'na sevante' na bhajante, Astara1 apasUtAstadA zabdaM kurvatI khAdati, yadA AgatAH tadA na dRzyate, so'pyupasarga samyak sahate kSamate, evamadhyAsitavyam / dIpa anukrama [83] & // 12 // 2016 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~244~
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||35|| niyukti: [116] (43) prata sUtrAMka CAS ||35|| NAyeti gamyate, tantubhyo jAtaM tantujaM, paThyate ca-taMtaya'ti tatra tatraM-vemavilekhanyAJchanikAdi tasmAjAtaM / tabrajam , ubhayatra pakhaM kambalo vA, tRNastarjitAH-nirbhasiMtAH tRNatarjitAH, kimuktaM bhavati ?-yadyapi taNairatyanta-IM vilikhitazarIrasya ravikiraNasamparkasamutpannakhedavazataH kSatakSAranikSeparUpaiva pIDopajAyate tathA'pi-pradIptAGgArakalpeSu, bajakuNDeSvasandhipu / kUjantaH karuNaM kecit , dahyante narakAminA // 1 // agnibhItAH pradhAyanto, gatvA vaitaraNI nadIm / zItatoyAmimAM jJAtvA, kSArAmbhasi patanti te // 2 // kSAradagdhazarIrAzca, mRgavegotthitAH punaH / asipa vana yAnti, chAyAyAM kRtbuddhyH|| 3 // zaktyaSTiprAsakuntaizca, khddgtomrpttttishaiH| chidyante kRpaNAstra, pataniryAtakampitaiH // 4 // ' ityAdikA raudratarA narakeSu paravazena mayA'nubhUtA vedanAtatkiyatIyaM ?, bhUyAMca lAbhaH svavazasya samyak sahana iti paribhAvanAto na tatparijihIrSayA vastraM kambalAdikamupAdadate, jinakalpikApekSaM caitat , 4 sthavirakalpikAzca sApekSasaMyamatvAtsevante'pIti sUtrArthaH // 35 // atra saMstAradvAramanusaran 'tiulA havai veyaNa'tti sUtrasUcitamudAharaNamAhasAvatthIi kumAro bhaddo so cAriotti verajje / khAreNa tacchiyaMgo taNaphAsaparIsahaM visahe // 11 // 1 vyAkhyA-zrAvastyAM kumAro bhadraH sa 'cArikaH' cara iti vairAjye kSAreNa takSitAGgaH tRNasparzaparIpahaM 'visahe'tti hai| viSahate, smeti vizeSa iti gAthArthaH // 117 // bhAvArthastu sampradAyAvaseyaH, sa cAyam dIpa anukrama [84] SACREC% muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | atra sUtrAnte yat ||117||" mudritaM tat mudraNadoSaH, atra ||116|| eva vartate ~245~
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||35|| niyukti: [116] (43) prata sUtrAMka ||35|| uttarAdhya. sAvatthIe nayarIe jiyasattU rapaNo putto bhaddo nAma, so niviSaNakAmabhogo tahArUvANaM therANamaMtite pavatito, parIpahAkAleNa ya egalavihArapaDimaM paDivaNNo, so viharato veraje cAriuttikAUNa gahio, so ya paMtAyeUNa khAreNa dhyayanam bRhadvRttiHpaTAtacchio, so dambhehiM veDhiUNa muko, so dambhehiM lohiyasaMmIliehiM dukkhAvijaMto samma sahai / evaM shesssaadhu||12|| bhirapi samyak soDhagyaH tRNasparzaparIpahaH // tRNAni ca malinAnyapi kAnicit syuriti tatsampakot khedato I vizeSeNa jalasambhava ityanantaraM tatparISahamAhakilinnagAe paMkeNe, mehAvI va raeNa vaa| priMsu vA paritAveNaM, sAyaM no paridevae // 36 // (sUtram) vyAkhyA-klinnamanekArthatvAddhAtUnAM nicitaM pAThAntarataH kliSTaM vA-bAdhitaM gAtraM-zarIramasyeti klinnagAtraH kliegAtro yA, medhAvI-bAhito vA arogI vA, siNANaM jo u patthai / vokato hoi AyAro, jaDho havai saMja-| mo||1||' ityAgamamanusmaranna snAnarUpamaryAdAnativartI, kena punaH klinnagAtraH kliSTagAtro vetsAha-pakena' / 1 zrAvastyAM nagaryA jitazatro rAjJaH putro bhadro nAma, sa nirviNNakAmabhogaH tathArUpANAM sthavirANAmantike pratrajitaH, kAlena caikAki-11 [vihArapratimA patipannaH, sa viharana vairAgya cArika itikRtvA gRhItaH sa ca pIDayitvA (piyitvA) takSitaH (siktaH) kSAraNa, sa daveSTayitvAsA muktaH, sadamaiM rudhirasaMmilitairduHzyamAnaH samyak sahate / 2 byAdhimAn vA'rogo vA sAnaM yastu prArthayate / vyutkrAnto bhavatyAcArastyakto | bhavati saMyamaH // 2 // SARDA%ESCAMPCAT dIpa anukrama [84] JABERatin intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 246~
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||36|| dIpa anukrama [85] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||36|| adhyayanaM [2], vA khedAImalarUpeNa 'rajasA' yA tenaiva kAThinyaM gatena pAMzunA vA, bhinnakAlatvAccAnayorvA grahaNaM, 'dhiMsu va 'ti grISme, vAzabdAccharadi vA, pari:- samantAttApaH paritApastena, hetau tRtIyA, kimuktaM bhavati ? - paritApAThayavedaH pra| svedAca paGkarajasI tataH klinnagAtratA kliSTagAtratA vA bhavati, evaMvidhazca kimityAha - 'sAtaM' sukham Azrityeti zeSaH 'no paridevet' na pralapet-kathaM kadA vA mamaivaM maladigdhadehasya sukhAnubhavaH syAt 1, iti sUtrArthaH // 36 // kiM tarhi kuryAdityAha - Education intemational veejja nijjarApehI, AriyaM dhammaNuttaraM / jAva sarIrabheotti, jalaM kAraNa dhArae // 37 // (sUtram) vyAkhyA- 'vedayet' saheta, jalajanitaM duHkhamiti prakramaH kIdRzaH san ityAha-nirjaraNaM nirjarA-karmaNAmAtyantikaH kSayastAmapekSate - kathaM mamAsau syAdityabhilapatIti nirjarApekSI, ka evaM kuryAdityAha - ArAddheyadharmebhyo yAta ityAryastaM 'dharma' zrutacAritrarUpaM nAstyuttaraM pradhAnamanyadasmAdityanuttarastaM gamyamAnatvAt prasanno-bhAvabhikSurityarthaH samprati sAmathryaktamadhyarthamAdarakhyApanAya nigamanavyAjena punarAha - 'jAba sarIrabheo' ti sUtratvAt 'yAvat' iti maryAdAyAM zarIrasya bhedo - vinAzastaM maryAdI kRtya, kimityAha-'jala' kaThinatApannaM malam upalakSaNatvAt paGkarajasI ca 'kAyena' zarIreNa dhArayeta, dRzyante hi kecidindrAgnidagdhAnIya girizikharANi vicchAya kRSNa dehAH zItoSNavAtAtapAdibhiH parizoSitaparidagdhopahatazarIrAH rajo'vaguNDitamaladigdhadehAH, akAmanirjarAtazca na kazcitteSAM niryukti: [116] For Fans Only ~ 247~ www.r muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||37|| niyukti: [117] (43) prata sUtrAMka ||37|| uttarAdhya. guNo, mama tu samyak sahamAnasya mahAn guNa iti matvA na tadapanayanAya lAnAdi kuryAt , yataH-"na zakyaM parISahAbRhadvRttiH nirmalIkartu, gAtraM khAnazatairapi / azrAntameva zrotobhiruhiranavabhirmalam // 1 // " paThyate ca-beiMto nijarApe-4 hitti vedayamAnaH-sahamAnaH, zeSaM prAgvad, atra keciccaturthapAdamadhIyate, 'jalaM kAe pA ubaTe ti atrodvrttngrhnn||123|| mudvartayedapi na, kiM punaH lAyAt ?, yadvA-veijatti vidyAt-jAnIyAddharmamAcAram, arthAdyatInAM, jJAtvA ca / ha'jJAnasa phalaM viratiriti jalaM kAyena dhArayet , tathA 'veyaMto'tti vidan-jAnAno'nyattathaiveti sUtrArthaH // 37 // atra 'maladhAriNo'tti dvAramanusaran 'sAyaM No paridevae' iti sUtrAvayavamarthataH spRzannudAharaNamAha caMpAe~ sunaMdo nAma sAvao jalladhAraNaduguMchI / kosaMbIi dugaMdhI uppaNNo tassa sAdivaM / / 117 // KI vyAkhyA-caMpAyAM sunando nAma zrAvako jaladhAraNajugupsI kauzAmcyAM durgandhirutpannaH, tasya sAdivyaM-sadevatvadAmityakSarArthaH // 118 // bhAvArthastu sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam caMpAe nayarIe sunando nAma vANiyago sAbago, avaNNAe ceva jo jaM maggei sAhU tassa taM ceva deha oshbhe4|| sajjAiyaM sattugAiyaM ca, sababhaDio so, tassa annayA gimhe susAhUNo jalaparididdhaMgA AvarNa AgayA, tersi 1 campAyAM nagaryA sunando nAma vaNik zrAvakaH, avajJayaiva vo yanmArgayati sAdhustasmai tadeva dadAti auSadhabhaiSajyAdikaM saktukAdika ca, sarvabhANDikaH saH, tasyAnyadA bhISme susAdhavo jalaparidigdhAnA ApaNamAgatAH, teSAM dIpa anukrama [86] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | atra sUtrAnte yat ||118||" mudritaM tat mudraNadoSaH, atra ||117|| eva vartate ~248~
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||37|| niyukti: [117] (43) prata sUtrAMka gaMdho jalassa tANa osahANaM gaMdhamabhibhaviu ukalati, teNa sugaMdhadadhabhAvieNa ciMtiyaM-savaM laTuM sAhUNa jadiNAma jalaM ucahitA to suMdaraM hotaM, evaM so tassa ThANassa aNAloiyapaDikato kAlagato kosaMbIe nayarIe inbha-10 kule puttattAe Agato, so niviSNakAmabhogo dhammaM soUNa paJcatito, tassa taM kammamudinnaM, durabhigaMdho jAto, tao jato jato vaccati to tao uDDAho, pacchA sAhUhi bhaNito-tuma mA Niggaccha uDDAho, paDissae acchAhi, rati devayAe so kAussagaM karei, pacchA devayAe sugaMdhokato, so jahA nAma kopaDANa vA annesiM vA visiTTadavANa jAriso gaMdho tAriso gaMdho jAto, puNo'vi uDDAho, puNo'vi devayArAhaNaM, sAbhASiyagaMdho jaato| teNa | ||37|| dIpa anukrama [86] 1 gandho jalasya teSAmauSadhAnAM gandhamamibhUbocchalati, tena sugandhadravyabhAvitena cintitaM-sarva laSTaM sAdhUnAM yadi nAma jallamudavartiSyanta tadA sundaramabhaviSyat, evaM sa tasmAt sthAnAdanAlocitapratikrAntaH kAlagataH kauzAmbhyAM nagaryA mibhyakule putratayA AgataH, sa 8 nirviSNakAmabhogo dharma zrutvA pravajitaH, tasya tatkarmodINa, durabhigandho jAtaH, tato yato yato vrajati tatastata uDDAhaH (apabhrAjanA), pazcAt sAdhubhirbhaNita:-tvaM mA yAsIH udAhaH, pratipaya tiSTha, rAtrau devatAyAH sa kAyotsarga karoti, pazcAddevatayA sugandhIkRtaH, sa yathA | nAma koSThapuTAnAM vA anyeSAM vA viziSTadravyANAM yAdRzo gandhastAdRzo gandho jAtaH, punarapyuddAhaH, punarapi devatArAdhanaM, svAbhAvikaKgandho jAtaH / tena muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~249~
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||38|| niyukti: [117] (43) bRhaddhRttiH prata sUtrAMka ||38|| uttarAdhya. pAhiyAsino jalaparIsaho / evaM zeSasAdhubhirna karaNIyam // jallopaliptazca zucIn sakriyamANAn puraskriyamA-18/parISahAjaNAMcAparAnupalabhya satkArapuraskArAbhyAM spRhayedatastatparISahamAha dhyayanam abhivAdaNa abbhuTANaM, sAmI kujA nimaMtaNaM / je tAI paDisevaMti, na tesiM pIhae munnii||38||(suutrm) // 124 // vyAkhyA-'abhivAdanaM' zironamanacaraNasparzanAdi pUrvamabhivAdaye ityAdivacanaM 'abhyutthAna' sasambhramamAsana-21 mocanaM 'khAmI' rAjAdiH 'kuryAt ' vidadhIta 'nimantraNam' aba bhavadbhirbhikSA madIyagRhe grahItavyetyAdirUpaM, 'ye da iti khayUthyAH paratIrthikA vA 'tAni' abhivAdanAdIni 'pratisevante' AgamaniSiddhAnyapi bhajante, na tebhyaH spRhayet yathA sulabdhajanmAno'mI ya evamevaMvidhairabhivAdanAdibhiH sakriyanta iti 'muniH' anagAra iti| 5 sUtrArthaH // 38 // kiMca aNukkasAI appicche, aNNAesi alolue| rasesu nANugijjhijjA, nANutappija pnnnnvN||39||(suutrm) hai vyAkhyA-utkaNThitaH satkArAdiSu zeta ityevaM zIla utkazAyIna tathA anutkazAyI, yadvA prAkRtatvAdaNukajApAyI sarvadhanAditvAdini, ko'rthaH-na satkArAdikamakurvate kuSyati, tatsampattI vA nAhaGkAravAn bhavati, yata 1nAdhyAsito jalaparISahaH / dIpa anukrama [87]] TRI // 124 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~250~
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||39|| niyukti: [117] (43) prata sUtrAMka ||39|| uktam-"palimaMtha mahaM viyANiyA, jAvi ya baMdaNa pUyaNA iha / suhume sale duruddhare, iti saMkhAi muNI Na majai // 1 // "| na vA tadarthaM chadma tatra vA gRddhiM vidhatte, ata evAlpA-stokA dharmopakaraNaprAptimAtraviSayatvena na tu satkArAdikAmibAtayA mahatI alpazabda sthAbhAvavAditvenAvidyamAnA vA icchA-vAJchA vA yasyeti alpecchaH, icchAyAzca kaSAyAnta gatatve'pi punaralpatvAbhidhAnaM bahutaradoSatvopadarzanArtham , ata eva ca ajJAto jAtithutAdibhiH eSati-uJchati arthAt piNDAdItyajJAtaiSI, kutaH punarevam ?, yataH 'alolupaH' sarasaudanAdipu na lAmpaTyavAn , evaM vidho'pi sarasAhArabhojino'parAn vIkSya kadAcidanyathA syAt ata Aha-sarasepu-rasavatkhodanAdipu, pAThAntarato-raseSu vA' madhurAdiSu 'nAnugRdhyet nAbhikAhAM kurvIta, rasaddhiyarjanopadezazca tadgRddhita eva bAlizAnAmabhivAdanAdispRhAsambhavAt, tathA na 'tebhyo' rasagRddhebhyaH spRhayenmuniH, pAThAntarataca nAnutapyet tIrthAntarIyAnapatyAdibhiH || sakriyamANAnavekSya, kimetatparityAgenAhamatra pratrajitaH ? iti, prajJA-heyopAdeyavivecanAtmikA matistadvAn / anena satkArakAriNi topaM nyatkArakAriNi ca dveSamakurvatA'yaM parISaho'dhyAsitavya ityuktaM bhavatIti suutraathaiH| &| // 39 // atra 'aGgavidyeti dvAramanusaran sUtroktamartha vyatirekodAharaNena spaSTayannAha mahurAi iMdadatto purohiosAhusevao sittrii| pAsAyavijapADaNa pAyacchijjeMdakIle ya // 118 // | 1 vitaM mahat vijAnIyAtU yA'pi ca bandanA pUjaneha / sUkSmaM zalyaM durukharamiti saMkhyAya munirna mAdhati // 1 // AL-sa dIpa anukrama [88] 26L-5-7-5 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 251~
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||39|| niyukti: [118] (43) prata sUtrAMka ||39|| uttarAdhya. mathurAyAmindradattaH purohitaH sAdhusevakaH zreSThI prAsAdavidyApAtanaM pAdacchedazcendrakIle cassa bhinnakramatvAditi parISahA. || gAthAsaMskAraH // 119 // etadarthazva sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam dhyayanam bRhadvRttiH / | cirakAlapaiTThiyAe mahurAe iMdadatteNaM purohieNaM pAsAyagaeNaM hetuNaM sAdhussa vaccaMtassa pAo olaMbito sIse 8 ||1250ktottikaauN, so ya sAvaeNa siTiNA diTTho, tassAmariso jAo, diTuM bho! eeNa pAveNaM sAhussa upari pAdo katotti, teNa paiNNA kayA-avassa mae eyarasa pAdo chideyabo, tassa chiddANi maggai, alabhamAno annayA Aya4. AiNa sagAse gaMtUNa vaMdicA parikahei, tehiM bhaNNai-kA pucchA, ahiyAseyaco sakArapurakAraparIsaho, teNa 4 bhaNiyaM-mae paiNNA kaeliyA, Ayariehi bhaNNai-eyassa purohiyassa kiM ghare baTTai ?, teNa bhaSaNai-eyassa purohiyassa pAsAo kapalato, tassa pavesaNe raNo bhattaM karehitti, tehiM bhaNNai-jAhe rAyA pavisai taM pAsAyaM 1cirakAlapratiSThitAyAM gadhurAyAmindravana purohitena prAsAdagatena avasvAna sAdhorgacchataH (upari) pAyo'valamvitaH, zIrSe kRta iti-12 kRtvA, sa ca AvakeNa zreSvinA dRSTaH, tasyAmo jAtaH, dRSTaM bho! etena pApena sAdhorupari pAdaH kRta iti, tena pratijJA kRtA-avazyaM mayA 4 etasya pAdazchettavyaH, tasya chidrANi mArgayati, alabhamAno'nyadA AcAryANAM sakAze gatvA vanditvA parikathayati, tairbhaNyate-kA pRcchA, abhyAsitavyaH satkArapuraskAraparISahaH, tena bhaNita-mayA pratijJA kRtA, AcAryabhaNyate-etasya purohitasya kiM gRhe vartate , tena bhaNyateetena purohitena prAsAdaH kAritaH, tasya pravezane rAjJo bhaktaM kariSyatIti, tairbhaNyate yadA rAjA pravizati taM prAsAdaM dIpa anukrama [88] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntiri-viracitA vRtti: | atra sUtrAnte yat ||119||" mudritaM tat mudraNadoSaH, atra ||118|| eva vartate ~252~
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||39|| niyukti: [118] (43) prata sUtrAMka ||39|| hatAhe turma rAyaM hattheNa gaheUNa avasArijAsi jahA-pAsAo paDati, tAhe'haM pAsAya vijAe pADissaM, teNa tahAlA kayaM, seTiNA rAyA bhaNito-eeNa tumbhe mAriyA Asi, ruTeNa raNNA purohito sAvagassa appito, teNa tassa | iMdakIle pAdo kato, pacchA chinna(no), evaM kAuM Iyaro visjito| teNa NAhiyAsito sakArapurakAraparIsaho iti|| yathA tena zrAddhenAsau na soDho na tathA vidheyaM, kintu sAdhuvatsoDhavyaH, iha pUrvatra ca zrAvakaparIpahAbhidhAnamAyana-14 hai yacatuSTaya mateneti bhAvanIyam , uktaM hi prAk-"tiNhapi Negamanato parIsaho jAva ujjasuttAto"tti, aGgaM cAtra pAdo, vidyA ca prAsAdapAtanavidyA // sAmpratamanantaroktaparISahAn jayato'pi kasyacijjJAnAvaraNApagamAt prajJAyA utkarSe aparasya tu tadudayAdapakarSe utsekavaiklavyasambhava iti prajJAparIpahamAha__ se nUNaM mae puvaM, kammA'NANaphalA kaDA / jeNAhaM nAbhijANAmi, puTro keNai kaNhuI // 4 // aha pacchA uijjaMti, kmmaa'nnaannphlaakddaa| evamAsAsi appANaM, NaccA kammavivAgayaM ||41||(suutrm) | 1 tadA tvaM rAjAnaM hastena gRhItvA'pasArayaH yathA-prAsAdaH patati, tadA'haM prAsAI vidyayA pAtayiSyAmi, tena tathA kRtaM, zreSThinA rAjA bhaNita:-etena yUyaM mArivA abhaviSyan , ruSTena rAjJA purohitaH zrAvakAyArpitaH, tena tasyendrakIle pAdaH kRtaH, pazcAt chinnaH, evaM katvetaro visaSTaH / tena nAdhyAsitaH satkArapuraskAraparISada iti / 2lohamao kAUNa so chino pa0 adhikam / 3 trayANAmapi / naigamanayaH parISado bAvajusUtrAt // 1 // dIpa anukrama [88] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~253~
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||40-41|| niyukti: [118] (43) prata sUtrAMka ||40-41|| uttarAdhya. vyAkhyA-sezabdo mAgadhaprasiddhayA'thazabdArtha upanyAse, 'nUna' nizcitaM 'maye ti AtmanirdezaH 'pUrva' prAk || parIpahA kriyanta iti karmANi tAni ca mohanIyAdInyapi sambhavantyata Aha-ajJAnam-anavabodhastatphalAni jJAnAva- dhyayanam bRhadvRttiH raNarUpANItyarthaH 'kRtAni' jJAnanindAdibhirupArjitAni, yaduktam-jJAnasya jJAninAM caiya, nindApradveSamatsaraiH / up||12|| ghAtaizca vighnezca, jJAnanaM karma badhyate // 1 // 'maye'tyabhidhAnaM ca khayamakRtasyopabhogAsambhavAd , uktaM ca-"zubhAzu bhAni karmANi, svayaM kurvanti dehinaH / khayamevopabhujyante, duHkhAni ca sukhAni ca // 1 // " kuta etadityAha-yena hetunA ahaM 'nAbhijAnAmi' nAbhimukhyenAvabuddhaye pRSTaH kenacit svayamajAnatA jAnatA vA 'kaNhuItti sUtratvAt | kasmiMzcit sUtrAdau vastuni vA, prgunne'piitybhipraayH| na hi svayaM khacchasphaTikavadatinirmalasya prakAzarUpasyAtmanoprakAzakatvaM kintu jJAnAvRtiyazata eva, uktaM hi-tatra jJAnAvaraNIyaM nAma karma bhavati yenAsya / tatpaJcavidhaM jJAnamAvRtaM ravivi meM dhaistathA // 1 // " athavA 'se nUNa ti sezandaH prativacanavAcino'thazabdasyArthe, sa hi kenakki-IA |zcitparyanuyuktaH tathAvidhavimarzAbhAvena khayamajAnan kuta etanmamAjJAnamiti cintayan guruvacanamanusRtyAtmAnamAtmadAnava prati vakti, 'se' ityatha 'nUnaM' nizcitametat , zeSa prAgvat / Aha-yadi pUrva kRtAni karmANi kiM na tadeya vedi- 126| tAni ?, ucyate, atheti vaktavyAntaropanyAse 'pazcAd' avAdhottarakAlam 'udIyante' vipacyante karmANyajJAnaphalAni / / kRtAni, alarkamUSikaviSavikAravat tathAvidhadravyasAcivyAdeva teSAM vipAkadAnAt , tatastadvighAtAyaiva yalo vidheyo / dIpa anukrama [89-90] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~254~
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||40-41|| niyukti: [118] (43) prata sUtrAMka ||40-41|| na tu viSAdaH, 'evam' amunA prakAreNa 'AzvAsaya' khasthIkuru, kam ?-AtmAnaM, mA vaiklaNyaM kRthA ityarthaH, uktamevara hetuM nigamayannAha-jJAtvA karmavipAkaM, karmaNAM kutsitavipAkam / itthaM prajJA'pakarSamAzritya sUtradvayaM vyAkhyAtam , etadeva tadutkarSapakSa evaM vyAkhyAyate-prazotkarSavataivaM paribhAvanIyaM-se' ityupanyAse nUnaM mayA pUrva 'karmANi' anuSThAnAni jJAnaprazaMsAdIni, jJAnamiha vimarzapUrvako bodhaH, tatphalAni kRtAni yenAhaM nA apizabdasya luptanirdiSTatyAnnA'pi-puru-ra sApo'pyabhijAnAmi 'pRSTaH' paryanuyuktaH 'kenApi' avivakSitavizepeNa, sarveNApItyarthaH, 'kasmiMzcid'yatra tatrApi vastuni, athe'tyutkarSAnantaram 'apatya'tti apathyAni AyatikaTukAni karmANyajJAnaphalAni 'udijjati'tti sUtratvAttisAvyatyayenodeSyanti, vartamAnasAmIpye vartamAnabadvA(pA. 3-3-131)ityanena vartamAnasAmIpye yA laTi udI-11 Xyante, sanihitakAla evodeSyantItyarthaH, ayaM cAzayaH-utseko hi jJAnAvaraNakAraNamavazyaveyaM ca tata, tadadaye ca kuto jJAnam ?, aniyate bA'sminka utsekaH?, ityeSamAlocayannAzvAsaya-prajJAvalepAvalupsacetanamAtmAnaM svasthIkuru jJAtvA karmavipAkam , iha ca tatranyAyena yugapadarthadvayasambhavaH, tatraM ca dairyaprasAritAH tantavaH, tato yathA tadekamanekasya tirazcInastha tantoH saGghAhi tathA yadekenAnekArthasyAbhidhAnaM sa tananyAya iti suutrdvyaarthH||40-41|| atra sUtradvAraM, sUtraM cAgamaH, asmiMzca prastutasUtrasacitamudAharaNamAhaujeNI kAlakhamaNA sAgarakhamaNA suvaNNabhUmIe / iMdo AuyasesaM pucchai sAdivakaraNaM ca // 120 // dIpa anukrama [89-90] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | atra niyukti-krame eka kramAMkasya mudraNadoSAt kramAMkasya parivartanaM dRzyate ~255~
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||40 -41|| dIpa anukrama [89-90] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 127 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||40-41|| adhyayanaM [2], vyAkhyA - ujjayaNI kAlakSapaNAH sAgarakSapaNAH suvarNabhUmau indraH AyuSkazeSaM pRcchati sAdivyakaraNaM ceti gAthA - kSarArthaH // 120 // bhAvArthastu sampradAyAt jJAtavyaH, sa cAyam uate kAlagAriyA bahusuyA, tesiM sIso na koI icchai paDhiuM, tassa sIsassa sIso bahusuo sAgarakhamaNo NAma suvaNNabhUmIe gaccheNaM viharaha, pacchA AyariA tattha palAiuM gayA suvaNNabhUmi, so ya sAgarakhamaNo aNuogaM kahai, paNNA parIsahaM na sahai, bhaNai khaMtA ! gayaM evaM tumbha suyakhaMdhaM ?, teNa bhaNNai-gayaMti, to suNa, so suNAveuM payatto / te ya sejjAyaraNibaMdhe kahie tassissA suvaNNabhUmi jato caliyA, logo pucchati viMdaM gacchaMtaMko esa Ayario gacchai ?, teNa bhaNNai-kAlagA jAyariyA, taM jaNaparaMparaeNa phursataM koI sAgarasamaNassa saMpattaM, jahA-kAlagA AyariA Agacchati, sAgarakhamaNo bhaNai--khaMtaga ! sacaM mama pitAmaho Agacchati ?, teNa niryukti: [120] 1 ujjayinyAM kAlakAcAryA bahuzrutAH, teSAM ziSyo na ko'pi icchati paThituM tasya ziSyasya ziSyo bahuzrutaH sAgarakSapaNo nAma suvarNabhUmI gazchena viharati, paJcAdAcAryAstatra palAyya gatAH suvarNabhUmau sa ca sAgarakSapaNo'nuyogaM kathayati, prajJAparIpadaM na sahate, bhaNati vRddha ! 4 gata eSa tava zrutaskandhaH 1, sena bhaNyate gata iti, tataH zRNu, sa zrAvavituM pravRttaH / te ca zayyAtareNa nirvandhena kathite tacchiSyAH suvarNabhUmiryataH (tataH) calitAH, lokaH pRcchati vRndaM gacchantaM- ka eSa AcAryo gacchati ?, tena bhaNyate - kAlakAcAryAH, tat janaparamparakeNa spRzat karNayoH (vRttAntaM) sAgarazramaNasya saMprAptaM, yathA-kAlakAcAryA Agacchanti, sAgarakSapaNo bhaNati vRddha ! satyaM (zrutaM) mama pitAmaha Agacchati ?, tena For ~ 256~ parISahAdhyayanam 2 // 127 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||40-41|| niyukti: [120] (43) prata sUtrAMka ||40-41|| tick da bhaNNaMti-Na jANaM, mayAvi surya, AgayA ya sAhuNo, so anbhuDio, so tehiM sAdhUhi bhaNNati-khamAsamaNA kera ihAgayA , pacchA so saMkio bhaNai-khaMto paraM iko Agao, na uNa jANAmi khamAsamaNA, so pcchaa| khAmeti, bhaNati-micchAmidukaDaM jaM ettha mae AsAdiyA, pacchA bhaNati-khamAsamaNA! kerisaM ahaM vakkhANemi?, khamAsamaNeNa bhaNNati-laTuM, kintu mA gacaM karehi, ko jANati !, kassa ko Agamotti ?, pacchA dhUliNAeNa cikkhilapiMDaeNa ya AharaNaM kareMti / na tahA kAyacaM jahA sAgarakhamaNeNa kayaM / tANa ajakAlagANa samIyaM sako ya AgaMtu NioyajIve pucchati, jahA ajarakkhiyANaM taheba jAca sAdivakaraNaM ca // idaM ca prajJAsadbhAvamaGgIkRtyo-12 dAharaNamuktaM, tadabhAve tu khayamabhyUbamiti // idAnI prajJAyA jJAnavizeSarUpatvAttadvipakSabhUtatvAdajJAnasya tatparISaha-13 mAha, so'pyajJAnabhAvAbhAvAbhyAM dvidhaiva, tatra bhAvapakSamaGgIkRtyedamucyate| 1 bhaNyate-na jAne, mayA'pi zrutam , AgatAca sAdhavaH, so'bhyutthitaH, sa taiH sAdhubhirmaNyate-kSamAgaNAH kecidihAgatAH', pazcAta sazaGkito bhaNati-yuddhaH parameka AgataH, na punarjAnAmi kSamAzramaNA (iti), sa pazcAt kSamayati, bhaNati-mithyA me duSkRtaM yadatra mayA AzAtitAH, pazcAt bhaNati-amAzramaNAH ! kIdRzamahaM vyAkhyAnayAmi !, kSamAzramaNena bhavyate-laSTa, kintu mA garva kArSIH, ko jAnAti ? kasya ka Agama iti, pazcAlizAtena kardamapiNDena ca dRSTAntaM kurvanti / na tathA kartavyaM yayA sAgarakSapaNena kRtaM / teSAmAryakAlakAnAM | samIpe zakaca Agalya nigodajIvAn pRcchati, yathA ArakSitAnAM tathaiva yAvat sAdivyakaraNaM ca / / dIpa anukrama [89-90] **** * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 257~
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||42-43|| niyukti: [120] (43) prata sUtrAMka ||42 -43|| uttarAdhya. niraTragaMmi virao, mehuNAo susNvuddo| jo sakkhaM nAbhijANAmi, dhamma kallANa pAvagaM ||42||(suutrm) dhyayanam bRhadvRttiH hai| tavovahANamAyAya, paDima paDivajao / evaMpi me viharao, chaumaNa giyaddati // 43 // (sUtram ) // 128 // vyAkhyA-'NiraTugaMmitti arthaH-prayojanaM tadabhAvo nirarthaM tadeva nirarthaka tasmin sati, 'virataH' nivRttaH, hai kasmAt -mithunasya bhAvaH karma vA maithunam-agrala tasmAt , AzrayAntaraviratAvapi yadasyopAdAnaM tadasyaivAtigRddhihetutayA dustyajatvAt , uktaM hi-"dupaMcayA ime kAmA' ityAdi, suSTu saMvRtaH susaMvRtaH-indriyanoindriyasaMvaraNena, yaH sAkSAt' iti parisphuTaM nAbhijAnAmi 'dharma' vastukhabhAvaM 'kallANa'tti bindulopAkalyANaM zubhaM 'pApakaM' vA tadviparItaM, vetyasya gamyamAnatvAt , yadvA dharmam-AcAraM kalyaH-atyantanIruktayA mokSastamAnayati(aNati)-prajJApayatIti kalyANo-muktihetusta, pApakaM vA narakAdihetum , ayamAzayaH-yadi viratau kazcidarthaH sidhennaiyaM mamAjJAnaM bhvet|| kadAcit sAmAnyacaryayaya na phalAvAptirata Aha-tapo-bhadramahAbhadrAdi upadhAnam-AgamopacArarUpamAcAmlAdi| 'AdAya' svIkRtya caritvetiyAvat 'pratimA' mAsikyAdibhikSapratimA 'paDijiya'tti pratipadyAjIkRlpa, paThyate ca- 128 // 'paDima paDivajao'tti pratipadyamAnasya-abhyupagacchataH, 'evamapi' vizeSacaryayA'pi, AstAM sAmAnyacaryayetsapi 1 duSpatyajA ime kAmAH / dIpa anukrama [91-92] 4g wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~258~
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||42-43|| niyukti: [120] (43) prata sUtrAMka ||42-43|| dazabdArthaH 'biharatotti niSpratibandhatvenAniyataM vicarataH chAdayatIti chadma-jJAnAvaraNAdikarma 'na nivartate' nApatIti |bhikSuHna cintayedityuttareNa sambandhaH / ajJAnAbhAvapakSe tu samastazAstrArthaniSkanikapopalakalpanA(tA yAmapi na dapAdhmAtamAnaso bhavet , kintu-'pUrvapuruSasiMhAnAM vijJAnAtizayasAgarInantyam / zrutvA sAmpratapuruSAH kathaM va. buddhayA madaM yAnti !, // 1 // ' iti paribhAvayan vigalitAvalepaH sannevaM bhAvayet-'NiraTTayaM sUtradvayam , akSaragamanikA saiva, gavaraM 'nirahayaMmi'vi' nirarthake'pi prakramAt prajJAvalepe rato, maithunAt susaMvRtaH sanniruddhAtmA san yo'haM 'sAkSAt ' samakSaM nAbhijAnAmi dharma kalyANaM pApakaM vA, ayamabhiprAya:-'je ega jANati se saca jANati (je sarva jANati) se egaM jANati'ityAgamAt chadmastho'hamekamapi dhamma vastukharUpaM na tatvato vedmi, tataH sAkSAdbhAvakhabhAvAyabhAsi cenna vijJAnamasti kimito'pi mukulitavastukharUpaparijJAnato'valepaneti bhAvaH, tathA tapaupadhAnAdi* bhirapyupakramaNahetubhiH upakramayitumazakye chAni dAruNe vairiNi pratapati kaH kila mamAhaGkArAvasara iti sUtradvayArthaH / 8/ // 42-43 / / sAmpratamAvRttyA punaH sUtradvAramaGgIkRtya prakRtasUtropakSiptamajJAnasadbhAva udAharaNamAha paritaMto vAyaNAe gaMgAkUle piyA asagaDAe / saMvacchareha'hijai bArasahi asaMkhayajjhayaNaM // 121 // dIpa anukrama [91-92] 1 ya ekaM jAnAti sa sarva jAnAti yaH sarva jAnAti sa eka jAnAti / wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 259~
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||42 -43|| dIpa anukrama [91-92] uttarAdhya. bRhadvRtti: // 129 // 6 "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||43|| adhyayanaM [2], vyAkhyA- 'paritAntaH' khinno vAcanayA gaGgAkUle pitA'zakaTAyAH saMvatsarairadhIte dvAdazabhirasaMskRtAdhyayanamiti gAthAkSarArthaH // 121 // bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam gaMgA dona sAhU pacayA bhAyaro, tattha ego bahusuto ego appasuto, tattha jo so bahusuto so sIsehiM suttatthanimittamuvasappaMtehiM divasato virego natthi, ratiMpi paDipucchaNasikakhagAIhiM suiyaM na lahai, jo so appa suto so ratiM sarva suyai / annayA kayAI so Ayario NiddAparikhetito ciMteti-aho me bhAyA puNNavaMto jo suyai, amhaM puNa maMdapuNNANaM suiupi Na lagbhai, teNa NANAvaraNijaM kammaM baddhaM, so tassa ThANassa aNAloiyapaDikato kAlamAse kAlaM kiyA devaloesa ubavaNNo / tao cuto iheva bhArahe vAse AhIrapare dArato jAto, kameNa vahito jovaNattho vIvAhito, dAriyA jAyA, atIva rUpavatI, sA ya bhaddakannayA / kayAi tANi piyAputtANi Education intol 1 gaGgAkU hI sAdhU prAjitau bhrAtarau tatraiko bahuzruta eko'lpazrutaH, tatra yaH sa bahuzrutaH sa ziSyaiH sUtrArthanimittamupasarpadbhirvivasataH kSaNo nAsti, rAtrAvapi pratipracchanA zikSaNAdibhiH khapituM na labhate yaH so'lpazrutaH sa rAtrIM sarvA khapiti / anyadA kadAcitsa AcAryo nidrAparikheditazcintayati- aho mama bhrAtA puNyavAn yaH svapiti, asmAbhiH punarmandapuNyaiH svapitumapi na labhyate, tena jJAnAvaraNIyaM karma baddhaM, sa tasmAt sthAnAt anAlocitapratikrAntaH kAlamAse kAlaM kRtvA devalokeSUtpannaH / tataJyutaH ihaiva bhArate varSe AbhIragRhe dArako jAtaH, krameNa vRddho yauvanastho vivAhitaH, dArikA jAtA, atIva rUpavatI, sA ca bhadrakanyakA / kadAcit te pitAputryau niryukti: [121] For Fans Only ~260~ parISadAdhyayanam 2 // 129 // www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||4|| niyukti: [121] (43) COCKS prata sUtrAMka ||42-43|| 4 annahiM AhIrehiM samaM sagaDaM ghayassa bhareUNa Nagari vikiNaNaTThA patthiANi, sAya kaNNayA sAratthaM tassa sagaDassa karei, tato te govadArayA tIe rUveNAkkhittA tIse sagaDassa acbhAsayAI sagaDAI kheDaMti taM paloiMtA, tAI savAti sagaDArti uppaheNaM bhaggAI, tao tIe nAmaM kayaM-asagaDatti, asagaDAe piyA asgddpiyaa| tassa taM ceva varaggaM jAyaM, taM dAriyaM pariNAveuM sarva ca gharasAraM dAUNa pctito| teNa tiNNi uttarajjhayaNANi jAva ahIyANi, tAba asaMkhe uditu taM NANAvaraNaM kammamudinnaM, gayA do divasA aMbilachaTeNa, na ego silogo ThAti, Ayariehi bhaNNati-uddehi jA eyamajjhayaNamasaMkhayamaNuNNavijati, so bhaNati-eyassa keriso jogo ?, AyariyA bhaNati-14 jAva na uTheti tAya AyaMbilaM, so bhaNati-alAhi me aNuNNAe gaM, evaM teNa adINeNa AyaMbilAhAreNaM vArasahiM 1 anvairAbhIraiH samaM zakaTaM dhRtena bhRtvA nagarI vikrayaNAya prasthite, sA ca kanyakA sAradhitvaM tasya zakaTasya karoti, tataste gopadArakAH | tasyA rUpeNAkSiptAH tasyAH zakaTasvAbhyAse zakaTAni kheTayanti tAM pralokayantaH, tAni sarvANi zakaTAni utpathena bhAni, tatastasyA nAma | kRtam-azakaTeti, azakaTAyAH pitA azakaTApitA / tasya tadeva vairAgyotpAdakaM jAtaM, to dAriko pariNAyya sarva ca gRhasAraM davA pravajitaH / tena trINi uttarAdhyayanAni yAvadhItAni, tAvad asaMkhyeya uddiSTe taj jJAnAvaraNaM karmodIrNa, gatau dvau divasau AcAmlaSaSThena (yugmena), 1 naikaH zlokastiSThati, AcArbhaNyate-uttiSTha yAyadetadadhyayanamasaMkhyeyakamanujJAyate, sa bhaNati-etasya kIdRzo yogaH ?, AcAryA bhaNanti yAvannottiSThate tAvadAcAralaM, sa bhaNati-alaM mamAnujJayA, evaM tenAdInenAcAmAmlAhAreNa dvAdazabhiH / 10go'vi AlAyago pra0 / dIpa anukrama [91-92] % 9 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~261~
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||4|| niyukti: [122] (43) XSE parISahAdhyayanam prata sUtrAMka ||42 % -43|| uttarAdhya. saMvaccharehimahijhiyamajjhayaNamasaMkhayaM, khaviyaM taM kamma, sesaM lahuM ceva ahijiyaM // evamajJAnaparISahaH soDhavyaH, bRhadvRttiH pratipakSe ca bhImadvAraM, tatrApyetatsUtrasUcitamidamudAharaNaM imaM ca erisaM taM ca tArisa piccha kerisaM jaayN?| iya bhaNai thUlabhaddo sannAigharaM gao saMto // 12 // // 130 vyAkhyA-'idaM ceti dravyam 'IdRzamiti stambhamUlasthitamatiprabhUtaM ca, atizayajJAnityena tasya hadi viparivarta jamAnatayA dravyasvedamA nirdezaH, 'taceti tasyAjJAnataH paribhramaNaM 'tAdRzamiti viprakRSTadurgadezAntaraviparya, pazya kI18 dRzaM ? kena sadRzaM ? jAtaM, na kenApi, kazcidgRhe sati dravye dravyArthI bahiaumyati ?, iti bhAvaH, 'itI'tyevaM bhaNati da sthUlabhadraH 'svajJAtiH' atyantasuhRttadhaM gataH sanniti gAthArthaH // 122 // sampradAyazcAtraPA thUlabhaddo Ayario bahusuto, tassa ego puciM mitto hotthA, sannAyago'vi ya / so sUrI viharato tassa gharaM gato mahilaM pucchati-so amuko kahiM gatotti ?, sA bhaNai-vANijeNaM, taM ca gharaM purSi laTuM Asi, pacchA saDiyapaDiyaM, jAyaM, tassa puvila ehiM egassa khaMbhassa heTA bhUmIe darSa nihelayaM, taM so Ayarito NANeNa jANati, pacchA teNaM 1 saMvatsarairadhItamadhyayanamasaMkhyaka, apitaM tat karma, zeSa laSvevAdhItam / 2 sthUlabhadra AcAyoM bahubhutaH, tasyaikaH pUrvamitramabhUt , sajJAtIyo'pi ca / sa sUriviharana tasya gRhaM gato mahelAM pRcchati-so'mukaH ka gata iti, sA bhaNati-vANijyAya, tatra gRhaM pUrva laSTamAsIt, [pazcAcchaTitapatitaM jAtaM, tasya pUrvajaiH ekasya stambhasyAdhastAd bhUmau dravyaM nihitaM, tatsa AcAryoM mAnena jAnAti, pazcAttena % dIpa anukrama [91-92] SCORESC456 // 130 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~2624
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||4|| niyukti: [122] (43) - prata - sUtrAMka ohutaM hatthaM kAuM bhaSaNati-'imaM ca erisaM taM ca tArisamityAdigAthA' imaM ca erisaM dabajAyaM, so aNNANeNaM mamai, evaM ca bhaNamANe jaNo jANati, jahA-gharameva puci laTTha iyANiM tu saDiyapaDiyaM daTuM aNiccayANiruvaNatthaM bhayavaM daMsei / so ya Agato, mahilAe siTuM-jahA thUlabhaddo Agato Asi, so bhaNati-thUlabhaddeNa kiMci bhaNiyaM?, Na kiMci, NavaraM khaMbhahuttaM hatthaM dAyato bhaNiyAio-'imaM ca erisamityAdi, teNa paMDieNa NAyaM-jahA ettha avss| kiMci atthi, teNa khANiyaM jAva NANApagArarayaNANa bhariyaM kalasaM pecchai / teNa NANaparIsaho NAhiyAsio // naivaM dozeSasAdhubhiH kartavyam / iha ca prajJAjJAnayorbhAvAbhAvAbhyAM sUtre parIpahatvenopayarNanaM niyuktI cAjJAnaparIpahe tathai-le bodAharaNadvayopavarNanamanyatrApi yathAsambhavamevaM bhAvanIyamiti jJApanArtha // sAmpratamajJAnAddarzane'pi saMzayIta kazci-2 diti tatparIpahamAha 1 satsaMmukhaM hastaM kRtvA bhaNyate-idaM cedRzaM tacca tAdRzamityAvigAthA, idaM pezaM dravya jAtaM, so'jJAnena bhrAmyati, evaM ca bhaNati jano jAnAti, yathA-gRhameca pUrva laSTamidAnIM tu zaTitapatitaM dRSTvA anityatAnirUpaNArtha bhagavAna darzayati / sa cAgataH, mahelayA ziSTa| yathA sthUlabhadra Agata AsIt , sa bhaNati-sthUlabhadreNa kizcit bhaNitaM !, na kiJcit , navaraM stambhasaMmukhaM hastaM darzayan bhaNita1 vAn-idaM cedRzamityAdi, tena paNDitena zAtaM--yathA'trAvazyaM kiJcidasti, tena khAnitaM yAvannAnAprakArarabhRtaM kalazaM pazyati / tena jJAnaparISaho nAdhyAsitaH / / ||42-43|| dIpa anukrama [91-92] * % muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~263~
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||44|| niyukti: [122] (43) 25% prata % sUtrAMka % ||44|| uttarAdhya. Natthi NUNaM pare loe, ivI vAvi tvssinno| aduvA vaMciomitti, ii bhikkhUNa ciNte||44||(suutrm) nAparIpahAvyAkhyA-'nAsti' na vidyate 'nUna' nizcitaM 'paraloko' janmAntaramityarthaH, bhUtacatuSTayAtmakatvAccharIrasya, tasya | bRhadvRttiH pAcahaiva pAtAta, caitanyasya ca bhUtadharmabhUtatvAt , tadatiriktakha cAtmanaHpratyakSato'nupalabhyamAnatvAd, 'RddhiA ' tapo-18 // 13 // * mAhAtmyarUpA, apiH pUraNe, kasya-tapakhinaH, sA ca AmazIpadhyAdiH-'pAdarajasA prazamanaM sarvarujAM sAdhayaH kSaNA skuryuH / tribhuvana vismayajananAn dadyuH kAmAMstRNAgrAdvA // 1 // dharmAdralomizritakAJcanavarSAdisargasAmarthyam / 6 adbhutabhImoruzilAsahasrasampAtazaktizca // 2 // ityAdikA ca, tasyA apyanupalabhyamAnatvAditi bhAvaH, 'aduva'tti athavA, kiMbahunA?-vaJcito'smi bhogAnAmiti gamyate 'itI'tyamunA zirastuNDenopavAsAdinA yAtanAtmakena dharmAnuSThAnena, uktaM ca-"tapAMsi yAtanAcitrAH, saMyamo bhogavaJcanA" ityAdi, 'itI'tyanantaramupadarzitaM bhikSuH 'na cinta yet' na dhyAyet , pariphalgurUpatvAdasya, tathAhi-yattAbaduktaM-'bhUtacatuSTayAtmakatvAccharIrasya janmAntarAbhAva' iti, dAtadasat, na hi zarIrasya janmAntarAnuyAyitvamasmAbhirucyate, kintvAtmanaH, na ca bhUtadharma eva caitanye AtmavyapadezaH, tasya taddharmatvenottaratra nipetsyamAnatvAt , yadapi RdviryA tapakhino nAsti, tadapi vacanamAtrameva, athAtmana / // 13 // RddhInAM cAbhAve anupalambho heturuktaH, so'pi khasambandhI sarvasambandhI vA?, tatra na tAvadAtmano'bhAve khasambandhyanupalambho hetuH, khayaM tasya ghaTAdibadupalabhyamAnatvAt , yathaiva hi ghaTAdigatA rUpAdaya upalabhyante, tathA Atma * dIpa anukrama [13] -* muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~264~
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||44|| niyukti: [122] (43) 5+% prata E3%- sUtrAMka ||44|| gatA api jJAnamukhAdaya iti nAtra mahadantaramutpazyAmaH, uktaM cAzvasenavAcakena-"AtmapratyakSa AtmA'ya"mityAdi, athAyaM na dRggocara iti nAstItyucyate, nAyamapyekAnto, yatastenaivoktam-"na ca nAstIha tat sarva cakSuSA yanna gRhyate," anyathA caitanyamapi na dRggocara iti tasyApyasattvaM syAt , atha tat khasaMviditamiti saducyate, ayamapi tathAbhUta eveti sannastu, uktaM hi-"astyeva cAtmA pratyakSo, jIvo yAtmAnamAtmanA / ahamasmIti saMvetti, rUpAdIni yathendriyaiH // 1 // " iti, kiMbahunA ?, yathA caitanyamastItyabhyupagamyate tathA''tmApyabhyupagantavyaH, tathA cAha-"jJAnaM svasthaM parasthaM vA, yathA jJAnena gRhyate / jJAtA khasthaH parastho vA, tathA jJAnena gRhyatAm // 1 // " iti / atha sarvasambandhyanupalambha AtmAbhAve hetuH, ayamapyasiddhaH, ahamasmIti pratyayena pratiprANi khAtmanaH kevalinAM ca sarvAtmanAmupalambhasya pratiSedumazakyatvAt / evamRddhInAmapyabhAve sarvasambandhyanupalambho'siddhaH, svasambandhI tu niyatadezakAlApekSo'nyathA vA?, prathamapakSe ko vA kimAha , kacitkadAcittAsAmanupalambhasya (upalambhasya) cAsmAkamapi saMmatatvAt , dvitIyapakSe punaranaikAntikatA, dezAdiviprakaSTAnAmanupalambhe'pi sattvAt , dRzyate ca kacit kadAcit caraNareNusparzAdito rogopazamAdi, tatazcehApi kAlAntare mahAvidehAdiSu sarvakAlamRddhyantarANAmapi sambhavasthAnumIyamAnatvAt , yadapi-vaJcito'smIti bhogasukhAnAmanena zirastuNDamuNDanopavAsAdinA yAtanAtmakena dharmAnuSThAneneti, tadapyasamIkSitAbhidhAnaM, bhogasukhAnA duHkhAnuSaktatvena tattvavedinAmanAdeyatvAt , tathA ca vAtsyAyano'pyAha -* dIpa anukrama - [93] -3 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~265~
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||44|| niyukti: [122] (43) uttarAdhya. bRhadbhuttiH prata // 132 // sUtrAMka ||44|| "tadyathA-vipasampRktamannamanAdeyamevaM duHkhAnuSaktaM sukhamanAdeya"miti, prayogazca-yadvipakSAnuSiddhaM na tattattvatastadeva, parISahAyathA viSavyAmizramannam , atRpsikAGkSAzokAdinimittaM ca vaiSayikaM sukhaM, na cAsyAsiddhatA, kAlatraye yathAyogama-18 | dhyayanam tRtyAdInAM pratiprANi khasaMviditatvAt , nApi tapaso yAtanAtmakatvaM, manaindriyayogAnAmahAnyeva tatpratipAdanAt, uktaM hi-"manaindriyayogAnAmahAnicoditA jinaiH / yato'tra tatkathaM tasya, yuktA syAt duHkhruuptaa!||1||" zirastuNDamuNDanAdezca kiJcitpIDAtmakatve'pi samIhitArthasampAdakatvena na duHkhadAyakatA, yaduktam-"dRSTA ceSTArthasaMsiddhau, kAyapIDA'pyaduHkhadA / ratnAdivaNigAdInAM, tadvadatrApi bhAvyatAm // 1 // " prayogazca-yadiSTArthaprasAdhakaM na tatkAyapIDAtmakatve'pi duHkhadAyi, yathA ratnavaNijAmadhvazramAdi, iSTArthaprasAdhakaM ca tapaH, na cAsyApyasiddhatA, prazamahetutvena tapasastatparipaktitAratamyAtparamAnandatAratamyasyAnubhUyamAnatvena tatprakarSe tasyApi prakarSAnumAnAt, prayogazca-yattAratamyena yasya tAratamyaM tasya prakarSe tatprakarSoM, yathA'gnitApaprakarSe tapanIyavizuddhiprakarSaH, anubhUyate ca | sAprazamatAratamyena paramAnandatAratamyaM, lokapratItatvAceti suutraarthH||44|| tathA abhU jiNA asthi jiNA, aduvAvi bhvissi|musN teevamAhaMsu, iti bhikkhUna ciNte||45||(suutrm // 132 // hai| vyAkhyA-'abhUvan' Asan 'jinAH' rAgAdijetAraH, astIti vibhaktipratirUpako nipAtaH, tatazca vidyante jinAH, asya karmaprayAdapUrvasaptadazaprAbhRtodbhutatayA vastutaH sudharmakhAminaiva jambuskhAmina prati praNItatvAt , tatkAle ca dIpa anukrama [93] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~266~
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||45|| dIpa anukrama [4] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||45 || adhyayanaM [2], Education intimational jinasambhavAdityamuktaM, videhAdikSetrAntarApekSayA veti bhAvanIyaM, 'aduve 'ti athavA, apiH bhinnakramo 'bhavissaha'tti vacanavyatyayAdbhaviSyanti, jinA ityapi 'mRSA' alIkaM, 'te' jinAstitvavAdinaH, 'evam' anantaroktanyAyena 'AhaMsu' ti AhuH bruvata iti bhikSurna cintayet, jinasya sarvajJAdhikSepapratikSepAdiSu pramANopapannatayA pratipAdanAt tadupadezamUlatvAcca sakalaihikAmuSmikavyavahArANAmiti sUtrArthaH // 45 // idAnIM ziSyAgamanadvAraM, tatra ca 'natthi nUNaM pare loe' iti sUtrAvayavasUcitamudAharaNamAha ohAviukAmo'vi ya ajjAsAdo u paNIyabhUmIe / kAUNa rAyarUvaM pacchA sIseNa aNusiddho // 123 // vyAkhyA- 'avadhAvitukAmo'pi unniSkramitukAmo'pi, caH pUraNe, AryASADhastu 'paNitabhUmau' vyavahArabhUmau | haTTamadhya ityarthaH kRtvA rAjarUpaM pazcAcchiSyeNAnuziSTa iti gAthAkSarArthaH // 123 // bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam - atha bhUmI ajAsAThA NAmAyariyA bahussuyA bahusIsaparivArA ya, tattha gacche jo kAlaM karei taM nijjAvaiti bhattapacakhANAiNA, to bahavo NijjAmiyA / annayA ego appaNato sIso AyaratareNa bhaNito-devalo1 asti vatsabhUmI AryASADhA nAmAcAryA bahutA bahuziSyaparIvArAzca tatra gacche yaH kAlaM karoti taM niryAmayanti bhaktapratyAkhyAnAdinA, tato bahavo niyamitAH / anyadA eka AtmIyaH ziSya AdaratareNa bhaNita:-devalI For Parts Only niryukti: [122] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~267~ g
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [123] (43) prata sUtrAMka * * ||45|| uttarAdhya. gAMto AgaMtUNa mama darisaNaM dejjAsu, Na ya so Agato vakkhittacittattaNao, pacchA so ciMtei-mubahuM kAlaM kili- parISahA To'haM, saliMgeNaM ceva ohAvada, pacchA teNa sIseNa devalogagaeNa AbhoIto, pecchaha-ohAyetaM, pacchA teNa tassAdhyayanam bRhadvRttiH pahe gAmo viuvito NaDapecchA ya,so tattha chammAse pekkhaMto acchito, Na chuhaM Na taNhaM kAlaM vA divappabhAveNa // 13 // eti, pacchA taM saMhariuM gAmassa barhi vijaNe ujANe chaddArae savAlaMkAravibhUsie viucati saMjamaparikkhatthaM, dihA teNa te, giNhAmi esimAharaNagANi, baraM suhaM jIvaMtotti, so egaM puDhavidArayaM bhaNai-ANehi AbharaNagANi, so bhaNai-bhagavaM! ega tAva me akkhANayaM suNehi, tao pacchA gihijjAsi, bhaNai-muNemi, so bhaNai-ego kuMbhakAro, so maTTiyaM kharNato taDIe arkato, so bhaNai 10 kAdAgatya mahyaM darzanaM dadyAH, na ca sa Agato byAkSiptacittatvAt , pazcAtsa cintayati-subahukAlaM kliSTo'haM, skhaliGgenaivAvadhAvati, pazcAttena ziSyeNa devalokagatenAbhogitaH, pazyati-avadhAvantaM, pazcAtena tasya pathi prAmo vikurvitaH naTaprekSaNakaM ca, sa tatra pagnAsAna prekSamANaH sthitaH, na kSudha na tRSNAM kAlaM vA divyaprabhAveNa vedayati, pazcAttan saMhatya prAmAhirvijane udyAne SaD dAraphAna | |133 // sarvAlaGkAravibhUSitAna vikurvati saMyamaparIkSArtha, dRSTAstena te, gRhNAmyeSAmAbharaNAni, varaM sukhaM jIvanniti, sa ekaM pRthvIdAraka bhaNati-Anaya * AbharaNAni, sa bhaNati-bhagavan ! ekaM tAvanmamAkhyAnaka zRNu, tataH pazcAt gRhIyAH, bhaNati-zRNomi, sa bhaNati-ekaH kumbhakAraH, dasa mRttikA khanana tathyA''krAntaH, sa bhaNati-: * dIpa anukrama [14] 4 % JABERatinintammational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~268~
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [124] (43) XX prata sUtrAMka ||45|| jeNa bhikkhaM baliM demi, jeNa posemi nAyae / sA me mahI akkamai, jAyaM saraNao bhayaM // 124 // __ byAkhyA-'jeNa'tti prAkRtazailyA yayA bhikSA baliM dadAmi, yathAkramaM bhikSudevebhya iti gamyate, 'jeNati yayA : poSayAmi 'nAyae'tti jJAtIn , sA 'metti mAM mahI 'AkrAmati' avaSTanAti 'jAtam' utpannaM, zaraNato bhayam iti / zlokArthaH // 124 // ayamihopanayaH-caurabhayAdahaM bhavantaM zaraNamAgataH, tvaM ca evaM vilumpasi, tato mamApi jAtaM zaraNato bhayam , evamuttaratrApyupanayA bhAvanIyAH, teNaM bhaNNai-aipaMDiyayAito'sitti ghetUNa AbharaNagANi paDi-18 ggahe chUDhANi / gao puDhavikAito, iyANiM AukAo bIo, so'vi akkhANayaM kahei-jahA ego tAlAyaro kahAkahao pADalao NAma, so annayA gaMgaM uttaraMto upari buTTodaeNa hIrati, taM pAsiUNa jaNo bhaNai bahussuyaM cittakaha, gaMgA vahai pADalaM / bujjhamANaga! bhadaM te, lava tA kiMci suhAsiyaM // 125 // vyAkhyA-'bahuzrutaM' bahuvidya 'citrakathaM nAnAkathAkathakaM gaGgA vahati 'pADalaM' pATalanAmakam , ulamAnaka ! 1 tena bhaNyate-atipaNDitabAdiko'sIti gRhItvA''bharaNAni pratigrahe kSiptAni / gataH pRthvIkAyikaH, idAnImakAyo dvitIyaH, so'NyAkhyAnakaM kathayati-yathaikastAlAcaraH kathAkathakaH pATalo nAma, so'nyadA gaGgAmuttaran upari pRSThodakena hiyate, taM dRSTvA jano bhaNati dIpa anukrama [94] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 269~
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [125] (43) parISahAdhyayanam bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||45|| uttarAdhya. bhadraM te, 'lapa brUhi 'tA' iti tAvadyAvadadyApi dUraM na nIyasa iti bhAvaH, 'kiJcit' atyalpaM 'subhASitaM' sUktami- ti zlokArthaH // 125 / / so'vAdIt jeNa rohaMti bIyANi, jeNa jIyaMti kAsayA / tassa majhe vivajAmi, jA0 // 126 // // 13 // __vyAkhyA-'yena' jalena rohanti' prAdurbhavanti bIjAni, yena 'jIvanti' prANadhAraNaM kurvanti 'karSakAH' kRSIvalAH tasya madhye 'vivajAmi'tti vipadye mriye, jAtaM zaraNato bhayamiti zlokArthaH // 126 // tassavi taheva giNhati / TIesa AukkAto gato, iyANiM te ukkAto taito, taheba akkhANayaM kahe i-egassa tAvasassa aggiNA uDao daho, pacchA so bhaNati jamahaM diyA ya rAo ya, tappemi mahasappisA / teNa me uDao davo, jA0 // 127 // 81 vyAkhyA-yamahaM divA ca rAtrau ca 'tarpayAmi' prINayAmi madhusarpiSA, tenArthAdaminA me 'oTajaH' tApasAzramo hadagdho, jAtaM zaraNato bhayamiti zlokArthaH // 127 // athavA | 1 tasyApi tathaiva gRhNAti / eSo'skAyo gataH, idAnI tejaskAyastRtIyaH, tathaiva AkhyAnakaM kathayati-ekasya tApasasya aminA uTajI dagdhaH, pazcAt sa bhagati dIpa anukrama [94] // 134 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~270~
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||45 || dIpa anukrama [4] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||45 || adhyayanaM [2] vagghassa mae bhIeNaM, pAvago saraNaM kao / teNa dahaM mamaM aMgaM, jA0 // 128 // vyAkhyA- ' vagghassa' tti mukhyatyayAt 'vyAghrAt ' puNDarIkAt mayA bhItena 'pAvakaH' abhiH zaraNIkRtaH, tenAnaMzarIraM mama dagdhaM, jAtaM zaraNato bhayamiti zlokArthaH // 128 // tassaMvi taheba giNhai / esa teukkAo, iyANiM vAukAo cauttho, taheva akkhANayaM kaheti-jahA ego juvANo ghaNaniciyasarIro, so pacchA vAehiM gahito, | atreNa bhaNNati laMghaNapavaNasamattho puDhaM hoUNa saMpaI kIsa ? / daMDayagahiyaggahattho vayaMsa! ko nAmao vAhI ? // 129 // vyAkhyA - laGghanam - utplutya gamanaM plavanaM ghAvanaM tatsamarthaH pUrva bhUtvA sAmprataM 'kIsa' tti kasmAt 'daNDayagahiyaggahattho' ti prAkRtatvAt gRhItadaNDAgrahasto, gacchasIti gamyate, tadayaM te vayasya ! kiMnAmako vyAdhiriti gAthArthaH // 129 // sa prAha jiTTAsADhesu mAse, jo suho vAi mAruo / teNa me bhajjae aMgaM, jA0 // 130 // Education intol niryukti: [ 128] 1 tasvApi tathaiva gRhNAti / eSa tejaskAyaH, idAnIM vAyukAyazcaturthaH, tathaiva AkhyAnakaM kathayati-yathaiko yuvA dhananicitazarIraH, sa pazcAdvAtena gRhItaH anyena bhaNyate For Fasten ~ 271~ www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||4|| niyukti: [130] (43) prata sUtrAMka ||45|| uttarAdhya. vyAkhyA-jyeSThApADayormAsayoryaH zubhazaityAdiguNAnvitatvena zobhano vAti 'mAruto' vAyuH, tena (me mama) parIpahA bhajyate'haM tasya meSonnatisambhavatvena vAtaprakopAditi bhAvaH, evaM ca jAtaM zaraNato bhayaM, ghAhitAnAM hidhyayanam bRhadvRttiH zaraNamayamiti zlokArthaH // 130 // athvaa||135|| jeNa jIvaMti sattANi, nirohami aNaMtae / teNa me bhajae aMgaM, jAyaM0 // 131 // hai byAkhyA-'jeNa' ityAdi, yena vAtena jIvanti sattvAni 'nirodhe prakramAdvAtasya 'anantake aparimite, tena meM bhajyate'haM jAtaM zaraNato bhayamiti zlokArthaH // 13 // tassavi taheva giNhai / esa vAukkAo gato, iyANi vaNassaikAito paMcamo, taheva akkhANaM kaheti, jahA egami rukkhe kesipi sauNANa AvAso, tahiyaM pillagANi jAyANi, pacchA rukkhabhAsAo vallI uThThiyA, rukkhaM veDaMtI ubari vilaggA, vellIaNusAreNa sappeNa vilaggiUNa te pilagA khaiyA, pacchA sesagA bhaNanti jAva vucchaM suhaM bucchaM, pAdave nirubaddave / mUlAu uTriyA vAllI, jaa0|| 132 // 1 tasyApi tathaiva gRhNAti / eSa vAyukAyo gataH, idAnI vanaspatikAyikaH paJcamaH, tathaivAkhyAnaM kathayati-yathA ekasmina vRkSe keSA-1X341 zidapi zakunAnAmAvAsaH, tatrApatyAni jAtAni, pazcAt vRkSAbhyAsAt vallI utthitA, vRkSaM veSTayantI upari vilagnA, vallayanusAreNa sarpaNa vilagya tAnyapatyAni khAditAni, pazcAt zeSA bhaNanti dIpa anukrama [94] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~272~
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [132] (43) prata sUtrAMka ||45|| I. vyAkhyA-yAvaduSitaM sukhamuSitaM pAdape nirupadrave, idAnIM mUlAdutthitA valI tato vRkSAdeva tattvato bhayaM, sa| dAcoktanItyA zaraNamiti jAtaM zaraNato bhayamiti shlokaarthH|| 132 // tassavi taheva giNai / esa vaNassatikAto gato, iyANi tasakAo chaTo, taheva akkhANayaM kahei-jahA KAekaM nagaraM paracakkeNa rohiyaM, tattha va bAhariyAe mAyaMgA, te ambhitaraehiM NINNijaMti, bAhiM paracakeNa gheppati, pagchA keNavi annaNa bhaSaNati| abhitarayA khubhiyA, pillaMti (ya) bAhirA jnnaa| disaM bhayaha mAyaMgA !, jaa0|| 133 // vyAkhyA-'abhyantarakAH' nagaramadhyavartinaH 'kSubhitAH' paracakrAtrastAH 'prerayanti' niSkAzayanti, mA bhUdanAdikSaya ebhyo vA bhedaH, cazabdo bhinnakramaH, tato 'bAhyAzca' paracakralokA upadravanti, bhavata iti gamyate, nagarasatkA eta iti, ato dizaM bhajata mAtaGgAH!, yato jAtaM zaraNato bhayaM, nagaraM hi bhavatAM zaraNaM, tata eva bhayamiti zlokArthaH // 133 // athavA-egava nayare sayameva rAyA coro purohio bhaMDiti (Dotti), tato doSi viharaMti, pacchA loo annamannaM bhaNati 1 tasyApi tathaiva gRhNAti / eSa vanaspatikAyiko gataH, idAnIM trasakAyaH paSThaH, tathaivAkhyAnakaM kathayati-yathaika nagaraM paracakreNa ruddhaM, tatra ca bAhirikAyAM mAtakAH, te'bhyantarainiSkAzyante, bahiH paracakreNa gRhyante, pazcAtkenApyanyena bhaNyante- 2 ekatra nagare svayameva rAjA | cauraH purohito bhaNDakaH, tato dvAvapi viharataH, pacAloko'ntho'nya bhaNati dIpa anukrama [14] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~273~
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [134] (43) *% prata sUtrAMka % ||45|| 64-90 % uttarAdhya. jattha rAyA sayaM coro, bhaMDio ya purohio| disaM bhayaha nAyariyA!, jAyaM0 // 134 // parISahA vyAkhyA-yatra rAjA khayaM cauraH-khapuraM muSNAti, bhaNDakazca purohitaH, ato dizaM bhajata nAgarakA ! jAtaM zarabRhaddhRttiH taNato bhayamiti shlokaarthH|| 134 // // 13 // ahavAM egassa dhijjAtiyassa dhUyA, sA ya jovaNatthA, paDirUpadaMsaNijjA, so dhijAtito taM pAsiUNa ajjhovavaSNo, tIse karaNa atIva dubalIbhUto, baMbhaNIe pucchito-NibaMdhe kae, kahiyaM, tAe bhaNNati-mA adhiI karesu, tahA karemi jahA keNai paoeNa saMpattI habati, pacchA dhUyaM bhaNai-amha purvi dAriyaM jakkhA bhuMjaMti, pacchA varassa dijada, to tava kAlapakkhaca uddasIe jakkho ehI, mA taM vimANesu, mA ya tatva tumaM ujjoyaMkAhisi, tIevi jakkhakouhaleNa dIvao sarAveNa Thavito nIto. soya Agato, so taM parimuMjiUNa rati kilaMto pAsutto, ____1 athavA ekasya dhigjAtIyasya duhitA, sA ca yauvanasthA, apratirUpadarzanIyA, sa dhigjAtIyatAM dRSTvA'bhyupapannaH, tasyAH kRte atIva durbalIbhUtaH, brAhmaNyA pRSThaH-nirbandhe kate kadhitaM, tayA bhaNyate-mA'dhRti kArSIH, tathA kariSyAmi yathA kenacirapayojanena saMpattirbhaviSyati, paJcAi hitara bhaNati-asmAkaM pUrva dArikAM yakSA bhusate, pazcAdvarAya dIyate, tatastyAM kRSNapakSacaturdazyAM yakSa eSyati, mA te jAvimasthAH, mA ca tatra tvamudyotaM kArSIH, tathA'pi yakSakautUhalena dIpaH zarAveNa sthagito nItaH, sa cAgataH, sa tAM paribhujya raatrau| chAntaH prasuptaH, dIpa anukrama ACTRONG [94] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~274~
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [135] (43) prata sUtrAMka ||45|| imAe koueNa sarAvaM pheDiyaM, navaraM pecchai piyaraM, tAe nAyaM-jaM hoi taM hou, icchAe bhuMjAmi bhoe, pacchA tAI rahakilaMtAI uggae sUre na paDibujhaMti, pacchA baMbhaNI mAgahiyaM bhaNai-- airuggayae ya sUrie, ceiyathUbhagae ya vaayse| bhittIgayae ya Ayave, sahi ! suhiohujaNo na bujjhi|| vyAkhyA-acirodgatake ca sUrye, ko'bhiprAyaH ?-prathamodite rakhau, caityastUpagate ca yAyase, anenoce vivakhatItsAha, bhittigate cAtape, anena cocatara iti, sakhi ! sukhitohurvAkyAlaGkAre jano'na budhyate' na nidrAM jahAti, anenAtmano duHkhitatvaM prakaTayati, sA hi bhartRvirahaduHkhitA rAtrI na nidrA labdhavatIti mAgadhikArthaH // 135 // pacchA sA tIse dhUyA paDisuNittA paDibhaNati mAgahiyaMtuma eva ya amma he! lave,mA hu vimANaya jakkhamAgayojakkhahaDae hutAyae,anniM dANi vimagga taayyN|| vyAkhyA-tvameva cAmba !-mAtaH he ityAmatraNe 'alApIH uktavatI zikSAsamaye yathA-'mA hutti maiva 'vimANaya'tti ____ 1 anayA kautukena zarAvaM spheTitaM, navaraM pazyati vAtaM, tayA jJAta-badbhavati tadbhavatu, icchayA bhuje bhogAna , pazcAttI ratikAntau 4 ugate sUrye (api) na pratibudhyete, pazcAd brAhmaNI mAgadhikA bhaNati-2 pazcAttasyAH sA duhitA pratibhutya pratibhaNati mAgadhikAm dIpa anukrama [14] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~275~
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [137] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata sUtrAMka // 137 // ||45|| vimaMsthA vimukhaM kRthA yakSamAgataM, yakSAhatako hutti khalu tAtako'nyamidAnIM 'vimArgaya' anveSaya tAtakamiti mAga- parIpahAdhikArthaH // 136 // pacchA sA dhijjAiNI bhaNai dhyayanam navamAsa kucchIi dhAliyA, pAsavaNe pulise ya mhie| dhUyA me gehie haDe, salaNae asalaNae ya me jAyae // 137 // vyAkhyA-nava mAsAn kukSau dhAritA yA, prazravaNaM purISaM ca marditaM yasyA iti gamyate, 'dhUya'tti duhitA ca, gamyamAnatvAttayA, 'me' mama 'gehako' bhartI 'hataH' caurito'to hetoH, zaraNakamazaraNakam , apakAritvAnme jAtamiti hai| mAgadhikArthaH // 137 // ahaMvA egeNa dhijjAieNa talAyaM khaNAviyaM, tattheva pAlIe dese deulamArAmo kato, tatya teNa janno pabattio, chagalakA jattha mArijaMti / annayA kayAi so ghijAito mariUNa chagalako cevAyAo, so ya cittUNa appaNijehiM prattehiM tassa ceva talAe janne mAriNijati, so ya jAIssaro NijamANo appaNijjiyAera 1 pazcAt sA dhigjAtIyA bhaNati-12 adhavaikena dhirajAtIyena taTAkaM khAnitaM, tatraiva pAlyAM deze decakulamArAmaH (ca) kRtaH, tatra tena // 137 // yajJaH pravartitaH, ajA yatra mAryante / anyadA kadAcit sa dhigjAtIyo mRtvA chagalakazcaivAyAtaH, sa ca gRhItvA''tmIyaiH putraiH tasyaiva kA TU taTAke yajJe mArayituM nIvate, sa ca jAtismarI nIyamAna AtmIyayA dIpa anukrama [94] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 276~
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||45|| dIpa anukrama [4] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1] / gAthA ||45|| adhyayanaM [2], Jus Education intimatio bhAMsAe bubuyaha appaNA caiva soyamANo, jahA mama caiva mae pavattiyaM, evaM so vevamANo sAhuNA atisayaNANiNA egeNa dIsati, teNa bhaNiyaM sayameva ya lukkha loviyA, appaNiA ya viyaDDi khANiyA / ovAilao yasi, kiM chelA ! veveti vAsasI ? // 138 // vyAkhyA - svayameva ca - Atmanaiva ca 'rukkha'tti sunlopAdRkSA ropitAH, bhavateti gamyate, AtmIyA ca 'viyahi'tti dezIvacanataH taDAgikA khAnitA, yAcitasya prArthitasya prApterupari devebhyo deyamupayAcitaM tenaiva labdhaH - avasaraH durApatvenopayAcitalabdhaH sa evopayAcitalabdhako'si tvamiti, kiM chagalaka ! 'veveti vAsasi ? - ArasasIti | mAgadhikArthaH // 138 // to so chagalako teNa paDhieNaM tuNDiko Thio, teNa dhijAieNa ciMtiyaM kiMpi pacaiyageNa paDhiyaM, teNa esa tuNDiko Thio, tao so tabassi bhaNati-kiM bhagavaM / esa chagalako tumbhehiM paDhiyamete caiva tuNDiko niryukti: [ 938] 1 bhASayA buvutkaroti Atmanaiva zocana, yathA mamaiva mayA pravartitam evaM sa vepamAnaH sAdhunA atizayajJAninA ekena dRzyate, tena bhaNitaM - 2 tataH sa chagalakaslena paThitena tUSNIkaH sthitaH, tena ghigjAtIyena cintitaM kimapi prabrajitakena paThitaM, tenaiSa tUSNIkaH sthitaH, tataH sa tapasvinaM bhaNati - kiM bhagavan ! eSa chagalako yuSmAbhiH paThitamAtre eva tUSNIkaH Forest Use Only ~277~ www.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||4|| niyukti: [138] (43) prata sUtrAMka ||45|| uttarAdhya. Thio, teNa sAhuNA tassa kahiyaM-jahA esa tumbha piyA, kimabhiNNANaM ?, teNa bhaNiyaM-ahaMpi jANAmi, kiM puNa, parISahA eso kahihii, teNa chagalageNa puvabhave putteNa samaM nihANagaM nihiya, taM gaMtUNa pAehiM khaDakhaDei, eyamabhinnANaM, dhyayanam bRhadvRttiH pacchA teNa muko, sAhusamIve dhammaM souNa bhattaM paJcakkhAeUNa devaloyaM gto| evaM teNa saraNamiti kAuM taDAgArAme // 138 // jaNNo ya pavattio, tameva asaraNaM jAyaM / evaMvidho'tra samavatAra:-evaM tumhaM amhe gayA saraNaM / iha ca pUrvaka manuSyajAtesrasasya smaraNArthamudAharaNatrayamidaM tu tiryagjAteriti bhAvanIyam / so taheva tassa AharaNagANi |cittUNa sigghaM gaMtuM samADhatto paMthe, Navari saMjaI pAsati maMDiyaMTibiDiphiyaM, teNa sA bhaNNai kaDae te kuMDale ya te, aMjiyakkhi ! tilayate ya te / pavayaNassa uDDAhakArie! duTTA sehi ! kato'si AgayA? // 139 // sthitaH, tena sAdhunA tasmai kathitaM-yathaipa taba pitA, kiramijJAnam ?, tena bhaNitam-ahamapi jAnAmi, kiM punareSa kathayiSyati, 4 tena ugalakena pUrvabhave putreNa samaM nidhAnaM nihitaM, tadgatA pAdAbhyAM khaTatkArayati, etadabhijJAna, pazcAt tena muktaH, sAdhusamIpe dharma zrutvA | dabhakta pratyAkhyAya devalokaM gataH / evaM tena zaraNamitikRtyA taTAkArAmo yajJazca pravartitI, ta evAzaraNaM jAtam / evaM yuSmAn vayaM gatAH zaraNaM / sa tathaiva tasyAbharaNAni gRhItvA zIghraM gantuM samArataH pathi, navaraM saMyatI pazyati alaGkAroGkaTA, tena sA bhaNyate dIpa anukrama [94] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 278~
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [139] (43) OM prata sUtrAMka ||45|| vyAkhyA-kaTake ca 'te' tapa kuNDale ca te ajitAkSi / tilakazca 'te' tvayA kRtaH, pravacanasya udvAhakArike! duSTazikSite kuto'sthAgateti mAgadhikArthaH // 139 // darzanaparIkSArthaM ca sAdhvIvikaraNaM / saivamuktA satIdamAha rAIsarisavamittANi, parachiddANi pAsasi / appaNo billamittANi, pAsaMto'vina pAsasi // 14 // PL vyAkhyA--rAjikAsarSapamAtrANi paracchidrANi pazyasyAtmano vilvamAtrANi pazyannapi na pazyasIti zlokA thaiH // 140 // tathAsamaNo'si saMjao asi, baMbhayArI smletthukNcnne| vehAriyavAaoya te, jiTuja! kiM te paDiggahe? 141 byAkhyA-zramaNo'si saMyato'si bahirvRttyA brahmacArI samaloSThakAJcano vihArikavAtakazca te-yathA'haM vaihArika hai ityAdirUpo jyeSThArya ! ki 'te' tava patagrahaka iti zlokArthaH // 141 // evaM tAe uhAhito samANo puNo'vi gacchati, NavaraM pecchati khaMdhAvAramitaM, tassa kira NIvaTTamANo daMDiyasseva sabahutto gato, teNa hasthikhaMdhA oruhittA vaMdito bhaNio ya-bhaya ! aho paramaM maMgalaM nimittaM ca jaM sAhU aja mae diTTho, bhayavaM ! mamANuggahatthaM | 1evaM tayA nirbhasitaH sana punarapi gacchati, navaraM pazyati skandhAvAramAyAnta, tasmAt kila nivartamAno daNDikasyaiva sapakSaM gataH, da tena hastiskandhAdavatIrya vanditaH bhaNitazca-bhagavan ! aho paramaM majalaM nimittaM ca yatsAdhuraya mayA dRSTaH, bhagavan ! mamAnupadArtha dIpa anukrama [94] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 279~
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||45|| niyukti: [141] (43) uttarAdhya. bRhadRttiH prata sUtrAMka // 139 // ||45|| phosuyaesaNijaM imaM moyagAdi saMbalo gheppati, so Nicchai, bhAyaNe AbharaNagANi chUDhANi mA dIsihiti, teNa parISaDAdaMDieNa balA moDiUNa paDiggaho gahio, jAva moyage chuhati tAva pecchai AbharaNayANi, teNa so kharaMTiodhyayanam uvAladdho ya, puNo'vi saMbohio-jahA na jujjara tumhaM evaM vipariNAmo, majjhaM ca aNAgamaNakAraNaM suNesu-saMketadivapemA bisayapasattA'samattakattabA / aNahINamaNuyakajjA narabhavamasuhaM na iMti surA // 1 // pacchA divaM devarUvaM kAUNa pddigto| teNa purSi dasaNaparIsaho nAhiyAsito, pacchA ahiyaasito|| evaM zeSasAdhubhirapi sahanIyo darzanaparIpahaH // ihodAharaNopadarzakatvAt prakRtaniyukteH kathaM sUtrasparzakatvamiti yatkaizciducyate, tadayuktaM, sUtrasUcitArthAbhidhAyitvAt tasyAH, tadabhidhAnasya tattvataH sUtravyAkhyAnarUpatvena sUtrasparzakatvAditi / kiM ca-kAlIpavaMgasaMkAse'ityAdinA kSudAdibhiratyantapIDitasyApi yatparISahaNamuktaM, tatra mandasatvasya kasyacidazraddhAnAt samya-14 kvavicalitamapi sambhavediti tadRDhIkArArtha dRSTAntAbhidhAnamarthataH sUtrasparzakamiti vyaktamevaitat, na ca keSAzci 1 prAsukaiSaNIyamidaM modakAdi zambalo gRhyatA, sa necchati, bhAjane AbharaNAni kSiptAni mA dazA~ti, tena daNDikena balAdAmoTya pratigraho gRhItaH, yAvanmodakAn kSipati tAvatpazyati AbharaNAni, tena sa tiraskRtaH upAlabdhazca, punarapi saMbodhitaH yathA na yujyate / // 139 // | yuSmAkamevaM vipariNAmaH, mama cAnAgamanakAraNaM zRNu--saMkrAntadivyapremANo viSayaprasaktAH asamAptakarttavyAH / anadhInamanujakAryA narabhavamazubhaM nAyAnti murAH // 1 // pazcAdivyaM devarUpaM kRtvA pratigataH / tena pUrva darzanaparISaho nAbhyAsitaH pazcAt abhyAsitaH // dIpa anukrama [14] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~280~
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [2], mUlaM [1] / gAthA ||46|| niyukti: [141] (43) prata sUtrAMka dihodAharaNAnAM niyuktikAlAdarvAkAlabhAvitetyanyokatvamAzaGkanIyaM, sa hi bhagavAMzcaturdazapUrvavit zrutakevalI kAla-18 prayaviSayaM vastu pazyatyeveti kathamanyakRtatvAzaGketi // sampratyadhyayanArthopasaMhAramAha ee parIsahA save, kAsaveNa pveiyaa|je bhikkhU Na vihaNijA, puTTho keNai kaNhui // 46||(suutrm)| IFI vyAkhyA-ete' anantaramupadarzitakharUpAH, 'parIpahAH' kSudAdayaH sarve' dvAviMzatisaMkhyA api na tu kiyanta lAeva 'kAzyapena' zrImanmahAvIreNa 'praveditAH' prarUpitA, 'je'ci yAnuktanyAyena jJAtveti zeSaH, 'mikSuH' yatina caiva 'vihanyeta' parAjIyeta, ko'rthaH -saMyamAtpAtyeta, 'spRSTo' bAdhitaH kenApi prakramAdvAviMzaterekatareNa durjayenApi parISaheNa 'kaNhui'tti kutracit deze kAle vA iti sUtrArthaH // 46 // itiH parisamAptI, bravImIti sudharmakhAmI jambUkhAminamAha / nayAH pUrvavat / iti zrIzAntisUriviracitAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM dvitIyamadhyayanaM samAptamiti // ||46|| %AKAR dIpa anukrama [95] dvitIyamadhyayanaM samAptam // Dinatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 2 parisamAptaM ~ 281~
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [141] (43) prata sUtrAMka ||46|| namaH zrutadevatAyai / uktaM paripahAdhyayanaM, samprati caturaGgIyamArabhyate, assa cAyamabhisambandhaH-dahAnantarAdhyayane parISahasahanamuktaM, taca kimAlambanamurarIkRtya karttavyamiti praznasambhave mAnuSatvAdicaturaGgadurlabhatvaM tadAlamba namanenocyate ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya catvAryanuyogadvArANi vyAvarNanIyAni tAvadyAvannAmanida panno nikSepaH, tatra ca caturaGgIyamiti dvipadaM nAma, atazcatvAro nikSeptavyAH ahaM ca, na caikaM vinA catvAra iseka zAeva tAvanikSepamahatIti manvAna Aha niyuktikRt NAmaMThavaNAdavie mAuyapaya saMgahikae ceva / pajjava bhAve ya tahA sattee ikkagA iMti // 142 // 6 vyAkhyA-ihaikakazabdassaikatra nirdiSTasvApi prakrAntatvena sarvatra sambandhAt, nAmaikakaH sthApanaikako dravyaikakA, 'mA hai uyapaya'tti supo lopAnmAtRkApadaikakA saGgrahaikakA, 'caH' samuccaye, eveti pUraNe, 'pajavati prAgvat paryavaikakA 'bhAve' bhAvakakA, 'caH' pUrvavat , tatheti zeSANAmapi nirUpacaritavRttitayA tulyatvamAha, upasaMhartumAha-'saptaite' anantaroktA ekakA bhavanti, etadvyAkhyA ca dazavakAlikaniyuktAveva niyuktikRtA kRtetyatrodAsitaM, sthAnAzU-10 nyAthai tu taduktameva kizciducyate-tatra nAmaikako yasyaikaka iti nAma, sthApanaikakA pustakAdinyasta ekakAkaH, dranyai-18 kakaH sacittAdinidhA-tatra sacitta ekakaH puruSAdirarthaH, acittaH phalakAdiH, mizro vanAdivibhUSitaH puruSAdireka, & mAtRkApadaikakA 'uppaNNe vA vigame dabA dhuve i vA iti, eSAM mAtRkAvatsakalavAlayamUlatayA'vasthitAnA-12 RECCCCCCCIA dIpa anukrama [95] S wlanniorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 3 "caturaMgiya" Arabhyate ~282~
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [142] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAya. manyataradvivakSitam , akArAdyakSarAtmikAyA vA mAtRkAyA ekataro'kArAdiH, saGghahaikakaH yenaikenApi dhvaninA bahavaH vAcaturaGgIyA saMgRhyante, yathA jAtiprAdhAnye zrIhiriti, paryAyaikakaH zivakAdirekakaH paryAyo, bhAvakakaH audayikAdibhAvA- dhyayanam bRhadvRttiH 18/nAmanyatamo bhAva iti gAthArthaH // 142 // itthamavinAbhAvitA''kSiptamekakaM nikSipya prastutameva catuSkaM // 141 // nikSenumAha daNAmaM ThavaNA davie khitte kAle ya gaNaNa bhAve yAnikkhevo ya cauNhaM gaNaNasaMkhAi ahigaaro||143|| A vyAkhyA-tatra nAmasthApane kSuNNe, 'dravye vicArye sacittAcittamizrANi dravyANi catuHsaGgyatayA vivakSitAni, kSetre' catuHsaGkhyAparicchinnA AkAzapradezA yatra vA catvAro vicAryante, 'kAle ca' catvAraH samayAvalikAdayaH kAlabhedAH yadA vA amI vyAkhyAyante, gaNanAyAM catvAra eko dvau prayazcatvAra ityAdigaNanAntaHpAtino, bhAve ca catvAro mAnuSatvAdayo'bhidhAsyamAnA bhAvAH, eSAM madhye kenAdhikAraH, ucyate, gaNanAsatyayA'dhikAraH, kimukta bhavati ?-gaNanAcaturbhiradhikAraH, taireva vakSyamANAnAmaGgAnAM gaNyamAnatayA teSAmevopayogitvAditi gaathaarthH||143|| idAnImaGganikSepamAha P // 14 // NAmaMgaM ThavaNagaMdavaMgaM ceva hoi bhAvaMgaM / eso khallu aMgassA Nikkhevo cauviho hoi // 144 // dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 283~
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [3], ___ mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [144] (43) prata sUtrAMka ||46|| - vyAkhyA-nAmAkaM sthApanA dravyAGgaM caiva bhavati bhAvAGgam , etat khalu 'aGgassA' iti prAkRtatvAt aGgasya / hai nikSepazcaturvidho bhavatIti gAthAsamAsArthaH // 144 // atra ca nAmasthApane prasiddhatvAdanAztya dravyAjamabhidhitsurAha gaMdhaMgamosahaMgaM majAujasarIrajuddhaMgaM / etto ikvikapi ya NegavihaM hoi NAyatvaM // 145 // vyAkhyA-gandhAnam ' auSadhAnam , 'majAujaMsarIrajuddhaMga'ti bindoralAkSaNikatvAdanazabdasya ca pratyekamabhisambandhAt madyAkramAtodyAnaM zarIrAGgaM yuddhAGgamiti pavidhaM dravyAGgam , 'etto'tti suvyatyayAdeSu-gandhAGgAdiSu 6 madhye ekaikamapi ca anekavidhaM bhavati jJAtavyamiti gAthAkSarArthaH // 145 // bhAvArtha tu vivakSurAcAryoM 'yathoddeza 4 nirdeza' iti nyAyamAzritya gandhAGgaM pratipAdayannAhajamadaggijaDA hareNua sabaraniyaMsaNiyaM sapiNiyaM / rukkhassa ya bAhitayA malliyavAsiya koDI agghaI osIrahariberANaM palaM palaM bhaddadAruNo kriso| sayapuSphANaM bhAgo bhAgo ya tamAlapattassa // 147 // eyaM pahANaM evaM vilevaNaM esa ceva paDavAso / vAsavadattAi kao udayaNamabhidhArayaMtIe // 148 // dIpa anukrama [95] ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 284~
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [146-148] (43) // prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya vyAkhyA-tatra 'jamadagnijaTA' bAlakaH 'hareNukA' priyajuH 'zavaranivasanaka' tamAlapatraM, 'sapiNimaya'ti pinni-pi- caturaGgIyA 18||nikA dhyAmakAkhyaM gandhadravyaM tayA saha sapinnika, vRkSyasya ca vAyA tvak cAturjAtakAcaM pratItaiva 'malliyavAsiya'ti adhyayanam bRhadvatiH malikA jAtistadvAsitamanantaroktadravyajAtaM, cUrNIkRtamiti gamyate, koTim 'aggheI'tti ahati, koTimUlyAibhavati,|| ||14||IPmhaardhtoplkssnnN caitat // 146 // tathA 'osIraM prasiddhaM, 'hIro' vAlakaH, palaM parlemanayoH, tathA 'bhadradAro' 7/devadAroH karSaH, 'sabapuSphArNa'ti vacanavyatyayAt zatapuSpAyA bhAgo, bhAgazca tamAlapatrasya, bhAga iha palikA mAtram // 147 // asa mAhAtmyamAha-etat snAnametadvilepanameSa caiva paTavAsaH 'vAsavadattayA' caNDapradyotaduhitrA 'kRto' vihitaH 'udayanaM' vINAvatsarAjam 'abhidhArayantyA' cetasi bahantyA, janena paracittAkSepakatvamasa mAhA-18 myamuktamiti sUtrArthaH // 148 // auSadhAGgamAhadunni ya rayaNI mAhiMdaphalaM ca tiNNi ya smuusnnNgaaii| sarasaM ca kaNayamUlaM esA udagaDhamA guliaa|| esA u harai kaMDu timiraM avaheDayaM sirorogaM / teijjagacAusthiga mUsagasappAvaraddhaM ca // 150 // 4 // 14 // vyAkhyA-dve rajanyau' piNDadAruharine 'mAhendraphalaM ca' indrayavAH, trINi ca samUSaNaM-trikaTukaM tasvAhAni-17 suNThIpippalImaricadravyANi, 'sarasaM ca' AI 'kanakamUlaM' bilvamUlameSA 'udakASTame'tyudakamaSTamaM vakhAM sA tathA dIpa anukrama RECCCCESS BREKARE [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~285~
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3] mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [149-150] (43) prata sUtrAMka 18 'guTikA' caTikA, asyAH phalamAha-epA tu hanti kaNDaM timiram 'avaheDayanti arddhazirorogaM samastazirovyartha, teijjagacAutthiga'tti sublope tArtIyIkacAturthikI, rUDhyA jvaro, 'mUSakasAparAddham' undarAdidaSTaM, caH samuccaya : * iti gAthAdvayArthaH // 149-150 // madyAGgamAhasolasa dakkhA bhAgA cauro bhAgA ya dhAugIpupphe / ADhagamo uccharase mAgahamANeNa majaMga // 15 // 12 vyAkhyA-SoDaza drAkSA bhAgAzcatvAro bhAgAzca dhAtakIpuSpe' dhAtakIpuSpaviSayAH 'ADhagamotti ApatvAdA'5-13 DhakakaH 'ikSurase' ikSurasaviSaye, ADhakaH iha kena mAnenetyAha-'mAgadhamAnena' do asatI pasatI u' ityAdirUpeNa | 'madyAjhaM' madirAkAraNaM bhavatIti gAthArthaH // 151 / / AtoyAGgamAha ega muguMdA tUraM ega ahimArudAruyaM aggI / egaM sAmalIpuMDaM baddhaM Amelao hoi // 152 // vyAkhyA-'ekamukundA tUryam' iti ekaiva mukundA vAdinavizeSo gambhIrakharatvAdinA tUryakAryakAritvAt tUryam , anenAsyAviziSTamAtodyAGgatvamevAha, kimevaikaiva mukundA tUryam ?, sopaskAratvAbadhaikamabhimArasya vRkSavizeSasya dArukaMkASThamabhimAradArukam 'agniH' vizeSato'gnijanakatvAd, yathA vA 'ekaM zAlmalIpoNDa' zAlmalIpuSpaM baddhamAmoDako : dve asatyau prasRtistu MUSBACHARACT ||46|| dIpa anukrama -1 14 [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~286~
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [152] (43) uttarAdhya. // 14 // prata sUtrAMka ||46|| 4 bhavati, AmoDakaH puSponmizro bAlabandhavizeSaH, sphAratvAdasya, itthaM dRSTAntAbhidhAyitayedaM vyAkhyAyate, prasaGgato cataraDIyA vA'gyajJAmoDakAGgayorapyabhidhAnamiti sUtrArthaH // 152 // zarIrAGgamAha dhyayanam sIsaM uro ya udaraM piTTI bAhA ya dunni UrU. ya / ee khalu aTuMgA aMgovaMgAi sesAI // 153 // vyAkhyA-'zirazca uraH, caH prAgvad , udaraM 'piTitti prAkRtatvAtpRSTha bAhU dvau urU ca etAnyaSTAGgAni, prAgvallianyatyayaH, 'khaluH' avadhAraNe, etAnyevAzAni, ajhopAjhAni 'zeSANi' nakhAdIni, upalakSaNatvAdupAzAni ca karNA-10 dIni, yata uktam-"hoMti uvaMgA kaNNA NAsacchI jaMgha hatya pAyA ya / Naha kesa maMsu aMguli oTThA khalu aMguvaMgAI // 1 // " iti gAthArthaH // 153 // sAmprataM yuddhAGgamAhajANAvaraNapaharaNe juddhe kusalattaNaM ca nII a / dakkhattaM vavasAo sarIramAroggayA ceva // 154 // vyAkhyA-jANAvaraNapaharaNe'tti yAnaM ca-hastyAdi, tatra satyapi na zaknotyabhibhavituM zatrum ata AvaraNaM-kavacAdi, satyapyAvaraNe praharaNaM binA kiM karotIti praharaNaM ca-khagAdi, yAnAvaraNapraharaNAni, yadi yuddhe kuzalatvaM :nAsti kiM yAnAdinA ! iti 'yuddhe' saGgrAme 'kuzalatvaM ca' prAvINyarUpaM, satyapyasminnItiM binA na zatrujayanam 1 bhavantyupAGgAni kau~ nAsA'kSiNI jale hastau pAdau ca / nakhAH kezAH zmazrUNi aGgulaya oSThI salvaGgopAGgAni // 1 // iDara dIpa anukrama [95] // 14 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 287~
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [154] (43) ** prata * sUtrAMka ||46|| * ato 'nItizca' apakramAdilakSaNA, satyAmapi cAsyAM dakSatvAdhIno jayaH tato 'dakSatvam' AzukAritvaM, satyapyassi|nirvyavasAyasya kuto jaya iti 'vyavasAyo' vyApAraH, tatrApi yadi na zarIramahInAjhaM tato na jaya iti zarIramarthAt paripUrNAGga, tatrApyArogyameva jayAyeti 'Aroggaya'tti arogatA, caH samuccaye, evo'vadhAraNe, tataH samuditAnAmevaiSAM yuddhAGgatvamiti sUtrArthaH // 154 // bhAvAGgamAha| bhAvaMgapi ya duvihaM suamaMga ceva nosuyaMgaM ca / suyamaMgaM bArasahA cauvihaM nosuaMgaM ca // 155 // vyAkhyA-bhAvAGgamapi ca dvividha 'suyamaGgaM ceva'tti zrutAGgaM caiva nozrutAca, zrutAGgaM dvAdazadhA-AcArAdi, bhAvAjatA cAsya kSAyopazamikabhAvAntargatatvAt , uktaM-hi-"bhAve khaovasamie duvAlasaMgapi hoi suyaNANaM'ti, caturvidham' catuSprakAraM nozrutAGgaM tu, nozabdasya sarvaniSedhArthatvAt azrutAcaM punaH, makArazca sarvatrAlAkSaNika iti gAthArthaH // 155 // etadevAhamANussaM dhammasuI saddhA tavasaMjamaMmi viriaNc| ee bhAvaMgA khalu dullabhagA huMti saMsAre // 156 // vyAkhyA-'mAnuSyam' manujatvam , asya cAdAvupanyAsa etadbhAva eva zeSAGgabhASAt , 'dharmazrutiH' aItpraNIta1 bhAve kSAyopazamike dvAdazAGgamapi bhavati zrutajJAnamiti * dIpa anukrama * [95] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~288~
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [156] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 144 // prata sUtrAMka 4 ||46|| -0 dharmAkarNanaM, 'zraddhA' dharmakaraNAmilApaH, tapaH-anazanAdiH tatpradhAnaH saMyamaH-paJcAzravaviramaNAdistapaHsaMyamaH, madhya- caturaGgIyA padalopI samAsaH, tapazca saMyamazca tapaHsaMyamamiti samAhAro vA tasmin , 'vIrya ca' vIryAntarAyakSayopazamasamutthA | dhyayanam zaktiH, asya ca dviSThasyApyekatvena vikSitatvAnnoktasaGkhyAvirodhaH, etAni bhAvAGgAni, 'khalu' nizcitam durlabhakAni bhavanti saMsAre, liGgavyatyayazca prAkRtatvAd , etaccAnuktAvapi sarvatra bhAvanIyamiti gAthArthaH // 156 // iha dravyAGgeSu zarIrAcaM bhAvAneSu ca saMyamaH pradhAnamiti tadekArthikAnyAhaaMga dasabhAga bhee avayavA'sagala cuNNa khaMDe a|des paese pave sAha paDala pajavakhile a||157 // dayA ya saMjame lajjA, duguJchA'chalaNA ia / titikkhA ya ahiMsA ya, hiri egaTThiyA payA // 158 // vyAkhyA-ahaM dazabhAgo bhedo'vayavo'sakalasUrNaH khaNDo dezaHpradezaH parva zAkhA paTalaM paryavakhilaM ceti zarIrAga-IXI paryAyA iti vRddhaaH| byAkhyAnikastu avizeSato'mI aGgaparyAyAH, tathA dazabhAga iti dazA bhAga iti ca minnAdeva paryAyAcitsAha / caH samucaye, sUtratvAca supaH kacidazravaNamiti // saMyamaparyAyAnAha-dayA ca saMyamo lajA jugu-IPI psA'chalanA, itizabdaH svarUpaparAmarzakaH paryante yokSyate, titikSA cAhiMsA ca hIzcetsekArthikAni-abhinnAbhidheyAni padAni subantazabdarUpANi, paryAyAbhidhAnaM ca nAnAdezajavineyAnugrahArthamiti gAthAdvayArthaH // 157-158 // // 144 // kSetrAdidurlabhatvopalakSaNaM ceha mAnuSyatvAdidurlabhatvAbhidhAnamityabhiprAyeNAha dIpa anukrama [95] JABERatinintamational wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~289~
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [159] (43) prata sUtrAMka ||46|| mANussa khitta jAI kula rUvArogga AuyaM buddhii| savaNuggaha saddhA saMjamo a logami dulhaaii||159|| / vyAkhyA-'mAnuSyam' manuSyabhAvaH 'kSetram' Arya jAtiH' mAtRsamutthA 'kula' pitRsamuttham 'rUpam ' anyUnAGgatA 'Arogya' rogAbhAvaH 'AyuSyaM' jIvitaM 'buddhiH' paralokapravaNA 'zravaNaM' dharmasambaddham 'avagrahaH' tadavadhAraNam , athavA zravaNAH-tapakhinaH teSAmavagrahaH-mundarA eta ityavadhAraNaM zravaNAvagrahaH, zraddhA saMyamazca prAgvat , etAni loke durlabhAni, prAk caturNA durlabhatvamuktam , iha tu mAnuSatvaM kSetrAdInAmAyuSkaparyantAnAmupalakSaNaM, zravaNaM ca buddhyavagrahayoH, punazca mAnuSatvAdInAmihAbhidhAnaM viziSTakSetrAdiyuktAnAmevaiSAM muktyAtvamiti khyApanArtham , dAcidetatsthAne paThanti "indiyaladdhI nivattaNA ya pajatti niruvahaya khemaM / dhANAroggaM saddhA gAhaga uvaoga aTo ya // 1 // " 'indriyalabdhiH' paJcendriyaprApsiH 'nivarttanA ca' indriyANAmeva niSpAdanA 'paryApsiH' samastaparyA-1 sitA 'Nirubaya'tti nirupahatam , upahaterabhAvAt , sA ca garbhasthasya kujatvAdibhirjAtasya ca bhittyAdibhiH, 'kSemam' dezasausthyam 'bhrANam' subhikSaM vibhayo vA Arogyam nIrogatA 'zraddhA' uktarUpA 'grAhakaH' zikSayitA guruH 'upayogaH' khAdhyAyAdhupayuktatA 'arthaH' dharmaviSayamarthitvam , etAni durlabhAnIti gamyate, iha ca punaH zraddhAgrahaNaM tanmUlatvAdazeSakalyANAnAM tasyA durlabhataratvakhyApanArthamiti gAthArthaH // 159 // yaduktaM-'manuSyAdibhAvAGgAni durlabhAni' iti, tatra mAnuSyAjadurlabhatvasamarthanAya dRSTAntamA(tAnA)ha 2YKARX dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~290~
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. cullaga pAsaga dhanne jUe rayaNe a sumiNa cakke ya / camma juge paramANU dasa dihaMtA maNualaMbhe // 160 // caturaGgIyA bRhadvRttiH ___ vyAkhyA-'collage' paripATIbhojanam , pAzako dhAnya dyUtaM ratvaM ca 'sumiNatti khapnaH cakraM ca carma yugaM paramA- dhyayanam Nurdaza dRSTAntA 'maNuyalambhe'tti bhAvapradhAnatvAnnirdezasya manujatvaprAptAviti gAthAsamAsArthaH // 160 // vyAsArthastu // 145 // vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam | "babhadattassa ego kappaDito ola [ya] ggato bahusu AvaIsu avatyAsu ya sacatya sahAto Asi, so va raja patto, dobArasasaMvaccharito ahiseto, kappaDio tattha alliyAvapi na lahai, tato aNeNa uvAto ciMtito-uvAhaNAu parva-12 gheUNa dhayavAhehi samaM pahAvito, raNNA diho, uiNNeNaM avagUhito, anne bhaNaMti-teNa dArapAla sevamANeNa bAra-14 same saMvacchare rAyA diTTho, tAhe rAyA taM daNaM saMbhaMto, imo so barAto mama suhadukkhasahAyago, ettAhe karemi vitti, tAhe bhaNai-kiM demiti, so'pi bhaNati-dehi karacollae ghare ghare jAva sarvami bharahe NiDhiyaM, tAhe puNo'pi hA 1 brahmadattasyaikaH kArpaTiko'valagako bahISvApatsu avasthAsu ca sarvatra sahAya AsIt , sa ca rAjyaM prAptaH, dvAdazasAMvatsariko'bhiSekaH, kArpaTikastatrAzrayaNamapi na labhate, tato'nenopAyazcintitaH-upAnahaH prabadhya dhvajavAhakaiH samaM pradhAvitaH, rAjJA dRSTaH, avatIrNenAvagUDhaH | 145 // anye bhaNanti-tena dvArapAla sevamAnena dvAdaze varSe rAjA dRSTaH, tadA rAjA taM dRSTvA saMbhrAntaH, ayaM sa varAkaH mama sukhaduHkhasahAyaH, adhunA karomi vRtti, tadA bhaNati-kiM dadAmIti , so'pi bhaNati-dehi karabhojanaM gRhe gRhe yAvatsarvasmin bharate niSThitaM (bhavati), tadA punarapi dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 291~
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3] mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) prata sUtrAMka ||46|| tumha ghare ADhayeUNa bhuMjAmi, rAyA bhaNai-kiM te eeNa, desaM te demi, to suhaM chattacchAyAe hatthikhaMdhavaragato KIhiMDihisi, so bhaNai-kiM mama ehaheNa AuTTeNa ?, tAhe se diNNo colchago. to paDhamadivase rAyANo ghare jimito.15 teNa se juvalayaM dINAro ya diNNo, evaM so parivADIe susajesu rAulesu battIsAe rAyavarasahassesu, tesiM khaddhAra moiyA, tattha ya NayarIe aNegAo kulakoDIo, Nagarassa ceva so kayA aMtaM kAhI?, tAhe gAmesu, tAhe puNo / bhArahavAsassa / avi so vaSeja aMtaM, Na ya mANusattaNAo bhaTTo puNo mANasattarNa lahA // 'pAsagasi cANakassa suvaNNaM Natthi, tAhe keNavi uvAeNa viDhavijA suvaNNaM, tAhe jaMtapAsayA kayA, keI bhaNaMti-varadigNayA, tato ego dukkho puriso sikkhavito, dINArathAlaM bhariyaM, so bhaNai-yadi mamaM koi jiNa / 1 taba gRhAdArabhya bhuje, rAjA bhaNati-kiM te etena ?, deza tubhyaM dadAmi, tataH sukhaM chanacchAyayA havivaraskandhagato hiNDiSyase, sa bhaNati-kiM mamaitAvatA''kuThUna , tadA tasmai dattaM karabhojanaM, tataH prathamadivase rAjJo gRhe jimitaH, tena tasmai yugalaka dattaM dInArazca, evaM sa paripATyA susajeSu rAjakuleSu dvAtriMzati vararAjasahasreSu, tairatizayena bhojitaH, tatra ca nagaryAmanekAH kulakoTyaH, nagarasyaiva sa kadA antaM kariSyati , tadA prAmeSu, tadA punarbharatavarSasya / api sa prajedantaM, na ca mAnuSyASTaH punarmAnuSyaM labhate 1 // pAzakA iti, cANa kyasya suvarNa nAsti, tadA kenApyupAyena arjanIyaM suvarNa, tadA yatrapAzakAH kRtAH, kecidbhaNanti-parabattAH, tata eko dakSaH puruSaH Tra zikSitaH, dInArasthAlaH bhRtaH, sa bhaNati-yadi mAM ko'pi jayati dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~292~
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) vRhabRttiH prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. to thAla gipahau, to aha ahaM jiNAmi to ega dINAraM jiNAmi, tassa icchAe jaMtaM paDati atona tIrada jiNi, caturaGgIyA 18jaha so Na jippai evaM mANusalaMbho'pi / avi NAma so jippeja Na ya mANusAo bhaTTho puNo mANusattaNaM 2 // dhyayanam 'dhaNNe'tti jattiyANi bharahe ghaNNANi tANi sacANi piDiyANi, ettha pattho sarisavANa chUDho, tANi savANi // 14 // ayAliyANi, tatthegA juSaNA therI suppaM gahAya te viNejA, puNo'vi patthaM pUrejjA ?, avi sA divapasAeNa pUreja, na vi mANusattaNaM 3 // 'jUe' jahA egorAyA, tassa sabhA aTThottarakhaMbhasayasanniviTThA, jattha atyANiyaM dei, ekeko ya khaMbho aTThasayaMsito, tassa raNNo putto rajakaMkhI ciMtei-thero rAyA, mAreUNaM rajaM geNhAmi, taM cAmaceNa NAyaM, teNa raNNo siTuM, tao | 1 tadA sthAlaM gRhAtu, atha ahaM jayAmi tadA dInAramekaM jayAmi, tasvecchayA yavaM patati, ato na zakyate jetuM, yathA sa na jIyate evaM mAnuSyalAbho'pi / api nAma sa jIyeta na ca mAnuSyASTaH punarmAnuSyam 2 // dhAnyAnIti, thAvanti bharate dhAnyAni tAni sarvANi piNDitAni, atra prasthaH sarSapANAM nikSiptaH, tAni sarvANi mizritAni, tatraikA vRddhA sthavirA sUrpa gRhItvA tAni pRthakuryAt , punarapi prakhaM pUrayet ?, apiTI sA didhyaprasAdena pUrayet naiva mAnubhyam 3 / / dyUtam-yadhaiko rAjA, tasya sabhA aSTottarastambhazatasanniviSTA, yatra AsthAnikAM karoti, 146 // | ekaikazca stambho'STazAMtrikaH, tasya rAjJaH putro rAjyakADDI cintayati-sthaviro rAjA, mArayitvA rAjyaM gRhAmi, tamAmAtyena jJAtaM, tena rAjJe ziSTaM, tato dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 293~
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) prata sUtrAMka ||46|| rAyo taM putaM bhaNati-amhaMjo Na sahai aNukarma so jUyaM khelai, jo jiNai rajaM se dijai, kaha puNa jiNiyacaM ?, ubhaM ego Ato, avasesA amhaM AyA, jai turma egeNa AeNa aTThasayassa khaMbhArNa ekeka aMsiyaM aTThasayavArA jiNasi to tujjJa raja, avi devayA vibhAsA 4 // / 'rayaNe' jahA ego bANiyo vuho, rayaNANi se atdhi, tattha ya mahe anne vANiyayA koDipaDAgAto unbheti, so| Na unbhaveti, tassa puttehiM there pautthe tANi rayaNANi videsIvaNiyANa hatthe vikIyANi, varaM amhe'vi koDipaDAgAda o umbhaveMtA, te'vi vANiyagA samaMtato paDigayA pArasakUlAINi, thero Agato, suyaM jahA vikkIyANi, te aMbADe i, lahuM rayaNANi ANeha, tAhe te savato hiMDiumADhattA, kiM te sagharayaNANi piMDijA?, avi ya devappabhAveNa'pi ya vibhAsA 5 // / rAjA taM putraM bhaNati-asmAkaM (vaMze) yona sahate anukramaM sa yUtaM krIvati, yo jayati rAjyaM tasmai dIyate, kathaM punarjetavya , sabaikA AyaH avazeSA asmAkaM AyAH, yadi tvamekenAyena aSTazatasya stambhAnAmekaikamanimaSTazatakArAn jayasi tatastava rAjyam / api devatA vibhASA 4 // rAnIti, yathaiko vaNik vRddhaH, ratnAni tasya santi, tatra ca mahe anye vaNija: koTIpatAkA Urdhvayanti, sa northayati, tasya putraiH | sthavire proSite tAni ratnAni videzavANijA haste vikrItAni, baraM vayamapi koTIpatAkA UyayantaH, te'pi vaNijaH samantataH pratigatAH pArasa kUlAdIni, khavira AgataH, zrutaM yathA vikrItAni, tAn tiraskurute laghu ratnAni Anayata, tadA te sarvato hiNDitumArabdhAH, kiM te dAsaratnAni piNDayeyuH api ca devaprabhAveNApi ca vibhASA 5 // dIpa anukrama CRED [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~294~
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 147 // prata sUtrAMka ||46|| 'suviNae'tti eroNa kappaDieNa suviNate caMdo gilito, kappaDiyANa ya kahiyaM, te bhaNaMti-saMpuNNacaMdamaMDalasa- caturaGgIyA dhyayanam risaM poliyaM lahesi, laddhA dharachAiNiyAe, aNNeNAvi diTTho, so pahAUNa pupphaphalANi gahAya suSiNayapADhayassa kahei, teNa bhaNiya-rAyA bhavissasi / io ya sattame divase tattha rAyA mato aputto, so ya nidhiNNo acchai8 jAva Aso ahivAsito Agato, teNa taM daNaM hisiyaM payakSiNIkato ya, tao ya vilaio pahe, evaM so rAyA jAto / tAhe so kappaDio suNei, jahA teNavi diTTho eriso suviNato, so AesaphaleNa kira rAyA hai jAto, so ciMtei-pacAmi jattha goraso, taM pibettA suyAmi, jAva puNo'vi taM sumiNaM pecchAmi, avi puNo so pecchejjA Na mANusAto 6 // 1 vana iti, ekena kATikena svapne candro gilitaH, kArpaTikebhyazca kathitaM, te bhaNanti-saMpUrNacandramaNDalasadRzIM polikA lAsyase, labdhA gRhacchAdanikayA, anyenApi dRSTaH, sa sAtvA puSpaphalAni gRhItvA svapnapAThakAya kathayati, tena bhaNitaM-rAjA bhaviSyasi / itazca saptame divase tatra rAjA mRto'putraH, sa ca nirviNastiSThati yAvadazvo'dhivAsita AgataH, tena taM dRSTvA heSitaM pradakSiNIkRtazca, 147 // tatazca vilagitaH pRSThe, evaM sa rAjA jAtaH / tadA sa kArpaTikaH zRNoti, yathA tenApi dRSTa IdRzaH svapaH, sa Adezaphalena kila rAjA hai jAtaH, sa cintayati-vrajAmi yatra gorasam , tat pItvA svapi mi, yAvatpunarapi svapnaM taM pazyAmi, api punaH sa pazyet na mAnuSAm 6 // dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~295~
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], 'cakke'ti dAraM, iMdapuraM nAma nagaraM, iMdadatto nAma rAyA, tassa daTThAyaM varANaM devI bAvIsaM puttA, anne bhaNati - ekAe caiva devIe puttA, rAiNo pANasamA, annA ekA amacadhUbA, sA paraM pariNateNa diTThiliyA, annayA kayAti riuNhAyA samANI acchada, rAyaNA diTThA, kassa esatti, tehiM bhaNiyaM tumha devI esA, tAhe so tAe samaM ekaratiM vasito, sA ya riuNhAyA, tIse ganbho laggo, sA ya jamaceNa bhaNiliyA - jayA tume ganbho Aito hoi tathA mamaM sAhejasa, tAhe tassa kahiyaM, divaso muhutto jaM ca rAeNa ullavio sAyaMkAro, teNa taM pattae lihiyaM, so sAraveda, NavaNhaM mAsANaM dArato jAto, tassa dAsaceDANi taddivasaM jAyANi, taMjahA-aggiyato pavaito bahuliyA sAgaro ya, teNa sahajAyagANi, teNa kalAiriyassa uvaNIto, teNa lehAiyAto gaNiyappahANAto kalAo gAhi ratnamation 1 cakramiti dvAram indrapuraM nAma nagaram indradatto nAma rAjA, tasyeSTAnAM varANAM devInAM dvAviMzatiH putrAH, anye bhaNantiekasyA eka devyAH putrAH, rAjJaH prANasamAH, anyaikA'mAtyaduhitA, sA paraM pariNayatA dRSTA, anyadA kadAcitunAtA satI tiSThati, rAjJA dRSTA, kasyepeti, tairbhaNitaM - taba devyeSA, tadA sa tayA samamekarAtramuSitaH, sA ca RtukhAtA, tasyA garbho lamaH, sA cAmAtyena bhaNitA''sIt yadA tava garbha utpanno bhavati, tadA mAM kathayeH, tadA tasmai kathitaM divaso muhUrttazca yaca rAjJA''laptaH satyaGkAraH, tena sat patrake likhitaM, sa gopayati, navasu mAseSu dArako jAtaH, tasya dAsaceTAstaddivase jAtAH, tadyathA-agnikaH parvato bAhulaH sAgarakha, tena sahajAtAH, tena kalAcAryAyopanItaH, tena lekhAdikA gaNitapradhAnAH kakhA grAhitaH, niryukti: [160] For Fans Only ~ 296 ~ yog muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) caturaGgIyA dhyayanam prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. to, jAhe tAo gAheti AyariyA tAhe tANi kahiti viullati ya, purvaparicaraNa tANi roliMti, teNa tANi ceva haNa gaNiyANi, gahiyAto klaato| te anne bAbIsaM kumArA gAhijaMtA AyariyaM piTuMti, avayaNANi ya bhaNaMti, vRhAtta / jati so Airito piTeti tAhe gaMtUNa mAUNaM sAhiti, tAhe tAo AyariyaM khisaMti-kIsa ANasi ?, kiM sul||18|| bhANi puttajammANi ?, ato te Na sikkhiyaa| ioya mahurAe jiyasanU rAyA, tassa suyA nibbuInAma dAriyA, sA| raNo alaMkiyA uvaNIyA, rAyA bhaNai-jo te royai bhattAro, totAe NAyaM-jo sUro vIro vikato so mama bhattAro hoi, so puNa rajaM dijA, tAhe sA balaM vAhaNaM gahAya gayA iMdapuraM nayaraM, tassa iMdadattassa rapaNo baDhe puttA, iMdadatto tuTTo ciMtei-NUNaM annahito rAIhi laTThayaro, AgayA, tato teNa UsiyapaDAyaM nayaraM kAriyaM, tattha egami 1 yadA tAn grAhayati AcAryastadA te karpayanti vyAkulayanti ca, pUrvaparicayena te luThanti, tena te naiva gaNitAH, (na) gRhItAH kalAH / te'nye dvAviMzatiH kumArA prAmamANA AcArya piTTayanti, avacanAni ca bhaNanti, yadi sa AcAryaH piTTayati tadA gatvA mAtRbhyaH || kathayanti, tadA tA AcArya khisanti-kathamAhaMsi ?, kiM putrajanmAni sulabhAni !, ataste na zikSitAH / itazca mathurAyAM jitazatrU rAjA, tasya sutA nitinAnI dArikA, sA rAjJo'laGkatopanItA, rAjA bhaNati-yastubhyaM rocate (sa) bhartA, tatastayA jJApitaM-yaH zUro vIro vikrAntaH sa mama bhartI bhavati, sa punA rAjyaM dadyAt , tadA sA balaM bAhanaM (ca) gRhItvA gatA indrapura nagaraM, tasyendradattasya rAjJo bahavaH putrAH, indradattastuSTazcintayati-nUnamanyebhyo rAjabhyo laSTataraH, AgatA, tatastenorichUtapatAkaM nagara kAritaM / tatraikasmi dIpa anukrama 148 // [95] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 297~
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], Jan Education intimational akkhe aTu cakANi, tesiM purao ThiyA ghIuliyA, sA acchimi vidhiyacA, tabhI iMdadatto rAyA saMnaddho niggao saha puttehiM, sAthi kaNNA savAlaMkAravibhUsiyA egaMmi pAse accha, so raMgo rAyANo te ya daMDabhaDabhoiyA jAriso dovaIe, tattha raNNo jeTTaputto sirimAlI nAma kumAro, so bhaNio-putta ! esA dAriyA rajaM ca gheta, ato vidhehi putaliyaMti, tAhe so akayakaraNo tassa samUhassa majjhe dhaNuM ceva gihiu~ na taraha, kahavi NeNa gahiyaM, teNa jao bacAu tao vathau ti muko saro, so cakke abhiDiUNa bhaggo, evaM kassati evaM aragaM bolINo kassati doNNi, annesiM bAhireNa caiva NI, tAhe rAyA addhitiM pakato - aho ! ahaM eehiM gharisitotti, tato amaceNa bhaNito kIsa adhidaM karesi ?, rAyA bhaNai-eehiM ahaM appahANo kato, amayo bhaNai-atthi anno tumha putto mama dhUyAe 1. akSe'STa cakrANi, teSAM purataH sthitA zAlabhaJjikA, sA akSNi vaidhavyA, tata indradatto rAjA sannaddho nirgataH saha putraiH sA'pi kanyA sarvAlaGkAravibhUSitA ekasmin pArzve tiSThati sa rano rAjAnaH te ca daNDabhaTabhojikA yAdRzo draupadyAH, tatra rAjJo jyeSThaputraH zrImAlI nAma kumAraH, sa bhaNita: --- putra ! epA dArikA rAjyaM ca prahitavyam, ato vidhya putalikAmiti, tadA so'kRtakaraNastasya samUhasya madhye dhanureva mahItuM na zaknoti, kathamapi anena gRhItaM, tena yato brajatu tato vrajatviti muktaH zaraH, sa cakre AsphAlya bhagnaH, evaM kasyacit ekamarakaM vyatikrAntaH kasyaciTThI, anyeSAM bAhya eva nireti, tadA rAjA'pUrti pragataH aho ahametaiH gharSita iti, tato'mAtyena bhaNita:kathamadhRtiM karoSi ?, rAjA bhaNati - etairahaM apradhAnaH kRtaH, amAtyo bhaNati -- asti anyastava putro mama duhitu Forest Use Only niryukti: [160] ~298~ ww muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) sandra prata sUtrAMka ||46|| %A % uttarAdhyataNato, suriMdadatto nAma, so samattho vidhiuM, abhiNNANANi ya se kahiyANi, karhi !, so darasito, tato rAiNA caturaGgIyA bRhadvRttiH avagRhito bhaNNati-juttaM taba aTTha rahacake bhettUNa puttaliya aJchimi vidhetA rajaM sukalattaM nivvuI dAriyaM saMpAvittae. dhyayanam tao kumAro jahA ANavehitti bhaNiUNa ThANaM ThAiUNaM ghaNuM geNhati, tANivi dAsaruvANi cAuhisiM ThiyANi // 14 // roDaMti, anne ya ubhayapAsiM gahiyakhaggA do jaNA, jai kahavi lakkhassa cukai tato sIsaM chiMdeyacaMti, so'pi ujjhAto pAse Thito bhayaM deha-mArijasi jai cukasi, te bAbIsaMpi kumArA mA eso vidhissaitti te visesaluMThaNANi vigyANi kareMti, tao tANi cattAri te ya do purise bAvIsaM ca kumAre agaNito tANaM aTTaha~ rahaca-18 kANaM aMtaraM jANiUNa taMmi lakkhe niruddhAe diTThIe annaM mayaM akuNamANeNa sA dhIuliyA vAme aJchimi viddhA, 1. stanayaH surendradatto nAma, sa samartho vyaddham , abhijJAnAni ca tasmai kavitAni, ka', sa darzitaH, tato rAjJA'vagUDho bhaNyate-- | yuktaM tavASTa rathacakrANi bhittvA puttalikAmakSNi viddhA rAjyaM sukalatraM nirvRti dArikA saMprAptuM, tataH kumAro yathA''jJApayatIti bhaNitvA sthAnaM sthitvA dhanuhAti, te'pi dAsAzcatasRSu dikSu sthitA vighnaM kurvanti, anyau cobhayapArzvayoH gRhItakhako dvau janau, yadi kathamapi lakSAt svalati tataH zIrSa chettavyamiti, so'pyupAdhyAyaH pArthe sthito bhayaM dadAti-mArayiSyase yadi skhalasi, te dvAviMzatirapi kumArA mA eSa // 149 // vyatsyatIti te vizeSaluNThanAni vijJAna (ca) kurvanti, tataste catvAraH tau ca dvau puruSau dvAviMzatiM ca kumArAnagaNayan teSAmaSTAnAM rathaca|kANAmantaraM jJAtvA tasmin lakSa niruddhayA dRSTyA anyat mataM (manaH) akurvatA sA puttalikA bAme'Ni viddhA, % % dIpa anukrama [95] 4560% muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~299~
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) prata sUtrAMka ||46|| to logeNa okkiTikalaNAyakalayalommisso sAhukkAro kato, jahA taM cakkaM dukkhaM bhettuM evaM mANussattarNati // - 'camme'tti ego daho joyaNasayasahassavicchinno cammAvaNaddho, ega se majjhe chiI, jattha kacchabhassa gIvA mAyai, tattha kacchabho vAsasae gae gIvaM pasArei, teNa kahavi gIvA pasAriyA, jAva teNa chiDDeNa gIvA niggayA, teNa joisa diheM komuIe pupphaphalANi ya, so gato, sayaNijagANaM dAemi, ANittA sahao ghulati, Navi pecchati, avi so mANusAto 8 // 'juge'tti purvate hoja jurga avarate tassa hoja samilA u| jugachiDaMmi paveso iya saMsaio maNuyalaMbho // 1 // 1 tato lokenotkRSTikalanAdakalakalonminaH sAdhukAraH kRtaH / yathA taccakraM duHkhaM bhettumevaM mAnuSatvamiti 7 // carmeti, eko do yojanazatasahasravistIrNazcIvanaddhaH, ekaM tasya madhye chidraM, yatra kacchapastha grIvA mAti, tatra kacchapo varSazate gate prIvA prasArayati, tena kathamapi grIvA prasAritA, yAvattena chidreNa zrIvA nirgatA, tena jyotirdaSTaM kaumudyAM puSpaphalAni ca, sa gataH, khajanAn darzayAmi, AnIya sarvato bhrAmyati, naiva prekSate, api sa mAnuSAt 8 // yugamiti, pUrvAnte bhaved yugamaparAnte tasya bhavet samilA tu / yugacchidre praveza iti saMzayito bhAnuruyalAbhaH // 1 // dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~300~
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhyahi samilA panbhaTThA sAgarasalile aNorapAraMmi / pavisejA jugachiDaM kahavi bhamaMtI bhamaMtammi // 2 // sA caMDavA- caturaGgIyA yapIIpaNoliyA api labheja jugchiddN| Na ya mANusAu bhaTTho jIvo paDimANusaM lahai ||3||iti gAthAbhyo dhyayanam bRhaddhRttiH jugodAharaNamavaseyam // // 150 // 18| iyANi paramANU, jahA ego khaMbho mahappamANo, so deveNa cuNNeUNaM avibhAgimANi khaMDANi kAUNa Nali yAe pakkhitto, pacchA maMdaracUliyAe ThAUNa phUmito, tANi NaTThANi, asthi ko'vi ?, tehiM ceSa puggalehiM tameva || khaMbhaM Nivattejja ? No iNamaDhe samaTe, esa abhAvo, evaM bhaTTho mANusAto Na puNo / ahavA sabhA aNegakhaMbhasayasaMniviTThA, sA kAlaMtareNa jhAmiyA paDiyA, atthi puNa ko'pi ?, tehiM ceva poggalehiM karejA, Notti, evaM mANussaMga dulabhaM // laddhe'vi mAnuSyatve zrutirapi durlabheti darzayannAha 1 yatra (di) samilA prabhraSTA sAgarasalile'narvApAre / pravizeyugacchidraM kathamapi bhrAmyati bhrAmyantI // 2 / / sA caNDavAtavIcipraNoditA'pi labheta yugacchindram / na ca mAnuSAddhaSTo jIvaH pratimAnuSaM labhate // 3 // idAnIM paramANu:-yathaikA stambho mahApramANaH, sa* devena cUrNayitvA avibhAgAn khaNDAna kRtvA nalikAyAM prakSiptaH, paJcAnmandaracUlikAyAM sthitvA phUlataH, te naSTAH, asti ko'pi // 150 // tAreva pulastameva stambha nirvatayet , na eSo'rthaH samarthaH, epo'bhAvaH, evaM bhraSTo mAnuSAnna punaH / athavA sabhA anekasambhazatasami viSTA, sA kAlAntare dhmAtA patitA (ca), asti punaH ko'pi ?, taireva pudralaiH kuryAt ? neti, evaM mAnuSaM durlabhaM / / labdhe'pi dIpa anukrama [95] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 301~
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [160R-161] (43) prata sUtrAMka ||46|| Alassa moha'vannA thaMbhA kohA pamAya kivinnttaa| bhaya sogA annANA vakkheva kuUhalA rmnnaa||160|| eehiM kAraNehiM labhrUNa sudullahapi mANussaM |n lahai suI hiari saMsAruttAriNiM jIvo // 161 // vyAkhyA-AlasyAt' anudyamakharUpAt, na dharmAcAryasakAzaM gacchati na zRNoti ca iti sarvatra zeSaH, 'mohAt' gRhakarttavyatAjanitavaicityAtmakAt heyopAdeyavivekAbhAvAtmakADhA, 'avajJAto yathA kimamI muNDazramaNA jAna|nti ? iti, 'avarNAdvA' sAdhvazlAghAtmakAt yathA'mI maladigdhadehAH sakalasaMskArarahitAH prAkRtaprAyavayasa ityA-2 |dirUpAt , 'stambhAt' jAtyAdisamutthAdahakArAt kathamahaM prakRSTatarajAtirenamupasappomItyAdirUpAt , 'krodhAd' aprItirUpAt AcAryAdiviSayAt , mahAmohopahato hi kazcidAcAryAdibhyo'pi kupyati, 'pramAdAt' nidrAdirUpAt , kadhiddhi nidrAdipramatta evA''ste, 'kRpaNatvAt' dravyanyayAsahiSNutvalakSaNAt , yadyahamamISAmanti ke gamiSyA-|| myavazyaMbhAvI dravyavyaya iti varaM dUrata eSAM parihAra iti, 'bhayAt' kadAcinnarakAdivedanAzravaNotpannasAdhvasAt , niHsattvo hi narakAdibhayamAvedayantItyamI iti bhayAnna punaH zrotumicchati, 'zokAd' iSTaviyogotthaduHkhAt , kazciddhi priyapraNayinImaraNAdau zocannevAste, 'ajJAnAt' miyAjJAnAt-'na mAMsabhakSaNe doSo, na maye na ca maithune' ityAdirUpAt, 'byAkSepAdU' idamidAnI kRtyamidaM ca idAnImiti baTukRtyavyAkulatAtmakAt , 'kutUhalAdU' indrajA dIpa anukrama %A4% 2OMkAra [95] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita............AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | mUla saMpAdane atra mudraNa azuddhitvAt niyukti-krama "160" dvIvArAn likhitaM ~302~
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| __ niyukti: [160R-161] (43) caturaGgIyA // 15 // prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. lAyavalokanagocarAt , 'ramaNAt' kurkuTAdikrIDAtmakAt, kacitsupo'zravaNaM prAgvat, prakrAntArthanigamanAyAha 'ebhiH'anantaroktakharUpaiH 'kAraNaiH' AlasyAdihetubhiH 'ladaNa sudullahaMpi' ti apebhinnakramatvAlandhyA'pi 'sudurlabham' dhyayanam bRhadRttiH atizayadurApaM 'mAnuSyaM' manujatvaM 'na labhate' na prApnoti zruti' dharmAkarNanAtmikA, kIdRzIm !-'hitakarIm' | dAiha paratra ca tadhyapathyavidhAyinIm , ata eva saMsArAduttArayati-muktiprApakatvena nistArayati iti saMsArottAraNI|| tAM 'jIva' jantuH iti gAthArthaH // 160-161 // itthaM dharmazrutidurlabhatvamabhidhAya tallAbhe'pi zraddhAdurlabhatvamAhamicchAdiTTI jIvo uvaiTuM pavayaNaM na sahai / saddahai asabbhAvaM uvaiTuM vA aNuvaiTuM // 162 // sammadiTThI jIvo uvaiTuM pavayaNaM tu saddahai / saddahai asabbhAvaM aNabhogA guruniogA vA // 163|| hA vyAkhyA-mithyA iti-viparItA dRSTi:-buddhiraspeti mithyASTiH, jIvaH 'upadiSTaM' gurubhirAkhyAtaM 'pravaca nam AgamaM 'na zraddhatte' idamitthamiti na pratipadyate, kadAcittadviparItamapi na zraddadhAtItyAha-'zraddhatte' tatheti pratipadyate, kiM tadityAha-avidyamAnAH santaH-paramArthasanto bhAvA-jIvAdayo'bhidheyabhUtA yasmin tadasadbhAvam , |sarvavyApyAdirUpAtmAdipratipAdakaM kupravacanamiti gamyate, 'upadiSTaM pareNa kathitaM, vAzabdasya bhinnakramatyAt // 15 // anupadiSTaM vA-khayamabhyUhitamiti gAthArthaH // 162 // itthaM zraddhAdurlabhatvamabhidhAya sAmprataM labdhAyA apyupaghAtasambhavamAha-saMma' gAhA, tathA samyak iti-prazaMsArtho'pi nipAtaH, yadvA samaJcati-jIvAdInavaiparItyenAva AASPARSEX dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~303~
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1... ] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], Jus Education intam gacchati iti samyak tathA dRSTiH asyeti samyayadRSTiH jIva upadiSTaM pravacanaM, tuzabdo midhyAdRSTitaH samyagadRSTervizeSamAha, 'zraddhate' niHzaGkaM pratipadyate, tatkimasau pravacanameva zraddhatte ityAha-zraddhatte 'asadbhAvam' uktasvarUpam 'anAbhogAt' ajJAnAt, tathA 'guravaH' dharmAcAryAsteSAM niyogaH-vyApAraNaM guruniyogastasmAdvA, kazviddhi samyagRSTirvizeSato jIvAdikharUpAnavagamAd gurupratyayAccAtattvamapi tattvamiti pratipadyate / tadevaM prathamagAthayA mithyAtva hetukatvamazraddhAnasyoktam, dvitIyagAthathA punastadabhAve'pyanA bhogaguruniyogahetukatvaM, tathA ca mithyAtvAditaddhetUnAM vyApitvAda zraddhAnabhUyastvena zraddhAnadurlabhatoktA bhavatIti gAthAdvayaparamArthaH // 163 // nanu kimevaMvidhA api kecidayanta sRjanaH sambhaveyuH 1 ye khayamAgamAnusArimatayo'pi gurUpadezato'nyathApi pratipadyeran, evametat, tathAhi - jamAliprabhRtInAM nihnavAnAM ziSyAstadbhaktiyuktatayA khayamAgamAnusArimatayo'pi gurupratyayAdviparItamartha pratipannAH, uktaM hi "tae NaM tassa jamAlissa aNagArassa evamAikkhamANassa evaM bhAsatassa evaM paNNavemANassa evaM paruvemANassa atthi egayayA samaNA NiggaMdhA eyamahaM sahahaMti pattiyaMti royaMti" ityAdi / ke punaramI asadbhAvaM pratipannA ityAha niryuktiH [162-163] 1 tatastasya jamAleranagArasya evamAkhyAyata evaM bhASamANasya evaM prajJApayata evaM prarUpayataH santyeke zramaNA nirmanthAH (ye) enamarthaM ati pratiyanti rocante / For Fans Only ~304~ www.jacibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [164] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. bahurayapaesaavattasamuccha dugatigaabaddhigA ceva / eesiM niggamaNaM tucchAmi ahANupuvIe // 16 // caturaGgIyA bRhaddhatiH vyAkhyA-vyAkhyAnato vizeSapratipattiH' iti nyAyAt bahuSu-kriyAniSpattiviSayasamayeSu ratAH, ko'rthaH ?- dhyayanam bahuSu eva samayeSu kriyAniSpattirityasadbhAva pratipannAH 1, 'paesi' ci sUcakatvAdasya antyapradezajIvavAdinaH antya // 15 // eva pradezo jIva ityabhyupagatAH 2, avyaktAH-'satyA satyabhAme tivat avyaktavAdinaH, na atra vyaktyA yati-|| syamayatirvA ityAdirUpatayA vastu vijJAtuM zakyaM, tataH sarvamavyaktameveti pratijJAvantaH 3, 'samuccha' ti sUtra-|| tvAt sAmucchedAH, tatra samiti-sAmastyena niranvayAt uditi-Urca kSaNAdupari bhavanAt chedo-nAzaH samucche dastaM vidanti tattvadhiyA sAmucchedAH, eSAM dvandve bahuratapradezAvyaktasAmucchedAH, dvikaM-kriyAviSayamekasamayama-13 dAnubhUyamAnamiha gRhyate, tatpratijJAtAro'pyupacArAt dvikAH, evaM trika-jIvAjIyanojIvarAzivayaM tadabhyupagantA ro'pi tathaiva trikAH, baddhaM-jIvapradezairanyo'nyAvibhAgena saMpRktaM na baddham-avaddham , arthAtkarma, tadabhyupagamavipayameSAmastIti avaddhikAH, eSAM dvandve vikatrikAvaddhikAH, caH samuccaye, eveti pUraNe / atra kaH kasya ziSya ityAzaGkA'pohAthametannirgamAbhidhitsayA sambandhamAha-eesiM' eteSAmanantaramupadarzitAnAM, nirgamana-yasya yt||15|| utpattiH tadAtmakaM 'vakSyAmi' paribhASiSye, 'artha'tyAnantarye 'AnupUrvyA krameNeti gAthArthaH // 164 // pratijJAtamevAha dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~305~
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [165-166] (43) FACTSCA prata sUtrAMka ||46|| bahuraya jamAlipabhavA jIvapaesA ya tiisguttaao| avvattA''sADhAo sAmuccheyA''samittAo // 165 // gaMgAe dokiriyA chalugA terAsiANa uppattI / therA ya guTumAhila puTumabaddhaM parUviti // 166 // 2 Fol vyAkhyA-'bahuratAH' uktarUpAH, jamAleH prabhavaH-etattIrthApekSayA prathamataH upalabdhireSAM, na punaH sarvathotpattidaraca, prAgapyevaMvidhAbhidhAyisambhayAt , te amI jamAliprabhavAH, 'jIvapaesA ya' ti prastAvAtpradeza ityantyapradezo jIvo yeSAM te pradezajIvAH, prAkRtatvAca vyatyayaH, te ca tiSyaguptAt, 'avyaktAH' avyaktavAdinaH ASADhAt, sAmucchedA azvamitrAt, 'gaGgAt' iti gaGgAcAryAt, dve kriye badanti dvekriyAH, 'chaluga' ti SaTpadArthapraNayanAdulUka gotratvAca paDulUkastasmAt , tribhI rAzibhirdIvyanti-jigISantIti trairAzikAsteSAmutpattiH, 'sthavirAzca' sthirIda karaNakAriNaH 'gohAmAhila'tti goSThamAhilAH 'spRSTam' kakSukavat chusam 'abaddham' na kSIranIravadanyo'nyAnugataM, karmeti gamyate, 'parUpayanti' prajJApayanti, tatkAlApekSayA laT, bahuvacanaM ca pUjyatvAt , taca sthaviratvaM ca pUrvaparyAyApekSayA, anena ca goSThamAhilAdabaddhikAnAmutpattirityuktaM bhavati iti gAthAdvayArthaH // 165-166 // yathA bahuratA jamAliprabhavAH tathA cAhajiTTA sudaMsaNa jamAli aNuja sAvatthi tiNdugujaanne|pNc sayA ya sahassaM DhaMkeNa jamAli muttUNaM // 167 // vyAkhyA-akSarArthaH sugamaH, navaram , 'aNujatti anvdyaanggii||167|| bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam 34- % dIpa anukrama [95] % % % muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~306~
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3] mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) - - uttarAdhya. bRhadvRttiH // 15 // prata sUtrAMka ||46|| teNaM' kAleNaM teNaM samaeNaM kuMDapuraM nayaraM, tattha sAmissa jehA bhagiNI sudaMsaNA nAma, tIe putto jamAlI, socaturaGgIyA sAmissa mUle pabaio paMcahiM saehiM samaM, tassa ya bhajA sAmiNo dhUyA aNujaMgInAmA bIyaM NAma piyadaMsaNA, dhyayanam sAvi tamaNu pacatiyA sahassaparivArA, tahA bhANiyaI jahA paNNattIe, ekArasa aMgA ahIyA, sAmiNA aNu-II paNAto sAvasthi gato paMcasayaparivAro, tattha yatiMdagujANe kohage cetite samosaDho, tattha se aMtatedi rogo kA uppaNNo, Na tarai vaiTTato acchiuM, tAhe so samaNe bhaNai-mama sejAsaMthAragaM kareha, tehiM kAumAraddho, puNo |x/ adharo bhaNati-kato ? kajati ?, te bhaNaMti-na kao, ajavi kajati, tAhe tassa ciMtA jAyA-jaNNaM samaNe| bhagavaM. Aikkhati 'calamANe calie udIrijamANe udIrie jAva nijarijamANe nijiNNe' taM ca micchA, | 1 tasmin kAle tasmin samaye kuNDapuraM nagara, tatra svAmino jyeSThA bhaginI sudarzanA nAma, tasyAH putro jamAliH, sa svAmino mUle prabajitaH paJcabhiH zataiH samaM, tasya ca bhAryA svAmino duhitA'navadyAGgInAmrI dvitIyaM nAma priyadarzanA, sA'pi tamanu prabajitA sahasraparivArA, tathA bhaNitavyaM yathA prAptI, ekAdazAGgAnyadhItAni, khAminA'nujJAtaH zrAvastIM gataH paJcazataparIvAraH, tatra ca vindukodyAne koSTake caitve samavasRtaH, tatra tasya antaprAntai roga utpannaH, na zaknoti upaviSTaH sthAtuM, tadA sa zramaNAma bhaNati-mama zayyAsaMstArakaM kuruta, taiH N // 15 // kartumArabdhaH, punaradhIro bhaNati-kRtaH ? kriyate, te bhaNanti-na kRtaH, adyApi kriyate, tadA tasya cintA jAtA-yat amaNo bhagavAn AlyAti-calat calitamudIryamANamudIrNa yAvanirjIryamANaM nirjINa, tacca mithyA, dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~307~
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) prata sUtrAMka ||46|| * ima parakyameva dIsati-sejAsaMthArae kajamANe akaDe, saMtharijamANe asaMtharie, jamhA NaM evaM tamhA calaNamANe'dhi acalie udIrijamANevi aNudIrie NijarijamANevi aNijiNNe, evaM saMpeheha, evaM saMpehitA niggaMthe sahAve, siddAvittA evaM bayAsI-jaNaM samaNe bhagavaM mahAvIre evamAikkhai-calamANe calie, udIrijamANe udIrie, jAva NijarijamANe Nijarie, taM gaM micchA, imaM pacakkhameva dIsai-sijjAsaMthArae kajjamANe akaDe, jAva tamhA jANaM aNijipaNe / tae NaM jamAlissa evamAikkhamANassa atdhegatiyA jiggaMthA eyamaTuM saddati, atyegaiyA no mati .je sahahaMti te NaM jamAliM ceva aNagAraM uvasaMpajjittA the viharaMti, tatra ye na zraddadhati te evamAhuH-bhaga-18 can ! bhavato'yamAzayaH-yathA ghaTaH paTo naiva, paTo vA na ghaTo ythaa| kriyamANaM kRtaM naiva, kRtaM na kriyamANakam // 1 // prayogatha-yau nizcitabhedI na tayorekyaM, yathA ghaTapaTayoH, nizcitabhede ca kRtakriyamAyake, atra cAsiddho hetuH,12 1 idaM pratyakSameva dRzyate zayyAsaMstArakaH kriyamANo'kRtaH, saMstIryamANo'saMstINA, yasmAdevaM tasmAt calapi acalitamudIryamANamapi anudIrNa niryimANamapyanirjINam , evaM saMprekSate (vicArayati ), evaM saMprekSya nirdhanyAm zabdayati, zabdayitvA ekmavAdItyadU zramaNo bhagavAna mahAvIra evamAkhyAti-calat calitamudIryamANamudIrNa gAvat niryamANaM nirjIrNa, tat mithyA, idaM pratyakSameva / dRzyate--zayyAsaMstArakaH kriyamANo'kRtaH, yAkttasmAt anirNim / taso jamAlerevamAkhyAyata: satyekakA nirmanthA enamartha bharapati, santyekakA na ayati, ye adhati te jamAlimevAnamAramupasampaca viharanti, * * dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 308~
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) prata sUtrAMka ||46|| sattarAdhya. tathAhi-kRtakriyamANake kimekAntena nizcitabhede 1 atha kathaJcid, yadyekAntena tatkiM tadaikye sato'pi karaNapra- caturaGgIcA bRhadvRttiH saGgataH 1 uta kriyAnuparamaprApte 2 rAhokhit prathamAdisamayeSvapi kAryopalambhaprasakte 3 ratha kriyAvaiphalyA''paditito 4 dIrghakriyAkAladarzanAnupapattervA 51, tatra na tAvatsato'pi karaNaprasaGgata iti yuktam , asatkaraNe hi . // 15 // khapuSpAdereva karaNamApadyata iti kathaJcitsata eva karaNamasmAbhirabhyupagataM, na cAbhyupagatArthasya prasaanaM yujyate 1, nApi kriyAnuparamaprAptaH, yata iha kriyA kimekaviSayA bhinnaviSayA bA?, yadyeka viSayA na kazciddoSaH, tatra hi yadi da kRtaM kriyamANamucyate tadA tanmatena niSpannameva kRtamiti tasyApi kriyamANatayA kriyAnuparamaprApsilakSaNo dossH| sthAt , na tu kriyamANaM kRtamityuktI, tatra kriyA''vezasamaya eva kRtatvAbhidhAnAt , uktaM hi-"kriyAkAlaniSThA-1 SkAlayorakya"miti, athevamapi kRtakriyamANayoraikye kRtasya sattvAt sato'pi karaNe tadavasthaH prasaGgaH, tadasat, x pUrva hi labdhasattAkasya kriyAyAmayaM prasaGgaH syAt , na tu kriyAsamakAlasattAvAsI, atha bhinnaviSayA kriyA tadA |siddhasAdhanaM, pratisamayamanyAnyakAraNatayA bastuno'bhyupagamena bhinnaviSayakriyAnuparamasyAsmAkaM siddhatvAt 2, atha prathamAdisamayeSvapi kAryopalambhaprasakteriti pakSaH, kriyamANasya hi kRtatve prathamAdisamayeSyapi savAdupalambha:2 prasajyata iti, tadapi na, tadA hi zivakAdInAmeva kriyamANatA, te copalabhyante eva, uktaM ca-"annArambhe annaM 1 anyArambhe'nyat kathaM dRzyatAM yathA ghaTaH paTArambhe zivakAdayo na kumbhaH kathaM zyatAM sa tavaddhAyAm // 1 // dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~309~
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) prata sUtrAMka ||46|| kaha dIsau ? jaha ghaDo paDArambhe / sikkAdato Na kumbho kaha dIsau so tadaddhAe // 1 // " ghaTagatAbhilApatayA ci mUDhaH zivakAdikaraNe'pi ghaTamahaM karomIti manyate, tathA cAha-"paIsamayakajjakoDIniravekkho ghaDagayAbhilAta so'si / paisamayakajakAlaM thUlamai ghaDaM milAesi // 1 // " 3, nApi kriyAvaphalyA''pattito, yataH prAgeva prApta-14 sattAkassa karaNe kriyAvaiphalyaM syAt, na tu kriyamANakRtatve, tatra hi kriyamANaM kriyApekSamiti tasyAH sAphalyameva, anekAntavAdinAM ca kenacidrUpeNa prArU sattve'pi rUpAntareNa karaNaM na dopAya 4, dIkriyAkAladarzanAnupapa-18 rityapi na yuktaM, yataH zivakAyuttarottarapariNAmavizeSaviSaya eva dIrgha kriyAkAlopalambho na tu ghaTakriyAviSayaH, uktaM hi- "paIsamauppaNNANaM paropparavilakSaNANa subahaNaM / dIho kiriyAkAlo jai dIsai kiMtha kuMbhassa? // 1 // " 5 / atha kathaJcinizcitabhede kRtakriyamANe, tattIrthakaduktameva, nizcayavyavahArAnugatatvAt tahacasaH, tatra ca nizcayanayA''zrayeNa kRtakriyamANayorabhedo, yaduktam-"kriyamANaM kRtaM dagdhaM, dadyamAnaM sthitaM gatam / tiSThacca gamyamAnaM ca, niSThitatvAt pratikSaNam // 1 // " vyavahAranayamatena tu nAnAtvamapyanayoH, tathA ca kriyamANaM 1 pratisamayakAryakoTInirapekSo ghaTagavAmilApo'si / pratisamayakAryakAlaM sthUlamatirghaTaM melayasi (paTe gRhNAsi ) // 11 // 2 pratisamayohai panAnA parasparavilakSaNAnAM subahUnAm / dIrghaH kriyAkAlo yadi dRzyate kimaya kumbhasya // 1 // dIpa anukrama [95] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~310~
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhyakRtameva, kRtaM tu svAskriyamANaM kriyAzasamaye, kriyoparame punarakriyamANamiti ukta, ca-teNehaM kajamANaM niyameNa caturaGgIyA kayaM kayaM tu bhavaNija / kiJcidiha kajamANaM ubaravakiriyaM va hojAhi // 1 // kizca bhavato matiH-kriyA- dhyayanam bRhadvRttiH tyasamaya evAbhimatakAryabhavanaM, tatrApi prathamasamayAdArabhya kAryasa kiyatyapi niSpattireSTavyA, anyathA katha-18 // 155 // makasmAdantyasamaye sA bhaved ?, uktaM ca-Adyatantupraveze ca, notaM kizcidyadA paTe / anyatantupraveze ca, notaM sthAna paTodayaH // 1 // tasmAdAdyadvitIyA''ditantuyogAtpratikSaNam / kizcitkiJcidutaM tasya, yadutaM tadutaM nanu // 2 // " iha prayogaH-yadyasyAH kriyAyAH Adhasamaye na bhavati tattasyA antyasamaye'pi na bhAvi, yathA ghaTakriyA-2 disamaye'bhavanpaTaH, na bhavati ca kRtakriyamANayorbhede kriyAdisamaye kAryam , anyathA ghaTAntyasamaye'pi paTotpattiH sthAt , evaM ca-'yathA vRkSo dhavatheti, na viruddhaM miyo dvayam / kriyamANaM kRtaM ceti, na viruddhaM tathobhayam / // 1 // prayogavanyayenAvinAbhUtaM na tattata ekAntena bhidyate, yathA vRkSatvAddhavatvaM, kRtatvAvinAbhUtaM ca kriyamANatvamiti / sakalalokaprasiddhatvAca ghaTapaTayoH tadAzrayeNaivamuktaM saMstArakAdAvapi yojyaM, tat pratipadyakha bhagavan ! 'calamANe calie' ityAdi tIrthakRddhaco'tyantamavitathamiti / sa caivamucyamAno'pi na pratipannavAn , tatazca- 155 // 1 teneha kriyamANaM niyamena kRtaM kRtaM tu bhajanIyam / kizcidiha kriyamANamuparatakriyaM vA bhavet // 1 // dIpa anukrama CRG [95] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~311~
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) prata sUtrAMka ||46|| jAheNa dvAti tAhe te NiggaMthA jamAlissa aMtiAto jahA paNNattIe jAva sAmi upasaMpajjittA NaM vihrNti| sA'pi ya NaM piyadasaNA Dhakassa kumbhakArassa ghare ThiyA, sA AgayA cedayanaMdiyA tAhe pacaMdiyA, taMpi paNNave. 4sAvi vippaDivaNNA tassa nehANurAgeNa, pacchA AgayA ajANaM parikahei, taM ca DhaMka bhaNati, so jANai-jahA| esA vippaDivanA nAhacateNaM, tAdhe so bhaNati-ahaM Na yANAmi evaM visesayaraM, evaM tIse annayA kayAi sajjhAyaporisiM kareMtIe teNaM bhAyaNANi uccattaMteNaM tato hutto iMgAlo chUDho, jahA tIse saMghADI egadesaMmi dahA, sA bhaNai-imA aja! saMghADI dahA, tAhe so bhaNati-tumbhe ceva paNNaveha-jaha ujjhamANamaDajhaM, keNa tujhaM saMghADI|| dahA , jato ujusuyaNayamayAto vIrajirNidavayaNAcalaMbINaM jujeja ijjhamANaM DajhaM pornu Na tujhaMti, tato tahatti|4 1 yadA na tiSThati tadA te nirmanyA jamAlerantikAt yathA prajJaptI yAvat svAminamupasaMpaya viharanti / sA'pi ca priyadarzanA Dhakasya 4 kumbhakArasya gRhe sthitA, sA AgavA caityamandikA vadA pravandikA, tAmapi prajJApayati, sA'pi vipratipannA tasya snehAnurAgeNa, pazcAdAgatA AryAbhyaH parikathayati, taM ca dakSaM bhaNati, sa jAnAti-yathaiSA vipratipannA nAthatvena, tadA sa bhaNati-ahaM na jAnAmi enaM vizeghavyatikaram , evaM tasyA anyadA kadAcit svAdhyAyapauruSI kurvanyAsana bhAjanAnyudartayatA tataH sakAzAt aGgAraH kSiptaH, yathA tasyAH saMghATI ekadeze dagdhA, sA bhaNati-iyamArya! saMghATI dagdhA, tadA sa bhaNati-yUyameva prajJApayata-atha dayamAnamadagdhaM, kena yudhmAkaM saMghATI / dagdhA, yata jusUtranavamatAt vIrajinendravacanAvalambinA yujyeta dayamAnaM dugdhaM vaktuM na yuSmAkamiti, tatastatheti dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~312~
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. paDisuNeti, icchAmo ajo! samma paDicoyaNA, tAhe sA gaMtUNa jamAliM paNNaveti, so jAhe Na giNhati, tAhe saha- caturAyA messaparivArA sAmi upasaMpajittA NaM vihrh| imo'pi tato lahuMceva gato caMpaM NayariM, sAmissa adUrasAmaMte ThibAdhyayanam sAmi bhaNati-jahA NaM devANuppiyANaM bahave aMtevAsI samaNA NiggaMthA chaumatthA bhavittA chaumatthAvakamaNeNaM // 15 // avakaMtA, No khalu ahaM tahA chaumattho bhavittA chaumatthAvakamaNeNaM avakate, ahaM NaM uppaNNaNANadasaNadhare arahA | |jiNe kevalI bhavittA kevaliavakamaNeNaM avakate, tae NaM bhagavaM goyamo jamAliM evaM bayAsI-No khalu jamAlI! kev-hai| zalissa NANe vA daMsaNe vA selesiyA bhasi vA jAva karhisi Avarijada vA nivArijati bA, jadi NaM tuma jamAlI! uppaNNaNANadasaNadhare to NaM imAI do vAgaraNaI vAgarehi-sAsae loe ? asAsae?, sAsae jIve asAsae ?, tae NaM 1 pratizRNoti, icchAma Arya ! samyak praticodanA, tadA sA gatvA jamAli prajJApayati, sa yadA na gRhNAti tathA sahasaparivArA khAminamupasaMpadya viharati / ayamapi tato lamveva gatazcampA nagarI, svAmino'dUrasamIpe khitvA svAminaM bhaNati-yathA devAnupriyANAM bahvo'ntevAsinaH zramaNA nirmanthAH chapAthA bhUtvA chadmasthAvakramaNenAvakrAntAH, no khalvahaM tathA udyastho bhUtvA chadmasthAvakramaNenAvakAntaH, ahamutpannajJAnadarzanadharo'ni jinaH kevalI bhUkhA phevalyavakramaNenAvakrAntaH, tato bhagavAn gautamo jamAlibhevamavAdI-no khalu jamAle !|4| // 15 // kevalino jJAnaM vA darzanaM vA zaile (na) vA stambhe (na)vA yAvatkacidapi Atriyate vA nivAryate vA, yadi jamAle ! tvamutpannajJAnadarzanadharastadA ime dve vyAkaraNe vyAkuru-zAzvato loko'zAzvataH ?, zAzvato jIvo'zAzvataH 1, tataH dIpa anukrama [95] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~313~
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) prata sUtrAMka ||46|| se jamAlI bhagavayA goyameNaM evaM butte samANe saMkie kaMkhie jAva No saMcAeti bhagavato goyamassa kiMcivi. pamokkhamakkhAittaetti tusiNIe saMcihati, jamAlitti samaNe bhagavaM mahAvIre jamAli evaM bayAsI-asthi NaM jamAlI! mama bahave aMtevAsI chaumatthA jeNaM pahU evaM vAgaraNaM vAgarittae, jahA NaM ahaM, no ceva NaM eyappayAra bhAsaM bhAsittae, jahA NaM tumaM, sAsae loe jamAlI!, janna kayAi NAsIna kayAi Na bhavai na kayAi na bhvissi| bhuvaM ca bhavai bhavissai ya dhuve jAva Nice, asAsae loe jamAlI!, jaMNaM ussappiNI bhavittA osappiNI bhavai / mAosappiNI bhavittA ussappiNI bhavai, sAsae jIve jamAlI!, jaMNa kayAi nAsI jAva Nice, asAsae, japaNaM ratite bhavittA tirikkhajoNie bhavati. tirikkhajoNie bhavittA maNusse bhavati, maNusse bhavittA joNIe deve 1 sa jamAlibhaMgavatA gautamenaivamuktaH san zazitaH kADino yAvanna zakroti bhagavato gautamasya kizcidapi pramokSamAkhyAtumiti / tUSNIkaH satiSThate, jamAle ! iti zramaNo bhagavAna mahAvIro jamAlimevamavAdI-santi jamAle ! mama bahavo'ntevAsinazchadAsthA ye prabhava etamyAkaraNaM vyAkartuM, yathA'haM, no caiva etatprakArAM bhASAM bhApituM, yathA tvaM, zAzvato loko jamAle !, yat na kadAcinnAsIt na kadAcinna 4 bhavati na kadAcinna bhaviSyati, babhUva ca bhavati bhaviSyati ca dhuvo vAvannityA, azAzvato loko jamAle!, yat utsarpiNI bhUtvA avasarpiNI bhavati avasarpiNI bhUtvA utsarpiNI bhavati, zAzvatto jIvo jamAle !, yat na kadAcinnAsIt yAvannityaH, azAzvato, yat nairaviko bhUtvA || tiryagyoniko bhavati, tiryamyoniko bhUtvA manuSyo bhavati, manuSyo bhUtvA yonyA ko RRC dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~314~
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [167] (43) uttarAdhya bRhadRttiH // 157 // prata sUtrAMka ||46|| bhavati, tate NaM se jamAlI sAmissa evaM AikkhamANassa eyamaTuM No saddahati, asahate sAmissa aMtiyAtozacaturaGgIyA avakamati, avakamettA bahUrhi asambhAvubhAvaNAhiM micchattAbhiNivesehi ya appANaM ca paraM ca tadubhayaM ca buggAhemANekdhyayanam uppAemANe bahUI vAsAI sAmaNNapariyAyaM pAuNati, bahuhiM chahamAdIhiM bhAveti, bhAvitA addhamAsiyAe saMlehaNAe appANaM jhosei, jhosittA tIsaM bhattAI aNasaNayAe chedeti, chedittA tassa ThANassa aNAloiyapaDikato kAlamAse kAlaM kicA laMtae kappe terasasAgarovamadvitikemu devesu devakibdhisesu devesu devatAe ubavaNe / evaM |jahA paNNattIe, jAva aMtaM kAhiti / eyAe diTTIe bahue jIve rayA teNa bahurayatti bhaNNati, ahavA bahusu samayesu / kajasiddhiM paDuba rayA-sattA bahurayA iti / yathA jIvapradezAstiSyaguptAt tathA''ha 1 bhavati, tataH sa jamAliH khAmina evamAkhyAyatta enamartha na addhatte, azraddadhana svAmino'ntikAt apakrAmyati, apampa bahubhirasadbhAvodbhAvanAbhirmithyAtvAbhinivezaivAtmAnaM ca paraM ca tadubhayaM ca vyudAhayan vyutpAdayan pani varSANi bhAmaNyaparyAyaM pAla-1 yati, bahubhiH SaSpASThamAdibhirbhAvayati, bhAvayitvA ardhamAsikyA saMlekhanayA AtmAnaM kSapayati, kSapayitvA viMzataM bhaktAni anazanitayA hAchedayati, chittvA tasya sthAnasya anAlocitApratikrAntaH kAlamAse kAlaM kRtvA lAntake kalpe trayodazasAgaropamasthitikeSu deveSu devaki-1 [vikeSu deveSu devatayotpannaH / evaM yathA prajJaptI yAvadanta kariSyati / etasyAM dRSTau bahavo jIvA ratAstena bahurata iti bhaNyate, athavA bahupu samayeSu kAryasiddhiM pratItya ratAH-saktA bahuratA iti / SAEXSASAKSCR dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~315~
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [168] (43) prata sUtrAMka CRECIRCROSSESS ||46|| rAyagihe guNasilae vasu caudasapuvi tiisguttaao| AmalakappA nayari mittasirI kUrapiMDAdi // 16 // vyAkhyA-akSarArthaH kSuNNo // 168 // bhAvA'rthastu sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam bIto sAmiNo solasavAsAtiM upADiyaNANassa to uppaNNo / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM rAyagihe guNasile cetie vasU NAma bhagavaMto AyariyA cohassapuSI samosaDhA, tassa sIso tIsagutto NAma, so AyappayAyapuce ima AlAyagaM ajjhAei-'ege bhaMte ! jIvapaese jIvetti vattavaM siyA ,No iNamaTe samaTTe, evaM do jIvappaesA tipiNa saMkhejA asaMkhejA vA jAva egapaesUNe'vi ya NaM jIve No jIvetti battavaM siyA, jamhA kasiNe paDipuNNalogAgA-1 sappaesasamatallappaese jIvetti vattava'mityAdi, ettha so vipaDivano, jadi save jIvappaesA egappaesahINA jIvanavaesaM Na lahaMti to NaM so ceca ege jIvappaese jIvatti, tadbhAvabhAyitvAt jIvavavaesassatti, sa caivaM viSadamAnaH 1 dvitIyaH svAmina utpATitajJAnAt SoDazavarSANi sadotpannaH / tasiman kAle tasmina samaye rAjagRhe guNazIle caiye basavo nAma | bhagavanta AcAryAzcaturdazapUrSiNa: sabhavamRtAH, teSAM ziSyastiSyagupto nAma, sa AtmapravAdapUrva imamAlApakamadhyeti 'eko bhadanta ! jIvapradezo jIva iti vaktavyaM syAt ?, naiSo'rthaH samarthaH, evaM dvau jIvapradezau trayaH saMkhyeyA asaMkhyeyA vA, yAvadekapradezono'pi ca jIyo no jIva | iti vaktavyaM sthAna , yasmAt kRtsnaH pratipUrNalokAkAzapradezasamatulyapradezo jIva iti vaktavyamityAdi, atra sa vipratipannaH, yadi sarve |jIvapradezA ekapradezahInA jIvanyapadezaM na labhante tadA sa caiva eko jIvapradezo jIva iti, jIvavyapadezasveti dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~316~
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [168] (43) prata sUtrAMka // 46|| uttarAdhya. sthavirairabhANi-bhadra ! bhavato'yamAzayaH-yathA saMsthAna evAsti, ghaTastena tadAtmakaH / tadantyadeza evAsti, jIvastena // tadAtmakaH // 1 // prayogazca-yasminneva sati yadbhavati tattadAtmakaM, yathA saMsthAna eva sati bhavan ghaTastadAtmakaH, caturaGgIyA ma dhyayanam antyadeza eva ca sati bhavatyAtmA, atrAsiddho hetuH, tathAhi-kadhamAtmano'ntyapradeze eva sati bhAvaH ?, atha shessprde||15|| zeSu satsu apyasI nAstIti, tatkimasya zeSapradezAnAM ca kazcidvizeSo'sti na vA 1, nAsti cekiMna zeSapradezabhAve 'pyasya sadbhAvaH, athAsti cet , sa kiM pUraNatva 1 mupakAritva 2 mAgamAbhihitatvaM 3vA?, yadi pUraNatvaM tatkiM vastuto| vivakSAto vA ?, vastutazcetkimasyaiva pUraNatvaM ? na zeSapradezAnAm / athAsyaiva antyatvAd , antyatvamapyAtmapradezApekSaM dAtadavaSTadhAkAzapradezApekSaM vA', na tAvadAtmapradezApekSam, AtmapradezAnAM kathaJcitpAthovadAvattemAnatvenAnavasthitA-18 nAmayamantyo'nantyazcAyamiti vibhAgAbhAvAt , ye punaraSTau sthirAH te madhyavartina eva, nApi tadavaSTabdhAkAzapradezApekSaM, jAtapAmazeSadikSu paryantasambhavenaikasyaivAntyatvAbhAvAt , dezAntarasaMcAre cAnavasthitatvAt, na ca vastuto'ntyasyaiva pUraNatvaM, dvitIyAdInAmapi pUraNavAd, anyathA tathA tathA vyapadezAnapapatteH, vivakSAto'pi na, yato'sau khasyAzeSapuruSANAM vA ?, yadyazeSapuruSANAM neya niyatA, na hi.sarva eva bhavadabhimatamekaM pUraNamAcakSate, nApi khasya, yato'syA api kuto||158|| sAniyatatvam ?, athAntyatvAd etadapi kuto niyatam ?, 'ege bhante ! jIvappaese jIvatti vattavaM siyA ! ityAdinirUpa-12 4ANAyAM paryantabhavanAt , tanniyamo'pi kuto?, vivakSAniyamAt , evaM sati cakrakAkhyo doSaH, tathAhi-vivakSAnaiyasya-ra dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~317~
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [168] (43) prata sUtrAMka 2 % ||46|| mantsatvAt , tannaiyatvaM ca nirUpaNAyAM paryantabhavanAt , tanniyamo'pi vivakSAniyamAditi, evaM sati cakravat punaH punarAvarttate iti, yadi ca pUraNatvamantyasya vizeSaH tadA taccheSapradezApekSamevetyantyAvinAbhAvitve tadapinAbhAbitvamapi / balAdApatatIti sakalapradezAvinAbhAvitvAttadvAtmakatvasiddhiH, nApyupakAritvaM vizeSaH, yatastadanyeSAmapi kathaM na ?, kimAtmapradezA eva na te , yadvA''tmapradezatve'pyekakA iti, na tAvadAdyaH pakSaH, azeSANAmAtmapradezatvena vAdinativAdinoriSTatvAt , athAtmapradezatve'pyekakA iti, ekatvaM tvanmatAntyapradezasahAyakAbhAvAt parasparasAhAyakavirahato vA', yadi tvanmatAntyapradezasahAyakAbhAvAt zeSapradezAnAmanupakAritvaM, tvanmatasyAntyasyApi tatsAhAyakA sattvAt tadastu, yuktaM ca bahUnAmupakAritvam , ekasya tu tadabhAvo, yaduktam-"jutto ya taduvayAro desUNe Na u paesa-1 kAmettami / jaha taMtUNami paDe paDovayAro na taMtuMmi // 1 // " nApi parasparasahAyakAsaccAt , yatasta kiM tvatkalpitAntyapradezato nyUnatve tadabhAve vA ?, yadi nyUnatye tatkiM zaktito'vagAhanAto vA!,na tAvacchaktitaH, ekapaTatantUnAmivaikAtmapradezAnAM tamyUnatvAyogAt, nApyavagAhanAtaH, sarveSAmapyamISAmekaikAkAzapradezAvagAhitvena tulyatvAt , tadabhAvapakSe cAntyapradezasyeva zeSapradezAnAmapyAtmopakAritvaM siddhameva, AgamAbhihitatvaM ca vizeSakamucyamAnaM tadanyatAmeva sUcayati, yataH sphuTamevAgamavacanaM "kasiNe paDipuNNe logAgAsapaesatullapaese jIvatti battayaM siya" tti, tatazca1 yuktazca tadupadhAro dezone na tu pradezamAtre / yathA tantUne paTe paTopacAro na tantau // 1 // dIpa anukrama %-8 [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~318~
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [168] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. 1 bhavansarvakhadezeSu, paTo yadvattadAtmakaH / bhavansarvakhadezeSu, tadvadAtmA tadAtmakaH // 1 // prayogazca-yo yAvatkhapradezA- caturaGgIyA bRhadvRttiH 6 vinAbhAvI sa tadAtmako, yathA ghaTaH, sakalakhapradezAvinAbhAvI ca jIva iti, evaM ca prajJApyamAno'pi jAhe nA dhyayanam ThAi, tAhe se kAussaggo kato, evaM so bahUhiM asambhAvabhAvaNAhiM micchattAbhiNivesehi ya appANaM paraM ubhayaM // 159 // ca buggAhemANo gato AmalakappaM nayariM, tattha aMbasAlavaNe Thito, tasya mittasirInAma samaNobAsato, tappamuhA gAhamANa |ya aNNe'vi NiggayA AgayA sAhuNoti, so'pi jANati-jahA ee NiNhagatti, pacchA so paNNaveti, so'vi jANati, tathAvi mAihANeNaM gato dhamma suNati, so te Na viroheti paNNavehAmi NaM, evaM so kamma paDicchaMto jAva tassa saMkhaDI viulA vicchiNNA jAyA, tAhe te nimaMtiyA, tunbhe ceva mama ghare pAdAdyAkramaNaM kareha, evaM te AgayA, tAhe tassa NiviTThassa taM viulaM khajayaM NINiyaM, tAhe so ekekAto khaMDaM khaMDaM ca deti, kUrassa 1 yadA na tiSThati, tadA tasya kAyotsargaH kRtaH, evaM sa bahubhirasadbhAvabhAvanAbhirmidhyAtvAbhinivezaizcAtmAnaM paramubhayaM ca myubAhayana gata AmalakarapA nagarI, tatrAprazAlabane khitaH, tatra mitrazrInAma zramaNopAsakA, tatpramukhAzcAnye'pi nirgatA AgatAH sAdhava iti, so'pi jAnAti- yathA ete nihavA iti, pacAsa prajJApayati, so'pi AnAti, tathApi mAtRsthAnena (mAyayA) gato dharma zRNoti, sa tAna na viro-IM||15|| 8 dhayati prajJApayiSyAmi etAn , evaM sa karma pratIcchan yAvattasya saMkhaNDI vipulA vistIrNA jAtA, tadA te nimazritAH, yUyameva mama gRhe * pAdAvadhAraNaM kuruta, evaM te AgatAH, tadA tebhyo niviSTebhyaH tadvipulaM khAdyamAnItaM, tadA sa ekaikasmAt khaNDaM khaNDaM ca dadAti, kUrasya kkc * dIpa anukrama ** [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 319~
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1] mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [168] (43) prata sUtrAMka ||46|| ISIkusaNassa vatthassa, te jANaMti-esa pacchA puNo dAhiti, pacchA pAesu paDito, sayaNaM ca bhaNati-paMdeha, sAhU paDilAbhiyA, aho ahaM dhanno ! jaM tumbhe mamaM va gharamAgayA, tAhe bhaNati-kiha dharisiyA ? amhe, tAhe soma bhaNati-pANu tumbhaM siddhaMto pajaMtavayavamettato'vayavI, yadi saccamiNaM to kA vihaMsaNA ? micchamiharA u, tumbhe mae sasiddhateNa paDilAbhiyA, jadi gavari vaddhamANasAmissa taNaeNa siddhateNa to paDilAmi, ettha saMbuddhA, icchAmo ajjo ! saMmaM paDicoyaNA, tAhe pacchA sAvaraNa paDilAbhiyA, micchAdukaDaM ca NaM kayaM, evaM te save saMbohiyA AloiyapaDikaMtA viharaMti // yathA avyaktA ASADhAttathA''hasiyaviyapolAsADhe joge tadivasahiyayasUle ya / sohammi naliNagumme rAyagihe puri ya balabhadde 169/4 ___ vyAkhyA-akSarArthaH sugamaH // 169 / bhAvArthastu sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam 1 sUpasya vastrasya, te jAnanti-eSa pazcAt punaspati, pazcAt pAdayoH patitaH, svajanaM ca bhaNati-vandadhvaM, sAdhavaH pratilambhitAH, aho ahaM dhanyo yayUyaM mamaiva gRhamAgatAH, tathA bhaNanti-kiM dharSitA vayaM , tadA sa bhaNati-nanu yuSmAkaM siddhAntaH paryantAvayavamAtro'vayavI, yadi satyamidaM tadA kA vidharSaNA ?, midhyAduSkRtamitarathA tu, yUyaM mayA khasiddhAntena pravilambhitAH, yadi navaraM vardhamAnakhAminaH satkena siddhAntena tadA (yuSmAn) pratilambhavAmi, atra saMbuddhAH, icchAma Arya! samyak praticodanA, tadA pazcAt zrAvakeNa pratilambhitAH, mithyAduSkRtaM ca kRtam, evaM te sarve saMdodhitA AlocitapratikrAntA viharanti / dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~320~
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [169] (43) KER // 16 // prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. | teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM samaNassa bhagavato do bAsasayANi coisuttarANi siddhiM gayassa, tato tatito uppnno| caturaGgIyA seyaviyA NayarI, polAsaM ujjANaM, tattha ajjAsADhA NAma AyariyA vAyaNAyariyA ya, tersi ca bahave sIsA AgA- dhyayanam bRhadvRttiH DhajogapaDivannayA ajjhAyaMti, tersi ratiM visUiyA jAyA, NiruddhA vAeNa, Na de(ce)va koi ubaDhavito jAva kAla gayA, sohamme NaliNigumme vimANe ubavaNNA, ohi pauMjaMti, jAva pecchaMti taM sarIragaM, te ya sAhuNo AgADhajogapaDivaNNagA, ee'viNa jANaMti, tAhe taM ceva sarIraM aNupaviTTho, pacchA uTThaventi, rattiyaM pakareha, evaM teNaY tesiM divappabhAveNaM lahuM va samANiya, pacchA NipphaNNesu tesu bhaNaMti-khamaha bhaMte ! jamettha mae asaMjaeNa vaMdAbiyA, aI amugadivasaM kAlagatilato, evaM so khAmettA gato, te'vi taM sarIragaM chaddeUNa ime eyArUve abhtthie| | 1 tasmin kAle tasmin samaye zramaNAdbhagavataH ve varSazate caturdazottare siddhiM gatAt , tadA tRtIya utpannaH / zvetAmbI nagarI, polAsamu cAna, tatra AryApADhA nAma AcAryA vAcanAcAryAzva, teSAM ca bahavaH ziSyA AgADhayogapratipannA adhIyante, teSAM rAtrI visUcikA jAtA, di nirutA (niruddhaceSTA) bAtena, naiva ko'pyusthApitaH yAvatkAlagatAH, saudharme nalinIgulme vimAne utpannAH, avadhi prayujamti, yAvatprekSante taccharIraka, tAMzca sAdhUna AgADhayogapratipannAna , ete'pi na jAnanti, tadA tadeva zarIramanupraviSTAH, pazcAdutthApayanti, vairAtrikaM prakuruta, // 16 // evaM tena teSAM divyaprabhAveNa ladhveva samApitaM, pazcAt niSpanneSu veSu bhaNanti-amavaM bhagavantaH ! badatra mayA'saMyatena vandanaM dApitAH, aha|| mamukasmin dine kAlagataH (AsIt ), evaM sa kSagayitvA gataH, te'pi kacchIrakaM tyaktvA imAn etadrapAna abhyarthivAna (saMkalpAna ) dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~321~
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [169] (43) prata - sUtrAMka %95 ||46|| savevi paDivannA-eciraM kAlaM asaMjato vaMdiotti, tAhe azvattabhAvaM bhAti, jahA sarva avattaM bhaNejAha, saMjato'vi vA devo'vi vA, mA musAvAo bhavejjA asaMjayavaMdaNaM ca, jahA tuma mamaM Na pattiyasi, jaha saMjato Na || vA, tumaMpi evaM bhANiyaco, evaM saMjatI devI vA, evaM vibhAsA / evaM te asambhAveNaM appANaM paraM ubhayaM ca buggA-4 hemANA viharaMti / anuzAsitumArabdhAzca sthaviraiH-yathA devAnAMpriyA / idaM yuSmAkamAkUrta-yasmAnna zakyate kA, kicijjJAnena nizcayaH / tasmAdabyaktamevAstu, vastutattvAvinizcayAt // 1 // prayogazca-yat jJAnaM na tannizcayakAri, yatheda-18 mAcAryagocaraM jJAnaM, jJAnaM cedaM yatyAdiviSayaM vedanam , anizcayakAritve ca jJAnasya nizcayAdhInatvAt vastuvyakteravyaktatvasiddhiH, nanu cedamanumAnaM jJAnameva, tatazcaitadapi nizcayakAri na vA', yadi nizcayakAri tarhi yathA'sya jJAnatve'pi nizcayakAritA tathA jJAnAntarANAmapIti viparyayasAdhanAt viruddho hetuH, atha na nizcayakAri vRthA'sya prayogaH, kha-12 sAdhyanizcayAkaraNAt , zeSajJAnAnAM cAniSiddhava nizcayakAritA, kizca-yajjJAnaM na tannizcayakArIti pratijJAyAM sarvathA nizcayakAritvAbhAvaH sAdhyate kathaJcidvA ?, yadi sarvathA tadA zrutajJAnasyApi jJAnatvAdanizcayakAritve khargA-14 1 sarve'pi pratipannAH, iyaciraM kAlamasaMyato vandita iti, tadA'vyaktabhAvaM bhAvayanti, yathA sarvamavyaktaM bhaNeta, saMyato'pi vA devo'pi dabA, mA mRpAvAdo bhavet asaMyatavandanaM ca, yathA kha mA na pratyeSi-yathA saMyato na vA ?, tvamapyevaM bhaNitabyaH, evaM saMyatI devI vA, evaM || vibhASA, evaM te asadbhAvenAtmAnaM paramubhayaM ca yudbAhayanto viharanti % dIpa anukrama [95] %95 % muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~322~
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [169] (43) bRhadattiH prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. pavargasAdhakatvena tadupadarziteSu tapaHprabhRtiSvapyanizcayAt kathaM na ziroluzcanAderAnarthakyam ?, atha tasya khayamanizcaya- caturaGgIyA kAritve'pi tahatari tIrthakRti pratyayAttasyApi nizcayakAriteti na doSaH, tarhi kiM na tata evAlayavihArAdidarzanena yatyAdiSvapi tadbhAvanizcayAvandanAvidhiH, uktaM ca-"jaI jiNamayaM pamANaM muNitti tA bajjhakaraNasaMsuddhaM / devapi vaMdamANo vimuddhabhAvo vimuddho u||1||" sarvathA nizcayakAritvAbhAve ca jJAnasya pratidinopayogini bhaktapAnA-18 dAvapi bhakSyAbhakSyAdivibhAgAbhAva eva prApto, yata uktam-'ko jANai kiM bhattaM kimato kiM pANayaM jalaM majaM?112 kimalAvU mANikaM kiM sappo cIvaraM haaro||1|| ko jANati kiM suddhaM kimasuddhaM kiM sjiivmjiivN| kiM bhakkhaM kimabhakkhaM ? pattamabhakkhaM tato satraM // 2 // " atha kathaJcideva nizcayakArityAbhAvaH sAdhyate, yataH pratisamayamanyAkAnyasakSmapariNAmarUpeNa bhaktAdina nituM zakyaM, sthirasthUlarUpatayA ca nidhIyata eveti noktadopaH, evaM sati yatyAdiSvapyAntarapariNAmarUpeNAnizcayo bahirveSAdirUpeNa tu nizcaya evAstu, atha yatyAdiSu prakRtAcAryavat anyathAdAvamapi sambhavati, etadariSTA''divazato bhaktAdiSvapi samAnam , yadi ca nizcayanayena nizcayasya kmshkytvaad| 1 yadi jinamataM pramANa muniriti tAdvAhAkaraNasaMzuddham / devamapi vandamAno vizuddhabhAvo vizuddha eva / / 1 / / 2 ko jAnAti kiM bhaktaM kRmayaH kiM jalaM pAna madyam / kimalAbu mANikyaM kiM sarpazcIvaraM hAra: ? // 1 // ko jAnAti kiM zuddhaM kimazuddhaM ki sajIvamajIvam / kiM bhkssy| kimabhakSya ? prAptamabhakSyaM tata: sarvam // 2 // dIpa anukrama [95] ANGA muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~323~
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [169] (43) prata sUtrAMka huzo dRSTisaMvAdaM bhaktAdijJAnaM vyavahArato nizcayakAri, tarhi yatyAdijJAnamapi tata eva tathA'stu, yuktaM caitat , chadmasthAvasthAyAM vyavahAranayAzrayatvAt sarvapreSThAnAm , anyathA hi tIrthocchedaprasaGgAH, taduktam-"cheumasthasamayacajA vavahAraNayANusAriNI sadA / taM taha samAyaraMto sujjhai sabovi suddhamaI(maNo) // 1 // jai jiNamayaM pavajaha tA mA vavahAraNicchae muyaha / vavahAraNaucchee titthuccheo jato'vassaM // 2 // " tatazca-bahuzo dRSTisaMvAda, satyaM saMnyavahArataH / bhaktAdiSviva vijJAnaM, vastu vyaktaM tadiSyatAm // 1 // prayogazca-yat jJAnaM bahuzo dRSTisaMvAdaM tatsatyaM, yathA bhaktAdijJAnaM, bahuzo dRSTisaMvAdaM ca yatyAdijJAnam , ityAdyanuziSyamANA api yadA tu na guruvacanamiSTavantaH | tohe aNicchantA ya bArasaviheNaM kAurasaggeNaM ugghADiyA, jAhe rAyagihaM gayariM gayA, tattha moriyavaMsappasUto bala-|| bhaddo nAma rAyA samaNovAsato, teNa te AgamiyA-jahA ihaM Agamiyatti, tAhe teNaM gohA ANattA-paJcaha guNa ||46|| dIpa anukrama [95] 1 chadmasthasamayacaryA vyavahAranayAnusAriNI sarvA / tA tathA samAcaran zudhyati sarvo'pi zuddhamatiH (vizuddhamanAH ) // 1 // yadi jinamataM prapadyadhvaM tadA mA gyavahAranizcayau muJcata / vyavahAranayocchede tIrthocchedo yato'vazyam / 2 tadA anicchantazca dvAdazavirdhana kAyosargeNa udghATitAH, yadA rAjagRha nagaraM gatAH, natra mauryavaMzaprasUto balabhadro nAma rAjA zramaNopAsakaH, tena te jJAtAH, yathehAgatA iti tadA tenArakSakA AjJaptAH,-vrajata guNa muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~324~
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 162 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], silae pacatiyagA, te ihaM ANeha, tA tehiM ANIyA bhaNiyA ya-lahuM kaDagamaddeNa maddaha, tAhe hatthIhiM kaDapahi ya ANiehiM bhaNati amhe jANAmo jahA tumaM sAvato, so bhaNati-kahiMtha sAvato ?, tubbhettha ke'vi corA Nu cArigA Nu abhimarA Nu ?, te maNaMti-amhe samaNA niggaMdhA, so bhaNati-kiha tugbhe samaNA ?, tumme avattA, tunbhe samaNA vA cArigA vA api samaNovAsato vA Na yA, tamhA paDivajaha vabahAraNayaM, tato te saMbuddhA lajjiyA paDivaNNA NissaMkiyA samaNA NiggaMthA moti, tAhe aMbADiyA, kharehi ya mauehi ya mae tumha saMbohaNA karya, mukkA khAmiyA ya // yathA sAmucchedA azvamitrAttathA''ha mihilAe lacchighare mahAgiri koDinna Asamitto a / uNamaNuppavAe rAyagihe khaMDarakkhA ya // 170 // vyAkhyA -- sugamA // 170 // etadbhAvArthAbhivyaJjakastu sampradAyo'yam -- ' sAmisse do vAsasayANi vIsuttarANi Education into niryukti: [ 169 ] 1 zIle prabrajitAH, tAnihAnayata, tatastairAnItA bhaNitAJca - laghu kardakamana mardayata, tadA hastiSu kaTakeSu cAnIteSu bhaNanti-vayaM jAnImo yathA tvaM zrAvakaH, sa bhaNati - kutrAna zrAvakaH ?, yUyamatra ke'pi caurA nu cArikA nu abhimarA nu ?, te bhaNanti-vayaM zramaNA nirmanthAH, sa bhaNati kathaM yUyaM zramaNAH 1, yUyamavyaktAH, yUyaM zramaNA vA cArikA vA ?, ahamapi zramaNopAsako vA na vA, tasmAt 4 // 162 // pratipadyadhvaM vyavahAranayaM, tataste saMbuddhA lajjitAH pratipannAH - nizzaGkitAH zramaNA nirmanthAH sma iti, tadA tiraskRtAH, kharaizca mRdubhizca mayA yuSmAkaM saMbodhanArthAya kRtaM muktAH kSAnivAzca / 2- svAminaH dve varSazate viMzatyuttare For Fast Use Only ~325~ caturaGgIyA dhyayanam 3 ww muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [170] (43) prata sUtrAMka ||46|| siddhiM gayassa, to cauttho uppaNNo, mihilAnayarIe lacchIgiha ceiyaM, mahAgirI AyariyA, tatva tesiM sIso koDinno, tassavi Asamitto sIso, so puNa aNuppavAe puve uNiyavatthu, tatva chiNNacheyaNayavattavayAe AlAvato jahA--sadhe paDuppannasamayaNeraiyA vocchijissaMti, evaM jAva cemANiyatti,' evaM tassa taMmi vitigiphchA jAyA-jahA sabe saMjayA vocchijissaMti, evaM sacesi samucchedo bhavissaitti, tAhe tassa tattha thiraM cittaM jAyaM, dAbhaNyate cAcAryayathA-bhadra! tavAyamAzayaH-asti kAraNamutpAde, vinAze nAsti kAraNam / utpattimantaH sarve'pi, vinAze niyatAstataH // 1 // prayogazca-ye yadbhAva pratyanapekSAste tadbhAvaniyatAH, yathA antyA kAraNa||sAmagrI khakAyeMjanane, anapekSAzca vinAzaM prati bhAvAH, atra ca vinAzanayatyaM bhAvAnAM kiM vaizrasikaM vinAzamAzritya || nasAdhyate prAyogikaM vA ?, yadi vaizrasikaM kiM sarvathA kathaJcidvAra, kathaJcitpakSe siddhasAdhanaM, sarastaraGgavatsatatamudaya vyayavattvena keSAzcitparyAyANAM tadrUpeNa vastuSu vaizrasikavinAzanayatyasya siddhatvAd, atha sarvathA vinAzaH sAdhyate / | 1 siddhigatAt , tadA caturtha utpannaH, mithilAnagaryA lakSmIgRhaM caityaM, mahAgiraya AcAryAH, tatra teSAM ziSyaH koNDinyaH, tasyApyazvakAmitra: ziSyaH, sa punaranupavAde pUrva nipurNa vastu, tatra chinnacchedanakavaktavyatAyA AlApako yathA-sarve pratyutpannasamayanairayikA vyucchetsyanti, daevaM yAvadvaimAnikA iti, evaM tasya tasmin vicikitsA jAtA-yathA sarve saMyatA byucchetsyanti, evaM sarveSAM samucchedo bhaviSyatIti, tadA tasya tatra sthiraM ci jAtaM, dIpa anukrama [95] 4G muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~326~
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [5] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 163 // Education into "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], dhyayanam tarhi pratyakSa nirAkRtaH pakSo, dravyarUpeNAvasthitasyaiva vastuno darzanAt, anyathA dvitIyAdisamayeSu vastuno'bhAvaprasaGgaH, caturaGgIyA vastvantarotpatteradoSa iti cet kiM na tadbhedena pratibhAti 1, atha mAyA golakavatsAdRzyAt, tanna, pratyakSeNaikatvagrahAdeva bhedApratibhAsAt, atha bhrAntamevaikatvagrAhi pratyakSam, evaM ca sati cakrakAkhyo doSaH, ekatvagrAhiNo hi pratyakSasya bhrAntatvaM prakRtAnumAnaprAmANye, taba sAdRzyAdbhedApratibhAse, sa caikatvagrAhiNaH pratyakSasya bhrAntatve, tadapi prakRtAnumAnaprAmANye iti tadevAvarttate, aihikAmuSmikavyavahAravilubhizca sarvathA nAze, tathA cAha - "tittI samo kilAmo sArikkha vipakkhapacayAINi / ajjhayaNaM jhANaM bhAvaNA ya kA sabaNAsammi ? || 1|| annanno paigAsaM bhottA annonnaMsovi kA tittI ? / gantAdaovi evaM iya saMvavahAravocchitI // 2 // atha santAnAzrayo vyavahAraH, santAno'pi santAnibhyaH kiM bhinno navA ?, yadi bhinno vastusanna vA 1, yadi na vastusan, kiM tena zazaviSANeneva kalpitena ?, vastusasve'pi kSaNiko'kSaNiko vA ?, yadyakSaNikastenaiva prakRtAnumAnavyabhicAraH, kSaNikatve ca tadayasyaiva vyavahAra biluptiH, athAbhinnaH, tathAhi sadazAparAparakSaNaprabandhaH santAnaH, sa ca santAnina eva, tadasat, yataH sarvathocchede prAgbhAvitvameva kAraNasya kAraNatvaM, teca visadRzakSaNApekSayA'pi samAnamiti kathaM sarazakSaNasyaivotpattiH 1 yena tatprabandhaH niryukti: [170] 1 tRptiH zramaH maH sAdRzyaM vipakSaH pratyayAdIni / adhyayanaM dhyAnaM bhAvanA ca kA sarvanAze ? // 1 // anyo'nyaH pratimAsaM bhoktA'nyo'nyaH kA tRptiH ? gantrAdayo'nyevamiti saMvyavahAravyucchittiH // 2 // 2 ante na so'vi (vi0) Forest Use Only ~327~ // 163 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [170] (43) prata sUtrAMka ||46|| santAna ucyate, atha sadRzakSaNasyaivotpattidRSTA, tarhi vastu kathaMcit sthitimadapi dRSTamiti tathaivAstu, sajAtIyeta-RAM ravyAvRttavastuvAdinAM ca na kiJcittAttvikaM sAdRzyam , atAttvikaM ca khapuSpamiva na tattvavicAropayogi, pUrvAparavini ThitakakSaNAbhyupagame ca santAnino'pyasanta evetyayuktastato bhedAbhedavicAraH, atha prAyogikaM vinAzamAzritya bhAvAnAM vinAzanayatyaM sAdhyate, tarhi tasya hetvanvayavyatirekAnuvidhAyitvenAnapekSatvamasiddham , tathAhitakkiM vinAzahetUnAmasAmodatha, vaivotkRtakatve vinAzasthApi vinAzaprasaGgato vA, yadyasAmarthyAttati vinA-1 zasya tuccharUpatayA kartumazakyatvena vastvantarotpAdavyApRtatvena vA ?, tatrAdyapakSe vinAzasya tuccharUpatvamasiddha, yato janAnAmuttarAvasthotpAda evaM pUrvAvasthApracyutirnAnyA, yaduktam- "kapAlAnAM tu u(samu)tpAdaH, sa eva ca ghaTavyayaH / anyo na dRzyate nAzo, madhye kumbhkpaalyoH||1||" na cAnayorekatve virodho, nimittabhedodayatvAd , yaduktam-"ekatve'pi biruddhatvaM, na cotpAdavinAzayoH / nimittabhedabhUtatvAnnaptRputrapitRtvavat // 1 // " siddhe caikatve |pUrvavinAzAbhUta epottarotpAda ityanayostulya eva hetuvyApAraH, tato bhAvAntarotpAdacyAvRtatvenesapi pratyuktam , |uktaM ca-"anyaduttarasambhUtiH, pUrvanAzAvinAkRtA / nAvinAzya tataH pUrva, prakuryAddhe turuttaram // 1 // " atha vaiyapAt khayaM hi vinazcarakhabhAvo bhAva iti kiM tasya vinAzahetunA ?, nanvevaM nAzakhabhAvatvAdvastuna utpAda eva na|| sthAt , nAzotpAdayorviruddhatvena tvayA'bhyupagatatvAd , aviruddhatAbhyupagame vA jainamatAnupravezaH, yadapi-kRta dIpa anukrama [95] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~328~
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [170] (43) vRhadRttiH prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhyakatve vinAzasthApi vinAzaprasaGga' iti, tadapyata eva na dopAya, tathAhi-kapAlotpAdasyaiva kapAlatvaM, kapAlotpA-caturaGgIyA dazca kapAlebhyo nAnya iti teSAmeva vinAzaH, sa cobhayasammata eva, na ca kRtakenAvazyaM vinaSTavyaM, samyagdarzanA- dhyayanam dikRtatve siddhatvAdiparyAyANAmavinAzitvAd , avinAzitvaM ca sAdyaparyavasitatvAtteSAm , ubhaye hi paryAyAH-4 // 16 // sthirA asthirAzca, yaduktam-"sthiraH kAlAntarasthAyI, paryAyo'kSaNabhaGguraH / kSaNikazca kSaNAdUImatiSThannasthiro mataH // 1 // " tatazca-yasmAnnAzo'pi janmeva, kAdAcitkaH shetukH| tasmAnna sarvathaivAmI, bhAyAH kSaNavinazvarAH 5 // 1 // prayogazca-yatkAdAcita tatsahetukaM, yathotpAdaH, kAdAcikatvaM ca vinAzasya utpattikSaNAnantarameva bhAvAt , samakAlabhAvitve ca vinAzAmAtatvenotpAdAbhAve sarvazUnyatApatteH, iha vinAzasya kAdAcitkatvamApAdya hai tabalena sahetukatvamApAditaM, tacca paraprasiddhAneva hetUnapekSya, khaprasiddhyA tu na kiJcidahetukaM nAma, dravyAdicatuSTa yApekSatvena sarvasya taddhetukatvAt , tat pratipadyakha paryAyanayAGgIkArataH kathaJcidulchedi vastu, dravyArthikanayAzraya-|| dANAca kathaJcinnityamiti, tathA ca pUjyA:-"jamaNaMtapajjavamayaM vatdhuM bhavaNaM ca cittapariNAmaM / ThItibhavabhaMgarUvaM hai NicANicAI to'bhimataM // 1 // sukhadukkhavaMdhamokkhA ubhayanayamayANuvatiNo juttaa| egayaraparicAe iya (ha) saMvaca 1 yadanantaparyAyamayaM vastu bhavanaM ca citrapariNAmam / sthitibhavabhaGgarUpaM nityAnityAni tato'bhimatAni // 1 // sukhaduHkhabandhamokSA ubhayanayamatAnuvRtteyuktAH / ekataraparityAge iti (ha) saMvyavahArabyucchittiH // 2 // dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~329~
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [170] (43) ** dara%22% prata sUtrAMka ||46|| hAravocchittI // 2 // " evaM prajJApyamAno'pi yato necchati tato'sau nihavotti NAUNa ugghADito, so samucche yaNavAyaM vAgaraMto hiMDeti jahA-suNNo logo bhavissati, asambhAvabhAvaNAhiM bhAvito rAyagihaM gato, tattha 4 khaMDarakkhA ArakkhiyA samaNovAsayA, te ya suMkavAlA, te ya AgamiliyA, tehiM mAriumAraddhA, tAhe te bhIyA bhaNaMti-amhahi suyaM jahA tumme sahA tahAvi ettie asaMjae saMjae mAreha, te bhaNaMti-je te pavaigA te vocchiNNA anne corA yA cAriyA vA jAva sayameva viNassihiha, ko tunbhe viNAseti !, tumbhaM ceva siddhaMto, jai paraM sAmissa siddhateNa te ceya tumbhe, tehiM ceva amhahiM viNAsejaha, jato taM ceva vatthu kAlAdisAmaggiM pappa paDhamasamayikatteNa |cocchijai dusamayakatveNa upajati, evamAi, tisamayaNeraDyA vocchijjati causamayA uppajaMti, evaM paMcasamayaga 1 nidava iti jJAtvodghATitaH, sa sAmucchedanavAdaM vyAkurvana hiNDate, yathA-zUnyo loko bhaviSyati, asadbhAvabhAvanAbhirbhAvayan rAja* gRhaM gataH, tatra khaNDarakSA ArakSakAH zramaNopAsakAH, te ca zulkapAlAH, te ca jJAtavantaH, tairmArayitumArabdhAH, tadA te bhItA bhaNanti asmAbhiH zrutaM yathA yUrya zrAddhAstathApIyataH asaMyatAna (iba) saMbatAna mArayata, te bhaNanti-ye te pratrajitAste vyucchinnA anye caurA vA cArikA bA, yAvat svayameva cinajhyaya, ko yuSmAn vinAzayati !, yuSmAkameva siddhAntaH, yadi para svAminaH siddhAntena ta evaM yUyaM taizcaivAsmAbhivinAzyante, yatastadeva vastu kAlAdisAmagrI prApya prathamasAmayikatvena Tyucchidyate dvitIyasAmayitvenotpadyate, evamAdi, trisamayanairavikA byucchiyante catuHsAmayikA utpadyante, evaM paJcasamayagatA KA dIpa anukrama XRAS [95] JARE wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~330~
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] uttarAdhya. vRti: // 165 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], yAMvi, etthaM so vitigicchaMto khaNigavAyaM paNNaveda, ettha te saMbuddhA bhaNaMti-icchAmo ajo ! sammaM paDicoyaNA evamevaM tadRtti, evaM te saMbohiyA mukkA khAmiyA paDivaNNA ya // yathA gaGgAd dvikriyAstathA cAhanaikheDajaNava ulaga mahagiri ghaNagutta ajagaMge y| kiriyA do rAyagihe mahAtavo tIramaNinApa // 171 // vyAkhyA -kSuNNA // 171 // sampradAyazcAyam sAMmissa aTThavIsAI dovAsasayAI siddhiM gayassa to paMcamato uppaNNo, ulugA nAma gaI, tIse tIre ullugatIraM nagaraM, bIe tIre kheDatthAma, (granthAgram 4000) tattha mahAgirINaM AyariyANaM sIso dhaNagutto nAma, tassa sIso gaMgadevo NAma Ayarito, so puSime taDe ullugatIre Nayare, AyariyA se avarime taDe, tAhe so saradakAle AyariyaM baMdato uccalito, so ya uvarito khalIDo, tassa ullugaM gaI uttaraMtassa sA khalI uNheNa Dajjhati, heTThA ya sIyaleNa pANieNa Education intimational niryukti: [ 171] 1 api ana sa vicikitsayan kSaNikavAda prajJApayati, atra te saMbuddhA bhaNanti - icchAma Arya ! samyak praticodanA, evamevaM tatheti, evaM te saMbuddhA muktAH kSAmitAH pratipannAca / 2 svAmino'STAviMzati varSazate ca siddhigatAn vadA paJcama utpannaH kAnAnI nadI, tasyAstIra ullukatIraM nagaraM, dvitIye vIre kheTasthAma, tatra mahAgirINAmAcAryANAM ziSyo dhanagupto nAma, tasya ziSyo gaGgadevo nAmAcAryaH, sa paurastye taTe ullukatIre nagare, AcAryAstasya pAzcAle taTe, tadA sa zaratkAle AcAryANAM vandanAya uccalitaH, sa copari khalvATaH, tasyollukanadImuttarataH sA khachatiruSNena dRhyate, adhastAca zItalena pAnIyena For Fast Use Onl ~ 331~ caturaGgIyA dhyayanam z | // 165 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [171] (43) prata sUtrAMka ||46|| sIyaM, tAhe so ciMteti-jahA sutte bhaNiyaM-egA kiriyA beijjati-sIyA usiNA ghA, ahaM do kiriyAto veemi, to do kiriAo egasamaeNa veijaMti, tAhe AyariyANa sAhai, tehiM bhaNiyaM-mA ajo! paNNavehi, Nasthi evaM jaM egasamaeNa do kiriAo beijaMti, tathAhi tavAzayA-tathA pratIyamAnatvAtchetaM zvetatayA yathA / yogapadyena kiM neSTamupayogadvayaM tathA ? // 1 // prayogazca-yadyathA pratIyate tattathA'sti, yathA zretaM zvetatayA, pratIyate ca yogapadyenopayogadvayaM, nanvatra yogapadyenopayogadvayapratItiH kiM kramAnupalakSaNamAtreNa yadvaikatropayuktasthAnyatrApyupayoganizcayena ?, yadi kramAnupalakSaNamAtreNa, tadAunaikAntiko hetuH, utpalapatrazatavyatibhedAdiSu pratIyamAnasyApi yogapadyasthAbhAvAt , atha tatra sUcyAH sUkSmatvenAzusaJcAritvena ca samayAdigata eva kramaH, sa ca samayAdisaumyAna lakSyata iti yogapadyAbhi-IN mAnaH, evaM satyatrApi manaso'tIndriyatvena sUkSmatvAdatyantAsthiratayA''zusaJcAritvAca zirazcaraNagatatvagindriyadezayoH15 saJcaraNakramaH samayAdisaukSamyAna lakSyate, tata upayogayogapadyAbhimAna ityastu, uktaM ca-"suhu~mAsucalaM citaM"ti, tathA "samayAdisuhumayAto manasi jugavaMpi bhiNNakAlaMpi / uppaladalasayahaM va jaha va tamalAyacati // 1 // " / 1 zItaM, tadA sa cintayati-yathA sUtre bhaNitam-ekA kriyA vedyate-zIvA uSNA vA, aI dve kiye vedayAmi, tato dve kriye ekasamayena viyete, tadA AcAryAn kathayati, nairbhaNita-mA Arya ! prajJApaya, nAstyetat yat ekasamayena dve kiye yete / 2 sUkSmamAzucalaM cittamiti / / |3 samayAdisIkSmyAta manyase yugapadApi bhinnakAlamapi / utpaladalazatavedhamiva yathA vA tadalAtacakramiti // 1 // dIpa anukrama [95] % 12-% muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 332~
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [5] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 166 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], Education intol kiJca yatrendriyapaJcakamapi saJcaranmanodurlakSaM, ata eva dIrghA zuSkAM tilazaSkulikA bhakSayato buddhasya paJca jJAnAni samutpannAnIti kaizciducyate, tatraikendriyasya dezAnmanaH saJcaraMlakSiSyata iti durAzayam, iha ca saJcaraNamupayogagamanam, anyathA zarIravyApinaH tasya saJcArAyogAt, athAtrAnumAnasiddhaH krama iti yaugapadyAbhAva:, tathAhi--yat kriyAvat tat krameNaiva dezAntaraskandi, yathA''dityaH kriyAvaJca sUcyAdi, idamapi samAnamatrApi, yo dUradezau na tayoryugapadekasya saJcAro yathA himavadvindhyazikharayordevadattasya, dUradezI ca zirazcaraNagatatva gindriyadezAvityanumAnena manasaH kramasaJcArasiddheH, sthAdetad-- AgamasiddhamupayogayaugapadyaM, na ca tad yugapanmanasaH saJcAraM vineti na manasaH kramasavArasAdhakAnumAnotthAnam, AgamasiddhatA cAsya bahubahuvidhAdigrAhitvAbhidhAnenAvagrahAdInAmanekagrahaNasya tatroktatvAt, tadabhidhAnAca yugapadanekopayogatA'pyuktaiveti, nanyatrAnekagrahaNaM kiM sAmAnyavizeSANAM grahaNamapekSya kevalavizeSANAM vA 1, na tAvadAdyaH pakSo yato'nuvRttivyAvRttirUpeNa vilakSaNatvaM sAmAnyavizeSANAM tathA cAha-ya ekatra grahaNa| pariNAmaH sa nAnyatreti kathaM yugapatsAmAnyavizeSagrahaNam 1, atha dvitIyaH pakSaH, uktaM hi "vizeSANAM vyAvRttirUpeNAvilakSaNatvAt yugapadvahUnAmapi grahaNam, 'tanna, viruddhatvAdasya, tathAhi - vizeSAzcAvilakSaNAzceti parasparaviruddhaM vacaH, atha bhinneSvapi vizeSeSvabhinnaM sAmAnyamiti tadrUpeNa teSAM grahaNam idamasmadiSTameva, uktaM ca- "usiNeyaM sIyeyaM Na vibhAgeNovaogadugamihaM / hojjA samadugagahaNaM sAmannaM veyaNAmettaM // 1 // " na caivamanekagrahaNaM yugapadanekopayo1 uSNeyaM zIteyaM na vibhAgenopayogadvayamiSTam / bhavet samakaM dvikagrahaNaM sAmAnyaM vedanAmAtram // 1 // For Fans Only niryuktiH [171] ~333~ caturaGgIyA dhyayanam 3 // 166 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [171] (43) OMe+ prata sUtrAMka ||46|| gitvAvinAbhAvi yena tadabhidhAnAttadapyuktaM bhavet , tathA ca pUjyA:-"bahubahuvihAigahaNe NaNUvaogabahuA sue'bhiFilhiyA / tamaNegaggahaNaM ciya uvaogANegayA Natthi // 1 // " athaikatropayuktasthAnyatrApyupayoganizcayeneti pakSaH, so 'pi na, yasmAdyadhanyatropayuktamapi mano'nyatrApyupayujyamAnaM nizcIyeta tadA kvacit vyAkSisamanAH puraH sannihitapa-14 dArthAntare'pyupayoga lakSayet , na caivaM, taduktam-"annaviNiuttamannaM viNitogaM lahati jai maNo teNaM / hatyi Thiyapi || purato kimannacitto na lakkhei ? // 1 // " tatazca sthitametat-govahitacittasya, nopayogo yathA gaje / zItopayuktacittasya, nopyogstthaa''tpe||1||pryogshc-y ekatrAvahitacitto na so'nyasya grAhako, yathA gavAhitacitto hastinaH, zItAvahitacittazca zItavedanAkAle jIvaH, itthaM saMjyupayogamAzrityoktaM, sAmAnyena tu-kAraNaM pariNAmye-10 kopayuktanijazaktikam / tadaivAzaktamanyasminnupayuktaM(yoktuM) mRdAdivat // 1 // prayogazca-yatpariNAmi kAraNamekatropayuCktazaktikaM na tadeva tadanyatropayujyate, yathA ghaTopayuktA mRt zarAvAdiSa, zItavedanopayuktazca tatkAle jIvaH, uktaM ca-4 "uvaogamato jIvo upaujjai jeNa mi taM kAlaM / so tammaopaogo hoi jahiMdovaogammi // 1 // so tadukA bahubahuvidhAdigrahaNe nanUpayogabahutA zrute'bhihitA / tadanekagrahaNameva upayogAnekatA nAsti // 1 // 2 anyaviniyuktamanya viniyoga 4 labhate yadi manastena / hastinaM sthitamapi purataH kimanyacitto na lakSayati // 1 // 3 upayogamayo jIva upayujyate yena yasmin tasmin hai kAle / sa tanmayopayogo bhavati yayendropayoge // 1 // sa tadu rn- dIpa anukrama [95] **** wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~334~
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [171] (43) caturaGgIyA dhyayanam bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya vaogamettovauttasattitti tassamaMtto ya / atyaMtarovaogaM jAu kahaM keNa vaMseNa ? // 2 // " evaM prajJApyamAno'pi asaidda- hato asambhAvabhAvaNAe appANaM paraM ubhayaM ca buggAheti, sAhuNo paNNaveti, paraMpareNa surya AyariehiM, vArio, hajAhe Na hAi tAhe ugghADito, so hiMDato rAyagihaM gato, mahAtakotIrappabhe pAsavaNe, tattha maNiNAgo NAma // 167 // dANAgo, tassa ceie ThAi so, tattha ya parisAmajjhe kaheti-jahA evaM khalu jIvA egasamaeNa do kiriyA eMti, tAhe teNa NAgeNa tIse ceva parisAe majjhe bhaNito-mA eyaM paNNavaNaM paNNavehi, Na esA paNNavaNA suTTa duhusehA !, ahaM eciraM kAlaM vaddhamANasAmissa mUle suNAmi-jahA egA kiriyA vedijai, tumaM visiTTatarAto jAto?, 1. payogamAtropayuktazaktiriti tatsamAptazca / arthAntaropayoga yAtu kathaM kena vAM'zena ? // 2 // 2 tassamaM ceca (vi) / 3 abhadhana asadbhAvabhAvanayA AtmAnaM paramubhayaM ca vyubAhayati, sAdhUna prajJApayati, paramparakeNa zrutamAcAH , vAritaH, yadA na viSvati tado-18 dghATitaH, sa hiNDamAno rAjagRhaM gataH, mahAtapastIraprabha prasravaNaM, tatra maNinAgo nAma nAgaH, tarUpa caiye tiSThati saH, tatra ca parSamadhye kathayati-yavaivaM khalu jIvA ekasamavena dve kriye vedayanti, tadA tena nAgena tasyA evaM paiSado madhye bhaNita:-mA etAM prajJApanA | prajijJapaH, naiSA prajJApanA sundarA duSTazaikSa!, ahamiyaciraM kAlaM vardhamAnasvAminaH mUle'zRNava-yathaikA kiyA vecate, tvaM viziSTatarako jAta: dIpa anukrama [95] %A4-%A54646 // 167 // JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~335~
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [3], mUlaM [...]/ gAthA ||46...|| niyukti: [172] (43) prata sUtrAMka ||46|| to chaha evaM vAyaM, mA te doseNa sehAmi, eyaM te Na suMdara, bhagavayA etya ceva samosarieNa yAgariyaM, evaM so / paNNavito abhuvagato, uvaDhio bhaNati-micchAmi dukkaDaM // yathA SaDulUkAt trairAzikAnAmutpattistathA''hapurimaMtaraMji bhuyaguha balasiri sirigutta rohagutte ya / parivAya puTTasAle ghosaNa paDisehagA vAe // 17 // ___ vyAkhyA-spaSTA // 172 // sampradAyastvayam paMcasayA coyAlA siddhiM gatassa bIrassa to terAsiyadiTThI uppaNNA, aMtaraMjiyA NAma NayarI, tattha bhUyaguhaM NAma iyaM, tattha siriguttA nAma AyariyA ThiyA, tattha balasirINAma rAyA, tesiM puNa siriguttANaM therANaM sahI (seho)| ya rohagutto nAma, so puNa annagAme Thiyallato, pacchA tatto eti / tattha ya ego parivAyago poTTaM lohapaTTeNa baMdheUNa jaMbusAhaM ca gahAya hiMDati, pucchio bhaNati-NANeNaM poTTe phuTTati, to lohapaTTeNa baddhaM, jaMbUsAlA ya jahA| | 1 tatastyajaina bAdaM, mA tava doSeNa zikSayAmi, etattava na sundaraM, bhagavatA'traiva samavasRtena vyAkRtam, evaM sa prajJApito'bhyupagatavAna , upasthito bhaNati-micyA me duSkRtam / 2 paJcasu zateSu catuzcatvAriMzadadhikeSu siddhiM gatAdvIrAn tadA trairAzikaraSTirutpannA, antaraJjikA nAma nagarI, tatra bhUtaguha nAma caityaM, tatra zrIguptA nAma AcAryAH sthitAH, tatra balazrInAma rAjA, teSAM punaH zrIguptAnAM sthavirANAM zaikSazca rohagupto nAma, sa punaranyanAme sthitaH, pazcAt tata AyAti / tatra caikaH parizrAd udaraM lohapaTena badA jambUzAkhAM ca gRhItvA hiNDate, pRsstto| bhaNati--jJAnenodaraM phuTati, tato lohapaTTena baddha, jamyUzAlA ca yathA'tra dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~336~
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 168 // talk % % *% "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], etthaM jaMbUMdIce Natthi mama paDivAdI, tAhe teNa paDahato NINAvito, jahA suNNA parappavAyA, tassa ya logeNaM poTTasAlo NAmaM kathaM, pacchA teNa rohaguNa vAriyaM mA vAeha paDahayaM, ahaM se vAyaM demi, evaM so paDisehitA gato AyariyANaM Aloepti, evaM me paDahago khobhito, AyariyA bhaNati duhu kayaM, so bijjAvalio vAe parAjio'vi vijAhiM uTTheti, Aha ca niryukti: [ 172] vicchraya sappe mUsaga migI varAhI ya kAgi poyAI / eyAhiM vijjAhiM so u parivvAyago kusalo // 173 // vyAkhyA--sugamA // 173 // so bhagada kiM sakA esAhe NilokiuM ?, tAhe tassa AyariyA imAto vijjAto. siddhiliyAto diMti tassa paDivakkhA moriya nauli birAlI bagghI sIhI ya ullugi ovaai| eyAo vijAo givha paridvAyamahaNIo // 174 // 11 jambUdvIpe nAsti mama prativAdI, tadA tena paTaho dApitaH - yathA zUnyAH parapravAdAH, tasya ca lokena poTTazAlo nAma kRtaM paJcAttena rohaguptena vAritaM mA vIbadaH paTaham, ahametasmai vAda dadAmi evaM sa pratiSidhya gata AcArvebhya Alocayati, evaM mayA paTahaH kSobhitaH, AcAryA bhaNanti duSThu kRtaM sa vidyAvaliko vAde parAjito'pi vidyAbhiruttiSThate, sa bhaNati - kiM zakyamadhunA nilAtuM tadA tasmai AcAryA imA vidyAH siddhA dadati tasya pratipakSAH For Fast Use Only ~ 337~ caturaGgIyA dhyayanam waryra muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH // 6 //
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [174] (43) prata sUtrAMka ||46|| SRDSKKROCKStore vyAkhyA-sugamA // 174 ||ryhrnnN ca se abhimaMtiUNa dinnaM, jai annapi uTheti tato rayaharaNaM bhamADejAhi, ajajjo hohi si, iMdeNa'pi Na sakkA jeuM, to eyAto vijjAto gahAya gato samaM, bhANiyaM caNeNaM-esa kiM jANati ?, eyasseca puvapakkho hou, parivAyato ciMteti-ee NiuNA, ato eyANa ceva siddhataM geNhAmi, jahA mama do rAsI-jIvarAsI ajIvarAsI ya, tAhe iyareNa tinni rAsI kayA, so jANai-jahA eeNa mama siddhaMto gahito, teNa tassa buddhiM paribhUya tinni rAsI ThaviyA-jIvA ajIvA NojIvA ya, jIvA-saMsAratthAI ajiivaa| |-ghaDAI NojIvA-gharakoliyAcchinnapucchAI, diTuMto daMDo, jahA daMDassa Adi majjho agaM ca, evaM savabhAvAvi tivihA, evaM so teNa NippiTThapasiNavAgaraNo kato, tAhe so parivAyago ruho vicchue muyati, tAhe paDimale more | 1 rajoharaNaM ca tasmai abhimanya dattaM, yadyanyadapyuttiSThate tavo rajoharaNaM bhrAmayaH, ajayyo bhaviSyasi, indreNApi na zakyo jetuM, tata etA vidyA gRhItvA gataH sabhA, bhANitaM cAnena-eSa kiM jAnAti ?, etasyaiva pUrvapakSo bhavatu, paritrAT cintayati-ete nipuNAH, ata eteSAmeva siddhAntaM gRhAmi, yathA mama dvau rAzI-jIvarAzirajIvarAzizca, tadA itareNa trayo rAzayaH kRtAH, ma jAnAti-yathaitena mama siddhAnto gRhItaH, tena tasya buddhi paribhUya trayo rAzayaH sthApitA:-jIvA ajIvA nojIvAna, jIvA:-saMsArasthAdayaH ajIvAH--ghaTAdayaH nojIvAH gRhakokilAcchinnapucchAdayaH, dRSTAnto daNDo, yathA daNDasya AdimadhyamamaM ca, evaM sarvabhASA api trividhAH, evaM sa tena niSpRSTapraznavyAkakAraNaH kRtaH, tadA sa parivAda ruSTo vRzcikAna muJcati, tadA pratimallAn mayUrAn 4%4%95 dIpa anukrama [95] %E75 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~338~
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [174] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||46|| %A4%95E5% muryada, tehiM vicchuehiM haehiM pacchA sappe muyai, tAhe tersi paDighAyae Naule muyati, tAhe uMdare tesiM majAre, tAhe mige tesiM vagghe, tAhe sUyare tersi siMhe, tAhe kAge tesiM ulUge, tAhe poyArgi, poyAgI sauliyA, tIse | saMpAtI-olAvI, evaM jAhe Na tarai tAhe gaddabhI mukkA, teNa ya sA rayaharaNeNa AhayA, tAhe tasseya parivAyagassa uri charittA gayA, tAhe so paricAyago hIlijaMto NicchUDho, evaM so teNaM parivAyago parAjito, tAhe Agato Ayariyassa sagAse, Aloei, tAhe AyariehiM bhaNiyaM-kIsa te uThThieNa Na bhaNiyaM? -Natthi tinni rAsI, eyassa buddhiM paribhUya mae paNNaviyA, tA iyANipi gaMtu bhaNAdi, so Necchati, mA umbhAvaNA hohitti Na paDisuNei, puNo puNo bhaNio bhaNai-ko va ettha doso, kiM ca jAyaM? jada tiNNi rAsI bhaNiyA, asthi ceva tinni 1 muthati, zcikeSu hateSu pazcAt sarpAna muJcati, tavA teSAM pratighAtAya nakulAn muJcati, tadA mUSakAna teSAM mArjArAna , tadA magAn teSAM vyAghrAna , tadA zukarAna teSAM siMhAna , tadA kAkAn teSAmulUkAna , tadA zakunikAH, (potAkyaH zakunikAH ) tAsa ullA(ulA)vakAn , evaM yadA na zakroti tadA gardabhI muktA, tena ca sA rajoharaNenAhatA, tadA tasyaiva parivrAjakasyopari haditvA gatA, tadA |sa parivAda hIlyamAno niSkAzitaH, evaM sa tena parivAda parAjitaH, tadA Agata AcAryasya sakAze. Alocayati, tadA AcArya NitaM- kathaM tvayottiSThatA na bhaNitaM-na santi trayo rAzayaH, etasya buddhiM paribhUya mayA prajJApitAH, tat idAnImapi gatvA bhaNa, sa necchati, mA apabhrAjanA bhUditi na pratizRNoti, puna: punarbhaNito bhaNati-ko vA'tra doSaH 1, kiM ca jAtaM? yadi trayo rAzayo bhaNitAH, santyeva trayo SANSAR -% dIpa anukrama 0 [95] 425% // 15 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~339~
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [174] (43) prata sUtrAMka rAsI, ajjo ! asambhAvo titthayarANa ya AsAyaNA, tahAvi Na paDibajati, evaM so Ayariehi samaM saMpalaggo, tAhe AyariyA rAyaulaM gayA, bhaNaMti-teNa mama sIseNa avasiddhaMto bhaNito. amhaM dave ceva rAsI. iyANi so vipaDivaNNo, to tumbhe amhaM vAyaM suNejAha, taM paDisugaMti, tattha rAyasabhAe majjhe raNo purato AyaDiyA tatastaM zrIguptagururavocat-bhadrAbhidhatkha, pratyuvAca-'yasmAdajIvabajjIvAnojIvo'pi vibhidyate / tathaivAdhyakSagamyatvAdastu rAzitrayaM tataH // 1 // prayogazca-yadyato vilakSaNaM tattato bhinnaM, yathA jIvAdajIvo, vilakSaNazca jIvAnojI-2 vaH, tatazca jIvAjIcI dvau nojIvazceti rAzitrayasiddhiH, gururAha-asiddho'yaM hetuH, yasmAjIvAnojIvasya vailakSaNyaM lakSaNabhedena dezabhedena vA ?, na tAvalakSaNabhedena jIvalakSaNAnAM sphuraNAdInAM tvadabhimate nojIve'pi jIvadeze gRhalo ki(koli)kAtruTitapucchAdAvabhedena darzanAt , nApi dezabhedena, sa hi jIvAt pRthagbhAve bhavedanyathA vA?, yadi pRthagbhAve dasa kiM vizrasAtaH prayogato vA ?, vizrasAtazcet pudgalAnAmiva nojIvAnAM khatazcaTanavicaTanadharmatvenAnyasambandhi ||46|| dIpa anukrama XAXX [95] 4] 1 rAzayaH, Arya ! asadAvaH tIrthakarANAM cAzAtanA, tathApi na pratipadyate, evaM sa AcArya: samaM saMpralamaH, tadA AcAryA rAjakulaM | BI gatAH, bhaNanti-tena mama ziSyeNApasiddhAnto bhaNitaH, asmAkaM dvAveva rAzI, ivAnI sa vipratipannaH, tato yUyamasmAkaM bAdaM zRNuva, tat | MpratizRNoti, tatra rAjasabhAyA madhye rAjJaH purata ApatitaM Manmitrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~340~
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [174] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. nAmanyatra saJcArataH sukhaduHkhAdyAtmadharmasaGkIrNatApattiH, taduktam-"aha khaMgho iva saMghAyabheyadhammA sa to'vi caturaGgIyA sabesi / avaropparasaMcAre suhAiguNasaMkaro ptto||1||" tathAtve ca kRtanAzAkRtAbhyAgamo, atha prayogatastanna, dhyayanam bRhadvRttiH KIamanadravyatvAdibhirnabhasa iva jIvasya khaNDazo vinAzayitumazakyatvAt , tathAtve vA sarvenAzAdidoSaprasaGgaH, uktaM ca-1 // 17 // "devAmuttattA kayabhAvAdavikAradarisaNAto ya / aviNAsakAraNehi nabhasoca na khaMDaso NAso ||1||nnaase ya sabanAso jIvassa Na so ya jinnmycaato| tatto ya aNimmokkho dikkhAvephaladosoya // 2 // " kiJca-ayaM kuto nizcIyate ?, atha gRhakolikAcchinnapuLazarIrAntarAle jIvasyAsattvAt , tadasattvaM ca tadagrahaNAt , tarhi tattadagrahaNamaudArikazarI-|| dararUpeNa sarvathA vA ?, na tAvadAdyaH pakSo, yato na jIvasyaudArikamevaikaM zarIraM yena tadagrahaNena tadasattvanizcayaH syAt , dvitIyapakSe punaranaikAntikamagrahaNaM. dIparazmInAmiva bhittyAdikamantareNa binaudArikazarIramazarIrasya sUkSmazarIrasya vA sato'pi jIvasyAgrahaNAt , tathA coktam-"gajjhAmottigayAto NAgAse jaha pdiivrssiito| taha jIvalakkha-4 ASKAREENACA * dIpa anukrama * // 17 // [95] | 1 atha skandha iva saMghAtabhedadharmA sa tadApi sarveSAm / aparAparasaMcAre sukhAdiguNasAMkarya prAptam // 1 // 2 amUrtadravyatvAt aka takatvAt avikAradarzanAca / avinAzakAraNatvAsa nabhasa iva na khaNDazo nAzaH // 1 // nAze ca sarvanAzo jIvasya na saca jinamatatyAgaH / / 18 tatazcAnirmokSo dIkSAvaiphalyadoSazca // 2 // 3 grAhyA mUrtigatatvAt na AkAze yathA pradIparazmayaH / tathA jIvalakSa muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~341~
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [15] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], NAI dehe Na tayaMtarAlaMmi // 1 // deharahiyaM na giNhai Niratisato NAtisuDumadehaM ca / Na ya se hoi vivAhA jIvassa bhavaMtarAle ca // 2 // " arthAnyitheti pakSaH, tatra cApRthagbhUto'pi bhinnadeza iti pucchAdi nojIvo jIvAdvilakSaNaH, ucyate, ihApi pucchAdenoMjIvatvaM svalpatarapradezatvena samabhirUDhanyAzrayaNena vA ?, yadyalpatarapradezatvena tadA pucchavat zeSAvayavAnAmekaikazo nojIvatA ajIvAvayavAnAM ca no ajIvateti rAzicahutvam, atha yathA jIvAjIvAnAM bahutve'pi jAtyAzrayaNAt na rAzibahutvaM tathA tadekadezAnAmapi tathApi rAzicatuSTayApattiH, uktaM ca- "evaM ca rAsato te Na tiSNi cattAri saMpasajaMti / jIvA tahA ajIvA NojIvA NoajIvA ya // 1 // " athAbhinnalakSaNatvAdajIvAnnoajIvo na bhidyate iti na doSaH, tarhi tadvadeva jIvAnnojIvo'pi na bhetsyatIti rAzidvayasiddhiH, yattu samabhirUDhanayAzrayaNeneti ta (tanmatAnabhijJenoktaM, sa hi jIvadezaM nojIvamicchannapi na rAzibhedamicchati, sarvana yAnAmapi caikamatya mantrArthe, sarvanayamatatve ca jinamatasya kimekataranayamatena ?, taduktam, " ya rAsibheyamicchati tumaM va NojIvamicchamANo'vi / annovi Nato Necchai jIvAjIvAhiyaM kiMci // 1 // icchau va samabhiruDho desaM NojIca megaNa Education intemational 1 NAni dehe na tadantarAle ||1|| deharahitaM na gRhNAti niratizayaH nAtisUkSmadehaM ca / na ca tasya bhavati vibAdhA jIvasya bhavAntarAla iva ||2|| 2 evaM ca rAzayaste na trayazcatvAraH saMprasajyante / jIvAstathA ajIvA nojIvA noajIvAzca // 1 // 3 na ca rAzibhedamicchati tvamiva nojIvamicchannapi / anyo'pi nayo necchati jIvAjIvAdhikaM kiJcit // 1 // icchatu vA samabhirUDho dezaM nojIvamekana niryukti: [174] For First Use Only ~342~ Jacibrary org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [174] (43) dhyayanam prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. di iyaM tu / micchattaM saMmattaM sabanayamayAvaroheNaM // 2 // " tatazca-sahAjIvena taddezo, yathaiko lakSaNakyataH / saha jIvenAcaturaGgAyA bRhadvRttiH taddezaH, tathaiko lkssnnaikytH||1|| prayogazca-yadyenaikalakSaNaM na tattato bhinnaM, yathA ajIvAnoajIvaH, ekalakSaNaca nojIvo jIveneti, evaM samyag gurubhiH sahoktipratyuktikayA, jahA egadivasaM tahA chammAsA gayA, tAhe rAyA bhaNai // 17 // 4-mama raja sIyati, tAhe Ayariehi bhaNiyaM-icchAe mae eciraM kAlaM dharito, itAhe NaM pAsaha kalaM divase Agate samANe NiggahAmi, tAhe pabhAe bhaNai-kuttiyAyaNe parikkhijau, tattha sabadavANi asthi, ANeha-jIve ajIve nojIvetAhe devayAe jIvA ajIvA dinnA, nojIve Nasthitti bhaNati, ajIve vA puNo deti, evamAdigANaM coyAlasaeNa pucchANa Niggahito, Nayare ya ghosiyaM-jayai mahai mahA baddhamANasAmitti, so ya nivisao kao.15 pacchA NiNhatotti kAUNa ugghADito, chaTTato eso, teNa vesesiyasuttA kayA, chaiulUgo ya gotteNaM, teNa chalUotti 1 vikaM tu| midhyAvaM samyaktvaM sarvanayamatAvarodhena ||2|| 2 yathaiko divasastathA SaNmAsA gatAH, tadA rAjA bhaNati-mama rAjyaM sIdati, / tadA''cArbhaNitam-icchayA mayaitAvaciraM kAlaM dhRtaH, adhunA pazyata kalye divasa Agate sati nigRhAmi, tadA prabhAte bhaNati-kutrikApaNe. parIkSyatA, tatra sarvadravyANi santi, Anaya-jIvAn ajIvAna nojIvAn , tadA devatayA jIvA ajIvA dattAH, nojIvA na santIti bhaNaMti, ajIbAnvA punardadAti, evamAdibhidhatuzcatvAriMzadadhikazatena pRcchAbhinigRhIttaH, nagare ca ghoSitaM-jayati mahAtimahAna vardhamAnasvAmIti, sa ca nirviSayaH kRtaH, pazvAnihava itikRtvA udghATitaH, SaSTha eSaH, tena vaizeSikasUtrANi kRtAni, paDulUkazca gotreNa, vena SaDulUka iti dIpa anukrama // 17 // [95] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~343~
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [174] (43) prata sUtrAMka ||46|| kokGESCORR" jAto, coyAlasayaM puNa ima-teNa cha mUlapayatthA gahiyA, taMjahA-davaguNakammasAmaNNavisesasamavAyA, tattha dacaM kA KANavahA, taMjahA-puDhavI AU teU vAU AgAsaM kAlo disA jIvo maNa, guNA sattarasa, taMjahA-rUvaM raso gaMdho| phAso saMkhA parimANaM puhuttaM saMjogo vibhAgo parataM aparattaM buddhI suhaM dukkhaM icchA doso payatto, kammaM paMcahAukkhevaNaM vakkhevaNaM AuMdaNaM pasAraNaM gamaNaM ca, sAmaNNaM tiyihaM -mahAsAmannaM sattAsAmannaM, sAmannavisesasAmaNNaM / tatra mahAsAmAnyaM SaTkhapi padArtheSu padArthatvabuddhikAri, sattA sAmAnyaM tripadArthasahuddhividhAyi, sAmAnyavizeSasAmAnyaM dravyatvAdi, anye tu byAcakSate-tripadArthasatkarI sattA, sAmAnyaM dravyatyAdi, sAmAnyavizeSaH pRthivItvAdiH, viseso egaviho, evaM samavAo'vi, anne bhaNaMti-sAmannaM duvihaM-paramaparaM ca, viseso duviho-aMtabiseso | 1 jAtaH, catuzcatvAriMzadadhikaM zataM punaridam-tena paT mUlapadArthA gRhItAH, tadyathA-dravyaM guNaH karma sAmAnya vizeSAH sama vAyaH, tatra dravyaM navadhA, tadyathA-pRthvI ApaH vejo vAyurAkAzaM kAlo dina jIvo manaH, guNAH saptadaza, tadyathA-rUpaM raso gandhaH kA sparzaH saGkhyA parimANa pRthaktvaM saMyoga vibhAgaH paratvamaparatvaM buddhiH sukhaM duHkhamicchA dveSaH prayanaH, karbha paJcadhA-tarakSepaNamapakSepaNamA kudhanaM prasAraNaM gamanaM ca, sAmAnya vividha mahAsAmAnya sattAsAmAnya sAmAnyavizeSasAmAnya (ca), vizeSa ekavidhaH, evaM samavAyo'pi / | anye bhaNanti-sAmAnya dvividha-paramaparaM ca, vizeSoM dvividha:--- antyavizeSazca dIpa anukrama [95] JAMERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~344~
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [174] (43) caturaGgIyA dhyayanam bRddhRttiH prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhyaya aNaMtaviseso ya, ete chattIsaM, ekakami cattAri vigappA, puDhavI apuDhavI nopuDhavI NoapuDhavI, evamavAdiSvapi, tattha puDhaviM dehatti maTTiyA deti, apuDhaviM dehatti toAi, NopuDhavI dehati na kiMci deti, puDhavivairicaM vA puNo dei, no apuDhaviM dehitti na kiMci deti, evaM jahAsaMbhavaM vibhAsA // sthavirAzca goSThamAhilAH spRSTamabaddhaM prruup||172|| yanti yathA tathA''ha dasapuranagarucchughare ajarakkhiya pusamittatiyagaM ca / guTTAmAhila nava aTTa sesapucchA ya viMjhassa 175 vyAkhyA-asyAH saMskAraH sukaraH // 175 // arthastu sampradAyAdavaseyaH, sa cAvazyakacUrNiNato'vagantavyaH, navaramihopayogi kizciducyate paMcasayA culasIyA taiyA siddhiM gayassa vIrassa / abaddhiyANa diTTI, dasapuranayare samuppaNNA // 1 // te devi 1 anantyavizeSazca, ete patriMzat , ekaikasmiMzcatvAroM vikalpA:-pRthvI apRthvI novRthvI noapRthvI, tataH pRthvI dehIti mRttikA || bhAdadAti, apRthvI dehIti toyAdi, nopRthvI dehIti na kizcidadAti, pRthvIvyatirikta vA punardadAti, noapRthvI dehIti na kizciradAti, evaM yathAsaMbhavaM vibhASA / 2 paJca zatAni caturazItyadhikAni vadA siddhigatAt vIrAt / avaddhikAnAM dRSTidazapuranagare samutpannA C // 1 // te deve KARACC dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~345~
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], devaMdiyA rakkhijA dasapuraM gayA, mahurAe akiriyavAI uTTito, jahA Natthi mAyA Natthi piyA evamAdiNAhiyavAdI, tattha saMghasamavAto kato, tattha puNa vAdI Natthi, tAhe imesiM paryaTTiyaM, ime ya jugappahANA, tAhe AgayA, tesiM sAheti, te ya mahalA, tAhe tehiM goTThAmAhilo paTTio, tassa ya vAyaladdhI asthi, so gato, so teNa vAe parAjito, so'vi tAva tattha sahehiM AbhaTTho varisArate Thito acchati, tato AyariyA samikkhaMti, ko gaNaharo havejjA ?, tAhe dumbaliyApustamitto samikkhito, jo puNa tesiM sayaNavaggo so bahuo, tesiM gohAmAhilo vA phaggurakkhito yA aNumato, goTThAmAhilo AyariyANa mAulao, tattha AyariyA sabai sadAvittA di taM kareMti - NiSphAvakuDo telakuDo ghayakuDo ya, te puNa heTThA hotA kayA gipphAcA sadhe NeMti, telamavi Neti ratnamation 1 ndravanditA rakSitAryA dazapuraM gatAH, mathurAyAmakriyAvAdI utthitaH - yathA nAsti mAtA nAsti pitA evamAdinAstikavAdI, tatra saGghasamavAyaH kRtaH, tatra punarvAdI nAsti, tadA'mIbhyaH pravarttitam ime ca yugapradhAnAH, tadA AgatAH, tebhyaH kathayati, te ca mahAntaH, tadA tairgoSThamAhila: preSitaH, tasya ca vAdalabdhirasti sa gataH tena sa vAde parAjitaH, so'pi tAvattatra zrAddharvijJataH varSAMrAtre sthito'bhUt, tata AcAryAH samIkSanteko gaNadharo bhavet ?, tadA duvailikApuSpamitraH samIkSitaH, yaH punasteSAM khajanavargaH sa bahuH, teSAM goSThamAhilo vA phalgurakSito vA'numataH goSTamAhila AcAryANAM mAtulaH, tatrAcAryAH sarvAn zabdayitvA dRSTAntaM kurvanti-niSpAvakuTa: tailakuTo ghRtakuTadha, te punaravAGmukhIkRtA niSpAvAH sarve niryanti, tailamapi nireti niryukti: [175] For Fans Only ~ 346~ www.incibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUriviracitA vRttiH
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [175] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. tattha puNa avayavA laggati, ghayakuDe bahuM ceva laggati, evamevAhamajo! dubaliyApUsamitvaM pai suttatthatadubhaesu caturaGgIyA 1 NipphAvakuDasamANo jAto, phaggurakkhiyaM pati tekhakuDasamANo, gohAmAhilaM pada ghayakuDasamANo, evamesI sadhyayanam bRddhRttiH sutteNa attheNa ya uvaveto tumbhaM Ayarito hou, tehiM savaM paDicchiyaM, iyaro'pi bhaNito-jahA'haM vaTTito // 173 // phaggurakkhiyassa goTThAmAhilassa tahA tumbhehi vi vaTTiyabaM, tANivi bhaNiyANi-jahA tumme mamaM paTTiyAiMtahA eyassavi baTTejAha, aSiya-ahaM kae vA akae yA Na rUsAmi esa Na khamihitti, evaM doSi vagge appAhettA bhattaM pacakkhAya kAlagayA devalogaM gayA, iyareNa'pi suyaM-jahA AyariyA kAlagayA, tAhe Agato pucchai-kosI gaNaharo Thavito ?, kuDagadidaMto ya suto, tAhe vIsu paDissae ThAiUNa pacchA Agato, tAhe tehiM sohi abhu 1 tatra punaravayavA laganti, dhRtakuTe baveva lagati, evamevAhamAryA ! durbalikApuSpamitraM prati sUtrArthatadubhayeSu niSpAvakuTasamAno jAvaH phalgurakSitaM prati tailakuTasamAnaH, goSThamAhilaM prati ghRtakuTasamAnaH, evameSa sUtreNArthena copapeto yuSmAkamAcAryoM bhavatu, taiH sarva pratI| sitam , itaro'pi bhaNito-yathA'haM vRttaH phalgurakSite godhamAhile tathA yuSmAbhirapi vartitavyaM, te'pi ca bhaNitAH-yathA yUyaM mayi | // 17 // vRttAstathaitasminnapi vartayeta, api ca-ahaM kRte vA akRte vA nArupameSa na kSamiSyate iti, evaM dvAvapi vau~ saMdizya bhaktaM pratyAkhyAya kAlagatA | devalokaM gatAH, itareNApi zrutaM-yathA''cArthAH kAlagatAH, tadA''gataH pRcchati-ko gaNadharaH sthApitaH |,kuttdRssttaantshc zrutaH, tadA viSvakpratibhaye |sthitvA pazcAdAgataH, sadA taiH sarvairabhyu 4 dIpa anukrama %-% [95] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~347~
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [175] (43) prata sUtrAMka *222-RAM ||46|| dvito, iha ceva ThAha, tAhe Necchada, so'vi bAhiM Thito annANi buggAheti, tANi na sake / ito ya AyariyA atya-IN porisiM kareMti, soNa suNai, bhaNai-tumbhettha NipphAvakuDA kaheha, tesu uhitesa viMjho aNubhAsati, ahame kammappavAe puce kamma paNNavijati, jIvassa ya kammassa ya kaha baMdho, tattha te bhaNati-baddhaM puDhaM NikAIya, baddhaM jahA suikalAbo, puDhe jahA ghaNaNiraMtarAto kayAo, NikAIyaM jahA tAveUNa piTTiyA, evaM kammaM rAgadosehiM jIvo paDhama baMdhai, pacchA taM pariNAma amuMcaMto puDhe kareti, teNeca saMkiliTrapariNAmeNa taM amuMcaMto kiMci NikAeti, NikAIyaM |Niruvakkama, udaeNa Navari veijai, anahA taMNa gheijati, tAhe so gohAmAhilo vAreti, ettiyaM Na bhavati, aNNayAvi amhehiM suyaM-jaha ettiyaM kammaM baddhaM puDhe NikAciyaM evaM bho mokkho Na bhavissati, to khAi kiha bajjhai 1, bhaNai-suNeha 1tthitaH, iha caiva tiSThata, tadA necchati, so'pi bahiHsthito'nyAn byudAhayati, tAnna zaknoti / itazcAcAryA arthapauruSI kurvanti, sa na zRNoti, bhaNati-yUyamatra niSpAvakuTAH kathayata, tepUtthiteSu vindhyo'nubhASate, aSTame karmapravAde pUrva karma prajJApyate, jIvasya ca karmaNazca lA kartha bandhaH 1, tatra te bhaNanti-paddhaM spRSTaM nikAcita, barca yathA sUcIkalApaH, spRSTa yathA dhanena nirantarAH kRtAH, nikAcitaM yathA tApayitvA | piTTitAH, evaM karmApi rAgadveSAbhyAM jIvaH prathamaM banAti, pazcAttaM pariNAmamamuJcan spRSTaM karoti, tenaiva saMkliSTapariNAmena tamamuJcan kicinikAcayati, nikAcitaM nirupakamam , udayena navare vedyate, anyathA tanna vedyate, tadA sa goSThamAhilo vArayati, etAvat na bhavati, anyadA'pyasmAbhiH carta-yayetAvat karma baddhaM spRSTaM nikAcitam evaM bho mokSo na bhaviSyati, tadA kathaya kathaM badhyate, bhaNati-zRNuta dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~348~
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [176] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. puTTho jahA abaddho kaMcuiNaM kaMcuo smnnei| evaM puTumabaddhaM jIvaM kammaM samannei // 176 // caturaGgIyA dhyayanam bRhadvRttiH | vyAkhyA-jahA so kaMcukiNaM purisa phusati, Na uNa so kaMcuo sarIreNa samaM baddho, evaM ceva kammapi puTuM, NaTU uNa baddhaM jIvapaesehiM samaM, jassa baddhaM tassa kammasaMsAravucchittINa bhavissati, tAhe so bhaNati-ettiyaM Aya- 3 // 17 // riehiM amhaM bhaNiyaM, eso Na yANati, tAhe so saMkito samANo pucchato gato, mA bhae annahA gahiyaM havejjA, tAhe pucchiyA AyariyA, tairuktam-yathA tasyAyamAzayaH-yato yaddhetsyate tena, spRSTamAtraM tadithyatAm / kaJcakI kaJcukeneva, di karma bhetsyati cAtmanaH // 1 // prayogaH-yadyena bhaviSyatpRthagbhAvaM tattena spRSTamAtra, yathA kacukaH kathukinA, bhaviSyatpRtha gbhAvaM ca karma jIvena, atra praSTavyo'yam-kaJcukavatspRSTamAtratA karmaNaH kimekaikajIvapradezapariveSTanena sakalajI|vapradezapracayapariveSTanena vA ?, yadyekaikajIvanadezapariveSTanena tatkimidaM pariveSTanaM mukhyamaupacArikaM vA ?, yadi mukhya siddhAntavirodhaH, mukhyaM hi parikSepaNameva pariveSTanam , evaM ca bhinnadezasya karmaNo grahaNaM, siddhAnte tu yatrAkAzadeze | 1 yathA sa kathukina puruSa spRzati, na punaH sa kaJcakaH zarIreNa samaM baddhaH, evameva karmApi spRSTaM na punarbaddhaM jIvapradezaiH samaM, yasya | baddhaM tasya karmasaMsArabyucchittI na bhaviSyataH, tadA sa bhaNati-etAvadAcAryairasmabhyaM bhaNitam , eSa na jAnAti, tadA sa zaGkitaH san acchako gatA, mA mayA'nyathA gRhItamabhaviSyat (bhUta), tadA pRSThA AcAryAH / dIpa anukrama // 17 // [95] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~349~
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [176] (43) % % prata % sUtrAMka % ||46|| % A%STakara va Atmapradezo'vagADhaH tena tatraivAvagADhaM karma gRhyate ityuktam , ata evAha zivazarmAcAryaH-"egapaesogADhaM| saSapaesehi kammuNo jogaM / gehada jahuttaheU sAIyamaNAiyaM vAvi // 1 // " athaupacArikaM yathA hi kAkI kacada kenevAvaSTabdhavAvRtazca, evaM jIvapradezA api karmapradezariti mukhyapariveSTanAbhAve'pi teSAM tatpariveSTanamucyate, tarhi sphuTaivAsAdiSTabandhasiddhiH, asmAkamapyanantakarmANuvargaNAbhirAtmapradezAnAmuktarUpapariveSTanasyaiva bandhatveneSTatvAt, AgamadhAtra-"egemege Ayapaese aNaMtANatAhiM kammavaggRhiM AveDhiyapariveDhiyatti,' tatazca viparyayasAdhanAdviruddho hetuH| sakalajIvapradezapracayapariveSTanenetyasminnapi pakSe bhinnadezakarmagrahaNena tathaiva siddhAntavirodhaH, tathA tatra bahiH pradezabandha evaM karmaNaH sambhavati, tatazca malaskheva na tasya bhavAntarAnuvRttiH, evaM ca punarbhavAbhAvaH, siddhAnAM | vA punarbhavA''pattiH, na ca malasya zarIreNa spRSTatayA dRSTAntavaiSamyaM, zarIrAtmapradezAnAmanyo'nyamavibhAgenAvasthAhai nA, anyathA hi mRNAla sparzAdyanubhavAbhAvaprasaGgaH, kica-iyaM dehAntaH sAtAdivedanA sanivandhanA nirnivandhanA . vA 1, nirnivandhanA cekina siddhAnAmapi , sanibandhanatve ca kiM payaHpAnAdiSTaheta kaiva yadvA karmanivandha-18 nApi, yadA''dhaH pakSastarhi bahirvedanApi dRSTA bAhyahetu kaiveti kiM karmakalpanayA ?, atha karmahetukA'pi tarhi 1 ekapradezAvagADhaM sarvapradezaiH karmaNo yogyam / gRhAti yathoktahetoH sAdikamanAdikaM vA'pi // 1 // 2 ekaika Atmapradezo'ntAnantAbhiH karmavargaNAbhirAveSTivapariveSTita iti / / dIpa anukrama [95] wwjaneiorayog muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~350~
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [176] (43) *% uttarAdhya. bRhadvRttiH // 175 // prata sUtrAMka ||46|| % % tatkiM yatraiva sthitaM tatraiva vedanAnivandhanamutAnyatrApi ?, yadi tatraiva tarhi tvanmatena bahirevaitadayasthitamityantaH sAtA-lAtura dhyayanam divedanocchedaprasaGgaH, athAnyatrApi tadvedanAnivandhanaM tarhi kiM naikAtmasthitaM sarvAtmaskhapi, uktaM ca-"jai vApisa bhinnadesaMpi veyaNaM kuNai kammamevaM te / kaha annasarIragayaM Na veyaNaM kuNati annassa? // 1 // " tathA ca kRtanAzAkatAbhyAgamaprasaGgaH, atha yenaiva kRtaM tasyaiva tannibandhanaM, tathApi pAdavedanAyAM zirovedanA''pattiH, atha saJcAritvAtasyAntarapyavasthAnamiti nAntaH sAtAdivedanocchedaprasaGgaH, evaM tarhi na kazakatulyatA, tasya bahireva niyatatvAt , yugapadubhayatra vedanA'bhAvaprasaGgazca, yathA ca bahiHsthamantaHsaJcAritayA vedanAheturevamantaHsthitaM bahiHsaJcAritayA taheturiti viparyayakalpanA'pi kiM na ?, niyAmakAbhAvAt , saJcAritve ca karmaNo vAyoriva na bhavAntarAnuvRttiH, taduktam-"Ne bhavaMtaramaNNeI sarIrasaMcArato tadaNilo ca"tti, kiJca-kAJcanopalayorapi pRthagbhAyo'sti / vA na thA ?, na tAvannAsti pratyakSatastaddarzanAt, astitve ca yathA bhaviSyatpRthagbhAvitve'pi tayoravibhAgAvasthAnena spRSTamAtratA tathA jIvakarmaNorapi syAt, na ca kAJcanasatva tatra pUrva nAsti, cAkacikyadarzanAtpratyakSataH, tathA yatra yannAsti na tasya tata utpAdaH, sikatAbhya iva tailaspetyanumAnatazca tatsiddheH, tatazca-'yatra yavedanAhetuH, karma // 175 / / 1 yadi vA'pi bhinnadezamapi vedanAM karoti karma evaM te / kathamanvazarIragataM na vedanAM karoyanyasya ? // 1 // 2 na bhavAntaramanveti zarIrasaJcAratastadanila iva / % % dIpa anukrama % [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~351~
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], tatrasthameva tat / sarvatra vedanAhetuH karma sarvatragaM tataH // 1 // prayogazca yatra yadvedanA nimittaM karma tatrasthameva tad, anyathA darzitanyAyenAtiprasaGgAd, vedanAhetuzca sarvatrAtmapradezeSu karma ityAdyAcAryoktaM teNaM gaMvaNa siddhaM, ettiyaM bhaNiyaM AyariehiM evaM puNaravi so saMlINo acchara, samappaDa tato khobhehAmi / annayA navame puDhe paccakkhANe sAhUNaM jAvajjIvAe tivihaM tiviNa pANAtivAyaM paJcakakhAmi, eyaM pacakkhANaM vaNijjara, tAhe so bhaNati - avasiddhaMto, Na hoti evaM puNa, kahaM kAyacaM ?, suNeha paJcakkhANaM seyaM aparimANeNa hoi kAyavaM / jesiM tu parImANaM taM duhuM hoi AsaMsA // 177 // Education into vyAkhyA - sa paJcakkhAmi pANAivArya aparimANAe tivihaM tiviheNaM, evaM savaM AvakahiyaM kiM nimittaM parimANaM na kIrati ?, jo so AsaMsAdoso so Niyattito bhavati, jAvajIvAe puNa bhaNateNa parimANeNa aSbhuvagayaM bhavati, jahA'haM haNissAmi pANAI, etannimittaM aparimANAeM kAyavaM // sa caivaM vadavindhyenAbhidadhe - yathA'yaM niryukti: [176] 1 tena gatyA ziSTam etAvat bhaNitamAcAryaiH evaM punarapi sa saMlInastiSThati, samApyatAM tataH kSobhayiSyAmi / anyadA navame pUrve pratyAkhyAne sAdhUnAM yAvajjIvatayA trividhaM trividhena prANAtipAtaM pratyAkhyAmi, etat pratyAkhyAnaM varNyate, tadA sa bhaNati apasiddhAntaH, na bhavatyevaM punaH kathaM karttavyaM ?, zRNuta / sarva pratyAkhyAmi prANAtipAtamaparimANatayA trividhaM trividhena, evaM sarva yAvatkathikaM kiM nimittaM parimANaM na kriyate 1 yaH sa AzaMsAdoSaH sa nivarttito bhavati, yAvajjIvatayA punarbhaNatA parimANenAbhyupagataM bhavati, yathA'haM hanivyAmi prANAdIn etannimittamaparimANena karttavyaM For Fasten muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~352~
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [ 95] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 176 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], Education intimational bhavadAzayaH -- sAvadhi syAdabhiSvani, rahiNAmitvaraM yathA / pratyAkhyAnaM tathA cedaM yAvajjIvaM yaterapi // 1 // prayogaH- yatparimANavat pratyAkhyAnaM tatsAbhiSvaGgaM yathA gRhiNAmitvarapratyAkhyAnaM, parimANavaca yaterapi yAvajjIvaM sarva| sAvadyapratyAkhyAnamityayamanaikAntiko hetuH tathAhi -kimatra parimANavattvamAtreNa sAbhiSvaGgatA sAdhyate uta AzaM sayA'pi 1, prathamapakSe kiM yateraddhApratyAkhyAnamasti na vA 1, yadyasti kiM pauruSyAdipadopetamitarathA vA 1, yadi pauruSyAdipadopetaM kiM na pariNAmavattvena sAbhiSvaGgatA ?, atha na samatAsthitatvAt tarhi parimANavattvamanaikAntikam, athAnabhimatameva tatra pauruSyAdipadopAdAnam, evaM sati pratrajyAdina evAnazanApattiH tathA ca "gipphAdiyA ya sIsA dIdo parivAlito ya pariyAto' ityAdyAgamavirodhaH, na cAddhApratyAkhyAnaM nAstyeva yateriti pakSaH, 'aNogatamaikaMta' ityAgamena tasyAbhidhAnAt dvitIyapakSe tu naivamasyAzaMsA - yathA bhavAntare sAvadyamahaM seviSye, yena sAbhiSvaGgatA syAt yadapi yAvajjIveti padocAraNaM tadapi vratabhaGgabhayAdeva taduktam- "varthabhaMgabhayAu thiya jAvajIvaMti NihiM" kiJca pariNAmavattvena sAbhiSvaGgatAM sAdhayatastavAkUtamaparimANaM pratyAkhyAnamiti, tatra ca natrA parimANAbhAvamAtramucyate vastvantaravidhirvA ?, yadi parimANAbhAvamAtraM tadA tasyAbhiSvaGgahetutvenaiva niSedhaH, taddhetutvaM 1 niSpAditAza ziSyAH dIrghaH paripAlitaca paryAyaH / 2 anAgatamatikrAntaM / 3 pratabhaGgabhayAdeva yAvajjIvamiti nirdiSTam // For Fans Only niryuktiH [177] ~353~ caturaGgIyA dhyayanam // 176 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [3], mUlaM [...] / gAthA ||46...|| niyukti: [177] (43) %951 prata sUtrAMka ||46|| ca tasyAnakAntikamanantaramevoktamiti kiM taniSedhena', atha vastvantaravidhistatra vastvantaraM zaktiranAgatAddhA vA?, yadi zaktistatra kiM yAvacchaktistAvanmama pratyAkhyAnam atha yAvati viSaye zaktistAvatIti ?, prathamapakSe zakanakriyAparimANaparimitatvAt pratyAkhyAnasya parimANavatvamevoktaM bhavatIti khavacanavirodhaH, pratyAkhyAnAnavasthA caivaM, zakteraniyatatvAt , tathA cAtIcArAsattvaM, tadasattve ca prAyazcittAbhAvaH, dvitIyapakSe tu prANavadhAdyanyataraviratAvapi saMyatatvApattiH, zaktyapekSatvAttaddhetupratyAkhyAnasya, uktaM ca-"ettiyamecI sattitti NAtiyAro Na yAvi pacchittaM / Na ya sanvavvayaniyamo egeNa ya saMjayattanti // 1 // " athAnAgatAddhA tatrApi kiM bhAvaH prasANyAnaM gyajana yA 1,nak tAvad vyaJjana khanAdAvapi taducAraNe pratyAkhyAnaprasaGgAt pramAdataH zaktivaikalyato vA vyaJjanaskhalane tadabhAvApapatteca, tataH prathamapakSa evAvaziSyate, tatra ca sadA sAvadhamahaM na seviSye iti tasya bhAva uta kadAciditi ?, yadi AdyapakSastadA mRtasyApi tatsevAyAmaparipUrNapratijJatvena pratabhaGgaprasaGgaH, tathA siddhAnAmapi saMyatatvApattiH, sakalAnAgatAddhApratyAkhyAnadhAritvAt / evaM ca 'siddhe no cArittI no acArittI' ityAgamavirodhaH, atha dvitIyapakSastatra kiM yathA bhAvastathA vyaJjanamathAnyathA ?, yadi yathA bhAvastathA vyaJjanam evaM sati vijJAtaviSayAdereva pratyAkhyAna 1 etAvanmAtrA zaktiriti nAtIcAro na cApi prAyazcittam / na ca sarvavrataniyama ekenApi saMyatatvamiti // 1 // 2 siddhA no cAritriNo no acAritriNaH // . . . dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~354~
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 46 // dIpa anukrama [15] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 177 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| adhyayanaM [3], manyathA tadbhaGgaprasaGgaH, tatazca jIvannahaM sAvadyaM na seviSye mRtasya tu karmodayakhAbhAvyAdavazyaM bhAvinyaviratirityayameva tasya bhAvaH tathA ca yathAbhAvaM vyaJjanocAraNe balAdApatitaM yAvajjIveti, tathA ca jIvanAvadhitvAdaparimANatvahAniH, anyathA vyaJjanocAraNamiti pakSe ca parisphuTaiva mRSAbhASitA, jJAtvA anyathAbhidhAnAt uktaM ca- "jo puNa avyayabhAvaM muNamANo'vassabhAviNaM bhaNati / vayamaparimANamevaM pathakkhaM so musAbAI // 1 // " tatazca- 'nAzaMsAto yatastasya, yAvajjIveti paThyate / kintu bhaGgabhayAdeva, tasmAdastu yathAsthitam // 1 // prayogazca yatra nAzaMsA na | tatsAvadhitve'pi sAbhiSvaGgaM, yathA kAyotsargo, na vidyate ca yatipratyAkhyAne yAvajjIveti pade'pyAzaMseti, ityAdi jahAM AyariehiM bhaNiyaM tahA sabai bhaNati, jahA ettiyaM bhaNiyaM AyariehiM je'vi anne therA bahussuyA annagacchelA te'vi pucchiyA, ettiyaM caiva bhaNaMti, tAhe bhaNati-tumbhe kiM jANaha ?, titthayarehiM ettiyaM bhaNiyaM, tehiM bhaNiyaM - tumaM na jANasi, jAhe Na TThAi tAhe saMghasamavAto kato, devayAe kAussaggo kato, jA sahiyA sA Education intemational 1 yaH punaravratabhAvaM guNana avazyabhAvinaM bhaNati / vratamaparimANametraM pratyakSaM sa mRSAvAdI // 1 // 2 yathA AcAryairbhaNitaM tathA sarve bhaNanti, yathaitAvadbhaNitamAcAryaiH ye'pi anye sthavirA bahuzrutA anyagacchIyAste'pi pRSTAH, etAvadeva bhaNanti, tadA bhaNati-yUyaM kiM jAnItha ?, tIrthakarairetAvat bhaNitaM, tairbhaNitaM tvaM na jAnISe yadA na tiSThati tadA saMghasamavAyaH kRtaH, devatAyai kAyotsargaH kRtaH, yA zrAddhA sA niryukti: [177] For Fans Only ~355~ caturaGgIyA dhyayanam // 177 // www.jancibrary.or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [177] (43) SARSA prata sUtrAMka ||46|| Agayo, bhaNai-saMdisahatti, tAhe bhaNiyA-vaca titthayaraM puccha, kiM ?, jaM goThThAmAhilo bhaNai taM sacaM ?, dubaAliyAppamaDo saMghoja bhaNai taM sacaM, tAhe sA bhaNati-mama aNuvalaM deha, kAussaggo dino. tAhe sA gayA. titthayaro pucchito, tehiM bAgariyaM-jahA saMgho sammAvAI, iyaro micchAvAdI, niNhavo esa sattamo, tAheka AgayA, bhaNio -ossAreha, saMgho sammAvAdI, esa micchAvAdI niNhavo, tAhe so bhaNati-esA appihiyA varAI, kA eyAe sattI gaMtUNa 1,tIse'pi Na saddahati, tAhe pUsamittA bhaNaMti-jahA ajjo| paDivajau, mA ugghADijihisi, Necchati, tAhe so saMgheNaM bajjhokato bArasaviheNaM saMbhoeNaM, taMjahA-'ubahi 1 suya 2 || bhattapANe 3 aMjalIpaggahe ti ya 4 / dAyaNA ya 5 NikAe ya 6 abbhuTThANetti Avare 7 // 1 // kikammassa ya 1 AgatA, bhaNati-saMdizateti, tadA bhaNitA gaccha tIrthakaraM pRccha, kim !, yagoSThamAhilo bhaNati tatsatyam / duIlikApramukhaH saMgho yadbhaNati tatsatyam ?, tadA sA bhaNati-mAnubalaM datta, kAyotsagoM dattaH, tadA sA gatA, tIrthakaraH pRSTaH, tAkRtaM-yathA saGghaH 6 samyagvAdI, itaro mithyAvAdI, nidvava eSa saptamaH, tata AgatA, bhaNita:-utsArayata, saMghaH samyagvAdI, eSa mithyAvAdI nihavaH, tadA sa bhaNati-eSA'lparddhikA barAkI, kaitasyAH zaktirgantuM ?, tasyA api na zraddadhAti, tadA puSpamitrA bhaNanti-yathA Arya ! pratipadyatA, mA ughATiptAH, necchati, tadA sa saMghena bAyaH kRto dvAdazavidhAt saMbhogAt, tadyathA-upadhiHzrutaM bhaktapAne aJalipagraha iti ca / dAnaM c| |nikAcanA ca abhyutthAnamiti cAparam // 1 // kRtikarmaNazca karaNe dIpa anukrama [95] 4% % x muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~356~
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [178] (43) prata sUtrAMka // 46|| uttarAdhya karaNe beyavizvakaraNe iya 9 / samosaraNasannisevA 10 kahAe ya 11 nimaMtaNA 12 // 2 // ' esa vArasaviho, caturaGgIyA sattarabheto jahA paMcakappe // ityuktA alpataravisaMvAdino nihavAH, prasaGgata eva bahutaravisaMvAdinaM boTikamAha- dhyayanam bRhadvRttiH kArahavIrapuraM nayaraM dIvagamujANa ajakaNhe a / sivabhUissuvahimi pucchA therANa kahaNA ya // 178 // // 17 // vyAkhyA akSarArthaH sugamaH // 178 // bhAvArthastu sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam chavAsasaehiM Navottarehi siddhiM gayassa vIrassa / to boDiyANa diTThI rahavIrapure samuppannA // 1 // teNaM kAleNaM TrAteNaM samayeNaM rahavIrapuraM kanvarDa, tattha dIvagaM NAma ujANaM, tattha ajjakaNhA AyariyA samosaDhA / tastha ego ra sivaI NAma sAhassimalo, so rAyANa uvagato. tuma olaggAmitti, jA parikkhAmitti, rAyAe annayA bhaNito vaca mAipare susANe kiNhacauddasIe baliM dehi, surA pasuto dino, anne ya purisA bhaNiyA-eyaM bIhAvijAha, 1 vaiyAvRtyakaraNa iti / samavasaraNasannipadyA kathA va nimazraNA // 2 // eSa dvAdazavidhaH, saptadazabhedo yathA paJcakalpe / 2 pasu varSazateSu navottareSu siddhiM gatAt vIrAt / tadA boTikAnAM dRSTI rathavIrapure samutpannA ||shaa tasmin kAle tasmin samaye rathavIrapuraM karbaTa,tatra dIpakaM // 17 // nAmodyAnaM, tatra AryakRSNA AcAryAH samavastAH / tatraikaH zivabhUtinAmA sahasramallaH, sa rAjAnamupagataH, svAmavalagAmIti, yAvatparIkSa iti, rAkSA'nyadA bhaNitaH-vaja mAnugRhe zmazAne kRSNacaturdazyAM baliM dehi, surA pazuzca dattau, anye ca puruSA bhaNitA:-enaM bhApayadhvaM, dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 357~
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [178] (43) prata sUtrAMka ||46|| so gaMtUNa mAibaliM dAUNa chuhiomitti tattheva susANe taM pasuM paolittA khAi, te ya gohA sivArasipahi samaMtA bhairavaM ravaM kareMti, tassa romumbheo'vi na kajA, taA abhuDio gato, tehiM si, vittI dinnA / annayA so rAyA daMDe ANaveti-jahA maDuraM geNhaha, te sababaleNaM uddhAIyA, tato adUrasAmaMteNaM gaMtUNa bhaNaMti-amhe Na pucchiyaM-kayaraM mahuraM vacAmo, rAyA va aviNNavaNijo, te guMguyaMtA acchaMti, siyabhUI Agato bhaNati ki bho ! acchaha ?, tehiM siTuM, to bhaNati-do'vi giNhAmo samaM ceca, te bhaNaMti-Na sakA, do bhAgiehiM eketukAe bahU kAlo hotitti, so bhaNati-jaM dujjayaM taM mama deha, bhaNito jA NijAi, bhaNai-sUre tyAgini viduSi ca vasati janaH sa ca janAdguNI bhavati / guNavati dhanaM dhanAcchI: zrImatyAjJA tato rAjyam // 1 // evaM bhaNittA 1 sa gatvA mAtRbali dattvA bubhukSito'smIti tatraiva zmazAne taM pazu paktvA khAdati, te ca puruSAH zivArasitaiH samantAddhairavaM vaM kurvanti, tasya romojhedo'pi na kriyate, tadA'bhyutthito gataH, taiH ziSTaM, vRttirdattA / anyadA sa rAjA daNDikAn AjJApayati-yathA| madhurAM gRhIta, te sarvabalenoddhAvitAH, tato'dUrasAmante gatvA bhaNanti-asmAbhirna pRSTaM-katarAM madhurAM prajAmaH, rAjA rAvijJapyaH, te 4 8 kAndizIkAstiSThanti, zivabhUtirAgato bhaNati-ki bhostiSThata ?, taiH ziSTaM, tato bhaNati-dve api gRhImaH samakameva, te bhaNanti-na zakye, 1dvibhAgikaiH ekaikasyAH (pahaNe) bahuH kAlo bhavatIti, sa bhaNati-yA durjayA to mahyaM datta, bhaNito yAvaniryAti, bhaNati-evaM bhaNitvA dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~358~
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [178] (43) prata sUtrAMka ||46|| uttarAdhya. pahAvito paMDumahuraMteNaM, tatva paJcaMtANi tAviumAraddho, dugge Thito, evaM tAva jAva NagarasesaM jAyaM, pacchA Naga- caturaGgIyA bRhadvRttiH ramavi gahiyaM ovaittA, tato NiveiyaM teNa raNNo, tuTeNa bhaNiyaM-kiM demi?, so ciMtiyaM bhaNati-jaM mae dhyayanam gahiyaM taM sugahiya, jahicchato bhavissAmi, evaM houtti / evaM so ya bAhiM ceya hiMDato aDaratte Agacchati / // 179 // vANa vA, tassa bhajjA tAva Na jemei suyati yA jAva NAgato bhavati, sAvi NiviNNA / annayA mAyaraM sA vaDe ti-tumha putto divase 2 ahuratte eti, ahaM jaggAmi, chuhAtiyA acchAmi, tAhe tAe bhaNai-mA dAraM dejAhi, ahaM aja jaggAmi, so dAraM mamgati, iyarIya aMbADito, bhaNito ya-jattha imAe belAe ugghADiyANi tattha vaca, tassa bhaviyavayAe teNa maggaMteNa ugghADito sAhupaDissato divo, tattha gato, vaMdati, bhaNai-pavAveha mae,4 1 pradhAvitaH pANDumadhurAdhvanA, tatra pratAntAMstApayitumArabdhaH, durge sthitaH, evaM tAvadyAvat nagarazeSaM jAtaM, pazcAnnagaramapi gRhItamavatIrya, tato niveditaM tena rAjJe, tuSTuna bhaNitaM- kiM dadAmi ?, sa cintitaM (cintayitvA) bhaNati-yanmayA gRhItaM tatsugRhItaM, yAdRcchiko bhavihayAmi, evaM bhavatviti / evaM sa ca bahireva hiNDamAno'rdharAtra Agacchati vA na vA, tasya bhAryA tAvanna jemati svapiti vA yAvannAgato bhavati,4 sA'pi nirviNNA / anyadA bhAvaraM sA kalahayati-yuSmAkaM putro divase divase ardharAtre AyAti, ahaM jAgarmi, kSudhAtI tiSThAmi, tadA tayA bhaNyate-mA dvAraM dAH, ahamadya jAgarmi, sa dvAraM mArgayati, itarayA nirbhasitaH, bhaNitazca-yatrAsyAM velAyAmudghATitAni (dvArANi)* tatra braja, tasya bhavitavyatayA tena mArgayatA udghATitaH sAdhupratizrayo dRSTaH, tatra gato, vandate, bhaNati--pravAjayata mAM, dIpa anukrama [95] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~359~
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [178] (43) prata sUtrAMka ||46|| necchaMti, sayaM loo kato, tAhe se liMga dinnaM, te vihariyA / puNo'vi AgayANaM raNNA kaMbalarayaNaM se dinnaM, Aya-13 INIrieNa-kiM eega jaINaM, kiMgahiyaMti bhaNiUNa tassa aNApucchAe phAliyaM, NisejAto kayAto, tato sa kasA ito / aNNayA jiNakappiyA vaNNijaMti jahA-jiNakappiyA ya duvihA pANIpAyA paDiggahadharA yA pAuraNama-15 pAuraNA ekekA te bhave duvihA // 1 // ityAdi, so bhaNai-kiM esa evaM Na kIrada, tehiM bhaNiyaM-esa vovicchinno, mamaM Na vocchijjaitti so ceva paralogasthiNA kAyayo / tatrApi sarvathA niSparigrahatvameva zreyaH, sUrimirubAtam-dharmopakaraNamevaitat, na tu parigrahastathA // jantavo bahavassanti, durdazI mAMsacakSupAm / tebhyaH smRtaM dyaathe| tu, rajoharaNadhAraNam // 1 // Asane zayane sthAne, nikSepe grahaNe tathA / gAtrasaGkucane ceSTaM, tena pUrva pramArjanam // 2 // tathA-santi sampAtimAH satvAH, sUkSmAzca vyApino'pare / teSAM rakSAnimittaM ca, vijJeyA mukhavatrikA // 3 // kiMca-bhavanti jantavo yasmAdannapAneSu kecit / tasmAtteSAM parIkSArtha, pAtragrahaNamiSyate // 4 // aparaM 1 necchanti, svayaM locaH kRtaH, tadA tasmai liGgaM dattaM, te vihRtAH / punarapyAgateSu rAjJA kambalaranaM tasmai dattaM, AcAryeNa-kimetena yatInAM ?, kiM gRhItamiti bhaNitvA tamanApRcchaya sphATitaM, niSadyAH kRtAH, tataH sa kathAyitaH / anyadA jinakalpikA varNyante, yathA jinakalpikAca dvividhAH pAtrapANayaH pratimahadharAzca / saprAvaraNA adhAvaraNA ekaikAste bhaveyuvidhAH // 1 // sa bhaNati-kimeSa evaM na* sakriyate ?, tairbhaNitam eSa vyucchinnA, mama na byucchidyate iti sa eva paralokArthinA kartavyaH / dIpa anukrama [95] Protest muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~360~
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46...|| niyukti: [178] (43) uttarAdhya- prata // 18 // sUtrAMka ||46|| ca-samyaktvajJAnazIlAni, tapazvetIha siddhaye / teSAmupagrahArthAya, smRtaM cIvaradhAraNam // 5 // zItavAtAtapai- caturaGgIyA dezaimezakaivApi kheditaH / mA samyaktvAdiSu dhyAnaM, na samyak saMvidhAsthati // 6 // tasya tvagrahaNe yat syAt , | dhyayanam kSudraprANivinAzanam / jJAnadhyAnopaghAto vA, mahAn doSastadaiva tu // 7 // yaH punaratisahiSNutayaitadantareNApi na dharmabAdhakastasya netadasti, tathA cAha-"ya etAn varjayeddopAn , dharmopakaraNArate / tasya tvagrahaNaM yuktaM, yaH syAhai jina iva prbhuH||1||" sa ca prathamasaMhanana eva, na cedAnIM tadastItyAdikayA prAguktayA ca yuktyocyamAno'sau kammodayeNa cIvarAiyaM chahettA gato, tassa uttarA bhaiNI, ujANe Thiyassa diyA gayA, taM ca daTTaNa tIevi cIvarAtiyaM sarva char3iyaM, tAhe bhikkhAe paviThThA, gaNiyAe diTThA, mA amha logo virajihitti ure se pottI baddhA, sA Necchati, teNa bhaNiyaM-acchau esA taba devayAdinA / teNa ya do sIsA pacAbiyA-koDiNNo koTTavIro ya, to sIsANa paraMparaphAso jaato|| etadarthopasaMhArike bhASyagAthe 1 karmodayena cIvarAdikaM tyaktvA gataH, tasyottarA bhaginI, udyAne sthitaM vandikA gatA,taca dRSTvA tayA'pi cIvarAdikaM sarva tyaktaM, tadA // 18 // bhikSAyai praviSTA, gaNikayA dRSTA, mA'smAsu loko virahIt iti urasi tasyAH potikA baddhA, sA neNchati, tena bhaNita-tiSThatu papA tava hai devatAdattA / tena ca dvau ziSyI pravAjitau-kauNDinyaH koTTavIrazna, tataH ziSyANAM paramparAspoM jAtaH / / dIpa anukrama [95] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~361~
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [1...] / gAthA ||46..|| niyukti: [178], bhASyaM [1,2] (43) prata sUtrAMka -CA ||46|| UhAe pannattaM boDiyasivabhUiuttarAhi imaM / micchAdasaNamiNamo rahavIrapure samuSpannaM // 1 // boDiyasivabhUIo boDiyaliMgassa hoi uppattI / koDiNNakoTTavIrA paraMparAphAsamuppannA // 2 // vyAkhyA-'UhayA' khavitakAtmikayA 'prajJata' prarUpita, boTikazcAsau cAritravikalatayA muNDamAtratvena zivabhUtizca boTikazivabhUtiH sa cottarA ca tadbhaginI boTikazivabhUtyuttare tAbhyAm 'idam' anantaroktaM, yatrAsyotpattistadAha-mithyAdarzanam 'iNamoti ArSatvAdidaM rathavIrapure samutpannam // boTikazivabhUtebATikaliGgasya 4 bhavatyutpattiH, paThyate ca-'boDiyaliGgassa Asi uppattI, tatra ca kauNDinyakoTTavIrI paramparA-avyavacchinnazipyapaziSyasaMtAnalakSaNA tasyAH sparzo yatra tatparamparAsparza yathA bhavatyevamutpannI, anena kauNDinyakoTTavIrAbhyAM | boTikasantAnasyotpattiruktA bhavatIti gAthAdvayArthaH // 1-2 // iyatA granthena zraddhAdurlabhatvamuktam , asthAtha samya4 ktyarUpatvAt samyaktvapUrvakatvAca saMyamasya tasyApyanenaiva durlabhatvamuktameyeti bhAvanIyaM / tathA catvArItyaGgamityasya ca vyAkhyAne caturazebhyo hitaM tatkharUpavyAvarNanena caturaGgIyamiti vyutpattiH sujJAnaveti niyuktikRtA nopada-18 sarzitA / gato nAmaniSpanna nikSepaH, samprati sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM, tabacattAri paramaMgANi, dullahANiha jNtunno| mANusattaM suI saddhA, saMjamaMmi ya vIriyaM // 1 // (sUtram) vyAkhyA-'catvAri catuHsaGkhyAni paramANi ca tAni pratyAsannopakAritvena aGgAni ca muktikAraNatvena paramAjhA dIpa anukrama [95] FORAKAS- TO wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~362~
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti : [178...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 18 // prata sUtrAMka ||1|| CHAKSCHEKAX ni 'durlabhAni' duHkhena labhyanta itikRtvA duSprApANi 'iha' asminsaMsAre, kasya ?-jAyata iti jantustasya dehina / dhyayanam | ityarthaH, paThyate ca-'dehina' iti, kAni punastAni ?-manasi zete mAnuSaH, athavA manorapatyamiti vAkye "manorjAtAyabhUyatI puk ca" (pA04-1-161) ityaji pratyaye pugAgame ca mAnuSassadbhAyaH mAnuSatvaM-manujabhAvaH, 'zravaNaM' zrutiH, sA ca 'arthaprakaraNAdibhyaH sAmAnyazabdA api vizeSe'vatiSThante' iti nyAyAdharmaviSayA, zraddhA'pi tata eva dharmaviSayA, 'saMyame AzrayaviramaNAdyAtmani, caH samuccaye bhinnakramaH, tato vizeSeNerayati-pravarttayati AtmAnaM tAsu tAsu kriyAkhiti vIrya ca-sAmarthya vizeSa iti sUtrArthaH // 1 // tatra yathA mAnuSatvaM durlabhaM tathA darzayitumAhasamAvapaNANaM saMsAre, NANAgottAsu jaaisu| kammA NANAvihA kaTu, puDho vissaMbhiyA payA ||2||(suutrm) vyAkhyA-'sam' iti samantAt ApannAH-prAptAH samApannA NaM iti vAkyAlaGkAre, ketyAha-saMsAre, tatrApi ka?-nAnA ityanekArthaH, gotrazabdazca nAmaparyAyaH, tato nAnAgotrAsu-anekAbhidhAnAsu jAyante jantava Asthiti jAtayaH-kSatriyAdyAH tAsu, athavA jananAni jAtayaH tato jAtiSu-kSatriyAdijanmasu nAnA-hInamadhyamottamabhede-|| nAnaka gotraM yAsu tAsathA tAsu, atra hetumAha-kriyanta iti karmANi-jJAnAvaraNIyAdIni 'nAnAvidhAni' anekaprakArANi 'kRtvA' nirvartya 'puDho'tti pRthaga bhedena, kimuktaM bhavati ?-ekaikazaH, 'vissaMbhiya'tti vindoralAkSaNikatvAd | dIpa anukrama sA ||18shaa [96] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~363~
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--] / gAthA ||2|| niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||2|| vizva-jagad vibhUti-pUrayanti kacitkadAdidutpattyA sarvajagadvyApanena vizvabhRtaH, uktaM ca-"katthi kira so paeso loe vAlaggakoDimitto'pi / jammaNamaraNAbAhA jattha jiehi na saMpattA // 1 // " idamuktaM bhavati-avApyApi mAnudApatvaM sakatavicitrakarmAnubhAvataH pRthagajAtibhAginya eva bhavanti, kA:-'prajAH' janasamUharUpAH, tadanena prAsamAnu-1 patvAnAmapi karmavazAdvividhagatigamanaM manuSatvadurlabhatve heturuktaH, yadvA saMsAre karmANi nAnAvidhAni kRtvA pRthagiti bhinAsu nAnAgotrAsu-anekakulakoyudapalakSitAsu jAtipu-devAdyutpattirUpAsu samApanA:-samprAptA vattenta | da iti gamyate, Neti prAgvat, 'vizrambhitAH' sajAtavizrambhAH satyaH prakramAkarmakheva tadvipAkadAruNatvAparijJAnAt | kAH -prajAyante iti prajA:-prANina iti sambandhaH, tadanena prANinAM vividhadevAdibhavabhavanaM mUlata eva manuja-II tvadurlabhatve kAraNamuktamiti sUtrArthaH // 2 // amumevArtha bhAvayitumAha egayA devaloesu, naraesuvi egyaa| egayA Asure kAye, AhAkammehiM gacchai // 3 // (sUtram) caa vyAkhyA-'ekadA' ityekasmin zubhakarmAnubhavakAle dIyantIti devAH teSAM lokAH-utpattisthAnAni devagatyA-13 dipuNyaprakRtyudayaviSayatayA lokyanta itikRtvA teSu devalokeSu, narAn kAyanti-yogyatayA''hvayantIti narakAH teSu ratnaprabhAdiSu nArakotpattisthAneSu, apizabdasya cArthatvAtteSu ca, 'ekadA' azubhAnubhavakAle, tathA 'ekadA' tathAvi 1 nAsti kila sa pradezo loke vAlApakoTImAtro'pi / anmamaraNAbAdhA yatra jIvairna saMprAptAH / / 1 / / dIpa anukrama [97] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~364~
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niyukti: [178...] (43) // 182 // prata sUtrAMka ||3|| 45-45% 2451-5 dhabhAvanAbhASitAntaHkaraNAvasare, asurANAmayamAsurastam-asurasambandhinaM, cIyata iti kAyastaM, nikAyamityarthaH, caturaGgIyA bAlatapaHprabhRtibhirapi tatprAptiriti darzanArthaM devalokopAdAne'pi punarAsurakAyagrahaNam , athayA devalokazabdasya dhyayanam hai saudharmAdiSu rUDhatvAttadupAdAnamuparitanadevopalakSaNam , idaM cAdhastanadevopalakSaNamiti na paunaruktyam, 'AhAkammehiMti AdhAnam-AdhAkaraNamityarthaH, tadupalakSitAni karmANyAdhAkarmANi taiH, kimuktaM bhavati ?-svayaMvihitaireya sarAgasaMyamamahArambhAsurabhAvanAdibhirdevanArakAsuragatihetubhiH kriyAvizeSaH yathAkarmabhirvA-tattadgatyanurUpaceSTitaiH|4 'gacchati' yAti, iti sUtrArthaH // 3 // tathAegayA khattio hoi, tao caMDAlabukkaso / tao kIDapayaMgoM ya, tao kuMtha piviiliyaa||4||(suutrm ) vyAkhyA-'ekadeti manuSyajanmAnurUpakarmaprakRtyudayakAle 'khattiyatti 'kSaNa hiMsAyAM' kSaNanAni kSatAni tebhyasvAyata iti kSatriyo-rAjA bhavati, 'tata' iti tadanantaraM tako vA prANI 'caNDAlaH' pratItaH, yadi vA zUdreNa brAmaNyAM jAtazcaNDAlaH, 'vokaso' varNAntarabhedaH, tathA ca vRddhAH-"bhaNeNa suddIo jAto NisAutti bucati, baMbhaNeNa vesIe / jAto aMbaTotti vucati, tattha NisAeNaM jo aMbaTThIte jAto so bukkaso bhaNNati" iha ca kSatriyagrahaNAduttamajAtayaH // 18 // 1 brAhmaNena zUdrayAM jAto niSAda ityucyate, brAhmaNena vaizyAyAM jAto'mvaSTha iti ucyate, tatra niSAdena yo'mbaSThyAM jAtaH sa bukaso dIpa anukrama [98] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~365~
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--] / gAthA ||4|| niyukti: [178...] (43) * CAR prata ***** sUtrAMka ||4|| caNDAlagrahaNAnnIcajAtayo buksagrahaNAJca saGkIrNajAtaya upalakSitAH, 'tato' mAnuSatvAduddhRtyeti zeSaH, 'kITa' pratItaH pataGgaH' zalabhaH, caH samuccaye, tatastako vA 'kunthU pipIlikatti, cazabdasya luptanirdiSTatvAt kunthuH pipIlikA ca, bhavatIti sarvatra sambadhyate, zeSatiryagbhedopalakSaNaM caitaditi sUtrArthaH // 4 // kimitthaM paryaTantaste nirvidyante na vetyAhaevamAbaddajoNIsuM, pANiNo kammakivisA / Na NivijaMti saMsAre, sabaDhesu va khattiyA ||5||(suutrm) kammasaMgehi saMmUDhA, dukkhiyA bahuveyaNA / amANusAsu joNIsu, viNihammati pANiNo ||6||(suutrm)| | vyAkhyA evam' amunoktanyAyena Avarttanam AvataH-parivarta iti yo'rtho, yuvanti-mizrIbhavanti kArmaNazarIriNa audArikAdizarIrairAsu jantavo juSante sevante tA iti vA yonayaH, AvartopalakSitA yonayaH AvayonayaH tAsu, 'prANinaH' jantavaH, karmaNA-uktarUpeNa kilbiSA:-adhamAH karmakilviSAH, prAkRtatvAdvA pUrvAparanipAtaH, killipANi-kliSTatayA nikRSTAnyazabhAnuvandhIni karmANi yeSAM te kilbiSakarmANaH, 'na nirSiyante' kadaitadvimukti4/riti nodvijante, ka yA AvarttayonayaH? ityAha-saMsAre' bhaye, keSviva ke na nirSiyante ? ityAha-sarve ca te ardhyanta da ityarthAzca-manojJazabdAdayo dhanakanakAdayo vA sarvArthAsteSviva 'kSatriyAH' rAjAnaH, kimuktaM bhavati ?-yathA manojJAna || zabdAdIn muAnAnAM teSAM tarSo'bhivardhate, evaM tAsu tAsuH yoniSu punaH punarutpattyAM sasyAM kalaMphalIbhAvamanubhava * dIpa anukrama [99] ** muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~366~
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--1 / gAthA ||1-6|| niyukti: [178...] (43) uttarAdhya. prata bRhadvRttiH sUtrAMka // 183 // ||5-6|| tAmapi bhavAbhinandinA prANinAmiti, kathamanyathA na tatpratighAtArthamudyaccheyuriti bhAvaH / pAThAntaraM yA-'saghahara Bdhyayanam isa khattiya'tti ivo bhinnakramaH, tataH sarvaiH zayanAdibhirarthaH-prayojanamaskheti sarvArthaH kSatriyaH, sa cArthAddhaSTarAjyaH tadvat , tato yathA'sau na nirvidyate, arthAtsarvArthAn prArthayamAnaH, tathaite'pi prANinaH sukhAnyabhilapanto'nirvidyamAnAca, kammabhiH-jJAnAvaraNIyAdibhiH sanAH-sambandhAH karmasaGgAstaiH, yadvA karmANi-uktarUpANi tattakriyAvizepAtmakAni vA, tathA sajyante'mISu jantava iti saGgAH-zabdAdayo'bhiSvaGgaviSayAH, tatazca karmANi ca sAzca karmasaGgAH taH sam iti bhRzaM mUDhAH-vaicityamupAgatAH sammUDhAH, 'duHkham' asAtAtmakaM jAtamepAmiti dukhitAH, kadAcittanmAnasameva sthAdata Aha-bahuvedanAH' bahvayo vedanAH-zarIrabyathA yeSAM te tathA, manuSyANAmimA mAnuSyA na tathA'mAnuSyAH, tAsu-narakatiryagAbhiyogyAdidevadurgatisambandhinIpu 'yoniSu' abhihitarUpAsu 'vinihanyante' vizeSeNa nipAtyante, arthAtkarmabhiH, ko'rthaH-na tata uttAraM labhante 'prANinaH' jantavaH, tadanena satyapyAvRtta nirvedAbhAvAt karma saMgasaMmUDhAH duHkhahetunarakAdigatyanuttaraNena prANino manujatvaM na labhanta ityuktamiti sUtradvayArthaH // 5-6 // kathaM tarhi tadavAptiH ? ityAha A // 18 // kammANaM tu pahANAe, ANupuvI kayAi u|jiivaa sohimaNuppattA, AyayaMti maNussayaM ||7||(suutrm ) vyAkhyA-'karmaNAM' manujagativibandhakAnAm 'tuH' pUrvasmAdvizeSadyotakaH 'pahANAe'tti prakRSTa hAnam-apagamaH dIpa anukrama [100 SAR -101] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~367~
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-]/gAthA ||7|| niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||7|| prahANaM tasyAyo-lAbhaH prahANAyaH tasmin , yadvA sUtratvAt prahANau prahAnyA vA tadvibandhakAnantAnubandhyAdikarmasu grahINeSu, kutazcidIzvarAnugrahAdestadaprApteH, anyathA hi tadvaiphalyApattiH, etena-'anyo janturanIzo'yamAtmanaH sukhaduHkhayoH / Izvaraprerito gacchet , zvabhraM vA vargameva vA // 1 // ' ityapAstaM bhavati, artha kathaM punasteSAM grahANirityAha-4 'AnupUyA' krameNa na tu zagiraseva, tayApi 'kayAi utti tuzabdasyaivakArArthatvAtkadAcideva na sarvadA, 'jIvA' prANinaH 'zuddhim' kliSTakarmavigamAtmikAm anu-tadvighAtika pagamasya pazcAtprAptAH 'Adadate' khIkurvanti manuSyatAM, pAThAntaratazca jAyante maNussayaMti suvyatyayAnmanuSyatAyAM, tadaiva tannirvartakamanujagatyAdikarmodayAditi dabhAvaH, anena manujatvavivandhakakarmApagamasya tathAvidhakAlAdisavyapekSatvena durApatayA manuSatvadurlabhatvamuktamiti |sUtrArthaH // 7 // kadAcidetadavApsau zrutiH sulabhaiva syAdata AhamANussaM viggahaM lar3e, sutI dhammassa dullhaa| jaM socA paDivajaMti, tavaM khaMtimahiMsayaM ||8||(suutrm) | vyAkhyA-'mANussaM'ti sUtratvAnmAnuSyakaM manuSyasambandhinaM vizeSeNa gRhyate AtmanA karmaparatantreNeti vigrahastaM | 4 manujagatyAdhupalakSitamaudArikazarIraM 'laDhuMti apergamyamAnatvAt labdhvApi, 'zrutiH' AkarNanaM, kassa ?-dhArayati jadurgatI nipatato jIvAniti dharmaH, tathA ca vAcakaH-"prAglobindusAre srvaakssrsnnipaatpriptthitH| dhR dharadANA'rtho dhAtustadarthayogAdbhavati dhrmH||1|| durgatibhayaprapAte patantamabhayakaradurlabhatrANe / samyak carito yasmA dIpa anukrama [102] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~368~
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-]/gAthA ||8|| niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||8|| uttarAdhya. ddhArayati tataH smRto dharmaH // 2 // " tasva-evamanvarthanAso dharmakha 'durlabhA durApA prAguktAlasvAdihetutaH, sa ca- caturaGgIyA 'mRdvI zayyA prAtarutthAya peyA, bhaktaM madhye pAnaka cAparAhne / drAkSAkhaNDaM zarkarA cArdharAtre, mokSazcAnte zAkyaputreNa dhyayanam bRhadvRttiH dRSTaH // 1 // ' ityAdisugatAdikalpito'pi syAd aptastadapohAyAha-yaM dharma zrutvA pratipadyante' aGgIkurvanti tapaH // 18 // anazanAdi dvAdazavidham 'kSAnti' krodhajayalakSaNAM mAnAdijayopalakSaNaM caipA, 'ahiMsayanti' ahiMsratAm-ahiMsana-18 zIlatAm , anena ca prathamatratabhuktam , etaca zeSapratopalakSaNam , etatpradhAnatvAtteSAm , etadvRttitulyAni hiM zeSakatAni, evaM ca tapasaH kSAntyAdicatuSkasya mahAvratapaJcakasya cAbhidhAnAddazavidhasthApi yatidharmAsyAbhidhAnam , iha ca yadyapi zruteH zAndaM prAdhAnyaM tathApi tattvato dharma eva pradhAna, tasyA api tadarthatvAditi, sa eva yacchabdena parAmRzyate, athavA kAkA nIyate-'yad' yasmAt zrutvA pratipadyante tapaHprabhRti nAzrutvA 'succA jANati kalA, socA jANati pAvagaM' ityAcAgamAt , tata evamatimahArthatayA durApeyamiti sUtrArthaH // 8 // zrutsavAptAvapi zraddhAdullebhatAmAhaAhaJca savaNaM la., saddhA paramadullahA / soccA NeyAuyaM maggaM, bahave pribhssi||9|| (sUtram) para IP // 18 // vyAkhyA-'Aha' iti kadAcit 'zravaNam' prakramAddharmAkarNanam , upalakSaNatvAnmanuSyatvaM ca labdhveti, api1 zrutvA jAnAti kalyANaM zrutvA jAnAti pApakam dIpa anukrama [103] CACACACADAGA muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~369~
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-] / gAthA ||9|| ___ niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||9|| zabdasya gamyamAnatvAt labdhvApi-avApyApi 'zraddhA' rucirUpA prakramAddharmaviSayaiva 'paramadurlabhA' atizayadurApA, kutaH punaH paramadurlabhatvamassA ityAha-'zrutvA' AkarNya nyAyena carati-pravartate naiyAyikA, nyAyopapanna ityarthaH, |taM 'mArgam' samyagdarzanAdyAtmakaM muktipathaM vahayaH naika eva, pari iti sarvaprakAraM 'bhassaItti bhrazyanti-cyavante prakramAnnaiyAyikamArgAdeva, yathA jamAliprabhRtayo, yacca prAsamapyapaiti tacintAmaNivat paramadurlabhameyeti bhAvaH / ihaiva kecinnivavaktavyatAM vyAkhyAtavantaH, ucitaM caitadapyAsta(pyasti) iti sUtrAyaH // 9 // etattrayAvAptAvapi saMyamavIryadurlabhatvamAha suI ca lar3e saddhaM ca, vIriyaM puNa dullahaM / bahave royamANA'vi, No ya NaM paDivajaha // 10 // (sUtram) . vyAkhyA-zruti cazabdAnmanuSyatvaM ca 'laDhuMti prAgvallabdhvApi, zraddhAM ca vIrya prakramAt saMyamaviSaya, punaHza bdasya vizeSakatvAdvizeSeNa durlabha, yataH bahavaH naika eva rocamAnA api-na kevalaM prAsamanuSyatvAH zRNvanto vetyapizabdArthaH, zraddadhAnA api, no ceti cazabdasyaivakArArthatvAnnaiva 'pA'miti vAkyAlaGkAre athavA 'No ya 'nti sUtra-18 tvAno etaM paDivajati'tti tata eva pratipadyante cAritramohanIyakamrmodayataH, satyakizreNikAdivana kartumabhyupagacchajantIti sUtrArthaH // 10 // samprati durlabhasyAsya caturaGgasya phalamAha dIpa anukrama [104] wjaneiorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~370~
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--] / gAthA ||11|| niyukti: [178...] (43) dra prata sUtrAMka ||10|| uttarAdhya. mANusattami AyAo, jo dhamma socca sarahe / tavassI vIriyaM lahUM, saMvuDo niddhaNe rayaM ||11||(suutrm) caturaGgIyA mAdhyayanam bRhadvRttiH 17 vyAkhyA-'mAnuSatve' manujatve 'AyAtaH' AgataH, kimuktaM bhavati ?--mAnuSatvaM prApto, ya ityanirdiSTakharUpo|| // 185|| ya evaM kazciddhama' zrutvA 'saddahe'tti zraddhatte-rocayate 'tapakhI' nidAnAdivirahitayA prazasthatapo'nvitaH, kathaM ?'vIrya' saMyamodyogaM labdhyA 'saMvRtaH' sthagitasamastAzrayaH, sa kimityAha-NibhuNe'tti nirdhanoti-nitarAmapanayati rajyate anena svacchasphaTikavacchuddhakhabhAvo'pyAtmA'nyathAtvamApAdyata iti rajaH-karma badhyamAnaka baddhaM ca, tadapanayanAca muktiM prApnotIti bhAvaH, ubhayatra lipsyamAnasiddhI ce (pA. 3-3-7) ti laT, iha ca zraddhAnena samyaktvamuktaM, tena ca jJAnamAkSisaM, pradIpaprakAzayoriva yugapadutpAdAttayoH, tathA ca 'samyagdarzanajJAnacAritrANi mokSamArgaH' (tattvA0 a. 1-sa. 1) iti na virudhyata iti sUtrArthaH // 11 // ityamAMmuSmikaM muktiphalamuktam , idAnImihaya phalamAhasohI ujubhUyassa, dhammo suddhassa ciTThati / NivvANaM paramaM jAi, ghayasitteva pAvae // 12 // (sUtram)|47 vyAkhyA-'zuddhiH kapAyakAluSyApagamo, bhavatIti gamyate, 'RjubhUtasya' caturaGgaprAptyA mukti prati praguNIbhUtasya, tathA ca 'dharmaH' kSAntyAdiH 'zuddhasya' zuddhiprAptasya 'tiSThati' avicalitatayA''ste iti, azuddhasya tu kadAcitkapAyodayAttadvicalanamapi syAditsAzayaH, tadavasthitau ca 'nirvANaM' niryatinirvANaM khAsthyamityarthaH 'paramaM prakRSTam SACRICA dIpa anukrama [105] H // 18 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~371~
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--] / gAthA ||12|| niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||12|| KegamAsapariyAe samaNe vatariyANaM teyallesaM bIIvayati' ityAdyAgamenoktaM 'navAsti rAjarAjasya tatsukha'mityAdinA ca vAcakavacanenAnUditaM 'yAti' prApnoti, ka iva ?-'ghayasittevatti ivasya bhinnakramatvAt ghRtena sikto ghRtasiktaH punAtIti pAvakaH-agniH, lokaprasiddhyA, samayaprasiddhyA tu pApahetutvAtpApakaH tadvat , sa ca na tathA tRNAdibhidAdIpyate yathA ghRtenetyasya dhRtasiktasya nirdetiranugIyate, tato vizeSeNAssa dRSTAntatvenAbhidhAnamiti bhAvanIyaM, yadvAnirvANamiti jIvanmuktiM yAti,-nirjitamadamadanAnAM vaakkaaymnovikaarrhitaanaam| vinivRttaparAzAnAmihaiva mokSaH suvihitAnAm // 1 // iti vacanAt , kathaMbhUtaH san ?-ghRtasiktapAvaka iva-tapastejasA jvalitatvena ghRtatapitA-1 nisamAna iti sUtrArthaH // 12 // paThanti ca nAgArjunIyAH-"cauddhA saMpayaM labuM, iheva tAva bhAyate / teyate teja-18 saMpanne, ghayasitteva pAvae // 1 // ti" tatra caturdhA-catuSprakArAM saMpadA-sampattiM prakramAnmanuSyatvAdiviSayAM labdhvA 0 xihaiva loke tAvad , AstAM paratra, 'bhrAjate' jJAnadhiyA zobhate, 'tejate' dIpyate tejasA-arthAttapojanitena sampa-13 no-yuktastejaHsampannaH, zeSaM prAgvaditi sUtrArthaH // 12 // itthamAmuSmikamaihikaM ca phalamupadarya ziSyopadezamAhavigiMca kammuNo heDaM, jasaM saMciNu khaMtie / pADhavaM sarIraM hiccA, uDDe pakkamatI disaM // 13 // (sUtram) byAkhyA-'vigiJca'tti vevigdhi pRthak kuru 'karmaNaH' prastAvAnmAnuSatvAdivibandhakasya 'hetum' upAdAnakA1 ekamAsaparyAyaH zramaNI vyantarANAM tejolezyA vyatitrajati / / dIpa anukrama [107]] SAGAR muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~372~
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--] / gAthA ||13|| niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. raNa-mithyAtvAviratyAdikaM, tathA yazohetutvAdyazaH-saMyamo vinayo vA, yaduktam-"evaM dhammassa viNao, mUlaM para- caturaGgIyA ||mo se mokkho| jeNa kittiM suyaM sighaM, NIssesaM cAbhigacchada // 1 // " iti, tat 'sacina' bhRzamupacitaM kurudhyayanam vRddhRttiH kiyA ?-kSAntyA, upalakSaNatvAnmArdavAdibhizca, tataH kiM sthAdityAha-pADhavaM' ti pArthivamiva pArthiva shiitossnnaadi||186|| paripahasahiSNutayA samaduHkhasukhatayA ca pRthivyAmiva bhavaM, pRthivI hi sarvasahA, kAraNAnurUpaM ca kAryamiti bhAyo, yadi vA pRthivyA vikAraH pArthivaH, sa ceha zailaH, tatazca zailezIprAptyapekSayA'tinizcalatayA zailopamatvAtparaprasi yA vA pArthiva zarIraMtanaM hitvA' saktvA Urva dizamiti sambandhaH, 'prakrAmati' prakarSaNa gacchati yena bhavAniti upaskAro, yadvA sopaskAratvAt sUtrANAmevaM nIyate-yata evaM kurvan bhavyajanturUrva dizaM prakrAmati datatastvamatiDhacetA itthamitthaM ca kurvityupadizyate, prakAmatIti vartamAnasAmIpye vartamAna nirdeza AsannakalAvApti-10 sUcaka iti sUtrArthaH // 13 // itthaM yeSAM tadbhava eva muktyavAptistAn pratyuktaM, yeSAM tu na tathA tAnpratyAhavisAlisehiM sIlehiM, jakkhA uttara uttraa| mahAsukkA va dippaMtA, mannaMtA apuNoccayaM ||14||(suutrm) appiyA devakAmANaM, kAmarUvaviuviNo / uddhaM kappesu ciTuMti, puvA vAsasayA bahU // 15 // (sUtram) // 186 // hA 1. evaM dharmasya vinayo mUlaM paramo'sau mokSaH / yena kIrti zrutaM zInaM niHzreyasaM bAdhigacchati // 1 // dIpa anukrama [108] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~373~
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-] / gAthA ||14-15|| niyukti: [178...] (43) ***** prata sUtrAMka ||14-15|| * vyAkhyA-'bisAlisehiti mAgadhadezIyabhASayA visadazaiH-khasvacAritramohanIyakarmakSayopazamApekSayA vibhinnaiH 'zIlaiH' pratapAlanAtmakairanuSThAnavizeSaH, kim ?-ijyante pUjyanta iti yakSAH, yAnti vA tathAvidharddhisamudaye'pi / kSayamiti yakSAH, UrdhvaM kalpeSu tiSThantIti uttareNa sambandhaH, 'uttarottarAH' uttarottaravimAnavAsinaH, uttaro vA upa-IM ritanasthAnavaryuttaraH-pradhAno yeSu te'mI uttarottarAH 'mahAzuklA' atizayojvalatayA candrAdityAdayaH, ta iva 'dIpyamAnAH' prakAzamAnAH, anena zarIrasampaduktA, sukhasampadamAha-'manyamAnA' manasi avadhArayantaH zabdAdiviSayAvAptisamutpanaratisAgarAvagADhatayA'tidIrghasthititayA bA, kim ?-na punazcavanam apunadhyavastam-adhastiryagAdighUtpattyabhAvaM, yaduktaM 'manyamAnA apunadhyava'miti, tatroktameva hetuM sUtrakRdAha-'appiyA' ityAdinA, 'appitAH' prAkRtasukatena DhaukitA iva, keSAm 1-kAmyante-abhilapyante iti kAmA devAnAM kAmA devakAmA:-divyAGga-2 nAGgasparzAdayaH, 'kAmarUvaviuviNotti sUtratvAtkAmarUpacikaraNA-yatheSTarUpAbhinivartanazaktisamanvitAH, kurvanti hi te uttaravaikriyANi samavasaraNAgamanAdiSu tathA tatheti, ye'pi prayojanAbhAvAnna kurvanti teSAmapi zaktirastye|vetyevamucyate, 'Urca' kalpoparivartiSu veyakeSvanuttaravimAnakeSu ca kalpeSu saudharmAdiSu yadi vA-Urdhvam-upari kalpyante viziSTapuNyabhAjAmavasthitiviSayatayeti saudharmAdayo traiveyakAdayA sarve'pi kalpA eva teSu 'tiSThanti | mAyuHsthitimanupAlayanti pUrvANi-varSasaptatikoTi lakSaSaTpaJcAzatkoTisahasraparimitAni bahUni, jaghanyato'pi palyo * * dIpa anukrama [109-110] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~374~
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-] / gAthA ||14-15|| niyukti: [178...] (43) C prata sUtrAMka ||14-15|| uttarAdhya. pamasthititvAt , tatrApi ca teSAmasaGkhayeyAnAmeva sambhavAt , evaM varSazatAnyapi bahUni, pUrvavarSazatAyuSAmeva caraNa-18 caturaGgIyA bRhahRttiH| yogyatvena vizeSato dezanaucityamiti khyApanArthamitthamupanyAsa iti sUtrArthaH // 14-15 // tatkimeSAmetAvadeva || dhyayanam phlmityaashngkyaah||187|| tattha ThiccA jahAThANaM, jakkhA Aukkhae cuyaa| uti mANusaMjoNiM, se dsNge'bhijaayi||16||(suutrm) vyAkhyA-tatra' teSUktarUpotpattisthAneSu 'sthitvA' ityAsitvA yathAsthAnam' iti yadyasya khAnuSThAnAnurUpaM dAyadindrAdipadaM tasmin yakSAH 'AyuHkSaye' khajIvitAvasAne 'cyutAH' bhraSTAH 'ubenti'tti upayanti manuSANAmiyaM , mAnuSI tAM yonim' utpattisthAnaM, tatra ca 'se' iti sa sAvazeSakuzalakarmA kadhijantuH dazAGgAni bhogopaka-12 raNAni vakSyamANAnyasyeti dazAGgaH abhijAyate, ekavacananirdezastu visadRzazIlatayA kazcidazAH kazcinnavAhAdidUrapi jAyata iti vaicitryasUcanArthaH, yadvA 'se' iti sUtratvAt teSAM dazAnAmajhAnAM samAhAro dazAGgI, prAkRtatvAca puMsA nirdezaH, 'abhijAyate' upabhogyatayA''bhimukhyenotpadyata iti sUtrArthaH // 16 // kAni punardazAjJAnItyAhakhittaM vatthu hirapaNaM ca, pasavo daasporusN| cattAri kAmakhaMdhANi, tattha se uvavajaha // 17 // mittavaM nAivaM hoi, uccAgotte ya vaNNavaM / appAyake mahApanne, abhijAya jaso bale // 18 // (sUtram) RECAUTICALOCALA dIpa anukrama [109-110] CESCASEOCELCOHOROCK muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~375~
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [-] /gAthA ||17-18|| niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||17-18|| vyAkhyA-'kSi nivAsagayoH kSiyanti nivasantyasminniti kSetraM-grAmArAmAdi setuketUbhayAtmakaM vA, tathA vasadantyasminniti vAstu-khAtocchritobhayAtmakaM 'hiraNya' suvarNam , upalakSaNatvAt rUpyAdi ca, 'pazavaH' azvAdayaH, dAsyate-dIyate ebhya iti dAsAH-poSyavargarUpAste ca porusaMti-sUtratvAtpauruSeyaM ca-padAtisamUhaH dAsapauruSeyaM, catvAraH' catuHsaGkhyAH, atra hi kSetraM vAstviti caiko hiraNyamiti dvitIyaH pazava iti tRtIyo dAsapauruSeyamiti 3 | caturthaH, ete kimityAha-kAmyatvAt kAmAH-manojJazabdAdayaH, taddhetavaH skandhAH pudgalasamUhAH tataH kAmaskandhAH, TU hai yatra bhavantIti gamyate, prAkRtatvAJca napuMsakanirdezaH, 'tatra' teSu kuleSu 'se' iti sa 'upapadyate' jAyate / anena hai caikamaGgamuktaM, zeSANi tu navAkAnyAha--mitrANi-sahapAMzukrIDitAdIni santyasyeti mitravAn , jJAtayaH-khajanAH 18 santyasyeti jJAtimAn bhavati, uccaiH-lakSmyAdikSaye'pi pUjyatayA gotra-kulamasyetyuJcairgotraH, caH samucaye, varNaH-18 dazyAmAdiH snigdhatvAdiguNaiH prazasyo'syeti varNavAn , 'alpAtakA' AtaGkavirahito nIroga ityarthaH, mahatI hai prajJA'speti mahAprajJaH-paNDitaH, 'abhijAta' vinItaH, sa hi sarvajanAbhigamanIyo bhavati, durvinItastu zeSaguNA-12 |nvito'pi na tatheti, ata eva ca 'jaso'tti yazasvI, tathA ca sati 'bale'tti balI kAryakaraNaM prati sAmarthyavAn , 6 ubhayatra sUtratvAnmatvarthIyalopaH, ekaiko'pi hi mitratvAdiguNastattatkAryAbhinivartanakSamaH, kiM punaramI samuditAH?, zarIrasAmarthyAceha balIti // 17-18 // tarikamevaMvidhaguNasampatsamanvitaM mAnuSatvameva tatphalamityAha LEGACANCCCESS RECENSECASCAREERCASSES dIpa anukrama [112-113] wwjanatarary.om vmuni dIparatnasAgareNa saMkalita.........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~376~
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--] / gAthA ||19|| niyukti: [178...] (43) prata sUtrAMka ||19|| uttarAdhya. bhoccA mANussae bhoe, appaDirUve ahAuyaM / putviM visuddhasaddhamme, kevalaM bohi bujjhiyA ||19||(suutrm) caturaGgIyA | vyAkhyA-bhuktvA' Asevya 'mAnuSyakAn' manuSyasambandhinaH bhujyanta iti bhogAH-manojJazabdAdayastAn ,dhyayanam bRhadvRttiH hai avidyamAnaM pratirUpamatiprakarSavattvenAnanyatulyameSAmityapratirUpAH tAn , 'yathAyuH' AyuSo'natikrameNa puurv-puurvj||188|| mavizuddho nidAnAdirahitatvena 'saddharmaH(mA) zobhano dharmo'skheti vizuddhasaddharmA, kevalatvAca 'dharmAdanic kevalA' diti (pA05-4-124 ) ityanic bhavati, 'kevalAm ' akalakAM 'bodhi' jinapraNItadharmAprAsilakSaNAM 'buddhA anubhUya prApyetiyAvat // 19 // tato'pi kimityAhacauraMgaM dullabhaM maccA, saMjamaM pddivjiyaa| tavasAdhutakammaMse, siddhe bhavati sAsae // 20 // tibemi (sUtram) vyAkhyA-caturNAmajhAnAM samAhArazcaturaGgI tAmabhihitasvarUpAM durlabhA duSprApAM 'matvA' jJAtvA 'saMyama sarvasAvadhayogaviratirUpaM 'pratipadya' Asecya, 'tapasA' bAhyenAntareNa ca dhutam-apanItaM, kammaMsitti-kAmmenahainthikaparibhASayA satkarmAneneti dhutakauzaH, tadapanayanAca bandhAdInAmapyarthato'panayanamuktameva, yadvA dhutAH karmaNo'zA-bhAgA yena sa tathAvidhaH, kimityAha-siddho bhavati, sa ca kimAjIvikamataparikalpitasiddhavat // 18 // punarihaiti uta netyata Aha-zAzvataH zazvadbhavanAt , zazvadbhavanaM ca punarbhavanivandhanakarmavIjAtyantikocchedAt, tathA cAha-"dagdhe bIje yathA'tyantaM, prAdurbhavati naarH| karmabIje tathA dagdhe, na rohati bhavAkaraH // 1 // " dIpa anukrama [114] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~377~
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [3], mUlaM [--] / gAthA ||20|| niyukti: [178...] (43) iti, iha punastasyehAgamanakalpanamatimohavilasitaM, tathA ca stutikRt-"dagdhendhanaH punarupaiti bhavaM pramathya, nirvANamapyanavadhAritabhIruniSThaH / muktaH khayaMkRtabhavazca parArthazUrastvacchAsanapratihateSviha moharAjyam // 1 // " iti sUtrAryaH | // 20 // itiH parisamAsau, bravImi prAgvaditi / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva / iti zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM tRtIyamadhyayanaM samAptamiti // prata sUtrAMka ||20|| dIpa anukrama [115] tRtIyamadhyayanaM samAsam / / wwjanatarary.om mani dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayana- 3 parisamAptaM ~378~
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||20...|| niyukti: [179] (43) prata sUtrAMka +RREEPECIAL ||20|| // OM namaH // uktaM tRtIyamadhyayanam , adhunA caturthAvasaraH, tasya cAyamabhisambandhaH, ihAnantarAdhyayane | catvAri manuSyatvAdInyaGgAni durlabhAnyuktAni, iha tu tatprAptAvapi mahate dopAya pramAdo mahate ca guNAyApramAda iti manyamAnaH pramAdApramAdI heyopAdeyatayA''ha / ityanena sambandhenAyAtasyAsyAdhyayanasya catvAryanuyogadvArANi || PI prAgvad nyAvarNanIyAni tAvad yAvannAmaniSpanne nikSepe pramAdApramAdamiti nAma, tatazca pramAda ityapramAda iti ca // nikSeptavyamityubhayanikSepapratipipAdayiSayA''dda niyuktikRt nAmaMThavaNapamAo dave bhAve ya hoi nAyavo / emeva appamAo caubiho hoi nAyabo // 179 // vyAkhyA-NAmaMThavaNapamAe'tti, pramAdazabda ubhayatra sambadhyate, tatazca nAmapramAdaH sthApanApramAdaH, 'da'iti / dravyapramAdaH 'bhAve yatti bhAvapramAdazca bhavati jJAtavyaH, 'evameveti nAmasthApanAdravyabhAvabhedata eva apramAdazcatuvidho bhavati jJAtavya iti gAthArthaH // 179 // iha ca nAmasthApane pratIte ityanAdRtya dravyabhAvapramAdAvabhidhitsurAhamajja visaya kasAyA nidA vigahA ya paMcamI bhnniyaa| iapaMcaviho eso hoi pamAo ya apamAo 180 | vyAkhyA--mAdyanti yena tat madya, yazAgamyAgamyavAcyAvAcyAdivibhAgaM jano na jAnAti, ata evAha-- "kAryAkArye na jAnIte, vAcyAvAcye tathaiva ca / gamyAgamye ca yanmUDho, na peyaM mdymitytH||1||" viSIdanti-dharma prati MAHARASOILEASERAPRAKAR dIpa anukrama [115] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 4 "pramAdApramAda" Arabhyate ~379~
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||20|| niyukti: [180] (43) prata sUtrAMka ||20|| uttarAdhyA 18/notsahanta eteSviti viSayAH, yadvA''sevanakAle madhuratvena pariNAme cAtikaTukatvena viSasyopamA yAntIti viSayAH, asaMskatA. ata evAvivekilokA''sevitA vivekilokaparityaktAca, taduktam-"ApAtamAtramadhurA vipAkakaTavo viSoSamAlA bRddhRttiH vissyaaH| avivekijanA''caritA vivekijanavarjitAH pApAH // 1 // " kathyate'smin prANI punaH punraavRttibhaavm||19|| nubhavati kaSopalakaSyamANakanakavaditi kaSaH-saMsArastasmin A-samantAdayante-gacchantyebhirasumanta iti kaSAyAH, yadvA kaSAyA iva kaSAyAH, yathA hi tuvarikAdikaSAyakaluSite vAsasi majiSThAdirAgaH zliSyati ciraM cAyatiSThate tathaitatkaluSita Atmani karma sambadhyate ciratarasthiti ke ca jAyate, tadAyattatvAt tasthitaH, ukaM hi zivazarmaNA"jogA payaDipaesaM ThitiaNubhAgaM kasAyao kuNai" ityAdi, etahuSTatA ca niruktyaiva bhAvitA, "Niddati nitarAM drAnti-gacchanti kutsitAmavasthAmihAmutra cAnayeti nidrA, tadvazAddhi pradIpanakAdiSu vinAzamihaivAnubhavanti, |dharmakAryeSvapi zUnyamAnasatvAnna pravartante, tathA cAha-"jAMgariyA dhammINaM ahamINaM ca suttayA seyA / vacchAhivabha-18 giNIe akahiMsu jiNo jayaMtIe // 1 // " virUpA strIbhaktacaurajanapadaviSayatayA'sambaddhabhASitayA ca kathA vikathA, tatprasako hi-saraguNadoSodIraNAdibhiH pApamevopArjayati, ata evAha vAcaka:-"yAvat paraguNadoSaparikItene // 19 // 1 yogAt prakRtipradezau sthityanubhAgau kaSAyataH karoti / 2 jApattA dharmiNAmadharmiNAM ca suptatA zreyasI / batsAdhipabhaginyai acakathat jino jayantyai // 1 // dIpa anukrama [115] 4%458 wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~380~
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||20|| niyukti: [180] (43) prata sUtrAMka ||20|| vyApRtaM mano bhavati / tAvadvaraM vizuddha ghyAne vyagraM manaH kartum // 1 // " iha ca cUrNikRtendriyANyeva paJcamapramAdatayA vyAkhyAtAni, tatra ca viSayagrahaNe'pi punarindriyagrahaNaM viSayeSvapIndriyavazata eva pravarsanta iti teSAmevAtiduSTatAkhyApaka, mahAsAmA api khetadvazAduSaghAtamAnuvanti, Aha ca yAcaka:-"iha cendriyaprasaktA nidhnmupjgmuH| tadyathA-gAyaH satyaki karddhiguNaM prApto'nekazAstrakuzalo'nekavidyAbalasampanno'pI"tyAdi / ete ca tattatpudgalopacitadravyarUpatayA vivakSyamANA dravyapramAda Atmani ca rAgadveSapariNatirUpatayA vivakSitA bhAvapramAda iti hRdayam , ata eva na bhAvapramAdaH pRthaguktaH / upasaMhAramAha-'itI'tyanantaramupadarzitaH paJcavidhaH-pazcaprakAraH 'eSa' iti jAihavocyamAnatayA pratyakSata upalabhyamAno 'bhavati' vidyate prakarSeNa mAdyantyaneneti pramAdaH apramAdaya tadabhAvarUpaH paJcavidho, bhAvasya caikatve'pi pratiSedhyApekSayA paJcavidhatvamiti gAthArthaH // 180 // prastutayojanAmAha6 paMcaviho apamAo ihamajjhayaNami appamAo yAvaNijae u jamhA teNa pamAyappamAyati // 181 // vyAkhyA-paJcavidhaH cazabdastadgatabhedasUcakaH pramAdaH 'iha'asminnadhyayane apramAdazca paJcavidho paryate, tuzabdo'nyAdhyayanebhyo vizeSa dyotayati, yasmAddhetostena pramAdApramAdamityetaducyata iti gAthArthaH // 181 // bhaityavasito nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannanikSepAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavati, tadam dIpa anukrama [115] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~381~
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [181] (43) R.asastra prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. asaMkhayaM jIviya mA pamAyae, jarovaNIyassa hu natthi tANaM / bRhadvRttiH evaM viyANAhi jaNe pamatte, kannU vihiMsA ajayA garhiti ? // 1 // (sUtram) // 19 // vyAkhyA-saMskriyata iti saMskRtaM na tathA zakrazatairapi sato barddhayituM truTitasya vA karNapAzavadasya sandhAtuma| zakyatvAt , kiM tat ?--jIvitaM' prANadhAraNarUpaM, tataH kimityAha-mA pramAdIH, kimuktaM bhavati -yadIdaM kathaJcit saMskartuM zakyaM syAt caturanyavAtAvapi na pramAdo doSAyaiva syAt , yadA tvidamasaMskRtaM tadaitatparikSaye pramAdinastadatidurlabhamiti mA pramAdaM kRthAH, kutaH punarasaMskRtam ?-jarayA-vayohAnirUpayA upanItasya-prakramAmRtyusamIpaM prApitasya, prAyo hi jarAnantarameva mRtyurityevamupadizyate, hurhetI, yasmAnna asti-vidyate trANa-zaraNaM yena mRtyuto rakSA syAt , uktaM ca vAcakaH-"maGgalaiH kautukaryogairvidyAmantraistathauSadhaiH / na zaktA maraNAt trAtuM, | sendrA devagaNA api // 1 // " yadvA syAdetat-vArddhake dharma vidhAsvAmItyAzaGkayAha-jarAmupanIta:-prApito gamya |mAnatvAt khakammabhirjaropanItastasya nAsti trANaM, putrAdayo'pi hi na tadA pAlayanti, tathA cAtyantamavadhIraNA|| spadasya na dharma prati zaktiH zraddhA yA bhAvinI, yadA trANaM yenAsAvapanIyate punaryovanamAnIyate na tArakaraNamasti, tato yAvadasau (tvAM) nAsAdayati tAvaddharme mA pramAdI, uktaM hi-"tayAvadindriyabalaM jarayA romaine bAdhyate dIpa anukrama [116] // 19 // JABERatinintamational rwaniorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~382~
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| nikitA niyukti: [181...] (43) prata sUtrAMka ||1|| prasabham / tAvaccharIramUcchI tyaktvA dharme kuruSva matim // 1 // " jaropanItasya ca trANaM nAstItyatrATTaNo dRSTAntaH, tatra ca smprdaayH| ujeNI nayarI jiyasattU rAyA, tassa aTTaNo malo, sabarajesu ajeto| ito ya samuddataDe sopArayaM Nayara, tattha siMhagirI rAyA, soya mallANaM jo jiNati tassa bahuMdara deti, soya aTTaNo tattha gaMtaNa varise barise paDAgaM harati,4 rAyA ciMtei-esa annAo rajjAo AgaMtUNa paDAgaM harati, esA mama ohAvaNaci paDimalaM maggati, teNa macchito ego diho vasaM piyaMto, balaM ca se vinnAsiya, NAUNa posito, puNaravi aTTaNo Agato, so ya kira mallajuddhaM hohititti aNAgate ceva sagAto gayarAto appaNo patthayaNassa bayalaM bhareUNaM avAbAheNaM eti, saMpatto sopAraya, | juddhe parAjio macchiyamalleNaM, gato sayaM AvAsaM ciMtei-eyassa vuhI taruNassa mama hANI, annaM maggai malaM, 1 unnayinI nagarI jitazatrU rAjA, tasyAno mallaH, sarvarAjyeSu ajeyaH / itazca samudrataTe sopArakaM nagaraM, tatra siMhagirI rAjA, saca mahAnAM yo jayati tasmai bahu dravyaM dadAti, sa cATTanastatra gatvA varSe varSe patAkAM harati, rAjA cintayati-epo'nyasmAt rAjyAdAgatya patAkAM harati, eSA mamApabhAjaneti pratimaI mArgavati, vena mAtsyika eko dRSTaH vasAM pibana , balaM ca tasya jijJAsitaM, jJAtvA poSitaH, punarapyaTanaH AgataH, sa ca kila mallayuddhaM bhaviSyatIti anAgata eva svasmAt nagarAt AtmanaH pathyanasya balIvarda bhRlA avyAyAdhenAthAti, saMprAptaH sopAraka, yuddhe parAjito mAtsyikamalena, gataH khakamAvAsaM cintayati-etasya vRddhistaruNasya mama hAniH, anya mArgayati malaM, AASARASWAROKAR * dIpa anukrama [116] 07- 4- muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~383~
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [181...] (43) bRhadvRttiH 5 prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. suNeti suravAe asthitti, eteNaM bharukacchaharaNIgAme dUrelakUviyAe karisato diho, ekeNaM hattheNaM halaM vAhei, asaMskRtA. ekkeNaM phalahIto uppADeti, taM daNa Thito, pecchAmi tAva se AhAreti, ApallA mukkA, majA ya se bhattaM gahAya / AgayA, patthiyA, kUrassa ubhajiya ghaDato pecchati, jimito saNNAbhUmi gato, tattha parikkhai, sarva saMbaMhi, sa ceyaa-14|| // 192 // |liyaMmi vasahi tassa ghare maggati, dijaa| ito ya saMkahA ya, pucchai-kA jIvikA 1, teNa kahie bhaNati-ahaM aTTaNo tuma issaraM karemitti, tIse mahilAe kappAsamolaM dinnaM, sA ya uvaleddA, ujeNie gayA, teNavi vamaNa vireyaNANi kayANi, posito NijuddhaM sikvAvito, puNaravi mahimAkAle teNeva vihiNA Agato, paDhamadivase | dAphalahiyamalo, macchiyamallovi, juddhe eko ajito eko aparAjito, rAyAci bIyadivase hohitti atigatolA 1 zRNoti surASTrAyAmastIti, etena bhagukacchadharaNIpAme dUra kUpikAyAH karSako dRSTaH, ekena hastena halaM vAhayati, ekena karpAsAnutpAdaya-III ti, taM dRSTvA sthitaH, prekSe tAvadasyAhAramiti, balIvadauM muktI, bhAryA ca tasya bhaktaM gRhItvA''gatA, prasthitA, pharasma saMpUrNa(udbhidya) ghaTaM prekSate | jimitaH saMzAbhUmi gataH, tatra parIkSate, sarva saMvRtaM, savaikAlike vasati tasya gRhe mArgayati, dttaa| itazca saMkathA ca, pRcchati-kA jIvikA ! tena kathite bhaNati-bhahamanastvAmIzvaraM karomIti, tasyai mahilAyai karpAsamUlyaM dattaM, sA ca saMtuSTA, ujjayinyAM gatA (sA balIvadona | praguNamyojayinI gatA ), tenApi vamanavirecanAni kRtAni, poSito nibuddha zikSitaH, punarapi mahimakAle tenaiva vidhinA AgataH, prathamadivase karpAsa (phalahI) maho, mAtsyikamalo'pi, yuddhe eko'jitaH eko'parAjitaH, rAjA'pi dvitIyavivase bhaviSyatIti atigataH 2 harela. 3. hiavahI / 4 uballA sabachedA / ublddhaa| 2 dIpa anukrama [116] - % * * * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~384~
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [181...] (43) 2-59-45 prata sUtrAMka ||1|| imevi sae 2 Alae gayA, aTTaNeNa phalahiyamalo bhaNito-kahehi puttA ! jaM te dukkhAviyaM , teNa kahiyaM, makkhittA malito seeNaM puNaNNavIkato, macchiyassavi rANA saMmaddagA visajjiyA, bhaNai-ahaM tassa piuNo'pi Na vIhami, so ko parAo ?, bIyadivase samajuddhA, taIyadivase aMbappahAro NIsaho paisAhaM Thito macchito, aTTaNeNa|| bhaNito-phalahitti, teNa phalihaggaheNa kahito sIse kuMDikAgAheNa, sakArito gato ujeNiM / tattha ya vimukkajujjha-1 davAvAro acchati, so ya mahallottikAuM paribhUyae sayaNavamgeNaM, jahA-ayaM saMpayaM Na kassai kajassa khamotti, pacchA se so mANeNaM tesiM aNAucchAe kosaMbie Nayarie gato, tattha varasamettaM uvaregamatigato rasAyaNaM uvajIveti, so ? baliTTho jAto, juddhamahe pavatteti, rAyamalo piraMgaNo NAma, taM NihaNati, pacchA rAyA maNNuito-mama malo| 1 imAvapi svasmin svasmin Alaye gatau, aTTanena phalahimalo bhaNita:-kathaya putra ! yatte duHkhitaM, tena kathitaM, mrakSitvA marditaH sekena punarnavIkRtaH, mAtsyikAyApi rAjJA saMmaIkA visRSTAH, bhagati-ahaM tasya piturapi na vibhemi, sa ko varAkaH ?, dvitIya divase samayuddhau, tRtIyadivase prahArAtoM nissahaH vaizAsaM sthito mAtsyikaH, aTTanena bhaNita:-phalahiriti, tena pANipAdeNa kRSTaH zIrSe kuNDikAprAheNa, satkRto gata ujjayinI / tatra ca vimukta yuddhavyApArastiSThati, sa ca vRddha itikRtA paribhUyate khajanavargeNa, yathA'yaM sAmprataM na kasmaicit kAryAya kSama iti, pacAsa mAnena tAnanAchaca kauzAmnyAM nagaryA gataH, tatra varSamAtramupareka(niyApAratA )matigato rasAyanamupajIvati, sa| balimo jAtaH, yuddhamahe pravartate, rAjamaho nirajano nAma, taM nihanti, pazcAd rAjA manyuyito mama majha dIpa anukrama [116] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~385~
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [181...] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya AgaMtUNA vihaNitotti Na pasaMsaI, rAyANe ya apasaMsaMte savo raMgo tuhiko acchati, itoya aTTaNeNa rAiNo jANaNa- asaMskRtA. rANimittaM bhaNNati-'sAhaha vaNa! sauNANaM sAhaha bhosauNigA sauNigANaM / Nihato NiraMgaNo aTTaNeNa NikkhittasattheNaM / bRhaddhRttiH 4 // 1 // ' evaM bhaNiyamece rAiNA esa ahaNottikAuM tuTeNa pUjito, davaM ca se pajjattiyaM AmaraNaMtiyaM diNNaM, synnvggo| // 19 // daya se taM souM tassa sagAsamuvagato, pAyavaDaNamAIhiM pattiyAveuM davalobheNaM aliyAvito, pacchA so ciMtei-mama ete davalobheNa aliyAti, puNo'vi mama paribhavisatitti, jarAparigato ahaMNa puNo sumahaleNAvi payatteNa sakissa juvattaM kAuM, taM jAva'vavi saceTTo tAva pacayAmitti saMpahAreuM paJcatito // evaM jaropanItasvATTanasyevAnyasyApi na trANa-bandhubhiH pAlanaM jarAto vA rakSaNam , 'eva' mityevaM prakAraM pAThAntarataH-enaM vA-anantaroktamartha 'vijAnI-1 hi' vizeSeNa vividha vA avabudhyaskha, tathaitaca vakSyamANaM jAnIhi, yathA 'janAH' lokAH 'pramattAH' pramAdaparAH, IN 1 Agantukena viddata iti na prazaMsati, rAzi cAprazaMsati sarvo raGgastUSNIkastiSThati, itazcATanena rAjJo jJApananimittaM bhaNyate-kathaya | vana ! zakunebhyaH kathayata bhoH zakunikAH ! zakunikAn / nihato nirajano'TTanena nikSiptazastreNa // 1 // evaM bhaNitamAtre rAjJA eSo'hana | PI R // 19 // itikatvA tuSTena pUjitaH, dravyaM ca tasmai paryAptamAmaraNAntikaM datta, svajanavargaca tasya tat zrutvA tasya sakAzamupagataH, pAdapatanAdibhiH | pratyAyya dravyalobhenAzritaH, pazcAtsa cintayati-mAmete drazyalobhenAzrayanti, punarapi mAM parAbhaviSvantIti, jarAparigato'haM na punaH sumaha18| tA'pi prayanena zakSyAmi yauvanaM kartuM, tadyAbadadyApi saceSTastAvatpanajAmIti saMpradhArya prabajitaH / dIpa anukrama [116] 4562564 8 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~386~
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||1|| _ niyukti: [181...] (43) prata sUtrAMka ||1|| ubhayatra sUtratvAdekavacanaM, 'kam' artha prakramAt trANaM, nu iti vitarke, vividham-anekadhA hiMsA-hiMsanazIlAH,13 AryatvAdvA vIti-vizrabdhAn kheSu khepUtpattisthAneSvanAkulamavasthitAn jantUn hiMsantIti vihiMsAH, tathA ayatA:tattatpApasthAnebhyo'nuparatAH 'gahinti tti sUtratvAd gamiSyanti, grahISyanti vA-khIkariSyanti, kimuktaM bhavati?6 evametepramattAdivizeSaNAnvitA janAH svakRtarIdagbhiH karmabhirnarakAdikameva yAtanAsthAnaM gamiSyanti grahISyanti vA. dayadvaivaM nIyate-asaMskRtaM jIvitamiti mA pramAdIrityAdi (dau) guruNokta kadAcicchiSyo vadet-bahurayaM janaH pramattaH, tadvadahamapi bhaviSyAmItyAzaya gururAha-bhadra ! evaM jAnIhi janaH pramatto vihiMsro'yataH 'kannu'tti kAmapyavaktavyAM narakAdigatimasau gamiSyati grahISyati vA, ataH kiM tava vivekina evaMvidhajanavyavahArAzrayaNena ?, sUtratvAccaikatve'pi bahuvacanamiti sUtrArthaH // 1 // asaMskRtaM jIvitamityuktam , atastad vyAcikhyAsurAha niyuktikRt uttarakaraNeNa kayaM jaM kiMcI saMkhayaM tu nAyavaM / sesaM asaMkhayaM khalu asaMkhayassesa nijjuttI // 182 // MI vyAkhyA-mUlataH khahetubhya utpannasya punaruttarakAlaM vizeSAdhAnAtmaka karaNamuttarakaraNaM tena kRtaM-nirvartitaM, 'yatkiJcidi'tyavivakSitaghaTAdi, yattadornityamabhisambandhAt tat saMskRta, tuH avadhAraNe, sa caivaM yojyate-yaduttarakaraNakRtaM tadeva saMskRtaM jJAtavyaM, 'zeSam' ato'nyatsaMskArAnucitaM vidIrNamuktAphalopamamasaMskRtameva, khaluzabda| syaivakArArthatvAt , asaMskRtamityasya sUtrAvayavasya 'eSA' vakSyamANalakSaNA niyuktiH, bahuvaktavyatayA ca pratijJAnam , dIpa anukrama [116] SACARROR muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~387~
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [182] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. athavA yathA''cArapaJcamAdhyayanasya 'AvantI'tyAdAnapadena nAma tathA asyApyasaMskRtamiti nAma, tatazcAsaMskRtanA- asaMskRtA. mo'syaivAdhyayanasyaiSA nAmaniSpannanikSepaniyuktistatprastAva eva vyAkhyAtavyeti gAthArthaH // 182 // samprati saMskRta pratiSedhAdasaMskRtaM vijJAyata iti saMskRtazabdasya nikSepo vAcyaH, tatra ca yadyapi samityupasargo'pyasti tathA'pi // 194 // [ dhAtvarthadyotakatyAttasya karaNasyaiva cAtra dhAtvarthAttadeva nikSemumAha niyuktikRt nAmaMThavaNArkaraNaM khitte kAle taheva bhAve ya / eso khalu karaNaMmI Nikkhevo chabiho hoi // 183 / / vyAkhyA-nAma sthApanA dravyaM kSetraM kAlaH 'tathaiveti tenaiva vasturUpatAlakSaNena prakAreNa 'bhAve ya'tti bhAvazca, eSa eva-anantaroktaH, khaluzabdasyaivakArArthatvAt 'karaNa' karaNaviSaye 'nikSepoM nyAsaH pavidho bhavati, kimukta bhavati ?-nAmakaraNAdibhedena nikSipyamANaM SaDvidhameva karaNaM bhavatIti gAthArthaH // 183 // tatra ca nAmakaraNaM karaNamiti nAmaiva nAno vA karaNaM nAmakaraNaM-priyaGkarazubhaGkarAyabhidhAnAdhAnaM, yadivA nAmataH karaNaM nAmakaraNaM, yatpUjyanAmApekSayA pUjAdividhAnaM, sthApanAkaraNam-akSanikSepAdi, yo vA yasya karaNasyAkAraH, tathA ca bhASyakRt || 18 | "NAma NAmassa va NAmato ya karaNaMti NAmakaraNaMti / ThavaNAkaraNaM nAso karaNAgAro ya jo jassa // 1 // " dravyakaraNaM tu dravyameva kriyata iti karaNaM, kRtyalyuTo'pyanyatrApIti (kRtyalyuTo bahulam pA03-3-133) karmaNyapi 1 nAma nAno vA nAmazca karaNamiti nAmakaraNamiti / sthApanAkaraNaM nyAsaH karaNAkAraNa yo yasya // 1 // dIpa anukrama [116] JABERatinintamational vmuni dIparatnasAgareNa saMkalita.........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~388~
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [183] (43) prata sUtrAMka ||1|| lyuTo darzanAt , bhASasAdhanapakSe tu dravyeNa dravyasya dravye yA yathAsambhavaM kriyAtmakaM karaNaM, tathA cAha-taM teNaM tassa taMmi va saMbhavato u kiriyA mayA karaNaM / dabassa va daveNa va dami va dabakaraNaMti // 1 // " tacAgamanoTraAgamabhedato dvidhA, tatrAgamato jJAtA tatra cAnupayukto, noAgamatastu zarIrabhavyazarIratadvyatiriktabhedAnidhA,* pratatra jJazarIrabhavyazarIradravyakaraNe pratIte evetsanAdatya tadvyatiriktamAhadavakaraNaM tu duvihaM sannAkaraNaM ca noya sannAe / kaDakaraNamaTTakaraNaM velUkaraNaM ca sannAe // 184 // vyAkhyA-dravyakaraNaM, tuzabdo noAgamata idamiti vizeSadyotakaH, 'dvividha' dviprakAraM saMjJApharaNaM ca* haiNo ya saNNAe'tti karaNamiti prakramAt , cazabdo bhinnakramaH, tatazca nosaMjJAkaraNaM ca / tatra saMjJAkaraNamAha kaTakaraNaM' kaTanirvatakaM citrAkAramayomayaM pAilagAdi, 'arthakaraNam' arthAbhinivartakamadhikaraNyAdi yena , 4drammAdi niSpAdyate, arthArtha vA karaNamarthakaraNaM yatra rAjJo'rthAzcintyante, artha eSa vA tairupAyaiH kriyata ityarthakaraNaM, velukaraNaM ca rUtapUNikAnivartakaM citrAkAramayaM gheNuzalAkAdi, 'saMjJAyAM' saMjJAkaraNe, Aha-nAmakara-13 saNasaMjJAkaraNayoH kaH prativizeSo ?, na hi nAmasaMjJAzabdayorarthAntaraviSayatvamutpazyAmaH, ucyate, iha nAmakaraNaM karaNamityabhidhAnamAtraM, saMjJAkaraNaM tu yatrAnvartho'sti, saMjJAkaraNepu hi kaTakaraNAdiSu kriyate'neneti karaNami 1 tattena tasya tasminyA saMbhavatastu kriyA matA karaNam / dravyasya vA dravyeNa vA dravye yA dravyakaraNamiti // 1 // dIpa anukrama [116] ajandiarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~389~
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [116] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 1 // adhyayanaM [4], niryukti: [184] uttarAdhyayanugato'rthaH pratIyate, dravyarUpANi caitAni, karaNamitirUDhyA tu saMjJAkaraNAnyucyante, Aha ca bhASyakRt - "sannA nAmaMti maI taNNo NAmaM jamahihANaM // jaM vA tayatthaviyale kIrati davaM tu davaNapariNAmaM / pelukaraNAdi bRhadvatti: na hi taM tayatthasunnaM Na vA saho // 1 // ja Na tadatyavihINaM to kiM dabakaraNaM 1. jato teNaM / dakSaM kIrati sannAkaraNaMti ya karaNarUDhIo // 2 // " nosaMjJAkaraNaM tu yatkaraNamapi sanna tat saMjJayA rUDhaM, uktaM hi-posannAkaraNaM puNa |davassArUDha karaNasannaMpI" ti gAthArthaH // 184 // etadeva bhedato'bhidhAtumAha // 195 // nosannA karaNaM puNa paogasA vIsasA ya boddhavaM / sAIamaNAIaM duvihaM puNa vissasAkaraNaM // 185 // vyAkhyA - nosaMjJAkaraNaM punaH 'paogasA vIsasA yati sUtratvAt prayogato vizrasAtazca boddhavyaM tatra prayogaHjIvavyApAraH taddhetukaM karaNaM prayogakaraNaM, uktaM ca- "hoI paogo jIvavAvAro teNa jaM viNimmANaM / sajjIvamajIvaM vA paogakaraNaM tayaM bahuhA // 1 // " etadviparItaM tu vizrasAkaraNaM, tatra pazcAduktamapyalpavaktavyamiti vizrasAkaraNa 1 saMjJA nAmeti matistanno nAma yadabhidhAnam / / yadvA tadarthavikale kriyate dravyaM tu dravaNapariNAmam / beNukaraNAdi naiva tat tadarthazUnyaM na vA zabdaH // 1 // yadi na tadarthavihInaM tadA kiM dravyakaraNaM 1 yatastena dravyaM kriyate saMjJAkaraNamiti ca karaNarUDhitaH // 2 // 2 nosaMjJAkaraNaM punardravyasyArUDhakaraNasaMjJamapi / 3 bhavati prayogo jIvavyApAraH tena yadvinirmANam / sajIvamajIvaM vA prayogakaraNaM takat bahudhA // 1 // Education into For Fans Only asaMskRtA. ~ 390~ 4 // 195 // wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [186] (43) prata sUtrAMka ||1|| mAha-sahAdinA varttate sAdikaM tato'nyattvanAdikamiti bhedato dvividha, punariti mUlabhedApekSayA, vizrasAkaraNamuktarUpamiti gAthArthaH // 185 // tatrAnAdikaM vaktumAhadhammAdhammAgAsA evaM tivihaM bhave aNAIyaM / cakaqhuacakhupphAse eyaM duvihaM tu sAIyaM // 186 // vyAkhyA-dharmAdharmAkAzAnAmanyo'nyasaMvalanena sadA'vasthAnamanAdikaraNaM, na hi tatkadAcinnAsInAsti na bhavipyati bA, uktaM hi-"dhammAdhammaNahANaM aNAisaMhAyaNAkaraNaM" na ca karaNamanAdi ca viruddhamiti vAcyaM, yato'trAnyoanyasamAdhAnaM karaNamabhipreta, na tvanyo'nyanirvartanam , Aha ca-"anno'nasamAhANaM jamihaM karaNaM Na NivattI". ihA ca dharmAdharmAkAzAnAM karaNamiti vaktavye kathaJcitkriyAkriyAvatorabhedadarzanArthamanukUlitakriyatvakhyApanArtha vA dharmAdharmAkAzAH karaNamityuktam , 'etad' anantaroktaM 'trividhaM triprakAraM bhavet' syAt anAdikaM, karaNamiti prakramaH / itthamanAdikaM pacAnirdiSTamapi pazcAnupUryapi vyAkhyAnamiti khyApanAya uktaM, samprati tu sAdikamAha-'cakkhumaca-18 dakkhupphAse'tti sparzazabdaH pratyekamabhisambadhyate, tatazcakSuSA spRzyate-gRhyamANatayA yujyata iti cakSuHsparza-sthUlapari timatpudgaladravyam ato'nyadacakSuHsparzam , 'eyaM duvihaM tu'tti etadvividhameva, tuzabdasvakArArthatvAt sAdikamiti gAthArthaH // 186 // idameva dvitayaM vyaktIkartumAha 1 dharmAdharmanabhasAmanAdisaMghAtanAkaraNam / 2 anyo'nyasamAdhAnaM yadiha (tat) karaNaM na nirvRttiH / / dIpa anukrama [116] IndiaTary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~391~
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [116] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 196 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA || 1 | niryukti: [187] khaMdhesu a dupae sAiesa abbhesu abbharukkhesuM / NiSphaNNagANi davvANi jANi taM vIsasAkaraNaM // 187 // vyAkhyA- 'skandheSu ca ' paramANusaJcayAtmakeSu dvipradezAdikeSu AdizabdAttripradezAdiparigrahaH, paramANavacAnenaivopalakSitAH, 'asreSu' pratIteSu 'abhravRkSeSu' tadvizeSeSveva vRkSAkAreSu, upalakSaNaM caitadindradhanurAdInAM tathA ca sampradAyaH cakkhupphAsiyaM jaM cakkhusA dIsara, taM puNa ammA ambharukkhA evamAi' / dRzyate ca 'agmesu vijamAdIsuti, tatra ca yadi vidyutpratItaiva gRhyate tadA tasyAH sajIvatvAttaccharIrasya caudArikazarIrakaraNAkhyaprayogakaraNatvaprasaktiH, atha vidyotanta iti vidyunti tAni AdiryeSAM tAni vidyudAdInyabhrANi teSvityabhravizeSaNatayA vyAkhyAyate, AdizabdAca dhUmrAdiparigraha iti, tadA noktadoSaH, paramaprAtItikaM, sAmAyika niryuktau cAtrAdInyeva vizrasAkaraNamuktaM, tadyathA-"vaikkhusamacakkhusaMpi ya sAdiyaM rUvivIsasAkaraNaM / abbhANuppabhitINaM bahuhA saMghAya - bheyakayaM // 1 // "ti, neha tattvanizcayaH, teSu dvipradezAdiSvabhrAdiSu vA kimityAha - niSpannAnyeva niSpannakAni, jIvavyApAraM vinaiva bhedasaGghAtAbhyAM labdhasattAkAni dravyANi tadvizrasAkaraNaM sAdi, cAkSuSamacAkSuSaM veti prakramaH, dvipra| dezAdikaraNAni hi saGghAtAd bhedAt saGghAtabhedAbhyAM ca vinA'pi jIvaprayogaM niSpadyante niSpannAnyapi ca na cakSuSA 4 // 196 // 1 cakSuHsparza yacakSuSA dRzyate, tatpunarabhrANi abhravRkSA evamAyAH 2 cAkSuSamaSAnuSamapi ca sAdikaM rUpivizvasAkaraNam / abhrANuprabhRtInAM bahudhA saMghAtabhedakRtam // 1 // Education intol For Fans Only asaMskRtA ~392~ 4 www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [187] (43) prata sUtrAMka ||1|| vIkSyante ityacAkSuSaM vizrasAkaraNam , abhrAdikaraNAni tu khayaM niSpadyante cakSuSA ca vIkSyanta iti cAkSuSaM vizrasAkaraNam , atra ca pazcAduddiSTasyApi yadacAkSuSasva prathamamabhidhAnaM tatprAgvatpazcAnupUryeti gAthArthaH // 187 // samprati prayogakaraNamAha-. duvihaM paogakaraNaM jIvetara mUla uttaraM jIve / mUle paMcasarIrA tisu aMgovaMgaNAmaM ca // 188 // vyAkhyA-dvividhaM' dvibheda-prayogakaraNaM 'jIvatti' jIvaprayogakaraNam 'iyare'tti ajIvaprayogakaraNaM, tatra jIvanaupayogalakSaNena yadIdArikAdizarIramabhinirvayete tajIvaprayogakaraNaM, taba dvidhA-mUlakaraNamuttarakaraNaM ca, tatra 'mUla' iti mUlakaraNe vicAryamANe 'paJca' iti paJcasaGkhyAvacchinnAni vizIyante-utpattisamayataHprabhRti pudgalavicaTanAdvinazya-18 6ntIti zarIrANi-audArikavaikriyAhArakataijasakArmaNAni, iha ca viSayaviSayiNorabhedopacAreNa karaNaviSayatvAccharI-|| rANyapi karaNamuktaM, mUlatvaM cottarottarAvayavabyaktyapekSayA, tatazca yadavayayavibhAgavirahitamaudArikaeNzarIrANAM prathamama-| bhinirvarttanaM tat mUlakaraNaM, 'tisu aMgovaMgaNAmaM ceti, cazabdaH prakRtamanukarSati, taceha prakramAduttarakaraNamevAnukRpyate, / tatazca trighu-audArikavaikriyAhAreSu taijasakArmaNayostadasambhavAdazopAGganAmaivottarakaraNamiti sambandhaH, atra cAgopAGganAmazabdenAGgopAGganAmakarmanivartitAnyaGgopAGgAni gRhyante, kArya kAraNopacArAt, Aha ca bhASyakRt-"sajjIvaM 1 sajIvaM mUlottarakaraNaM mUlakaraNaM yadAdau / paJcAnA dehAnAmuttaramAvitrikasyaiva // 1 // % dIpa anukrama [116] % % ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mulaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~393~
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [189-190] (43) uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 197 // prata sUtrAMka ||1|| mUluttarakaraNaM mUlakaraNaM jamAdIe / paMcaNhaM dehANaM uttaramAdItiyasseva // 1 // " iti gAthArthaH // 188 // kAni asaMsa punastAnyajJAnItyAha sIsamuroyarapiTTI do bAhU a hu~ti UrU a| ee aTuMgA khalu aMgovaMgAi~ sesAi~ // 189 // hu~ti uvaMgA kaNNA nAsa'cchI jaMgha hattha pAyA yA aMgovaMgA aMgulinahakesAmaMsu emAi // 190 // vyAkhyA-tatrAdyA prAgvat , navaram aGgopAGgAni upalakSaNatvAdupAGgAni ca zeSANi, tAni vakSyanta iti zeSaH, tatropAGgAni kau~ nAse akSiNI jake hastau pAdau ca, aGgopAGgAni aGgulayo nakhAH kezAH smazru 'evamAdIni' evaM-18 prakArANyuttarakaraNaM, vRddhAstvaGgAnyapi mUlakaraNamiti manyante, ApekSikatvAca mUlottaratvayorubhayathA'pyavirodha iti / gAthAdvayArthaH // 189-190 // idamevAnyathA''hatesiM uttarakaraNaM boddhavaM kaNNakhaMdhamAIyaM / iMdiyakaraNA tANi ya uvadhAyavisohio huMti // 191 // vyAkhyA-'teSAm ' AdyAnAM trayANAM zarIrANAmuttarakaraNaM 'boddhavyam' avagantavyaM, 'kaNNakhaMdhamAdIya'ti / tatraudArikasya karNayodhyApAdanaM skandhasya ca mardanAdinA dRDhIkaraNam , AdizabdAddantarAgAdikaraNaparigrahaH, evaM vaikriyasthApi, AhArakakha tu nAstyeva, gamanAdinA vA tasyApyuttarakaraNamiti prAcaM / tathA indriyANAM-cakSurAdInAM dIpa anukrama [116] wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 394~
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [116] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niryuktiH [191] | karaNAni avasthAntarApAdanAni indriyakaraNAni tAni ca 'upaghAtavizuddhitaH' upaghAtAt vizuddheva bhavanti, tatropaghAtAdvipAdyabhyavahArato'ndhavadhiratAdyApAdanAni vizuddhitazca brAhmIsamIrAanAdinA spaSTatAdyApAdanAnyutarakaraNaM bhavati, paThyate ca- 'iMdiyakaraNaM ca taha'ti atra caikavacanAntatayA sarva vyAkhyeyamiti gAthArthaH // 191 // athavA'nyathA karaNamucyate | saMghAyaNaparisADaNaubhayaM tisu. dosu natthi saMghAo / kAlaMtarAi tigrahaM jaheva sutaMmi niddiTTaM // 192 // vyAkhyA- 'saMghAyaNe 'ti saMhanyamAnAnAM - saMyujyamAnAnAmaudArikA dipudgalAnAM taijasakArmaNapudgalaiH saha yadAtmanastattatpudgalagrahaNAtmikAsu tadanukUlakriyAsu varttanAtmakaM prayojakatvaM sA saGghAtanA, tathA pari:-samantAcchaTatAM| pRthagbhavatA maudArikAdipudgalAnAM yadAtmanastAnprati tataccharIravimokSAtmakaM prayojakabhavanaM sA parizATanA, ubhAvabhihitAvavayavAvasyeti ubhayaM saGghAtanAparizATanAkaraNaM / kimidaM trayamapi paJcasvapyaudArikAdiSu athAnyathetyAhatriSvAdyeSu, kimuktaM bhavati ? - audArikavai kriyAhArakeSu, 'dvayoH ' taijasakArmmaNayoH, kimityAha - 'nAsti' na vidyate, ko'sau ? - saGghAtaH, tadaibhAvAca saGghAtanApi nAstIti bhAvaH, sA hi prathamata utpadyamAnasya jIvasya tailabhRtatatatApikAprakSiptApUpavat tailasadRzAnaudArikA dipudgalAnAdadAnasyaivaudArikAdiSvapi varNyate na ca taijasakArmaNayoH prathamata upAdAnasambhavaH, anAdisaMhatimatyAttayoH, parizATanA tu zailezI caramasamaye, pratisamayaM saGghAtanA parizATanobhayaM ca sambha Education intimationa For Fans Only www.jancibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 395~
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [116] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 198 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 1 || adhyayanaM [4], niryuktiH [192] 4 vatyeva, kAlAntarAdi trayANAmityasyAyamarthaH trayANAM sahAnAparizATanobhayeSAM kAla:- kiyatkAlaM satanA pari- asaMskRtA. | zATanobhayaM cetyevamAtmakaH antaraM ca saGghAtanAyAH sakRdavAsI punaH kiyatA kAlenAvAsirevaMrUpam, evaM parizATanAyA ubhayasya ca, AdizabdAt sAdityAnAditve ca kimityAha -- 'yathaive 'ti yenaiva prakAreNa 'sUtre' sAmAyikAdhyayane 'nirdiSTA' iti AryatvAt 'nirdiSTaM' pratipAditamiti gAthArthaH // 192 // etacAtidiSTamapi niryuktikRtA vineyAnugrahArthaM sampradAyata ucyate sa cAyam eyANi tinnivi karaNANi kAlato maggijaMti-tatthorAliyasaMghAyakaraNaM egasamaiyaM, jaM paDhamasamaovavannagasta, jahA tele ogAhimato chUDho tappaDhamayAe Aiyati, evaM jIvo'vi uvavajjaMto paDhame samaye geNhati orAliyasarIrapAoggAI davAI, na puNa muMcati kiMcivi, parisADaNAvi samao, maraNakAlasamae egaMtato muMcati na giNhati, majjhimakAle kiMci geNhara kiMci muMcati, jahaNNeNaM khuDDAgaM bhavaggahaNaM tisamaUNaM, ukoseNaM tinni palioyamAI 1 etAni trINyapi karaNAni kAlato mRgyante tatrIdArikasaMghAtakaraNamekasAmayikaM yatprathamasamayotpannasya, yathA taile'vagAhakaH kSiptastasprathamatayA''date, evaM jIvo'pi utpadyamAnaH prathame samaye gRhNAti audArikazarIraprAyogyANi dravyANi na punarmuJcati kiJcidapi / parizAdnA'pi samayaH (m), maraNakAlasamaye ekAntato mudhyati na gRhNAti madhyakAle kiJcigRhAti kizvinmuzvati, jaghanyena hakabhavagrahaNaM trisamayonam, utkRSTena trINi patyopamAni ratnamation For Fans Only // 198 // ~396~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra - [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--1 / gAthA ||1|| niyukti: [192] (43) prata sUtrAMka ||1|| 4ASSOCTS. samaUNANi,-do viggahami samayA samao saMghAyaNAya tehUrNa / khuDDAgabhavaggahaNaM sacajahanno ThitIkAlo // 1 // ukoso samaUNo jo so sNghynnaasmyhiinno| kiha Na dusamayavihINo sADaNasamae vihINaMmi ! // 2 // bhaNNati / jAbhavacarimaMmivi samae saMghAyasADaNA ceva / parabhavapaDhame sADaNamato tadUNo Na kAlotti // 3 // jai purapaDhame sADora Nibiggahato ya taMmi sNghaato| NaNu sancasADasaMghAyaNAto samae viruddhAto // 4 // AcArya Aha-jamhA vigacchamANaM vigayaM uppajamANamuppannaM / to parabhavAdisamae mokkhAdANANa Na viroho // 5 // cutisamae Nehabhavo ihadehavimokkhato jhaatiito| jada parabhavoviNa tarhi to so ko hou saMsArI ||6||nnnnu jaha viggahakAle 2 dehAbhAve'pi parabhavaggahaNaM / taha dehAbhAmivi hojehabhavo'pi ko doso ? // 7 // ciya viggahakAlo 1 samayonAni-dvau viprahe samayau samayaH saMghAtanAyAH tairUnam / kSullakabhavagrahaNaM sarvajaghanyaH sthitikAlaH // 1 // utkRSTaH samayonaH yaH sa saMghAtanAsamayahInaH / kathaM na dvisamayavihInaH zATanasamaye vihIne // 2 // bhaNyate bhavacarame'pi samaye saMghAtazATane eva / parabhavaprathame zATanamatastavUno na kAla iti // 3 // yadi parabhavaprathame zATo nirSimahattazca tasmin saMghAtaH / nanu sarvazATasaMghAtane samaye viruddhe // 4 // yasmAdvigacchadvigatamutpadyamAnamutpannam / sataH parabhavAdisamaye mokSAdAnayone virodhaH // 5 // cyutisamaye nehabhava ihadehavimokSato yathA'tItaH / yadi parabhavo'pi na tatra tata: sa ko bhavatu saMsArI // 6 // nanu yathA vigrahakAle dehAbhAve'pi parabhavagrahaNam / tathA dehAbhAve'pi bhavedihabhavo'pi ko doSaH // 7 // yata eva vigrahakAlaH dIpa anukrama [116] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~397~
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [192] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya dehobhAve'vi to parabhavo so| cutisamae u Na deho na viggaho jai sa ko hou // 8 // idANiM aMtaraM-MasaMskRtA. saMghAyaMtarakAlo jahaNNayaM khuDyaM tisamaUNaM / do viggaiMmi samayA taiyo saMghAyaNAsamao // 9 // tehUrNa khuDabhava hai| bRhadvRttiH 4aa pariu parabhavamaviggaheNaM vA / gaMtUNa paDhamasamae saMghAyayato sa viSNeo // 10 // idANi saMghAyaparisArDataraM-usa-1 // 19 // dayaMtaraM jahaNaM samao NibiggaheNa saMghAe / paramaM satisamayAti tettIsaM udhinnaamaaii||11|| aNubhaviuM devA disu tettIsamihAgayassa ttiyNmi| samae saMghAyayato duvihaM sADataraM vocchaM // 12 // khuDa(DA)gabhavaggahaNaM jahaNNamu kosayaM ca tettIsaM / taM sAgarovamAI saMpuNNA puSakoDI y||13|| Aha-iha kSullakamavagrahaNaM pUrNamaudArikasaveMzA-1 TiyorjaghanyamantaramuktaM, taba 'parabhavapaDhame sADo' iti vacanAtsamayonameva prApnotIti kathaM na virodhaH 1, ucyate, nizcayanayamatamidaM 'parabhavapaDhame sADoMti, sa zuttaraparyAyotpAdameva pUrvasya vinAzamevAha vigacchadeva ca vigatamutpa 1 dehAbhAve'pi tataH parabhavaH saH / cyutisamaye tu na deho na vigraho yadi sa ko bhavatu // 8 // idAnImantara-saMghAtAntarakAlo bAjadhanyaM zulkastrisamayonaH / dvau vimahe samayau tRtIyaH saMghAtanAsamayaH // 9 // tairUnaM zrutakabhavaM dhRtvA parabhavamavipraheNa vA / gatyA H // 199 // prathamasamaye saMghAtayataH sa visheyH||10|| idAnI saMghAtaparizATAntaram-ubhayAntara jaghanya samayo nirvigraheNa saMdhAte / paramaM satrisamayAstrayastriMzadudhayaH // 11 // anubhUya devAdiSu trayastriMzatamihAgatasya tRtIye / samaye saMghAtayato dvividhaM zATAntaraM vakSye // 12 // MIkSulakabhavagrahaNaM jaghanyamutkRSTaM ca trayaviMzat / tat sAgaropamANi saMpUrNAni pUrvakoTI ca // 13 // dIpa anukrama [116] JABERatinintamational wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~398~
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [192] (43) *** * prata sUtrAMka ||1|| dhamAnameva cotpannaM, yata uktam-"jamhA vigacchamANaM vigaya"mityAdi, tathA cAsya ya evottarabhavotpAdaH sa eva pUrvabhavaparityAgaH, evaM ca yadaivottarabhayaudArikapudgalAnAM saGghAtastadaiva pUrvabhavaudArikapudgalAnAM zATa iti parabhavaprathamasamaya eyaitadabhiprAyeNa zATaH, vyavahAranayamatena tvanya evottarasyotpAdaH anya eva ca pUrvasya vinAzo, vinaSTasyaiva ca vinaSTatA utpannasyaiva cotpannatA, tato na ya evottarabhavotpAdaH sa eva pUrvabhavaparityAgaH, evaM cAnyadevottarabhavI dArikapudgalAnAM saGghAto'nyadaiva ca pUrvabhavIdArikapudgalAnAM zATaH, tato nAsya parabhavaprathamasamaya eva sachAtazATI, hai kintu pUrvabhavAntyasamaya eva zATaH uttarabhavAdyasamaya evaM saGghAtaH, tathA ca nizcayavyavahAranayAtmakatvAjinama tasya yadA'sau kSulakabhava utpadyate tadA vyavahAranayasyAzrayaNAtpUrvabhavAntyasamaya eva zATo vivakSyate, yadA tu tata udvarttate tadA nizcayanayAnIkaraNAtparabhavaprathamasamaya eSotpAda iti paripUrNameva kSulakabhavagrahaNamaudArikasarvazATayo4|| jaghanyamantaramiti na kazcidvirodhaH / idANi viuviyassa-veuviyasaMghAto samato so puNa viuvnnaadiito| | orAliyANa ahavA devAdINAigahaNaMmi // 1 // ukkoso samayadugaM jo samaya viuviu mato vitie / samae suresu / 1 idAnI caikriyasya-vaikriyasaMghAtaH samayaH sa punarvikurvaNAdeH / audArikANAmathavA devAdInAmAdimahaNe // 1 // patkRSTaH samayadvikaM yaH samayaM vikuLa mRto dvitIye / samaye sureSu *** dIpa anukrama [116] * * * * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~399~
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--1 / gAthA ||1|| niyukti: [192] (43) prata uttarAdhya. bRhadvRttiH // 20 // sUtrAMka ||1|| vacaMda Niviggahao ya jaMtassa // 2 // ubhayaggahaNaM samato so puNa dusamayaviubiyamayassa / paramatarAI saMghAya- asaMskRtA. samayahINAI tettIsaM // 3 // veuciyasarIraparisADaNakAlo'vi samayato ceva // idANiM aMtaraM-veuSiyasarIrasaMghAyaMtaraM jahaNNaNaM ega samayaM, so'vi ya paDhamasamae viubviya mayassa viggaheNaM taie samae beuviesu devesu saMghAyaMtassa bhavati, ahavA tatiyasamae viudhiya mayassa aviggaheNaM devesu saMghAyaMtassa, saMghAyaparisADaMtaraM jahaNNeNaM samaya eva, so puNo'cira viuviya mayassa aviggaheNaM saMghAyaMtassa bhavati / sADassa aMtaraM-jahanneNaM aMtomuhutaM / |tiNDaSi etersi ukoseNaM arNataM kaalN-vnnssikaalo| idANiM AhArayassa-AhAre saMghAo parisADo ya samayaM 4 samo hoi / ubhayaM jahaNNamukkosayaM ca aMtomuhuttaM tu // 1 // baMdhaNasADubhayANaM jahannamaMtomuhuttamaMtaraNaM / uko| jati nirviprahattazca gachataH / / 2 / / ubhayagrahaNa samayaH sa punadvauM samayau vikuSyaM mRtasya / paramatarANi saMghAtasamayahInAni | prayastriMzat // 3 // vaiphiyazarIraparizATanakAlo'pi samaya eva / idAnImantaraM-kriyazarIrasaMghAtAntaraM jadhanyenaika: samayA, so'pi ca prathamasamaye bikurya mRtasya vipraheNa tRtIye samaye vaikriyeSu deveSu saMghAtayato bhavati, athavA tRtIyasamaye vikur2yA mRtasyAvipraheNa deveSu BIRan saMghAtayataH saMghAtaparizAdAntaraM jaghanyena samaya eva, sa punaraciraM vikuLa mRtasya avipaheNa saMghAtayato bhavati / zATasvAntaraM-jaghanye nAntarmuhUrta / trayANAmapyeteSAmutkRSTenAnantaH kAlo-vanaspatikAlaH / idAnImAhArakapa-AhArake saMghAtaH parizATana samayaH samo bhavati / 4) ubhayaM japanyamutkaSTa cAntarmuhUrtameva // 1 // bandhanazATobhayAnAM jaghanyamantarmuhUrtamantaram / utkR dIpa anukrama [116] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 400~
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [193-194] (43) prata sUtrAMka ||1|| kARESS seNamavaha poggalapariyaTTa desUrNa // 2 // teyAkammANaM puNa saMtANANAdito Na sNghaato| bhavANa hoja sADo selesIcarimasamayaMmi // 3 // gataM jIvamUlaprayogakaraNam , uttaraprayogakaraNamAha| itto uttarakaraNaM sarIrakaraNaM paoganipphannaM / taM bheyA'NegavihaM cauvihamiNaM samAseNaM // 193 // | saMghAyaNA ya parisADaNA ya mIse taheva pddiseho| paDasaMkhasagaDathUNA uddatiricchANa karaNaM ca // 19 // ___ vyAkhyA-'ita' iti mUlaprayogakaraNAdanantaram 'uttarakaraNa miti uttaraprayogakaraNam , ucyate iti gamyate, tatkataradityAha-zarIraM ca tatkaraNaM ca tAM tAM kriyAM prati sAdhakatamatvena zarIrakaraNaM tasya prayogaH-vIryAntarAyakSayopazamajajIvavIryajanito vyApAroM tena niSpannaM zarIrakaraNaprayoganiSpannam , ata eva zarIraniSpattyapekSayA 'syottaratvamiti bhAvanIyaM, 'tat' ityuttarakaraNaM 'bhedAt' iti bhedamAzritya 'anekavidham' anekaprakAram , idamatra hai tAtparyam-saMsAriNAM kAryANi visadRzarUpANi bahUni dRSTAni, atastatsAdhanairapi karaNairvahubhireva bhavitavyaM, nApAH pudgalaparAvatoM dezonaH // 2 // taijasakArmaNayoH punaH saMtAnAnAvitoM na saMghAtaH / bhavyAnAM bhavet zATaH zailezIcaramasamaye // 3 // kA ubhayaM anAdiNihaNaM saMtaM bhabvANa hoja kesiMthi / antaramanAdibhAvAJcantavijogavo na yasi // 4 // ] ubhayamanAdinidhanaM sAntaM bhavyAna bhavetkeSAzcit / antaramanAdibhAvAdatyantAciyogato naivAnayoH // 4 // XXRXXXKARMA dIpa anukrama [116] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~401~
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [193-194] (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. 4na ca tAni vistarato vaktuM zakyAni ata Aha-'caturvidha' catUrUpam , 'idam' ityuttarakaraNaM, samAsena, ucyata asaMskRtA. bRhadvRttiH iti zeSaH, tadevAha-saGghAtanA ca' saMghAtanAkaraNaM 'parizATanA ca' parizATanAkaraNaM 'misse'tti mizraM sachAtanApa-4 pArizATanAkaraNaM tathaiva 'pratiSedhaH' iti saGghAtanAparizATanAzUnyam , amISAM codAharaNAni darzayannAha-paTe sahA-|| // 201 // tanaiva tantusaGghAtaniSpannatvAttasya, zaGkha parizATanaiva parizAdhyamAnatvAdevAkha, zakaTe ubhayaM yatastatra kiJcitsavAtsate, kIlikAdi kizcica parizATyate'dhikatvagAdi, sthUNAnAmubhayAbhAvaH, tathA ca 'uhatiricchANaM'ti bhAvapradhAnatvA-18 sadasyordhvatiyaktvayoH karaNaM, cazabdAntramanonnamanAdi ca tatrottarakaraNaM ca, na tu sAtanAparizATanA ca, Aha idamapyajIvAnAM kriyata ityajIvakaraNameva, tatkathamastha jIvakaraNatvenopanyAsaH 1, ucyate, jIvena kriyata iti viva-11 kSayA jIvakaraNatvenedamuktamityadoSa iti gAthArthaH // 193-194 // ajIvaprayogakaraNamAha* ajiyappaogakaraNaM dave vaNNAiyANa paMcaNhaM / cittakara(Na)kusubhAIsu vibhAsA u sesANaM // 195 // vyAkhyA-asyAkSarArthaH sugamaH // 197 // bhAvArthastvayaM- NijIvANaM kIrai jIvappaogao tNt| |vaSaNAdi rUbakammAdi vAvi tadajIvakaraNanti // 1 // uktaM dravyakaraNaM, kSetrakaraNamAha // 20 // Na viNA AgAseNaM kIrai jaM kiMci khittamAgAsaM / vaMjaNapariAvannaM ucchukaraNamAiaMbahuhA // 196 // 1 yadyanirjIvAnAM kriyate jIvaprayogatastattat / varNAdi rUpakarmAdi vA'pi tadajIvakaraNamiti // 1 // dIpa anukrama [116] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | atra niyukti-gAthA 195 vyAkhyA madhye yat ||197|| mudritaM tat mudraNadoSaH, atra ||195|| eva vartate ~ 402~
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [196] (43) prata sUtrAMka ||1|| IKI vyAkhyA-Aha-nityatvAtkSetrasya karaNaM na saMgacchate tatkathaM kSetrakaraNasambhavaH', ucyate, na binA''kAzena 'kriyate' nirvaya'te 'yadi ti yasmAt 'kiJcidapi' alpamapi dhaNukaskandhAdi, atastatvAdhAnyAd drvykrnnmpi| kSetrakaraNamucyate ityupaskAraH, nanu yadyAkAzena vinA na kiJcit kriyate tadA''kAzakaraNataiyAstu kathaM kSetrakarajANatA ?, ucyate, 'kSetram' iti kSetrazabdavAcyamAkAzaM, tathA ca paryAyazabdatvAdanayoritthamabhidhAnamaduSTameveti bhAvaH, taca vyaanaM-zabdastasya paryAyaH-anyathA ca bhavanaM vyaJjanaparyAyaH tamApanna-prApta vyaJjanaparyAyApannam , 'ucchukaraNadAmAiya'ti prakramAnmakArasya cAgamikatvAdikSukSetrakaraNAdikaM 'bahudhA' bahuprakAram , ekatve'pi kSetrapekSukSetrakaraNAdirUpeNAmilApasya bahuprakAratvAt , tathA ca sampradAyaH-paMjaNapariyAvanaM NAma jaM khettaMti abhilappati taMjahAucyakhetakaraNaM sAlikhettakaraNaM tilakhittakaraNaM evamAdi' athavA yasmin kSetre karaNaM kriyate vayete vA tat kSetrakaraNa-10 miti gAthArthaH // 196 // idAnIM kAlakaraNamAhakAlo jo jAvaio jaM kIrai jaMmi jaMmi kAlaMmi / oheNa nAmao puNa havaMti ikArasakkaraNA // 197 // vyAkhyA-kAlo 'yaH' samayAdivatparimANaH yatkaraNaniSpattAvapekSAkAraNatvena vyApriyate, kimuktaM bhavati?4 yasya bhojanAdevitA ghaTikAdvayAdinA kAlena niSpattistasya sa eva kAlaH karaNaM, tasyaiva tatra sAdhakatamatvena 4 1 vyajanaparyAvApannaM nAma yarakSetramityabhilapyate, tadyathA-ikSukSetrakaraNaM zAlikSetrakaraNaM tilakSetrakaraNamevamAdi / * dIpa anukrama [116] % % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 403~
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [197] (43) asaMsa prata sUtrAMka 202 // ||1|| ucarAdhya. 13/vivakSitatvAt , yadi vA yatkaraNaM 'kriyate' niSpAdyate yasmin yasmin kAle tasya sa eva kAlaH karaNaM kAlakaraNam , di atrAdhikaraNasAdhanatvena vivakSitatvAtkaraNazabdasya, 'oghene ti nAmAdivizeSAnapekSametatkAlakaraNaM, tathA ca vRddhAHbRhadvRttiH 'kAlakaraNaM jaM jAvatieNa kAleNa kIrati, jaMmi vA kAlaMmitti, ihApi kAlasyAkRtrimatvena karaNAsambhavAdityamupanyAsaH, nAmataH punarbhavantyekAdaza 'karaNAni' kAlavizeSarUpANi caturyAmapramANAni, karaNatvaM caiSAM tattakriyAsAdhakatamatvAditi gAthArthaH // 197 // kAni punastAnItyAhabavaM ca bAlavaM ceva, kolavaM thIviloaNaM / garAi vaNiyaM ceva, viTThI havai sattamI // 198 // sauNi cauppayaM nAgaM, kiMsugghaM karaNaM thaa| ee cattAri dhuvA, sesA karaNA calA satta // 199 // vyAkhyA-vayaM ca bAlavaM caiva kaulavaM strIvilocanaM garAdi vaNijaM caiva viSTirbhavati saptamI / zakuni catuSpadaM nAgaM kiMstughnaM karaNaM tathA, 'etAnIti zakunyAdIni catvAri 'dhruvANI'tyavasthitAni, zeSANi karaNAni 'calAni'anavasthitAni saseti zlokadvayArthaH // 198-199 // kasya punaH kva dhruvatvamityAha|kiNhacauddasiratiM sauNi paDivajae sayA krnnN| itto ahakkama khalu cauppayaM nAga kiMchugdhaM // 20 // 1 kALakaraNaM vadyAvatA kAlena kiyate, yasminyA kAla iti / + + dIpa anukrama [116] // 202 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 404~
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [116] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 1 || adhyayanaM [4], niryukti: [200] vyAkhyA - kRSNacaturdazyA rAtrau zakuniH pratipadyate, kharUpamiti zeSaH, kiM kadAcidevetyAha- 'sadA' sarvakAlam, anenAsyAvasthitatvamAha, karaNaM prAgvad, ata Urddha 'yathAkramaM yathAparipATi 'khaluH' avadhAraNe tato yathAkramameva, catuSpadaM nAgaM kiMstughnamiti, tatrAmAvAsyAyAM dine catuSpadaM rAtrau nAgaM pratipadi ca dine kiMstughnamiti gAthArthaH // 200 // saptavidhakaraNAnayanopAyapratipAdikeyaM pUrvAcArya gAthA - "paikkhatihito duguNiyA durUvahINA ya sukapakkhami / sattahie devasiyaM taM ciya rUvAhiyaM ratiM // 1 // esA'tya bhAvaNA - abhimayadiNaMmi karaNajANaNatthaM pakkhatihito duguNiyatti-ahigayatihiM paDuca atIyAto duguNijjaMti, jahA suddhacautthIe duguNA aTTha havaMti, 'durubahINaM' ti, sattahie devasiyaM karaNaM havada, ettha ya bhAgA chaceva, tao vavAiyakameNa cauppahariyakaraNabhAveNa | cautthiya divase to vaNiyaM havada, taM ciya rUvAhiyaM 'ratiM'ti ratIe viTTI, kaNhapakkhe doruvA Na pADijaMti, evaM 1 pakSatithayoM dviguNitA dvirUpahInAzca zukapakSe / saptahRte daivasikaM tadeva rUpAdhikaM rAtrau // 1 // eSA'tra bhAvanA - abhimatadine karaNajJAnArthaM pakSatithayo dviguNitA iti- adhikRtatithiM pratItyAvItA dvirguNyante, yathA zucaturthyAM dviguNA aSTa bhavanti, dvirUpahInamiti saptahRte devasikaM karaNaM bhavati, atra ca bhAgAH paDheva, tato bavAdikrameNa catuSprAharikakaraNabhAvena caturdhyA divase tadvaNijaM karaNaM bhavati, tadeva rUpAdhikaM rAtrAviti rAtrau viSTiH / kRSNapakSe dve rUpe na pAyete, evaM Education intemational For Fast Use Only muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 405~
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-1 / gAthA ||1|| niyukti: [200] (43) .. * prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. sarvattha bhAvaNA kAyavA, bhaNiyaM ca-"kiNhanisitaIyadasamI sattami cAuddasIsu aha viTThI / sukkacautthikkArasi- asaMskRtA. bRhadRttiH Nisi aTThamI puSiNamA ya divA // 1 // " laukikA apyAhuH-"kRtarA sadiyA dara bhUtadivA, zucarASTadivaikarapUrNa divA / yadi candragatizca tithizca samA, iti viSTiguNaM pravadanti budhAH // 2 // " "suddhassa paDiyada nisi paMcami-IXI // 20 // diNi aTThamIeN rAI tu / divasassa bArasI puSiNamAya rattiM bavaM hoti // 1 // bahulassa cautthIe divA ya taha sattamIeN ratipi / ekArasIe dibase bakaraNaM hoi nAyacaM // 2 // " iti sampradAyArthaH // prAguddiSTa | | bhAvakaraNamAhadabhAvakaraNaM tu duvihaM jIvAjIvesu hoi nAyavaM / tattha u ajIvakaraNaM taM paMcavihaM tu nAyacaM // 201 // - vyAkhyA-bhAvA-paryAyaH tasya karaNaM bhAvakaraNaM, tatpunaH tuzabdasya punararthatvAt 'dvividha' dvibhedaM, kathamityAha 1 sarvatra bhAvanA karttavyA, bhaNitaM ca (vANija) kRSNanizi tRtIyAdazamIsaptamIcaturdazISvaya viSTiH / zukacaturyekAdazIrAgyoH aSTa| mIpUrNimayordivA // 1 // 2 kiti kRSNapakSe triti tRtIyAtiyau reti rAtrI seti saptamyAM diveti divase deti dazamyA reti rAtrau bhUteti caturdazyAM diveti divase zviti zuklapakSe ceti caturdhyA reti rAtrau aSTetyaSTamyAM diveti divase eketi ekAdazyAM reti rAtrau pUrNeti pUrNimAyAM hai divA / 3 zuddhasya pratipadi nizi paJcamIdine aSTamyAM rAtrau tu / divase dvAdazyAH pUrNimAyA rAtrau bayaM bhavati // 1 // kRSNasya caturdhyA || divA ca tathA saptamyA rAtrAvapi / ekAdazyA divase vavakaraNaM bhavati jJAtavyam / / CACA *** * dIpa anukrama [116] * : *** muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~406~
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [201] (43) prata sUtrAMka ||1|| dajIvAjIveSu bhavati 'jJAtavyam' avaboddhavyaM, kimuktaM bhavati ?-jIvaviSayamajIvaviSayaM ca, tatrAlpavaktavyatvAda jIvabhAvakaraNamevAdAvupadarzayati-tattha jamajIvakaraNa ti tatra-tayoyormadhye yadajIvakaraNaM tat 'paJcavidhaM tu' paJca-| prakArameva 'jJAtavyam' abaseyamiti gAthArthaH // 201 // etadeva spaSTayitumAha vaNNarasagaMdhaphAse saMThANe ceva hoi nAyavvaM / paMcavihaM paMcavihaM duvihaSTavihaM ca paMcavihaM // 202 // vyAkhyA-varNarasagandhasparza saMsthAne caiva, ubhayatra viSayasaptamI, sato varNAdiviSayaM bhavati jJAtavyam , ajIvakaraNamiti prakramaH, tatra varNaH paJcavidhaH-kRSNAdiH, rasaH paJcavidhastiktAdiH, gandho dvibhedaH-murabhiritarazca, sparzo'STavidhA-karkazAdiH, saMsthAnaM paJcavidha-parimaNDalAdi, etadbhedAtkaraNamapyetadviSayametAvadbhedameva, ata evAha-'paJca-M vidha mityAdi, nanu dravyakaraNAtko'sya vizeSaH 1, ucyate, iha paryAyApekSayA tathAbhavanamabhipretaM, dravyakaraNe tu dravyasyaiva tathA tathotpAdo dravyAstikamatApekSayeti vizeSaH, uktaM ca-"aparappaogaja (o) jaM ajiivruuvaadi| pajayAvatthaM / tamajIvabhAvakaraNaM tappajjAappaNAvekhaM // 1 // ko dadhavissasAkaraNAu biseso imassa ? nana 1 aparaprayogajaM (to) yadajIvarUpAdi paryAyAvastham / tadajIvabhAvakaraNaM tatparyAyAtmano'pekSayA // 1 // ko dravyavizrasAkaraNAdvizeSo'sya ?. nanu bhaNitam / iha paryAyApekSayA dravyArthikanayamataM taca // 2 // dIpa anukrama [116] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 407~
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [203] (43) asaMskRtA. uttarAdhya. bRhadvRttiH // 20 // prata sUtrAMka ||1|| bhaNiyaM / iha pajaya'vekkhAe davaTThiyanayamayaM taM ca // 2 // " iti gAthArthaH // 202 // uktamajIvabhAvakaraNaM, sAmprataM jIvabhAvakaraNamAhajIvakaraNaM tu duvihaM suyakaraNaM caiva no ya suyakaraNaM / baddhamabaddhaM ca suaMnisIhamanisIhabaddhaM tu // 203 // vyAkhyA-jIvabhAvakaraNaM punaH, tuzabdasya punararthatvAt , 'dvividhaM' dviprakAraM, zrutasya karaNaM zrutakaraNaM, bhAvakaraNatvaM cAsya zrutasya kSAyopazamikabhAvAntargatatvAt , caiveti pUraNe, 'No ya suyakaraNa ti cazabdasya vyavahitasambandhatvAt nozrutakaraNaM ca / tatrAdyamabhidhitsurAha-'baddhaM' prathitam 'abaddhaM ca etadviparItaM zrute' zrutaviSayaM, karaNamiti prakramaH, tatra ca 'NisIhamaNisIhabaddhaM tu'tti baddhaM dvividha-nizIthamanizIthaM ca, tuzabdabAnayorabaddhasya ca laukikalokottarabhedasUcakaH, tatazca nisIthaM rahasi yatpaThyate vyAkhyAyate yA, taca lokottaraM nizIdhAdi laukikaM| bRhadAraNyakAdi, anizIthametadviparItaM, taca lokottaramAcArAdi laukikaM purANAdi, abaddhamapi laukikaloko|ttarabhedena dvibhedameva, tatra lokottaraM yathaikA marudevyatyantasthAvarA siddhA khayambharamaNe matsyapadmayoryalayavAni sarve|saMsthAnAni santi, viSNukumAramaharyojanalakSapramANazarIravikaraNaM kuruDavikaruDI kuNAlAyAM sthitAvativRSTayA ca tannAzaH tayodhAzubhAnubhAvAtsaptamanarakapRthivIgamanaM kuNAlAnAzAca bhagavato vIrasya prayodazyAM samAyAM kevalajJAnotpattirityAdi anekaprakAramAcAryaparamparAyAtaM, laukikaM tvabaddhaM dvAtriMzahaDikAH SoDaza karaNAni pazca sthAnAni, dIpa anukrama [116] // 204 / / muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 408~
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [203] (43) prata sUtrAMka ||1|| tadyathA-AlIDhaM pratyAlIDhaM vaizAkhaM maNDalaM samapadaM ca, tatrAlIDhaM dakSiNaM pAdamagrataH kRtvA vAmapAdaM pRSThataH sArayati, antaraM dvayorapi pAdayoH paJca padAni, etadviparItaM tu pratyAlIDhaM, vaizAkhaM punaH pANI abhyantarataH kRtvA sama zreNyA vyavasthApayati, agrimatalau bahirbhUtau kAyauM, maNDalaM dvAvapi pAdau dakSiNavAmato'vasAyaM UrU AkuJcati, diyathA maNDalaM bhavati, antaraM catvAri pAdAni, samapadaM punaH sthAna dvAvapi pAdau samau nairantaryeNa sthApayati. etAni paJca sthAnAnyavaddhAni, zayanakaraNaM ca SaSTamiti gAthAkSarArthaH // 203 // uktaM zrutakaraNamadhunA nozrutakaraNamAha nosuyakaraNaM duvihaM guNakaraNaM taha ya jhuMjaNAkaraNaM / guNa tavasaMjamajogA juMjaNa maNavAyakAe ya 204 FI byAkhyA-iha ca nozabdasya sarvaniSedhAbhidhAyitvAt zrutakaraNaM yanna bhavati tannozrutakaraNaM, taca dvedhA-gaNa-12 karaNaM 'tathA ca' tenaiva nozrutatvalakSaNena prakAreNa yojanAkaraNaM ca, etatkharUpamAha-'guNa'tti prakramAd guNakaraNaM, kimityAha-tapazca saMyamazca tapaHsaMyamI tayorAtmaguNayoryogAH-tatkaraNarUpA vyApArAstapaHsaMyamayogAH, kimukta bhavati ?-tapaHkaraNam-anazanAdi saMyamakaraNaM ca-paJcAzravaviramaNAdi guNakaraNamucyate, guNatvaM ca tapaHsaMyamayoH kammanirjarAhetutvenAtmopakAritvAt , 'jhuMjaNa'tti yojanAkaraNaM 'maNabayaNakAe yati cazabdo'vadhAraNe, viSayasaptamI ceyaM, tato manovAkAyaviSayameya, tatra manoviSayaM satyamanoyojanAkaraNAdi caturdhA, vAgviSayamapi satyavAgyojanAkaraNAdi caturdheSa, kAyaviSayaM tvaudArikakAyayojanAkaraNAdi saptadhA, tatazca dvAbhyAM catuSkAbhyAM saptakena ca mIli K%2454645* dIpa anukrama [116] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 409~
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [116] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 205 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 1 // adhyayanaM [4], niryukti: [205] | tena paJcadazavidhaM yojanAkaraNaM, yojayati tatpaJcadazavidhamapi karmmaNA sahAtmAnamiti, Aha ca- "bhaNavayaNakAyakiriyA pannarasaviddA u juMjaNAkaraNa" miti gAthArthaH // 204 // yena karaNenAtra prakRtaM tadAhakammagasarIrakaraNaM AuakaraNaM asaMkhyaM taM tu / teNa'higAro tamhA u appamAo caritaMmi // 205 // vyAkhyA- 'karmakazarIrakaraNaM' kArmaNadehanirvarttanaM, tadapi jJAnAvaraNAdibhedato'nekavidhamilAha- 'AyuH karaNam' iti AyuSaH paJcamakarmmaprakRtyAtmakasya karaNaM- nirvarttanamAyuHkaraNaM, tatkimityAha- 'asaMkhayaM taM tu'ti tatpunarAyuHkaraNamasaMskRtaM -nottarakaraNena truTitamapi paTAdivatsandhAtuM zakyaM yataH - "phuTTA~ tuTTA va ihaM paDamAdI saMghayaMti NayaNiuNA / sA kAvi Natthi pII saMdhijjai jIviyaM jIe // 1 // " evaM ca 'svarUpato hetuto viSayatazca vyAkhye ti | kharUpato hetutazca 'uttarakaraNeNa kayamityAdinA pranthena vyAkhyAtam anena tvAyuSkakaraNasyAsaMskRtatvopadarzanena viSayataH, idAnIM tUpasaMhAramAha- 'teNa'higAro' ti 'tene 'tyAyuH karmaNA'saMskRtenAdhikAraH, 'tamhA u'ti tasmAt tuzabdo'vadhAraNArthaH, tasya ca vyavahitaH sambandhaH, tato'yamarthaH - yasmAdasaMskRtamAyuH karma tasmAt 'apramAda eva' pramAdAbhAva eva, 'caritra' iti caritraviSayaH karttavya iti gAthArthaH // 207 // evaM ca vyAkhyAtaM saMskRtam, 1 manovacanakAyakriyA pathAdazavidhaM tu yojanAkaraNam / 2 sphuTitAmbuTitA vA iha paTAdayaH saMdadhati nayanipuNAH / sA kAthi - nAsti nItiH saMdhIyate jIvitaM yayA // 1 // Education intimational For Fans Only asaMskRtA. ~410~ 4 // 205 // www.pincibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||2|| niyukti: [205] (43) *** prata sUtrAMka ||2|| etadviparItaM cAsaMskRtamiti / samprati sUtramanuzriyate-tatra cAsaMskRtaM jIvitamiti jaropanItasya na trANamiti ca | mA pramAdIrityukte'rthasthApi puruSArthatayA sakalaihikAmuSmikaphalanibandhanatayA ca tadupArjanaM pratyapramAdo vidheya iti keSAzcitkadAzayaH, yata Aha-"dhanairduSkulInAH kulInAH kriyante, dhanaireva pApAtpunarnistaranti / dhanibhyo viziSTo na loke'sti kaciddhanAnyarjayadhvaM dhanAnyarjayadhvam // 1 // " iti, tanmatamapAkartumAha je pAvakammehi dhaNaM maNussA, samAyayaMtIamati gahAya / pahAya te pAsa payahie nare, verANubaddhA naraya uveMti // 2 // (sUtram) vyAkhyA-'ya' iti ye kecanAvivakSitasvarUpAH 'pApakarmabhiH' iti pApopAdAnahetubhiranuSThAnaiH 'dhana' dravyaM 'manuSyAH' manujAH, teSAmeva prAyastadarthopAyapravartanAdityamuktaM, 'samAdadate' svIkurvanti, 'amatim' iti prAgvannanaH kutsAyAmapi darzanAt kumatim-uktarUpA gahAyatti gRhItvA sampradhArya, paThyate ca-'amayaM gahAye'ti azobhanaM | matamamataM-nAstikAdidarzanam, athavA amRtamivAmRtam-Atmani paramAnandotpAdakatayA taca prakramAddhanaM pahAya'tti 1 danyasakAravAn syAt , syAdvA saMjJApUrvako vidhiranitya iti nyAyamAbhitya nAmisaMjJoddezena guNavidhAnAt guNAbhAvAna Atmanepade | |evaM, dhAturvA pipAyAvAtmanepadI kasyacinmate syAt tudAdau vA, karmaNi prayogAtu na tatkalpanaM / * dIpa anukrama [117] * * Mangionary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 411~
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||2|| dIpa anukrama [117] uttarAdhya. bRhadvRtti: // 206 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||2|| niryuktiH [205] prakarSeNa tanmadhyAdalpasyApyagrahaNAtmakena hitvA -- tyaktvA 'tAni ti dhanaikarasikAn 'pazya' avalokaya, vineyamevAha, 'paryaTTietti AryatvAt svata evAzubhAnubhAvataH pravRttAn pravarttitAnyA, prakramAtpApakarmopArjitadhanenaiva, mRtyumukhamiti gamyate, 'narAn' puruSAn, punarupAdAnamAdarakhyApakamekAntakSaNikapakSanirAsArthaM vA, ekAntakSaNikapakSe hi na yereva dhanamupArjitaM teSAmeva pravarttanaM, tathA ca bandhamokSAbhAvazceti bhAvaH, etaca pazya vairaM karmma 'bere' baje ya kamme ya' iti vacanAt tena anubaddhAH satatamanugatAH 'naraka' ratnaprabhAdikaM nArakanivAsam 'upayAnti' tadbhavabhAvitayA sAmIpyena gacchanti, ta eva mRtyumukhapravRttA iti prakramaH, yadi vA pAzA iva pAzAH - khyAdayasteSu pravRttAstairvA pravarttitAH pAzapravRttAH pAzapravarttitA vA narakamupayAntIti sambandhaH, te hi dravyamupAye khyAdiSvabhiramante, tadabhiratyA ca narakagatibhAja eva bhavantIti bhAvaH, zeSaM prAgvat / tadanena sUtreNa dhanamihaiva mRtyuhetutayA paratra ca narakaprApakatvena tattvataH puruSArtha eva na bhavatIti tatyAgato dhammai prati mA pramAdIrityuktaM bhavati, narakaprAptilakSaNazcApAyo na pratyakSeNAvagamyete (myata itI) haiva mRtyulakSaNApAyadarzanamudAharaNaM, tatra ca vRddhasampradAyaH - aigaMmi nayare ego coro, so rartti vibhavasaMpaNNesu gharesu khattaM khaNiuM subahuM daciNajAyaM ghetuM appaNo gharegadese kUbaM sayameva khaNittA 1 vairaM vajre ca karmaNi ca / 2 ekasminnagare ekadhAraH, sa rAtrau vibhavasaMpanneSu gRheSu kSatraM khanitvA subahu dravyajAtaM gRhItvA''tmano gRhaikadeze kUpaM svayameva khanitvA Education intemational For Fans Only asaMskRtA. ~ 412~ 4 // 203 // www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||2|| niyukti: [205] (43) prata sUtrAMka *ASESASUR 9-50-14-% ||2|| tatthaM daviNajAyaM pakkhivai, jahicchiyaM ca sukaM dAUNa kaNNagaM vivAheuM pasUyaM saMti ratiM uddavettA tatthevAgaDe pakkhivaha, mA me bhajA ceDarUvANi ya parUDhapaNayANi hoUNa rayaNANi parassa payAsessaMti, evaM kAlo vaJcati / / aNNayA teNegA kaNNayA vivAhiyA atIva rUvassiNI, sA pasUyA saMtA teNa Na mAriyA, dArago ya, so aTThapariso jAo, teNa ciMtiyaM-aiciraM kAlaM vidhAriyA, eyaM puvaM uddagheuM pacchA dArayaM uddavissaMti, teNa sA uddaveu agaDe pakkhittA, teNa ya dArageNa gihAo niggacchiUNa dhAdhAkayA, logo milio, teNa bhaNNai-eeNa mama mAyA mAriyatti, rAyapurisehiM suyaM, tehiM gahito, diTTho kUvo davabharito, aTThANi ya subahUNi, so baMdhiUNa rAyasameM samuvaNIto jAyaNApagAredi, savaM davaM davAveUNa kumAreNa maarito|| evamanye'pi dhanaM pradhAnamiti tadartha 1 natra dravyajAtaM prakSipati, yathepsitaM ca zulka dattvA kanyakA vivAdya prasUtA santImapadrAvya rAtrI tavaivAvaTe prakSipati, mA mama bhAryA4 zreTarUpANi ca prarUDhapraNayAni bhUtvA ratnAni parammai prAcIkazaniti, evaM kAlo brajati / anyadA tenaikA kanyakA vivoDhA atIva rUpavatI, saa| prasUtA santI tena na mAritA, dArakaca, so'zvaryoM jAtA, tena cintitam-aticiraM kAlaM vidhatA, enAM pUrvamapadrAvya pazcAddArakamapadroNyAmIti, tena sAupadrAbyAkTe prakSiptA, tena ca dArakeNa gRhAt nirgatya hAhAravaH (kRtaH), loko militaH, tena bhaNyate-etena mama mAtA mAriteti, | rAjapuruSaiH zrutaM, tairgRhItaH, dRSTaH kUpo dravyabhRtaH, arthAzva subahavaH, sa bar3hA rAjasabhA samupanIto thAtabhAprakAraiH, sarva dravyaM dApayitvA kumAreNa mAritaH % dIpa anukrama [117] * * * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 413~
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||3|| dIpa anukrama [118] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 207 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niryuktiH [205] | pravarttamAnAstadapahA ye haivAnarthAvApalito narakamupayantIti sUtrArthaH // 2 // idAnIM karmaNAmavandhyatAmabhidadhat | prakRtamevArtha draDayitumAha teNe jahA saMdhimuhaM gahIe, sakammuNA kicca paavkaarii| evaM payA piccha ihaM ca loe, kaDANa kammANa na mokkho asthi // 3 // (sUtram) vyAkhyA- 'stenaH ' cauraH yatheti dRSTAntopadarzane sandhiH kSatraM tasya mukhamiva mukhaM dvAraM tasmin 'gRhItaH' AttaH 'svakarmaNA' AtmIyAnuSThAnena, kim ? - ' kRtyate' chidyate, 'pApakArI' pAtakanimittAnuSThAnasevI, kathaM punarasau kRtyata iti ced-atrocyate sampradAyaH emi nayare ego coro, teNa abhijjato gharagassa phalagaciyassa pAgArakavisIsagasaMnihaM khattaM khaNiyaM khattANi aNegAgArANi - kalasAgiI naMdAvattasaMThiyaM paumAgidaM purisAgi ca, so ya taM kavisIsagasaMThiyaM khattaM khaNaMto gharasAmie NiveIo, tato teNa addhapaviTTho pAesu gahito, mA paviTTho saMto paharaNeNa paharissatitti, pacchA 1 ekasminnagare ekaaura:, tenAbheyasya gRhasya citaphalakasya prAkArakapizIrSakasaMnibhaM kSatraM khAtaM, kSatrANyanekAkArANi - kalazAkRti nandAvartasaMsthitaM padmAkRti puruSAkRti ca sa ca tat kapizIrSakasaMsthitaM kSatraM khanan gRhasvAminA nivittaH, tatastenArdhapraviSTaH pAdayorgRhItaH, mA praviSTaH san praharaNena prahArSIditi, pazcA Education intemational For First Use Only asaMskRtA. ~414~ // 207 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--1 / gAthA ||3|| niyukti: [205] (43) prata sUtrAMka 5 ||3|| coraNavi bAhiratyeNa hatthe gahio, so tehiM dohiSi balavaMtehiM ubhayahA kahijamANo sayaMkiyapAgArakavisIsagehiM phAlijamANo attANo vilavitti // evamamunavodAharaNadarzitanyAyena 'prajAH' he prANinaH ! 'pecchatti prekSadhvaM, prAkRtatvAdvacanavyatyayaH, etacca yatrApi nocyate tatrApi bhAvanIyam , 'iha' asmin 'loke' janmani, AstAM paraloka ityapizabdArthaH, 'kRtAnAM' khayaMviracitAnAM 'karmaNAM' jJAnAvaraNAdInAM na mokSa' na muktiH, IzvarAderapi tadvimocanaM pratyasAmarthyAd , anyathA sakalasukhitvAdyApaceH, idamuktaM bhavati-yathA'sAvarthagrahaNavAJchayA pravRttaH khakRteneva kSatrakhananAtmakopAyena kRtyate, na tasya khakRtakarmaNo vimuktiH, evamanyasyApi tattadanuSThAnato'zubhakAriNo| na tato vimuktiH, kintu tadihApi vipacyata eveti, paThyate ca-'evaM payA peca ihaM catti, ihApi kRtyata iti sambadhyate, kRtyata iva kRtyate tathAvidhavAdhAnubhavanena, kA'sau ?-prajA, ka-'pretya' parabhaye, 'ihaM ceti ihaloke, kimiti pretyetyucyate-yAvatA iha kRtamihevApagatamata Aha-yat 'kRtAnAM karmaNAM mokSo nAsti // (granthAnam hai 5000) iha paratra vA vedyamevAvazyaM karmati, ahavA evaM payA peca ihaMpi loe, Na kammuNo pIhati to kayAtIla evaM prajA! AmantraNapadametat , pretyeha loke ca yataHprANinaH kRtyante 'tA' iti tato hetoH 'kadAcit ' ksmiN| 10 caureNApi bAyasthena haste gRhItaH,sa tAbhyAM dvAbhyAmapi balavayAmubhayataH kRSyamANaH svayaMkRtaprAkArakapizIrSakaiH pATyamAno'trANo |vilapatIti / 25 dIpa anukrama [118] %% %%% wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 415~
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-1 / gAthA ||3|| niyukti: [205] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 20 // prata sUtrAMka ||3|| |zcitkAle 'neti niSedhe 'kammuNo'tti karmaNe prastAvAt kutsitAnuSThAnAya spRhayet-nAbhilAyamapi kuryAd AstAM asaMskRtA. tatkaraNamityAkUtaM, tadabhilaSaNasyApi bahudoSatvAta , tathA ca vRddhAH egami nayare egeNa coreNa ratiM duravagADhe pAsAe AroDhuM vimaggeNa khattaM kayaM, supaDaM ca dabajAyaM NINiya, NiyagharaM ca'NeNa saMpAviyaM / pahAyAe rayaNIe NhAya samAladdha suddhaM vAso tattha gato, ko kiM bhAsatitti jANaNatyaM, jai tAvaja logo meM Na yANissai tA puNovi puSaTiie corissAmItti saMpahAriUNa taMmi ya khattaTThANe gao, tattha ya logo bahU milito saMlavati-kahaM darArohe pAsAe AroDhuM vimaggeNa khattaM kayaM kahaM ca khuhalaeNaM| khattaduvAreNaM paviTTho?, puNo ya saha daceNa Niggaotti / so suNeuM harisito ciMtei-saJcameyaM, kiha'haM eeNa niggatotti 1, appaNo udaraM ca kaDiM ca paloeuM khattamuhaM paloeti / so ya rAyaniuttehiM purisehiM kusalehiM jANito, | 1 ekasmin nagare ekena caureNa rAtrI durabagAI prAsAdabhAruhya vimArgeNa kSatraM kRtaM, subahu ca dvanyajAtaM nItaM, nijagRhaM cAnena saMprAhai pitaM / prabhAtAyAM rajanyAM snAtvA samAlabhya zuddha vAsastatra gataH, kaH kiM bhASata iti mAnArtha, yadi tAvadadya loko mAM na jJAsyati tadA punarapi pUrvasthityA coraviNyAmIti saMpradhArya tasmiMzca kSatrasthAne gataH, tatra ca bahurloko militaH saMlapati-kathaM durArohaM prAsAghamAruhya | vimArgeNa kSatraM kRtaM 1, kathaM ca kSulakena kSatradvAreNa praviSTaH 1, punazca saha dravyeNa nirgata iti / sa zrutvA iSTacintayati-satyametat, kathama-| hametena nirgata iti ?, Aramana padara ca kaTI ca pralokya atramukhaM pralokayati / sa ca rAjaniyuktaH puruSaiH kuzalaitiH , dIpa anukrama [118] X ROONI muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 416~
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-1 / gAthA ||3|| niyukti: [205] (43) prata sUtrAMka ||3|| zArAyaNo uvaNIto sAsitoya // evaM pApakarmaNAmabhilaSaNamapi sadoSamiti na vidadhIteti sUtrArthaH // 3 // iha tAnAM karmaNAmavandhyatvamuktaM, tatra ca kadAcit khajanata eva tanmuktirbhaviSyati, amuktI vA vibhajyaivAmI dhanAdivad bhokSyanta iti kazcinmanyeta ata Aha saMsAramAvanna parassa aTrA, sAhAraNaM jaM ca kareti kmm| kammarasa te tassa u veyakAle, na baMdhavA baMdhavayaM uti ||4||(suutrm) byAkhyA-pAThAntare'pi pApakarmaspRhaNaM sadoSamiti niSiddhaM, tatastatrApi syAdetat-yatheha sarva sAdhAraNaM tathA'muSminnapi bhaviSyatyata Aha-'saMsAra'sUtraM, saMsaraNaM-saMsAraH-teSu tepUcAvaceSu paryaTanaM tam Apanna:-prAsaH, 'parasya' Atmavyatiriktasya putrakalatrAdeH, 'arthAt' iti artha-prayojanamAzritya 'sAdhAraNa jaM ca'tti casya vAzabdAthatvAd bhinnakramatvAca sAdhAraNaM vA yadAtmano'nyeSAM caitad bhaviSyatItyabhisandhipUrvakaM karoti' nirvarttayati bhavAn , karmahetutvAt karma kriyata iti vA karma-kRSyAdikarma tasmaiva kRSyAdeH 'te' tava he kRSyAdikarmakartaH / Wil'tasya' parArthasya sAdhAraNasya vA, tazabdo'pizabdArthaH, AstAmAtmanimittaM kRtaspetyabhiprAyaH, 'vedanaM' vedo vipAkaH | 1 rAjJa upanItaH zikSA prApitazca / 2.XX dIpa anukrama [118] Planatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 417~
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [119] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 209 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niryuktiH [205] tattatkarmaphalAnubhavanaM tatkAle 'na' iti niSedhe, avadhAraNaphalatvAdvAkyasya naiva 'bAndhavAH' khajanAH, yadarthe tatkarmma kRtavAn karoSi vA te 'Tarai' bandhubhAvaM tadvibhajanApanayanAdinA 'uveMti' ci upayantIti, yatazcaivamatastadupari premAdipramAdaparihArato dharma evAvahitena bhAvyaM tathAvidhAbhIravyaMsakavaNigvat / tathA ca vRddhA: egaMmi nayare ego vANiyago aMtarAvaNesuM vavaharai, egA AbhIrI ujjugA dorUvara ghetUNa kappAsanimittamutradviyA, kappAso ya tathA samagdho vahati, teNa vANiyaeNa egassa rUvassa do bArA toleDaM kappAso dinno, sA jANai - dohavi rUvagANa dinotti, sA poTTalayaM baMdhiUNa gayA, pacchA vANiyato ciMteti-esa ruSago muhA laddho, tato ahaM evaM upabhuMjAmi, teNa tassa rUvagassa samiyaM ghayaM gulo vikiNiuM ghare visajjiuM bhajjA saMlattA- ghayapuNNe 1 ekasminnagare eko vaNigU antairAparNeSu (ApaNAntareSu ) vyavaharati, ekA AbhIrI RjukA dvau rUpyakau gRhItvA karpAsanimittamupasthitA, karpAsaca tadA samayoM varttate, tena vaNijA ekasya rUpyakasya dvau bArau tolayitvA karpAso dattaH, sA jAnAti dvayorapi rUpyakayordatta iti sA poTTalikAM baddhA gatA, paJcAdvaNika cintayati -- eSa rUpyako mudhA labdhaH, tato'menamupabhuJje, tena vastra rUpyakasya yugapat ghRtaguDa vikrIya ( krItvA ) gRhe visa bhAryA saMlaptA ghRtapUrNAn uttaration Fursten asaMskRtA. ~418~ 4 // 209 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [205] (43) % prata % sUtrAMka % ||4|| 4 karejAsitti, tAe kayA ghayapuNNA, jAmAugo se savayaMso Agato, so tAe parivesito ghayapuNNehiM, so bhujiuM gato, vANiyato pahANapayato bhoyaNatthamuvagato, so tAe parivesito sAbhAvieNa bhatteNa, bhaNati-kina kayA 4|ghayaurA ?, tAe bhaNNati-kayA, paraM jAmAueNa savayaMseNa khatiyA ?, so ciMteti-peccha jArisaM karya mayA, sA carAI AmIrI paMceuM paranimirca appA abunneNa saMjoIo, so ya saciMto sarIraciMtAe Niggato, gimho ya vaTTati, so majjhaNhavelAe kayasarIraciMto egassa rukkhassa heTThA vIsamati, sAhU ya teNogAseNa bhikkhaNimittaM jAti, teNa so bhaSaNati-bhagavaM! etthaM rukkhacchAyAe vissama mayA samANaMti, sAhuNA bhaNiyaM-turiyaM mae NiyakajjeNa gaMtavaM baNieNa bhaNiyaM-kiM bhayavaM ! ko'pi parakajeNAvi gacchada, sAhuNA bhaNiyaM-jahA tuma ciya bhajjAinimittaM kili 1 kuryA iti, tayA kRtA ghRtapUrNAH, jAmAtA tasya savayasya AgataH, sa zayA pariveSito ghRttapUrNaiH, sa bhuktyA gataH, vaNik snAtaprayato bhojanArthamupagataH, sa tayA pariveSitaH svAbhAvikena bhaktena, bhaNati-kiM na kRtA ghRtapUrNAH 1, tathA bhaNyate-kRtAH, paraM jAgAtrA savayasyena khAditAH, sa cintayati-pazya yAdRzaM kRtaM mayA, sA varAkI AbhIrI baJcayitvA paranimittamAtmA'puNyena saMyojitaH, saca sacintaH zarIracintAyai nirgato, prISmazca vartate, sa madhyAhnavelAyAM kRtazarIracinta ekasya vRkSasyAdhastAt vizAmyati, sAdhuzca tenAvakAzena | bhikSAnimicaM yAti, tena sa bhaNyate-bhagavannanna vRkSacchAyAyAM vizrAbhya mayA samamiti, sAdhunA bhaNita-svaritaM mayA nijakAryAya gantavyaM, vaNijA bhaNita-ki bhagavan ! ko'pi parakAryAvApi gacchati !, sAdhunA bhaNita-yathA tvameva bhAryAvinimittaM 8 % dIpa anukrama [119] 4- 59-2- JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~419~
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [205] (43) uttarAdhyA bRhadvRttiH // 21 // prata 44A4 sUtrAMka / sasi, sa marmaNIva spRSTaH, teNeva ekkavayaNeNa saMbuddho bhaNati-bhayavaM ! tumhe kattha acchaha ?, teNa bhaNNai-ujjANe, asaMskRtA. tato taM sAhuM kayapajattiyaM jANiUNa tassa sagAsaM gato, dhamma souM bhaNati-pavayAmi jAva sayaNaM ApucchiUNaM, gato NiyayaM gharaM, baMdhave bhajaM ca bhaNai-jahA AvaNe vavaharaMtassa tuccho lAbhago, tA disAvANija karessAmi, do ya satyavAhA, tatthego mullabhaMDaM dAUNa suheNa ihapuraM pAveha, tattha viDhate Na kiMci giNhati, vIo na kiMci mullabhaMDa deti, puvavidattaM ca vilupeti, taM kayareNa saha vacAmi ?, sayaNeNa bhaNiyaM-paDhameNa saha vaccasu, tehiM so samaNuNNAto baMdhusahito gao ujjANaM, tehi bhaNNati-kayaro satyavAho ?, teNa bhaNNati-NaNu paralogasatyavAho esa sAhU asoga-1 chAyAe ucaviTTho NiyaeNaM bhaMDeNaM vavahArAvei, eeNa saha nivANapaTTaNaM jAmitti pacaito // yathA cAyaM varNika 1 kizyasi, tenaivaikavacanena saMbuddho bhaNati-bhagavanto ! yUyaM kutra tiSThaya ?, tena bhaNyate-udyAne, tatasaM sAdhu kRtaparyAptikaM hAtvA tasya sakAzaM gataH, dharma zrutvA bhaNati-pravajAmi yAvatsvajanamApRcchaya, gato nijaM gRhaM, bAndhavAn bhAryA ca bhaNati-yathA ApaNe vyavaharatastuccho lAbhastato vizAvANijyaM kariSyAmi, dvau ca sArthavAhI, tatraiko mUlyabhANDaM dattvA sukheneSTapuraM prApayati, tatropArjitAnna kizci-|| hAti, dvitIyo na kicinmUlyabhANDa vadAti, pUrvopArjitaM ca vilumpati (Acchinatti), tatkatareNa saha prajAmi', khajanena bhnnitaa-4||210|| prathamena saha braja, taiH sa samanujJAto bandhusahito gata udyAna, tairmaNyate-kataraH sArthavAhaH, tena bhaNyate-nanu paralokasArthavAha eSa sAdhurazokacchAyAyAmupaviSTo nijena bhANDena vyavahArayati, etena saha nirvANapattanaM yAmIti prshnjitH| ||4|| dIpa anukrama [119] wwjanorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~420~
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||8|| dIpa anukrama [119] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||4|| adhyayanaM [4], niryuktiH [205] | svajanasvatastvamAlocayam prabrajyAM pratyAhataH, tathA'nyairapi vivekibhiryatitavyaM, tathA ca vAcaka:- "rogAghrAto duHkhA|rdditastathA khajanaparivRto'tIva / kaNati karuNaM savApyaM rujaM nihantuM na zakto'sau // 1 // mAtA bhrAtA bhaginI bhAryA putrastathA ca mitrANi / na ghnanti te yadi rujaM svajanavalaM kiM pRthA bahasi ? // 2 // rogaharaNe'pyazaktAH pratyuta dharmmasya te tu vinakarAH / maraNAca na rakSanti khajanaparAbhyAM kimabhyadhikam ? // 3 // tasmAt svajanasyArthe | yadihAkAryaM karoSi nirlajja ! | bhoktavyaM tasya phalaM paralokagatena te mUDha ! ||4|| tasmAt svajanasyopari saGga parihAya nirvRto bhUtvA / dharmaM kuruSva yatnAdyatparalokasya pazyedanam // 5 // " iti sUtrArthaH // 4 // itthaM tAvat svakRtakarmmabhyaH | khajanAnna muktirityuktam, adhunA tu dravyameva tanmuktaye bhaviSyatIti kasyacidAzayaH syAdata Ahavitte tANaM na labhe patte, imaMbhi loe aduvA parattha / dIvapaNaTTe va anaMtamoheM, neyAuyaM dadrumadameva // 5 // ( sUtram ) vyAkhyA - 'vittena' draviNena 'trANaM svakRtakarmaNo rakSaNaM 'na labhate' na prApnoti iti kIdRka 1-'pramattaH madyAdipramAdavazagaH, ka 1- 'imaMmi tti asminnanubhUyamAnatayA pratyakSa eva 'loke' janmani, 'aduve 'ti athavA 'paratre' ti parabhave, kathaM punarihApi janmani na trANAya 1, atrocyate vRddhasampradAyaH Jus Education intimatio For Parts Only wr muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~421~
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--1 / gAthA ||7|| niyukti: [206] (43) prata sUtrAMka ||5|| uttarAdhya. ego kila rAyA iMdamahAIe kamhi Usaye attapure niggacchaMte ghosaNaM ghosAvei-jahA sadhe purisA nayarAto nigga-1 asaMskRtA. bRhadvRttiHcchaMtu, tattha purohiyaputto rAyavallabho vesAgharamaNupaviTo ghosie'vi Na Niggato, so rAyapurisehiM gahito, teNa vallabheNa na tesiM kiMci dAUNa appA vimoito, dappAyamANo vivadaMto rAyasagAsamuvaNIto, rAiNAvi vajjho ANaco, pacchA purohio uvaTTito bhaNati-savassapi ya demi mA mArijau, to'pi Na mukko, mUlAe bhinno| evamanye'pi na vittena zaraNamihaiva tAvadAmuvanti, AstAmanyajanmani, tanmUrchAvataH punastasyAdhikataraM doSamAha|'dIve'tyAdi vRttAI, tatra ca dIvamityetatpadaM saMskAramanapekSyeva nikSesumAha niyuktikRt duviho ya hoi dIvo davadIvo abhAvadIvo ya / ikiko'vi a duviho AsAsapagAsadIvo a||206|| I vyAkhyA-'dvividhazca' dvibheda eva bhavati, dIveti prAkRtapadopAtto'rtho, dravyabhAvabhedAt , tathA cAha-dabadIvo ya bhAvadIyo yatti, punarayamekaiko'pi dvividhaH, dvaividhyamevAha-'AsAsa tti AzvAsayati atyantamAkulitAnapi 1 ekaH kila rAjA indramahAdau kasmiMzcidutsave svakIyapure nirgacchati ghoSaNAM ghoSayati-yathA sarve puruSA nagarAnnirgacchantu, tatra purohitaputro rAjavallabho vezyAgRhamanupraviSTo ghoSite'pi na nirgataH, sa rAjapurupaigRhItaH, tena vallabhena tebhyaH kiJcidattvA''tmA na vimocittaH, dIyamANo vivapana rAjasakAzamupanItaH, rAjJA'pi vadhya AjJaptaH, pazcAtpurohita upasthito bhagati-sarvasvamapi ca dadAmi maa| | mImaraH, tadApi na muktaH, zUlAyAM bhinnaH / dIpa anukrama [120] -koki-in - el-k JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~422~
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||5|| niyukti: [206] (43) prata sUtrAMka ||5|| janAn svasthIkarotItyAzvAsaH, sa eva dIvattipadasambandhAt prAkRtasya zatamukhatvAdAvAsadvIpa iti bhavati, tathA daprakAzayati-ghanatimirapaTalAvaguNThitamapi ghaTAdi prakaTayatIti prakAzaH, sarvadhAtUnAM pacAdiSu darzanAt , sa cAso dIpyata iti dIpazca prakAzadIpaH, sa ca bhavati dIvattipadayAcya iti gAthArthaH // 206 // punaranayorapi bhedamAhasaMdINamasaMdINo saMdhiamassaMdhie a boddhavve / AsAsapagAse a bhAve duviho puNikviko // 207 // | vyAkhyA-saMdIyate-jalaplAvanAt kSayamAmotIti sandInaH, taditarastvasandInaH, tathA 'saMjogime yati saMyogimaH, yastailavayainisaMyogena nirvRttaH, asaMyogimazca tadviparIta AdityavimbAdiH,soka eva prakAzaka iti 'jJAta-13 vyaH' avaboddhavyaH, paThyate ca-sandhiyamassandhie ya yoddhace' ihApi sandhitaH' saMyojitaH, tadviparItastu 'asandhitaH asaMyojitaH, 'AsAsapagAse ya'tti AzvAsadvIpaH prakAzadIpazca, yathAkramaM ceha sambandhaH, tatrAvAsadvIpaH sandInAsandInaH, prakAzadIpatha saMyogimAsaMyogima iti, ayaM ca dravyata eveti vyAmohApanayanAyAha-'bhAve'pi' bhAvavi-13 payo'pi, 'duviha'tti dvidhA, 'puna'riti prathamabhedApekSam , ekaikaH' ityAzvAsadvIpaH prakAzadIpazca, idamuktaM bhavati1 vayimakhacimAdayaH ( u0 350) iti sUtrAdimo nyakAderaNyAkRtigaNavAdgavaM ca / 2 saMdhAnaM saMdhA sA jAtA'syevi saMdhitaH / dIpa anukrama [120] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 423~
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-1 / gAthA ||7|| niyukti: [207] (43) prata sUtrAMka ||5|| 2-%% adhya. yathA dragyato'pAranIradhivimajhAnAM kadA kadaitadantaH sthAt ityAkulitacetasAmAzvAsanaheturAzcAsadvIpA, evaM saMsA-asaMskRtA rasAgaramapAramuttarItumanasAmatyanta mujhejitAnA mavyAnAmAzvAsanahetuH samyagdarzanaM bhAyAzvAsadvIpaH, tatra hi dravyadvIpa, bRhadvAttApadaiva vIcibhiH kuvAdibhiramI nodhante nApi makarAdibhirivAnantAnuvandhibhiH krodhAdibhiratiraudrairapyupabUyante, yathA // 212 // ca tavyAzvAsadvIpaH plAvyamAnatayaikaH samdInaH tathA'yamapi bhAvAvAsadvIpaH samyagdarzanAtmakaH kazcit kSAyopaza |mika aupazamiko vA punaranantAnubandhyudaye mithyAtvodayena jalotpIleneva plAvyate, tatastanivandhanairjalacarairivAne6. kadvandvairupatApyata iti sandIna ucyate, yastu kSAyikasamyaktvalakSaNo na jalotpIleneva mithyAtvodayenAkramyate atara eva ca na tatasthala nibandhanApAyaiH kathaJcidhujyate asAvasandIno bhASadvIpaH, tathA yathaiva tamasAundhIkRtAnAmapi / prakAzadIpaH tatprakAzyaM vastu prakAzayati evamajJAnamohitAnAM jJAnamapIti bhAvaprakAzadIpa ucyate, ayamapyeka saMyogimo'nyazcAnyadhA, tatra yaH zrutajJAnAtmako bhAvadIpaH akSarapadapAdazlokAdisaMhatinivartitaH sa saMyogimaH, yastvandhanirapekSI nirapekSatayA ca na saMyogimaH sa kevalajJAnAtmako'saMyogimo bhAvadIpa iti gAthArthaH // 207 // .. // 212 // vyAkhyAtaM sUtrasparzikaniyuktyA dIvatti sUtrapadam , atraca prakAzadIpenAdhikRtaM, tatazca 'dIvappaNa? vati' prakasaNa maSTo-raSTayagocaratAM gataH praNaSTI dIpo'syeti prAkRtatvArapaNaSTadIpaH, AhitAcyAderAkRtigaNatvAdvA dIpapraNaSTaH taditi dRSTAntA, matra sampradAya: dIpa anukrama [120] %% 25 wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~424~
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-1 / gAthA ||5|| niyukti: [207] (43) prata sUtrAMka ||5|| jahA~ kera dhAtuvAzyA sadIvagAmagi idharNa ca gahAya vilamaNupapihA, sau tersi pamAeNa dIyo amgIvi vijjhAso, tato te pijjJAyadIpaggIyA guhAtamamohiyA ito tato sadhato paribhamaMti, parimamaMtA apaDiyAramahAvisehiM sapehi umA duruttare ahe niyaDiyA, tatva NihaNamuvagayA // evaM anantaH-aparyavasitaH, tadbhavApekSayA |prAyastasyAnapagamAt , mukhate penAsI moho-jJAnAvaraNadarzanAvaraNamohanIyAtmakaH, tatavAnanto moho'syeti ana samohaH, kimityAha-NeyAuya'ti nizcita Ayo-lAbho nyAyo-muktirityarthaH, sa prayojanamasyeti naiyAyikasta, samyagadarzanAdikaM muktimArgamiti gamyate, 'dahu~' ti antarbhUtApizabdArthatvAdRSTvA'pi-upalabhyApyadRSTveva bhavati, tadarzanaphalAbhAvAt , athavA 'jabahumeva'tti prAkRtatvAdadraSTava bhavati, idamatrAkUtam-yathaiSa guhAntargataH pramAdAt praNa dIpaH prathamamupalabdhavastutatvo'pi dIpAbhAve sadadraSTeSa jAyate, tathA'yamapi jantuH kathaJcit karmakSayopazamAdeH | | samyagdarzanAdikaM muktimArga bhASaprakAzadIpataH zrutajJAnAtmakAt raDA'pi pittAdigyAsaktitastadAbaraNodayAdadraSTeca bhavati, tathA ca na kevalaM khatatrANAya vittaM na bhavati, kintu kathaJcit trANahetuM samyagdarzanAdikamapyavAptamupaha 1 yathA keciddhAtuvAdinaH sadIpakA agnimindhanaM ca gRhItvA bilamanupraviSTAH, sa teSAM pramAdena dIpo'gnirapi vidhyAtaH, tataste bhaviSyAtadIpAbhayo guhAtamomohitA itastataH sarvataH paribhrAmyanti, paribhrAmyanto'pratIkAramahAviSaiH sardaSTA duruttare garne nipatitAH, tatraiva [ nidhmmupgtii| dIpa anukrama [120] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~425~
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [121] uttarAdhya. vRttiH // 213 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||6|| adhyayanaM [4], niryuktiH [207] ntIti sUtrArthaH // 5 // evaM dhanAdikameva sakalakalyANakAri bhaviSyatItyAzaGkAyAM tasya kugatihetutvaM karmmaNazcAvandhyatvamupadazya yat kRtyaM tadAha Education intimational sutte AvI paDibuddhajIvI, no vissase paMDiya Asunne ghorA muhuttA avalaM sarIraM, bhAraMDapakkhI va cara'ppamatto // 6 // (sUtram ) vyAkhyA--'supteSu' dravyataH zayAneSu bhAvatastu dhammai pratyajAgratsu, caH pAdapUraNe, 'cazabdaH samAhAretaretarayogasamuccayAvadhAraNapAdapUraNAdhikavacanAdiSviti vacanAt apiH sambhAvane, tato'yamarthaH suteSvapyAstAM jAgratsu ca, kimityAha-pratibuddhaM pratibodhaH dravyato jAgrattA bhAvatastu yathAvasthitavastutattvAvagamastena jIvituM prANAn dharnu zIlamasyeti pratibuddhajIvI, yadi vA pratibuddho-dvidhA'pi pratibodhavAn jIvatItyevaMzIla:- pratibuddhajIvI, ko'bhiprAyaH ? - dvidhA prasupteSvapi avivekiSu na gatAnugatikatayA'yaM svapiti, kintu pratibuddha eva yAvajjIvamAste, tatra ca dravyanidrApratiSedhe agaDadattodAharaNaM, tatra ca vRddhavAda: uNIe jiyasa raNo amoharaho nAma rahito, tassa jasamatI nAma bhajjA, tIse agaDadatto nAma putto, 1 ujjayinyAM jitazatro rAjJo'mogharatho nAma rathikaH, tasva yazomatI nAma bhAryA, tasthA jagaDadatto nAma putraH Fursten asaMskRtA. ~426~ 4 // 213 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||6|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||6|| tassa ya bAlabhAve ceva piyA uvrto| so ya annayA abhikkhaNaM royamANiM mAyaraM pucchai, tIe nimbaMdheNa kahiyaM18/jahA esa amohapahArI rahio tuha piusantiyaM riddhiM patto, taM ca paJcakkhakaDuyaM, tumaM ca akayavijaM daI aMto IC aIva DajjhAmi, teNa bhaNiyaM-atthi koi jo maM sikkhAveti, tIe bhaNiyaM-asthi kosaMbIe daDhappahArI nAma piu mitto, gato kosaMviM, divo daDhappahArI IsatthasattharahacariyAkusalo Ayarito, teNa putto viva NipphAio Isatthe | 8 kuMtAdipADiyake jaMtamuke ya annAsuvi kalAsu / aNNayA gurujaNANuSaNAto siddhavijjo sikkhAdasaNaM kAuM rAyakulaM gato, tattha ya asikkheDayagahaNAiyaM jahAsikkhiyaM sarva dAiyaM, jahA sadho jaNo hayahiyao jAto, rAyA bhaNainasthi kiMci accherayaM, neva ya vimhito. bhaNati-kiM kiM te demi?, teNa vinavito-sAmi tumbhe marma sAdhukAraMNa 1 tasya ca bAlabhAva evaM pitoparataH / sa cAnyadA'bhIkSNaM rudatIM mAtaraM pRcchati, tayA nibandhena kathitaM- yatheSo'moghaprahArI rathikastava pitRsatko araddhi prAptaH, taca pratyakSakaTukaM, tvAM cAkRtavidyaM dRSTvA'nto'tIva do, tena bhaNitam-asti kazcit yo mAM zikSayati, kyA bhaNitam-asti kauzAmbyAM dRDhaprahArI nAma pitumitraM, gataH kauzAmbI, dRSTo dRDhaprahArI iNvastrazastrarathacaryAkuzala AcAryaH, tena putra iva * niSpAdita iSvane kuntAdiSu pratyekaM yatramokSe ca anyAsvapi kalAsu / anyadA gurajanAnujJAtaH siddhavidyaH zikSAdarzanaM kArayituM rAjakulaM gataH, tatra cAsikheTakagrahaNAdikaM yathAzikSitaM darzitaM sarva, yathA savoM jano hRtahadayo jAtaH, rAjA bhaNati-nAsti kiJcidAzcarya, naiva ca vismitaH, bhaNati-kiM kiM tubhyaM dadAmi ?, tena vijJaptaH-svAmin ! mazaM sAdhukAra na EXXX dIpa anukrama [121] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~427~
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [121] utarAdhya. bRhadvRttiH // 214 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||6|| niryuktiH [207...] adhyayanaM [ 4 ], dehaM kiM me aneNa dANeNaMti ? / ahiMsa ceva desakAle purajaNavaraNa rAyA viSNavio-devANuppiyANaM pure asuyaputraM saMdhichejjaM saMpayaM ca davaharaNaM parimoso ya keNavi kathaM, taM arahaMtu NaM devANuppiyA ! nagarassa sArakkhaNaM kAuM, tato ANato rAiNA nagarArakkho - sataratassa amitare jahA gheSpati tahA kuNasuti, taM ca soUNa esa thako mama gamaNassatti parigaNateNa vinavito rAyA, jahA-ahaM sattarattassa abhyaMtare core sAmi ! tuSbhapAyamUlaM uvaNessAmi, taM ca vayaNaM rAyaNA paDisurya, aNumanniyaM ca evaM kuNasutti / tao so haTTamANaso niggato rAyakulAto, ciMtiyaM ca NeNaM-jahA duipurisatakarA pANAgArAiTThANesu NANAvihaliMgavesapaDhicchannA bhamaMti, ato ahameyANi ThANANi appaNA cArapurisehi ya maggAvemi, maggAveUNa niggato nayarAto, nidAiUNa ikato ekarasa sIyalacchAyassa Education intimational 1 dadAsi kiM mama anyena dAneneti ? / asminneva dezakA purajanapadena rAjA vizaptaH devAnupriyANAM pure'zrutapUrvaH saMdhicchedaH sAmprataM ca dravyaharaNaM parimopaJca kenApi kRtaH, tadarhanti devAnupriyAH ! nagarasya saMrakSaNaM karttuM tata AjJapto rAjJA nagarArakSaH saptarAtrasyAbhyantare yathA gRhyate tathA kurviti, taca zrutvA eSo'vasaro mama gamanasyeti parigaNayatA vijJapto rAjA, yathA-ahaM saptarAtrasyAbhyantare bhIrAn khAmin ! tava pAdamUlamupaneSyAmi taca vacanaM rAzA pratizrutam anumataM caivaM kurviti / tataH sa dRSTaSTamAnaso nirgato rAjakulAt cintitaM khAnena yathA duSTa puruSataskarAH pAcAgArAdisthAneSu nAnAvidhaliGgaveSapraticchannA bhrAmyanti, ato'hametAni sthAnAnyAtmanA cArapuruSaizca mArgavAmi, mArgayitvA nirgato nagarAt nirgatya ekasyAM dizi) ekasya zItalacchAyastha For Fans Only asaMskRtA ~428~ 4 // 214 // wr muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||6|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||6|| sahayArassa pAyabassa hA NiviTTho duvbalamayalavattho, coragahaNovAyaM ciMtayaMto acchati, Napari jaMkiMpi muNamuNAyaMtotaM ceva sahayArapAyavarachAyamuvagato parivAyato, aMbapalavasAhaM bhaMjiUNa NiviTTho, diho ya teNa obaddhapi-12 Dito dIhajaMgho, daTTaNa ya AsaMkito hiyaeNa-pAvakammasUyagAI liMgAI, YNaM esa corotti, bhaNito ya so parivAyageNa-vaccha ! kuto tuma kiMnimittaM vA hiMDasi ?, tato teNa bhaNiyaM-bhayavaM! ujjeNIto ahaM pakkhINavibhavo hiMDAmi, teNa maNiyaM-putta ! ahaM te viulaM atthasAraM dalayAmi, agaladatto bhaNati-aNuggahio'mhi tumbhehiM / evaM ca adaMsaNo gato diNayaro, aikatA saMjhA, kahiyaM teNa tidaMDAto satthayaM, baddho pariyaro, uhito bhaNatigaraM aigacchAmotti, sato agaladato sasaMkito taM aNugacchada, ciMteti ya-esa so sakarotti, paviTTho Nayara, tattha 1 sahakArasya pAdapasvAdharatAnniviSTo durbalamalinavastraH, cauragrahaNopAyaM cintayaMstiSThati, navaraM yatkimapi jalpana tAmeva sahakArapAda6 pacchAyAmupagataH parivrAjakaH, AmrapalavazAkhAM bhaktvA niviSTaH, dRSTazca tenAvabaddhapiNDiko dIrghajabaH, dRSTvA ca Azaktio hRdayena pApakarmasUcakAni liGgAni, nUnameSa caura iti, bhaNitazca sa paritrAjakena-vatsa ! kutastvaM kiMnimittaM vA hiNDase ?, tataH tena bhaNitaM bhagavan ! ujjayinItaH ahaM prakSINavibhavo hiNDe, tena bhaNitaM-putra ! ahaM tubhyaM vipulamarthasAre dadAmi, agaDadaco bhaNati-anugRhIto'smi da yuSmAbhiH / evaM cAdarzanaM gato dinakaraH, atikAntA sandhyA, kRSTaM tena tridaNDAt zastraka, baddhaH parikaraH, utvito maNati-nagaramatigacchAva iti, tato'gaDadattaH sazaktisamanugacchati, cintayati ca-eSa sa taskara iti, praviSTo nagara, tatra dIpa anukrama [121] ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~429~
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||6|| niyukti: [207...] (43) 1- uttarAdhya. R vRhadvRttiH / prata // 215 // % sUtrAMka ||6|| yaM uttANaNayaNapecchaNijaM kassavi puNNavisesa sirisUyagaM bhavaNaM, tattha ya sirivacchasaMThANaM saMdhi chettUNa atigato asaMskRtA. parivAyato, NINIyAto aNegabhaMDabhariyAto peDAto, tattha ya taM ThaveUNa gato,agaDadatteNa ciMtiyaM-aMtagamaNaM karemi, | tAva ya Agato parivAyato jakkhadeulAto saielae dAliddapurise ghettUNa, teNa te ya tAo peDAto gihAviyA, niddhAiyA ya sabe nayarAto, bhaNati ya parivAyato-putta ! ittha jiNNujjANe muduttAgaM nihAviNoyaM karemo jAva rattI galati, tatto gamissAmotti, tato teNa laviyaM-tAya! evaM karematti, tato tehiM purisehiM ThaviyAo peDAto, NihAvasaM / ca uyagayA, to so ya parivAyato agaladatto ya sejaM atthariUNa aliyasuIyaM kAUNa acchaMti / tao ya agaladatto saNiyaM uddeUNa avakato rukkhasaMchaNNo acchati, te ya purisA nihAvasaM gayA jANiUNa vIsaMbhaghAiNA parivAyaeNa 1ca uttAnanayanaprekSaNIya kasyApi puNyavizeSazrIsUcakaM bhavanaM, tatra ca zrIvatsasaMsthAna sandhi chisthA'tigataH parimAjakaH, anekabhANDa-| bhRtAH peTA niSkAzitAH, tatra ca taM sthApayitvA gataH, agaDadattena cintitam-antagamanaM karomi 1, tAvazcAgataH paritrAjako yakSadevakulAt | sadA bhrAmyataH (svakIyAna) daridrapuruSAna gRhItvA, tena ca taiH tAH peTA prAhitAH, nirgatAzca sarve nagarAt , bhaNati ca parivrAjaka:-putra! // 21 // atra jIrNodyAne muhUrta nidrAvinoda kurmo yAbadrAtrirgacchati tato gamayibhyAma iti, tatastena lata-sAtaivaM kurma iti, tatastaiH puruSaiH sthApitAH peTAH, nidrAvarza copagatAH, tataH sa ca parivrAjako'gaDadattazca zayyAmAstIrya alIkaskhapitaM kRtvA tiSThataH / tatazcAgaDhadattaH zanairutthAyApakAnto vRkSasaMchannastiSThati, te ca puruSA nidrAvazaM gatAH jJAtvA vizrabdhaghAtinA parivrAjakena % dIpa anukrama [121] %% % muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~430~
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||6|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||6|| mAriyA, agaladattaM ca tattha satthare apecchamANo maggiuM payatto, maggaMto ya sAhApacchAiyasarIreNa abhimuhamA-1 gacchato aMsadese asiNA Ahato, gADhapahArIkato paDito, paJcAgayasanneNa ya bhaNito agaladatto-paccha! giNha imaM asiM, vacca masANassa pacchimabhAga, gaMtUNa saMtijAgharassa bhittipAse sadaM karejAsi, tattha bhUmighare mama bhagiNI vasati, tAe asiM dAejasu, sA te bhajA bhavissati , sabadavasa ya sAmI bhavissasi, ahaM puNa gADhapahAro aikaMtajIvotti / gao ya jagaladatto asilahi gahAya, divA ya sA tato bhavaNavAsiNIviva pecchaNijjA, bhaNai ya-kato tumaMti?, dAito agaladatteNa asilaTTI, visannavayaNahiyayAe soyaM nigRhaMtIe sasaMbhamaM atinIto dAsaMtijAghara, dinaM AsaNaM, upaviTTho agaladatto sasaMkito, se cariyaM uvalakkhei ya, sA atiAyareNa sayaNija raei, 1 mAritAH, agaDadattaM ca tatra saMstAre'prekSamANo mArgayituM pravRttaH, mArgayaMzca zAstrAcchannazarIreNAbhimukhamAgalchan aMsadeze'sinA''hato, gADhapahArIkRtaH patitaH, pratyAgatasaMjhena ca bhaNito'gaDadattaH-vatsa gRhANemamasi, braja zmazAnasya pazcimabhAgaM, gatvA zAntyA_gRhasya hai bhittipArdhe zabdaM kuryAH, tatra bhUmigRhe mama bhaginI vasati, tasyai asi darzayaH, sA taba bhAryA bhaviSyati, sarvadravyasya ca svAmI bhavi vyasi, ahaM punargADhaprahAro'tikrAntajIva iti / gatazcAgaDadatto'siyaSTiM gRhItvA, dRSvA ca sA tatra bhavanavAsinIva prekSaNIyA, bhaNati cakakRtastvamiti , parzito'gavattenAsiyaSTiH, viSaNNavadanahRdayayA zoka nigRhantyA sasaMbhramamatinItaH zAntyAryAgRha, dattamAsanam , upaviSTo'gaVvattaH sazaktiH , tasyAzcaritamupalakSayati ca, sA atyAdareNa zayanIyaM racayati, dIpa anukrama [121] JAMERatinintamational wwwsaneiorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 431~
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||6|| niyukti: [207...] (43) saMskRtA. bRhaddhRttiH prata sUtrAMka ||6|| uttarAdhya- maNai ya-tya vIsAmaM kareha, tamo na so niddAvasamuSagato vakkhittacittAe, annaM ThANaM gaMtUNa Thio pacchannaM, tahi | Nta sabaNije puSasajiyA silA, sA tAe pADiyA cuNiyA va sejA, sA ya haTTatuTThamANasA bhaNati-hA ho| bhAupAyagotti, agaDadatto'pi tato giddhAiUNa vAlesu ghetUNa bhaNati-hA dAsIe dhIe ko maM ghAyaiti', to // 21 // sA pAesu niyaDiyA saraNA''gayAmiti maNaMtI, teNAsAsiyA, mA vIhahitti / so ta ghettRNa gato rAulaM, pUjito dAraNA purajaNavaeNa ya, bhogANa ya bhAgIjAtotti // evaM anne'vi apamattA iheba kallANabhAiNo bhvNti| ukto dravya suseSu pratibuddhajIyino dRSTAntaH, bhAvasuseSu tu tapakhinaH, te hi mithyAtvAdimohiteSvapi janeSu yathAyadavagamapUrvakameva saMyamajIvitaM dhArayantIti, evaMvidhazca kiM kuryAdityAhana vizvastAt , pramAdevSiti gamyate, kimukta bhavati ?-bahujanaprattidarzanAse'naryakAriNa iti na vizrambhavAn bhavet , 'paNDitaH' prAgvat , Azu-zIpramuci 1 bhaNati ca-anna vizrAma kuru, tato na sa nidrAvazamupagato byAkSiptacittatayA, anyat sthAnaM gatvA sthitaH pracchanna, vatra ca zayanIye pUrvasajitA zilA, sA tayA pAtitA cUrNitA ca zavyA, sA ca dRSTatuSTamAnasA bhaNati-hA hato bhrAtRghAtaka iti, agadatto'pi tato nirgatya vAleSu gRhIlA bhaNati-hA dAlA piyA ( vAsi ! IdagdhiyA) ko mAM pAtayatIti, tataH sA pAdayonipatitA zaraNA''gavA'smIti maNantI, tenAzvAsitA, mA maiSIriti / sa tAM gRhItvA gato rAjakulaM, pUjito rAjJA purajanapadena ca, bhogAnAM cA''bhAgIjAta iti // ekmanye'pi apramattA ihaiva kalyANabhAgino bhavanti dIpa anukrama [121] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 432~
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||7|| takartavyeSu yatitavyamiti prajJA-buddhirasyeti-AzuprajJaH, kimiti AzuprajJaH, yato ghUrNayantIti ghorAH-niranu kampAH, satatamapi prANinAM prANApahAritvAt ,ka ete?-'muhUrtAH' kAlavizeSAH,kadAcicchArIrapalAda porA apyamI na prabhaviSyantItyata Aha-'abalaM' balavirahitaM na mRtyudAyino muhUrtAn prati sAmarthyavat kiM tat ?-zarIram , evaM tarhi kiM kRtyamityAha-'bhAraNDapakkhIva cara'ppamatto iti patatyaneneti pakSaH so'syAstIti pakSI bhAraNDazcAsau pakSIsa ca bhAraNDapakSI sa yadvadapramattazcarati tathA tvamapi pramAdarahitazcara-vihitAnuSThAnamAsevakha, anyathA hi yathA'sya bhAra-4 8|NDapakSiNaH pakSyantareNa sahAntavertisAdhAraNacaraNasambhavAt svalpamapi pramAdyato'vazyameva mRtyuH tathA tavApi saMyamajIvitAdU bhraMza evaM pramAdyata iti sUtrArthaH // 6 // amumevArtha spaSTayannAha care payAI parisaMkamANo, jaM kiMci pAsa iha mnnmaanno| lAbhaMtare jIviya vUhaittA, pacchA prinnaaymlaavdhNsii||7|| (sUtram) vyAkhyA-'caret' gacchet 'padAni' pAdavikSeparUpANi 'parizaGkamAnaH' apAyaM vigaNayan , kimityevamata Aha'yatkiJcid ' gRhasthasaMstavAdyalpamapi pAzamiva pAzaM saMyamapravRtti prati khAtantryoparodhitayA 'manyamAno' jAnAnaH, yadvA 'carediti saMyamAdhvani yAyAt , kiM kurvan ?--'padAni' sthAnAni, dharmasyeti gamyate, tAni ca mUlaguNAdIni dIpa anukrama [122] ~ 433~
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||7|| uttarAdhya. parizakamAnoM' mA mameha pravartamAnasya mUlaguNeSu mAlinya skhalanA vA bhaviSyatIti paribhAvayan pravarceta, 'jaM kiMci saMskRtA. vRhadRttiH tti yatkiJcidalpamapi duzcintitAdi pramAdapadaM mUlaguNAdimAlinyajanakatayA bandhahetutvena pAzamiva pAzaM manyamAnaH, // 217 // dAtadayamubhayatrAbhiprAyaH yathA bhAraNDapakSI aparasAdhAraNAntarvarticaraNatayA padAni parizazvamAna eva carati yatki zciddavarakAdikamapi pAzaM manyamAnaH tathA'pramattazcaret , nanu yadi parizamAnazcarettarhi sarvathA jIvitanirapekSeNaiva 2 pravartitavyaM, tatsApekSatAyAM hi kadAcitkathaJciduktadoSasambhava ityAzaGkayAha-'lAbhaMtare'tyAdi vRttAddha, lambhanaM / lAbhaH-apUrvArthaprAsiH antaraM-vizeSaH, lAbhazcAsAvantaraM ca lAbhAntaraM tasmin satItyarthaH, kimuktaM bhavati ?-yAvadviziSTaviziSTatarasamyagajJAnadarzanacAritrAvAsiritaH sambhavati tAvadidaM 'jIvitaM' prANadhAraNAtmaka hayitvA'annapAno-IM payogAdinA vRddhiM nItvA, tadabhAve prAyastadupakramaNasambhavAdityamuktaM, 'suhA piyAsA ya vAhI yatti vacanAt kSudA-14 dInAmapyupakramaNakAraNatvenAbhidhAnAdU, iha ca bRMhayitveva bRhayitveti vyAkhyeyam , anyathAghasaMskRtaM jIvitamiti virudhyata iti bhAvanIyaM, tataH kimityAha-'pazcAt lAbhavizeSaprAptyuttarakAlaM 'pariNNAya'tti sarvaprakArairavabudhya * jayacaMda nedAnI prAgvatsamyagdarzanAdivizeSahetuH,tathA ca nAto nirjarA,na hi jarayA vyAdhinA vA abhibhUtaM tat tthaa-4||217|| dravidhadhamodhAnaM prati samartham , uktaM hi-"jarA jAva Na pIleti.vAhI jAyaNa vahati / jAbiMdiyA Na hAyaMti, tAba 1 jarA yAvanna pIDayati vyAdhiryAvanna vardhate / yAvadindriyANi na hIyante, tAvaddharma samAcaret // 1 // dIpa anukrama [122] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 434~
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||7|| dhammaM samAyare // 1 // " evaM jJaparijJayA parijJAya tataH pratyAkhyAnaparijJayA ca bhaktaM pratyAkhyAya, sarvathA jIvitanira-1 pekSo bhUtveti bhAvaH, malavadatyantamAtmani lInatayA mala:-aSTaprakAraM karma tadapadhvaMsata ityevaMzIlaH malApa-13 dhvaMsI-malavinAzakRt , syAditi zeSaH, tato yAvallAbha dehadhAraNamapi guNAyaiveti bhAvaH, yadvA jIvitaM hayitvA lAbhAntare-lAmavicchede'ntarbahica malAzrayatvAnmalA-audArikazarIraM sadapadhvaMsI sthAt , ko'rthaH-jIvitaM saje da, idamuktaM bhavati-ayamasyaiko hi guNo mAnuSyamavApya labhyate dharma iti bhAvayan yAvaditastallAbhaH tAvadidaM di bRMhayet , lAbhavicchedaM sambhAvya saMlekhanAdividhAnatastyajet // iha ca yAvallAbhadhAraNe maNDikacaurodAharaNaM, tatra ca sampradAyaH vinAyaDe nayare maMDito nAma tuNNAto paradabaharaNapasatto AsI, soya dugaho mitti jaNe pagAseto jANudeseNa Nicameva addayAlevalitteNa rAyamagge tuNNAgassa sippamuvajIvati, caMkamato'pi ya daMDagharieNaM pAraNa kili-|| ||ssaMto kahiMvi caMkamati, ratiM ca khattaM khaNiUNa dabajAya ghettUNa NagarasaMnihie ujANegadese bhUmigharaM, tattha Nikkhi-18 1 benAkatave nagare maNDiko nAma tantuvAyaH paradravyaharaNaprasakta AsIt , saca duSTapaNo'smIti jane prakAzayana jAnudezena nitya||meva bhAdrakalepalisena rAjamArga tantuvAyasya zilpamupajIvati,cakramyamANo'pi ca dhRtadaNDena pAdena hizyam kacidapi cakUkamyate, rAtrI cax anaM khanitvA dravyajAtaM gRhItvA nagarasannihite udyAnaikadeze bhUmigRhaM, tatra nikSi EXAXSAXXX dIpa anukrama [122] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 435~
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||7|| utarAdhya. vati, tattha va se bhagiNI kannagA ciTThati, tassa bhUmigharassa majjhe kuvo, jaM ca so coro doNa palobheu sahAya asaMskRtA. bRhadvRttiH davavoDhAraM ANeti taM sA se bhagiNI agaDasamIve puvaNatthAsaNe NiveseuM pAyasoyalakkheNa pAe gihiUNa tammi kUce pakkhivai, tato so tattheva vivajAi, evaM kAlo baccati nayara musaMtassa, coragAhA taMNa sakiMti gihiuM, // 218 // tao nayare uvarato jAto / tattha mUladevo rAyA, so kahaM rAyA saMvutto ?--ujjeNIe nayarIe saccagaNiyApahANA devadattA nAma gaNiyA, tIe saddhi ayalo nAma vANiyadArato vibhavasaMpaNNo mUladeyo ya saMvasaha, tIe mUladevo iTTho, gaNiyAmAUe ayalo,sA bhaNati-putti ! kimeeNaM jUikAreNaMti ?, devadattAe bhaNNati-ammo! esa paNDito, * tIe bhapaNai-kiM esa amha abhahiyaM viNNANaM jANati, ayalo bAhattarikalApaMDio eva, tIe bhaSaNati-vaccha / 2 1. pati, tatra ca tasya bhaginI kanyA tiSThati, tasya bhUmigRhasya madhye kUpaH, yaM ca sa cauro dravyeNa pralobhya sahAyaM dravyavoDhAramAna-| yati taM sA tasya bhaginI akTasamIpe pUrvanyastAsane nivezya pAdazaucamiSeNa pAdau gRhItvA tasmina kUpe prakSipati, tataH sa tatraiva vipayate, evaM kAlo brajati nagaraM muSNataH, cIramAhAtaM na zakravanti grahItuM, tato nagare uparako (upadravo)jAtaH / patra mUladevo rAjA, sAra kathaM rAjA saMvRttaH ' jayinyAM nagaryA sarvagaNikApradhAnA devadattA nAma gaNikA, tayA sArdhamacalo nAma vaNigdArako vibhavasaMpanno 218 // mUladevazca saMvasati, tathA mUladeva iSTaH, gaNikAmAturacalaH, sA bhaNati-putri ! kimetena chUtakAreNa ? iti, devadattayA bhaNyate-- amba ! eSa paNDitaH, sayA bhaNyate-kimepo'sman amyadhikaM vijJAnaM jAnAti , acalo dvAsaptatikalApaNDita eva, tayA kA dAbhaNyate-base! RAKAR: dIpa anukrama [122] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 436~
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||7|| dIpa anukrama [122] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||7|| niryuktiH [207...] Education intimational adhyayanaM [ 4 ], | ayalaM bhaNa-devadattAe ucchu khAiuM saddhA, tIe gaMtUNa bhaNito, teNa ciMtiyaM-kao khu tAI ahaM devadattAe paNatito, teNa sagaDaM bhareUNa ucchuyalaTTINa ubaNIyaM, tAe bhaNNati - kimahaM hatyiNI ?, tIe bhaNiyaM cacca mUladevaM bhaNa-devadattA ucchu khAiuM ahilasati, tIe gaMtUNa se kahiyaM, teNa ya kai ucchulaTThIto ulleDaM gaMDalIto kAuMcAujjAyagAdisuvAsiyAto kArDa pesiyAo, tIe bhaNNati - piccha viSNANaMti, sA tuhikkA ThiyA, mUladevassa paosamAvaNNA athalaM bhaNati -ahaM tahA karemi jahA mUladevaM gihissitti, teNa asayaM dINArANa tIe bhADiNimittaM dinnaM, tIe gaMtuM devadattA bhaNNati-ajja ayalo tume samaM basihI, ime dINArA dattA, avaraNhavelAe gaMtuM | bhaNati-ayalassa kajjaM turiyaM jAyaM teNa gAmaM gatotti, devadattAe mUladevassa pesiyaM, Agato mUladevo, tIe samANaM 1 acalaM bhaNa-devadattAyA ina khAdituM zraddhA, tathA gatvA bhaNitaH, tena cintitaM-ke ikSavaH (ke khalu) te ahaM devadattayA praNayitaH, tena zakaTaM bhUtvA iSTInAmupanItaM, tathA bhaNyate kimahaM hastinI ?, tayA bhaNitaM traja mUladevaM bhaNa- devadattA ibhuM khAvitumabhiladhyati, tathA gatvA tasmai kathitaM tena ca katicidinuyaSTayo nisvacIkRtya khaNDIkRtya cAturjAtakAdisuvAsitAH kRtvA ca preSitAH, tayA bhaNyate-- pazya vijJAnamiti sA tUSNIkA sthitA, mUladeve pradvepamApannA'calaM bhaNati ahaM tathA karomi yathA mUladevaM mahISyasIti, tenASTazataM dInArANAM tasyai bhATInimittaM dattaM tayA gatvA devadattA bhaNyate - adyAcalastvayA samaM vatsyati ime ca dInArA dattA, aparAhnavechAyAM gatvA bhaNati -acalasya kArya tvaritaM jAtaM tena grAmaM gata iti, devadattayA mUladevAya preSitaM ( vRtaM), Agato mUladeva:, tathA samaM For Parts Only www.jancibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 437~
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) uttarAdhya prata sUtrAMka ||7|| acchA, gaNiyA mAUe ayalo ya appAhito, annAo paviThTho bahupurisasamaggo veDhiuM gambhagihaM, mUladevo ai- asaMskRtA. vRttiH saMbhameNa sayaNIyassa hiTThA Niluko, teNa lakkhito, devadattAe dAsaceDIto saMvuttAto acalassa sarIra'mbhaMgAdi | gheNu uvaDiyA, so ya taMmi ceva sayaNIe Thiyanisanno bhaNai-ittha ceva sayaNIe ThiyaM abhaMgehi, tAto bhaNaMti-II // 219 // viNAsijai sayaNIyaM, so bhaNai-ahaM etto ukiTThataraM dAhAmo, mayA evaM suviNo diho, sayaNIya'bhaMgaNaucalaNapahANAdi kAyacaM, tAhi tadhA kayaM, tAhe pahANagollo mUladevo ayaleNa bAlesu gahAya kahito,saMlatto ya'NeNa-baca muko'si, iyarahA te aja ahaM jIviyassa vivasAmi, jadi mayA jAriso hojAhi tA evaM muccejjAhi(ti) ayalAbhihito tao mUladevo avamANito lajAe niggao ujeNIe, patthayaNavirahito benAyaDaM jato patthito, ego se 1. tivati, gaNikAmAtA ca acalaH saMdiSTaH, anyasmAt ( anyena dvAreNa ) praviSTaH badupuruSasamamo veSTayitvA garbhagRha, mUladevo'tisaMbhrameNa zayanIyasvAdhastAnnilInaH, tena lakSitaH, devadattayA dAsapeTayaH samuktAH bhacalama zarIrAbhyanAdi gRhItvopasthitAH,sa ca tasminmeva zayanIye sthitaniSaNNo bhaNati-atraiva zayanIye sthitamabhyaGgaya,tA bhaNanti-vinAzyate zayanIyaM, sa bhaNati-ahamita utkRSTataraM dAsyAmi, mayaivaM svapno dRSTaH, zayanIyAbhyaGganodvartanasAnAdi karttavyaM, tAmistathA kRtaM, tadA mAnavilepanAdoM mUladevo'calena vAleSu gRhItvA''- 219 // kRSTaH, saMlaptazcAnena--braja mukto'si, itarathA te'dya jIvitasya vyavasyAmi, yadi mAzo bhavetadevaM muriti acalAbhihitastato mUlade-12 dino'vamato lanayA nirgata ujjayinyAH, padhyadanarahita: ghevAtadaM yataH prasthittA, ekatAsya dIpa anukrama [122] S2453 JABERatnam muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 438~
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||7|| ___ niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||7|| puriso milito, mUladeyeNa pucchito-kahiM jAsi ?, teNa bhaNNati-viNNAyataDami, mUladeveNa bhaSaNati-do'pi sama vacAmotti, teNa saMlattaM-evaM bhavautti, do'vi paTThiyA,aMtarA ya aDavI, tassa purisassa saMbalaM asthi, mUladevo viciMaiteha-eso mama saMbaleNa saMvibhAgaM karehitti, ihi sute pare tAe AsAe vacati, Na se kiMci deha, taiyadivase |chiNNA aDavI, mUladeveNa pugchito-asthi ettha abhAse gAmo, teNa bhaNNati-esa NAidUre paMthassa gAmo, mUladeveNa bhaNito-tuma kattha vasasi, teNa bhaNNati-amugattha gAme, mUladeveNa bhaNito-to khAiahaM evaM gArma 6vacAmi, teNa se paMtho uvadiTTo, gao taM gAma mUladevo, tattha'NeNa bhikkhaM hiteNa kummAsA laddhA, pavaNNo ya kAlo baddati, so ya gAmAto nigacchaha, sAhU ya mAsakhamaNapAraNaeNa bhikkhAnimittaM pavisati, teNa va saMvegamA| 1 puruSo militaH, mUladevena pRSThaH-ka yAsi ?, sena bhaNyate-benAkataTe, mUladevena bhaNyate-dvAvapi samaM brajAva iti, tena saMlapam-15 evaM bhavaviti, dvAvapi prasthitI, antarA cATabI, tasya puruSasya zambalamasti, mUladevo vicintayati-eSa mama zambalena saMvibhAga kariSyati, idAnI zvaH pareyuH tayA''zayA vrajati, na tasmai kizcidAti, tRtIyavivase chinAiTavI, mUladevena pRSTaH-astpatrAbhyAse | prAmaH 1, tena bhaNyate-eSa nAtidUre patho mAmaH, mUladekhena bhaNitaH-vaM kutra vasasi 1, tena bhaNyate--amuSmin mAme, mUladevena | bhaNitaH tadA kathayA (gacchA) hamenaM grAma prajAmi, tena tasmai panthA upaviSTaH, gatastaM prAmaM mUladevaH, tatrAnena nikSAM hiNDamAnena kulmASA labdhAH, prapannAva (saMpannazca ) kAlo vartate, sa ca prAmAnirgacchati, sAdhudha mAsakSapaNapAraNakena bhikSAnimitaM pravizati, tena ca saMvegamA dIpa anukrama [122] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 439~
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||7|| niyukti : [207...] (43) prata sUtrAMka ||7|| uttarAdhya. vaNNeNaM parAe bhattIe tehiM kummAsehiM so sAdhU paDilAbhito, bhaNiyaM ca'NeNaM-'dhannANaM khu narANaM kommAsA huMti asaMskRtA. bRhadvRttiH sAhupAraNae 'devayAe ahAsannihiyAe bhaSaNati-putta ! etIe gAhAe pacchaddhe jaM maggasi taM demi, 'gaNiyaM ca 4 devadattaM daMtisahassaM ca rajaM ca // 1 // devayAe bhaNNati-acireNa bhavissatitti, tato gato mUladevo vennAyarDa, // 220 // tittha khattaM khaNaMto gahito, yajjhAe nINijai, satya puNa aputto rAyA mao, Aso ahiyAsio, mUladevasagAsadimAgato, pahidAyaNaM raje ahi sitto rAyA jAo, so puriso saddAvio, so aNeNa bhaNito-tujhaM taNiyAe AsAte Agato ahaM, iharahA ahaM aMtarAle ceva vivajaMto, teNa tujhaM esa mayA gAmo datto, mA ya mama sagAsaM ejasutti, pacchA ujeNIeNa raNNA saddhiM pIti saMjoeti, dANamANasaMpUtiyaM ca kAuM devadattaM aNeNa maggito, teNa pacuvagA-IN 1. pannena parayA bhaktyA taiH kulmASaiH sa sAdhuH pratilambhitaH, bhaNitaM cAnena-'dhanyAnAmeva narANAM kulmASAH sAdhupAraNake bhavanti' | devatayA yathAsannihitayA bhaNyate--putra ! etasyA gAdhAyAH pazcArthena yanmArgayasi tadadAmi-gaNikAM ca devadattA dantisahasraM ca rAjyaM 5 | ca // 1 // ' devatayA bhaNyate-acireNa bhaviSyatIti, tato gato mUladevo bennAtalaM, tatra kSatraM khanan gRhItaH, vadhyAyAM nIyate, tatra punaH aputrI rAjA mRtaH, azvo'dhivAsitaH, mUlavevasakAzamAgataH, pUSThidAnaM rAjye 'bhiSikto rAjA jAtaH, sa puruSaH zabdivaH, so'nena // 220 // bhaNitaH-svatsatkayA''zayA Agato'ham , itarathA ahamantarAla eva vyapatsye, tena tubhyameSa mayA prAmo dattaH, mA ca mama sakAzamAyAsI-4 riti, pazcAdujvavinIvena rAjJA sAdha prIti saMyojayati, dAnamAnasatkAraM (sampUjitA) ca kRtvA devadattAmanena mArgitaH, tena pratyupakA dIpa anukrama [122] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~440~
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) prata Arkoke sUtrAMka ||7|| rasaMdhieNa diNNA, mUladeveNa aMteure chUDhA, tAe samaM bhoge a~jati / annayA ayalo poyavahaNeNa tatthAgato, sukekI vijate bhaMDe jAtiM pAe davaNUmaNANi ThANANi tANi jANamANeNa mUladeveNa so giNhAvito,tume davaMNUmiyaMti purisehiM baddhiUNa rAyasayAsamuvaNIto, mUladeveNa bhaNNati-tuma mama jANasi ?, so bhaNati-tuma rAyA ko tuma na jANai, teNa bhaNNai-ahaM mUladevo, sakAriu visajjito, evaM mUladevo rAyA jaato| tAhe so aNNaM NagarArakkhiyaM Thaveti, so'pi na sako cora giNihauM, tAhe mUladevo sayaM NIlapaDaM pAuNiUNa ratiM Niggato, mUladevo ra / aNajaMto egAe sabhAe NiviNNo acchati, jAba so maMDiyacoro AgaMtUNa bhaNati-ko ittha acchati ?, mUla deSeNa bhaNiyaM-ahaM kappaDito, teNa bhaNNai-ehi maNUsa karemi, mUladeyo uhito, egami Isaraghare khattaM khayaM, subahuM| | 1. rasandhinA dattA, mUladevenAntaHpure nyastA, tayA sama bhogAn bhunakti / anyadA'calaH potavAhanena tatrAgataH, zulkIye bhANDe vidyamAne yAni pAtreSu dravyagopanAni sthAnAni tAni jAnatA mUladevena sa prAhitaH, tvayA dravyaM gopitamiti puruSaiddhA rAjasakAzamupanItaH, mUladevena bhaNyate-tvaM mAM jAnAsi ?, sa bhaNati-vaM rAjA tvAM ko na jAnAti ?, tena bhaNyate-- ahaM mUlavevaH, satkRtya visRSTaH, evaM mUladevo rAjA jAtaH / tadA so'nya magarArakSaka sthApayati, so'pi na zaktacaura gRhItuM, tadA mUladevaH svayaM nIlapaTaM| prAvRtya rAtrau nirgataH, mUladevo'jJAyamAna ekasyAM sabhAyAM niSaNNastiSThati, thAvatsa maNDikaaura Agalya bhaNati-ko'tra tiSThati ?, mUla-4 devena bhaNitam-aI kArpaTikA, tena bhaNyate-ehi manuSyaM karomi, mUladeva utthitaH, ekasminnIzvaragRde kSatraM khAtaM, mubahu dIpa anukrama [122] - AR wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~441~
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||7|| uttarAdhyAdeSajAyaM NINeUNa mUladevassa uvariM caDAviuM paTThiyA nayaravAhiriyaM, jAto mUladevo purato, coro asiNA kahi- asaMskRtA. bRhadvRttiH eNa piTTao ei, saMpattA bhUmigharaM, coro taM darSa NihiNiumAraddho, bhaNiyA aNeNa bhagiNI-payassa pAhuNayassa pAyasoyaM dehi, tAe kUvataDasanniviTe AsaNe saMNivesito, tAe pAyasoyalakkheNa pAo gahio kUve khuhAmitti, jAva atIya sukumArA pAyA, tAe nAyaM-jahesa koi bhUyapudharajo vihaliyago, tIe aNukaMpA jAyA, to tAe pAyatale sannito Nassatti, mA mArijihisitti, tato pacchA so palAto.tAe bolo kato gaTTho NaTrotti. so arsi kahiUNa maggato laggo, mUladevo rAyappahe aisannikilR NAUNa cacarasivaMtarito Thito, coro taM sivaliMgaM esa | 1 dravyajAtaM nItvA mUladevasyopari ghaTApayitvA (Aroga) prasthitI nagaravAhirikA, yAto mUladevaH purataH, pauro'sinA kRSTena (saha ) pRSThata AvAti, saMprAptau bhUmigRhaM, caurastat dravyaM nihitumArabdhaH, bhaNitA anena bhaginI-etasmai prAghUrNakAya pAdazaucaM dAdehi, tayA kUpataTasanniviSTa Asane sanivezitaH, tayA pAdazaucamiSeNa pAdo gRhItaH kUpe kSipAmIti, yAvadatIva sukumArau pAdI, jA tathA zAtaM-yathA epa kazcit bhUtapUrvarAjyo rAjyabhraSTaH, tasyA anukampA jAtA, tatastayA pAdatale saMzito nazyati, mA mArayiSyasIti, | tataH pazcAtsa palAyitaH, tayA rAvaH (pUtkAraH ) kRtaH naSTo naSTa iti, so'siM kA pRSThato lamaH, mUladevaH rAjapathe'tisaMnikRSTaM jJAtvA catvarazivAntaritaH sthitaH, caurastat zivaliGgameSa dIpa anukrama [122] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~442~
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||7|| niyukti: [207...] (43) 2562-% prata % sUtrAMka ||7|| dapurisotti kAuM kaMkaggeNa asiNA duhA kAUNa paDiniyatto, gato bhUmigharaM, tattha pasiUNa pahAyAe rayaNIe tao niggaMtUNa gato vIhi, aMtarAvaNe tuNNAgataM kareti, rAyaNA purisehi sahAvito, teNa ciMtiyaM-jahA so puriso YNaM na mArito, avassaM ca so esa rAyA bhavissaitti, tehiM purisehi ANito, rAyaNA anbhuTANeNa pUito, AsaNe nivesAvito, sa bahuM ca piyaM AbhAsiuM saMlatto-mama bhagiNIM dehitti,teNa dinA, vivAhiyA, rAyaNA bhogA ya se saMpadattA,kaisuvi diNesu gaesu rAyaNA maMDito bhaNio-daveNa kajaMti, teNa subahuMdabajAyaM diNNaM, rAyaNA saMpUito,aNNayA puNo maggito puNo'pi diNNaM,tassa ya corassa atIvara sakArasambhANaM pauMjati, eeNa pagAreNa sarva darva davAvito, bhagiNI se pucchati, tAe bhaSaNati-ittiyaM vittaM, tI pucAyeiyalakkhANusAreNa sarva davAyeUNaM maMDito sUlAe aaropito| dRSTAntAnuvAdapUrvako'yamihopanayaH-yathA'yama 1 puruSa itikRtvA kalApreNAsinA vidhA kRtvA pratinivRttaH, gato bhUmigRhaM, tatroSitvA prabhAtAyAM rajanyAM tato nirgatya gato vIthim , antarApaNe tantuvAyatvaM karoti, rAjJA puruSaiH zabditaH, tena cintitaM-yathA sa puruSo nUnaM na mAritaH, avazyaM ca sa eSa rAjA bhaviSyatIti, taiH puruSairAnItaH, rAjJA'bhyutthAnena pUjitaH, Asane nivezitaH, sa bahu priyaM cAbhAcya saMlata:-mA bhaginI dehIti, | tena dattA, vivAhitA, rAjJA bhogAzca tasmai saMpradattAH, katipayeSvapi dineSu gateSu rAzA maNDiko bhaNitaH-dravyeNa kAryamiti, tena subahu 4 dravyajAtaM dattaM, rAjJA saMpUjitaH,anyadA punarmAnitaH punarapi dattaM, tasya ca caurasthAtIva sarakArasanmAnaM prayunakti, etena prakAreNa sarva dravya dApitaM, bhaginI tasyA apRcchacata, tathA bhaNyate-etAvat vittaM, tataH pUrvAvedivalakSyAnusAreNa sarva dApayitvA maNDikaH jhuulaayaamaaropitH| dIpa anukrama [122] vmuni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~443~
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||8|| niyukti: [207...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH 222 // prata sUtrAMka ||8|| kAryakAryapi maNDiko yAvallAbhaM mUladeyanRpatinA dhAritaH tathA dharmArthinA'pi saMyamopahatihetukamapi jIvitaM nirja-asaMskRtA. rAlAbhamabhilapatA talAbhaM yAvaddhAryamiti, na ca taddhAraNe saMyamoparodha eva, yathA''gamaM hi pravRttasya tttdupssttmbhkme-hai| veti bhAvanIyam , ityalaM prasaGgeneti sUtrArthaH // 7 // samprati yaduktaM 'jIvitaM bRMhayitvA malApadhvaMsI svAditi tatkiM khAtantryata eva utAAyadhetyAha chaMdaMNiroheNa uveti mukkhaM, Ase jahA sikkhiyvmmdhaarii| puvAi vAsAi cara'ppamatto, tamhA muNI khippamuveti mukkhaM // 8 // (sUtram) vyAkhyA-chando-yazasasya nirodhaH chandonirodhaH-svacchandatAniSedhaH tena 'upaiti' upayAti 'mokSa' mukti, kimuktaM bhavati ?-guruparatantratayA khAgrahAgrahayogitAM vinA tatra pravartamAno'pi saklezavikala iti na karmavandhamAk, kintvavikalacaraNatayA tannirjaraNamevApnoti, apravarttamAno'pi cAhArAdiSvAgrahagrahAkulitacetAH 'chahamadasameM'-14 tyAdivacanAdanantasaMsAritAdhanarthabhAgeva bhavati, tatsarvathA tatparatantreNaiva mumukSuNA bhAvyaM, tasyaiSa samyagajJAnAdi- 222 // sakalakalyANahetutvAd , uktaM ca-"NANassa hoi bhAgI thirayarato dasaNe caritte ya / dhaNNA AvakahAe guruku mAnasya bhavati bhAgI sthirataro darzane cAritre ca / dhanyA yAvatkathaM gurukulavAsaM na muJcanti // 1 // dIpa anukrama [123] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 444~
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/gAthA ||8|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||8|| |lavAsaM na muMcaMti // 1 // " yahA chandasA-gurvabhiprAyeNa nirodhaH-AhArAdiparihArarUpaH chandonirodhaH tenayokta nyAyato muktyavAptiH, tattadvastuviSayAbhilASAtmikA icchA vA chandaH tannirodhena muktiH, tasyA eva tadvivandhakatatvAt , tathA ca laukikA anyAhu:-"zlokArdhana hi tadvakSye, yaduktaM andhakoTibhiH / tRSNA ca saM(cetsaM) parityaktA, prAptaM ca paramaM padam // 1 // " athavA chando veda Agama ityanAntaraM, tataH chandasA 'ANAe ciya caraNa'mityAdinA nirodhaH-indriyAdinigrahAtmakaH chandonirodhaH tenopaiti mokSaM, na tu sarvathA jIvitaM pratyanapekSatayA, tathA ca samayavida:-"sarvattha saMjamaM saMjamAto appANameva rakkhijjA / muccai aivAyAto puNo'vi sohI Na yAviratI ra | // 1 // " atrodAharaNamAha-azvo yathA 'zikSito valganaplaSanadhAbanAdizikSA prAhito vRNoti-AcchAdayati zarIrakamiti varma-azvatanutrANaM taddharaNazIlo varmadhArI, zikSitathAsau varmadhArI ca zikSitavarmadhArI, anena / 6 zikSakatatratayA'sya khAtantryApohamAha, tato'yamarthaH-yathA'zvaH khAtacyavirahAtpravarttamAnaH samarazirasi na vairi-1 bhirupahanyata iti tanmuktimAmoti, khatavastu prathamamazikSito raNamavAptastairupahanyate, atra ca sampradAyAjAegaNe rAyaNA doNhavi kulaputtANaM do AsA diNNA sikkhAvaNaposaNatthaM, tatthego kAlocieNa javasajogAsaNeNaM | 1 sarvatra saMgharma saMyamAt AtmAnameva rakSet / mucyate'tipAtAta punarapi praddhinaM cAviratiH // 1 // 2 ekena rAjA dvAbhyAmapi kulaputrAbhyAmacI tI dattI zikSaNapoSaNArtha, tatraikaH kAlocitena yavasayogAsanena dIpa anukrama [123] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~445~
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-]/gAthA ||8|| niyukti: [207...] (43) uttarAdhya. bRhaddhattiH prata // 223 // sUtrAMka ||8|| saMrakkhamANo dhAviyalAliyavaggiyAIyAto kalAto sikkhAyei, bIo ko eyarasa ihajavasajogAsaNaM dAhiitti asaMskRtA. gharaTTe vAhei Na tu sikkhAyei, sesaM appaNA bhuMjati / saMgAmakAle uvaTThie te raNNA vuttA-tesu cevAssesu AroDhuM jhatti Agacchaha, saMpattA, bhaNiyA ya rAiNA-pavisaha saMgAma, tattha paDhamo'so sikkhAguNattaNato sArahiyamaNuyattamANo saMgAmapArato jAto, duio visisikkhAbhAvato'sabbhAvabhAvaNAbhAviyattaNao godhUmarjatagajutta iva tattheva bhabhiumADhato, taM ca parA uvalakkheuM hayasArahiM kAUNa gRhItavantaH // dRSTAntAnuvAdapUrvako'yamupanaya:yathA'sArazvaH tathA dharmArthyapi khAtayavirahito muktimavApnoti, ata eva ca 'pUrvANi 'uktaparimANAni 'varSANi vatsarANi, kAlAtyantasaMyoge dvitIyA (pA02-3-5), kimityAha-'cara' iti satatamAgamoktakriyAmAsevakha, katham?-13 !'apramattaH' gurupAracyApahAripramAdaparihA, 'tamha'tti tasmAt apramAdacaraNAdeva, manyate jAnAti jIvAdIniti muniH-sapakhI 'kSipraM' zIghram upaiti mokSa, nanu chandonirodho'pi tattvato'pramAdAtmaka eveti kathaM na punaruktadoSaH ?, 1 saMrakSana dhAvanalAlitavalganAdikAH kalAH zikSayati, dvitIyaH ka etasmai iSTayavasayogAsanaM dadAtIti gharaTTe vAhayati na tu zikSayati || zeSamAtmanA mujhe / saMpAmakAle upasthite tI rAjhokI-tayorevAzvayorAruhya jhaTilyAgakachataM, saMprAptI, bhaNitI ca rAjJA-pravizataM saMpAma, tatra Hea m 223 // prathamo'zvaH zikSAguNatvAt sArathimanuvartamAnaH saMgrAmapArago jAtaH, dvitIyo viziSTazikSAbhAvAt asar3hAvabhAvanAbhAvitatvAt godhUmayanaka2Iyukta iva tatraiva bhramitumArabdhaH, taca pare upalakSya hatasArathiM kRtvA gRhItavantaH / dIpa anukrama [123] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~446~
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9|| dIpa anukrama [124] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||9|| niryuktiH [207...] adhyayanaM [4], ucyate, apramAda evAdaraH kArya iti khyApanArthatvAdadhyayanArthojjIvanArthatvAccAsya na paunaruktyamiti bhAvanIyaM, pUrvANi varSANIti ca etAvadAyuSAmeva cAritrapariNatiriti darzanArthamuktamiti sUtrArthaH // 8 // nanu yadi chandonirodhena muktiH, ayamantyakAla eva tarhi vidhIyatAmityAzaGkavAha, yadvA yadi pazcAnmalApadhvaMsI syAt tadaiva chandonirodhAdikamapi taddhetubhUtamastvata Aha Education intimation sa puvamevaM Na labhejja pacchA, esovamA sAsayavAiyANaM / visIdati siDhile AuyaMmi, kAlovaNIe sarIrassa bhee // 9 // ( sUtram) vyAkhyA- 'sa' iti yattadorniyAbhisambandhAt yaH prathamamevApramattatayA bhAvitamatirna bhavati sa tadAtmakaM chandonirodhaM 'puvamevaM' ti evaM zabdasyAtropamArthatvAtpUrvamivAntyakAlAt malApadhvaMsasamayAdvA abhAvitamatitvAt 'na | labhet' na prApnuyAt, sambhAvane liT, tatazca lAbhasambhAvanA'pi na samasti, kiM punastalAbha iti, 'pazcAt ' antya - kAle malApadhvaMsasamaye vA, 'esobama'ti eSA-anantaramabhihitakharUpA upa-sAmIpyena mIyate - paricchidyate svayaMprasiddhyA aparamaprasiddha vastvanayetyupamA, keSAM ?- zAzvatA iva vadituM zIlameSAmiti zAzvatavAdinaH, uSTrakrozivat karttaryupamAne ( pA-3-2-19 ) iti NiniH, teSAM zAzvatavAdinAm - Atmani mRtyumaniyatakAlabhAvinamapazyatAm, For Full www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 447~
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||9|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||9|| rAdhya. idamihAkRtaM-yo hi chandonirodhamuttarakAlameva kariSyAmIti vakti so'vazyaM zAzvatavAdI, sa caivaM prajJApyate- asaMskRtA. yathA bhadra ! idAnIM bhavatastatkAlAtpUrvamasAvuktahetuto na samasti, tathottarakAlamapyasau pramAdinastava na bhaviteti, bRhadvRttiH yadi vA epA upameti-upetyupayogapUrvaka meti jJAnamupamA-sampradhAraNA yaduta pazcAddharma kariSyAmaH iti shaashv||22|| tavAdinA-nirupakramAyuSAM, ye nirupakramAyuSkatayA zAzvatamivAtmAnaM manyante teSAM yujyetApi, na tu jalayugu-1 hai dasamAnAyuSAM, tathA cAsAvuttarakAlamapi chandonirodhamanApnuvan 'viSIdati' kathamahamakRtasukRtaH sampratyanarvAk-4 pAraM bhavAmbhodhi bhrAmyan bhaviSyAmItyevamAtmakaM vaiklavyamanubhavati, kadA ?-zithilayati-AtmapradezAn muJcati|| 4/AyuSi' manuSyabhavopagrAhiNyAyuHkarmaNi, 'kAlovaNIya'tti kAlena-mRtyunA khasthitikSayalakSaNena vA samayeno panItaH-upaDhaukitaH tasmin , ka ? ityAha-zarIrasya' audArikakAyAtmakasya 'bhede' sarvaparizAdataH pRthagbhAve, tadidamaidamparyam-Adita eva na pramAdavadbhirbhAvyaM, tathA cAha-"gamanaM kimadya kiM zraH kadA'pi vA sarvathA ) dhruvaM kApi / iti jAnannapi mUDhastathApi mohAtsukhaM zete // 1 // " iti sUtrArthaH // 9 // kiM punaH pUrvamiva pazcAdapi chandonirodhaM na labhata ityAha // 22 // khippaM na sakei vivegameuM, tamhA samuTThAya pahAya kaame| samecca lAbhaM samatA mahesI, AyANarakkhI caramappamatto ||10||(suutrm) dIpa anukrama [124] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 448~
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||10|| niyukti: [207...] (43) * prata sUtrAMka ||10|| *% vyAkhyA-kSipraM tatkSaNa eva 'na zaknoti' na samartho bhavati, kiM kartum ?-'etuM' gantuM prApnumitiyAvat , kam ?'viveka' dravyato bahiHsaGgaparityAgarUpaM bhAvatastu kaSAyaparihArAtmakaM, na bakRtaparikamA jhagiti tatparityAgaM karnu malam , atrodAharaNaM brAhmaNITriA eMgo maruto paradesaM gaMtUNa sAhApArato hoUNa savisayamAgato, tassa'neNa maruteNa khaddhapalAlitottikAuM dArikA dattA, so ya loe dakkhiNAto lahati, pare vibhave bahuti teNa tIse bhAriyAe subahuM alaMkAraM kAriyaM, sA nicamaMDiyA acchai, teNa bhaNNai-esa parcatagAmo, tA tuma eyANi AmaraNagANi tihipavaNIsu AviMdhAhi, kahiM / corA uvagacchejA to suhaM movijaMti, sA bhaNai-ahaM tAe velAe sigdhameva avaNessaMti / annayA tattha corA paDiyA, tameva NicamaDiyAgihaM aNupaviTThA, sA tehiM sAlaMkiyA gahiyA, sA ya paNIyabhoyaNattA maMsovacitapANi-3 pAyA Na sakke kar3agAINi avaNeuM, tato corohiM tIse hatthe chettaNa ayaNIyA, meNhiuMca niggayA // evamanyo-|| 1eko brAhmaNaH paradezaM gatvA zAkhApArago bhUtvA svaviSayamAgataH, tasyAnyena brAhmaNena pracurepalAlita itikRtvA dArikA dattA, sa ca / lokAt dakSiNA labhate, atizayena vardhamAne vibhave tena tasyA bhAryAyAH subahavo'lakArAH kAritAH, sA nityaM maNDitA tiSThati, tena || bhaNyate-eSa pratyantanAmaH, tattvametAni AbharaNAni tidhiparvasu paridhehi, kadAciaurA upagaccheyustadA sukhaM gopyante, sA bhaNati-ahaM tasyAM velAyAM zIghramevApaneSyAmIti / anyadA tantra caurAH patitAH, tadeva nityamaNDitAgRhamanupraviSThAH, sA taiH sAlaGkArA gRhItA, sA, ca praNItabhojanatvAt upacitamAMsapANipAdA na zaknoti kaTakAdInyapanetuM, tata: cauraitasyA hastau chittvA apanItAni, gRhItvA ca nirgtaaH| CXCC dIpa anukrama [125] *** %2525 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~449~
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||10|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||10|| uttarAdhya bhA'pi prAgakRtaparikA na tatkAla eva vivekametuM zaknoti, malApadhvaMsastu tathA sati dUrApAsta eveti, na ca marudebRhadvRttiH byudAharaNaM tatrApyabhidheyam , AzcaryarUpatvAdasya, na hyevaM tIvabhAvA bahavaH sambhavanti, yata evaM tasmAt 'sam' iti / disamyakapravRtyA 'utthAyeti ca pazcAcchando nirotsyAma ityAlasthatyAgenodyama vidhAya, tathA 'pahAya kAme'tti prakarSaNa // 225 // -manasA'pi tadacintanAtmakena 'hitvA'tyaktvA kAmAn icchAmadanAtmakAn 'sametya samyagjJAtvA 'loka' samasta prANisamUha, kayA ?-'samatayA' samazatrumitratayA kacidaraktadviSTatayetiyAvat, tathA ca maharSiH san mahaH-ekAntotsavarUpatvAnmokSastamicchatItyevaMzIlo maheSI vA, kimuktaM bhavati ?-viSayAbhilApavigamAnnirnidAnaH san AtmAnaM|| rakSatyapAyebhyaH kugatigamanAdibhya ityevaMzIla AtmarakSI, yadvA''dIyate-svIkriyate AtmahitamanenetyAdAnaH-saMyamaH tadrakSI 'caramappamatto'tti makAro'lAkSaNikaH, tatazcarApramattaH-pramAdarahitaH, iha ca pramAdaparihArAparihArayorahi-IN 4 kamudAharaNaM vaNigmahilA, tatra ca sampradAyaHhai ego vaNigamahilA pautthapatiyA sarIrasussUsAparA dAsabhayagakammakare NijaNijabhiyogesu na niyojayati, na ya tasiM kAlovavannaM jahicchaM AhAraM bhatiM vA deti, te satve nahA, kammataparihANIe vibhavaparihANI, Agato vANiyao, ||225 // ____1 ekA vaNigmahilA proSitapatikA zarIrazuzrUSAparA dAsabhRtakakarmakarAn nijanijAbhiyogeSu na niyojayati, na ca tebhyaH kAlopapanna 6 yatheSTamAhAraM bhRti vA dadAti, te sarve naSTAH, karmAntaparihANyA vibhavaparihANiH, Agato baNika, dIpa anukrama [125] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~450~
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [--] / gAthA ||10|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||10|| evaMvihaM passiUNa pacchA teNa nnicchuuddhaa| aNNaM tu pukkhaleNaM sukeNaM vareti, laddhA ya Na, teNa tIse NiyagA bhaNNatijai appANaM rakkhada tA pariNemitti, tAe ya'muNiyaparamatthAe duggayakannagAe souM niyagA bhaNNaMti-rakkhAmi(kkhi-|| hii)appagaM, sA teNa vivAhiyA, gato vANijjeNaM, sAvi dAsabhayagakammakarAtINaM saMdesaM dAuM tesiM puhikAikAle bhoyaNaM dei, mahurAhiM ca vAyAhiM ucchAhei, bhaI ca tersi akAlaparihINaM dei, Na ya NiyagasarIrasussUsAparA, eva-14 mappANaM rakkhaMtIe bhattA uvAgao, so evaMvihaM passiUNa tuho, teNa savasAmiNI kayA / itthaM tAvadihaiva guNAyA-8 pramAdo dopAya ca pramAdaH AstAmanyajanmanItyabhiprAyeNAtraivehikodAharaNAbhidhAnamiti paribhAvanIyamiti sUtrArthaH KI // 10 // pramAdamUlaM ca rAgadveSAviti sopAyaM tatparihAramAha muhuM muhaM mohaguNe jayaMtaM, aNegaruvA samaNaM caraMtaM / phAsA phusaMtI asamaMjasaM ca, Na tesu bhikkhU maNasA pausse // 11 // (sUtram) 1 evaMvidhaM dRSTvA pazcAttena niSkAzitA / anyAM tu puSkalena zulkena vRNute, labdhA cAnena, tena tasyA nijakA bhaNyante-yadyAtmAnaM rakSati | tarhi pariNayAmIti, tasyAzcAjJAtaparamArthAyA durgatakanyAyAH zrutvA nijakA bhaNanti-rakSiSyati AtmAnaM, sA tena vivAhitA, gato vANinyAya, sA'pi dAsabhRtyakarmakarAdibhyaH saMdezaM dApayitvA (saMgRhA) tebhyaH pUrvAhAdikAle bhojanaM dadAti, madhurAmizca vAcAbhirutsAhayati, bhRtiM ca hai tebhyo'kAlaparihINAM dadAti, na ca nijazarIrazuzrUSAparA, evamAtmAnaM rakSantyA bhopAgataH, sa evaMvidhaM dRSTvA tuSTaH, tena sarvasvAminI kRtA / dIpa anukrama [125] Rainrary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 451~
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||11 -12|| dIpa anukrama [126 -127] utarAdhya. bRhadvRttiH // 226 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||11-12|| adhyayanaM [ 4 ], Education intimation maMdAya phAsA bahulobhaNijjA, tahappagAresuma NaM Na kuMjA | rakkheja kohaM viNaeja mANaM, mAyaM Na seveja pahijja lohaM // 12 // (sUtram ) vyAkhyA- ' muhUrmuhuH' vAraM vAraM satatapravRttyupalakSaNametat, mohayati - jAnAnamapi jantumAkulayati pravarttayati cAnyatheheti mohaH tasya guNAH mohaguNAH- tadupakAriNaH zabdAdayaH, tAn 'jayaMtaM' abhibhavantaM, kimuktaM bhavati 1avicchedatastajjayapravRttaM yadvA kathaJcinmohanIyAtsantodayata ekadA taiH parAjitamapi punaH punakhajjayaM prati pravarttamAnaM na tu tata eva vimuktasaMyamodyogam, 'anekarUpAH' anekamiti - anekavidhaM paruSaviSama saMsthAnAdibhedaM rUpaM svarUpamepAmiti anekarUpAH, zramaNaM carantaM prAgvat, 'phAsa' ci spRzanti khAni khAnIndriyANi gRhyamANatayA iti sparzA:zabdAdayaste 'spRzanti' gRhyamANatayaiva sambanti, 'asamaMjasam' ananukUlamiti kriyAvizeSaNametat, cazabdo'vadhAraNe, asamaJjasameva, athavA sparzanaviSayAH - sparzAH spRzanti, sparzopAdAnaM cAsyaiva durjayatvAdyApitvAcca, na 'teSu' sparzeSu 'bhikSuH' muniH, manasA upalakSaNatvAcca vAcA kAyena ca, yadvA'pizabdasya luptanirdiSTatvAnmanasA'pi AstAM vAcA kAyena vA, 'padUse' ti pradUSyet pradviSyAdvA, kimuktaM bhavati ?--karkaza saMstArakAdisparzAdau hantopatApitA vayameteneti na cinta niryuktiH [207...] For Fans Only ~452~ asaMskRtA. 4 // 226 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||11-12|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||11 -12|| yet naiva vA vadetpariharedvA tmiti||'mNdaa yeti sUtraM, tathA mandAyantIti mandAH-hitAhitavivekinamapi janamanyatA nayantItikRtvA, cazabdaH pUrvApekSayA samucaye, sparzAH prAgvacchandAdayaH, bahan lobhayanti-vimohayantIti bahu-12 1 lobhanIyAH 'anyatrApI (kRtyalyuTI bahulam ) ti vacanAt kartaryanIyaH, anenAtyAkSepakatvamukta, 'tahappagAresutti, apergamyamAnatvAttathAprakArevatibahulobhanIyeSvapi mRdusparzamadhurarasAdiSu 'manaH' cittaM na kuryAt, athavA dhAtUnAmanekArthatvAnna nivezayet, yadvA saGkalpAtmakameva manaH, tato mana iti saGkalpamapi na kuryAtna vidadhyAd AstAM tatpravRttimiti, athavA mandabuddhitvAnmandagamanatvAdvA mandAH-striyaH tA eva sparzapradhAnatvAt spazAH, tatazca mahaindAzca sparzAH, pahUnAM kAminA lobhanIyAH-gRddhijanakA bahulobhanIyAH yAstAsu 'tahappagAresu'tti liGgavyatyayAtta-17 yAprakArAsu bahulobhanIyAsu mano'pi na kuryAd , iha ca strINAmeva bahutarApAyahetutvAditthamucyate, tathA cAha"sparzendriyaprasaktAca, balavanto mdotkttaaH| hastivandhakisaMraktA, vadhyante mttvaarnnaaH||1||" iti / evaM ca pUrvasUtreNa dveSasya parihAra uktaH, anena ca rAgasya, sa tu kathaM bhavatItyata Aha-rakSayet' nivArayet , kam ?-'krodhm| agrItilakSaNaM, 'vinayet ' apanayet 'mAnam ' ahaGkArAtmakaM, 'mAyAM' paravaJcanabuddhirUpAM na kuyot, 'prajayAtra parityajet 'lobham ' abhiSyajakhabhAvaM, tathA ca krodhamAnayoddheSAtmakatvAnmAyAlomayoSa rAgarUpatvAttannigraha eva tatparihatiriti bhAvanIyam / athavA sparzaparihAramabhidadhatA caturthavratamuktaM, taba 'apabhaceraM ghora pamAyaM durahiTThaga'ti-13 1 abrahmacarya dhorai pramAdaM duradhiSThitam / dIpa anukrama [126-127]] * * ** JABERatinintamational wwsaneiorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 453~
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [4], mUlaM [-] / gAthA ||11-12|| niyukti: [207...] (43) prata sUtrAMka ||11 -12|| uttarAdhya. vacanAnmahApramAdarUpasthAnamaNo nirodhakRditi, tadabhidhAnAddhiMsAdinirodho'pyukta eveti, anenArthato mUlaguNAbhi-asaMskRtA. bRhaddhattiH dhAnaM, rakSet krodhamityAdinA ca piNDAdikamayacchate yacchate vA na kaSAyavazago bhavedityuttaraguNoktiriti sUtradvayArthaH // 11-12 // samprati yaduktaM-'tamhA samuTThAya pahAya kAme' ityAdi, tatkadAcicarakAdiSyapi bhavet ata aah||227|| yadvaitAvatA cAritrazuddhiruktA, sA ca na samyaktvavizuddhimapahAyAtastadarthamidamAha je saMkhayA tucchaparappavAdI, te pejadosANugayA prjjhaa| ee ahammutti duguMchamANo, kaMkhe guNe jAva sarIrabhee // 13 // tibemi (sUtram) vyAkhyA-'the' iti anirdiSTasvarUpAH, saMskRtA iti na tAttvikazuddhimantaH kintUpacaritavRttayaH, yadvA saMskR-16 tAgamaprarUpakatvena saMskRtAH, yathA saugatAH, te hi khAgame niranyayocchedamabhidhAya punatenaiva nirvAhamapazyantaH paramAtheto'nvayi dravyarUpameva santAnamupakalpayAMvabhUvuH, sAjadhAzcaikAntanityatAmuktvA tattvataH pariNAmarUpa pAva| punarAvirbhAvatirobhAyAvuktavanto, yathA vA-'uktAni pratiSiddhAni, punaH sambhAvitAni ca / sApekSanirapekSANi, // 227 // RSivAkyAnyanekazaH // 1 // ' itivacanAdvacananiSedhanasambhavAdibhirupaskRtasmRtyAdizAstrA manvAdayaH, ata evaM 18'tucchatti tucchA yadRcchAbhidhAyitayA niHsArAH 'parappavAi'tti pare ca te svatIrthikavyatiriktatayA pravAdinaca dIpa anukrama [126-127]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~454~
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||13|| dIpa anukrama [128] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ 4 ], mUlaM [ - ] / gAthA ||13|| niryuktiH [207...] parapravAdinaH, te kimityAha- 'peja dosANugayA' premadveSAbhyAmanugatAH premadveSAnugatAH, tathAhi sarvathA saMvAdini bhagavadvacasi niranvayocchedaikAnta nityatvAdikalpanaM vacananiSedhanasambhAvanAdi vA na rAgadveSAbhyAM vineti bhAvanIyam, ata eva ca 'parajjha'tti dezIparatvAtparavazA rAgadveSagrahagrastamAnasatayA na te khatantrAH, yadi ta evaMvidhAstataH kimityAha'ete' iti arhanmatabAhyAH, adharmahetutvAdadharmmaH, 'itI'samunochekhena 'durguchamANo'tti jugupsamAnaH unmArgAnuyA| yino'mI iti tatsvarUpamavadhArayan, na tu nindan, nindAyAH sarvatra niSedhAt, tadevaMvidhazca kiM kuryAdityAha - 'kAkSet' abhilaSet 'guNAn' samyagdarzanacAritrAtmakAn bhagavadAgamAbhihitAn kiM niyatakAlamevotAnyathe| tyAha-yAvaccharIrAt-audArikAtpaJcaprakArAdvA bhedaH - pRthagbhAvaH zarIrabhedo, maraNaM vimuktirvatiyAvad, anenehaiva | samutthAnaM kAmagrahANAdi ca tattvataH, anyatra tu saMvRttimadityuktam, evaM ca kAGkSAtmaka samyaktvA ticAraparihArAbhidhAnataH samaktvazuddhirveti sUtrArthaH // 13 // iti parisamAptI, bravImIti pUrvavat, ukto'nugamaH, samprati nayAH, te ca pUrvavat // iti zrIzAntyAcAryaviracitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM pramAdApramAdanAmakaM caturthamadhyayanaM samAptamiti // // 11 // 11 Education intemational ho ba // For Farina Pat Use Only ~ 455 ~ vn muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atra adhyayanaM 4 parisamAptaM
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||13|| dIpa anukrama [128] *%%% "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ 5 ], mUlaM [ - ] / gAthA || 13...|| niryukti: [208] uttarAdhyayaneSu paJcamamadhyayanam / // uktaM caturthamadhyayanaM sAmprataM paJcamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH -- anantarAdhyayane 'kAt guNAn yAtraccharIrasya bheda ityabhidadhatA maraNaM yAvadapramAdo'nuvarNitaH, tato maraNakAle'pyapramAdo vidheyaH, sa ca maraNavibhAgaparijJAnata eva bhavati, tato hi bAlamaraNAdi heyaM hIyate paNDitamaraNAdi copAdeyamupAdIyate, tathA ca tacato'pramattatA jAyate ityanena sambandhenA''yAtasyAsyAdhyayanasyAnuyogadvAra catuSTayamupavarNya tAvadyAvannAmaniSpannanikSepe 'akAmamaraNIyam' iti nAma, tatra ca kAmamaraNapratipakSo'kAmamaraNam, ataH kAmAnAM maraNasya ca nikSepaH kAryaH, tatra kAmamaraNayornikSepaM pratipAdayitumAha niyuktikRt kAmANa uNikkhevo cauviho chaviho ya maraNassa | kAmA pubuddiTThA pagayamabhippeya kAmehiM // 208 // vyAkhyA - kAmyanta iti kAmAsteSAM tuH pUraNe, nikSepazcaturvidhaH, SaDvidhazca maraNasya, bhavatItyubhayatra gamyate, tatra kAmAH pUrvoddizaH pUrva- zrAmaNyapUrvakanAni dazavaikAlikadvitIyAdhyayane uddiSTAH - kathitAH, tatra teSAmanekadhA varNanAt, yairatra prakRtaM tAn darzayitumAha-'prakRtam' adhikRtam, 'abhipretakAmaiH' icchAkAmairiti gAthArthaH Education intemational Forest 180% ~456~ www.lincibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atha adhyayanaM 5 "akAmamaraNIya" Arabhyate
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13...|| niyukti: [20] (43) prata sUtrAMka ||13|| Ki ohe'tti oghamaraNa-sAmAnyataH sarvaprANinAM prANaparityAgAtmakaM bhavati, bhavamaraNaM-yanArakAdenarakAdibhavaviSayatayA vivakSitaM, 'tambhaviya'tti tadbhAvikamaraNaM yasminneva manuSyabhavAdau mRtaH punastasminnevotpadya yanmriyate iti vyAkhyAni*kAbhiprAyo, vRddhAstu vyAcakSate-'taM bhAvamaraNaM daviha-oghamaraNaM tabbhavamaraNaM ca, tathA tadbhavamaraNakharUpaM ca 'jo jammi|| bhavaggaNe mrii| tatra ca 'ohe tabbhavamaraNe' iti pATho lakSyate / iha caiSAM yenAdhikArastamAha-'maNussabhavieNIti manuSyabhavabhAvinA bhavamaraNAntarvartinA manuSyabhavikamaraNenAdhikAraH-prakRtam , iti gAthArthaH // 209 // samprati vistarato maraNavaktavyatAviSayaM dvAragAthAdvayamAhamaraNavibhattiparUvaNa aNubhAvo ceva taha pesgN| kai marai egasamayaM? kaikhutto vAvi ikike ? // 210 // maraNami ikkamikke kaibhAgo marai savvajIvANaM? / aNusamaya saMtaraM vA ikikaM kiJciraM kAlaM ? // 211 // vyAkhyA-tatra maraNasya vibhaktiH-vibhAgastasya prarUpaNA-pradarzanA maraNavibhaktiprarUpaNA, kAryeti zeSaH, anubhAgazca-rasaH, sa ca tadviSayasyAyuHkarmaNaH, tatraiva tatsambhavAt , maraNe hi tadabhAvAtmani kathaM tatsambhava iti bhAvanIyam , eveti pUraNe, tathA pradezAnAM-tadviSayAyuHkarmapudgalAtmakAnAm agraM-parimANaM pradezAgraM, vAcyamiti gamyate, dIpa anukrama [128] *MKK For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ahI pratanuM pAnuM 22kA2 Avaze, skena karanAranI bhUla thI pAnuM 230/1 be vakhata skena thai gayela che ~ 457~
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [--1 / gAthA ||13...|| niyukti: [210-211] (43) prata sUtrAMka ||13|| Ki ohe'tti oghamaraNa-sAmAnyataH sarvaprANinAM prANaparityAgAtmakaM bhavati, bhavamaraNaM-yanArakAdenarakAdibhavaviSayatayA vivakSitaM, 'tambhaviya'tti tadbhAvikamaraNaM yasminneva manuSyabhavAdau mRtaH punastasminnevotpadya yanmriyate iti vyAkhyAni* kAbhiprAyo, vRddhAstu byAcakSate-'taM bhAvamaraNaM duvihaM-oghamaraNaM tabbhavamaraNaM ca, tathA tadbhavamaraNasvarUpaM ca 'jo jammi bhavaggaNe mrii| tatra ca 'ohe tabbhavamaraNe' iti pATho lakSyate / iha caiSAM yenAdhikArastamAha-'maNussabhavieNIti manuSyabhavabhAvinA bhavamaraNAntarvartinA manuSyabhavikamaraNenAdhikAraH-prakRtam , iti gAthArthaH // 209 // samprati vistarato maraNavaktavyatAviSayaM dvAragAthAdvayamAhamaraNavibhattiparUvaNa aNubhAvo ceva taha pesgN| kai marai egasamayaM? kaikhutto vAvi ikike ? // 210 // maraNami ikkamikke kaibhAgo marai savvajIvANaM? / aNusamaya saMtaraM vA ikikaM kiJciraM kAlaM ? // 211 // vyAkhyA-tatra maraNasya vibhaktiH-vibhAgastasya prarUpaNA-pradarzanA maraNavibhaktiprarUpaNA, kAryeti zeSaH, anubhAgazca-rasaH, sa ca tadviSayasyAyuHkarmaNaH, tatraiva tatsambhavAt , maraNe hi tadabhAvAtmani kathaM tatsambhava iti bhAvanIyam , eveti pUraNe, tathA pradezAnAM-tadviSayAyuHkarmapudgalAtmakAnAm agraM-parimANaM pradezAgraM, vAcyamiti gamyate, dIpa anukrama [128] *MKK FRPHATARPrvanusooni muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 458~
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-1 / gAthA ||13...|| niyukti: [212-213] (43) akAma prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. kati' kiyanti maraNAni, aGgIkRtya iti zeSaH, mriyate-prANAMstyajati, janturiti gamyate, 'egasamaya'ti suvyatyayAt bRhadvRttiH / / ekasmin samaye 'kaikhutto'tti katikRtvaH kiyato vArAn , 'vA' samuccaye, apiH pUraNe, 'ekekaMti' ekaikasmin vakSyamAlaNabhede maraNe mriyate iti yojyam , 'maraNe' vakSyamANabheda evaikaikasmin 'katibhAgo'tti katisaGkhyo bhAgo mriyate, 'sarva jIvAnAm ' azeSajIvAnAm 'aNusamayaMti pratisamayaM nirantaramitiyAvat , antaraM-vyavadhAnaM sahAntareNa vartata iti sAntaraM, yA vikalpe, kimuktaM bhavati ?-eSu kataranirantaraM sAntaraM vA ?, tathaikaikaM "kiyaciraM' kiyatparimANaM 3 kAlaM sambhavatIti gAthAdvayAkSarArthaH // 210-211 // bhAvArtha tu khata evaM vakSyati niyuktikAraH-tatra ca 'yatho-13 hezaM nirdeza' iti nyAyataH prathamaM dvAramAzrityAhaAvIci ohi aMtiya valAyamaraNaM vasahamaraNaM ca / aMtosallaM tabbhava bAlaM taha paMDiyaM mIsaM // 212 // chaumatthamaraNa kevali vehANasa giddhapiTTamaraNaM ca / maraNaM bhattapariNNA iMgiNI pAovagamaNaMca // 213 // vyAkhyA-iha ca maraNazabdasya pratyekamabhisambandhAt AvIcimaraNam 1 avadhimaraNam 2 'antiya'tti ArSa-11 tvAdatyantamaraNaM 3 'valAyamaraNaM'ti tata eva balanmaraNaM 4 vArttamaraNaM ca 5 antaHzalyamaraNaM 6 tadbhavamaraNaM 7 bAlamaraNaM 8 tathA paNDitamaraNaM 9 mizramaraNaM 10 chadmasthamaraNaM 11 kevalimaraNaM 12 'vehANasaM'ti tata eva vaihAyasamaraNaM dIpa anukrama [128] KAMAKA // 23 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 459~
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-] / gAthA ||13...|| niyukti: [214] (43) prata sUtrAMka ||13|| 13 gRdhrapRSThamaraNaM 14 'maraNaM bhattapariNa'tti bhaktaparijJAmaraNam 15 iGginImaraNaM 16 pAdapopagamanamaraNaM 17 ceti gAthAdvayArthaH // 212-213 // sampratyatibahubhedadarzanAnmA bhUt kasyacidazraddhAnamiti sampradAyagarbha nigamanamAhasattarasavihANAI maraNe guruNo bhaNaMti gunnkliaa| tesiM nAmavibhattiM vucchAmi ahANupuvIe // 21 // | vyAkhyA-sasadaza-saptadazasaGkhyAni vidhIyante-vizeSAbhivyaktaye kriyanta iti vidhAnAni-bhedAH 'maraNe' maraNaviSayANi 'guravaH' pUjyAstIrthakRgaNabhRdAdayo 'bhaNanti' pratipAdayanti, guNaiH-samyagdarzanajJAnAdibhiH kalitAyuktA guNakalitAH, na tu vayameva ityAkUtaM, vakSyamANagranthasambandhanArthamAha-'teSAM' maraNAnAM nAnAm-abhidhAnAnAmanantaramupadarzitAnAM vibhaktiH-arthato vibhAgo nAmavibhaktistAM 'vakSye' abhidhAsse, 'artha'sanantarameva AnupUA-krameNeti gAthArthaH // 214 // yathApratijJAtamAhaaNusamayaniraMtaramavIisanniyaM taM bhaNaMti paMcavihaM / dave khitte kAle bhave ya bhAve ya saMsAre // 215 // vyAkhyA-'aNusamaya' samayamAzritya, idaM ca vyavahitasamayAzrayaNato'pIti mA bhUddhAntirata Aha-nirantaraM, na sAntaram , antarAlAsambhavAt , kiM tadevaMvidham ?-'avIisaMniyaMti prAkRtatvAdA-samantAdvIcaya iva vIcayaH pratisamayamanubhUyamAnAyuSo'parAyurdalikodayAt pUrvapUrvAyurdalikavicyutilakSaNA'vasthA yasmiMstadA''vIci, tatazcA dIpa anukrama [128] JintainstmNOT muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 460~
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-] / gAthA ||13...|| niyukti: [215] (43) maraNAdhya. // 23 // prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhyAcIcIti saMjJA saMjAtA asmiMstArakAditvAt 'tadasya sAtaM tArakAdibhya itaji' (pA05-2-46) tyanenetyAvIbRhadbhuttiH cisaMjJitam , athavA vIdhi-vicchedastadabhAvAdabIci tatsaMjJitam , ubhayatra prakramAnmaraNaM, yadvA saMjJitazabdaH pratyeka-2 mabhisambadhyate, tatazca anusamayasaMjJita-nirantarasaMjJitam avIcisaMjJitamiti ekAdhikAnyetAni, 'tadi' tyAvIcimaraNaM 'bhaNanti' pratipAdayanti paJcavidhaM' paJcaprakAraM, gaNadharAdaya iti gamyate, anena ca pAratavyaM dyotayati, tadevAha-'davetti dravyAvIcimaraNaM 'khettetti kSetrAvIcimaraNaM 'kAle'tti kAlAvIcimaraNaM bhave yatti bhavAbIcimaraNaM ca 'bhAve ya'tti bhAvAvIcimaraNaM ca, saMsAra ityAdhAranirdezaH, tatraiva maraNasya sambhavAt , tatra dravyAvIcimaraNaM nAma yannArakatiryagnarAmarANAmutpattisamayAt prabhRti nijanijAyuHkarmadalikAnAmanusamayamanubhavanAdvicaTanaM, tacca nArakAdibhedAcaturvidham , evaM narakAdigaticAturvidhyApekSayA tadvipayaM kSetramapi caturdaiva, tatastatvAdhAnyApekSayA kSetrAvIcimaraNamapi caturddhava, 'kAla'iti yathA''yuSkakAlo gRhyate, na tvaddhAkAlaH, tasya devAdiSvasambhavAt , sa ca devAyuSkakAlAdibhedAcaturvidhaH, tatastatprAdhAnyApekSayA kAlAvIcimaraNamapi caturvidham , evaM narakAdicaturvidhabhavA pekSayA bhayAvIcimaraNamapi caturdheva, teSAmeva ca nArakAdInAM caturvidhamAyuHkSayalakSaNaM bhAvaM prAdhAnyenApekSya bhaavaa-IMIR3|| dAvIcimaraNamapi caturthaiva vAcyamiti gAthArthaH // 215 // adhunA'vadhimaraNamAha-. emeva ohimaraNaM jANi mao tANi ceva marai punno| dIpa anukrama [128] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 461~
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13...|| niyukti: [216] (43) prata sUtrAMka ||13|| vyAkhyA-'evameva' yathA''vIcimaraNaM dravyakSetrakAlabhavabhAvabhedataH paJcavidhaM, tathA'vadhimaraNamapItyarthaH / tatvarUpamAha-yAni mRtaH, sampratIti zeSaH, tAni caiva 'marai puNo'tti ArSatvAttivyatyayena mariSyati punaH, kimuktaM / bhavati ?-avadhiH-maryAdA, tatazca yAni nArakAdibhavanivandhanatayA''yuHkarmadalikAnyanubhUya mriyate, yadi punastAnyevAnubhUya mariSyati tadA tad dravyAvadhimaraNaM, sambhavati hi gRhItojjhitAnAmapi karmadalikAnAM punargrahaNam , pariNAmavaicitryAd, evaM kSetrAdiSvapi bhAvanIyaM / pazcAddhenA''tyantikamaraNamAha emeva AiyaMtiyamaraNaM navi marai tAi puNo // 216 // vyAkhyA-'evameva' avadhimaraNavadAtyantikamaraNamapi dravyAdibhedataH paJcavidhaM, vizeSastvayam-'gAvi marai tAi 4 ta puNoti apizabdasdaivakArArthatvAnnaiva tAni dravyAdIni punarmiyate, idamuktaM bhavati-yAni narakAdyAyuSkatayA karma dalikAnyanubhUya mriyate mRto vA na punastAnyanubhUya mariSyati, evaM kSetrAdiSvapi vAcyaM, trINyapi cAmUnyavIcyavidhyAtyantikamaraNAni pratyekaM paJcAnAM dravyAdInAM nArakAdigatibhedena caturvidhatvAviMzatibhedAnIti gAthArthaH // 216 sAmprataM balanmaraNamAhasaMjamajogavisannA maraMti je taM valAyamaraNaM tu / iMdiyavisayavasagayA marati je taM vasa tu // 217 // dIpa anukrama [128] -- Next muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 462~
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13...|| niyukti: [217] (43) 09k maraNAdhya. prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhyA vyAkhyA-saMyamayogAH-saMyamavyApArAstaisteSu yA viSaNNAH saMyamayogaviSaNNA atiduzcaraM tapazcaraNamAcaritumabRhadvRttiH kSamAH vrataM ca moktumazaknuvantaH kathaJcidasmAkamito muktirastviti vicintayanto mriyante yattadvalatAM-saMyamAnivasamAnAnAM maraNaM valanmaraNaM, turvizeSaNe, bhagnavratapariNatInAM tinAmevaitaditi vizeSayati, anyeSAM hi sNymyogaanaa||232|| mevAsambhavAt kathaM tadvipAdaH ? tadabhAve ca taditi / pazcArddhana yazArtamAha-indriyANAM-cakSurAdInAM viSayAH manojJarUpAdaya indriyaviSayAstadvazaM gatAH-prAptA indriyaviSayavazagatAH snigdhadIpakalikA'valokanAkulitapataGgavat niyante yattadvazArtamaraNaM, kathaJcidravyaparyAyayorabhedAdevamucyate, evaM pUrvatrApi bhAvanIyaM, tuzabda eSAmapyadhyavasAnabhedato vaicitryakhyApanArtha iti gAthArthaH // 217 // antaHzalyamaraNamAha lajjAi gAraveNa ya bahussuyamaeNa vA'vi ducariaMIje na kahaMti gurUNaM na hu te ArAhagA hu~ti // 21 // da gAravapaMkanibuDDA aiyAraM je parassa na kahati / dasaNanANacarite sasallamaraNaM havai tesiM // 219 // vyAkhyA-tatra 'lajayA' anucitAnuSThAnasaMvaraNA''tmikayA 'gauraveNa ca' sAtarddhirasagauravAtmakena, mA bhUnmamA- locanAImAcAryamupasarpatastadvandanAdinA taduktatapo'nuSThAnAseyanena ca RddhirasasAtAbhAvasambhavaH iti, 'bahuzrutama-13 dena vA' bahuzruto'haM tatkathamalpazruto'yaM mama zalyamuddhariSyati ? kathaM cAhamasmai bandanAdikaM dAsyAmi ? apanA dIpa anukrama [128] rImA muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 463~
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13...|| niyukti: [218-219] (43) prata sUtrAMka ||13|| janA hi iyaM mama ityabhimAnena, apiH pUraNe, ye gurukarmANo 'na kathayanti' nAlocayanti, keSAm ?-'gurUNAm' AlocanArhANAmAcAryAdInAM, kiM tad ?-'duzcarita' duranuSThitam iti sambandhaH, 'na hu' naiva 'te' anantaramuktarUpA ArAdhayanti-avikalatayA niSpAdayanti samyagdarzanAdIni ityArAdhakA bhavanti, tataH kimityAha-gauravaM paGka iva | kAlupyahetutayA tasmin nibuDA-iti prAkRtatvAnimamA iva nimamAH takroDIkRtatayA, lajjAmadayorapi prAgupAdAne yadiha gauravasyopAdAnaM tadasyaivAtiduSTatAkhyApanArtham , 'aticAram' aparAdhaM ye 'parasya' AcAryAdeH na kathayanti, kiMviSayam ? ityAha-darzanajJAnacAritre' darzanajJAnacAritraviSayaM, tatra darzanaviSayaM zaGkAdi jJAnaviSayaM kAlAti kramAdi cAritraviSaya samityananupAlanAdi, zalyamiva zalyaM kAlAntare'pyaniSTaphala vidhAnaM pratvavandhyatayA, saha tena hasazalyaM taba tammaraNaM ca sazalyamaraNam-antaHzalyamaraNaM bhavati, 'tepA' gauravapakamanAnAmiti gAthAdvayArthaH / // 218-219 // asyaivAtyantaparihAryatAM khyApayan phalamAha eyaM sasallamaraNaM mariUNa mahabbhae duraMtaMmi / suiraM bhamaMti jIvA dIhe saMsArakaMtAre // 220 // ___ vyAkhyA-'etad' uktakharUpaM sazalyamaraNaM yathA bhavati tathetyupaskAraH, suvyatyayAdvA etena-sazalyamaraNena 'mRtvA' svaktvA prANAn, ke ?-jIvA iti sambandhaH, kim ?-'suciraM bhramanti' bahukAlaM paryaTanti, ka-saMsAraH kAntAramivAtigahanatayA saMsArakAntAraH tasminniti saNTakaH, kIzi 1-mahadbhayaM yasmin tanmahAbhayaM tasmin , tathA dIpa anukrama [128] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~464~
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [--1/ gAthA ||13...|| niyukti: [221] (43) akAma uttarAdhya bRhaddhRttiH // 23 // * maraNAdhya. prata sUtrAMka ||13|| * duHkhenAnta:-paryanto yasya tahurantaM tasmin , tathA 'dIrgha anAdau keSAJcidaparyavasite ceti tat sarvathA parihartavyame-IN beti bhAva iti gAthArthaH // 220 // tadbhayamaraNamAhamottuM akammabhUmaganaratirie suragaNe a neraie / sesANaM jIvANaM tabbhavamaraNaM tu kesiMci // 221 // | vyAkhyA-'muktyA' apahAya, kAn ?-'akammabhUmaganaratirie ci sUtratvAt akarmabhUmijAca te devakurUttaraku dipUtpannatayA naratiyazcazca akarmabhUmijanaratiyaJcastAn , teSAM hi tadbhavAnantaraM deveSvevotpAdaH, tathA 'suragaNAMzca suranikAyAn , kimuktaM bhavati ?-caturnikAyavartino'pi devAn , nirayo-narakaH tasmin bhavA nairayikAH, ihApi, cazabdAnuvRttestAMzca muktveti sambandhaH, teSAM devAnAM ca tadbhavAnantaraM tiryagmanuSyeSvevotpatteH, 'zeSANAm ' etaduddharitAnAM karmabhUmijanaratirazthA 'jIvAnAM' prANinAM tadbhavamaraNaM, teSAmeva punastatrotpatteH, taddhi yasmin bhave vartate / jantustadbhavayogyameyAyurvaTvA punastatkSayeNa priyamANasya bhavati, tuzabdasteSAmapi samayeyavarSAyuSAmeveti vizeSakhyA-11 pakaH, asaJjayeyavarSAyuSAM hi yugaladhArmikatvAdakarmabhUmijAnAmiva deveSyevotpAdaH, teSAmapi na sarveSAM, kintu 'ke-12 pAzcit ' tadbhavotpAdAnurUpamevAyuHkarmopacinvatAmiti gAthArthaH // 221 // atrAntare pratyantareSu 'motUNa ohi-|| maraNaM' ityAdigAthA dRzyate, na cAsyA bhAvArthaH samyagavabudhyate, nApi cUrNikRtA'sau vyAkhyAteti upekSyate // samprati bAlapaNDitamizramaraNakharUpamAha dIpa anukrama [128] // 233 // * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~465~
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||13|| dIpa anukrama [128] Jan Extrator OMSaOM "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [5], mUlaM [ - ] / gAthA || 13... || niryukti: [222] avizyamaraNaM bAlaM maraNaM virayANa paMDiyaM biMti / jANAhi bAlapaMDiyamaraNaM puNa desavirayANaM // 222 // vyAkhyA - viramaNaM virataM - hiMsA'nRtAderuparamaNaM na vidyate tad yeSAM te'mI aviratAH teSAM mRtisamaye'pi dezaviratimapratipadyamAnAnAM mithyAdRzAM samyagdRzAM vA maraNamaciratamaraNaM - bAlamaraNamiti bruvata iti sambandhaH, tathA 'viratAnAM' sarva sAvadyanivRttimabhyupagatAnAM maraNaM 'paNDita' miti prakramAtpaNDitamaraNam, 'viti'tti bruvate tIrthakaragaNadharAdayaH, jAnIhi 'bAlapaNDitamaraNa' miti mizramaraNaM, punaHzabdaH pUrvApekSayA vizeSaM dyotayati, dezAt sarvaviSayApekSayA sthUlaprANivyaparopaNAderviratA dezaviratAsteSAmiti gAthArthaH // 222 // evaM caraNadvAreNa bAlAdi| maraNatrayamabhidhAya jJAnadvAreNa chadmasthamaraNakevalimaraNe pratipAdayitumAha |maNapajjavohinANI suamainANI maraMti je samaNA / chaumatthamaraNameyaM kevalimaraNaM tu kevaliNo // 223 // vyAkhyA--manaH paryavajJAnino'vadhijJAninazca jJAnizabdasya pratyekamabhisambandhAt zrutajJAnino matijJAninazca 'mriyante' prANAMstyajanti ye 'zramaNAH' tapakhinaH chAdayanti chadmAni - jJAnAvaraNAdIni teSu tiSThantIti chadmasthAH teSAM maraNaM chadmasthamaraNametat, iha ca prathamato manaHparyAyanirdezo vizuddhikRtaprAdhAnyamaGgIkRtya cAritriNa evaM tadupajAyata iti svAmikRtaprAdhAnyApekSo vA, evamavadhyAdiSvapi yathAyogaM khadhiyaiva heturabhidheyaH, kevalimaraNaM tu ye keva For Parson Free Only www.noltrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~466~
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [--1/ gAthA ||13...|| niyukti: [224] (43) akAma maraNAdhya. prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. linaH-utpannakevalAH sakalakarmapudgalaparizATato mriyante tajjJeyamiti zeSaH, ubhayatrAbhedanirdezaH prAgvaditi gAthArthaH // 223 // sAmprataM vaihAyasagRdhrapRSThamaraNe abhidhAtumAhabRhadvRttiH giddhAibhakkhaNaM giddhapiTa ubbaMdhaNAi vehAsaM / ee dunnivi maraNA kAraNajAe aNuNNAyA // 224 // // 23 // | vyAkhyA-'gRddhAH' pratItAste AdiyeSAM zakunikAzivAdInAM tairbhakSaNaM gamyamAnatvAdAtmanaH tadanivAraNAdinA tadbhakSyakarikaramAdizarIrAnupravezena ca gRdhAdibhakSaNaM, tat kimucyata ityAha-'giddhapiTTatti gRpraiH spRSTa-sparzanaM yasmistaddhaspRSTam , yadivA gRdhrANAM bhakSyaM pRSThamupalakSaNasyAdudarAdi ca martusmiMstaddhrapRSTham , sa khalaktakapUNikApuTapradAnenApyAtmAnaM gRdhrAdibhiH pRSThAdI bhakSayatIti, pazcAnnirdiSTasyApi cAsya prathamataH pratipAdanamatyantamahAsattvaviSayatayA karmanirjarAM prati prAdhAnyakhyApanArtham , 'ubaMdhaNAi vehAsaMti' ut-UvaM vRkSazAkhAdau vandhanamundhanaM tadAdiryasya tarugiribhRguprapAtAderAtmajanitasya maraNasya tadudvandhanAdi 'vehAsa'nti prAkRtattvAdyalope bahAyasam ,uddhasya hi vihA yaskheva bhavanamiti tatprAdhAnyavivakSayetthamuktam / Aha-evaM gRprapRSThasyApyAtmaghAtarUpatvAdvaihAyasike'ntarbhAvaH, satya- hametat , kevalamalpasattvaradhyavasAtumazakyatAkhyApanArthamasya bhedenopanyAsaH, nanu-"bhAviyajiNavayaNANaM mamattarahiyANa patthi hu biseso / attANami parami ya to baje pIDamubhaevi // 1 // " ityAgamaH, ete cAnantarokta maraNe 1 bhAvitajinavacanAnAM mamatvarahitAnAM nAstyeva vizeSaH / Atmani parasmiMzca tato varjayet pIDAmubhayorapi // 1 // dIpa anukrama [128] 234 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 467~
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/gAthA ||13...|| niyukti: [224] (43) prata sUtrAMka ||13|| AtmavighAtakAriNI, tathA cAtmapIDAheturiti kathaM nAgamavirodhaH ?, ata eva ca bhaktaparijJAnAdiSu pIDAparihArAya 'cattAri vicittAI vigaINijahiyAI'ityAdisaMlekhanAvidhiH pAnakAdividhizca tatra tatrAbhihitaH, darzanamAlinyaM cobhayatretyAzaGkayAha-ete' anantarokte 've api' gRdhrapRSThavahAyasAkhye maraNe 'kAraNajAte' kAraNaprakAre darzanamAlinyaparihArAdike udAyinUpAnumRtatathAvidhAcAryavat anujJAte, tIrthakRdgaNadharAdibhiriti, anena |ca sampradAyAnusAritAM darzayannanyathAkathane zrutAzAtanAyA atidurantatvamAha iti gAthArthaH // 224 // sAmpratamatyamaraNatrayamAhabhattaparipaNA iMgiNI pAovagamaMca tiNi maraNAI / kannasamajjhimajeTTA dhiisaMghayaNeNa u visiTTA 225/ vyAkhyA-bhaktaM-bhojanaM tasya parijJA-jJaparijJayAunekadhedamasmAbhirbhuktapUrvametaddhetukaM cAyadyamiti parijJAna, pratyAkhyAnaparijayA ca "saddhaM ca asaNapANaM cauvihaM jA ya bAhirA uvahI / abhitaraM ca ubahiM jAyajIvaM ca vosire // 1 // " ityAgamavacanAcaturvidhAhArasya vA yAvajjIvamapi parityAgAtmakaM pratyAkhyAnaM bhaktaparijJocyate, iyate-pratiniyatapradeza eva ceSTyate asyAmanazanakriyAyAmitIginI, pAdai:-adhaHprasarpimUlAtmakaH pibati pAdapo-vRkSaH, upa 1 catvAri vicitrANi niDhavikRtIni / 2 sarva cAzanapAnaM caturvidhaM yazca bAhya upadhiH / abhyantaraM copadhi yAvajjIvaM ca vyutsRjati / |3 vAzabdaH pUrvagAthoktasopadhyAhAratyAgasUcArthaH / dIpa anukrama [128] - thak Jimtashmah muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 468~
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||23|| dIpa anukrama [128] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 235 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [5], mUlaM [ - ] / gAthA || 13... || niryukti: [ 225] zabdavopametivatsAraye'pi dRzyate, tatazca pAdapamupagacchati sAdRzyena prApnotIti pAdapopagamaM, kimuktaM bhavati ? - yathaiva pAdapaH kvacit kathaJcinnipatitaH samamasamamiti cAvibhAvayannizvalamevAste, tathA'yamapi bhagavAn yad yathA samaviSamadezeSvaGgamupAGga vA prathamataH patitaM na tattatazcalayati, tathA ca prakIrNakRt Nicala NippaDikammo Nikkhivae jaM jahiM jahA aMgaM / eyaM pAdotragamaM NIhAriM vA aNIhAriM // 1 // pAtovagamaM bhaNiyaM sama visamo pAyavoca jaha pddito| NavaraM parappatogA kaMpeja jahA phalatarUca // 2 // caH samuccaye, iha caivaMvidhAnazanopalakSitAni maraNAnyapyevamuktAni, ata evAha- trINi maraNAni, etatsvarUpaM ca yathedaM vidheyaM yaccAtra saparikarmma aparikarmma ca ityAdikaM sUtrakAra evottaratra tapomArganAmni triMzattamAdhyayane'bhidhAsyata iti niyuktikRtA noktam / dvAranirdezA- cAvazyaM kiJcidvAcyamiti matvedamAha-'kaNNasa' tti sUtrattvAt kaniSThaM- laghu jaghanyamitiyAvat, madhyamaM - laghujyeSThayodharmadhye bhAvi, jyeSTham - atizaya vRddhamutkRSTamityarthaH, eSAM dvandvaH tata etAni, dhRtiH-saMyamaM prati cittakhAsthyaM saMhananaMzarIrasAmarthyahetuH vajraRSabhanArAcAdi tAbhyAM prAkRtattvAccaikavacananirdezaH, samAhArAzrayaNAdvA, tuzabdAtsaparikarmmA 1 nizcalo niSpratikarmA nikSipati yadyatra yathA'Ggam / etatpAdapopagamanaM nirdAraM vA'nirdAram // 1 // pAdapopagamanaM bhaNitaM samo viSamo vA pAdapa iva yathA patitaH / navaraM paraprayogAt kampeta yathA phalataruvat // 2 // mundemational For Panther akAma maraNAdhya. ~469~ 5 // 235 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-] / gAthA ||13...|| niyukti: [225] (43) prata sUtrAMka ||13|| parikarmatAdibhizca vizeSeviziSTAni-vizeSavanti, idamuktaM bhavati-yadyapi tritayamapyetat "dhIreNa'vi mariyacaM kApuriseNavi avassa mariyo / tamhA avassamaraNe baraM khudhIrattaNe mariuM // 1 // saMsAraraMgamajjhe dhiivlsNnddhvddhkcchaato| vAhatUNa mohamalaM harAmi ArAhaNapaDAgaM ||2||jh pacchimammi kAle pacchimatitthayaradesiyamuyAraM / pacchA nicchayapatthaM | umi adhbhujayaM maraNaM // 3 // " iti zubhAzayavAneva pratipadyate, phalamapi ca vimAnikatAmuktilakSaNaM trayasyApi samAnaM, tathA coktam-"aiyaM paJcakkhANaM aNupAleUNa suvihio sammaM / bemANito va devo haveja ahavA'vi sijjhijjA // 1 // " tathApi viziSTaviziSTataraviziSTatamadhRtimatAmeva tatprAptiriti kaniSThattyA distadvizeSa ucyate, tathAhi-bhaktaparijJAmaraNamAryikAdInAmapyasti, yata uktam-"sevAvi ya ajAo satve'vi ya paDhamasaMghayaNavajA / 4 save'vi desavirayA paJcakkhANeNa u maraMti // 1 // " atra hi pratyAkhyAnazabdena bhaktaparivoktA, tatra prAk pAdapo-| pagamanAderanyathA'bhidhAnAt, iGginImaraNaM tu viziSTataradhRtisaMhananavatAmeva sambhavatItyAryikAdiniSedhata evAyasI 1dhIreNApi martavyaM kApuruSeNApyavazyaM martavyam / tasmAdavazyamaraNe varameva dhIratvena martuma / / 1 // saMsAraraGgamadhye dhRtighalasannaddhava-18 kakSAkaH / hatvA mohamalaM harAmyArAdhanApatAkAm // 2 // yathA pazcime kAle pazcimatIrthakaradezitamudAram / pazcAnnizcayapathyamupaimi abhyudyataM maraNam // 3 // 2 etatpratyAkhyAnamanupAlya suvihitaH samyak / vaimAniko vA devo bhavedhavA'pi sidhyet // 4 // 3 sarvA api cAyAH | sarve'pi ca prathamasaMhananavarjAH / sarve'pi dezaviratAH pratyAkhyAnenaiva priyante // 1 // SC AC dIpa anukrama [128] Jimtaurahman C muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 470~
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-] / gAthA ||13...|| niyukti: [225] (43) akAma bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. kAyate, pAdapopagamanaM tu nAmnaiva viziSTatamadhRtimatAmevetyuktaprAyaM, tatazca vajraRSabhanArAcasaMhananinAmevaitat , uktaM hi "paDhamaMmi ya saMghayaNe vaTTate selakuDasAmANe / tesipi ya voccheo codasapuvINa vocchee // 1 // " kathaM cAnyathaivaM vidhaviziSTadhRtisaMhananAbhAve-'pukhabhaviyavareNaM devo sAharai ko'pi pAyAle / mA so carimasarIro na veyaNaM kiMpi // 23 // pAvejA ||1||'tthaa 'devo neheNa nayai devAraNNaM va iMdabhavaNaM vA / jahiyaM iTA kaMtA sabasuhA iMti suhabhAyA // 2 // uppaNNe upasagge dive mANussae tirikkhe ya / sadhe parAjiNittA pAovagayA pariharaMti // 3 // puvAvarauttarehiM / dAhiNayAehiM AvaDatehiM / jaha navi kaMpai merU taha jhANAto navi calaMti // 4 // " iti maraNavibhaktikRduktaM mahAsAmarthaM sambhavi, kiJca-tIrthakarasevitatvAca pAdapopagamanasya jyeSThatvaM, itarayozcAviziSTasAdhusevitatvAdanyathAtvaM, tathA cAvAdi-"sace sacaddhAe savaNNU savvakammabhUmIsu / sabagurU sabahiyA sacce merUsu ahisittA // 1 // 1 prathame ca saMhanane vartamAne zailakukhyasamAne / tasyApi ca vyucchedazcaturdazapUrviNAM jyucchede / // 1 // 2 pUrvabhavikavareNa devaH saMharati ko'pi paataale| mA sa caramazarIro na vedanA kAmapi prApnuyAt // 1 // 3 devaH snehena nayati devAraNyaM vendrabhavanaM vA / yatreSTAH kAntAH sarvasukhA bhavanti zubhabhAvAH // 2 // 4 utpannAnupasargAn divyAna mAnuSyakAn tairazvAMzca / sarvAn parAjitya pAdapopagatAH pariharanti // 3 // | // 23 // 5 puurvaaprottrairdkssinnvaataishvaaptdbhiH| yathA nApi kampate merustathA dhyAnAnApi calanti // 4 // 6 sarve sarvAddhAyAM sarvajJAH sarvakarmabhUmiSu / sarvaguravaH sarvahitAH sarve meruSu abhiSiktAH // 1 // - dIpa anukrama [128] - muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 471~
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||13|| dIpa anukrama [128] Jam Euston "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 13...|| niryukti: [226] adhyayanaM [ 5 ], | sarvAhiM laddhIhiM sadhe'yi parIsahe parAjittA / save'vi ya titthayarA pAtovagayA usiddhigayA // 2 // abasesA aNagArA tIyapaDuppaNNa'NAgayA sabe / ketI pAtovagayA pacavArNigiNiM ketI // 3 // " iti kRtaM prasaGgeneti gAthArthaH // 225 // itthaM pratidvAragAthAdvayavarNanAt mUladvAragAthAyAM maraNavibhaktiprarUpaNAdvAramanuvaNitam, adhunA'nubhAva pradezAgradvAradvayamAha sovakamoa niruvakkamo a duviho'NubhAvamaraNaMmi / AugakammapaesaggaNaMtaNaMtA parasehiM // 226 // - sahopakrameNa - apavartanAkaraNAkhyena vartata iti sopakramaca, nirgata upakramAnnirupakramazca dvividho, dvaividhyaM coktabhedenaiva, ko'sau ? - anubhAva - anubhAgaH, kva 1- 'maraNe' ityarthAt maraNaviSayAyuSi tatra hi saptabhiraSTabhi rvA''karmairgavAmiva maruSu jalagaNDUSagrahaNarUpairyatpudgalopAdAnaM tadanubhAgo'tidRDha ityapavartayitumazakyatayA nirupakramamucyate, yattu SadbhiH paJcabhizcaturbhirvA AgRhItaM dalikaM tadapavartanAkaraNenopakramyate iti sopakramaM na caitadubhayamapyAyuHkSayAtmani maraNe sambhavati, tathA eti yAti ca ityAyustannibandhanaM karmma AyuH karma tasya vibhaktumazakyatayA prakRSTA dezAH pradezAsteSAmatraM - parimANamAyuHkarmmapradezAgram, anantAnantAH - anantAnantasaGkhyA parimitA maraNaprakrame'pyarthAdAyuH pudgalAstadviSayatvAca maraNasyaivamupanyAsaH, kimetAvantaH kRtkhe'pyAtmani ?, ata Aha-- 'paesehiM' ti 1 sarvAbhiH labdhibhiH (yutAH) sarvAnapi parISadAn parAjitya / sarve'pi ca tIrthakarAH pAdapopagatAstu siddhiM gatAH ||2||| avazeSA anagArA atItapratyutpannAgatAH sarve / kecitpAdapopagatAH pratyAkhyAneGginyau kecit // 3 // For Par Tarettery.or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 472~
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||13|| dIpa anukrama [128] uttarAdhya. bRhadutiH // 237 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 13...|| adhyayanaM [ 5 ], prakramAt subvyatyayAcAtmapradezeSu, Atmapradezo kaikastatpradezairanantAnantairAveSTitaH saMveSTitaH, tathA ca vRddhavyAkhyA ---- idANiM padesaggaM- anaMtANaMtA AugakammapoggalA jehiM egamego jIvapaeso AveDhiya pariveDhito, iti gAthArthaH // 226 // samprati kati mriyante ekasamayenetidvAramAha dunniva tinni va cattAri paMca maraNAi avIimaraNaMmi / kai marai egasamayaMsi vibhAsAvittharaM jANe // 227 // save bhavatthajIvA maraMti AvIiaM sayA maraNaM / ohiM ca AiaMtiya dunnivi eyAi bhayaNAe // 228 // ohiM ca AiaMtia vAlaM taha paMDiaM ca mIsaM ca / chaumaM kevalimaraNaM anunneNaM virujjhati // 229 // Euston Inimation niryukti: [227-229] vyAkhyA - dve vA trINi vA, vAzabdasyottaratrAnuvRtteH catvAri vA paJca vA maraNAni vakSyamANavivakSAtaH prakramAdekasmin samaye sambhavanti, AvIcimaraNe satIti zaSaH, anena cAsya satatAvasthitatvametadavivakSayA ca tadvayAdibhedaparikalpanesAha, kati mriyanta eka samaye ? iti caturthadvArasya vizeSeNa bhASaNaM vibhASaNaM vibhASAvyAkhyA vividhairyA prakArarbhASaNaM vibhASA-bhedAbhidhAnaM tathA vistaraH- prapaJcastaM vistaraM jAnIhi jAnIyAdvA, nigamanametat, prastutamevArtha prakaTayitumAha - 'sarva' niravazeSAH, tat kiM muktibhAjo'pItyAha - 'bhavasthajIvAH ' bhavantyasmin karmma1 idAnIM pradezApram - anantAnantA AyuH karmapuralA cairekaiko jIvapradeza AveSTitaH pariveSTitaH For Part ~473~ akAma maraNAdhya. 5 // 237 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||23|| dIpa anukrama [128] Jam Euston "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 13... || adhyayanaM [5], vazavartino jantaya iti bhavaH tatra tiSThanti bhavasthAH te ca te jIvAzceti vizeSaNasamAsaH, mriyante, AvIcikamavIcikaM vA maraNamAzrityeti zeSaH, yadvA vibhaktivyatyayAdAvIcikena maraNena mriyante 'sadA' sarvakAlaM, 'ohiM ca'tti avadhimaraNaM, cazabdo bhinnakramaH, tatazca 'AzyaMtiya' nti AtyantikamaraNaM ca dve apyete 'bhajanayA' vikalpanayA, kimuktaM bhavati ? - yadyapyAvIcimaraNavat avadhyAtyantikamaraNe api catasRSvapi gatiSu sambhavataH tathA'pyAyuHkSayasamaya eva tayoH sambhavAnna sadAbhAvaH, ata AvIcikamaraNameva sadetyuktam, anenAvIcimaraNasya sadAbhAvena loke maraNatvenAprasiddhiH avivakSAyAM heturukta iti bhAvanIyaM / samprati 'donnivi' ityAdi vyaktIkaroti- 'ohiM ca AiyaMtiya'ti, cazabdo bhinnakramaH, tato'vadhimaraNamAtyantikamaraNaM ca, 'vAla' bAlamaraNaM ca tathetyuttarabhedApekSayA samucaye, 'paNDitaM ca' paNDitamaraNaM, 'mizraM ca' bAlapaNDitamaraNaM ca cazabdAdvaihAyasagRpRSThamaraNe, bhaktaparijJejJinIpAdapopagamanAni ca, 'anyo'nyena' paraspareNa virudhyante, yugapadasambhayAt, tatra cAviratasyAvadhyAtyantikamaraNayoH anyataradvAlamaraNaM ceti dve, tadbhayamaraNena saha trINi, bazArtena catvAri, kathaJcidAtmaghAte ca vaihAyasagRdhrapRSThayoranyatareNa paJca, AhavalanmaraNAntaH zalyamaraNe api bAlamaraNabhedAveva, yata AgamaH - "bAlamaraNe duvAlasavihe pannace, taMjahA - balAvamaraNe 1 bAlamaraNaM dvAdazavidhaM prajJamaM, tadyathA-valanmaraNaM for Py Parro niryukti: [227-229] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~474~
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13...|| niyukti: [227-229] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. saTTamaraNe aMtosalamaraNe tambhavamaraNe giripaDaNe tarupaDaNe jalappavese jalaNappavese visabhakkhaNe satthovahaNaNe hANase akAmagiddhapaDhe"tti, eteSu ca yadyapi giripatanAdiSaTkasya vaihAyasa evAntarbhAvaH tathApi balanmaraNAntaHzalyamaraNayoH prakSepe maraNAcyA kathaM noktasaGkhyAvirodhaH?, ucyate, ihAviratasyaiva bAlamaraNaM vivakSitam , uktaM hi-'avirayamaraNaM vAlamaraNa anyo||238|| istvekatra saMyamasthAnebhyo nivartanam , anyatra mAlinyamAnaM vivakSitaM, na tu sarvathA viraterabhAva eveti kathaM bAlamaraNe sambhavaH?, tathA chadmasthamaraNamapi viratAnAmeva rUDhamiti noktasaGkhyAvirodhaH, evaM dezaviratasyApi yAdibhaGgabhAvanA kAryA, navaraM vAlamaraNasthAne vAlapaNDitamaraNaM vAcyaM, viratasya tvavadhyAtyantikamaraNayoranyatarat paNDitamaraNaM ceti dve, chadmasthakevalimaraNayozcAnyataraditi trINi; bhaktaparijJaGginIpAdapopagamanAnAmanyatareNa saha catvAri, kAraNikasya tu hai| vahAyasagRdhrapRSThayoranyatareNa saha paJca, dRDhasaMyamaM pratyevamukta, zithilasaMyamasya tyayadhyAtyantikamaraNayoranyatarat , kuta- zcitkAraNAdvaihAyasagRdhrapRSThayozcAnyataraditi dve, kathaJcicchalyasambhave cAntaHzalyamaraNena saha zrINi, balanmaraNena / saha catvAri. chamasthamaraNena tu paJca, paNDitamaraNasya yathoktabhaktaparijJAnAdInAM vA vizuddhasaMyamatvAdasvAbhAva eveti // 23 // Aha-viratasyAvasthAdvaye'pi tadbhavamaraNaprakSepe kathaM na SaSThamaraNasambhavaH, ucyate, viratasya deveSyevotpAda iti tatra-13 10 vazArttamaraNamantaHzalyamaraNaM tadbhavamaraNaM giripatanaM tarupatanaM jalapravezo jvalanapravezo viSabhakSaNaM zastropahananaM vaihAyasaM gadhaSThamiti / dIpa anukrama [128] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 475~
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-] / gAthA ||13...|| niyukti: [230] (43) prata sUtrAMka ||13|| votpattyabhASAnna tadbhavamaraNasambhava iti gAthAtrayArthaH // 227-228-229 // gataM kati mriyanta ekasamaya iti dvAram , idAnI katikRtvo mriyate ekaikasmin ? iti dvAramAhasaMkhamasaMkhamaNaMtA kamo u ikkikagaMmi apasatthe / sattaTTaga aNubaMdho pasatthae kevaliMmi saI // 230 // vyAkhyA-'saMkhamasaMkhaMti ArSatvAt saGkhyAH-samayAtAH asaGkhyA-avidyamAnasaGkhyAH anantA-aparyavasitA, vArA iti prakramaH, 'kamo uti kramaH-paripATI, tuzabdazca kAyasthiteralpabahutvApekSayA'yaM jJeya iti vizeSadyo-18 takaH, 'ekekagamiti ekaikasmin 'aprazaste' bAlamaraNAdau nirUpyamANe, tatra sAmAnyena paJcendriyAviratadezaviratI ca saGkhyAtAH, zeSAH pRthivyudakAgnivAyudvIndriyatrIndriyacaturindriyAH asavayAtAH, vanaspatayo'nantA, ete hi kAyasthityapekSayA yathAkramaM bahubahutarabahutama sthitimAja itikRtvA / prazaste kati vArA niyata itsAha-'sattaTThagati sapta vA'STa vA saptASTAste parimANamasyeti saptASTakaH, ko'sau ?-'anubandhaH' sAtatyena bhavanaM tanmaraNAnAmiti, tato'yamartha:-sapta vA aSTa vA vArA mriyate, ka-prazastake' sarvaviratisambandhini paNDitamaraNe, iha ca cAritrasya nirantaramavAptyasambhavAt tadvata eva ca prazastamaraNabhAvAdAd vyavadhAnamapi devabhavairAzrIyate, 'kevalini' yathAkhyAtacAritravati samutpannaphevale 'saI ti sakRdekameva maraNamiti gAthArthaH // 230 // uktaM kati kRtvo niyata ekaikasminniti dvAraM, samprati katibhAga ekaikasminmaraNe niyata iti dvAramAha dIpa anukrama [128] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 476~
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-] / gAthA ||13...|| niyukti: [231] (43) prata sUtrAMka ||13|| 1 -0 uttarAdhya. maraNe aNaMtabhAgo ikike marai AimaM mottuM / aNusamayAI neyaM paDhamacarimaMtaraM natthi // 231 // | akAmabRhadvRttiH | vyAkhyA-'maraNe' prAguktarUpe anantabhAga ekaikasmin mriyate, kiM sarvasminnapi ? netyAha-'Adimam' AvIci maraNAdhya. maraNaM, tasyaivAdyatvAt , 'muktvA' apahAya, iyamatra bhAvanA-zeSamaraNakhAmino hi sarvajIvApekSayA anantabhAga eveti // 239 // tevananto bhAgo niyata ityucyate, AvIcimaraNakhAminastu siddhavirahitAH sarva eva jIvAH, te cAnantA itikRtvA'nantabhAgahInAH sarve jIvA niyante ityucyate / uktaM katibhAgo mriyate ekaikasminniti dvAram , adhunAunusa-II mayadvAramAha-'aNusamaya'tti samayaM samayamanu anusamayaM, vIpsAyAmavyayIbhAvaH, tatazcAnusamaya-satatam , 'Adi' prathamamAvIcimaraNaM 'jJeyam' avaboddhavyaM, yAvadAyustasya pratipAdanAt , zeSANAM tvAyupo'ntyasamaya evaikatra bhAvAdanusamayatAnabhidhAnaM, bahusamayaviSayatvAdanusamayatAyAH, tathA ca vRddhavyAkhyA-"paDhame jAya AuM dharai sesANaM egasamayaM jahi maraI" na ca 'mAsaM pAyovagayA' ityAgamena virodhaH, tatra pAdapopagamanazabdena nizceSTatAyA evAbhidhAnAt , maraNasya tu tatrApyAyukhuTisamaya eva sadbhAvAt , tuH pUraNe / gatamanusamayadvAram , idAnIM sAntaradvAramAha-tatra // 239 // prathamacaramayorantaraM-vyavadhAnaM 'nAsti' na vidyate, prathamasyAvIcimaraNasya sadA sambhavAt , caramasya bhavApekSayA keva limaraNasya punarbharaNAbhAvAditi bhAva iti gAthArthaH / / 231 // zeSANAmapi kimevamityAhaIS 1 prathamaM yAvadAyurdhArayati zeSANAmekasamayo yatra priyate 8 -2 dIpa anukrama [128] -2 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 477~
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13...|| niyukti: [232] (43) prata sUtrAMka ||13|| sesANaM maraNANaM neo saMtaraniraMtaro u gmo| sAI sapajavasiyA seMsA paDhamillugamaNAi // 232 // . vyAkhyA-zeSANAM maraNAnAm-avadhimaraNAdInAM paJcadazAnAM jJeyaH, sahAntareNa-vyavadhAnena vartata iti sAntaraH, niSkrAnto'ntarAnnirantarazca, tuHzabdasya samuccayArthatvAt , uktaM hi-"tuzabdo vizeSaNapAdapUraNAvadhAraNasamuccayeSu" ko'sau ?-gamyate anena vastukharUpamiti gamaH-prarUpaNA, idamuktaM bhavati-yadA'nyataradvAlamaraNAdikaM prApya mriyate mRtvA ca bhavAntare maraNAntaramanubhUya punastadevApnoti tadA sAntaramiti prarUpaNA, yadA tu bAlamara-11 NAdikamavApya punastadevAvyavahitamAgnoti tadA nirantaraM bhavati, tatprarUpakatvAceha gamo'pi sAntaro nirantarazcetyuktaH / samprati gAthApazcArdhana kAladvAramAha-sAdIni ca saparyavasitAni ca sAdisaparyavasitAni 'zepANi SoDaza vakSyamANApekSayA avadhimaraNAdIni, ekasAmayikatAyAsteSAmabhihitatvAt , pravAhApekSayA tu zeSabhaGgopalasAkSaNametat , pravAhato'pi bhaGgatrayapatitAni zeSamaraNAni sambhavanti, tathA ca vRddhAH-"bAlamaraNANi aNAiyANi VAvA apajayasiyANi yA, aNAdiyANi vA sapajavasiyANi. paMDiyamaraNANi puNa sAiyANi sapajavasiyANi" muktyavAptau taducchittisambhavAditi bhAvaH, 'paDhamillugaM'ti prathamakam-AvIcimaraNam 'anAdi' AdirahitaM prayA-11 1 bAlamaraNAni anAdikAni vA aparyavasitAni vA, anAdikAni vA saparyavasitAni, paNDitabharaNAni puna: sAdikAni saparyavasitAni hara dIpa anukrama [128] -98- FARPATISEMANDwony muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 478~
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13...|| niyukti: [23] (43) akAma maraNAdhya. prata sUtrAMka / 240 // SC ||13|| hApekSayetibhAvaH, pratiniyatAyuHpudgalApekSayA tu sAdyapi sambhavati, upalakSaNatyAcAsAparyavasitaMca abhavyAnAM, bhavyAnAM punaH saparyavasitamapIti gAthArthaH // 232 // sampratyatigambhIratAmAgamasya darzayannAtmauddhatyaparihArAyAha / bhagavAn niyuktikAraHsave ee dArA maraNavibhattIi vaNNiA kmso|sglnniunne payatthe jiNacaudasapuvi bhAsaMti // 233 // | vyAkhyA-'sarvANi' azeSANi 'etAni' anantaramupadarzitAni 'dvArANi' arthapratipAdanamukhAni 'maraNavibhakteH' maraNavibhaktyaparanAmo'smaivAdhyayanasya 'varNitAni' prarUpitAni, mayeti zeSaH, 'kamaso'tti prAgvat kramataH, AhaevaM sakalApi maraNavaktavyatoktA uta netyAha-sakalAzca-samastA nipuNAzca-azeSavizeSakalitAH sakalanipuNAH tAn padArthAn iha prazastamaraNAdIna jinAca-kevalinaH caturdazapUrviNazca-prabhavAdayo jinacaturdazapUrviNo 'bhASante' vyaktamabhidadhati, ahaM tu mandamatitvAnna tathA varNayituM kSama ityabhiprAyaH, khayaM caturdazapUrvitve'pi yacaturdazapUyu- 4 // 240 // pAdAnaM, tatteSAmapi SaTsthAnapatitatvena zeSamAhAtmyakhyApanaparamaduSTameva, bhASyagAthA vA dvAragAthAdvayAdArabhya lakSyanta | iti preryAnavakAza eveti gAdhArthaH // 233 // ihaiva prazastAprazastamaraNavibhAgamAhaegaMtapasatthA tipiNa ittha maraNA jiNehi pnnnnttaa| bhattaparipaNA iMgiNI pAuvagamaNaM ca kmjittuN||234|| -% dIpa anukrama [128] % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~479~
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [234] (43) prata sUtrAMka ||1|| vyAkhyA-ekAntena-niyamena prazastAni-lApyAni 'zrINi trisaGkhayAni 'a' eteSvanantarAbhihiteSu maraNeSu maraNAni 'jina' kevalibhiH 'prajJaptAni' prarUpitAni, tAnyevAha-bhaktaparijJA iGginI 'pAyavagamaNaM' ceti pAdapopagamanaM ca, idamapi trayaM kimekarUpamityAha-krameNa-paripATyA jyeSTham-atizayaprazasya kramajyeSThaM yathottaraM pradhAnamitibhAvaH / zeSamaraNAnyapi yAni prazastAni teSAmatraivAntarbhAvaH, itarANi kAnicit kathaJcit prazastAni, aparANi | tu sarvathaivAprazastAnIti gAthArthaH // 234 // iha ca yenAdhikArastadAhaitthaM puNa ahigAroNAyabo hoi maNuamaraNeNaM / muttuM akAmamaraNaM sakAmamaraNeNa mariyatvaM // 235 // vyAkhyA-'atra' eteSu maraNeSu, puna zabdo vAkyopanyAsArthaH, adhikAro jJAtavyo bhavati manujamaraNena, kimuktaM bhavati ?-manuSyabhavasambhavinA paNDitamaraNAdinA, tAnyeva pratyupadezapravRtteH / sampratyuktArthasaMkSepadvAreNopadezasarva khamAha-muktvA'kAmamaraNaM-bAlamaraNAdyamaprazastaM 'sakAmamaraNena' bhaktaparijJAdinA prazastena martavyamiti gaathaarthH| F // 235 // gato nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tavedam aNNavaMsi mahohaMsi, ege tarai duruttaraM / tattha ege mahApaNe, imaM pnnhmudaahre||1|| vyAkhyA-ao-jalaM vidyate yatrAsAvarNavaH, arNaso lopazceti (pA05-2-109 vArtikaM ) vapratyayaH sakAralopazca, sa ca dravyato jaladhirbhAvatazca saMsAraH tasmin , kIzi ?-'mahoghaMsi'tti mahAnodhaH-pravAho dravyato jala dIpa anukrama [129] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 480~
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [129] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 242 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 1 || adhyayanaM [ 5 ], niryuktiH [235...] sambandhI bhAvatastu bhavaparamparAtmakaH prANinAmatyantamAkulIkaraNahetuH carakAdimatasamUho vA yasmin sa mahaughaH tasmin mahattvaM cobhayatrAgAdhatayA'dRSTaparapAratayA ca mantavyaM, tatra kimityAha - 'eka' ityasahAyo rAgadveSAdisa|habhAvavirahito gautamAdirityarthaH, 'tarati' paraM pAramApnoti, tatkAlApekSayA varttamAna nirdezaH, 'duruttaraM 'ti vibhaktivyatyayAdduruttare - duHkhenottarituM zakye, duruttaramiti kriyAvizeSaNaM vA na hi yathA'sau tarati tathA'parairgurukarmmabhiH sukhenaiva tIryate, ata eva eka iti, saGkhyAvacano vA, eka eva - jinamatapratipannAH, na tu carakAdimatAkulita cetaso'nye tathA taritumIzata iti, 'tatre'ti gautamAdau taraNapravRtte 'eka' iti tathAvidhatIrthakara nAmakarmodayAdanuttarAvAptavibhUtiradvitIyaH, kimuktaM bhavati ? - tIrthakaraH, sa hoka evaM bharate sambhavatIti, 'mahApaNe'ti mahatI - nirAvaraNatayA'parimANA prajJA- kevalajJAnAtmikA saMcit asyeti mahAprajJaH sa kiM ityAha- 'imam' anantaravakSyamANaM hRdi viparivartamAnatayA pratyakSaM prakramAttaraNopAyaM, 'pati spaSTam - asandigdhaM, paThyate ca 'pahaMti pRcchayata iti prazna- praSTavyArtharUpam 'udAhare'tti bhUte liT, tata udAharedra - udAhRtavAn, paThyate ca - 'aNNavaMsi mahoghaMsi ege tiSNe duruttaraM 'ti, atra mukhyatyaye vizeSaH, tatazca - arNavAnmahaughAduruttarAt tIrNa iva tIrNaH - tIraprApta itiyogaH, eko ghAtikarmmasAhitya rahitaH, 'tatre'ti sadevamanujAyAM pariSadi, eko'dvitIyaH, sa ca tIrthakadeva, zeSaM prAgvaditi sUtrArthaH // 1 // yadudAhRtavAMstadevAha - Eporation demat For Paren akAma maraNAdhya. ~ 481 ~ 5 // 241 // www.or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-1/ gAthA ||2|| niyukti: [235...] (43) prata sUtrAMka ||2|| saMtime ya duve dvANA, akkhAyA maarnnNtiyaa| akAmamaraNaM ceva, sakAmamaraNaM tahA // 2 // vyAkhyA-santIti prAkRtatvAt vacanavyatyayena sto-vidyate 'ime' pratyakSe, caH pUraNe, paThyate ca 'saMtimee'tti sta ete, makAro'lAkSaNikaH, evamanyatrApi yatra nocyate tatra bhAvanIyaM, 'dve' dvisaddhaye tiSThantyanayorjantava iti sthAne / 'AkhyAte' purAtanatIrthakRdbhirapi kathite, anena tIrthakRtAM parasparaM vacanAvyAhatirupadarzitA, te ca kIraze ?-'mAra-18 tietti maraNamevAnto-nijanijAyuSaH paryanto maraNAntaH tasmin bhave mAraNAntike, te eva nAmata upadarzayati'akAmamaraNam' uktarUpamanantaravakSyamANarUpaM ca, vakSyamANApekSayA caH samuccaye, eveti pUraNe, 'sakAmamaraNam' |uktarUpaM vakSyamANakharUpaM ca tatheti sUtrArthaH // 2 // keSAM punaridaM kiyatkAlaM ca ? ityata Aha vAlANaM akAmaM tu, maraNaM asatiM bhave / paMDiyANaM sakAmaM tu, ukkoseNa satiM bhave // 3 // vyAkhyA-bAlA iba vAlAH sadasadvivekavikalatayA tepAm 'akAmaM tu'tti tuzabdasvakArArthatvAt akAmameva maraNamasakRda-vAraMvAraM bhaveta, te hi vipayAbhiSvaGgato maraNamanicchanta eva niyante, tata eva ca bhavATavImaTanti, 'paNDi-1 tAnAM cAritravatAM saha kAmena-abhilASeNa vartate iti sakAmaM sakAmamiva sakAmaM maraNaM pratyasaMtrastatayA, tathAtvaM cotsavabhUtatvAt tAdRzAM maraNasya, tathA ca vAcaka:-"saJcitatapodhanAnAM nityaM vrataniyamasaMyamaratAnAm / utsavabhUtaM dIpa anukrama [130] FARPATRISTMAIDwony muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 482~
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||3|| niyukti: [235...] (43) akAma maraNAdhya. prata ROCESSORCE sUtrAMka ||3|| uttarAdhya. manye maraNamanaparAdhavRttInAm // 1 // " na tu paramArthataH teSAM sakAma-sakAmatvaM, maraNAbhilASasthApi niSiddhatvAd , 18| uktaM hi-"mA mA hu viciMtejA jIvAmi ciraM marAmi ya lahuMti / jai icchasi tariuM je saMsAramahodahimapAraM bRhadvRttiH ||1||"ti, tuH pUrvApekSayA vizeSadyotakA, taba 'utkarSaNa' utkarSAMpalakSitaM, kevalisambandhItyarthaH, akeyalino hi // 242 // saMyamajIvitaM dIrghamiccheyurapi, muktyavAptiH itaH syAditi, kevalinastu tadapi necchanti, AstAM bhavajIvitamiti, tanmaraNasyotkarSeNa sakAmatA sakRd' ekavArameva bhavet , jaghanyena tu zeSacAritriNaH saplASTa vA bArAn bhavedityAkUtamiti sUtrArthaH // 3 // yaduktaM-sta ime dve sthAne tatrAdyaM tAvadAha tasthimaM par3hamaM ThANe, mahAvIreNa desiyaM / kAmagihe jahA bAle, bhisaM karANi kumvati // 4 // vyAkhyA-tatre'ti tayorakAmamaraNasakAmamaraNAkhyayoH sthAnayormadhye 'idam' anantaramabhidhAsthamAnarUpaM 'prathamama' AdyaM sthAnaM, 'mahAvIreNe ti caramatIrthakRtA, 'tatraiko mahAprajJaH' iti mukulitokrabhivyaktyarthametat , 'dezitaM' prarUpita, kiM tat ityAha-'kAmepu' icchAmadanAtmakeSu 'gRddhaH abhikADhAvAn kAmagRddho 'yathA' ityupapradarzanArthaH, 'bAla' ityuktarUpo 'bhRzam' atyartha 'krUrANi raudrANi, karmANIti gamyate, tAni ca prANavyaparopaNAdIni 'kucha titti karoti-kriyayA'bhinivartayati, zaktAvazaktAvapi krUratayA tandulamatsyavanmanasA kRtvA ca prakramAdakAma eya ||4|mriyte iti sUtrAyaH // 4 // idameva grahaNakavAkyaM prapaJcayitumAha 1mA maiva vicintayeH jIvAmi ciraM priye ca laghu iti / yadIcchasi tarItuM saMsAramahodadhimapAram // 1 // dIpa anukrama [131] ... 24zA FARPATRISTMAIDwony muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~483~
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||5|| dIpa anukrama [133] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||5|| adhyayanaM [ 5 ], niryuktiH [235...] je giddhe kAmabhoge, ege kUDAya gacchai / na me diTThe pare loe, cakkhudiTThA imAratI // 5 // vyAkhyA- 'ya' itya nirdiSTakharUpo gRddhaH, kAmyanta iti kAmAH bhujyanta iti bhogAH tatazca kAmAzca te bhogAzca kAmabhogAH tepu-abhilaSaNIyazabdAdiSu yadvA kAmau ca zabdarUpAkhyau bhogAzca sparzarasagandhAkhyAH kAmabhogAH teSu, uktaM hi - "kAmA dubihA paNNattA-sahA rUvA ya, bhogA tivihA paNNattA, taMjahA-gaMdhA rasA phAsA yatti, 'ekaH' kazcit krUrakarmmA tanmadhyAt kUTamica kUTaM - prabhUtaprANinAM yAtanAhetutvAnnaraka ityarthaH yathaiva hi kUTanipatito mRgo vyAdhairanekadhA hanyate, evaM narakapatito'pi jantuH paramAdhArmikairiti, tasmai kUTAya, gatyarthakarmaNi dvitIyAcaturthyAM ( pA0 2-3-12 ) vityAdinA caturthI, 'gacchati' yAti yadvA yo gRddhaH 'kAmabhogeSviti kAmeSustrIsaGgeSu bhogeSu dhUpanavilepanAdiSu sa 'ekaH' suhRdAdisAhAyyarahitaH kUTAya gacchati, athavA kUTaM dravyato bhAvatazca tatra dravyato mRgAdibandhanaM, bhAvatastu mithyAbhASaNAdi, tasmai gacchatItyanekArthatvAt pravartate, sa hi mAMsAdi| lolupatayA mRgAdibandhanAnyArabhate, mithyAbhASaNAdIni cAsevata iti, preritazca kaizcidvadati-'na meM' iti na mayA 'dRSTaH' avalokitaH, ko'sau ? - 'paraloko' bhUtabhAvijanmAtmakaH, kadAcidviSayAbhiratirapyevaMvidhaiva syAdata AhacakSuSA-locanena dRSTA-pratItA cakSurdaSTA 'iya' miti tAmeva pratyakSAM nirdizati, ramyate'syAmiti ratiH - sparzanAdi - 1 kAmA dvividhAH prajJaptAH zabdA rUpANi ca bhogAstrividhAH prajJaptAH, tadyathAgandhA rasAH sparzAzca / Euston Intimation For Panther muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~484~
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [134] uttarAdhya. bRhadvRtaH // 243 // Jan Educator "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||6|| adhyayanaM [ 5 ], niryuktiH [235...] sambhogajanitA cittagrahattiH, tasyAyamAzayaH - kathaM dRSTaparityAgato'dRSTaparikalpana yA''tmAnaM vipralabheyamiti sUtrArthaH / | // 5 // punastadAzayamevAbhivyaJjayitumAha hatyAgayA ime kAmA, kAliyA je aNAgayA / ko jANai pare loe ?, asthi vA nasthi vA puNo // 6 // vyAkhyA - hasanti tenAvRtya mukhaM nanti vA ghAtyamaneneti hastastam AgatAH - prAptAH hastAgatAH, upamArtho'tra gamyate, tato hastAgatA iva khAdhInatayA, ka ete 1- 'ime' pratyakSopalabhyamAnAH kAmyanta iti kAmAH - zabdAdayaH, | kadAcidAgAmino'pyevaMvidhA eva syurityAha- kAle sambhavantIti kAlikA:- anizcitakAlAntaraprAptayo ye 'anAgatA' bhAvijanmasambandhinaH kathaM punaramI anizcitaprAptaya ityAha-'ko jANaiti uttarasya punaHzabdasyeha sambandhanAt kaH punarjAnAti ?, naiva kazcit, yathA-paraloko'sti nAsti veti, ayaM cAsyAzayaH - paralokasya sukRtAdikarmaNAM vA'stitvanizcaye'pi 'ko hi hastagataM dravyaM pAdagAmi kariSyatI 'ti nyAyataH ka iva hastAgatAn kAmAnapahAya kAlikakAmArtha yateta, tattvatastu paralokanizcaya eva na samasti tatra pratyakSasyApravRtteH, anumAnasya tu pravRttAvapi gopAlaghaTikAdidhUmAdabhyanumA navadanyathA'pyupalambhanAnnizcAyakatvAsambhavAnna tatastadastitvanizcayo nAsti| tvanizcayo vA, kintu sandeha eva, na tvayamevaM vivecayati yathA'vAsA api kAmA durantatayA tyaktumucitAH, dura For P&Fit Only akAma maraNAdhya. ~ 485 ~ 5. // 243 // tur muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||6|| niyukti: [235...] (43) prata sUtrAMka ||6|| IkantatvaM ca teSAM zalyaviSAdibhirudAharaNaiH pratItameva, tathA ca vakSyati-"salaM kAmA visaM kAmA, kAmA AsIpiso-1 vmaa| kAme patthemANA, akAmA jaMti duggatiM // 1 // " na hi viSAdIni mukhamadhurANyapyAyativirasatayA vivekibhina hIyante, yadapi paralokasandehAbhidhAnaM tadapi na pApaparihAropadezaM prati bAdhakaM, pApAnuSThAnasyehaiva caurapAradArikAdiSu mahAnarthahetutayA darzanAt , paralokanAstitvAnizcaye ca tatrApi tathAnarthahetutayA sambhAvyamAnatvAlmIkakarapravezanAdivat prekSAvadbhiH parihartumucitatvAt , na ca paralokAstitvaM prati sandehaH, tanizcAyakAnumAnasya tadaharjAtabAlakastanAbhilASAdiliGgabalotpannasya tathAvidhAdhyakSavadavyabhicAritvena tatra tatra samarthitatvAdityalaM prasajheneti suutraarthH||6|| anyastu kathaJcidutpAditapratyayo'pi kAmAn parihartumazakvannidamAha jaNeNa sahiM hokkhAmi, iti vAle pagambhai / kAmabhogANurAgaNaM, kesaM saMpaDivajA // 7 // vyAkhyA-jAyata iti jano-lokastena 'sArddha' saha bhaviSyAmi, kimuktaM bhavati ?-bahujano bhogAsajhI tadahamapi tadgatiM gamiSyAmi, yadvA 'hokkhAmitti bhokSyAmi-pAlayiSyAmi, yathA zayaM janaH kalatrAdikaM pAlayati tathA'hamapi, na hIyAn janojJa iti 'bAlaH' ajJaH 'pragalbhate' dhAryamavalambate, alIkavAcAlatayA ca khayaMnaSTaH parAnapi nAzayati, na vivecayati yathA-kimunmArgaprasthitenAvivekijanena bahunA'pi ? mama vivekinaH pramANIkRtena 1, svakRta1zalyaM kAmA viSaM kAmAH, kAmA AzIviSopamAH / kAmAn prArthayanto'kAmA yAnti durgatim // 1 // 2 pramANIkaraNeneti, dIpa anukrama [134] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~486~
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||7|| niyukti: [235...] (43) uttarAdhya. bRhaddhRttiH maraNAdhya. prata // 244 // sUtrAMka 15645 ||7|| karmaphalabhujo hi jantavaH, sa caivaM kAmabhogeSu-uktarUpeSu anurAgaH-abhiSvaGgaH kAmabhogAnurAgaH tena 'klezam ' iha paratra ca vividhavAdhAtmakaM 'sampratipadyate' prAmotIti sUtrArthaH // 7 // yathA ca kAmabhogAnurAgeNa klezaM saMpratipadyate tathA vaktumAha tao daMDa samArabhati, tasesuM thAvaresu ya / aTThAe ya aNaTTAe, bhUyagAma vihiMsaha // 8 // __vyAkhyA-tata' iti kAmabhogAnurAgAt 'seiti sa dhAryavAn daNDyate saMyamasarvakhApaharaNenAtmA aneneti & daNDo-manodaNDAdistaM 'samArabhate' pravartata iti, keSu !-trasyanti-tApAdyupataptau chAyAdikaM pratyabhisarpantIti sAH-dvIndriyAdayasteSu, tathA zItAtapAdyupahatA api sthAnAntaraM pratyanabhisarpitayA sthAnazIlAH sthAvarAsteSu ca, arthaH-prayojanaM vittAvAtyAdiH tadarthamarthAya, caspa vyavahitasambandhatvAt anarthAya ca-yadAtmanaH suhRdAdevoM nopayujyate, nanu kimanarthamapi kazciddaNDaM samArabhate, evametat tathAvidhapazupAlavat , tatra sampradAyaH-yathaikaH pazupAlaH pratidinaM madhyAhnagate rayI ajAsu mahAnyagrodhataraM samAzritAsu tatthuttANato NiviSNo veNuvidaleNa ajogIrNakolAsthibhiH tasya vaTasya patrANi chidrIkurvan tiSThati, evaM tena sa baTapAdapaH prAyasazchidrapatrIkRtaH, annayA tatthego rAyaputto dAtiyadhADito tacchAyasamassito pecchae ya tassa baDassa sarvANi patrANi chidritAni, to teNa so 1 tatrottAnako niviSTho veNuvidalena, anyadA tatraiko rAjaputro dAyAdadhATitaH tacchAyAsamAzritaH prekSate ca tasya vaTasya, tatastena sa % % dIpa anukrama [135] % // 244 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 487~
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||8|| niyukti: [235...] (43) prata sUtrAMka ||8|| pasupAlato pucchito-keNeyANi patrANi chiddIkayANi ?, teNa bhaNNai-mayA, eyANi krIDApUrva chidritAni, teNa so bahuNA dabajAeNa vilobheu bhaNNati-sakesi jassAha bhaNAmi tassa acchINi chiddeuM ?, teNa bhaNNati-chuDa abbhAsatyo hou to sakemi, teNa NayaraM nIto, rAyamaggasanniviTe ghare Thavito, tassa rAyaputtassa bhAyA rAyA, so teNa maggeNa assavAhaNiyAe Nijjada, eeNa bhaNNati-eyassa acchINi pADehitti, teNa ya goliyadhaNuyaeNa tassa Niggaccha-4 mANassa doSi acchINi pADiyANi, pacchA so rAyaputto rAyA jAto, teNa ya so pasupAlo bhaNNati-brUhi varaM, kiM te prayacchAmi, teNa bhaNNati-majjha tameva gAmaM dehi jattha acchAmi, teNa so diNNo, pacchA teNa tammi paJcatagAme ucchU rovio tuMbIto ya, niSphaNNesu tuvANi gule siddhiuM taM guDatuMvayaM bhuktvA 2 gAyati sa-aTTamaTTaM ca aa 1 pazupAlaH pRSTaH-kenaitAni patrANi chidrIkRtAni ?, tena bhaNyate-mayaitAni / tena sa bahunA dravyajAtena vilobhya bhaNyate-zakopi| yasyAhaM bhaNAmi tasyAkSiNI chidrayitum , tena bhaNyate-suSTu abhyAsastho bhaveyaM tadA zakuyAma , tena nagaraM nItaH, rAjamArgasanniviSTe gRhe sthApitaH, tassa rAjaputrasya bhrAtA rAjA, sa tena mArgeNAzvavAhanikayA yAti, etena bhaNyate-etasyAkSiNI pAtayeti, tena ca golikadhanuSA tasya nirgacchato ve apyakSiNI pAtite, pazcAtsa rAjaputroM rAjA jAtaH, tena ca sa pazupAlo bhaNyate-tena bhaNyate-mama tameva prAmaM dehi dayatra tiSThAmi, sena sa (tI) dattaH, pazcAttena tasmin pratyantaprAme ikSa ropitastumcyA , niSpanneSu tumbAni guDe paktvA tat guDatumbakaM | bhuktvA gAyati cAsau-aTTamaTTaM ca dIpa anukrama [136] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 488~
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 8 // dIpa anukrama [136 ] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||8|| adhyayanaM [ 5 ], niryuktiH [235...] uttarAdhya.sikhijjA, sikkhiyaM Na NiratthayaM / aTTamaTTapasAeNa, bhuMjae guDatuMvayaM // 1 // teNa tANi vaDapattANi aNadvAra chidibRhadvRtiH yANi, acchINi puNa aTThAe pADiyANi / daNDamArabhata ityuktaM, tatkimasAvArambhamAtra evAvatiSThate ityAha'bhUyagAmaM 'ti bhUtAH prANinasteSAM grAmaH - samUhastaM vividhaiH prakArairhinasti vyApAdayati, anena ca daNDatrayavyApAra ukta iti sUtrArthaH // 8 // kimasau kAmabhogAnurAgeNaitAvadeva kurute ? utAnyadapItyAha // 245 // hiMse vAle musAbAI, mAIle pisuNe saDhe / bhuMjamANe suraM maMsaM, seyameyaMti mannai // 9 // vyAkhyA - hiMsanazIlo hiMsraH anantaroktanItyA, tathaivaMvidhazca sannasau 'bAlaH' uktarUpo 'mRSAvAdI'ti alIkabhASaNazIlaH, 'mAile 'ti mAyA -paravaJcanopAyacintA tadvAn 'pizunaH' paradoSodghATakaH 'zaThaH' tattannepathyAdikaraNato'nyathAbhUtamAtmAnamanyathA darzayati, maNDikacauravat, ata eva ca bhuJjAnaH 'surAM' mayaM 'mAMsaM' pizitaM 'zreyaH' prazasyatarametaditi manyate, upalakSaNatvAt bhASate ca-'na mAMsabhakSaNe doSo, na madye na ca maithuna ityAdi, tadanena | manasA vacasA kAyena cAsatyatvamasyoktamiti sUtrArthaH // 9 // punastadvaktavyatAmevAha - kAsA vayasA matte, vitte giddhe ya itthisu / duhao malaM saMciNaha, sisunAguvva mahiyaM // 10 // Jm Eusto 1. zikSeta zikSitaM na nirarthakam / aTTamaTTaprasAdenaM, bhujyate guDalumbakam // 1 // tena tAni vaTapatrANi anarthAya chidritAni, akSiNI punararthAya pAtite For Par akAma ~ 489~ maraNAdhya. // 245 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||20|| dIpa anukrama [138] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||10|| niryukti: [235...] adhyayanaM [ 5 ], vyAkhyA - 'kAyasa'tti sUtratvAt kAyena zarIreNa vacasA - vAcA upalakSaNatvAt manasA ca 'matto' dRptaH, tatra kAyamatto madAndhagajavat yatastataH pravRttimAn, yadvA'ho'haM balavAn rUpavAn veti cintayan vacasA svaguNAn khyApayan aho'haM sukhara ityAdi vA cintayan manasA ca madAdhmAtamAnasaH aho'hamavadhAraNAzaktimAniti vA manvAno 'vitte'draviNe 'gRddho' gRddhimAn, cazabdo bhinnakramaH, tataH strISu ca gRddhaH, tatra vitte gRddha iti adattAdAnaparigrahopalakSaNaM, tadbhAvabhAvitvAttayoH, strISu gRddha ityanena maithunAsevitvamuktaM, sa hi striyaH saMsArasarvasvabhUtA iti manyate, tathA ca tadvacaH - 'satyaM vacmi hitaM vacmi, sAraM vacmi punaH punaH / asminnasAre saMsAre, sAraM sAraGgalocanAH // 1 // ' tadabhiratimAMzca maithunAsevyeva bhavati, sa evaMvidhaH kimityAha - 'duhato' ti dvidhA- dvAbhyAM rAgadveSAtmakAbhyAM vahi|rantaHpravRttyAtmakAbhyAM vA prakArAbhyAM sUtratvAdvividhaM vA ihalokaparalokavedanIyatayA puNyapApAtmakatayA bA, 'malam' aSTaprakAraM karmma 'saMcinoti' bannAti, ka iva kimityAha - 'zizunAgo' gaNDUpado'lasa ucyate sa iva mRttikAM sa hi sigdhatanutayA vahI reNubhiravaguNDyate, tAmeva cAznIte iti vahirantazca dvidhApi malamupacinoti, tathA'yamapi etadRSTAntAbhidhAne tvayamabhiprAyo- yathA'sau vahirantazcopacitamalaH kharatara divAkara karanikarasaMsparzataH zuSyannihaiva klizyati vinAzaM cApnoti, tathA'yamapyupacitamalaH AzukArikarmmavazata ihaiva janmani klizyati vinazyati ceti sUtrArthaH // 11 // amumevArtha vyaktIkartumAha For Paren muni dIparatnasAgareNa saMkalita atra sUtrAnte yat ||11|| likhitaM tat mudraNadoSa:, atra sUtra ||10|| eva vartate AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 490 ~
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka || 88 || dIpa anukrama [139] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 246 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [5], mUlaM [--] / gAthA ||11|| niryukti: [235] tao puTTho AryakeNa, gilANo paritapyati / pabhIo paralogassa, kammANuppehI appaNo // 11 // vyAkhyA- 'tato' rtti takaH tato vA daNDArambhaNAthupArjitamalataH spRSTaH, kena ?- 'AtaGkena' AzughAtinA zUlavisUcikAdirogeNa tattaduH khodayAtmakena vA 'glAna' iti mando'pagataharSo vA parIti sarvaprakAraM tapyate, kimuktaM bhavati ?-vahirantazca khidyate, 'prabhIta' iti prakarSeNa trastaH, kutaH 1 - 'paralogassa' tti paralokAt sudhyatyayena paJcamyarthe SaSThI, kimiti ? - kriyata iti karma kriyA tadanuprekSata ityevaMzIlaH karmAnuprekSI, yata iti gamyate, kasya ? - AtmanaH, sa hi hiMsAlIkabhASaNAdikAmAtmaceSTAM cintayanna kiJcinmayA zubhamAcaritaM, kintu sadaivAjarAmaravaceSTitamiti cintayaMzvetasyAtaGkatazca tanAvapi khidyate bhavati hi viSayAkulitacetaso'pi prAyaH prANoparamasamaye'nutApaH, tathA cAhu:-- "bhavitrIM bhUtAnAM pariNatimanAlocya niyatAM, purA yadyatkiJcidvihitamazubhaM yauvanamadAt / punaH pratyAsanne mahati paralokaikagamane, tadevaikaM puMsAM vyathayati jarAjIrNavapuSAm // 1 // " iti sUtrArthaH // 11 // amumevArtha vyaktIkartumAha - ( granthAgram 6000 ) 12 // suyA me Narae ThANA, asIlANaM ca jA gatI / bAlANaM krUrakammANaM, pagADhA jattha veyaNA // vyAkhyA -'muya'ti zrutAni - AkarNitAni 'me' iti mayA 'narake' sImantakAdinAni kAni ? - 'ThANA' iti 1 prAkRtAnukaraNametaditi pratibhAti / For Ph akAma maraNAdhya. ~ 491~ 5 // 246 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||12|| dIpa anukrama [140 ] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ 5 ], mUlaM [ - ] / gAthA ||12|| niryukti: [235] liGgavyatyayenotpattisthAnAni ghaTikAlayAdIni yeSvatisaMpIDitAGgA duHkhamAkRSyamANAH vahirniSkrAmanti jantavaH, yadvA narake - ratnaprabhA dinaraka pRthivyAtmake sthAnAni - sImantakApratiSThAnAdIni kumbhIvaitaraNyAdIni vA, athavA sthAnAni - | sAgaropamAdisthityAtmakAni tatkimiyatA'pi paritapyata ityata Aha- 'azIlAnAm' avidyamAnasadAcArANAM yA gatirnarakAtmikA sA ca zruteti sambandhaH kIdRzAnAm 1- 'bAlAnAm' ajJAnAM krUrakarmmaNAM' hiMsramRSAbhASakAdInAM, kIdRzI gatirityAha-pragADhA nAmAtyutkaTatayA nirantaratayA ca prakarSayatyo 'yatra' yasyAM gatau vedyanta iti vedanAHzItoSNazAlmalyA zleSaNAdayaH, tadayamasyAzayaH - mamaivaMvidhAnuSThAnasyedRzyeva gatiriti sUtrArthaH // 12 // tathA tatthovavAiyaM ThANaM, jahA me tamaNussudhaM / AhAkammehiM gacchanto, so pacchA paritappati // 13 // vyAkhyA- 'tatre 'ti narakeSu upapAte bhavamopapAtikaM 'sthAnaM' sthitiH 'yathA' yena prakAreNa, bhavatIti zeSaH, 'me' | mayA tadityanantarokaparAmarze 'anuzrutam' avadhAritaM, gurubhirucyamAnamiti zeSaH, aupapAtikamiti ca bruvato'svAyamAzayaH- yadi garbhajatvaM bhavet bhavedapi tadavasthAyAM chedabhedAdinArakaduHkhAntaram, aupapAtikatye tvantarmuhUrtAnantarameva tathAvidhavedanodaya iti kutastadantarasambhavaH 1, tathA ca- 'AhAkamme hiM'ti AdhAnamAdhAkaraNam, Atmaneti gamyate, tadupalakSitAni karmANyAdhAkarmANi taiH AdhAkarmabhiH svakRtakarmabhiH, yadvA''rSatvAt, 'Aheti' AdhAya kRtvA, karmANIti gamyate, tatastaireva karmmabhiH 'gacchan' yAn prakramAnnarakaM, yadvA- 'yathAka Juston Timation For Par muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 492~
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||13|| niyukti: [235...] (43) AmaraNAma prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya. mabhiH' gamiSyamANagatyanurUpaiH tIvratIvratarAdyanubhAvAnvitairgacchaMstadanurUpameva sthAnaM, 'sa' iti vAlaH, 'pazcAdi'tyAbRhadvRttiH IAyupi hIyamAne 'paritapyate' yathA dhiG mAmasadanuSThAyinaM, kimidAnI mandabhAgyaH karomi ? ityAdi zocata iti / sUtrArthaH // 13 // amumevArtha dRSTAntadvAreNa dRddhynnaah||247|| jahA sAgaDio jANaM, saMmaM hicA mahApahaM / visamaM maggamotiSaNo, akkhabhaggaMmi soyaha // 14 // vyAkhyA-'yathe'tyudAharaNopanyAsArthaH, zaknoti zakyate vA dhAnyAdikamanena voDhumiti zakaTaM tena carati zAkaTikaH-galIvAhakaH 'jANaM'ti jAnanavabudhyamAnaH 'samam' upalAdirahitaM 'hitvA'tyaktvA, kam ?-mahAMzcAsau vistIrNatayA prAdhAnyena ca panthAzca mahApathaH, 'RkpUrabdhUHpathAmAnakSe (pA05-4-74) ityakAraH samAsAntastaM, 'viSamam' upalAdisalaM 'mArga' panthAnaM 'otinno'tti avatIrNa:-gantumupakrAntaH, paThyate ca-'ogADho'tti tatra, cAvagADha ArUDhaH prapanna iti caiko'rthaH, anIte navanItAdikamityakSo-dhUH tasya bhaGgo-vinAzaH akSabhaGgaH tasmin , pAThAntaratazcAkSe bhane, zocate yathA dhim mama parijJAnaM yajAnanapIthamapAyamavAptavAniti sUtrArthaH // 14 // sampratyupanayamAha evaM dhamma viukamma, ahamma pddivjiyaa| vAle macumuhaM patte, akkhe bhagge va soyaha // 15 // vyAkhyA-'eva'miti zAkaTikavad 'dharma' kSAntyAdikaM yatidharma sadAcArAtmakaM vA 'viukkamma'tti vyutkramya dIpa anukrama [141] // 247 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 493~
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [--1/ gAthA ||15|| niyukti: [235...] (43) prata sUtrAMka ||15|| vizeSeNolalya na dharmo'dharmaH, na vipakSe'pi vartate iti dharmapratipakSaH, taM-hiMsAdikaM 'pratipadya' abhyupagamya / 'bAlaH' abhihitarUpo maraNaM-mRtyustasya mukhamiva mukhaM mRtyumukha-maraNagocaraM 'prAso' gataH, kimityAha-akSe bhanna iva zocati, kimuktaM bhavati ?-yathA-akSabhane zAkaTikaH zocati tathA'yamapi svakRtakarmaNAmihaiva mAraNAntikavedanAtmakaM phalamanubhavannAtmAnamanuzocati, yathA hA kimetajAnatA'pi mayaivamanuSThitamiti sUtrArthaH // 15 // zocanA-12 nantaraM ca kimasau karotItyAha tao se maraNaMtaMmi, vAle saMtassaI bhayA / akAmamaraNaM maraI, dhutte vA kaliNA jie // 16 // vyAkhyA-tata'ityAtakotpattI yacchocanamuktaM tadanantaraM 'se' iti sa maraNamevAnto maraNAntastasmin , upasthita iti zeSaH, 'bAloM' rAgAdyAkulitacittaH 'saMtrasyati' samudvijate vibhetItiyAvat , kutaH 1-'bhayAt ' narakagatiga-2 manasAdhvasAda, anenAkAmatvamuktaM, sa ca kimevaM vibhyat maraNAdvimucyate ? uta netyAha-akAmasya-anicchato maraNa|makAmamaraNaM tena, sUtre cAryatvAdvitIyA, "mriyate' prANAMstyajati, ka iva kIdRzaH san ?-'dhUrta iva' dyUtakAra iva, vAzabdasyopamArthatvAt , 'kalinA' ekena, prakramAt dAyena, jitaH sannAtmAnaM zocati, yathA khayamekena dAyena jitaH| | sannAtmAnaM zocati tathA'sAvapItvarairvipAkakaTubhiH saGklezabahulairmanuja bhogairdivyasukhaM hAritaH zocanneva niyata iti | sUtrArthaH // 16 // prastutamevArtha nigamayitumAha dIpa anukrama [143] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 494~
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [--] / gAthA ||17|| _ niyukti: [235...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 24 // maraNAdhya prata sUtrAMka ||17|| evaM akAmamaraNaM, bAlANaM tu paveiyaM / itto sakAmamaraNaM, paMDiyANa suNeha me // 17 // vyAkhyA-'etad' anantarameva duSkRtakarmaNAM paralokAdvibhyatAM yanmaraNamuktaM tadakAmamaraNaM, vAlAnAmeva, tuzabdasyaivArthatvAt , 'praveditaM' prakarSaNa pratipAditaM, tIrthakRdgaNadharAdibhiriti gmyte| paNDitamaraNaprastAvanArthamAhaettotti ito'kAmamaraNAdanantaraM 'sakAmamaraNaM paNDitAnAM sambandhi 'zRNuta' AkarNayata 'me' mama, kathayata ityupaskAraH iti suutraarthH||17|| yathApratijJAtamAha maraNapi sapuNNANaM, jahA me tamaNussuyaM / vippasaNNamaNAghAyaM, saMjayANaM vusImao // 18 // | vyAkhyA-maraNamapi AstAM jIvitamityapizabdArthaH, 'puNa karmaNi zubheityasmAddhAtoH 'uNAdayo bahula' (pA. ||3-3-1)miti bahulavacanAdbhAve kyapi puNyam , uktaM hi-"purNa karmaNi nirdiSTaH zubhavizeSaprakAzako dhAturayam / bhAvapratyayayogAdvibhaktinirdezasiddhametadrUpam // 1 // " saha tena vartanta iti sapuNyAsteSAM na tvanyeSAmapuNyavatAM, kiM sarvamapi ?, netyAha-'yathA' yena prakAreNa 'me' mama, kathayata iti gamyate, tadityupakSepaH, tatropAttam 'anuzrutam' avadhAritaM, bhavadbhiriti zeSaH, suThu prasannaM maraNasamaye'pyakaluSaM kaSAyakAluSyApagamAn manaH-ceto yeSAM te suprasannamanasaHmahAmunayastepAM khyAtaM-khasaMbedanataH prasiddhaM suprasannamanaHkhyAtaM, yahA-'suppasannehi akkhAya' atra ca suSTu prasannaiH1 atra pUrvArdhe caturthapaJcamapaThAH pA: uttarArdhe'STacAH dIpa anukrama [145] 248) muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 495~
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||18|| niyukti : [235...] (43) 185%25A5% prata sUtrAMka ||18|| pApapaTTApagamanenAtyantanirmalIbhUtaiH, zeSatIrthakRdbhiriti gamyate, AkhyAtaM / paThyate ca 'vippasaNNamaNApAya'ti, tatra ca vizeSeNa vividhairvA bhAvanAdibhiH prakAraiH prasannA-maraNe'pyapahatamohareNutayA'nAkulacetaso viprasannAH, tatsambandhi maraNamapyupacArAdviprasannaM, na vidyate AghAtaH tathAvidhayatanayA'nyaprANinAmAtmanazca vidhivat saMlikhitazarIratayA yasmiMstadanAghAtaM, keSAM punaridam ?, ucyate-'saMyatAnAM' samiti-samyag yatAnAM-pApoparatAnAM, cAritriNAmityarthaH, 'busImato'tti, ApattvAdRzyavatAM vazya ityAyattaH, sa cehAtmA indriyANi vA, vazyAni vidyante yeSAM ve amI vazyavantaH teSAm , ayamaparaH sampradAyArtha:-basaMti vA sAhuguNehiM vusImaMtaH, ahavA busImA-saMviggA tersi'ti etacAt paNDitamaraNameva, tato'yamarthaH-yathaitat saMyatAnAM vazyavatAM viprasannamanAghAtaM ca sambhavati, na tathA'puNyaprANinAm / 'ante samAhimaraNaM abhavajIvA Na pAti'tti vacanAt, viziSTayogyatAbhAjAmeva tattrA|ptisambhavAditi sUtrArthaH // 18 // yathA caitadevaM tathA darzayitumAhana imaM sabvesu bhikkhUmuM, Na imaM sabvesu gArisu / nAnAsIlA ya gArasthA, visamasIlA pa bhikkhuNo // 19 // - vyAkhyA-'ne'tyavadhAraNaphalatvAdvAkyasya naiva 'ida'miti paNDitamaraNaM 'sabesu bhikkhusuti sUtratvAt sarveSAM bhikSUNAM paradattopajIvinAM atinAmitiyAvat , kintu keSAzcideva paropacitapuNyAnubhAvavatAM bhAvabhiSaNAM, tathA ca | 1 vasanti vA sAdhuguNaiH vasImantaH, athavA vazimAnaH saMvinAsteSAmiti / 2 ante samAdhimaraNamabhavyajIvA na prAmuvanti dIpa anukrama [146] 25%XSAX muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~496~
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||19|| dIpa anukrama [147] uttarAdhya. bRhadvatiH // 249 // Amadom "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||19|| niryukti: [235...] adhyayanaM [ 5 ], gRhasthAnAM dUrApAstameva, ata evAha - nedaM paNDitamaraNaM 'sadhesu gArisu' ci sarveSAmagAriNA gRhiNAM, cAritriNAmeva tatsambhavAt, tathAtve ca teSAmapi tattvato yatitvAd, ubhayatra viSayasaptamyantatayA vA neyaM, yathA caitadevaM tathopapattita Aha-nAnA - anekavidhaM zIlaM - prataM svabhAvo vA yeSAM te nAnAzIlAH 'agArasthA' gRhasthAH, teSAM hi naikarUpameva zIlaM kintvanekabhaGgasambhavAdanekavidhaM, dezaviratirUpasya tasyAnekadhA'bhidhAnAt sarvaviratirUpasya ca teSvasambhavAt 'viSamam' atidurlakSatayA'tigahanaM visadRzaM vA zIlameSAM viSamazIlAH, ke te 1- bhikSavaH, na hi sarve'pyanidAnino'vikalacAritriNo vA tatkAlaM mriyante jinamatapratipannA api, tIrthAntarIyAstu dUrotsAritA eva teSu hi gRhiNastAvadatyantaM nAnAzIlA eva yataH kecidgRhAzramapratipAlanameva mahAtratamiti pratipannAH, anye tu sapta zikSApadazatAni gRhiNAM pratamityAdyanekadhaiva bruvate, bhikSavo'pyatyantaM viSamazIlA eva, yatasteSu keSA| JcitpaJcayamaniyamAtmakaM vratamiti darzanam, apareSAM tu kandamUlaphalAzitaiva iti, anyeSAmAtmatattvaparijJAnameveti visadRzazIlatA, na ca teSu kacidavikalacAritrasambhava iti sarvatra paNDitamaraNAbhAva iti sUtrArthaH // 19 // viSamazIlatAmeva bhikSUNAM samarthayitumAha saMti egehi bhikkhUhiM, gAratthA saMjamuttarA / gAratthehi ya samvehiM, sAhavo saMjamuttarA // 20 // vyAkhyA- 'santi' vidyante 'ekebhyaH' kupravacanebhyo bhikSubhyaH 'gArattha'ti sUtratvAdagArasthAH saMyamena-deza For Parnasse Ord akAmamaraNAdhya. ~ 497~ // 249 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-1/ gAthA ||21|| _ niyukti: [235...] (43) ******* prata sUtrAMka ||21|| virayAtmakenottarAH-pradhAnAH saMyamottarAH, kupravacanabhikSavo hi jIvAdyAstikyAdapi bahiSkRtAH sarvathA'cAritridANatheti kathaM na samyagdRzo dezacAritriNo gRhiNastebhyaH saMyamottarAH santu 1, evaM satyagArastheSveva tadastvityata Aha-'agArasthebhyazca sarvebhya' iti anumativarjasarvottamadezaviratiprAptebhyo'pi sAdhavaH saMyamottarAH, paripUrNasaMyamatvAtteSAM, tathA ca vRddhasampradAyaH-ego sAvago sAhuM pucchati-sAvagANaM sAhUNaM kimaMtaraM?, sAhuNA bhaNNatisarisavamaMdaraMtaraM, tato so AulIhUo puNo pucchati-kuliMgINaM sAvagANa ya kimaMtaraM?, teNa bhaNNati-tadeva sarisavamaMdaraMtaraMti, tato samAsAsito, jato bhaNiyaM-"dese kadesavirayA samaNANaM sAvagA suvihiyANaM / jesiM parapAsaMDA satimapi kalaM na agchati // 1 // " tadanena teSAM cAritrAbhAvadarzanena paNDitamaraNAbhAva eva samarthita iti | satrArthaH // 20 // nanu kupravacanabhikSavo'pi vicitraliGgadhAriNa eveti kathaM tebhyo'gArasthAH saMyamottarAH, ata Aha cIrAjiNaM nigiNiNaM, jaDI saMghADi muMDiNaM / eyAIpi na tAyaMti, dussIlaM pariyAgataM // 21 // vyAkhyA-cIrANi ca-cIvarANi ajinaM ca-mRgAdicarma cIrAjinaM 'NigiNiNaM'ti sUtratvAnnAzyaM 'jaDi'tti 1 ekaH zrAvakaH sAdhuM pRcchati-zrAvakANAM sAdhUnAM (ca) kimantaram ?, sAdhunA bhaNyate-sarSapamandarAntaram , tataH sa vyAkulIbhUtaH punaH pRcchati-kuliGginAM zrAvakANAM ca kimantaram ?, tena bhaNyate tadeva sarSapamandarAntaramiti, tataH samAzvastaH, yato bhaNitamdezaikadezaviratAH zramaNAnAM zrAvakAH muvihitAnAm / yeSAM parapASaNDAH zatImapi kalAM nAryanti // 1 // * * dIpa anukrama [149] SAntaram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 498~
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||21|| niyukti: [235...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 25 // prata sUtrAMka ||21|| bhAvapradhAnatvAnirdezasya jaTitvaM, saGghATI-vastrasaMhatijanitA 'muMDiNaM ti yatra zikhA'pi khasamayatazchidyate, tataH prA akAmagvat muNDitvaM, "etAnyapIti nijanijaprakriyAviracitabativeSarUpANi liGgAnyapi, kiM punargArhasthyamityapizabdArthaH, kimityAha-naiva trAyante bhavAdduSkRtakarmaNo veti gamyate, kIdRzam !-'duHzIlaM' durAcAraM 'pariyAgayaMti maraNAdhya. paryAyAgataM-pravrajyAparyAyaprAptam , ApatvAcca yAkArasbaikasya lopaH, yadvA-'dussIlaMpariyAgaya'ti makAro'lAkSaNikaH, tato duHzIlameva duSTazIlAtmakaH paryAyastamAgataM duHzIlaparyAyAgataM, na hi kaSAyakaluSacetaso bahirbakavRttiratikaSTaheturapi narakAdikugatinivAraNAyAlaM, tato na liGgadhAraNAdi viziSTaheturiti sUtrArthaH // 21 // AhakathaM gRhAdyabhAve'pyamISAM durgatiriti ?, ucyate| piMDolae va dussIlo, naragAo na mucai / bhikkhAe vA gihatthe vA, suvvae kamati divaM // 22 // vyAkhyA-'piMDolae batti vAzabdo'pizabdArthaH, tatazca 'piDi saGghAte' piNDyate tattadgRhebhya AdAya saGghAtyata iti piNDaH tamabalagati-sevate piNDAvalago-yaH khayamAhArAbhAvataH paradattopajIvI so'pi, AstAM / gRhAdimAnityarthaH, duHzIlaH prAgvat , 'narakAt' khakarmopasthApitAt sImantakAdena mucyate, atra codAharaNaM tathA // 25 // vidhadramakaH, tatra ca-sampradAyaH-rAyagihe Nayare ego piMDolao ujjANiyAe viNiggae jaNe bhikkhaM hiMDai, Na 1 rAjagRhe nagare pakaH piNDAvalagaH udyAnikAyai vinirgate jane bhikSA hiNDate, na dIpa anukrama [149] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 499~
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||22|| niyukti: [235...] (43) prata sUtrAMka ||22|| yaM tassa keNai kiMci diNNaM, so tesiM vaibhArapaJcayakaDagasanniviTThANa pacatopari caDiUNa mahatimahAlayaM silaM cAlei, eesi uvariM pADemitti rohanjhAI vichuTTiUNa tato silAto nivaDito silAtale saMcuNNiyasabakAto ya| mariUNa appaiTThANe Narae samuppanno / tarhi kimatra tattvataH sugatiheturityAha-'bhikkhAe vatti bhikSAmatti akati vA bhikSAdo bhikSAko, vA vikalpe, anena yatiruktaH, gRhe tiSThati gRhasthaH sa kA, zobhanaM niraticAratayA samyagbhAvAnugatatayA ca prataM-zIlaM paripAlanAtmakamasyeti sutrataH, 'kAmati' gacchati 'divaM' devaloka, mukhyato mukti-18 hetutve'pi vrataparipAlanasya divaM krAmatItyabhidhAnaM jaghanyato'pi devalokaprAptiriti khyApanArtham , uktaM hi"avirohiyasAmaNNassa sAhuNo sAyagassa ya jahaNNo / uvavAto sohamme bhaNito telokadaMsIhiM // 1 // " anena vrataparipAlanameva tattvataH sugatiheturityuktamiti sUtrArthaH // 22 // yadbhUtayogAdgRhastho'pi divaM kAmati tattumAha-- agArisAmAiyaMgAI, saDDI kAraNa phAsae / posahaM duhao pakkhaM, egarAI na hAvae // 23 // 1. ca tasmai kenacit kiJcitta, sa teSu vaibhAragirikaTakasanniviSTeSu parvatasyopari caTitvA ( Aruhya ) atimahatIM zilAM cAlayati, 4 eteSAmupari pAtayAmIti raudradhyAyI vichuTya tataH zilAto nipatitaH zilAtale saMcUrNitasarvakAyaca mRtvA'pratiSThAne narake sbhurraannH| tara avirAddhabhAmaNyasya sAdhoH zrAvakasya ca jaghanyena / upapAtaH saudharme bhaNitakhailokyadarzibhiH // 1 // dIpa anukrama [150 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~500~
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-1/gAthA ||23|| niyukti: [235...] (43) akAma uttarAdhya. bRhadRttiH maraNAdhya. prata // 25 // sUtrAMka ||23|| vyAkhyA-agAriNo-gRhiNaH sAmAyika-samyaktvazrutadezaviratirUpaM tasyAGgAni-niHzaGkatAkAlAdhyayanA-2 NupratAdirUpANi agArisAmAyikAGgAni, 'sahitti sUtratvAt zraddhA-rucirasthAstIti zraddhAvAn , kAyenetyupalakSaNatvAnmanasA vAcA ca 'phAsaiti spRzati sevate, poSaNaM poSaH, sa ceha dharmasya taM dhatta iti poSadhaH-AhArapoSadhAdiH, taM 'duhato pakkha'nti tata eva dvayorapi sitetararUpayoH pakSayozcaturdazIpUrNimAsyAdiSu tithiSu 'egarAI | ti apergamyamAnatvAdekarAtramapi, upalakSaNatvAcaikadinamapi, 'na hAvae'tti na hApayati-na hAni prApayati, rAtrigrahaNaM ca divA byAkulatayA kartumazanuvan rAtrAvapi poSadhaM kuryAt , iha ca sAmAyikAGgatvenaiva siddheryadasya bhedenopAdAnaM tadAdaraNyApanArthamaduSTameva, yadvA-yata evaM gRhastho'pi suvrato divaM kAmati ato'gArI sAmAyikAhAni / spRzet poSadhaM ca na hApayedityupadezaparatayA vyAkhyeyamiti sUtrArthaH // 23 // prastutamevArthamupasaMhartumAha evaM sikkhAsamAvanno, gihavAse'vi subvo| mucati chavipavAo, gacche jakkhasalogayaM / / 24 // ___ vyAkhyA-'evam' amunoktanyAyena zikSayA-vratAsevanAtmikayA samApanno-yuktaH zikSAsamApanno gRhavAser3a| pi, AstAM pravrajyAparyAya ityapizabdArthaH, 'sunataH' zobhanatrato mucyate, kutaH ?-chaviH-tvak parvANi ca-jAnukUparAdIni chaviparva tadyogAdaudArikazarIramapi chaviparva tataH, tadanantaraM ca 'gacchedU' yAyAt yakSA-devAH samAno| loko'syeti salokastadbhAvaH salokatA yakSaH salokatA yakSasalokatA tAm , iyaM ca devagatAveva bhavatItyathoddeva dIpa anukrama [151] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~501~
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||24|| dIpa anukrama [152] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [5], mUlaM [ - ] / gAthA ||24|| niryukti: [235...] gatimiti, anena ca paNDitamaraNAvasare'pi prasaGgato vAlapaNDitamaraNamuktamiti sUtrArthaH // 24 // sAmprataM prastutameva paNDitamaraNaM phalopadarzanadvAreNAha aha je saMbuDe bhikkhU, duNhamegayare siyA / savvadukkhapahINe yA devaM vAvi mahihie / / 25 / / vyAkhyA- 'athe 'tyupapradarzane 'ya' ityanuddiSTa nirdeze 'saMvRta' iti pihitasamastAvadvAraH 'bhikSu'riti bhAvabhikSuH, sa ca dvayoranyataraH- ekataraH 'syAt' bhaved, yayordvayoranyataraH syAt tAyAha- sarvANi - azeSANi yAni duHkhAni zrutpipAseSTa viyogAniSTasaMyogAdIni taiH prakarSeNa punaranutpattyAtmakena hIno-rahitaH sarvaduHkhagrahINaH, syAditi sambandhaH, yadvA-sarvaduHkhAni prahINAnyasyeti sarvaduHkhaprahINaH, AhitAzyAdeza kRtigaNatvAt niSThAntasya paranipAtaH, sa ca siddha eva, tataH sa yA devo vA, apiH sambhAvane, sambhavati hi saMhananAdivaikalyato muktyanavAptau devo'pi svAditi, kI ? - mahatI RddhiH - sukhAdisampadasyeti maharddhika iti sUtrArthaH // 25 // Aha-gRhNImo devo vA syAditi, yatra cAsau devo bhavati tatra kIdRzA AvAsAH ? kI zAzca devA 1 ityAha / uttarAI vimohAI, juimaMtANupubvaso / samAiNNAi jakkhehiM, AvAsAi jasaMsiNo // 26 // dIhAuyA dittimaMtAM, samiddhA kAmarUviNo / aruNovadhannasaMkAsA, bhujjo acimAlippabhA // 27 // 1 bhaNNavaretti TIkA 2 riddhimaMtA iti TIkA / Eporation nation For Parts Only netary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 502~
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 26 -27|| dIpa anukrama [154 -155] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 252 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 26-27|| adhyayanaM [ 5 ], vyAkhyA- 'uttarA' uparivartino'nuttaravimAnAkhyAH, sarvoparivartitvAtteSA, vimohA ivAlpavedAdimohanIyodayatayA vimohAH, athavA moho dvidhA- dravyato bhAvatazca dravyato'ndhakAro bhAvatazca mithyAdarzanAdiH, sa dvividho'pi satataralodyotitatvena samyagdarzanasyaiva ca tatra sambhavena vigato yeSu te vimohAH, dyutiH- dIptiranyAtizAyinI vidyate yeSu te dyutimantaH, 'aNupuvaso'tti prAgvadanupUrvataH krameNa vimohAdivizeSaNaviziSTAH, saudharmmAdiSu banutaravimAnAvasAneSu pUrvapUrvApekSayA prakarSavantyeva vimohatvAdIni, 'samAkIrNA' vyAptA 'yakSeH' devaiH, A-samantAisanti teSvityAvAsAH, prAkRtatvAcca sarvatra napuMsakatayA nirdezaH, devAstu tatra 'yazasvinaH' zlAghAnvitAH, dIrghasAgaropamaparimitatayA AyureSAmiti dIrghAyuSaH, 'Rddhimanto' ratnAdisampadupetAH, 'samiddhA' atidIptAH, 'kAmarUpiNaH kAmaH -- abhilASastena rUpANi kAmarUpANi tadvantaH, vividharvakriyazaktyanvitA ityarthaH, na caitadanuttareSyanupapannaM vizeSaNamiti vAcyaM vikaraNazaktestatrApi sattvAt, 'adhunApapannasaGkAzAH prathamotpannadevatulyAH, anuttareSu hi varNayutyAdi yAvadAyustulyameva bhavati, 'bhUyo'rcimAliprabhA' iti, bhUyaH zabdaH prAcurye, tataH prabhUtAdityadIptayo na hyekasyaivAdityasya tAdRzI dyutirastIti bhUyograhaNamiti sUtrArthaH // 26 // 27 // upasaMhartumAhatANi ThANAi gacchati, sikkhittA saMjamaM tavaM / bhikkhAe vA gihatthe vA, je saMtiparinibbuDA // 28 // vyAkhyA- 'tAni' abhihitarUpANi tiSThantyeSu sukRtino janta iti sthAnAni AvAsAtmakAni 'gacchanti' For Paren niryuktiH [235...] ~ 503~ akAma maraNAdhya. 5 // 252 // Tantrary or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||28|| niyukti: [235...] (43) prata sUtrAMka ||28|| yAnti, upalakSaNatvAgatA gamiSyanti ca, upalakSaNaM caitat saudhAdigamanasya, tatrApi teSAM keSAzcidgamanasambhavAt , 'zikSitvA' abhyasya 'saMyama' saptadazabhedaM 'tapoM' dvAdazabhedaM, ka ityAha-'bhikkhAe vA gihatthe vatti prAkRtatvAdacanavyatyayena bhikSAko vA gRhastho vA bhAvato yataya evetiyAvat , ata evAha-'je'iti ye zAnyA-upazamena parini vRtAH-zItIbhUtA vidhyAtakaSAyAnalAH zAntiparinirvRtAH, yadvA-ye kecana 'santi' vidyante parinirvRtAH, atraca devo vA syAdityekavacanaprakrame'pi yadbahuvacanAbhidhAnaM tadyAptyartha, tato na ya eka evezvarAdyanugRhItaH sa eva samyagdarzanAdimAnapi divaM kAmati kintu sarvo'pi ityuktaM bhavatIti sUtrArthaH // 28 // etacAkaNyaM maraNe'pi yathAbhUtA mahAtmAno bhavanti tathA''ha tesiM sucA sapujANaM, saMjayANaM vusImao / Na saMtasaMti maraNaMte, sIlabaMtA bahussuA // 29 // vyAkhyA-'teSAm ' anantarAbhihitasvarUpANAM bhAvabhiSaNAM 'zrutvA' AkaryoktarUpasthAnAvAptimiti zeSaH, kIdRzAm ?-'satpUjyAnAM satAM pUjArhANAM, satI vA pUjA yeSAM te satpUjAsteSAM 'saMyatAnAM saMyamavatAM 'vusImao'tti prAgvat , 'na saMtrasyanti' nodvijante, kadA ?-maraNe maraNena vA'nto maraNAntastasmin AvIcImaraNApekSayA vA'ntya-8 maraNe, prAkRtatvAca paranipAtaH, samupasthita iti zeSaH, 'zIlavantaH' cAritriNo 'bahuzrutA' vividhAgamazravaNAvadAtI dIpa anukrama [156] PAHELAX muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 504~
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||29|| niyukti: [235...] (43) uttarAdhya. aka bRddhRttiH maraNAdhya prata // 25 sUtrAMka ||29|| kRtamatayaH, idamuktaM bhavati ya evAbiditadhArmikagatayo'nupArjitadharmANazca ta eva maraNAdudvijante, yathA-kAsmAbhirmRtvA gantavyamiti, upArjitadharmANastu dharmaphalamavagacchanto na kuto'pyudvijante, yathA-kAsmAbhirmRtvA gantavyaM, yaduktam-"carito nirupakliSTo dhammo hi mayeti nirvRtaH khasthaH / maraNAdapi nodvijate kRtakRtyo'smIti dharmAtmA // 1 // " iti sUtrArthaH // 29 // itthaM sakAmAkAmamaraNasvarUpamabhidhAya ziSyopadezamAha tuliyA visesamAyAya, dayAdhammassa khaMtie / vippasIija medhAvI, tahAbhUeNa appaNA // 30 // vyAkhyA-'tolayitvA' parIkSyAtmAnaM dhRtidAAdiguNAnvitamiti gamyate, 'vizeSa' prakramAdbhaktaparijJAdikaM | maraNabhedam 'AdAya' buddhyA gRhItvA'bhyupagamyetiyAvat , dayApradhAno dharmo dayAdhammo-dazavidhayatidharmarUpaH tasya sambandhinI yA kSAntistayA, upalakSaNatvAt mArdavAdibhizca, 'viprasIdet' vizeSeNa prasanno bhavet , na tu maraNAdudvijeteti bhAvaH, 'medhAvI' maryAdAvI 'tathAbhUtena' upazAntamohodayena, yadivA-yathaiva maraNakAlAtyAganAkulacetA abhUt maraNakAle'pi tathaivAvasthitena tathAbhUtenAtmanA svayamayamaparakalpo'pi viprasIdet-kaSAyapakApagamataH khacchatAM bhajet na tu kRtadvAdazavarSasaMlekhanatathAvidhatapasvivannijAGgulIbhaGgAdinA kapAyitAmavalambeta medhAvI, kiM kRtvA-tolayitvA bAlamaraNapaNDitamaraNe, tatazca 'vizeSa' bAlamaraNAt paNDitamaraNasya viziSTatvalakSaNamAdAyarAhItvA tathA dayAdharmasyeti, cazabdasya gamyamAnatvAt, dayAdharmasya ca-yatidharmasya vizeSa-zeSadharmAtizAyitvala dIpa anukrama [157] // 25 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 505~
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||30|| niyukti: [235...] (43) prata sUtrAMka ||30|| kSaNamAdAyeti sambandhaH, kayA viprasIdet ?-kSAntyA, tathAbhUteneti niSkaSAyeNAtmanopalakSita iti sUtrArthaH // 30 // viprasannazca yat kuryAttadAha tao kAle abhippee, sahI tAlIsamaMtie / viNaeja lomaharisaM, bheyaM dehassa kaMkhae // 31 // | vyAkhyA-tata' iti kaSAyopazamAnantaraM 'kAle' maraNakAle 'abhiprete' abhirucite, kadAca maraNamabhipretam !, yadA yogA notsarpanti, 'sahitti prAgvat zraddhAvAn , tArazamiti bhayotthaM 'antike' samIpe gurUNAM maraNasya vA 'vinayed ' vinAzayet , kam ?-lunAti lIyante vA teSu yUkA iti lomAni teSAM hoM lomaharSasta-romAJcaM, hA ! mama maraNaM bhaviSyatIti bhayAbhiprAyasamprApyaM, kiMca-'bhedaM' vinAzaM 'dehasya' zarIrasya kA diva kADhet , syaktatatparikarmatvAt , athavA 'tAlisa'nti suvyatyayAt tAdRzo yAdRzaH pravrajyApratipattikAle saMlekhanAkAle vA antakAle'pi tAdRzaH zraddhAvAn san , uktaM hi-'jAe saddhAe NikkhaMto, pariyAyaThANamuttamaM / tameva aNupAlejatti, || IdRzava parISahopasargajaM lomaharSe vinayediti sambandhaH iti sUtrArthaH // 31 // nigamayitumAha| aha kAlaMmi saMpatte, AghAyAya samucchayaM / sakAmamaraNaM marati, tihamannayaraM muNI // 32 // tibemi vyAkhyA-'atheti maraNAbhiprAyAnantaraM 'kAla'iti maraNakAle samprAse 'NipphoiyA ya sIsA' ityAdinA krameNa 1 yayA addhayA niSkAntaH, paryAyasthAnamuttamam / vAmevAnupAlayet / 3 niSpAditAca ziSyAH dIpa anukrama [158] / muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~5064
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [5], mUlaM [-]/ gAthA ||32|| niyukti : [235...] (43) - - akAma - maraNAdhya. - pRhAta // 25 // prata sUtrAMka ||32|| samAyAte 'AghAyAya'tti ArSatvAt AghAtayan saMlekhanAdibhirupakramaNakAraNaiH samantAd ghAtayan-vinAzayan , kaM?-samucchrayam-antaH kArmaNazarIraM bahiraudArikaM, yadvA-'samussataM'ti subbyatyayAtsamucchyasyAghAtAya-vinAzAya kAle samprApta iti sambandhanIyaM, kimityAha-sakAmasya-uktanItyA sAbhilASasya maraNaM sakAmamaraNaM tena mriyate, trayANAM-bhaktaparikSeginIpAdapopagamanAnAmanyatareNa, sUtratvAt sarvatra vibhaktivyatyayaH, 'muni' tapakhIti sUtrArthaH // 32 // itiH parisamAptI, pravImIti prAgvat // sAmprataM nayAste'pi pUrvavat / iti zrIzAntyAcAryaviracitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAmakAmamaraNAkhyaM paJcamamadhyayanaM samAsamiti // - -- 4 % dIpa anukrama [160 % pazcamamadhyayanaM samAptam // %% // 254 // atra adhyayanaM-5 parisamAptaM ~507~
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [160] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 32... || niryukti: [236] adhyayanaM [6], // uktaM paJcamamadhyayanaM, sAmprataM SaSThamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH - anantarAdhyayane maraNavibhaktiruktA, tatrApi cAnantaraM paNDitamaraNaM, tacca 'virayANa paMDiyaM veti'tti vacanAdviratAnAmeva, na caite vidyAcaraNavikalA iti tatkharUpamanenocyate, ityanena sambandhenAyAtasyAdhyayanasya mahApurasyeva catvAryanuyogadvArANi bhavantItyAdicaryastAvadyAvinnAma niSpanna nikSeSe kSullaka nirmanthIyamiti nAma, tataH kSullakasya nirgranthasya ca nikSepaH kAryaH, tatra kSullakasya vipakSo mahAn, tadapekSatvAt kSullakasya, iti tannikSepe nikSiptameva tadbhavatItyabhiprAyeNAha - nAmaM ThavaNA davie khitte kAle pahANa pai bhAvo / eesi mahaMtANaM paDivakkho khulyA huMti // 236 // vyAkhyA - atra nAmasthApane kSuNNe, mahacchandazca prakramAt sarvatra gamyate, tatrAgamato jJAtA'nupayukto dravyamahat | noAgamato jJazarIrabhavyazarIratadvayatiriktaM dravyamahad acittamahAskandho daNDAdikaraNena yazcaturbhiH samayaiH sakalalokamApUrayati, kSetramahat lokAlokavyApyAkAzaM, kAlamahad anAgatAddhA, pradhAnamahatridhA - sacittamacittaM mitraM ca, tatra sacittaM dvipadaM catuSpadamapadaM ca tatra dvipadaM tIrthaMkRt catuSpadaM sarabhaH apadaM padmAdidotpannaM padmam, acittaM cintAmaNiH, mizra tIrthakRdeva rAjyAbhiSekAdiSvalaGkRtaH, pratimahat- yadanyApekSayA mahaducyate, yathA sarvapAJcanakazcanakAdvadaramityAdi, bhAvamahat prAdhAnyataH kSAyiko bhAvaH kAlataH pAriNAmiko'nAdyanantajIvAjIvatvAdirUpatvA For Panther muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM 6 "kSullakanirgranthiya" Arabhyate ~508~
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [160] uttarAdhya bRhadvRtti: // 255 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 32... || niryuktiH [237] adhyayanaM [6], tasya AzrayataH audayiko bahutarajIvAzrayatvAt tasya, tathA ca vRddhA: - " Asayao odayito bhAvo, taMmi bhAve bahutarA jIvA yati" pAriNAmikAvivakSayA caitat sambhAvyate, ataH pAriNAmika evAzrayato mahAn azeSajIvAjIvadravyAzrayatvAt prastutamarthamAha-- 'eteSAm' anantaramuktAnAM nAmAdimahatAM 'pratipakSI' vipakSaH kSulakAni bhavanti, tatrApi nAmasthApane pratIte, dravyataH paramANuH, kSetrataH AkAzapradezaH, kAlataH samayaH, prAdhAnyataH saci4 cAcitta mizrabhedatastridhA, tatra sacittaM dvipadamAhArakaM zarIraM catuSpadaM siMhaH apadaM lavakapuSpam acittaM hIrakaH, mizra janmasamayAnantaramalaGkRtastIrthakRta, pratikSulakamA malakAdvaduraM badarAJcanaka ityAdi, bhAvakSulakaM kSAyiko bhAvaH, uktaM hi vRddheH - "sabaitthovA jIvA khAie bhAve, bahaMti" sAMsArikasatvApekSaM caitad, anyathopazamika evaM sarvastokatayA bhAvakSulakaM sambhavatIti gAthArthaH // itthaM kSullakanikSepamabhidhAya nirgranthanikSepamAha Euston Inman nikkhevo niyaMmi caviho duviho ya dabaMmi / AgamanoAgamao noAgamato ya so tiviho 237 vyAkhyA- 'nikSepo' nyAsaH 'Niyamiti nirgranthe nirgranthaviSayaH 'caturvidho' nAmasthApanAdravyabhAvabhedAt, tatra nAmasthApane kSuNNe, dvividho bhavati dravye AgamanoAgamatazca tatrAgamataH prAgvat, noAgamatazca 'sa' iti // 255 // | nirmanthaH 'trividhaH tribheda iti gAthArthaH // traividhyamevAha 1 Ayata audayiko bhAvaH tasmin bhAve bahutarA jIvA varttante / 2 sarvastokA jIvAH kSAyike bhAve varttante For Par sulakani granthIyam. 6 muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~509~
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) prata sUtrAMka ||32|| jANagasarIrabhavie tavatiritte ya niNhagAIsuM / bhAvami niyaMTho khalu paMcaviho hoi nAyavo // 238 // | vyAkhyA-jANagasarIrabhavie'tti jJazarIranirgrantho bhavyazarIranirgranthazca pazcAtkRtapuraskRtanirgrandhaparyAyatayA'yaM ghRtakumbha ityAdinyAyataH prAgvadbhAvanIyaH, tadvayatiriktazca nivAdiSu, AdizabdAt pArzvasthAdiparigrahaH, bhAvanigrantho'pyAgamato noAgamataca, tatrAgamatastathaiva, noAgamatastu khata evAha niyuktikRt-bhAve nirgranthaH, khalu kyAlaGkAre, 'paJcavidhaH' paJcabhedo bhavati jJAtavya iti gAthArthaH // paJcavidhanirgranthasvarUpaM ca vRddhasampradAyAdavaseyaM, sa cAyam-joAgamato NiyaMThatte yaTTamANA paJca, taMjahA-pulAe bakuse kusIle NiyaMThe siNAe / pulAto paMcaviho, jo AsevaNaM prati, gANapulAto darisaNapulAo carittapulAto liMgapulAto ahAsuhumapulAgotti / pulAgo NAma asAro, jahA dhannesu palaMjI, evaM NANasaNacarittaNissArattaM jo ubeti so pulAgo, liMgapulAgo liMgAu pulAgI hoto, ahAsuhumo ya eesu ceva paMcasuvi jo thovaM thovaM virAheti, laddhipulAo puNa jassa deviMda| 1 noAgamato nirgranthatve vartamAnAH paJca, tadyathA-pulAko yakuza: kuzIlo nimranthaH snAtakaH / pulAkaH paJcavidhaH-ya AsevanAM prati, jJAnapulAko darzanapulAkazcAritrapulAkaH liGgapulAkaH yathAsUkSmapulAka iti / pulAko nAma asAro, yathA dhAnyeSu pala jI, evaM jJAnadarzanacAritranissAratvaM ya upaiti la pulAkaH, liGgapulAko liGgAt pulAkIbhavana , yathAsUkSmazca eteSveva pazcakhapi yaH stoka stoka virAdhayati, labdhipulAkaH punaryasya devendra dIpa anukrama [160 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~510~
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) prata sUtrAMka 3 ||32|| uttarAdhya. riddhisarisA riddhI, so siMgaNAdiyakaje samuppaNe cakkabaTipi sabalavAhaNaM cuNNeuM samattho / bausA sarIropakaraNa-31 kSullakanibRdvRttiH nivibhUSA'nuvartinaH RddhiyazaskAmAH sAtagauravAzritAH aviviktaparivArAH chedazavalacArittajuttA NiggaMthA bausAmandhIyama. bhaNNaMti, te paMcavihA, taMjahA-AbhogavakusA aNAbhogabakusA saMvuDabakusA asaMvuDabakusA ahaasuhumbkusaa| // 25 // AbhogavakusA AbhogeNa jo jANato karei, aNAbhogeNa ayANato, saMbuDo mUlaguNAisu, asaMvuDo tesu ceva, ahAsuhumabakuso acchAsu pUsiyA avaNeti sarIre vA dhUlimAi avaNNeti / kutsitaM zIlaM yasya paJcasu pratyekaM jJAnAdiSu, so kusIlo duviho-paDisevaNAkusIlo kasAyakusIlo, sammArAhaNavivarIyA paDigayA vA sekNA paDiTra sevaNA paMcasu NANAisu, kasAyakusIlo jassa paMcasu NANAisu kasAehiM virAhaNA kajati so ksaaykusiilotti| 10rddhisadRzA RddhiH, sazRGganAditakArye samutpanne cakravarttinamapi sabalavAhanaM cUrayituM samarthaH / bakuzAH chedazabalacAritrayuktA nirmanthA / bakuzA bhaNyante, te paJcavidhAH, tadyathA-AbhogabakuzA anAbhogabakuzAH saMvRtabakuzA asaMvRtabakuzA yathAsUkSmavakuzAH / Abhogavakuzo Abhogena yo jAnan karoti, anAbhogenAjAnan , saMvRto mUlaguNAdiSu, asaMvRtasteSveva, yathAsUkSmabakuzaH akSNoH puSpikAmapanavati zarIrAdvA // 256 // lAvalyAdikamapanayati / sa kuzIlo dvividhaH-pratisevanAkuzIlaH kaSAbakuzIlaH, samyagArAdhanaviparItA pratigatA vA sevanA pratisevanA paJcasu. | jJAnAdiSu, kaSAyakuzIlo yasya paJcasu jJAnAdiSu kaSAyairvirAdhanA kriyate sa kapAyakuzIla iti / % dIpa anukrama [160 82% AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~511~
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) 2-25 prata sUtrAMka ||32|| NiyaMTho abhitaravAhiragaMthaNiggato, so uvasaMtakasAto khINakasAto vA aMtomuDuttakAlito, so paMcaviho-paDhamasamayaNiyaMTho apaDhamasamayaniyaMTho, ahavA caramasamayaniyaMTho acaramasamayaniyaMTho ahAsuhumaNiyaMThotti, aMtomuhuttaNiyaMThakAlasamayarAsIe paDhamasamae paDiyajjamANo paDhamasamayaniyaMTho, sesesu samayaesu vaTTamANo apaDhamasamayaniyaMTho, carame-aMtime samae vaTTamANo caramasamayaNiyaMTho, acaramA-AdimajjhA, ahAsuhumo eesusvesuvi| siNAto-snAtako mohaNijjAighAtiyacaukammAvagato siNAto bhaSaNati, so paMcaviho-acchavI asabalo aka-ra maMso saMsuddhaNANadaMsaNadharo arahA jiNo kevalI, acchavI-avyathakaH, sabalo suddhAsuddho egaMtasuddho asabalo, aMzA-avayavAH karmaNaste avagayA jassa so akammaMso, saMsuddhANi NANadaMsaNANi dhAreti jo so saMsuddhaNANadaM 1 nirganthaH abhyantaravAhyagranthanirgataH, sa upazAntakaSAyaH kSINakaSAyo vA antarmuhUrttakAlika;, sa paJcavidhaH--prathamasamayanirmanthaH aprathamasamayanimranthaH athavA caramasamayanimranthaH acaramasamayanimranthaH yathAsUkSmanimrantha iti / antarmuhUrttanirmandhakAlasamayarAzau pratha-ra masamayaM pratipadyamAnaH prathamasamayanimranthaH, zeSeSu samayeSu vartamAno'prathamasamayanimranthaH, carame-antima samaye vartamAnazcaramasamayani-11 granthaH, acaramA-AdimadhyAH, yathAsUkSma eteSu sarveSvapi / mohanIvAdidhAticatuSkarmApagataH smAtako bhaNvate, sa paJcavidhaH-acchaviH | azavala: akarmAzaH saMzuddhajJAnadarzanadharaH arhana jinaH kevalI, zabalaH zuddhAzuddhaH ekAntazuddho'zabalaH,-apagatA yasmAta soDadArmAzaH, saMzuddhe jJAnadarzane dhArayati yaH sa saMzuddhajJAna 2.sarakAra dIpa anukrama [160] AantaratUPIL For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~512~
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) pattarAdhya. bRhadvRttiH // 257 // kSullakanigranthIyam. prata sUtrAMka -* ||32|| saNadharo, pUjAmahatIti arahA, adhavA nAssa rahassaM vidyata iti arahA, jitakaSAyatvAjinaH, esopaMcaviho siNA- ygo| Aha ca bhASyakRt tatva NiyaMThAlAto bakusakusIlo NiyaMTha pahAto ya / tattha pulAo duviho AsevaNa laddhito ceva // 1 // pulAgavakusakusIlA niyaMThasiNAyagA ya NAyacA / eersi paMcaNhavi hoi vibhAsA imA kamaso // 2 // tattha pulAto duviho laddhipulAto taheva iyaro vA / laddhipulAto saMghAikaja iyaro ya paMcaviho // 3 // NANe daMsaNacaraNe liMge ahasuhumae ya nnaayco| NANe daMsaNacaraNe tesiM tu virAhaNa asAro // 4 // liMgapulAto annaM NikAraNato kareti so liMgaM / maNasA akappiyAINisevao hoyhaasuhumo||5|| sarIre upakaraNe vA bAusiyataM duhA samakkhAyaM / sukkilavatthANi dhare dese sadhe sarIraM mi // 6 // AbhogamaNAbhogaM saMvuDamasaMbuDe ahAsuhume / so duviho'vI bauso paMcaviho hoi NAyaco // 7 // Abhoge jANato kareti dosaM tahA aNAbhoge / muluttarehi saMbuDo vivarIya asaMbuDo hoti // 8 // acchimuhamajamANo hoi ahAsuhumato tahA vauso / paDisevaNAkasAe hoi kusIlo duhA eso // 9 // NANe daMsaNacaraNe tave ya ahasuhumae ya boddhce| paDisevaNAkusIlo paMcaviho U muNeyaSo // 10 // 10 darzanadharaH / eSa paJcavidhaH sAtakaH / 2 bhASya prAya etadanugatameveti na saMskRtam dIpa anukrama [160] -*- 55 AIMEducatan intimational For ParaTREPIVaauinone muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~513~
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-] / gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) GK- 10-*- prata sUtrAMka ||32|| NANAdI uvajIvati jahasuhumo ahA imo muNeyaco / sAtito rAga baJcati eso tabaJcaraNI // 11 // emeva kasAyaMmivi paMcaviho hoi U kusIlo u / koheNaM vijAti pauMjae eya mANAdI // 12 // emeva daMsaNaMmivi sAvaM puNa deti U carittaMmi / maNasA kohAINi u karei aha so ahAsuhumo // 13 // paDhamApaDhamA carime acarima suhume ya hoMti NiggaMthe / acchavi assabale yA akammasaMsuddha arhjinno||14|| te ca saMyamazrutapratisevanAtIrthaliGgalezyopapAtasthAnavikalpataH sAdhyAH, ete pulAkAdayaH paJca nirgranthavizeSAH ebhiH saMyamAdibhiranugamavikalpaH sAdhyA bhavanti, tatra saMyame tAvat pulAkavakuza kuzIlAH ee tiNNivi dosa saMjamesu-sAmAite cheovaThThAvaNIe ya, kasAyakusIlA dosu-parihAravisuddhIe suhumasaMparAe ya iti sampradAyaH / prajJaptistvAha-kasAyakusIle NaM pucchA ?, sAmAiyasaMjame vA hujjA, jAva muhumasaMparAyasaMjame vA hujA, No ahakkhAyasaMjame hujA, NiyaMThA siNAyagA ya ee do'vi ahakkhAyasaMjame"! pulAgavakusapaDisevaNAkusIlA ya ukkoseNaM abhinnadasapuradharA kasAyakusIlanirgranthau caturdazapUrvadharau / jaghanyena pulAkasya zrutamAcAravastu navamapUrve, | 1 ete trayo'pi dvayoH saMyamayoH-sAmAyike chedopasthAnIye ca, kaSAyakuzIlA dvayoH-parihAravizuddhau sUkSmasaMparAye ca / kaSAyakuzIlaH pRcchA, sAmAyikasaMyame vA bhavet yAvatsUkSmasaMparAyasaMyame vA bhavet , na yathAkhyAtasaMyame bhavet , nimranthAH snAtakAcaite dvaye'pi yathAkhyA|tasaMyame / pulAkabakuzapratisevanAkuzIlAzcotkRSTenAbhinnadazapUrvadharAH / dIpa anukrama [160] -KRE-EX For ParaTREPVIROIN muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 514~
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) vIyama. prata sUtrAMka ||32|| uttarAdhya. bakuzakuzIlanirgranthAnAM zrutamaSTau pravacanamAtaraH, zrutApagataH kevalI snAtaka iti sampradAyAbhiprAyaH / prajJaptyabhiprAbRhadbhattiH yastu-"pulAe NaM bhaMte ! kevatiyaM suyaM ahijejA, goyamA / jahaNaNeNaM Navamassa puSassa taiyaM AyAravaravU, ukoseNaM nava pubAI ahijejjA" / idAnI pratisevanA-pazcAnAM mUlaguNAnAM rAtribhojanasya ca praabhiyogaalaa||25|| kAreNa anyatamat pratisevamAnaH pulAko bhavati, maithunamevetyeke, prajJaptistu-"pulAe NaM pucchA, jAva mUlaguNe paDi hai sevemANe paMcaNhaM AsavANaM annayaraM paDisevejjA, uttaraguNe paDisevemANe dasavihassa paJcakkhANassa annayaraM paDi sevejjA" bakuzo dvividhaH-upakaraNabakuzaH zarIrabakuzazca, tatropakaraNAbhiSyaktacitto vividhavicitramahAdhanopakaraNaparigrahayuktaH vizeSayuktopakaraNakAGkSAyukto nityaM tatpratikArasevI bhikSurupakaraNabakuzo bhavati, zarIrAbhiSvakta|citto vibhUSArtha tatpratikArasevI zarIravakuzaH / pratisevanAkuzIlo mUlaguNAnavirAdhayannuttaraguNeSu kAzcidvirAdhanAM pratisevate, prajJasistu-"baikuse NaM pucchA, jAva No mUlaguNapaDisevae hojjA, uttaraguNapaDisevae hujjA, paDiseva dIpa anukrama [160] 41 1 pulAko bhadanta ! kiyat zrutamadhIyeta?, gautama! jaghanyena navamasya pUrvasva tRtIyamAcAravastu, utkarSeNa nava pUrvANi bhadhIyeta / 2 pulAkaH | pRcchA, yAvat mUlaguNAn pratisevamAnaH pazcAnAmAzravANAmanyataraM pratiseveta, uttaraguNAna pratisevamAno dazavidhasya pratyAkhyAnasyAnyataran pratiseveta / 3 vakuzaH pRcchA, yAvanno mUlaguNapratisevako bhavet uttaraguNapratisevako bhavet pratisevanA FORF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 515~
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [160] Jan Education in "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 32...|| niryuktiH [238] adhyayanaM [6], NAMkusIle jahA pulAe" kaSAyakuzIlanirgranthaskhAtakAnAM pratisevanA nAsti / tIrthamidAnIM sarveSAM tIrthaGkarANAM tIrtheSu bhavanti, eke tvAcAryA manyante - pulAkabakuzapratisevanAkuzIlAstIrthe nityaM, zeSAstu tIrthe'tIrthe vA / 'liGga'| miti liGgaM dvividhaM dravyaliGgaM bhAvaliGgaM ca, bhAvaliGgaM pratItya sarve nirgranthaline bhavanti, dravyaliGgaM pratItya bhAjyAH / | lezyAH pulAkasyottarAstisro lezyA bhavanti, vakuzapratisevanAkuzIlayoH sarvA api kaSAyakuzIlasya parihAravizudvestisra uttarAH, sUkSmasamparAyasya nirgranthastrAtakayozca zukleva kevalA bhavati, ayogaH zailezIpratipanno'lezyo bhavati, prajJaptistu - "pulAMe NaM pucchA, jAva tisu lesAsu hojA, taMjahA- teulesAe pamhalesAe sukkalesAe, evaM bausassavi, | evaM paDisevaNAkusIlassavi / kasAyakusIle pucchA, jAva chasu lesAsu hojja"tti / upapAtaH pulAkasyotkRSTasthitiSu | deveSu sahasrAre, bakuzaprati sevanA kuzIlayordvAviMzatisAgaropamasthitiSvacyute kalpe, kaSAyakuzIlanirgranthayostrayastriMzatsAgaropamasthitiSu sarvArthasiddhe, sarveSAmapi jaghanyaM palyopamapRthaktvasthitiSu saudharme, prajJaptistu "kaisAyakusIle jahA pulAe, NavaraM ukkoseNa aNuttaravimANesu, niyaMThe NaM evaM ceva, jAva bemANiesu uvavajamANe ajahaSNamaNuko seNaM 1. kuzIlo yathA pulAkaH / 2 pulAko bhadanta ! pRcchA, yAvattisRSu lezyAsu bhavet, tadyathA--tejolezyAyAM padmalezyAyAM zukulezyAyAm, evaM vakuzasyApi evaM pratisevanAkuzIlasyApi / kaSAyakuzIle pRcchA ?, yAvat padsu lezyAsu bhavet iti / 3 kaSAyakuzIlo yathA pulAkaH, navaramutkarSeNa anuttaravimAneSu nirmantha evameva, yAvadvaimAnikepUtpadyamAnaH ajaghanyotkRSTe For Parent www.ncb muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~516~
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) bRddhRttiH prata sUtrAMka ||32|| uttarAdhya. 18 aNuttaravimANesu uvavajjati," snAtakasya nirvANamiti / sthAnam-asaGkhyeyAni saMyamasthAnAni kapAyanimittAni kSullakAna bhavanti, tatra sarvajaghanyAni saMyamalabdhisthAnAni pulAkakaSAyakuzIlayoH, tI yugapadasayeyAni sthAnAninthIyam, gacchataH, tataH pulAko byucchidyate, kaSAyakuzIlastato'saGkhyeyAni sthAnAnyekAkI gacchati, tataH kssaay1259|| kuzIlapratisevanAkuzIlabakuzA yugapadasaJjayeyAni sthAnAni gacchanti, tato bakuzo byucchidyate, tato'pyasaMkhyeyAni l sthAnAni gatvA pratisevanAkuzIlo vyucchidyate, tato'saGkhyayAni sthAnAni gatvA kaSAyakuzIlo vyucchidyate, ata UrddhamakapAyasthAnAni gatvA nigranthaH pratipadyate, so'pyasaGkhadheyAni sthAnAni gatyA vyucchidyate, prajJaptistu-"NiyaMHThassa NaM bhaMte ! kevaiyA NaM saMjamaThANA pannattA , goyamA ! ege ajahaNNamukkosae saMjamaThThANe paNNatte" ata evaM | Urddhamekameva sthAnaM gatvA sAtako nirvANaM prApnoti, eSAM saMyamalabdhiruttarottarasthAnantaguNA bhavatIti epa smprdaayH| [bhASyakAro'pyAha saMyama suya paDisevaNa titthe liMge ya lesa uvvaae| ThANaM ca pati viseso pulAgamAINa joejA // 1 // pulAga bakusakusIlA sAmAiyacheyasaMjame hoti / hoti kasAyakusIlo parihAre suhumarAge y||2|| NiggaMtho ya siNAto ahakhAe saMjame muNeyaho / dasaputvadharukosA paDiseva pulAya bausA ya // 3 // | 1. nAnuttaravimAneSu utpdyte|2 nirmanthasya bhadanta ! kiyanti saMyamasthAnAni prajJaptAni?, gautama! ekaM ajaghanyotkRSTa saMyamasthAnaM prajJaptam || dIpa anukrama [160 // 259 // For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~517~
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-] / gAthA ||32...|| niyukti: [238] (43) E% prata sUtrAMka ||32|| coisapuvadharAto kasAyaNiyaMThA ya hoti NAyacA / vavagayasuto ya kevali mUlAsevIpulAo ya // 4 // cittalavatthAsevi balAbhiogeNa so bhavati bauso / mUlaguNa uttaraguNe sarIravauso muNeyavo // 5 // pahAya kasAyakusIle niggaMthANaM ca natthi paDisevA / saccesuM titthesaM hoti pulAgAdi ya NiyaMThA // 6 // liMge u bhAvaliMge sorsi davaliMga bhayaNijjA / lesAu pulAgassa ya uvarilAto bhave tiNNi // 7 // bakusapaDisevagANaM sapA lesAu hoMti nnaayvaa| parihAravisuddhINaM tiNhuvarilA kasAe u // 8 // NiggaMthasuhumarAge sukkA lesA tahA siNAesuM / selesiM paDivaNNo lesAtIe muNeyavo // 9 // pulAgassa sahassAre sevagavausANa acue kappe / sakasAyaNiyaMThANaM sabaDhe pahAyago siddho||10|| pulAgakusIlANaM savajahaNNAI hoti ThANAI / volINehiM asaMkhehi hoi pulAgassa yocchittii||11|| kasAyakusIlo uvariM asaMkhijAI tu tattha ThANAI / paDisevaNabause vA kasAyakusIlo to'saMkhA // 12 // vocchipaNe u bauso uvari paDisevaNA kasAo ya / gaMtumasaMkhijAI chijjai paDisevaNakusIlo // 13 // uvari gaMtuM chijati kasAyasevI tato hu so NiyamA / uddhaM egaThThANaM NiggaMthasiNAyagANaM tu // 14 // atra ca yatpulAkAdInAM mUlottaraguNavirAdhakatve'pi nirgranthatvamuktaM tajjaghanyajaghanyatarotkRSTotkRSTatarAdibhedataH / saMyamasthAnAnAmasaGkhyatayA tadAtmakatayA ca cAritrapariNateriti bhAvanIyaM / yadapyeSAM saMyamitve'pi SaDlezyAbhidhAnaM dIpa anukrama [160 orPHOTaERVaimum only wrencibrarma muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 518~
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [160] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 260 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 32...|| niryukti: [239] adhyayanaM [6], tadapyAdyAnAM bhAvaparAvRttimapekSya 'AgAMrabhAvamAyAe vA se siyA paribhAgamAyAe vA se siyA' ityAdyAgamaprAmANyAdaviruddhameva ityalaM prasaGgeneti // samprati niryuktiranutriyate, tatra ca 'bhAve nirgranthaH khaluH paJcavidho bhavati / | jJAtavyaH' ityanena vAhyAbhyantarahetukA nirgranthabhedA uktAH, sAmprataM tvAntarasaMyamasthAna nibandhanAMstadbhedAnAha - ukkoso u niyaMTho jahannao ceva hoi NAyavo / ajahannamaNukosA huMti NiyaMThA asaMkhijA // 239 // vyAkhyA - utkRSyata ityutkarSaH sa evotkarSakaH ko'rthaH 1 - utkRSTo nirmantho, jaghanyakazcaiva bhavati jJAtavyaH, tathA 'ajahaNNamaNukosa'tti ajaghanyA anutkRSTA bhavanti nirgranthAH asaGkhyeyAH, saMyamasthAnApekSayA ca nirmanthAnAM jaghanyatvamutkRSTatvamajaghanyAnutkRSTatvaM vA jJeyaM, tathA ca vRddhAH - jI ukosaesa saMjamaTThANesu vaddhati so ukkosagaNiyaMTo bhaNNati, evaM jahaNNao jahaNNaesa, seso ajahannamaNukosa'tti gAthArthaH / iha ca nirgato granthAnnirbrantha iti granthameva bhedAbhidhAnadvAreNAha Jain Education intimational duviho ya hoi gaMtho bajjho abhitaro ya naayvo| aMto ya caudasaviho dasahA puNa bAhiro gaMtho 240 vyAkhyA- 'dvividhazva' dvibhedo bhavati grazyate badhyate kaSAyavazagenAtmaneti granthaH, athavA pradhnAti -babhAtyA1 AkArabhAvamAdAya (mAtrA) vA sA ( tasyAH ) syAt pratibhAgamAdAya (mAtrayA) vA sA syAt / 2 ya utkRSTeSu saMyamasthAneSu varttate sa utkRSTakanirbandho bhaNyate, evaM jaghanyo jaghanyakeSu, zeSA ajaghanyotkRSTAH For PP Use On kSullakanigranthIyam. ~519~ // 260 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [160] Jgn Education in "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [6], mUlaM [ - ] / gAthA || 32...|| niryukti: [240] tmAnaM karmaNeti granthaH, tadvaividhyamevAha - vahirbhavo bAlo'bhyantarazca 'jJAtavyaH' avaboddhavyaH, tatra ca 'aMto a'tti antaH zabdo'dhikaraNapradhAnamavyayaM, caH pUraNe, tatazcAntariti madhye yo grantho'bhyantara ityarthaH, sa kimityAha-'catu dezavidhaH' caturdazabhedo 'dazadhA' dazaprakAraH, punaHzabdo vizeSadyotakaH, 'bAhiro'tti bAyo grantha iti gAthArthaH // tatrAntarasya caturdaza bhedAnAha koho mANo mAyA lobhe pijje taheva dose ya / micchanta vea arai rai hAsa soge ya duggaMchA // 249 // vyAkhyA- 'krodhaH' aprItilakSaNaH, 'mAnaH' ahamitipratyaya hetuH, 'mAyA' khaparavyAmohotpAdakaM zAThyaM, 'lobho' dravyAdyabhikAGkSA, 'prema' priyeSu prItihetuH, 'tathaive' tyAntaragrantharUpa eva, ko'sau ? - 'doSazca' upazamatyAgAtmako vikAro, dveSa ityarthaH / iha ca yadyapi prema mAyAlobharUpaM dveSazca krodhamAnAtmakaH tathApi tayoH pRthagupAdAnaM kathaJcit sAmAnyasya vizeSebhyo'nyatvakhyApanArthe, 'mithyAtvaM' tattvArthAzraddhAnaM tacca SaTTiH sthAnairbhavati, tAni ca nAsti na nitya ityAdIni taduktam-- "Natthi Na Nico Na kuNati kayaM Na veeti Natthi pevANaM / Natthi ya mokkhovAo immicchatassa ThANAI // 1 // " 'vedaH' strIvedAdividhA, 'aratiH' saMyame'prItiH, 'ratiH' asaMyame prItiH, Aha ca- "itthIveyAIo tiSiho veo ya hoi yoddhyo| aratI ya saMjamaMmI hoi ratI saMjame yAdi // 1 // " 'hAso' vismayAdiSu 1 nAsti na nityo na karoti kRtaM na vedayati nAsti nirvANam / nAsti ca mokSopAyaH SaD midhyAtvasya sthAnAni // 1 // 2 khIvedA| dikastrividho vedazva bhavati boddhavyaH / aratizca saMyame bhavati ratiH asaMyame cApi // 1 // For PP Use On muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 520~
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [160] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 262 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 32... || niryukti: [241] adhyayanaM [6], vakravikAzAtmakaH, 'zoka' iSTaviyogAt mAnasaM duHkhaM, 'bhayam' ihalokabhayAdi saptadhA, tathA cAha - "ihaparaloyAdANe AjIveMsiloya taha akamhA y| maraNabhayaM sattamayaM vibhAsameesa bocchAmi // 1 // ihalogabhayaM ca imaM jaM maNuyAio sarisajAIo / bIhei jaM tu parajAiyANaM paraloyabhayameyaM // 2 // AyANattho bhaNNati mA hIrijjatti tassa jaM biiche| AyANabhayaM taM tU AjIcomeNa jIve'haM // 3 // asilogabhayaM ayaso hoti jakamhAbhayaM tu aNimittaM / mariyavasta u bhIe maraNabhayaM hoi evaM tu // 4 // " 'jugupsA' asnAnAdimalinatanusAdhuhIlanA, tathA cAha - aNhANamAiehiM sAdhuM tu dugaMchati duguMDe ti gAthArthaH // sAmprataM bAhyagranthabhedAnAha | khettaM vatthU dhaNadhannasaMcao mittanAisaMjogo / jANasayaNAsaNANi a dAsIdAsaM ca kuviyaM ca // 242 // vyAkhyA - 'kSetraM' setyAdi, 'vAstu' khAtAdi, dhanaM hiraNyAdi, dhAnyaM ca zAlyAdi tayoH saJcayo - rAzirdhanadhAnyasaJcayaH, mitrANi ca sahavarddhitAni jJAtayazca khajanAH taiH saMyogaH-sambandho mitrajJAtisaMyogaH, yAnAni ca - Jgn Education intimal 1 ihaparalokAdAnAni AjIvAzlokau tathA'kasmAcca / maraNabhayaM saptamakaM vibhASAmeteSAM vakSyAmi // 1 // ihalokabhayaM cedaM yanmanujAditaH sadRrAjA tito vibheti yattu parajAtibhyaH paralokabhayametat ||2|| AdAnamaryo bhaNvate mA hArSIditi tasmAdyadvibheti AdAnabhayaM tattu AjIvo'yame na jIviSyAmyaham || 3 || azlokabhayamayazo bhavatyasmAdbhayaM tvanimittam / marttavyAttu bhIte maraNabhayaM bhavatyetattu ||4|| 2 asnAnAdikaiH sAdhuM tu jugupsate jugupsA / For PP Use Only kSullakanigranthIyam ~ 521~ // 261|| jancibrar muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [--] / gAthA ||32...|| niyukti: [242] (43) prata sUtrAMka ||32|| zicikAdIni zayanAni ca-palyaGkAdIni AsanAni ca-siMhAsanAdIni yAnazayanAsanAni, caH samuccaye, dAsya:4 aGkapatitAH dAsA api tathAvidhA eva anayoH samAhAraH, caH prAgvat , 'kuviyaM ca'tti kupyaM ca-vividhaM gRhopa skarAtmakam / atra ca dhanadhAnyasaJcayo mitrajJAtisaMyogazceti dvau zeSAzcASTeti dazavidho vAyagrantha iti gAthArthaH / hai| nigamayitumAha| sAvajagaMthamukkA abhitaravAhireNa gaMtheNa / esA khalu nijuttI khuDDAganiyaMThasuttassa // 243 // | vyAkhyA-sahAyadyena-doSeNa vartata iti sAvadyaH sa cAsau granthazca sAvadyAndhastena muktAH sAvadyagranthamuktAH, anena ca rajoharaNamukhavastrikAvarSAkalpAderdazavidhabAhyagranthAntargatatve'pi dharmopakaraNatvenAnavadyatayA'muktAvapi |nimranthatvamuktam , evaM ca mA bhUtkasyacidyAmoho-bAyenaiva sAvadyagranthena muktA itsAha-AbhyantaravAkhena granthena, na tu vAhyenaiva, muktA iti zeSaH, 'eSA' anantaroktA 'khalu' nizcitaM niriti-nizcitAdhikA vA yuktirasyAmiti nida yuktiH-nAmaniSpanna nikSepaniyuktirityarthaH, kaskhetyAha-'khuDDAgaNiyaMThasuttassatti kSullakanimranthanAmakaM sUtra taseti gAthArthaH // ityukto nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, tasya cAyamabhisambandhaH-ihAnantarA|dhyayanasUtre 'muniH sakAmamaraNaM mriyate' ityuktaM, sa ca mananAnmuniriti jJAnyeva, ye tvajJAninaste kimityAha jAvaMtavijA purisA, savve te dukkhasaMbhavA / luppaMti bahuso mUDhA, saMsAraMmi aNatae // 1 // dIpa anukrama [160] JINEducatam For F IFancibanara muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~522~
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| __ niyukti: [243...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 262 // prata sUtrAMka ||1|| vyAkhyA-'yAvanto' yatparimANA vedanaM vidyA-tattvajJAnAtmikA na vidyA avidyA-mithyAtvopahatakutsita- kSulakanijJAnAtmikA tatpradhAnAH puruSAH avidyApuruSAH, avidyamAnA vA vidyA yeSAM te avidyApuruSAH, iha ca vidyAzabdena menthIyam. prabhUtazrutamucyate, na hi sarvathA zrutAbhAvaH jIvasya, anyathA ajIvatvaprAseH, uktaM hi-"sadhajIvANapi va gaM akkharassa'NaMtabhAgo NidhughADito, jadi so'vi Avarijeja to NaM jIvo ajIvattaNaM pAyejA" / 'sarve'akhilAH 'te'ityavidyApuruSA, 'dukkhasaMbhava'tti duHkhasya sambhavo yeSu te duHkhasambhavAH, yadvA duHkhaM karoti duHkhayati tato duHkhaya-3 tIti duHkha-pApaM karma tataH sambhavaH-utpattiryeSAM te duHkhasambhavAH, evaMvidhAH santaH kimityAha-'lupyante' dAriyAdibhirbAdhyante 'bahuzaH' anekazo 'mUDhA' hitAhitavivecanaM pratyasamarthAH, ka -saMsaraNaM-tiryagnarakAdiSu bhaveSu / bhramaNaM saMsAraH tasmin , kIzi 1-'anantake' avidyamAnAnte, anena cAnantasaMsArikatAdarzanena tArazA paNDitamaraNAbhAva uktaH, adhyayanArthApekSayA tu nindhakharUpajJApanArtha tadvipakSa ukta iti bhAvanIyam / iha cAyamudAharaNasampradAya:-ego godho dogayeNa vAito gehAo Niggato, sarva puhavi hiMDiUNa jAheNa kiMci lahati tAhe puNa-| D212 // 1 sarvajIvAnAmapi cAkSarasyAnantabhAgo nityodghATitaH, yadi so'pi Atriyeta sadA jIvo'jIvatvaM prAmuyAt / 2 eko godhaH (alasaH) daurgona pAtito gRhAnirgataH, sarvA pRthvI hiNDayitvA yadA na kiJcit labhate tadA puna dIpa anukrama [161] AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~523~
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [243...] (43) prata sUtrAMka ravi gharaM jato Niyatto, jAva egami pANavADagasamIve gAmadevakuliyAe egarattiM vAsovagato jAva pecchai tAva devauliyAo ego pANo niggato cittaghaDahatthagato, so egapAse ThAtiUNaM taM viyaDagharDa bhaNati-lahu gharaM sajjehi, evaM jaM jaM so bhaNati taM ciya ghaDo karei, jAva sayaNija, itthIhiM saddhiM bhoge bhuMjati, jAva pahAe paDisAharati / jAteNa goheNa so diTTho, pacchA ciMtei-ki majjha bahueNa bhamieNa 1, etaM ceva olaggAmi, so teNa olaggio, ArAhito bhaNati-kiM karemi ! ti, teNa bhaNNati-tumha pasAeNa ahaMpi evaM ceva bhoge bhuMjAmi, teNa bhaNNatikiM vijaM geNhasi ? utAhu bijjAe'bhimaMtiyaM ghaDaM geNhasi , teNa vijAsAhaNapuracaraNabhIruNA bhogatisieNa ya| ||1|| dIpa anukrama [161] 1. rapi gRhaM yataH ( tataH) nivRttaH, yAvadekasya cANDAlapATakasya samIpe prAmadevakulikAyAmekarAtraM vAsamupagataH, yAvatprekSate tAbaddevakulikAtaH ekaH pANaH (cANDAlaH ) nirgata citrapaTahastagataH, sa ekasmin pArzve sthitvA taM vikRta (sAdhita ) gharTa bhaNati-laghu gRha sajaya, evaM yadyatsa bhaNati tadeva ghaTaH karoti, yAvacchayanIyaM, zrIbhiH sArdha bhogAn bhunakti, yAvatprabhAte pratisaMrati / sena godhena sa| [raSTA, pazcAt cintayati-kiM mama bahunA bhrAntena, enamevAvalagAmi, sa tenAvalagitA, bhArAddho bhaNati-kiM karomIti , sama bhaNyata disaba prasAdena ahamapyevameva bhogAna mukhe, tena bhavyate-kiM vidyA gRhaNAsi unAho vidyayA'bhimazritaM ghaTa gRhNAsi ?, tena vidyAsAbhanapurI-|| raNabhIruNA bhogadRSitena ca AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv Giancibansar muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~524~
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [243...] (43) prata sUtrAMka ||1|| patarAya bhaNNati-vijAbhimaMtiyaM ghaDayaM dehi, teNa se vijAe abhimaMtiUNa ghaDo diNNo, so taM gahAya gato sagAma, tattha kSulakani |baMdhUhiM sahavAsehivi samaM jahAruiyaM bhavaNaM viguruviyaM, bhoge tehiM saha bhuMjato acchati, kammaMtA ya se sIdiumA-AAR vRddhRttiH / daraddhA, gavAdao ya asaMgovijamANA pralayIbhUtAH, so ya kAlaMtareNa atitosaeNa taM ghaDaM khaMdhe kAUNa eyassa | // 2 // l pabhAveNa ahaM baMdhumajjhe pamoyAmi, AsavapIto paNacito, tassa pamAeNa so ghaDo bhaggo, so ya vijAkao uva | bhogo NaTTho, pacchA te gAmeyagA pralayIbhUtavibhavAH parapesAIhiM dukkhANi aNubhavaMti, jati puNa sA vijA gahiyA hotA tato bhaggevi ghaDe puNovi kreNto| evaM avijANarA dukkhANi saMbhUtAH klizyante, nAgArjunIyAstu paThanti"te save dukkhamajiyA" iha ca makAro'lAkSaNikaH, arjitam-upArjitaM duHkhaM yaiste'rjitaduHkhAH, prAkRtatvAnniSThAntasya paranipAtaH, zeSa prAgvat , yadvA yAvanto 'vidyApuruSA' vidyApradhAnAH puruSAste sarva 'aduHkhasambhavAH' avidya 1 bhaNyate-vidyAbhimantritaM ghaTaM dehi, tena tasmai vidyayA'bhimakhya ghaTo dattaH, sa taM gRhItvA gataH svagrAma, tatra bandhubhiH sahavAsibhirapi | samaM yadhArucitaM bhavana vikucitaM, bhogastaiiH saha bhujAmastiSThati, karmakarAzca tasya sIditumArabdhAH, gavAdayAcAsaMgopyamAnAH pralayIbhUtAH sa ca kAlAntare atitoSeNa taM padaM skandhe kRtvA etasya prabhAveNAhaM bandhumadhye pramode, pItAsavaH praNartitaH, tasya pramAdena sa ghaTo bhanaH, sa]& 25zA ca vidyAkRta upabhogo naSTaH, pazcAt te prAmeyakAH pralayIbhUtavibhavAH parapraiSAdibhirduHkhAnyanubhavanti, yadi punaH sA vidyA gRhItA'bhaviSyattadA / bhanne'pi ghaTe punarapyakariSyat / evamavidyAnarA duHkhAni ( samanubhavantaH ) lizyante / dIpa anukrama [161] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 525~
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/gAthA ||2|| niyukti: [243...] (43) prata sUtrAMka ||2|| mAnaduHkhotpattayaH, asumevArtha vyatirekeNAha-mUDhA' ajJAnA''kulitamataya eva lupyante bahuzaH saMsAre'nantaka iti, kAkA vA vyAkhyeyaM, dRzyante hi yAnapAtriNa ihaiva mohAdvayAlupyamAnAH, tathA ca vRddhAH-jahA samudde vANiyA dubAsAyAhayajANavattA disAmUDhA khaNeNa aMtojalagayapaJcayamAsAeUNa bhinnapoyA mahAnItikalolehiM bujjhamANA kummaga-IRI lamagarAIhiM viluppaMti, evaM te'vi avijA bahuso mUDhA sArIramANasahiM mahAdukkhehiM viluppantIti sUtrArthaH / yatazcaivaM | tato yatkRtyaM tadAha samikkha paMDie tamhA, pAsa jAipahe bahU / appaNA saccamesejA, mittiM bhUehiM kappae // 2 // vyAkhyA-'samIkSya' Alocya 'paNDito' hitAhitavivekabhAk 'ta(ja)mha'tti yasmAdevamavidyAvanto lupyante tasmAta, pAThAntaratazca tasmAt , samIkSya medhAvI-maryAdAvartI, kiM tat samIkSyetyAha-pAzA-atyantapAravazyahetavaH kalatrAdisambandhAsta eva tIvramohodayAdihetutayA jAtInAm-ekendriyAdijAtInAM pandhAnaH-tatyApakatvAnmArgAH pAzajAtipathAH tAn 'bahUn' prabhUtAn avidyAvatAM viluptihetUn , kimityAha-AtmanA' svayaM na tu paroparodhAdinA, sadbhayo -jIvAdibhyo hitaH-samyag rakSaNaprarUpaNAdibhiH satyaH-saMyamaH sadAgamo vA tameSayet-gaveSayet , eSayaMzca satyaM kiM kuryAd ityAha-'maitrI' mitrabhAvaM 'bhUteSu' pRthivyAdiSu jantuSu 'kalpayet ' kuryAt , paThyate vA-'attaThThA sacamesejjA' II 1 yathA samudre vaNijo durvAtAhatayAnapAtrA digmUDhAH kSaNena jalAntargataparvatamAsAdya bhinnapotA mahAvIthikalloleruhyamAnAH kUrmamakarA3 dimivilRpyante, evaM te'pyavidyAmUDhAH bahuzo zArIramAnasairmahAduHkhaiH vilupyante / dIpa anukrama [162]] PAKRA 454 AIMEducatan intimational For F un muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~526~
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-] / gAthA ||3-4|| niyukti: [243...] (43) uttarAdhya. sAkSullakani bRhadbhuttiH prata // 26 // sUtrAMka ||3-4|| % iha ca yasmAdavidyAvantaH saMsAre lupyante tasmAt 'mayyeva nipatatvetajjagaduzcaritaM hi yat / matasucaritayogena, sa vaidU kalyANabhAjanam // 1 // iti zAkyAdiparikalpitAvidyAparihAreNAtmArthameva, na tu parArtha, satyameSayed , aparaka prandhIyam tasyAparatrAsakramaNena parArthAnuSThAnasyAnarthakatvAd, anyat prAgvaditi sUtrArthaH // aparaM camAyA piyA pahusA bhAyA, bhajA puttA ya orasA / nAlaM te mama tANAya, luppaMtassa sakammuNA // 3 // eyamahu~ sapehAe, pAse samiyadasaNe / chiMda gehiM siNehaM ca, Na kaMkhe pubvasaMthapaM // 4 // vyAkhyA-tatrAdyasUtrapUrvAdha spaSTa, navaraM snuSA-vadhvaH, putrAzca urasi bhavA aurasAH khayamutpAditAH, AstAM jAta4.putrAdayaH, kimityAha-'nAlaM' na samarthAH 'te' mAtrAdayo mama 'trANAya' rakSaNAya, kathaMbhUtasya ?-'lupyamAnasya |chidyamAnasya, kena ?-'khakarmaNA' khakRtena jJAnAvaraNAdinA, kimuktaM bhavati ?-khakarmavihitAM bAdhAmanubhavataH ete mAtrAdayo na trANAyeti, evamAtmakamanantaroktamartha-vastu 'sapehAe'tti prAkRtatvAt saMprekSayA-samyagrabuddhayA khaprekSayA vA, 'pAse'tti pazyedavadhArayet , zamitaM darzanaM prastAvAt mithyAtvAtmakaM yena sa tathoktaH, yadivA samyak // 264|| itaM-gataM jIvAdipadArtheSu darzanaM-dRSTiraspeti samitadarzanaH, ko'rthaH 1-samyagdRSTiH san , tatazca 'chiMda'tti chinyAt, haisUtratyAttibyatyayaH, evaM sarvatrAnucyamAno'pyayaM bhAvanIyaH, 'gRddhiM' viSayAbhikAlA 'snehaM ca' khajanAdiSu prema 'na naiva 'kAled' abhilapedU, apergamyamAnatvAt kAvedapi na, kiM punaH kuryAditi bhAvaH / 'pUrvasaMsavaM' pUrvaparicayame % % dIpa anukrama [163-164] % % -% muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 527~
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [243...] (43) prata sUtrAMka ||5|| grAmoSito'yamityAdikaM, yato na kazcidiha paratra vA trANAya khakarmaNA vilupyamAnasya dharma vineti bhAva iti sUtradvayArthaH // amumevArtha vizeSato'nUyAsyaiva phalamAha gavAsaM maNikuMDalaM, pasavo dAsaporusaM / sabvameyaM caittA NaM, kAmarUvI bhavissasi // 5 // / vyAkhyA-gAvavAzvAna gavAvaM, 'gavAzvaprabhRtIni ceti (pA02-4-11) samAhAraH, tatra gAvo-vAhadohopa-15 4 lakSitAH azvAH-turagAH, pazutve'pyanayoH pRthagupAdAnaM atyantopayogitvena prAdhAnyAt, tathA maNayazca-marakatAdayaH kuNDalAni ca-karNAbharaNAni maNikuNDalam , upalakSaNaM caitaccheSAlaGkArANAM varNAdInAM ca, pazyanti prasUyante vA sApazavaH-ajair3akAdayaH, dAsAca-gRhajAtAdayaH porusaM tisUtratvAt puruSANAM samUha ityarthaH, 'puruSAvadhavikArasamUha'yo-21 |dinA Dhaki pauruSeyaM ca-padAtyAdipuruSasamUho dAsapauruSeyaM, yadvA 'dAsaporasa'ti dAsapuruSANAM samUho dAsapauruSaM, puruSAd Dhaka na bhavati, grahaNavatA prAtipadikena tadantavidherabhAvAt , 'sarca' niravazeSa 'etad' anantaroktaM 'tyaktvA / |hityA, saMyamamanupAlyetyabhiprAyaH, kimityAha-kAmarUpI' abhilaSitarUpavikaraNazaktimAna bhaviSyasi, ihaiva vaikriyakaraNAdyanekalabdhiyogAt paratra ca devabhAvAvApteriti sUtrArthaH // punaH satyakharUpameva vizeSata Aha thAvaraM jaMgamaM ceva, dhaNaM dhaNaM ubakkharaM / paccamANassa kammehiM, nAlaM dukkhAu moyaNe // 6 // ambhatthaM savao savvaM, dissa pANe piyAyae / na haNe pANiNo pANe, bhayaverAo udharae // 7 // 1 puruSAdhavikArasamAtenakRteSu iti bhASyakAraprayogAt, 2 naiSA vyAkhyAtA dIpa anukrama [165] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~528~
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-] / gAthA ||6-7|| niyukti: [243...] (43) uttarAdhya. kSullakanigranthIyam. prata bRhadRttiH sUtrAMka // 265 // ||6-7|| vyAkhyA-'abbhatthaM'ti adhyAtmamAtmani yadvartate, yadivA adhyAtma-manaH tasmiMstiSThatyadhyAtmasthaM, sUtratvAdvarNa- lopaH, taha prastAvAt sukhAdi 'sarvataH' iSTasaMyogAniSTasaMprayogAdihetubhyo, jAtamiti gamyate, 'sarva' niravazeSa 'dRSTvA' yA priyavAdikharUpeNAvadhArya, tathA 'pANe'tti casya gamyamAnatvAt prANAMzca-prANinazca 'piyAdae'tti Atmavat sukhapriyatvena priyA dayA-rakSaNaM yeSAM tAn priyadayAn , priya AtmA yeSAM tAn priyAtmakAn vA, dRSTvA ityatrApi sambandhanIyaM, tataH kimityAha-'na hanyAt' nAtipAtayet , upalakSaNatvAnnApi ghAtayet na vA antaM samanujAnIyAt ,prANina iti jAtAvekavacanaM, pAThAntaratazca-prANinAM prANAn-indriyAdIn , kIdRzaH san ? ityAha-bhayaM ca uktakharUpaM, vairai capradveSaH bhayavairamiti samAhArastasmAduparato nivRttaH san , yadivA-adhyAtmasthazabdasyAbhipretaparyAyatvena rUDhatvAdadhyAtmasthaM-yadyasyAbhimataM, taca sukhameva, 'sarvata' iti sarvAbhyo digbhyaH sarvebhyo vA mano'bhimatazabdAdibhyo jAtaM sarva zArIraM mAnasaM ca yathA tabeSTaM tathA'nyeSAmapi prANinAmityupaskAraH, 'dRSTvA' avadhArya, ihApi casya gamyamAnatvAt prANAn prANaprANyabhedopacArAt priyadayAMzca, raSTtyatrApi yojyate, anyat prAgvaditi sUtrArthaH // itthaM prANAtipAtalakSaNAzravanirodhamabhidhAya zeSAvanirodhamAha AyANaM narayaM dissa, nAyaijja taNAmavi / doguMchI appaNo pAte, dinnaM bhujeja bhopaNaM // 8 // vyAkhyA-AdIyata ityAdAnaM-dhanadhAnyAdi "kRtyalyuTo'nyatrApI"ti (kRtyalyuTo bahulam pA03-3-113) dIpa anukrama [166-167] // 265 // AIREDuratan international For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~529~
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||8|| niyukti: [243...] (43) prata sUtrAMka ||8|| xikarmaNi lyuT, ApatvAdAdAnIyaM vA, narakakAraNatvAnnarakaM dRSTvA, kimityAha-'nAdadIta' na gRhNIta na svIkuryAditiyAvat , 'taNAmavi'tti tRNamapi, AstAM rajatarUpyAdi, kathaM tarhi prANadhAraNamityAha-doguMchI'tyAdyadha, jugupsate AtmAnamAhAraM vinA dharmadhurAdharaNAkSamamityevaMzIlo jugupsI, AtmanaH iti Atmasambandhini pAtre-bhAjane prApte vA bhojanasamaya iti zeSaH, 'datta' nisRSTaM, gRhasthairiti gamyate, 'bhujejatti bhuJjIta bhojanam-AhAraM, anenAhArasthApi bhAvato'khIkaraNamAha, jugupsizabdena tadapratibandhadarzanAt, tatazca parigrahAzravanirodha uktaH, tadevaM tanmadhyapatitastadrahaNena gRhyata' iti nyAyAt mRSAvAdAdattAdAnamaithunAtmakAyatrayanirodha uktaH, yadvA 'satyamicchediti satyazabdena sAkSAtsaMyamamapi badatA mRSAvAdanivRttirAkSiptA, tadvAreNApi tasya satyatvAt, AdAnamityAdinA tu sAkSAdadattAdAnaviratiruktA, AdAnaM hi grahaNameva rUDhaM, taccAdattakheti gamyate, taM 'narakaM' narakahetuM dRSTvA nAdadIta tRNamapyadattamitIhApi gamyate, 'gavAsa'mityAdinA tu parigrahAzrayanirodhaH, tannirodhAbhidhAnAca nAparigRhItA strI bhujyata itikRtvA maithunAzravanirodho'pyukta eva / nanvevaM khayaM tyaktagavAdiparigrahasya parakIyaM cAnAdadAnasa kathaM prANavRttiH, ityAha-jugupsyAtmanaH pAtre dattaM bhuJjIta bhojanamiti, pAtragrahaNaM tu byAkhyAdvaye'pi mA bhUt niSparigrahatayA pAtrasyApyagrahaNamiti kasyacid vyAmoha iti khyApanArtha, tadaparigrahe hi tathAvidhalabdhyAyabhAvena pANibhoktRtvAbhAvAdahibhAjana eva bhojanaM bhavet , tatra ca bahudoSasambhavaH, tathA ca zayyambhavAcAryaH-"pacchA dIpa anukrama [168] JIREairamXI For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 530~
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9|| dIpa anukrama [169 ] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 266 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||9|| adhyayanaM [6], niryuktiH [243...] kammaM purekammaM, siyA tattha Na kappai / eyamahaM Na bhuMjaMti, NiggaMdhA gihibhAyaNe // 1 // " iti sUtrArthaH // evaM paJcAzrayaviramaNAtmake saMyama ukte yathA pare vipratipadyante tathA darzayitumAha ihamege u manaMti, appaJcakrakhAya pAvagaM / AyariyaM vidittA gaM, sabvadukkhA vimuJcai // 9 // vyAkhyA- 'ihe' tyasmin jagati muktimArgavicAre vA 'eke' kecana kapilAdimatAnusAriNaH 'tuH' punararthe 'manyante' abhyupagacchanti, upalakSaNatvAtprarUpayanti ca yathA 'apratyAkhyAya' anirAkRtya 'pApaka' prANAtipAtAdiviratimakRtyaiva 'AyariyaM'ti sUtratvAt ArAdyAtaM sarvakuyuktibhya ityArya-tattvaM tad 'viditvA' jJAtvA 'sarvaduH khebhya' AdhyAtmikAdhibhautikAdhidaivikalakSaNebhyaH khaparibhASayA zArIramAnasebhyo vA 'mucyate' pRthag bhavati, tathA cAha"paJcaviMzatitatrajJo yatra tatrAzrame rataH / zikhI muNDI jaTI vApi mucyate nAtra saMzayaH // 1 // " yadvA''caraNamAcaritaM tattatakriyAkalApaH, pAThAntaratazca - 'AcArika' nijanijAcArabhavamanuSThAnameva, tadviditvA svasaMvedanato'nubhUya sarvaduHkhAdvimudhyate, evaM sarvatra jJAnameva muktyaGgaM, na caitazcAru, na hi rogiNa dUbIpadhAdiparijJAnato bhAvarogebhyo jJAnAvaraNAdikarmabhyo mahAvratAtmakapaJcAGgopalakSitAM kriyAmananuSThAya muktiH // te caivamanAlocayanto bhavaduHkhAkulitA vAcAlatayaivamAtmAnaM svasthayanti tathA cAha 1 pazcAtkarma puraH karma syAttatra na kalpate / etadarthaM na bhuJjate nirmanthA gRhibhAjane // 1 // 2 arthato yugmarUpatvAnnAtra sUtrArtha iti, evamagre'pi / Jain Education intimal For Para Pral Use Only kSullakanigranthIyam. ~531~ // 266 // www.ancibrary un muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||20|| dIpa anukrama [170] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||10|| niryuktiH [243...] adhyayanaM [6], bhatA akaritA ya, baMdhamokkhapaiNNiNo / vAyAviriyametteNaM, samAsAseMti appamaM // 10 // vyAkhyA- 'bhaNantaH' pratipAdayantaH, prakramAt jJAnameva muktyaGgamiti, 'akurvantazca' muktatyupAyamanuSThAnaM, bandhamokSau|uktarUpau tayoH pratijJA-abhyupagamaH tadvantaH, sUtratvAcenA nirdeza, asti bandho'sti ca mokSa ityevaMvAdina evaM kevalaM, na tu tathA'nuSThAyinaH, vAci vIryam - AtmazaktirvAgravIrya vAcAlateti yAvat, tadevAnuSThAnazUnyaM vAgvIryamAtraM tena 'samAzvAsayanti' vijJAnAdeva vayaM muktigAmina iti svAsthyaM prApayanti, kam ? - AtmAnamiti sUtrArthaH // yathA caitanna cAru tathA svata evAha Jain Education intimation na citA tAyae bhAsA, kao vijANusAsaNaM / visaNNA pAvakammehiM, bAlA paMDiyamANiNo // 11 // vyAkhyA- 'na' naiva 'citrA' prAkRtasaMskRtAdirUpA AryaviSayaM jJAnameva muktyaGgamityAdikA vA 'trAyate' rakSati, pApebhya iti gamyate, ketyAha- bhASyata iti bhASA vacanAtmikA, syAdetat-acintyo hi maNimantramahauSadhInAM prabhAva ityaghorAdimatrAtmikA vAk trANAya bhaviSyatItyAha, kuto ? vidantyanayA tattvamiti vidyA - vicitramantrA|tmikA tasyA anuzAsanaM zikSaNaM vidyAnuzAsanaM prAyate pApAdbhavAdvA ?, na kuto'pi tanmAtrAdeva muktau zeSAnuSThAnavaiyarthyaprasaGgAditi bhAvaH / ata eva ye tadapi zrANAyeti vadanti te yA zAstadevAha - vividham- anekaprakAraM sannAmanA viSaNNAH keSu ? - pAvakasmehiM' ti pApakarmasu pApahetuSu hiMsAdyanuSThAneSu, satataM tatkAritayeti bhAvaH, yadvA For Para Prata Use Only ancia muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 532~
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||11|| niyukti: [243...] (43) uttarAdhya. kSullakanindhIyam bRhadattiH // 267 // prata sUtrAMka ||11|| viSaNNA-viSAdaM gatAH pApakarmabhiH-pApAnuSThAnaH yathA kathamevamanuSThAyino vayaM bhaviSyAma iti, paThanti ca-'visannA pAyakicehi ti tathaiva, kutasta evaMvidhA ityAha-'bAlA' rAgadveSAkulitAH paNDitamAtmAnaM manyante ityevaMzIlAH paNDitamAninaH, ye hi vAlAH paNDitamAninazca na syuste khayaM samyagajAnAnAH paraM pRccheyuH tadupadezatazca tAni parihareyuH na tu viSaNNA evAsIran , ye tu bAlAH paNDitamAninazca te khayamajAnAnA api jAnAnamanyamAtmanyabhimAnato'nupAsamAnA evaMvidhA eva bhavantIti sUtrArthaH // sAmprataM sAmAnyenaiva muktipathaparipanthinAM doSadarzanAyAha je ke sarIre sattA, vaNNe rUve ya savyaso / maNasA kAyavakeNaM, savve te dukkhasaMbhavA // 12 // vyAkhyA-ye kecit 'zarIre ' zarIraviSaye 'saktA' baddhAgrahAH, ka ? ityAha-varNe' susnigdhagauratvAdike 'rUpe ca' susaMsthAnatAyAM, cazabdAt sparzAdiSu, vakhAdyabhiSvakopalakSaNaM caitat , 'savaso'tti sUtratvAt sarvathA-sarvaiH khayaMkaraNakAraNAdibhiH prakAraiH, manasA kathaM varNAdimanto vayaM bhaviSyAma ? ityabhisandhinA, vacasA rasAyanAdipraznAtmakena, cazabdAt kAyena ca rasAyanAdhupayogena, eveti pUraNe, paThyate ca-'kAyavakeNaM'ti kAyazca-zarIraM vAkyaM cavacanaM kAyavAkyaM tena, 'sarve' niravazeSA gurupAdukAto muktiH nAsti vA muktirityAdivAdino'pi na kevalamAryAdi OMOMOM dIpa anukrama [171] 267 // wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~533~
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [--] / gAthA ||12|| niyukti: [243...] (43) +% prata AC% sUtrAMka ||12|| viditvA duHkhAdvimuktiritivAdina eveti bhAvaH, 'te' iti ye apratyAkhyAya pApamityAdivAdinI 'duHkhasambhavAH ihAnyajanmani ca duHkhabhAjanaM iti sUtrArthaH // yathA caite duHkhabhAjanaM tathA darzayannapadezasarvaskhamAha- AvaNNA dIhamadANaM, saMsAraMmi aNaMtae / tamhA savvadisaM passaM, appamatto paribvae // 13 // vyAkhyA-'ApannAH' prAptAH 'dIrgham' anAdyanantamadhvAnamivAdhyAnam-utpattipralayarUpaM, anyAnyabhavabhramaNena-11 katrAvasthiterabhAvAt , ka ?-'saMsAre narakAdigaticatuSTayAtmake 'anantake' avidyamAnAnte, aparyavasitAnantakA|yikAdyupalakSitatveneti garbhaH, 'tamha'tti yasmAdevamete muktiparipanthino duHkhasambhavAH tasmAt 'sabadisaM'ti sarvadi zaH-prastAvAdazeSabhAvadizaH, tAzca pRthivyAdyaSTAdazabhedAH, uktaM ca-'puDhavi jalajalaNavAyA mUlA khaMdhaggaporavIyA ya / 4 biticaupaNiditiriyA yaNArayA devasaMghAyA // 1 // saMmmucchimakammAkammabhUmigaNarA thNtrddiivaa| bhAvadisA dissai saMsArI NiyamameyAhi // 2 // " 'pazyan ' avalokayan 'apramattaH' pramAdavirahitaH, yatheSAmekendriyAdInAM virAdhanA na bhavati tathA 'parivrajeH' saMyamAdhvani yAyAH, yadvA-saMsArApannAnAM sarvadizaH pazya, dRSTvA cApramatto-nidrA-2 dipramAdaparihArato yathatAsu na paryaTasi tathA parivrajeHsuziSyeti sUtrArthaH // yathA cApramattena parijitavyaM tathA 4 darzayitumAha 1 pRthvI jalajvalanavAtA mUlAni skandhApraparvabIjAni c| dvitricatuSpaccendriyatiryazazca nArakA devasaMghAtAH // 1|| saMmUrSichamakarmAkarmabhUdAmiganarAstathA''ntaradvIpAH / bhAvadizaH dizyate yatsaMsArI niyamAdetAbhiH // 2 // dIpa anukrama [172] Tara For ParaanaSPIwata-montv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~534~
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-] / gAthA ||14|| niyukti: [243...] (43) prata sUtrAMka ||14|| uttarAdhya pahiyA ulumAyAya, nAvakakhe kayAivi / pumbakammakakhayaTThAe, imaM dehamudAhare // 14 // vyAkhyA-bahiya'tti bahiH, ko'rthaH 1-bahirbhUtaM bhavAditi gamyate, UrdhvaM sarvoparisthitam arthAnmokSamAdAya-II kSullakanibRhadvRttaH gRhItvA mayatadartha yatitavyamiti nizcitya buddhayA sampradhAryetiyAvat , athavA bahiH-Atmano bahirbhUtaM dhanadhAnyAdi grandhIyam, // 26 // 18 Urdhvam-apavargamAdAya-gRhItvA, heyatvenopAdeyatayA ca jJAtvetiyAvat , 'nAvakAGket' viSayAdikaM nAbhilaSet, na davacidabhiSvaGgaM kurvIteti tAtparya, 'kadAcidapi' upasargaparIpahAkulitatAyAmapi, AstAmanyadA, evaM sati zarIradhAraNa madhyayuktameva, etaddhAraNe satyAkAlAsambhavAt , tasyApi cAtmano bahirbhUtatvAt ata Aha-putyAyaDhe, pUrva-pUrva kAlabhAvi taba tatkarma ca pUrvakarma tasya kSayaH tadarthamima-pratyakSaM 'deha' zarIraM 'samuddhareT' ucitAhArAdibhogataH paripA6layet, taddhAraNasya vizuddhihetutvAt , tatpAte hi bhavAntarotpattAvaviratirapi syAt, uktaM ca-"sarvattha saMjamaM| hai saMjasAto appANameva rkkhejaa| muJcati ativAyAto puNo visohINa yAviratI // 1 // " tataH zarIroddharaNamapi tu/nirabhiSvaGgatayaiva vidheyamiti sUtrArthaH // yathA ca dehapAlane'pi nAbhiSyaGgasambhavaH tathA darzayitumAha vivicca kammaNo he, kAlakhI parivae / mAyaM piMDassa pANassa, kaDaM lar3aNa bhakkhae // 15 // vyAkhyA-vivicya' pRthakRtya 'karmaNo' jJAnAvaraNAdeH 'hetum' upAdAnakAraNaM mithyAtvAviratyAdi, kaalm-3||25|| 1 sarvatra saMthamaM saMyamAdAtmAnameva rakSet / mucyate'tipAtAt punarvizuddhirna cAviratiH // 1 // dIpa anukrama [174] AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~535~
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||15|| dIpa anukrama [175] Jan Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||15|| niryuktiH [243...] adhyayanaM [6], anuSThAnaprastAvaM kAGkSata ityevaMzIlaH kAlakAGkSI, 'paritraje' riti pUrvavat, paThanti ca 'vigiMca kammuNo heu'nti atra ca 'vevigdhi' parityajetyupadezAntaratayA vyAkhyeyaM mAtrAM yAvatyA saMyamanirvAhastAvatI, jJAtyeti gamyate, kasya :'piNDasya' odanAderannasya 'pAnasya ca ' AyAmAdeH, khAdyakhAdyAnupAdAnaM ca yateH prAyastatparibhogAsambhavAt, kRtam - AtmArthameva nirvartitaM, gRhibhiriti gamyate, prakramAtpiNDAdikameva 'labdhvA' prApya 'bhakSayed' abhyavaharediti sUtrArthaH // kadAcidbhuktazeSaM dhArayato'bhiSvaGgasambhavaH syAdityAha sannihiM ca na kuvvijjA, levamAyAya sNje| pakkhI pattaM samAyAya, niravekkho parivva // 16 // vyAkhyA - samyag - ekIbhASena nidhIyate - nikSipyate'nenA''tmA narakAdiSviti sannidhiH - prAtaridaM bhaviSyatI-| | tyAdyabhisandhito'tiriktAzanAdisthApanaM taM ca na kurvIta, cazabdaH pUrvApekSayA samuccaye, 'levamAyAya'tti lepaH-zakaTAkSAdiniSpAditaH pAtragataH parigRhyate, tasya mAtrA - maryAdA, mAtrAzabdasya maryAdAvAcitvenApi rUDhatvAt, yathoktam- " ISadarthakriyAyoge, maryAdAyAM paricchade / parimANe dhane ceti, mAtrAzabdaH prakIrtitaH // 1 // " lepamAtratathA, kimuktaM bhavati ? -lepamekaM maryAdIkRtya na khalpamapyanyat sannidadhIta, yadvA parimANArtho'yaM mAtrAzabdaH, lakSaNe tRtIyA, tato'yamartha:- lepamAzrayeti yAvatA pAtramupalipyate tAvatparimANamapi sannidhiM na kurvIta, AstAM bahumityabhiprAyaH, 'saMyato' yatiH, kimityevaM pAtrAdyupakaraNasannidhirapi na kartavya ityAha- 'pakkhi' tti pakSIva pakSI, yathA pakSI For PP Use On ancibrary s muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~536~
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-]/ gAthA ||16|| niyukti: [243...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata // 26 // sUtrAMka ||16|| patantaM trAyata iti patraM-pakSasaJcayaM 'samAdAya' gRhItvA vrajati, evaM bhikSurapi 'patti pAtramupalakSaNatvAcchepopa- dulakanikaraNaM cAdAya paribajediti sambandhaH, kIDag ?-nirapekSo' nirabhilASaH, tasya vA vinAzAdau zokAkaraNato nira-mA pekSo-nirabhiSyA , tathA ca pratidinamasaMyamapalimandhabhIrutayA pAtrAyupakaraNasannidhikaraNe'pi na doSa ityarthaH, granthIyam. athavA yadi lepapamAtrayA'pi sannidhiM na kurvIta kathamAgAmini dine bhoktavyamityAha-pakSIva nirapekSaH, pAtraM patahAdibhAjanamattanniryogaM ca samAdAya praje-bhikSArtha paryaTed , idamuktaM bhavati-madhukaravRttyA hi tasya nirvahaNaM, tarika tasya sannidhinA ? iti sUtrArthaH / samprati yaduktaM kRtaM labdhyA bhakSayedi ti, tatra kathaM tallAbha iti tadupAyamAhayadvA-yaduktaM 'nirapekSaH pariprajediti tadabhivyaktIkartumAha esaNAsamio lajjU, gAme aniyaocare / appamatto pamattehi, piMDavAtaM gavesae // 17 // vyAkhyA-eSaNAyAm-utpAdanagrahaNagrAsaviSayAyAM samyagitaH-sthitaH samitaH epaNAsamitaH, prAdhAnyAJca ihaiSaNAyA evopAdAnaM, prAyastadbhAve IryAbhASAdisamitisambhava iti jJApanArtha vA, anena nirapekSatvamuktaM, 'lajjU'tti lajjA-saMyamastadupayogAnanyatayA yatirapi tathoktaH, ApatvAcaivaM nirdezaH, grAme upalakSaNatvAnnagarAdau ca 'aniyataH // 26 // aniyatavRttiH 'caredU' viharet , anenApi nirapekSataivoktA / caraMzca kiM kuryAdityAha-'apramattaH' pramAdarahitaH san 2 pamattehiti pramattebhyo gRhasthebhyaH, te hi viSayAdipramAdasevanAt pramattA ucyante, 'piNDapAtaM' bhikSA 'gaveSayed' dIpa anukrama [176] lA For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~537~
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [--1/ gAthA ||18|| niyukti: [243...] (43) *** prata sUtrAMka ***** ||18|| anveSayediti sUtrArthaH // itthaM prasaktAnuprasaktyA saMyamakharUpamuktaM, taduktau ca nirghandhakharUpaM, sampratyatraivAdarotpAdanArthamAha evaM se uyAhu aNuttaranANI aNuttaradasI annuttrnaanndNsnndhre| __ arahA NAyaputte bhayavaM vesAlIe viyAhie // 19 // ttimi // | vyAkhyA-'evam ' amunA prakAreNa 'se' iti bhagavAn 'udAhu'tti udAhRtavAn 'anuttarajJAnI' sarvotkRSTajJAnavAn / nanu cAnuttarajJAnIti matvarthIyena na bhavitavyaM, bahuvrIhiNaiva tadarthasyoktatvAt , satyam , anuttarajJAnazabdo'yaM gaurakharazabdavat saMjJAprakAra eva, kevalajJAnavAcakatvAt asya, tato gaurakhareghadaraNyamityAdivanna doSaH, nAsyottaramastItyanuttaraM tathA pazyatItyanuttaradarzI, sAmAnyavizeSagrAhitayA ca jJAnadarzanayorbhedaH, yata uktam-"jaM sAmaNNaggahaNaM dasaNameyaM bisesiyaM nANaM"ti, anuttare jJAnadarzane yugapadupayogAbhAve'pi labdhirUpatayA dhArayatItyanuttarajJAnadarzanadharaH / nanu prAguktAbhyAM vizeSaNAbhyAmasthArthasyoktatvAt kathaM na paunaruktyam !, ucyate, asthAnyAbhiprAyatvAt , atra hi anuttarajJAnyanuttaradIti bhedAbhidhAnena jJAnadarzanayorminakAlamAha, tatazca mA bhUdupayogavallandhidvayamapi bhinnakAlabhAvIti vyAmoha ityupadizyate jJAnadarzanadharaH, arhati devAdibhyaH pUjAmityarhan , sa cArthAttIrthakRt , jJAtaH-udA1 yatsAmAnyagrahaNaM darzanametat vizeSitaM jJAnam // 1 // dIpa anukrama [178] SEXRRC * * Fatani For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | atra sUtrakramAMka ||18|| vartate, mUla saMpAdane mudraNadoSAt ||19|| iti likhitaM ~ 538~
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [6], mUlaM [-1/ gAthA ||18|| niyukti: [243...] (43) bRhadbhuttiH prata sUtrAMka uttarAdhya. rakSatriyaH sa ceha prastAvAt siddhArthaH tasya putro jJAtaputraH-vartamAnatIrthAdhipatirmahAvIra itiyAvat 'bhagavAn' kSullakani samagrezvaryAdimAn , 'vesAlIya'tti vizAlA:-ziSyAH tIrtha yazaHprabhRtayo vA guNA vidyante yasyeti vizAlikaH "ini 18ThanA" (ata ini unI pA05-2-115) viti Than , yadvA vizAlebhyaH-uktakharUpebhyo hita iti hitArthe ThanpratyayaH KAIndhiiym||27|| (tasmai hitam pA05-1-5), tatazca vizAlIyaH viyAhie'tti vyAkhyAtA sadevamanujAsurAyAM parSadi vizeSeNA nanyasAdhAraNAtmakenAkhyAtA-kathayitA, kecittvadhIyate-'evaM se udAhu arihA pAse purisAdANIe bhagavaM besA lIe buddhe pariNivvue'tti spaSTameva, navaramarhanniti sAmAnyoktAvapi prakramAt mahAvIraH, pazyati samastabhAvAn kevadalAlokenAvalokata iti pazyaH, tathA puruSazcAsau puruSAkAravartitayA AdAnIyazca AdeyavAkyatayA puruSAdAnIyaH, puruSavizeSaNaM tu puruSa evaM prAyastIrthakara iti khyApanArtha, puruSairvA''dAnIyo jJAnAdiguNatayA puruSAdAnIya iti / sUtrArthaH // itiH parisamAptI, avImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te ca puurvvdvaacyaaH| iti zrIzA-IP dantyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM SaSTamadhyayanaM samAptamiti // // // // // 4 // ||18|| ACANCERBALKA dIpa anukrama [178] // iti zrIzAntyAcAyiTIkAyAM zrIkSalakanimranthIyaM paSThamadhyayanaM samAptam // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM-6 parisamAptaM ~539~
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [--] / gAthA ||18...|| niyukti: [244] (43) prata sUtrAMka ||18|| vyAkhyAtaM kSalakanindhIyaM SaSThamadhyayanaM, sAmprataM saptamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane nirgranthatyamuktaM, taca rasagRddhiparihArAdeva jAyate, sa ca vipakSe'pAyadarzanAt , taca dRSTAntopanyAsadvAreNaiva parisphuTa bhavatIti rasagRddhidoSadarzakorabhrAdidRSTAntapratipAdakamidamadhyayanamArabhyate, ityanenAbhisambandhenAyAtasyAdhyayana|syopakramAdidvAracatuSTayamupavaNyaM tAvadyAvannAmaniSpannanikSepe urabhrIyamiti nAma, ata urabhranikSepamAhaniklevo u urabbhe caubiho duviho ya hoi davami / AgamanoAgamao noAgamao aso tiviho| vyAkhyA-'nikSepaH' nyAsaH, tuH pUraNe, 'uraJa' urabhraviSayaH 'caturvidhaH' catuSprakAraH, nAmasthApanAdravyabhAvabhedAt, tatra nAmasthApane kSuNNe eva iti dravyorabhramAha-dvividho bhavati 'dravya' iti dravyaviSayaH, AgamanoAgamataH, tatrAgamata urabhrazabdArthajJaH tatra cAnupayuktaH, noAgamataH punaH, casya punararthatvAt , 'sa' iti dravyorabhraH 'trividhaH | tribheda iti gAthArthaH / / traividhyamevAhajANagasarIrabhavie tabairite aso puNo tiviho| egabhavia baddhAU abhimuhaonAmagoe a||245|| vyAkhyA-jJazarIrorana urabhrazabdArthajJasya siddhazilAtalagataM zarIramucyate, bhavyazarIrorabhrastu yastAvadurabhrazabdArtha na jAnAti kAlAntare ca jJAsyati tasya yaccharIraM, 'tadvayatiriktazca tAbhyAM-jJazarIrabhavyazarIrorabhrAbhyAM vyatirikto dIpa anukrama [178] - - JUNERISmalnima muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - "aurabhIya" Arabhyate ~540~
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||18|| dIpa anukrama [178] uttarAdhya. vRttiH // 271 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||18... || niryuktiH [ 245] Jan Education Inmational adhyayanaM [7], bhinnaH tadvayatiriktaH, caH samuccaye, 'sa' tadvyatiriktaH punaH 'trividhaH' tribhedaH, traividhyamevAha - ekasmin bhave tasmi - nevAtikrAnte bhAvI ekabhaviko yo'nantara eva bhave urabhratayotpatsyate, tathA sa evorabhrAyurvandhAnantaraM baddhamAyuraneneti baddhAyukaucyate, tRtIyamAha - 'abhimuhato nAmagoe ya'tti AryatvAdabhimukhanAmagotrazca tatrAbhimukhe-sasammukhe antarmuhUrtAnantarabhAvitayA nAmagotre urabhrasambandhinI yasya sa tathoktaH, antarmuhUrtAnantaramevorabhrabhavabhAvIti | gAthArthaH // bhAvorabhramadhyayananAmanibandhanaM cAha - urabhAuNAmagoyaM veyaMto bhAvao u orabho / tatto samuTTiyamiNaM urabbhijanti ajjhayaNaM // 246 // vyAkhyA-- urabhra- UraNakaH tasyAyuzca nAma ca gotraM corabhrAyurnAmagotraM, yadudayAdurabhro bhavati, 'vedayan' anubhavan 'bhAvato' bhAvamAzrityorabhraH, tuzabdaH paryAyAstika matametaditi vizeSaNArthaH, 'tato' bhAvorabhrAd dRSTAntatayehAbhidheyA|tsamutthitam - utpannamidamiti prastutaM yasmAditi gamyate, 'uranbhijjaM 'ti urazrIyaM grahAditvAccaiSikaThapratyayaH 'itI ti tasmAd adhyayanaM prAguktaniruktamucyata iti zeSa iti gAthArthaH // urabhrasyaiva ceha prathamamucyamAnatvAdvahuvaktavyatyAcettha - muktam, anyathA hi kAkiNyAdayo'pi dRSTAntA ihAbhidhIyante eva, tathA cAha niyuktikRtorabbhe a kAgiNI aMbae a vabahAra sAgareM ceva / paMcee diTTaMtA uravibhajami ajjhayaNe // 247 // For Paren aurazrI ~ 541~ yAdhya. 7 // 271 // janciran urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [248] (43) 2016-09 prata sUtrAMka vyAkhyA-'urabhra' uktarUpaH 'kAkiNiH' viMzatikapardakAH 'uracbhe ya'tti cazabdasya bhinnakramatvAt kAkiNizca 'aMbae yatti AmrakaM ca-AmraphalaM, vyavahArazca-krayavikrayarUpo vaNigdharmaH, casya gamyamAnatvAt , sAgarazca-samudraH, caH sarvatra samuccaye, evo'vadhAraNe, bhinnakramazcaivaM yojyate-paJcaivaite na tu nyUnAdhikAH 'dRSTAntA' udAharaNAni 'urbhriiye'| 18 urabhrIyanAmnyadhyayana iti gAthArthaH // samprati yadarthasAdhAdurabhrasya dRSTAntatA tadupadarzanAyAha AraMbhe rasagiddhI duggatigamaNaM ca paJcavAo ya / uvamA kayA urabbhe urabbhijjassa nijuttI // 248 // vyAkhyA-ArambhaNaM ArambhaH-pRthivyAdhupamardaH, raseSu-madhurAdiSu gRddhiH-abhikAGkSA rasagRddhiH, durgatigamanaM ca-18 narakatiryagAdiSu ca paryaTanaM, pratyapAyazcehaiva zirazchedAdiH, vakSyati hi "siraM chettUNa bhujati'tti zirazchedAdAtaraudro-2 pagatasya durgatipAte duHkhAnubhavanAdirupamA-sAdRzyopadarzanarUpA, prakramAdebhirevArambhAdibhirathaiH 'kRtA' vihitA 'urabhre urabhraviSayA, idamuktaM bhavati-sAmpratakSiNo hi viSayAmiSanavastAMstAnArambhAnArabhante, Arabhya copacitakarmabhiH kAlazaukarikAdivadihaiva duHkhamupalabhya narakAdikAM kugatimApnuvantItyurabhrodAharaNatA ihopadayate, kAkiNyAdisAdharmyadRSTAntopalakSaNaM cetad, 'urabhrIyasya niyukti'riti nigamanametaditi gAthArthaH / ityayasito nAmaniSpa-IK nanikSepaH, samprati sUtrAlApakanikSepAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatItyataH sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, taccedam jahA''esaM samuddissa, koi poseja elayaM / oyaNaM javasaM dejA, posejAvi sayaMgaNe // 1 // ||18|| dIpa anukrama [178] mara For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~542~
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [248...] (43) uttarAdhya. aurabhIyAdhya. bRhadvRttiH prata // 272 / / sUtrAMka COLSCRkRDER ||1|| vyAkhyA-'yathe'tyudAharaNopanyAse, Adizyate-AjJApyate vividhavyApAreSu parijano'sminnAyAta ityAdezaH-a- bhyarhitaH prAhuNakastaM 'samuddizya' Azritya yathA'sau sameSyati samAgatazcainaM bhokSyata iti 'kazcit ' paralokApAya- |nirapekSaH 'poSayet ' puSTaM kuryAt 'elakam ' UraNakaM, kathamityAha-'odana' bhaktaM, tadyogyazeSAnopalakSaNametat , yavasa' mudgamASAdi 'dadyAt ' tadagrato Dhokayet , tata eva poSayet , punarvacanamAdarakhyApanAya, apiH sambhAvane, sambhAvyata evaivaMvidhaH ko'pi gurukarmeti, 'khakAGgaNe' svakIyagRhAGgaNe, anyatra niyuktakAH kadAcinnaudanAdi dAsyantItikhakAGgaNa ityuktaM, yadi vA 'posejA visayaMgaNe'tti vizantyasmin viSayo-gRhaM tasyAGgaNaM viSayAGgaNaM tasmin , athavA hai viSayaM-rasalakSaNaM vacanavyatyayA viSayAnyA gaNayana-saMpradhArayan dharmanirapekSa iti bhAvaH, ihodAharaNaM sampradAyAdavaseyaM, jahego UraNago pAhuNayaNimittaM posijjati, so pINiyasarIro suNhAto haliddAdikayaMgarAgo kayakapaNacUlato kumA4ragA ya taM nANAvihehiM kIlAvisesehiM kIlAti, taM ca vacchago evaM lAlijamANaM daTTaNa mAUe NeheNa ya goviyaM | dohaeNa ya tayaNukaMpAe mukamavi khIraM Na pivati roseNaM, tAe pucchio bhaNati-ammo ! esa NaMdiyago savehi 1 yathaika UraNakaH prAghUrNakanimittaM poyate, sa pInazarIraH sukhAto haridrAdikRtAGgarAgaH kRtakarNacUlakaH kumArAdha taM nAnAvidhaiH krIDAvizeSaiH krIDayanti, taM ca vatsa evaM lAsyamAnaM dRSTvA mAtrA mehenaiva gopitaM dohakena ca tadanukampayA muktamapi kSIraM na pidhati ropeNa, tayA puSTo bhaNati-amba ! eSa nanditakA sabai dIpa anukrama [179] // 272 // wwwnorarycom muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~543~
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], __ mUlaM [-] / gAthA ||2|| niyukti: [249] (43) prata CACACK sUtrAMka ||2|| nAeehi amhasAmisAlehiM ahahiM javasajogAsaNehiM taduvaogehiM ca alaMkAravisesehiM alaMkArito putta iva paripAlijati, ahaM tu maMdabhaggo sukkANi taNANi kAhevi labhAmi, tANiSi Na pajjattagANi, evaM pANiyaMpi, Na yamaM ko'vi lAleti / tAe bhaNNati-putta ! | AuracinnAI eyAI, jAI carai nNdio| sukkattaNehiM lADhAhi, eyaM dIhAulakkhaNaM // 249 // jahA Auro mariukAmo jaM maggati patthaM vA apatthaM vA taM dijati se, evaM so gaMdito mArijihiti jadA tadA pecchihisi, iti suutraarthH|| tato'sau kIdRzo jAtaH ? kiM ca kurute ? ityAha tao sa puDhe paribbUDhe, jAyamede mahoyare / pINie vipule dehe, AdesaM parikakhae // 2 // vyAkhyA-tata' ityodanAdidAnAddhetI paJcamI, 'sa' ityuranaH 'puSTa' upacitamAMsatayA puSTibhAk 'parivRDhaH' prabhuH 1 retarasmatsvAmizyAlairAyairyavasayogyAzanaistadupayogaizvAlaGkAravizeSairalaDkRtaH putra iva paripAlyate, ahaM tu mandabhAgyaH zuSkANi tRNAni kadApi labhe, tAnyapi na paryAptAni, evaM pAnIyamapi, na ca mAM ko'pi lAlayati / tayA bhaNyate-putra ! AturacihnAni etAni, yAni carati nandikaH / zuSkatRNairyAparyatat dIrghAyurlakSaNam // 1 // yathA Aturo ma kAmo yanmArgayati padhyamapathyaM vA tahIyate tasmai, evaM sa nandiko mArayiSyate yadA tadA prekSayiSye dIpa anukrama [180 lA AIMEducatan intamational For F un Pencitinnar muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 544~
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-]/ gAthA ||3|| niyukti: [249...] (43) prata sUtrAMka ||3|| uttarAdhya. samartha itiyAvat 'jAtamedA' upacitacaturthadhAtuH ata eva 'mahodaraH' bRhajaTharaH 'prINitaH tarpitaH, yathAsamayamupa-1 aurabhI DhaukitAhAratvAt , ebhireSa ca hetubhiH 'vipule' vizAle 'dehe' zarIre sati "yasya ca bhASena bhAvalakSaNa"miti (pA. bRhadvRttiH sAyAdhya.7 2-3-37) saptamI, kimityAha-AdezaM pratikAvati' pratipAlayati, pAThAntarataH 'parikAti' icchati, na cAsya // 273 // tattvataH pratipAlanamicchA vA sambhavati, ataH pratikAtIva pratikAsatItyupamArtho'vagantavyaH, evaM parikAsatItya trApi, iti sUtrArthaH // sa kimevaM cirasthAyI sthAdityAha___ jAva na ejati Aeso, tAva jIvati seddhahI / aha pattami Aese, sIsaM chettUNa bhujati // 3 // vyAkhyA-'yAvaditi kAlAvadhAraNe 'neti' nAyAti, ko'sau ?-AdezaH, tAvat nottarakAlaM jIvati' prANAn , dhArayati, 'se'hi'tti akAraprazleSAt sa ityurabhro'duHkhI sukhI san , athavA vadhyamaNDanamivAsyaudanadAnAdinIti tattvato duHkhitaivAsyeti duHkhI, 'aha patami Aese' athAnantaraM 'prApte' Agate Adeze zritA asmin prANA di iti ziraH tacchittvA-dvidhA vidhAya bhujyate, tenaiva khAminA pAhuNakasahiteneti zeSaH / samprati sampradAyazeSamanuhai striyate-tato so vacchago taM naMdiyagaM pAhuNagesu Agaesa vadhijjamANaM dardu tisito'vi bhaeNaM mAUe tharNa NAbhi 1 tataH sa vatsataM nanditakaM prAghUrNakeSvAgateSu vadhya (hanya)mAnaM dRSTvA tRSito'pi bhayena mAtuH sanyaM nAbhi dIpa anukrama [181] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~545~
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [182] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||4|| adhyayanaM [7], niryuktiH [249...] lasaMti, tAe bhaNNati- kiM putta ! bhayabhIto'si ?, NeheNa paNyaMpi maM Na piyasi, teNa bhaNNai-amma ! kato me thaNAbhilAso ?, NaNu so barAto gaMdito aja kehivi pAhuNaehiM Aga ehiM mamaM aggato viNiggayajIho vilolanayaNo vissaraM rasaMto attANo asaraNo mArito, tambhayAto kato me pAumicchA ?, tato tAe bhaNNati-puta ! NaNu tadA ceva te kahiyaM, jahA AuraciNNAI evAI0, esa tesiM vivAgo annuptto| esa dito iti sUtrArthaH // itthaM dRSTAntamabhidhAya tamevAnuvadan dArzantikamAha jahA khalu se ora bhe, AesAe smiihie| evaM vAle ahammiTTe, Ihati nirayAjyaM // 4 // vyAkhyA- 'yathA' yena prakAreNa 'khalu' nizcayena 'sa' iti prAguktasvarUpa urabhraH 'AdezAya' AdezArthaM 'samIhitaH ' kalpitaH san yathA'yamasmai bhavitetyAdezaM parikAGkSati ityanuvartate, 'evam' amunaiva nyAyena 'vAlaH' ajJo'dharmA-dharma| vipakSaH pApamitiyAvat sa iSTa:-abhilaSito'syetyadharmiSThaH, AhitAzyAdeza kRtigaNatvAdiSTazabdasya paranipAtaH, yadvA 10 laNyati, tayA bhaNyate kiM putra ! bhayabhIto'si ?, snehena prastutAmapi mAM na pibasi, tena bhaNyate-amba! kutto me stanyAbhilASa: ?, nanu sa varAko nandiko'ya keSvapi prAcUrNakeNyAgateSu mamAgrato vinirgatajilho bilolanayano visvaraM rasan atrANo'zaraNo mAritaH, tadbhayA kuto me pAtumicchA ?, tatastayA bhaNyate putra ! nanu sadaiva tubhyaM kathitaM yathA- AturacihnAnyetAni0, eSa teSAM vipAko'nuprAptaH / eSa dRSTAntaH / Jam Euston mana For Par muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 546~
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-] / gAthA ||5-7|| _ niyukti: [249...] (43) prata 1564 sUtrAMka ||5-7|| uttarAdhya. 'dharmaguNayogAdadharmo'tizayenAdharmo'dharmiSThaH, Ihata ivehate vAJchatIva tadanukUlacAritayA, kiM tat ?-'narakAyuSka aurabhrI narakajIvitamiti sUtrArthaH // uktamevArtha prapaJcayitumAhabRhadvRttiH yAdhya. 7 hiMse bAle musAbAI, ahANami vilovae / aNNadattahare teNe, mAI kaNDahare sade // 5 // // 27 // itthIvisayagiddhe ya, mahAraMbhapariggahe / bhuMjamANe suraM maMsaM, parivUDhe paraMdame // 6 // ayakakarabhoI ya, tuMdile ciya lohie / AuyaM narae khe, jahA''esa va elae // 7 // vyAkhyA-hinastItyevaMzIlo hiMsraH-khabhAvata eva prANanyaparopaNakRt 'bAlaH' ajJaH, pAThAntarazca krudhyati-hetumantareNApi kupyatItyevaMdharmA krodhI, mRSA-alIkaM vadati-pratipAdayatItyevaMzIlo mRpAvAdI, 'adhvani' mArge| |'vilumpati' muSNAtIti vilopakaH, yaH pathi gacchato janAn sarvakhaharaNato luNTati, 'aNNadattahari ti anyebhyo / dattaM-rAjAdinA vitIrNa harati apAntarAla evAcchinattyadattaharaH, anyo'dattam-anisRSTaM harati-Adatte anyAdattaharaH-grAmanagarAdiSu cAryakRt , ata eva 'bAla' ajJaH, vismaraNazIlasmaraNArthametaditi na paunaruktyaM, sarvAvasthAsu vA bAlatvakhyApanArtha, pAThAntarazca 'senaH' tainyenaivopakalpitAtmavRttiH, yadvA-anyAdattaharaH anyAdattaM granthicchedA dinopAyenApaharati stenaH kSatrAdikhananeneti vizeSo, 'mAyIM' vaJcanaikacittaH, 'kaNhuharaH' kaNhu kasvArtha hariSyAmIda tyevamadhyavasAyI 'zaThaH' vakrAcAraH / tathA striyazca viSayAzca svIviSayAH teSu gRddhaH-abhikAsAvAn strIviSayagRddhaH,3|| dIpa anukrama [183 1 // 274aa -185]] JmtamatarHit muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~547~
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||5-7|| dIpa anukrama [183 -185] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||5-7|| niryukti: [249..] Jam Euston Intimana adhyayanaM [7], caH prAgvat, mahAnU- aparimitaH ArambhaH anekajantUpa ghAtakRyApAraH parigrahazca - dhAnyAdisaJcayo yasya sa tathoktaH, 'bhuAnaH' abhyavaharan, 'surAM' madirAM, 'mAMsa' pizitaM, 'parivRDhe' tti parivRDhaH prabhurupacitamAMsazoNitatayA takriyA| samartha itiyAvat, ata eva parAn anyAn damayati-yatkRtyAbhimatakRtyeSu pravartayatIti parandamaH, kiMca-aja:-- chAgastasya karkaraM yacanakavadbhakSyamANaM karkarAyate taceha prastAvAnmedodanturamatipakkaM vA mAMsaM tadbhojI yA, ata eva 'tundila:' jAtabRhajjaTharaH, citam - upacayaprAptaM lohitaM zoNitamasyeti citalohitaH, zeSadhAtUpalakSaNametat, 'AyuH' jIvitaM, 'narake' sImantakAdau kAGkSati tadyogya karmmArambhitayA, kamiva ka iva 1 ityAha-- 'jahAesaM va | eDaetti Adezamiva yathaiDakaH-uktarUpaH / iha ca 'hiMse' ityAdinA sArdhazlokenArambha uktaH, 'bhuMjamANe sura' mityAdinA cArthadvayena rasaddhi:, 'AyuSka' mityAdinA cArthena durgatigamanaM, tatpratipAdanAJcArthataH pratyapAyAbhidhAnamiti | sUtratrayArthaH // idAnIM yaduktam 'Ayurnarake kAGkSatI' ti, tadanantaramasau kiM kuruta ityAha - yadvA sAkSAdaihikApA|yadarzanAyAha AsaNaM saghaNaM jANaM, vitte kAmANi bhuMjiyA / dussAhaDhaM dhaNaM hicA bahuM saMciNiyA rayaM // 8 // tato kammagurU jaMtU, pakSuppaNNaparAyaNe / aecca AgayA 'kaMbe, maraNaMtaMmi soyati // 9 // 1 AgayA esetti TIkA / For Par muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 548~
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 8-9|| dIpa anukrama [186 -187] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 275 // Euston In "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 8-9|| adhyayanaM [7], vyAkhyA - AsanaM zayanaM yAnamiti prAgvat, navaraM bhuktveti sambandhanIyaM, 'vitte'tti vittaM dravyaM, 'kAmAn' mano| jJazabdAdIn 'bhuktvA' upabhujya, duHkhenAtmanaH pareSAM ca duHkhakaraNena suSThu - AdarAtizayenAhRtam - upArjitaM duHkhAhataM, yadvA / | prAkRtatvAt duHkhena saMhiyate-mIlyate speti duHsaMhRtaM 'dhanaM' dravyaM hitvA' AsanAdyupabhogena dyUtAdyasadvyayena ca tyaktvA, tathA ca mithyAtvAdikarmabandhuhetusambhavAd 'bahu' prabhUtaM 'saJcitya' upAya 'rajaH' aSTaprakAraM karma, tataH kimityAha-'tato 'ti tato rajaHsaJcayAt tako vA saJcitarajAH, karmmaNA gururiva guruH adhonarakagAmitayA karmmaguruH, 'jantuH' prANI 'pratyutpannaM' varttamAnaM tasminparAyaNaH - tanniSThaH pratyutpannaparAyaNaH, 'etAvAneva loko'yaM, yAvAnindriyagocaraH' iti | nAstika matAnusAritayA paraloka nirapekSa itiyAvat, 'aeva 'tti ajaH pazuH, sa ceha prakramAdurabhrastadvat 'AgayAese' ti prAkRtatvAdAgate- prApte Adeze-prAhuNake, etena prapaJcitajJavineyAnugrahAyoktamevorabhradRSTAntaM smArayati, kimityAha'maraNAnte' prANaparityAgAtmani, avasAne zocati, kimuktaM bhavati ? - yathA''deze Agate urana uktanItyA zocati, tathA'yamapi dhiGa mAM viSayavyAmohata upArjitagurukarmANaM, hA ! kedAnIM mayA gantavyamityAdipralApataH khidyate, | atyantanAstikasyApi prAyastadA zokasambhavAditi sUtradvayArthaH // anenaihikApAya uktaH, samprati pArabhavikamAhatao Au parikkhINe, cutadehA vihiMsagA / AsuriyaM disaM bAlA, gacchati avasA tamaM // 10 // vyAkhyA- 'tataH ' zocanAnantaraM 'tako vA' upArjitagurukarmmA 'Au'ti AyuSi tadbhavasambandhini jIvite For Panther niryukti: [ 249...] ~ 549~ aurazrI yAdhya. 7 // 275 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-] / gAthA ||10|| niyukti : [249...] (43) - ---- R prata sUtrAMka ||10|| parikSINe sarvathA kSayaM gate, kadAcidAyuHkSayasyA''vIccimaraNena prAgapi sambhavAdevamucyate, 'cyutaH' bhraSTo 'dehAt' zarIrAt , pAThAntaratastu 'cyutadeho' apagatehatyazarIraH ''vihiMsakaH' vividhaprakAraH prANighAtakaH, 'Asuriya'ti | 4 avidyamAnasUryAm , upalakSaNatvAdrahanakSatravirahitAMca, didazyate nArakAditvenAsyAM saMsArIti dik tAm, arthAt bhAva dizam , athavA raudrakarmakArI sarvo'pyasura ucyate, tatazcazvAsurANAmiyamAsurI yA tAmAsurIyAM dizaM, narakagatimihai yarthaH, 'vAlaH' ajJo gacchati-yAti 'avazaH' karmaparava-zo, vacanavyatyayAca sarvatra bahuvacana nirdezo vyAptikhyApa nArthoM vA, yathA naika evaMvidhaH kintu bahava iti, 'tamI ti tamoyuktatvAt tamaH, devagaterapyasUryatvasambhavAt tadvayavicchedAya dizo vizeSaNaM, tato'rthAnnarakagatim , uktaM hi--"NicaMdhayAratamasA vavagayagahacaMdasUraNakkhattA" ityAdikharUpakhyApakaM vA dvitIyaM vyAkhyAnamiti sUtrArthaH // sammprati kAkiNyAsadRSTAntadvayamAha jahA kAgiNIe heNaM, sahassaM hArae nro| abhapatthaM aMbagaM bhocA, rAyA rajaM tu hArae // 11 // vyAkhyA-'yathA' ityudAharaNopanyAsArthaH, 'kAkiNThAyAH' uktarUpAyAH 'he'ti hetoH kAraNAt 'sahasra' daza| zatAtmakaM, kApiNAnAmiti gamyate, 'hArayet ' nAzayatant 'naraH' puruSaH / atrodAharaNasampradAyaH 1 nityAndhakAratamasA vyapagatagrahacandrasUryanakSatrAH / dIpa anukrama [188] OKASERec-CA ASINEditational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~550~
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-1 / gAthA ||11|| __ niyukti: [249...] (43) uttarAdhya.X prata sUtrAMka ||11|| ego damago, teNa vittiM karateNa sahassaM kAhAvaNANa ajjiyaM, so ya taMgahAya satyeNa samaM sagihaM patthito, teNa auracIbhattaNimittaM rUbago kAgiNIhi bhinno, tato diNe diNe kAgiNIe bhuMjati, tassa ya avasesA egA kAgaNI, sA dAyAdhya.7 vRhadattiHvismAriyA. satye pahAvie so ciMteti-mA me rUvago bhidiyagho hohittiNaulagaM egattha goverDa kAgiNINimittaM / // 276 // Niyatto, sAvi kAgiNI anneNa haDA, so'vi Naulato aNNeNa diTTho ThavijaMto, sovi taM ghettUNa NaDo, pacchA so gharaM gato soyati / esa diluto, tathA 'apathyaM' ahitam 'Amrakam' AmraphalaM 'bhuktvA' abhyavahatya 'rAjA' iti nRpatiH 'rAjyaM pRthivIpatitvaM, i'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca, tena hArayedeva, sambhavatyeva asyApathyabhojino rAjyaharaNamityakSarArthaH / bhAvArthastu vRddhasampradAyAdavaseyaH, sa cAyam 1eko dramakaH, tena gRtti kurvatA sahasraM kArSApaNAnAmarjitaM, sa ca tad gRhItvA sArthena samaM svagRhaM prasthitaH, tena bhaktanimittaM / rUpyakaH kAkiNIbhyo bhinnaH, tato dine dine kAkiNyA muLe, tasya cAvazeSA ekA kAkiNI, sA vismRtA, sArthe pradhAvite sa cintayatimA me rUpyako bhettavyo bhaviSyatIti nakulakamekatra gopayitvA kAkiNInimitta nivRttaH, sA'pi kAkiNI anyena hRtA, so'pi nakulako'nyena raSTaH sthApyamAnaH, so'pi taM gRhItvA naSTaH, pazcAtsa gRhaM gataH zocati / eSa dRSTAntaH / dIpa anukrama [189] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~551~
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-1 / gAthA ||11|| niyukti: [249...] (43) CAKAC prata sUtrAMka ||11|| jahA kassada raNNo aMbAjiNNeNa visUiyA jAyA, sA tassa vejehiM mahatA jatteNa tigicchiyA, bhaNito ya-14 jadi puNo aMbANi khAsi to viNassati, tassa ya atIva pIyANi aMbANi, teNa sadese sadhe aMbA ucchaadiyaa| aNNayA assavAhaNiyAe Niggato saha amaJceNa, asseNa avahario, asso dUraM gaMtUNa parissaMto Thito, egaMmi davaNasaMDe cUyacchAyAte amaceNa vArijamANo'vi NiviTTho, tassa ya heTTe aMbANi paDiyANi, so tANi parAmusati, pacchA agghAti, pacchA cakkhiuM Nibuhati, amaco vAreha, pacchA bhakkheuM mato / iti suutraarthH|| 4 itthaM raSTAntamabhidhAya dASTaoNntikayojanAmAha evaM mANussagA kAmA, devakAmANa aMtie / sahassaguNiyA bhujo, Au~ kAmA ya dibviyA // 12 // vyAkhyA-'evaM' kAkiNyAmrakasadRzA manuSyANAmamI mAnuSyakAH, gotrapratyayAntatvAt "gotracaraNAhuni"ti 1 yathA kasyacit rAjJa AnAjINena visUcikA jAtA, sA tasya vaidyairmahatA yatnena cikitsitA, bhaNitazca-yadi punarAmrANi khAdipyasi tadA vinavayasi, tasya cAtIca priyANi AmrANi, tena svadeze sarvANyAmrANyutsAditAni / anyadA azvavAhanikAyai nirgataH sahA-|| mAyena, azvenApahRtaH, azvo dUra gatvA parizrAntaH sthitaH, ekasmin vanakhaNDe cUtacchAyAyAmamAtyena vAryamANo'pi niviSTaH, // tasya cAdhastAt AmrANi patitAni, sa tAni parAmRzati, pazcAdAjighrati, pazcAt svAdayituM nispRzati, amAtyo pArayati, 15 pazcAkSayityA mRtH| dIpa anukrama [189] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~552~
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [--] / gAthA ||12|| niyukti: [249...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata 277 // sUtrAMka ||12|| (pA04-3-126) buJ 'kAmAH' viSayAH, 'devakAmAnA' devasambandhinAM viSayANAm 'antike samIpe, antikopAdAnaM | aurazrI|ca dUre'navadhAraNamapi syAditi, kimityevam ?, ata Aha-'sahasraguNitAH sahasrestADitA 'bhUyaH' atizayena bahu, bahUnyAdhya.7 vArAnityarthaH, manuSyAyuHkAmApekSayeti prakramaH, anenaiSAmatibhUyastvaM sUcayan kArSApaNasahasrarAjyatulyatAmAha, 'AyuH jIvitaM, kAmAzca-zabdAdayaH, 'diviya'tti divi bhavA divyAH "thuprAgapAgudapratIco yadi"ti (paa04-2-101)| | yat , ta eva divyakAH, iha cAdau 'devakAmANa aMtie'tti kAmamAtropAdAne'pi 'AuM kAmA ya diviya'tti Ayupo'pyupAdAnaM tatratyaprabhAyAdInAmapi tadapekSayaivaMvidhatvakhyApanArtha, yA 'sUcanAt sUtra'miti pUrvatrApyAyuSaH sUcitatvAdadoSa iti sUtrArthaH / / manuSyakAmAnAmeva kAkiNyAmraphalopamatvaM bhAvayitumAha aNegavAsAnauyA, jA sA paNNavao ThiI / jAI jIyaMti dummehA, jANa ghAsasayAue // 13 // vyAkhyA-anekAni-bahUni tAni cehAsaGkhyayAni varSANi-vatsarANi teSAM nayutAni-saGkhyA vizeSANi varSenayulAgyanekAni ca tAni varSanayutAni ca anekavarSanayutAni "kharo'nyo'nyasya" iti prAkRtalakSaNAt sakArAkAradIpatvam , evamanyatrApi kharAnyatvaM bhAvanIyaM,yadivA'nekAni varSanayutAni yeSu tAnyanekavarSanayutAni, ubhayatrArthAt palyo-17 pamasAgaropamANItiyAvat , nayutAnayanopAyastvayam-caturazItivarSalakSAH pUrvAGga, taca pUrvAzana guNitaM pUrva, pUrva | (kramaNakAnaviMzativArAn caturazItilakSAhataM nayutAjhaM,nayutAGgamapi caturazItilakSAbhitADitaM nayutaM,kevamucyata ityaa| dIpa anukrama [190 Xxx MIREairatam For PF d ancibrarymAya muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~553~
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [--] / gAthA ||13|| niyukti: [249...] (43) -05 prata sUtrAMka XAM ||13|| ha-yA se'ti prajJApakaH ziSyAn pratyevamAha-yA sA bhavatAmasmAkaM ca pratItA, prakarSeNa jJAyate vastu satattvamanayeti | prajJA-heyopAdeyavivecikA buddhiH sA vidyate'syAsau prajJAvAn , 'atizAyane matupa' atizayazcAsyA heyopAdeyayoH hAnopAdAnanibandhanatvamihAbhimataM tatazca kriyAyA apyAkSiptatvAt yadivA nizcayanayamatena kriyArahitA prajJA|'pyapraveti prajJayaiva kriyA''kSipyate tataH prajJAvAn jJAnakriyAvAnityuktaM bhavati, tasya prajJAvataH sthIyate'nayA'rthAt | devabhava iti sthitiH-devAyuH, adhikRtatvAt divyakAmAzca, tAni ca kIdRzItyAha-yAnyanekavarSanayutAni divyasthiterdivyakAmAnAM ca viSayabhUtAni 'jIyante' hAryante, taddhetubhUtAnuSThAnAnAsevaneneti bhAvaH, pAThAntarato 'hArayanti vA,' ke te?-duSTA-viparyayAdidoSaduSTatvena medhA-vastusvarUpAvadhAraNazaktireSAM te durmedhasaH, viSayairjitA jantava iti gamyate, kadA punastAni durmedhaso viSayIyanta ityAha-Une varSazatAyupi, anenAyuSo'lpatvAt manuSyakAmAnAmapyalpatAmAha, yadivA prabhUte dyAyuSi pramAdenekadA hAritAnyapi punarjIyeran , asmiMstu saMkSiptAyuSyekadA hAritAni hAritAnyeva, bhagavatazca vIrasya tIrthe prAyo nyUnavarSazatAyuSa eva jantava itItthamupanyAsaH, ayaM cAtra bhAvArthaH-alpaM manuSyANAmAyurviSayAzceti kAkaNyAnaphalopamAH, devAyurdevakAmAzvAtiprabhUtatayA kApaNasahasra1 bhUmanindAprazaMsAsu, nityayoge'tizAyane / saMbandhe'sti vivakSAyAM, bhavanti matubAdayaH / / 1 / / ityukteH -04- dIpa anukrama [191] 244-2- Forum muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~554~
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-]/ gAthA ||14|| niyukti: [249...] (43) uttarAdhayAnA" prata sUtrAMka ||14|| rAjyatulyAH, tato yathA dramako rAjA ca kAkaNyAmraphalakRte kArSApaNasahasraM rAjyaM ca hAritavAn , evamete'pi durma- auracI prAdhaso'lpataramanuSyAyuHkAmArthe prabhUtAn devAyuHkAmAn hArayantIti sUtrArthaH // samprati gyavahArodAharaNamAhabRhadvRttiH jahA ya tiNi vaNiyA, mUlaM ghetUNa niggyaa| ego'stha labhate lAbha, ego mUleNa Agao // 14 // // 27810 1 vyAkhyA-'yathA' iti prAgvat , 'caH' pratipAdita dRSTAntApekSayA samuccaye, trayo 'yaNijaH' pratItAH 'mUlaM' rAzi dinIvImitiyAvat gRhItvA 'nirgatAH' svasthAnAtsthAnAntaraM prati prasthitAH, prAptAzca samIhitaM sthAnaM, tatra ca gatA nAma 'eko' paNikakalAkuzalaH 'atra' eteSu madhye 'labhate' prApnoti 'lAbha' viziSTadravyopacayalakSaNam , 'eka'|| teSvevAnyataro yastathA nAtinipuNo nApyatyantAnipuNaH samUleNe'ti mUladhanena yAvat gRhAnnItaM tAvataiyopalakSitaH 'AgataH' khasthAnaM prApta iti sUtrArthaH // tathA ego mUlaMpi hAritA, Agao tattha vANio / vavahAre uvamA esA, evaM dhamme vijANaha // 15 // vyAkhyA-'ekaH' anyataraHpramAdaparo dyUtamadyAdivatyantamAsaktacetAH 'mUlamapi uktarUpaM hArayitvA' nAzayitvA 'AgataH' prAsaH khasthAnamityupaskAraH, evaM sarvatrodAharaNasUcAyAM sopaskAratA draSTavyA, 'tatra' teSu madhye vaNika eva vaannijH| atra ca sampradAyaH| jahA egassa bANiyagassa tinni puttA, teNa tesiM sahassaM sahassaM dinaM kAhAvaNANaM, bhaNiyA ya-eeNa vyhri-31||278|| | 1 yathaikasya vaNijakhayaH putrAH, tena tebhyaH sahasraM sahasra datta kArpApaNAnAM, bhaNitAzca-etena vyavahatya dIpa anukrama [192] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~555~
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-]/gAthA ||15|| niyukti : [249...] (43) prata sUtrAMka 45 ||15|| UNa aittieNa kAleNa ejAha, te taM mUlaM ghettUNa NiggayA saNagarAto, pithappidhesu paTTaNesu ThiyA, tatthego bhoyaNacchAyaNavajaM jUyamajamaMsavesAvasaNavirahito vihIe vavaharamANo vipulalAmasamannito jAto, vitito puNa mUlamayi decaMto lAbhagaM bhoyaNacchAyaNamallAlaMkArAdisu uvabhujati, Na ya acAdareNa bavaharati, tatito na kiMci saMbava harati, kevalaM jUyamajamasavesagaMdhamalataMbolasarIrakiyAsu appeNeva kAleNa taM dacaM miTTaviyaMti, jahAvahikAlassa dspurmaagyaa| tattha jo chinnamUlo so sabassa asAmI jAto, pesae uvacarijati, bitito gharavAvAre Niutto bhatta pANasaMtuTToNa dAyabamottacesu vavasAyati, tatito gharavittharassa sAmI jaato| keti puNa kahaMti-tinni vANiyagA, 6 patteyaM 2 yavaharaMti, tatthego chinnamUlo pesattamuvagato, keNa vA saMcavahAraM kareu?, acchinnamUlo puNaravi vANijAe| bhavati, iyaro baMdhusahito modae, esa dittttto| 1 iyatA kAlenAgacchata / te tanmUlyaM gRhItvA nirgatAH khanagarAta, pRthaka pRthak pattaneSu sthitAH, tatraiko bhojanAcchAdanavarja yUtamadyamAMsavezyAvyasanavirahito vIbhyAM vyavaharana vipulalAbhasamanvito jAtaH, dvitIyaH punaH mUlamapi dravyAyamANo lAbhaM bhojanAcchAdanamAlyAlaGkArAdipUpabhule, na cAtyAdareNa vyavaharati, tRtIyo na kiJcitsaMvyavaharati, kevalaM yUtamadyamAMsavezyAgandhamAlyatAmbUlazarIrakriyAsu alpenaiva kAlena tavyaM niSkSiptamiti, yathAvadhikAlena svpurmaagtaaH| tatra yazchinnamUlaH sa sarcasvAkhAmI jAtaH, preSye upacaryate, dvitIyo gRhanyApAre niyukto bhaktapAnasaMtuSTo na dAtavyabhoktavyeSu vyavasyati, tRtIyo gRhavistArasya svAmI jAtaH / kecitpunaH kathayanti-trayo vaNijaH pratyeka pratyeka vyavaharanti, tatraikazchinnamUlaH preSyatvamupagataH, kenaiva saMvyavahAraM karotu ?, acchinnamUla: punarapi vANijyAyai bhavati, itaro bandhu-4 sahito modate, eSa dRSTAntaH / 20 mavidavaMto 565 dIpa anukrama [193] AIMEducatan intimational For Parasta a Prvata una con muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~556~
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-]/ gAthA ||16|| niyukti: [249...] (43) prata sUtrAMka ||16|| uttarAdhya-18 samprati sUtramanutriyate-'vyavahAre' vyavahAravipayA 'upamA' sAdRzyaM 'eSA' anantaroktA evaM' vakSyamANanyAyena auradhIdharme dharmaviSayAmevopamA 'vijAnIta' avabudhyadhvamiti sUtrArthaH // kathamityAha yAdhya.7 | mANusattaM bhave mUlaM, lAbho devagaI bhave / mUlaccheeNa jIvANaM, naragatirikkhattaNaM dhuvaM // 16 // // 279 vyAkhyA-'mAnuSatvaM' manujatvaM bhavet' syAt mUlamiva mUlaM, svargApavargAtmakataduttarottaralAbhahetutayA, tathA lAbha iva lAbhaH manujagatyapekSayA viSayasukhAdibhirviziSTatvAt 'devagatiH' devatvAvAptirbhavet , evaM ca sthite kimi-13 lalyAha-'mUlacchedena' mAnuSatvagatihAnyAtmakena 'jIvAnAM prANinAM 'narakatiryaktvaM' narakatvaM tiryaktvaM ca tadgatyA tmakaM 'dhruvaM nizcitam , ihApi sampradAyaH-ti nni saMsAriNo sattA mANussesu AyAtA, tatthego maddavajavAdiguNasaMpanno majjhimAraMbhapariggahajutto kAlaM kAUNa kAhAvaNasahassamUlatthANIyaM tameva mANussattaM paDilahati, vitito puNa sammaIsaNacarittaguNasupariTTito sarAgasaMjameNa laddhalAbhavaNiya iva devesu uvavanno, tatito puNa hiMse bAle| musAvAtI icetehiM puvabhaNitehiM sAvajajogehiM baTTiuM chinnamUlavaNiya iva NAragesu tiriesu vA uvavajjatitti suutraarthH| trayaH saMsAriNaH sattvA mAnuSeSvAyAtAH, tatraiko mArdavArjavAdiguNasaMpanno madhyamArambhaparigrahayuktaH kAlaM kRtvA kArSApaNasahasamUlasthA-1 nIyaM tadeva mAnuSatvaM pratilabhate, dvitIyaH punaH samyagdarzanacAritraguNasuparisthitaH sarAgasaMyamena labdhalAbhavaNigiva deveSUtpannaH, tRtIyaH4 |punahiMsro vAlo mRSAvAdItyetaiH pUrvabhaNitaiH sAvadyayogaiH vartitvA chinnamUlabaNigiva nArakeSu tiryakSu votpadyate iti / %% % % dIpa anukrama [194] % % 45% JMEDuratim intimatinid Far.PramREPrvato usconti muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~557~
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-1 / gAthA ||17|| niyukti : [249...] (43) 0-10 prata -- sUtrAMka -- ||17|| yathA mUlacchedena narakatiryaktvaprAptiH tathA svayaM sUtrakRdAha duhao gatI bAlassa, AvatI vhmliyaa| devataM mANusattaM ca, jaMjie loluAsaDhe // 17 // vyAkhyA-'duhato'tti dvidhA dviprakArA, gamyata iti gatiH, sA ceha prakramAnnarakagati stiryaggatizca, kasyetyAhabAlasya' dvAbhyAM rAgadveSAbhyAmAkulitastha, 'AvaI'tti AgacchatyApatati vadhaH-prANighAtaH, upalakSaNatvAnmahArambhamahAparigrahAnRtabhASaNamAyAdayazca mUlaM-kAraNaM yasyAH sA vadhamUlikA, yadivA-dvidhA gatirvAlasya, bhavatIti gamyate, 4 tatra ca gatasya 'AvaIti Apat, sA ca kIdRzItyAha-vadho-vinAzastADanaM vA mUlam-AdiryasyAH sA vadhamUlikA, vadhagrahaNAcchedabhedAtibhArAropaNAdiparigrahaH, labhante hi prANino narakatiryakSu vividhA vadhAcApadaH, kimisyevam !, ata Aha-'devatvaM devabhavaM 'mAnuSatvaM' manujabhavaM 'yada' yasmAt 'jito' hArito 'lolayAsaDhe'tti lolatApizitAdilAmpaTyaM tadyogAjanturapi tanmayatvakhyApanArtha lolatetyuktaH, zAThyayogAcchaThaH-vizvastajanavaJcakaH, tato? lolatA cAsau zaThazca lolatAzaThaH, iha ca lolatA paJcendriyavadhAdhupalakSaNaM, tathA ca narakahetutvAbhidhAnametat , yaduktam-"mahAraMbhayAe mahApariggayAe kuNimAhAreNaM paMceMdiyavaheNaM jIvA NerayAuyaM NiyacchaMti" zaTha ityanena tu zAThyamuktaM, taca tiryaggatihetuH, uktaM ca-"mAyA tairyagyonasthe" (tattvArthe a06-sU017) ti, atazcAyamAzayaH / 1 mahArambhatayA mahAparigrahatayA mAMsAhAreNa paJcendriyavadhena jIvA nairayikAyurnivamayanti / . dIpa anukrama [195] 4- For ParaTREPMAnumoney muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 558~
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-] / gAthA ||18|| niyukti: [249...] (43) bRhadRttiH prata sUtrAMka ||18|| uttarAdhya.4-yato'yaM bAlo lolatAzaThaH tato narakagatitiryaggatinivandhanAbhyAM lolatAzaThatvAbhyAM devatvamanujatve hAritasyA- auracIniyoktarUpA dvividhaiya gatiH sambhavati, evaM ca mUlacchedena jIvAnAM narakatiryaktvamucyate, mUlaM hi manuSyatvaM lAbhazca devatvam , ubhayorapi tayohAraNAditi sUtrArthaH // punarmUlacchedameva samarthayitumAha yAdhya. 7 // 28 // tato jie saI hoi, duvihaM duggatiM gate / dullahA tassa ummajA, anhAe sucirAdavi // 18 // vyAkhyA-tataH' devatvamAnuSatvajayanAt tako vA bAlaH 'jiya'tti vyavacchedaphalatvAdvAkyasya jita eva | satitti sadA bhavati 'dvividhAM' nArakatiryagbhedAM, dunindAyAM, duSTA-ninditA gatirdurgatistAM gataH' prAptaH, sadA|jitatvamevAbhivyanakti-'durlabhAH' duSprApAH 'tasye ti devamanujatve hAritavato bAlasya 'ummajatti sUtratvAdunmajanamunmajA-narakatiryaggatinirgamanAtmikA, syAdetat-ciratarakAlenonmajA'sya bhaviSyati, ata Aha-'addhAyAM kAle arthAdAgAminyAM, kiM khalpAyAmeva ?, ityAha-sucirAdapItsaddhAzabdenaiva kAlAbhidhAnAt sucirAcchandaH prabhUtatvamevAha, tato'yamarthaH-anAgatAddhAyAM prabhUtAyAmapi, bAhulyAcetyamuktam , anyathA hi kecidekabhavenaiva tata uddhRtya muktimapyAmuvantyeveti sUtrArthaH // itthaM pazcAnupUrvyapi vyAkhyAGgamiti pazcAdukte'pi muulhaarinnyupny-14||28|| mupadaya mUlapravezinyabhidhAtumAha-yadvA vipakSApAyaparijJAnatayaivopAdeye pravRttiriti pazcAduktamapi mUlahAriNamAdAvupadaryetadAha dIpa anukrama [196] AIMEducatan intimation For ParaanaEPIwaalpontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 559~
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-] / gAthA ||19|| niyukti: [249...] (43) prata sUtrAMka ||19|| evaM jiyaM sahAe, tuliyA cAlaM ca paMDiyaM / mUliyaM te pavissaMti, mANusaM joNimiti je // 19 // vyAkhyA-'evam' uktanItyA 'jie'tti suvyatyayAjitaM lolatayA zAThyena ca devamanujatve hAritaM bAlamiti prakramaH, 'sapehAe'tti samprekSya samyagAlocya, tathA tolayitveva tolayitvA-guNadoSavattayA paribhAvya, yadivaivaM jitaM 4sampaga-aviparItA prekSA-buddhiH samprekSA tayA tolayitvA, kam ?-'bAlaM' cassa bhinnakramatvAt 'paNDitaM ca tadviparI-|| tam ,athavA manuSyadevagatigAminam , iha ca dvitIyavyAkhyAyAmevaM jitamiti bAlasya vizeSaNaM, na tu paNDitasya, asambhavAt , tathA ca sati mUle bhavaM maulika-mauladhanaM te pravezayantIva pravezayanti, mUlapravezakavaNikasarazAsta ityabhiprAyaH, ye kimityAha-'mANussaMti manuSyANAmiyaM mAnuSI tAM yonim' utpattisthAnam 'AyAnti' Agacchanti, cAlatvaparihAreNa paNDitatvamAsevamAnA ye ta iti sUtrArthaH / yathA ca mAnuSIM yonimAyAnti tathA cAha vemAyAhiM sikkhAhije narA gihi sbvyaa| urviti mANusaM joNI, kammasaccA hupANiNo // 20 // vyAkhyA-vividhA mAtrA-parimANamAsAM vimAtrAH-vicitraparimANAH tAbhiH parimANavizeSamAzritya visarazIbhiH 'zikSAbhiH' prakRtibhadrakatvAdyabhyAsarUpAbhiH, uktaM hi-"cauhi ThANehiM jIvA maNuyAuM baMdhati, taMjahA-1 pagatibhaddayAe pagativiNIyayAe sANukosayAe amacchariyAe"tti 'ye ityavivakSitavizeSAH 'narAH' puruSAH, 1 caturbhiH sthAna vA manujAyurvananti, tadyathA-prakRtibhadrakatayA prakRtivinItatayA sAnukrozatayA amatsaritayA / dIpa anukrama [197] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 560~
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||20|| dIpa anukrama [198 ] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 281 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||20|| niryukti: [249...] Jain Education intimat adhyayanaM [7], 'gRhiNatha' te gRhasthAH 'sutratAzca' ghRtasatpuruSatratAH, te hi prakRtibhadrakatvAdyabhyAsAnubhAvata eva na vipadyapi viSIdanti sadAcAraM vA nAvadhIrayantItyAdiguNAnvitAH, idameva ca satAM vrataM, laukikA apyAhuH- "vipadyucaiH stheyaM padamanuvidheyaM ca mahatAM, priyA nyAyyA vRttirmalinamasubhaGge'pyasukaram / asanto nAbhyarthyAH suhRdapi na yAcyastanudhanaH satAM kenoddiSTaM viSamamasidhArAvratamidam 1 // 1 // " AgamavihitavratadhAraNaM tvamISAmasambhavi, devagati+ hetutayaiva tadabhidhAnAt ta IdRzAH kimityAha-upayanti 'mANasaM' ti mAnuSIM mAnuSasambandhinIM 'yonim' uktarUpAM karmmaNA - manovAkkAyakriyAlakSaNena satyA - avisaMvAdinaH karmmasatyAH, 'huH' avadhAraNe, tataH karmmasatyA eva santaH, tadasatyatAyAstiryagyonihetutveno katvAt tathA ca vAcakaH- "dhUrtA naikRtikAH stabdhA, lubdhAH kArpeTikAH shtthaaH| vividhAM te prapadyante, tiryagyoniM duruttarAm // 1 // " ityAdi, pAThAntaratazca 'karmasu' arthAnmanuSyagatiyogyakriyA4 rUpeSu saktA - abhiSvaGgavantaH karmasaktAH prANinaH - jIvAH, iha ca naragrahaNe'pi prANigrahaNaM devAdiparigrahArthamiti na punaruktam / yadivA- vimAtrAdibhiH zikSAbhirye narA gRhisutratAH yattadornityAbhisambandhAt te mAnuSIM yonimupayAnti, kimityevam ?, ata Aha- 'kammasaccA hupANiNo' tti huzabdo yasmAdarthe, yasmAt satyAni - avandhyaphalAni // 281 // karmANi - jJAnAvaraNAdIni yeSAM te satyakarmANaH prANinaH, nirupakramakarmmApekSaM caitaditi sUtrArthaH // samprati | labdhalA bhopanayamAha - For Paren aurazrI yAdhya. 7 muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 561~
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-1 / gAthA ||21|| niyukti: [249...] (43) - prata sUtrAMka Ke- ||21|| jesiM tu viulA sikkhA, mUliyate aticchiyA / sIlavaMtA savisesA, addINA jaMti devayaM // 21 // vyAkhyA-yeSAM tu' yeSAM punaH 'vipulA' niHzaGkitatvAdisamyaktvAcArANuvratamahAtratAdiviSayatvena vistIrNA | 'zikSA' grahaNAsevanAtmikA, astIti gamyate, mUle bhavaM maulika-mUladhanamiva mAnuSatvaM, ta evaMvidhAH, viuTTiyatti atiTTiyatti aticchiyatti pAThanaye'pi atikrAntAH-ullakhitavanta ityarthaH, yadvA'tikramya-ullaGaya, kIrazAH santaH-zIlaM-sadAcAraH aviratasamyagdRzAM viratimatAM tu dezasarvaviramaNAtmakaM cAritraM tadvidyate yeSAM te zIla6vantaH, tathA saha vizeSaNa-uttarottaraguNapratipattilakSaNena vartanta iti savizeSAH, ata eva 'adInAH kathaM vayamamudatra bhaviSyAma iti vaiklavyarahitAH pariSahopasargAdisambhave vA na dainyabhAja ityadInAH 'yAnti' prApnuvanti, devabhAvo devatA saiva daivataM / nanu tattvato muktigatireva lAbhaH, takimiha tatparihArato devagatirukteti ?, ucyate, sUtrasya trikAlaviSayatvAt , muktezcedAnI viziSTasaMhananAbhAvato'bhAvAddevagatezca "chevaDheNa u gammai cattAri u jAva AdimA kappA" iti vacanAcchedaparivartisaMhananinAmidAnIMtanAnAmapi sambhavAdevamuktamiti sUtrArthaH // prastutamevArtha nigamayannupadezamAha| evaM adINavaM bhikkhu, agAriMca vijANiyA / kahannu jiJcamelikkhaM, jiccamANo na saMvide // 22 // 1 sevAHna tu gamyate catvAro yAvadAdimAH kalpAH 7- dIpa anukrama [199] LAXXREAK JAINEducatan intamatiane For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~562~
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [--] / gAthA ||22|| _ niyukti: [249...] (43) prata sUtrAMka ||22|| uttarAdhya. vyAkhyA-evam' amunA nyAyena lAbhAnvitaM 'adINavanti dIvato dInavantaM na tathA'dInavantam-adInaM, auradhI * dainyarahitamityarthaH 'bhikSu' yatim 'agAriNaM' ca gRhasthaM 'vijJAya' vizeSeNa tathAvidhazikSAvazAdevamanujagAmitvabRhadRttiH lakSaNena 'jJAtvA' avagamya, yatamAna iti zeSaH, 'katham ? kena prakAreNa ?, na kathaJcidityarthaH, 'nuH' vitarke, 'jicaM' // 282 // jAti sUtratvAt jIyeta-hAryaMta vivekI, tatpratikUlaiH kapAyodayAdibhiriti gamyate, 'IdRkSam' antaroktaM devagatyAtmakaM || lAbhaM jicamANo'tti vAzabdasya gamyamAnatvAjIyamAno yA-hAryamANaH, taireva kaSAyAdibhiH 'na saMvide'tti sUtratvAnna / saMvitte-na jAnIte yathA'hamebhirjIye iti, kathaM nvitIhApi yojyate, tato'yamarthaH-kathaM nu na saMvitte, saMvitta eva, jAnIta eva jJaparijJayA, pratyAkhyAnaparijayA ca tannirodhaM prati pravartata eva, ityevaM ca vadan kAkopadizati-yata evaM tato yUyamapyevaM jAnAnA yathA na devagatilakSaNaM lAbhaM jIyedhvaM kapAyAdibhistathA yatadhvaM, kathaJcijIyamAnAzca samyam / |vijJAya tatpratIkArAyaiva pravartadhyamiti, yadvA-evamadInavantaM bhikSumagAriNaM ca vijJAya yatamAno 'jiya'ti jIyate hAryate atirauTairindriyAdibhiH AtmA taditi jJeyaM, tacceha prakramAnmanuSyadevagatilakSaNam, 'elikkhaM ti subvyatyayAdAdIdRkSo'bhihitArthAbhijJaH kathaM nu jIyamAno na saMvitte?, apitu saMvitta eva. saMvidAnazca yathA na jIyeta tthaa||||28|| yatetetyabhiprAyaH / athavA-evamadInayantaM bhikSamagAriNaM ca labdhalAbha vijJAya yatamAnaH kathaM nu'jicaM'ti ApatvAjI-1 yate-hAryate, viSayAdibhiriti gamyate, IdhaM devagatilakSaNaM lAbhamiti zeSaH, ayamAzayo-yadi labhamAnA na vijJAtAH dIpa anukrama [200] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 563~
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [--] / gAthA ||23|| niyukti: [249...] (43) 2451-550% prata sUtrAMka ||23|| syurlAbho vA na tathAvidhastadA jayanamapi syAt , yadA tu labhamAnau bhikSvagAriNau dRzyete lAbhazca devatvalakSaNaH tadA kathamayaM jAnAno'pi janturjIyate ?, ata Aha-jIyamAno na saMvitte, kimuktaM bhavati ?-yayasI jIyamAno KjAnIyAttadA tadupAyaparatayA na jIyeta, yadA tvasau viSayavyAmohato na jAnIte tadA jIyata eveti kimatra citram || iti sUtrArthaH // samudradRSTAntamAha jahA kusagge udayaM, samuddeNa samaM miNe / evaM mANussagA kAmA, devakAmANa aMtie // 23 // hA vyAkhyA-'yathA' iti dRSTAntopanyAse, kuzo-darbhavizeSastasyAgraM-koTiH kuzAgraM tasmin 'udaka' jalaM, takimityAha-'samudreNa' iti 'tAtsthyAttavyapadeza' itinyAyAt samudrajalena 'sama' tulyaM 'minuyAt' paricchindyAt , tathA kimityAha-'evam ' uktanItyA 'mAnuSyakAH kAmAH' manuSyasambandhinaH kAmA-viSayAH, mAnuSyavizeSaNaM|| tu teSAmevopadezArhatvAdviziSTabhogasambhavAca, 'devakAmAnAM' divyabhogAnAm 'antike' samIpe, kRtA iti zeSaH, dUrasthitAnAM hi na samyagavadhAraNamityevamAha, kimuktaM bhavati ?-yathA'jJaH kazcit kuzAgrasthitaM jalabindumAlokya samudravanmanyate, evaM mUDhAzcakavAdimanuSyakAmAn divyabhogopamAn adhyavasyanti, tattvatastu kuzAgrajala-12 bindoriva samudrAnmanuSyakAmAnAM divyabhogebhyo mahadevAntaramiti sUtrArthaH / / uktamevArtha nigamayannupadezamAha kusaggamittA ime kAmA, sanniruhaMmi Aue / kassa herDa purA kAuM, jogakkhemaM na saMghide? // 24 // dIpa anukrama [201] AKES For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~564~
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-]/ gAthA ||24|| niyukti: [249...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 28 // prata sUtrAMka ||24|| byAkhyA-kuzAgrazabdena kuzAgrasthito jalabindurupalakSyate, tanmAtrA:-tatparimANAH 'imeM iti pratyakSAH 'kAmAH' aurabhIprakRtatvAnmanuSyaviSayAH, kadA ya ityAha-'sanniruddhe' atyantasaMkSise, yadvA sam-ekIbhAvena niruddhe-adhyavasAnA yAdhya.7 dibhirupakramaNakAraNairavaSTabdhe 'Ayupi' jIvite, anena manuSyAyuSo'lpatayA sopakramatayA vA kAmAnAmalpatyamuktaM, samRddhavAdyalpatopalakSaNaM caitad, asmiMstvartha ukte divyakAmAstu jaladhijalatulyA ityarthAgamyate, 'kassa heuMti sUtratvAt kaM hetu-kAraNaM 'purA kAuMti tata eva puraskRtya-Azritya, alabdhasya lAbho-yogo labdhasya ca paripAlanaM 4 -kSemo'nayoH samAhAro yogakSemaM, ko'rthaH 1-aprAptaviziSTadharmaprApti prAptasya ca paripAlanaM 'na saMvitte' na jAnIte, jana iti zeSaH, tadasaMvittI hi manuSyaviSayAbhiSyaGga eva hetuH, te ca dharmaprApyadivyabhogApekSayaivaMprAyAH, tatastattyAgato vipayAbhilASiNApi dharma eva yatitavyamityabhiprAyaH, yadvA-yataH kuzAgramAtrA-darbhaprAntabadatyalpA ime kAmAH, te'pi na palyopamAdiparimitI drAdhIyasyAyupi, kintu 'sanniruddhe' saMkSipte AyuSi, tataH 'kassa heuMti kasmAddhetoH puraskRtyeva puraskRtya mukhyatayA'GgIkRtya, asaMyamamiti zeSaH, yogakSemam' uktarUpaM na saMvite, bhAvArthastvabhihita eveti / 4|sUtrAthaiH / itthaM dRSTAntapaJcakamuktaM, tatra ca prathamamurabhradRSTAntena bhogAnAmAyatAyapAyabahulatvamabhihitam , AyatI cApAsAyabahulamapi yanna tuccha na tatparihartuM zakyata iti kAkiNyAmaphalaraSTAntatastugchatvaM, tucchamapi ca lAbhalchedAtmakavya-13 vahAravijJatayA''yavyayatolanAkuzala eva hAtuM zakta iti baNigvyavahArodAharaNam , AyavyayatolanA'pi ca dIpa anukrama [202]] 8-60 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~5654
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [--] / gAthA ||25|| niyukti: [249...] (43) prata sUtrAMka ||25|| CAREERESCREEN kathaM kartavyeti samudradRSTAntaH, tatra hi divyakAmAnAM samudrajalopamatvamuktaM, tathA ca tadupArjanaM mahAnAyo'nupArjanaM tu mahAn vyaya iti tattvato darzitameva bhavati // iha ca yogakSemAsaMvedane kAmAnivRtta eva bhavatIti tasya dopamAha iha kAmAniyahassa, attaDhe avarajjhati / succA neyAuaM maggaM, jaM bhujo paribhassati // 25 // vyAkhyA-'iha' iti manuSyatve jinazAsane vA, prApta iti zeSaH, kAmebhyo'nivRttaH-anuparataH kAmAnivRttaH | | tasyAtmano'rtha AtmArtha:-ayamAnatayA vargAdiH 'aparAdhyati' anekArthatvAddhAtUnAM nazyati, yadvA-AtmaivArtha AtmArthaH sa evAparAdhyati, nAnyaH kazcidAtmavyatirikto'rthaH sAparAdho bhavati, ubhayatra durgatigamaneneti bhaavH| Aha-viSayavAJchAvirodhini jinAgame sati kathaM kAmAnivRttisambhavaH 1, ucyate, 'zrutvA' AkarNya 'naiyAyika nyAyopapannaM 'mArga' samyagdarzanAdikaM muktipathaM yad 'bhUyaH punarapi parinazyati, kAmAnivRttita iti zeSaH, ko'bhiprAyaH ?-jinAgamazravaNAt kAmanivRttiM pratipanno'pi gurukarmatvAt pratipatati, ye tu zrutvApi tadapratipannAH zravaNaM |ca yeSAM nAsti te kAmAnivRttA evetibhAvaH / yadvA-yadasau kAmAnivRttaH san zrutvA naiyAyika mArga bhUyaH paritrazyati-mithyAtvaM gacchati tadasyAtmArtha eva gurukarmAparAdhyati, anena mA bhUkasyacinmUDhasya siddhAntamadhItyApyu dIpa anukrama [203 For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~566~
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-]/gAthA ||26|| niyukti: [249...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 28 // prata sUtrAMka ||26|| tpathasthitAn vilokya siddhAnta eva doSa iti tadanaparAdhitvamuktaM, paThyate ca-patto NeyAuyaMti spaSTamiti auracIsUtrArthaH // yastu kAmebhyo nivRttastasya guNamAha yAdhya.7 iha kAmA niyahassa, attaTTe nAvarajjhati / pUtidehaniroheNaM, bhave devetti me suyaM // 26 // vyAkhyA-iha kAmebhyo nivRttaH kAmanivRttaH tasyAtmArthaH-khargAdiH 'nAparAdhyati' na bhrazyati, AtmalakSaNo vA'rthoM na sAparAdho bhavati, kiM punarevaM ?, yataH-pUtiH-kuthito dehaH-arthAdaudArikaM zarIraM tasya nirodhaH-abhASaH pUtidehanirodhaH tena 'bhavet ' syAt , prakRtatvAt kAmanivRtto 'devaH' saudharmAdinivAsI suraH, upalakSaNatvAt siddho vA, itI'tyetat mayA 'zrutam' AkarNitaM, paramagurubhya iti gamyate, anena svargAdyavAptiH AtmArthAnaparAdhe nimittamuktamiti sUtrArthaH / tatazca yadasAvApnoti tadAha dahI jutI jaso vanno, AuM suhamaNuttare / bhujjo jattha maNussesuM, tattha se uvavajati // 27 // vyAkhyA-RddhiH kanakAdisamudAyaH 'dyutiH' zarIrakAntiH 'yaza' parAkramakRtA prasiddhiH 'varNaH' gAmbhIryAdiguNaiH zlAghA gaurA divA 'AyuH' jIvitaM 'sukhaM yathepsitaM viSayA(grandhAnam 7000)vApsAvAlhAdaH, na vidyate uttaraM |-pradhAnamasmAdityanuttaram , idaM ca sarvatra yojyate, 'bhUyaH' punaH, devabhavApekSametat, tatrApi hyAnuttarANyebaitAnyasya sambha-11 vanti yatra' yeSu 'manuSyeSu' manujeSu 'tatra' teSu 'se'tti so'dhazabdArthovA, tato'nantaram 'utpadyate' jAyata iti sUtrArthaH // dIpa anukrama [204] IR // 284 // AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~567~
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [7], mUlaM [-] / gAthA ||28-30|| niyukti: [249...] (43) prata sUtrAMka ||28-30|| evaM kAmAnivRttyA yasyAtmArtho'parAdhyati sa vAlaH itarastu paNDita ityarthAduktam // samprati punaranayoreva sAkSAtkharUpaM phalaM copadarzayannupadezamAha bAlassa passa bAlataM, ahamma pddivjiaa| ciccA dhamma ahammiDhe, naraesayavajaha // 28 // dhIrassa passa dhIrataM, sbbdhmmaannuvttinno| ciccA adhamma dhammiDhe, devesu uvavajaha // 29 // tuliANa bAlabhAvaM, abAlaM ceva paMDie / caiUNa bAlabhAvaM, abAlaM sevae muNI // 30 // sibemi|| kI vyAkhyA-'bAlasya' ajJasya 'pazya' avadhAraya 'bAlatvam ' ajJatvaM, kiM tadityAha-'adharma' dharmavipakSaM viSayA-|| siktirUpaM pratipadya' abhyupagamya, paThyate ca-paDivajiNoti pratipAdino'vazyaMpratipadyamAnasya 'syatvA' apa hAya 'dharma' viSayanivRttirUpaM sadAcAraM 'ahamiTe'tti prAgvat 'narake' sImantakAdAvupalakSaNatvAt anyatra vA durgatAbutpadyate // tathA dhIH buddhistayA rAjata iti dhIraH-dhImAn parISahAdhakSobhyo vA dhIraH tasya 'pazya' prekSakha dhIratvaM' dhIrabhAvaM, sarva dharma kSAntyAdirUpamanuvartate tadanukulAcAratayA vIkuruta ityevaMzIlo yastasya sarvadharmAnuvarti-IX naH, dhIratvamevAha-'tyaktvA' hitvA adharma-viSayAbhiratirUpamasadAcAraM 'dhammiTTe'tti iSTadhA , yadivA-atizakAyena dharmavAniti, iSTani "vinmatolaMgi" (pA05-3-65)ti matublope dharmiSTha iti, deveSUpapadyata ityAha || iyatazcaivamato yadvidheyaM tadAha-'tolayitvA' iti prAgvata 'bAlabhAva cAlatvam 'abAleti bhAvapradhAnatvAnnirde zasyAvAlatvaM dhIratvaM, 'caH' samuccaye, eveti prAkRtatvAdanuskhAralopaH 'evam' anantaroktaprakAreNa 'paNDitaH' buddhimAn ? dIpa anukrama [206-208] AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 568~
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 28 -30|| dIpa anukrama [206 -208] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||28-30|| adhyayanaM [7], uttarAdhyayaktvA 'bAlabhAvaM' bAlatvam 'avAlaM'ti avAlatvaM 'sevate' anutiSThati 'muniH' yatiriti sUtratrayArthaH // 'itiH' parisamAptau pravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgyadeveti sUtrArthaH // iti zrIzAntyAcAryavRhadvRttiH | viracitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAmurakhIyamadhyayanaM samAptam // // // 285 // OM niryuktiH [249...] // iti zrIzAntyAcArya vihitaziSya hitAvRttiyutamuranIyAkhyaM saptamamadhyayanaM samAptam // For Pr ~ 569~ aurazrI yAdhya. 7 // 285 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH atra adhyayanaM 7 parisamAptaM
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||30...|| niyukti: [250] (43) prata sUtrAMka ||30|| // vyAkhyAtaM uratrIyANyaM saptamamadhyayanaM, sampratyaSTamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane rasagRddherasAyabahulatvamabhidhAya tattyAga uktaH, sa ca nirlobhasyaiva bhavatIti iha nirlobhatvamucyate, ityanena sambandhenAyA-10 tasyAsvAdhyayanasyAnuyogadvAracarcA prAgvad yAvannAmaniSpanna nikSepe kApilIyamiti nAma, ataH kapilanikSepamAhanikakhevo kavilaMmI caubiho dubiho ya davaMmi / AgamanoAgamao noAgamao ya so tiviho 2504 vyAkhyA-'nikSepaH' nyAsaH 'kapile' kapilaviSayaH 'caturvidhaH' catuSprakAro nAmasthApanAdravyabhAvabhedAt , tatrAye pratIte, 'dvividhaH' dvibhedo bhavati 'dravya' iti dravyaviSayaH, dvaividhyamevAha--Agamato noAgamataH, tatrAgamato jJAtA'nupayukto noAgamatazca sa 'trividhaH' tribheda iti gAthArthaH // traividhyamevAhajANagasarIrabhavie tabatiritte ya so puNo tiviho| egabhaviavaddhAua abhimuhao nAmagoe a 251 | vyAkhyA-kapilazabdArthajJazarIraM pazcAtkRtaparyAyaM jJazarIramityucyate, tadeva dravyakapilo, 'bhaviya'tti bhavyazarIraM puraskRtakapilazabdArthajJatAtmakaparyAyaM dravyakapilaH, tadyatiriktazca, sa tadyatiriktadravyakapilaH punaH 'trividhaH' tribhedaH, traividhyamevAha-ekamaviko baddhAyuko'bhimukhanAmagotrazceti gAthArthaH / / bhAvakapilamAhakavilAuNAmagoyaM veyaMto bhAvaobhave kvilo| tatto samuTriyamiNaM ajjhayaNaM kAvilijaMti // 252 // dIpa anukrama [208] RACKS mara wwfamitimary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM-8 "kApilIya" Arabhyate ~570~
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||30...|| niyukti: [252] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 28 // yAdhya.8 prata *% sUtrAMka % ||30|| % vyAkhyA-kapilAyurnAmagotraM 'vedayan ' anubhavan 'bhAvataH' bhAvamAzritya bhavet kapilaH, 'tataH' tasmAt samu- kApilItthitam 'idaM' prastutam adhyayanaM 'kAvilijjatti kApilIyamiti, ucyata iti zeSa iti gAthArthaH // kathaM punaridaM / kapilAtsamutthitamityAhakosaMbI kAsavajasA kavilo sAvasthi iMdadatto ya / inbhe ya sAlibhadde dhaNasiddhi paseNaI rAyA // 253 // kavilo nicciyaparivesiAi aahaarmittsNtutte|vaavaario(y) duhi mAsehiM so niggao rattiM // 25 // dakkhipaNe patthaMto baddho atao a appio rnno|raayaa se dei varaM kiM demI keNa te attho ? // 255 // jahA lAho tahA loho, lAhA loho pavavati / domAsakayaM kajaM, koDievi na nihiyaM // 256 // koDiMpi demi ajettibhaNai rAyA pahiTamuhavaNNoso'vi caiUNa koDiM samaNo jAo samiapAvo257 chammAse chaumattho aTThArasa joyaNAi rAyagihe / balabhaddappamuhANaM ikkaDadAsANa paMcayame // 258 // aisese uppaNNe hohI aTro imotti nAUNaM / addhANagamaNacittaM karei dhammaTrayA gIyaM // 259 // // 286 // AsAmakSarAdhaiH sugama eSa, navaraM 'niciyaparivesiyAe'tti naityikaparivepikayA-pratidinaniyuktabhaktadAjyA vAvAritotti vyApArito-niyuktaH 'duhiM mAsehiti dvAbhyAM mASakAbhyAM, "tAdarthaM caturthI" (vArttikam) 'dakkhi dIpa anukrama [208] % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~571~
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-1 / gAthA ||30...|| niyukti: [253-259] (43) %* *** prata sUtrAMka ||30|| ghaNaM'ti prAkRtatvAdakSiNAM 'pahaTTamuhavaNNa'tti prahRSTaH-praharSavAn mukhavarNo-mukhacchAyA yasya sa tathA, mukhasya prahRSTatvAdupacArAttadvo'pi prahRSTa uktaH, yadvA prahRSTamukhasyeva mukhavaNo yasya sa tathA, mayUravyaMsakAditvAt samAsaH, mAnasatvAca harSAdInAM mukhasyApi prahRSTatvaM rUDhita iti bhAvanIyam / 'ikDadAsANaMti ikkaDadAsajAtInAm 'ati zeSe' atizaye hohI aTo imotti bhaviSyati arthaH-prayojanam 'ayaM' pUrvasaGgatikacaurazatapaJcakapratibodhalakSaNa 6 iti jJAtvA ca 'addhANagamaNacitta'ti adhvA-mArgastadgamane cittam-abhiprAyo'dhvagamanacittaM tatkarotIva karoti, tattvato hi kevalitvenAmanaskatvAnna tasyAbhiprAyakaraNasambhavaH, 'dhammaTTaya'ti ApatvAddharmArtha-tattvAvabodhatasteSAM dharmaH syAdityevamartha 'gIyaMti casya gamyamAnatvAdgItaM ca-kharagrAmAnugatagItikAnivaddhamidamevAdhyayanaM karotIti diyogaH, vartamAnanirdezastu sUtrasya trikAlagocaratAmAha, yadivA-'gIta'miti kharAdhanugamanena zabditamidamiti gamyate / bhAvArthaH kathAnakAdavaseyaH, tatra ca sampradAyaH| teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM kosaMbIe NayarIe jitasattU rAyA, kAsavo baMbhaNo codasavijjAThANapArago, rAyaNo / bahumato, vittI se ubakappiyA, tassa jasA NAma bhAriyA, tesiM putto kavilo NAma, kAsavo taMmi kavile khuDa-| tasmin kAle tasmin samaye kauzAmcyAM nagayA jitazatru rAjA, kAzyapo brAhmaNaH caturdazavidyAsthAnapAragaH, rAjJo bahumataH, vRttistasau upakalpitA, tasa yazA nAma bhAryA, tayoH putraH kapilo nAma, kAzyapastasmin kapile kSullaka dIpa anukrama [208] * For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~572~
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-1/ gAthA ||30...|| niyukti: [253-259] (43) prata sUtrAMka ||30|| uttarAdhya. lae caiva kAlagato, tAdhe taMmi mae taM payaM rAyaNA aNNassa maruyagassa diNNaM, so ya AseNa chatteNa ya dharijamA- kApilIbRhaddhRttiH paNa vacA, taM daLUNa jasA paruNNA, kavileNa pucchiyA, tAe siTuM-jahA piyA te evaMvihAe iDDIe NigacchiyAio, teNa bhaNNati-kathaM 1, sA bhaNati-jeNa so vijAsaMpaNNo, so bhaNai-ahaMpi ahijjAmi, sA bhaNai-ihaM tuma yAdhya.8 // 287 // TImacchareNa Na koi sikkhaveti, vaJca sAvatthIe nayarIe piimitto iMdadatto NAma mAhaNo so te sikkhAyehitti / so gato tassa sagAsaM, teNa pucchito-ko'si tumaM?, teNa jahAvattaM kahiyaM, so tassa sagAse ahijiuM pytto| tattha sAlibhaddo NAma inbho, so se teNa uvajjhAeNaNe batiyaM davAvito, so tattha jimito 2 ahijai, dAsaceDI ya taM parivesei / so ya hasaNasIlo tIe saddhiM saMpalaggo, tIe bhaNNai-tume me pIto, Na ya te kiMcivi, Navari mA 1 eva kAlagataH, tadA tasmin mRte tatpadaM rAjJA'nyasmai marukAya (brAhmaNAya ) dattaM, sa cAzvena chatreNa ca dhriyamANena brajati, taM dRSTvA yazAH praruditA, kapilena pRSTA, tayA ziSTaM yathA pitA tabaivaMvidhayA yA nirgatavAn , tena bhaNyate-katham ?, sA bhaNati-yena sa | vidyAsaMpannaH, sa bhaNati-ahamapyadhIye, sA bhaNati-iha tvAM matsareNa na ko'pi zikSayati, braja zrAvastyAM nagaryA pitRmitramindradatto nAma | brAhmaNaH sa khAM zikSayiSyatIti / sa gatastatsakAza, tena pRSTa:-kuto'si tvaM ?, tena yathAvRttaM kathitaM, sa tatsakAze'dhyetuM pravRttaH / tatra | R // 287 // zAlibhadro nAma ibhyaH, atha sa tena upAdhyAyena naiyikaM dApitaH, sa tatra jimito 27dhyeti, dAsaceTI ca taM pariveSayati / sa ca hasanazIlatayA sArdha saMghalanaH, nayA bhaNyate-vaM me priyaH, na ca tava kiJcidapi, navaraM mA -SCRky dIpa anukrama [208] ForParaTREPWatmonth muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 573~
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||30...|| niyukti: [253-259] (43) prata sUtrAMka ||30|| sijAsi, pottamulaNimittaM ahamaNNehiM 2 samaM acchAmi, iyarahAhaM tujjha ANAbhojjA / aNNayA dAsINa maho dukkA sA teNa samaM NiviNNiyA, NihaMsA na lahai, teNa pucchiyA-kato te aratI ?, tIe bhaNNati-dAsImaho uyadvito, mamaM pattapupphAimolaM Nasthi, sahIjaNamajhe viguppissaM, tAhe so adhiti pagato, tAe bhaNNati-mA addhitiM karehi, ettha dhaNoNAma siTThI, appabhAe ceva je NaM paDhamaM baddhAvei se do suvaNNae mAsae dei, tasthimaM || gaMtUNa taM vaddhAvehi, AmaMti teNa bhaNiyaM / tIe lobheNa mA aNNo gacchihitti atipabhAe pesito, vaccaMto ya ArakkhiyapurisehiM gahito baddho ya / tato pabhAe paseNaissa raNNo uvaNIto, rAiNA pucchito, teNa sabhAyo kahito, rAyaNA bhaNito-jaM maggasi taM demi, so bhaNati-viciMtiuM maggAmi, rAyaNA tahatti bhaNie aso 1ruSaH, potamUlyanimittamahamanyairanyaiH samaM tiSThAmi, itarathA'haM tavAjJAbhonyA / anyadA dAsInAM maho Dhokate, sA tena samaM nirviNA, nidrAM sA na labhate, tena pRSTA-kutaste'ratiH ?, tayA bhaNyate-dAsImaha upasthitaH, mama patrapuSpAdimUlyaM nAsti, sakhIjanamadhye vijugupsye, tadA so'dhRti pragataH, tayA bhaNyate-mA'dhRti kArSIH, atra dhano nAma zreSThI, atiprabhAta evaM yaH enaM prathamaM vardhayati tasmai dvau suvarNamASako dadAti, tatremaM gatvA tvaM vardhApaya, omiti tena bhaNitaM / tayA lobhena mA'nyo gama ityatiprabhAte preSitaH, pracArakSakapuruSairgRhIto [AI baddhazca / tataH prabhAte prasenajito rAjJaH upanItaH, rAjJA pRSTaH, tena sadbhAvaH kathitaH, rAjJA bhaNita:-yanmArgayasi taddadAmi, sa bhaNati|vicintya mArgayAmi, rAjJA tatheti bhaNite azo dIpa anukrama [208] %ER AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~574~
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-1 / gAthA ||30...|| niyukti : [253-259] (43) R prata sUtrAMka ECHAR ||30|| uttarAdhya. gaNiyAe ciMteumAraddho-ki dohiM mAsehiM sADigAbharaNe paDivAsigA jANavAhaNAujANovabhogA mama vayassANaM nikApilI pavAgayANa gharaMbhajjAcauTThayaM jaMcaNNaM uyaujaM?, evaM jAva koDIeviNa tthaaeti|ciNtNto suhajjhavasANo saMvegamAvaNNo vRhadvRttiH yAdhya.8 jAI sariUNa sayaMbuddho sayameva loyaM kAUNa devayAdiNNagahiyAyArabhaMDago Agato rAyasagAsaM, rAyaNA bhnnnnti||28 // kiM ciMtiyaM ?, so bhaNati-jahA lAbho tahA lobho' kaNThyaH, rAyA bhaNati-koDipi demi ajoti bhaNati rAyA pahamuhavaNNo / so'vi caiUNa koDiM jAto samaNo smiypaayo||1|| chammAsA chaumattho Asi / itto ya rAyagihassa nayarassa aMtarA aTThArasajoyaNAe aDavIe balabhaddapAmokkhA ikaDadAsA NAma paMca corasayA acchaMti, NANeNa jANiyaM-jahA te saMkhujhissaMti, tato paTTito saMpatto ya taM paesaM, sohieNa (sAhieNa)ya diTTho kovi etitti Asa 1. kavanikAyAM cintayitumArabdhaH-kiM dvAbhyAM mAsAbhyAM zATikAbharaNe prativezikA yAnavAhanAtoyAnAmupabhogA (nAni udyAnopabhogAH) mama vayasyAnA parvAgatAnAM gRhaM bhAryopakaraNaM yaccAnyat upayogyam , evaM yAvat koTyA'pi na tiSThati / cintayan zubhAdhyavasAnaH | saMvegamApano jAti smRtvA svayaMbaddholo svayameva kRtvA devatAdattagRhItAcArabhANDaka Agato rAjasakAza, rAjJA bhaNyate-kiM cintitam / / *sa bhaNati-yathA lAbhatathA lobhaH (lAbhAhobhaH pravardhate / dvimAsakanakenArthaH koTyAna nivarttate // 1 // ) / rAjA bhaNati-koTImapi // 288|| XdadAmi Aye iti bhaNati rAjA pramukhavarNaH / so'pi tyaktvA koTI jAtaH amaNaH zamitapApaH // 1 // paNmAsAna changrasa jaataa| itazca rAjagRhasva nagarasya antarA ( avakAze) aSTAdazayojanAyAmaTavyAM balabhadrapramukhA ikaDadAsA nAma paJca caurazatAni tiSThanti, jJAnena hAta-yathA te saMbhotsyante, tataH prasthitaH saMprAptazca taM pradeza, zodhitena (zodhakena ) ca dRSTaH ko'pyetItyAsakA dIpa anukrama [208] ma ASHREDiatomindinsational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 575~
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [209] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||1|| niryuktiH [253-259] adhyayanaM [8], NIbhUto nAo jahA samaNagotti, amhaM paribhaviDaM Agacchati, roseNa va gahito seNAvaisamIvaM NIto, teNa bhaNNati -muyaha eyaMti, te bhaNati khelAmo eteNaMti, tehiM bhaNNati-nacasu samaNagotti, so bhaNai-vAyaMtago Natthi, tAhe tAvi paMcavi corasyANi tAle kuTTeti so'vi gAyati dhruvagaM, "adhuve asAsayaMmI, saMsAraMmi dukkhapaurAe / kiM NAma taM hoja kammayaM ? jeNAhaM duggaI Na gacchejA // 1 // evaM savattha silogantare dhuvagaM gAyati 'adhuvetyAdi,' tattha kei paDhamasiloge saMbuddhA, kei bIe, evaM jAva paMcavi sayA saMbuddhA pacatiyatti / ityabhihitaH sampradAyo'vasitazca nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame'skhalitAdiguNopetaM sUtramucAraNIyaM tacedam Jain Education Intimation adhuve asAsayaMmi saMsAraMmi dukkhapaurAe / kiM nAma hoja taM kammarthaH jeNAhaM duggaiM na gacchejA // 1 // vyAkhyA -- sa hi bhagavAn kapilanAmA khayaMbuddhavIrasaGghAtasambodhanAyemaM dhruvakaM saGgItavAn, dhrubakalakSaNaM cedam10 bhIbhUtaH, jJAto yathA amaNaka iti, asmAn parAbhavitumAgacchati, ropeNa ca gRhItaH senApatisamIpaM nItaH tena bhaNyate - mucainamiti, te bhaganti krIDAma eteneti, tairbhaNyate nRtya zramaNaketi, sa bhaNati-vAdako nAti, tadA tAnyapi paJcApi caurazatAni tAlAm kuTTaya nti, so'pi gAyati dhruvakam - adhuve azAzvate saMsAre pracuraduHkhe / kiM nAma tadbhavetkarma 1 yenAhaM durgatiM na gaccheyam // 1 // evaM sarvatra lokAantare bhuvakaM gAyati adhuSetyAdi, tatra kecit prathamaloke saMbuddhAH kecidvitIye, evaM yAvatpazvApi zatAni saMbuddhAni prabrajitAH iti / For Parent muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~576~
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [259...] (43) Ke - bRhadRttiH - prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya. 'ja gijai purva ciya puNa puNo sabakavavadhesu / dhuvayaMti tamiha tivihaM chappAyaM caupayaM dupayaM // 1 // " tatra dhruvo-yara kApilIekAspadapratibaddho na tathA'dhruvaH tasmin , saMsAra iti sambandhaH, bhramanti hyasmin anekeSu uccAvacasthAneSu jantavaH, teSAM / yAdhya. kacidanutpannapUrvatvAbhAvAd, uktaM ca vAcakaiH-"raGgabhUmina sA kAcicchuddhA jagati vartate / vicitraiH karmanepathyaryatra // 28 // disattvene nATitam // 1 // " iti, zAzvataM-nityam avidyamAnaM zAzvatamasminniti azAzvatastasmin , saMsAra eva, azA zvataM hi sakalamiha rAjyAdi, tathA ca hArilavAcakaH-'ca laMrAjyaizcarya dhanakanakasAraH parijano, nRpAdvAlubhyaM ca calamamarasaukhyaM ca vipulam / calaM rUpA''rogyaM calamiha caraM jIvitamidaM jano dRSTo yo cai janayati sukhaM so'pi sahi calaH // 2 // " yadvA-dhruvo-niyo na tathA'dhuvastasmin , evaM ca kiyakAlAvasthAyitvamapyAzayeta ata Aha-10 zazvadbhavanAcchAzvataH na tathA'zAzcatastasmin , zazcayane hi dhAdikSaNAvasthitirapi sambhavet , taniSadhe tu tasyA api niSedhAtparyAyArthatayA taDitsampAtavat kSaNamAtrAvasthAyinItyuktaM bhavati, ekArtha vA padadvayam , upadezatvAdatizayakhyApakatvAcana paunaruktyaM, ka punaH IdRzi ?-saMsaranyasmin karmavazavartino jantava iti saMsArastasmin , 'dukkhapaurAe'tti praburANyeva pracurakANi-prabhUtAni duHkhAni zArIramAnasAni yasmin sa tathA tasmin ,prAkRtatvAca sUtre evaM // 28 // nirdezaH, yadvA duHkhAnAM pracuraH Ayo-lAbho yasmin sa tathA tasmina, 'ki'miti prabhe? 'nAmeti saMbhAvanAyAM vAkyAlaGkAre 1 yadgIyate pUrvameva punaH punaH sarvakAvyabandheSu / dhutrakamiti tadiha trividha padpadaM catuSpadaM dvipa (c)||1|| dIpa anukrama [209] For PAHATEEPIVanupontv wiancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~577~
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||2|| niyukti: [259...] (43) prata sUtrAMka ||2|| yA bhavet ' syAt tat kriyata iti karma tadeva karmakam-anuvAna, yat kIgitsAha-yena karmaNA hetA (pA02-3 23) tRtIyA' ahamityAtmAnaM nirdizati, 'durgati' narakAdikAM 'Na gaccheja'ti na gaccheyaM-na yAyAM, paThanti ca-je NAdhaM duggaIto muveja'tti sugamam , aba bhagavatazchitrasaMzayatve'pi muktigAmitayA durgatyasattve'pi ca pratiyodhyA XI pUrvasaGgatikApekSamitvamabhidhAnaM, nAgArjunIyAstu prathamapadamevaM paThanti-'adhumi mohagahaNae' tatra mukhate'nena jAnajanapi janturiti moho-darzanamohanIpAdiH tena gahano-gupilo mohagahanaH sa eva mohagahanAstasminniti suutraarthH|| evaM ca bhagavatodgIte te'pyenameva dhruvakaM pratyugAyanti tAlaM ca kuTTayanti, taizca pratyudgIte bhagavAnAhavijahittu pubvasaMjoga na siNehaM kahiMci kubvijA / asiNeha siNehakarehiM dosapausehi muccaI bhikkhU // 2 // | vyAkhyA-'vihAya' vizeSeNa-tadananusmaraNAdyAtma kena hitvA-yaktvA, kamityAha-purA paricitA mAtRpitrAdayaH A pUrvazabdenoyante tata taiH, upalakSagatvAdanyaizva khajanadhanAdibhiH saMyogaH-sambandhaH pUrvasaMyogataM, tataH kimityAha na 'neham ' abhiyaGga kacidvA'bhyantare vA vastuni 'kucijatti kurvIta, tathA ca ko guNa ityAha-asiNeha'tti prAkRtatvAdvisarjanIyaloye'neha:-avidyamAnaprativandhaH, 'siNehakarehi ti sumyatyayAdapergamyamAnatvAca snehakarevapi -lehakaraNazIleppapiputrakalatrAdiSu, AstAmanyennityapizabdArthaH, 'dopadaiH' aparAdhasthAnaH 'mucyate'tyajyate, kimukta bhavati -niraticAracAritro bhavati, amuktasneho hi kalavAdyabhiSaGgAt doSapadamaticArarUpamApnuyAd, 'bhikSu dIpa anukrama [210] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~578~
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||3|| dIpa anukrama [211] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 290 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 3 || adhyayanaM [8], niryuktiH [259...] riti sAdhuH, pAThAntaratazca 'dopapradoSaiH' tatra doSaiH - ihaiva manastApAdibhiH pradoSaizca paratra narakagatyAdibhiriti sUtrArthaH // punaryadasau kRtavAMstadAha to nANadaMsaNasamaggo hiyanissAe ya savvajIvANaM / tesiM vimokkhaNaTTAe~ bhAsai muNivaro vigayamoho 3 vyAkhyA- 'to' tti tato'nantaraM, bhASate munivara iti sambandhaH, sa ca kIdRgra ? - jJAyate'nena vizeSAtmanA vastviti jJAnaM, dRzyate'nena sAmAnyarUpeNa vastviti darzanaM tAbhyAM prastAvAt kevalAbhyAM samagraH samanvitaH, yadivA prAkRtatvAtsamaye - paripUrNa jJAnadarzane yasyAsau samagrajJAnadarzanaH, kimarthamasau bhApata ityAha- 'hiyaNissesAe' iti sUtratvAt | hitaH pathyo bhAvA''rogyahetutvAt niHzreyaso-mokSaH, hitazvAsau niHzreyasazca hitaniHzreyasastasmai, yadvA prAkRtatvAdeva nizzeSaM samastaM hitaM samyagjJAnAdi, tasyaiva tattvato hitatvAt, tato nizzeSaM ca taddhitaM ca nizzeSahitaM tasmai, kathaM nAma nizzeSahitAvAptiH syAditi, cazabdo bhinnakramaH, teSAmityatra yojyate, keSAm ? - 'sarvajIvAnAm' azeSaprANinAM 'teSAM ca paJcazatasaGkhyacaurANAM vimokSaNam-aSTavidhakarmaNaH pRthakkaraNaM tadevArtha:-prayojanaM * vimokSaNArthastasmai tannimittaM bhASate iti vartamAnanirdezaH prAgvat, yadvA- 'bhavati sa nAmAtItaH prApto yo nAma vartamAnatva' mitivacanAt tasyApi tadA vartamAnataiveti tatkAlatvasya vivakSitatvAnna doSaH, 'munivaraH' munipradhAnaH, bigato- vinaSTo moho yasya yasmAdvA sa tAdRk / iha ca vigatamohavacanena cAritramohanIyAbhAvato yathAkhyAta Jain Education intimational For Parent kApilI yAdhya. 8 ~ 579~ ||290 // vani dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], __ mUlaM [-]/ gAthA ||4|| niyukti: [259...] (43) * TEASE prata % sUtrAMka ||4|| cAritramukaM / nanu hiyaNissesAe ya saghajIvANabIyuktau tasi vimokkhaNaTTAe~ ityatiricyate, na, tAnevoddizyAstha bhagavataH pravRttiriti pradhAnatvAt punasta dvimokSaNArthatA'bhidhAnaM, dRzyate hi-'brAhmaNA AyAtA vaziSTho'pyAyAta' | iti sAmAnyoktAvapi punaH pradhAnasyAbhidhAnamiti sUtrArthaH // yadasI bhASate tadAha savaM gaM kalahaM ca vippaja he tahAvihaM bhikkhU / sabvesu kAmajAesu pAsamANona lippaI taaii||4|| vyAkhyA-'sarvam' azeSa granthaM' bAhyamAbhyantaraM ca, tatra bAhyaM dhanAdi, AbhyantaraM mithyAtvAdi, kalahahetutvA. kalaha:-krodhastaM, cazabdAnmAnAdIca, abhyantaragrantharUpatve'pi caiSAM pRthagupAdAnaM bahudoSakhyApanArtha, 'vippajahe'tti || viprajayAt-parityajet 'tathAvidha miti karmabandhahetuM, na tu dharmopakaraNamapItyabhiprAyaH, pAThAntaratazca-tathAvidho, 'bhikSuH' yatistasyaivaividhadharmAhatvAdevamabhidhAnam , anyoktyA yA ta evaivamucyante, tatazca kiM syAdi-1 tyAha-'sarveSu' azeSeSu 'kAmajAtepu' manojJazabdAdInAM prakAreSu samUheSu vA 'pAsamANoti pazyan prekSamANo, vipAkakaTukAtmakaM tadviSayaM doSamiti gamyate, na lipyate' karmaNA nopadikhate, kAmadoSajJasya teSu prAyaH pravRtterabhAvAditi bhAvaH, tAyate trAyate vA rakSati durgatarAtmAnam ekendriyAdiprANino vA'vazyamiti tAyI trAyI veti | sUtrArthaH // itthaM granthatyAgino guNamabhidhAya vyatireke doSamAhabhogAmisadosavisanne hiyanisseyasavuddhivoccatthe / bAle ya maMdie mUDhe bajjhai macchiyA va khela mi // 5 // 1 vipajjatthe pra0 % dIpa anukrama [212] AIMEducatantntansational wlancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~580~
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [259.... (43) prata sUtrAMka ||5|| uttarAdhya vyAkhyA-bhujyanta iti bhogA:-manojJAH zabdAdayaH te ca te AmiSaM cAtyantagRddhihetutayA bhogAmiSaM tadeva 8 kApilIbRhadvRttiH dUpayatyAtmAnaM duHkha lakSaNavikArakaraNe na bhogAmipadopastasmin vizeSeNa sanno-nimano bhogAmipadopaviSaNNaH, yadvA yAdhya.8 bhogAmipasya doSA bhogAmiyadoSAH te ca tadAsaktasya vicitra klezA apayotpattI ca tatsAla nopAyaparatayA vyaaku||29|| lavAdayastaipiNNo-vipAdaM gato bhogAmipadopaviSaNNaH, Aha ca-"jayA ya kuTuMbastA, kutatIhi vihammai / / hatthIva baMdhaNe baddho, sa pacchA paritappar3a // 1 // puttadArapariktiNNo, mohasaMtANasaMtatA / paMkosaNgo jahA NAgo, sa pacchA paritappati ||2||"ti / 'hiyaNissesabuddhiyocatthe'tti hitaH-ekAntapathyo niHzreyaso-mokSaH anayoH kodhAraye hitaniHzreyasaH,-yA hito-yathAbhilASitaviSayAvAsyA'bhyudayaH niHzreyasaH sa eva tayordvandvaH, tatazca tatra tayovA 'buddhiH' tatprAvapAyaviSayA matiH tasyAM viparyayavAn sA vA viparyastA yasya sa hitaniHzreyasabuddhiviSayestaH18 viparyasta hitaniHzreyasabuddhiI, viparyastazabdasya tu paranipAtaH prAmpat , yadvA viparyastA hite niHzeSA buddhiryasya sa tathA, bAlazca-ajJaH 'maMdie'tti sUtratvAnmando-dharmakAryakaraNaM pratyanudyataH 'mUDhoM' mohAkulitamAnasaH, sa evaMvidhaH | kimiyAha-'badhyate' lipyate'rdhAjJAnAvaraNAdikarmaNA makSikeva 'khele zleSmaNi, rajaseti gamyate, idamuktaM bhavati-- 1 yadA ca kukuTumbasya kutatimihinyate / hastI bandhane baddhaH sa pazcAsaritapyate // 1 // putradAraparikI! modasaMtAnasaMtataH / pAvasanno yathA nAgaH sa pazcAtparitapyate // 2 // dIpa anukrama [213] Co-2-- 0 // 29 // k For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~581~
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [214] Jan Educatio "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||6|| adhyayanaM [8], niryukti: [259...] yathA'sau tatnigdhatAgandhAdibhirAkRSyamANA tatra majjati, manA ca reNvAdinA badhyate, evaM janturapi bhogAmiSe manaH karmaNeti sUtrArthaH // nanu yadyevamamI bhogAH karmabandhakAraNaM kiM naitAn sarve'pi jantavasyajantItyAhaduSparicayA ime kAmA no sujahA adhIrapurasahi / aha saMtiHsubbA sAhU je taraMti ataraM vaNiyA va // 6 // vyAkhyA - duHkhena - kRcchreNa parityajyante - parihiyanta iti duSparityajAH 'ime' pratyakSata upalabhyamAnAH 'kAmAH' bhogAH 'no' naiva 'sujaha'tti sUtratvAt sukhena-anAyAsena hIyanta iti suhAnAH-mutyajAH, vipasampRkta ligdhamadhurAnnavad, kaiH ? - 'adhIrapuruSaH' abuddhimadbhirasavairvA naraiH, puruSagrahaNaM tu ye tAvadalpavedodayatayA sukhenaiva tyaktAraH sambhavanti tairapyamI na sukhena tyajyante, AstAmatidAruNa zrI paNDakavedodavA''kulitaiH strInapuMsakairiti / yaceha duSparityajA ityuktvA punarna suhAnAH ityuktaM tadatyanta dustyajatAkhyApakaM prapaJcitajJavineyAnupAhakaM veti apunaruktameva, avIragrahaNena tu dhIraiH sutyajA evetyucyate, ata evAha - 'artha' ityupanyAse 'santi' vidyante zobhanAni samyagjJAnAdhiSThitatvena vratAni hiMsAviramaNAdIni yeSAM te suvratAH, zAntyA bovalakSitAH sutratAH zAntisuvratAH, iha ca santIti zeSaH, sAdhayanti pauruSeyIbhiH kriyAbhirmuktimiti sAdhavaH, ye kimityAha-ye 'taranti' paraparAvAdhyA'tikrAmanti, kam ? - 'atare' tarItumazakyaM viSayagaNaM bhavaM vA, ka iva ? - vaNija iva, vAzabdasyedevArthatvAt, yathA hi vaNijo'taraM nIdhi yAnapAtrAdinopAyena taranti evamete'pi dhIrA vratAdinokta rUpamataram, adhIraiveokanItito'sya dukharatvAt paThanti For Parent ancibraryur muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 582~
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||7|| niyukti: [259...] (43) kApilI yAdhya. prata sUtrAMka ||7|| uttarAdhyA ca-'je taraMti vaNiyA va samudda'miti, spaSTam , uktaM ca kenacit-"viSayagaNaH kApuruSaM karoti vazavartinaM na stpurussm| vanAti mazakameva hi lUtAtanturna mAtaGgam // 1 // " iti sUtrArthaH // kiM sarve'pi sAdhavo'taraM taranti uta netyAhabRhadvRttiH disamaNA mu page badamANA pANavahaM miyA ajANatA / maMdA nirayaM gacchati bAlA pAviyAhiM dihiihiN||7|| // 29 // | vyAkhyA-zrAmyanti-muktyartha khidyanta iti zramaNAH-sAdhavaH 'mu' ityAtmanirdezArthatvAdvayamiti 'eke' kecana tIrthAntarIyAH 'badamAnAH'khAbhiprAyamuddIpayanto 'bhAsanopasambhASAjJAnayanavimatyupanimantraNeSu vadaH' (pA01-3-47) ityanena bhAsane AtmanepadaM, prANA-uktarUpAsteSAMvadho-ghAtastamajAnanta iti sambandhaH, mRgAica mRgAHprAgvat , ajAnanta iti jJaparijJayA ke prANinaH ? ke ca teSAM prANAH ? kathaM vA vadhaH ? ityanavabudhyamAnAH pratyAkhyAnaparijJayA ca tadvadhamapratyAcakSANAH, anena ca prathamatratamapi na vidanti AstAM zeSANItyuktaM bhavati, ata eva mandA iva mandA midhyAtvamahArogagrastatayA 'nirayaM' pAThAntarato 'narakaM vA' pratItaM gacchanti-yAnti, bAlA iva vAlA-heyopAdeyavivekavikalatvAt 'pApiyAhiti prApayanti narakamiti prApikAstAbhiH, yadvA-pApA eva pApikAtAbhiH, parasparavirodhAdidoSAt svarUpeNaiva kutsitAbhiH, 'na hiMsyAt sarvabhUtAnI'tyAdyabhidhAya 'zvetaM chAgamAlabheta vAyavyAM dizi bhUti- kAma' ityAdiparasparaviruddhArthAbhidhAyinIbhiH, pApahetabhirvA pApikAbhidRSTibhiH-darzanAbhiprAyarUpAbhiH 'brahmaNa brAhmaNamAlabheta, indrAya kSatriyaM, marudbhayo vaizyaM, tapase zUdraM, tathA ca-'yasya buddhirna lipyeta, hatvA sarvamidaM jagat / / dIpa anukrama [215] // 292 // For ParaTREPIVaauinone tioncibansar muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 583~
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||8|| niyukti: [259...] (43) R prata sUtrAMka ||8|| AkAzamiva paGkena, na sa pApena lipyate // 1 // ' ityAdikAbhirdayAdamavahiSkRtAbhiH, tadvahiSkRtAnAM hi vividhavalkalaveSAdidhAriNAmapi na kenacitpApAt paritrANaM, tathA ca vAcaka:-"carmavalkalacIrANi, kUrcamuNDajaTAzikhAH / na vyapohanti pApAni, zodhako tu dayAdamau // 1 // " iti sUtrArthaH / ata evAha sUtrakRtmAna hu pANavahaM aNujANe mucceja kayAi savvadukkhANaM / evamAriehimakkhAyaM jehiM imo sAhudhammo pannatto byAkhyA-'na hu' naiva 'prANavadha prANaghAtaM, mRSAdhupalakSaNaM caitat , 'aNujANe'tti apizabdasya luptanirdiSTatvAt 4 hai anujAnannapi, AstAM kurvan kArayan vA, 'mucyeta'tyajyeta , sambhAvaneliTa (Ga), tato muktisambhAvanA'pi nAstItyuktaM bhavati, 'kadAcit ' kasmiMzcidapi kAle, kairmucyeta? ityAha-'sabadukkhANaM ti duHkhayantIti duHkhAni-kammANi sarvANi catAni duHkhAni ca sarvaduHkhAni taiH, suvyatyayAca tRtIyArthe paSThI, yadvA sarvaduHkhaiH-narakAdigatimAvibhiH shaariirmaansaiH| klezaiH, tataH prANAtipAtanivRttA eva zramaNAsta eva cAtaraM taranti na vitara ityuktaM bhavati, kimetat tvayaivocyate / itsAha-evAriehiti 'evam' uktaprakAreNA''yaH-sakalaheyadharmebhyo dUraM yAtaistIrthakarAdibhirAcAryA AkhyAtakathitaM, ye kIdRza ityAha-'ya' AryairAcAryairvA'yaM 'sAdhudharmo' hiMsAnivRttyAdiH 'prajJaptaH' prarUpitaH, ayamityanena cAtmani vartamAnaM teSAM prajJApyacaurANAM pratyakSaM sAdhudharma nirdizatIti sUtrArthaH // yadyevaM tataH kiM kRtyam ? ityAhapANe ya nAivAijA se samiyatti vucaI tAI / tao se pAvayaM kamma nijAi udgaM va thlaao||9|| dIpa anukrama [216] ASHASABK . For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~584~
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [259...] (43) prata sUtrAMka ||9|| uttarAdhya. vyAkhyA-pANe ya NAtivAejatti cazabdo vyavahitasambandhaH, tatazca prANAn-indriyapaJcakAdIn nAtipAta- kApilI yet , yastviti gamyate, cazabdAt kAraNAnumatyorapi niSedhaH, mRSAvAdAdinivRtyupalakSaNaM caitat , kimiti prANA-3 bRhadvRttiH yAdhya.8 nAtipAtayedityAha-'se'tti yaH prANAnAtipAtayitA sa 'samitaH' samitimAn iti 'ucyate' abhidhIyate, kIdRzaH| // 29 // san ? ityAha-'trAyI' ityavazyaM prANitrAtA, samitatve'pi ko guNaH 1, ucyate-'tataH' iti tasmAt samitAt hA se' ityatha 'pApakam ' azubhaM 'karma' jJAnAvaraNAdi niyAti' nirgacchati, paThanti ca-NigNAItti atra dezIpadAdatvAdadhogacchati, kimiva ?-udakamiya, kutaH ?-'stha lAda' atyunnatapradezAt , anena ca pUrvavaddhasya karmaNo'bhAva uktaH, na lipyate trAyIti ca baddhamAnasyeti na paunaruktyaM, pApagrahaNaM cAsyAvazyaMtayA'bhAvasyApakaM, puNyasya hi saMhananAdidoSAnmuktyanavApterdevAdyutpattI sambhayo'pi syAt , anyathA hi puNyasyApi varNanigaDaprAyatayA vinirgama eva vinirmuktiriti sUtrArthaH // yaduktaM-'prANAnnAtipAtayediti tadeva spaSTayitumAha jaganissiehiM bhUpahiM tasanAmehiM dhAvarehiM ca / no tesimArabhe daMDa maNasAvayasAkAyasA ceva // 10 // vyAkhyA-jagat-lokastasmin nizritAni-AzritAni jaganizritAni teSu bhUteSu' jantuSu 'tasanAmesutti R // 296 sanAmakammAdayavatsu dvIndriyAdiSu 'sthAvareSu' tannAmakarmodayavartipu pRthivyAdiSu, caH samuccaye, 'no' naiva tersi' ti teSu rakSaNIyatvena pratIteSu 'Arabheta kuryAt daNDanaM daNDaH sa cehAtipAtAtmakastaM, 'maNasAvayasAkAyasA ceva' SA-ORKER.* dIpa anukrama [217] JAIMEducatan intimations For PF ciancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~585~
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||20|| dIpa anukrama [218] Jan Educatio "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||10|| niryukti: [259...] adhyayanaM [8], ti ApatyAt manasA vacasA kAyena, cazabdaH zeSabhaGgopalakSakaH, tatakSa - yathA manasA vacasA kAyena ca daNDaM nArabhate tathA nA''rambhayet na cArabhamANAnapyanyAnanumanyeta 'evaH' avadhAraNe bhinnakramaztha, ata eva no ityasyAnantaraM yojitaH, paThyate ca - 'jagaNistiyAMNa bhUyANaM, tasANaM thAvarANa ya No tesimArabhe daMDaM' ti gatArthameva, apare tu 'jagaNissieDI'tyAdi tRtIyAntatayaivAdhIyate, tatra ca jagannizritairbhUtaikhasaiH sthAvaraizca hanyamAno'pIti zeSaH, naiva tepyArabheta daNDam, ujjayanIzrAvakaputravat, atra ca sampradAyaH- ujegIe sAbagaDato corehiM hariuM mAlava ke sUyagArasta hatthe vikIto, lAyage mArayasu, Na mArayAmIti hatthIpAdattAsavasIsArakakhaNaM karaNaM ceti / sa evaM prANatyAge'pi sattvAnaparovI, evamantrairapi yatitavyamiti sUtrArthaH // uktA mUlaguNAH, sampratyuttaraguNA vAcyAH, teSvapyepaNAsamitiH pradhAneti tAmAha suDesaNA u NaccA NaM tattha Thaveja bhikkhU adhyANaM / jAtAe ghAsamesijA rasagiddhe na siyA bhikhAe 11 vyAkhyA - zuddhAH zuddhimatyo doSarahitA ityarthaH, tAzca tA evaNAzca- udgamaivaNAdyAH zuddheSaNAH, eSaNAH sapta saMspRTAyAH, tadyathA - 'saMsaddhamasaMsaTTA uddhaDa taha appalevaDA ceva / uggahiyA paggahiyA ujjhiSadhammAya sattamiya // 1 // ti 1] ujjayinyAM zrAvataJcaretvA mAlava ke sUpakArANAM haste vikrItaH, pArApatAn nAraya, na mArayAmIti hastipAdatrAsanaM zIrpArakSaNaM karaNaM ca 2 saMsRSTA'saMsRSToddhRtA tathA'lalepA caiva agRhItA pragRhItojjhitavarmA ca saptamikA // 1 // For Paren ancibrary s muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~ 586~
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [--1/ gAthA ||11|| niyukti: [259...] (43) uttarAdhya. bRhadRttiH yAdhya.8 prata // 29 // sUtrAMka ||11|| etAsu ca zuddhaSaNAH paJca, jinakalpikApekSametat , uktaM hi tadadhikAre-paMcasu gaho dosu abhiggahoM'tti, etAzca kApilI|'jJAtvA' avabudhya, kimityAha-'jJAnasya phalaM viratiriti 'to'tyeSaNAsu 'sthApayet' nivezayet , bhikSata ityevaM|dhA tatsAdhukArI ceti bhikSuH san 'AtmAnaM khaM, kimuktaM bhavati -aneSaNAparihAreNeSaNAzuddhameva gRhNIyAt , tadapi kimarthamityAha-'jAyAe'tti yAtrAyai saMyamanirvahaNanimittaM 'ghAsaMti grAsameSayed-gavepayet , uktaM hi-"jaha sagaDakkhovaMgo kIrati bharavahaNakAraNA gavaraM / taha guNabharavahaNatthaM AhAro baMbhayArINaM ||1||ti, eSaNAzuddhamapyAdAya kathaM bhoktavyamiti prAsaiSaNAmAha-rasepu-snigdhamadhurAdiSu gRddho-gRddhimAn rasagRddho 'na syAt' na bhavet , |'bhikkhAe'tti bhikSAdo bhikSAko vA, anena rAgaparihAra uktaH, dveSaparihAropalakSaNaM caitat , tatazca rAgadveSara(hito mujItetyuktaM bhavati, yaduktam-"rAgaddosa vimutto bhuMjejjA NijjarApahI"ti, sUtragarbhArthaH // amRddhazca raseSu yatkuryAttadAhapaMtANi ceva sevijA sIyapiMDaM purANakummAsaM / adu bukkasaM pulAgaM vA javaNaDDA nisevae maMdhu // 12 // byAkhyA-'prAntAni' nIrasAni, annapAnAnIti gamyate, cazabdAdantAni ca, evo'vadhAraNe, sa ca bhinnakramaH M294 // 1paJcasu graho dvayorabhigraha iti / 2 yathA zakaTAkSopAGgaH kriyate bhAravahanakAraNAt navaram / tathA guNabharavahanArthamAhAro brahmacArijANAm / 3 rAgadveSavimukto bhujIta nirjarAprekSI / dIpa anukrama [219] For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~587~
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-] / gAthA ||12|| __ niyukti: [259...] (43) - *- *- prata *- sUtrAMka *- ||12|| * sevijA ityasyAnantaraM draSTavyaH, tatazca prAntAnyantAni ca sevetaiva na tvasArANIti pariSThApaye, gacchanirgatApaakSayA yA prAntAni caiva seveta, tasya tathAvidhAnAmeva grahaNAnujJAnAt , kAni punastAnItyAha-'sIyapiMDa'ti zItalaH piNDaH-AhAraH, zItazcAsau piNDazca zItapiNDastaM, zIto'pi zAlyAdipiNDaH sarasa eva syAt ata Aha'purANA' prabhUtavarSadhRtAH 'kulmApAH' rAjamASAH, ete hi purANA atyantapUtayo nIrasAzca bhavantItyetadhaNam , upalakSaNaM caitat purANamudrAdInAM, 'adu' iti athavA 'bukasa' mudgamApAdinakhikAniSpannamannamatinipIDitarasaM vA KI'pulAkam ' asAraM valacanakAdi, vA samuccaye, 'javaNaTTatti yApanArtha-zarIranirvAhaNArtha, vA samuccaye, uttaratra yokSyate, dA'sevae'tti sevetopabhujIta, yApanArthamityanenaitata sUcitaM-yadi zarIrayApanA bhavati tadaiva nipeveta, yadi tvativAto kAdinA tadyApanaiva na syAttato na nivettApi, gacchagatApekSametat , tannirgatazcaitAnyeva yApanArthemapi niSeveta, manthu vA-badarAdicUrNam , atirUkSatayA cAsya prAntatvaM, seveteti sambandhaH, paThyate ca-'javaNavAe Nisevae mathu| ti, tathaiva navaraM manthumityatra cazabdo luptanirdiSTo draSTavyaH, asAravastUpalakSaNaM cobhayatra manthugrahaNaM, punaH kriyA'bhidadhAnaM ca na sakRdevAvApsAnyamUni seveta kintvanekadhA'pItikhyApanArthamiti sUtrArthaH / yaduktaM-'zuddhaSaNAkhAtmAnaM / sthApayediti, tadviparyaye vAdhakamAhaje lakSaNaM ca muviNaM ca aMgavijaM ca je puNjNti| na ha te samaNA bucaMti evaM AyariehiM akkhApaM // 1 // -* dIpa anukrama [220] * -* For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~588~
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||13|| __ niyukti: [259... (43) kApilI yAdhya.8 prata sUtrAMka ||13|| uttarAdhya.8 vyAkhyA-'ye' iti prAgvat , 'lakSaNaM ca' zubhAzubhasUcakaM puruSalakSaNAdi, rUDhitaH tatpratipAdakaM zAstramapi lakSaNaM, di tadyathA-asthiSvarthAH sukhaM mAMse, tvaci bhogAH striyo'kSiSu / gatI yAnaM khare cAjJA, sarva sattve pratiSThitam // 1 // 'khapnaM ce'tyatrApi rUDhitaH svapnasya zubhAzubhaphalasUcakaM zAkhameva, tadyathA-'alaGkRtAnAM dravyANAM, vaajivaarnnyostthaa| // 295 // vRSabhasya ca zuklasya, darzane prAmuyAdyazaH // 1 // mUtraM yA kurute khapne, purISaM cApi lohitam / prabudhyeta tadA kazci labhate so'rthanAzanam // 2 // ' 'aMgavijaM ca'tti avidyAM ca ziraHprabhRtyaGgasphuraNataH zubhAzubhasUcikA 'siraphuraNe kira raja' ityAdikAM vidyA, praNavamAyAvIjAdivarNavinyAsAtmikAM yA, yadvA-aGgAni-aGgavidyAvyAvarNiNatAni bhImAntarikSAdIni vidyA 'hali!2 mAtaGginI svAhA' ityAdayo vidyAnuvAdaprasiddhAH, tatazcAGgAni ca vidyAzcAGgavidyAH, prAgyad vacanavyatyayaH, 'caH' sarvatra vAzabdArthaH, ye prayuJjate-vyApArayanti, punarye ityupAdAnaM lakSaNAdibhiH pRthak sambandhasUcanArtha, tatazca pratyekamapi lakSaNAdIni ye prayuJjate, na tu samastAnyeva, te kimityAha-'na hu' naiva 'te' evaMvidhAH 'zramaNAH' sAdhavaH 'ucyante' pratipAdyante, iha ca puSTAlambanaM vinatayApAraNata evamucyate, anyathA karavIralatAbhrAmakatapakhino'pyevaMvidhatvApatteH, evamAyaH AcAryai 'AkhyAtaM' kathitam , anena yathAvasthitavastuvAditayA''tmani parApavAdadopaM vyapohata iti sUtrArthaH / te caivaMvidhA yadavAmuvanti tadAha-- iha jIviyaM aniyamittA pambhaTThA samAhijogehiM / te kAmabhogarasagihA uvavajati Asure kAe // 14 // SC+%ASAX dIpa anukrama 221] // 295 // XX For wrandibansar muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~589~
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [--] / gAthA ||14|| niyukti: [259...] (43) 4% % prata % sUtrAMka ||14|| vyAkhyA-yaha' asmin janmani jIvitaM' asaMyamajIvitam 'aniyamya' dvAdazavidhatapoSidhAnAdinA'niyavya | prabhraSTAH' cyutAH, kebhyaH ?-'samAhiyogehi ti samAdhiH-cittakhAsthyaM tatpradhAnA yogA:-zubhamanovAkkAyavyApArAH samAdhiyogAH, yadvA samAdhizca-zubhacittaikAgratA yogAzca-pRthageva pratyupekSaNAdayo vyApArAH samAdhiyogAH tebhyaH, aniyantritAtmanAM hi pade pade tadabhraMzasambhava iti, 'te' anantaramuktAH kAmabhogeSu abhihitakharUpeSu rasaH-atyantAsaktirUpastena gRddhA:-teSvabhikAlAvantaH kAmabhogarasagRddhAH, yadvA rasAH-pRthageca zRGgArAdayo vA, bhogAntargatatve'pi caiSAM pRthagupAdAnamatigRddhiviSayatAkhyApanArtham 'upapadyante' jAyante 'Asure' asurasambandhini kAye, asuranikAye ityarthaH, idamuktaM bhavati-evaMvidhAH kizcit kAdAcitkamanuSThAnamanutiSThanto'pyasureSvevotpadyante iti sUtrArthaH // tato'pi cyutAste kimAmuvantItyAha| tatto'viya uvadvittA saMsAraM bahuM pariyaDaMti / bahukammalevalittANaM vohI hoi sudullahA tesiM // 15 // vyAkhyA-'tato'pi ca' asuranikAyAd 'uddhRtya' tatparityAgenAnyatra gatvA 'saMsAraM caturgatirUpaM bahuzabdasya | 'bahupUpe ghRtaM zreya' ityAdiSu vipulavAcino'pi darzanAdvahuM-vipulaM vistIrNamitiyAvat , bahuprakAraM vA caturazItiyonilakSatayA 'aNupariyaMti'tti anupariyanti, sAtatyena paryaTantItyarthaH, paThanti ca-'aNucaraMti'tti spaSTaM, kiMca-bahUni 1 aNupariyati iti TIkA dIpa anukrama [222] JaintairatamiN For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~590~
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [--1/ gAthA ||15|| __ niyukti: [259... (43) prata sUtrAMka ||15|| uttarAdhya |ca tAnyanantatayA karmANi ca-kriyamANatayA jJAnAvaraNAdIni yahukarmANi tAni lepa isa lepo bahukammeNAM yA kApilI lipa-upacayo bahupharmalepastena liptA-upacitA bahukarmalepaliptAstepA 'bodhiH' pretya jinadharmAvAptiH bhavati bRhadvRttiH jAyate 'sudurlabhA' atizayadurApA, 'teSAm ' iti ye lakSaNAdi prayuJjate, paThanti ca-'bohI jattha sudulahA tersi'ti | yAdhya.8 // 29 // bodhiryatra-saMsAre sudulebhA teSAm-anupariyatAmiti yojanIyaM, yatazcaivamutraguNavirAdhanAyAM doSastatastadArAdhanA yAmeva yatitavyamitibhAvaH iti sUtrArthaH // Aha-kimamI dravyazramaNA jAnanto'pyevaM lakSaNAdi prayuJjate ?, ucyate,15 lobhataH, ata eva tadAkulitasyAtmano duSpUratAmAhahai kasiNaMpi jo isa loyaM paDipunnaM daleja egassa / teNAvi se Na saMtusse ii duppUrae ime AyA // 16 // | vyAkhyA-'kRtsnamapi' paripUrNamapi yaH' surendrAdiH 'ima' pratyakSaM 'lokaM' jagat 'paripUrNa' dhanadhAnyahiraNyAdibhRtaM 4'daleja'tti dadyAt , kiMbahubhyaH ? ityAha-ekassa'tti ekasmai kasmaicit kathaJcidArAdhitavate, 'tenApi' dhanadhA-18 da nyAdibhRtasamastalokadAyakena, hetau tRtIyA, 'se' iti sa 'na santuSyet' na dRSyet , kimuktaM bhavati ?-mamaitAvaddadazatA'nena paripUrNatA kRteti na tuSTimAmuyAt , uktaM hi-"na vahnistRNakApThepu, nadIbhirvA mhoddhiH| na caivAtmA'the-12 sAreNa, zakyastarNayituM kvacit // // yadi syAdravapuSNo'pi. jambadvIpaH kathaJcana / aparyAptaH praharSAya, lobhAtasya // 15 // jineH smRtaH // 2 // " 'itiH' evamarthe, evam-amunoktanyAyena duHkhena-kRcchreNa-pUrayituM zakyaH duSpUraH duppUra eva | dIpa anukrama [223] AIMEducatan intimational For PATREPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~591~
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-] / gAthA ||17|| niyukti: [259...] (43) ***** prata sUtrAMka ||17|| // duSpUrakaH 'ime'tti ayaM pratyakSaH 'AtmA' jIvaH, etadicchAyAH paripUrayitumazakyatvAditi sUtrArthaH // kimiti na 15 santuSyatIti khasaMviditaM hetumAha jahA lAbho tahA lobho lAbhA lobho pavahati / domAsakayaM karja koDIevi na niTThiyaM // 17 // PI vyAkhyA-'yathA' yena prakAreNa 'lAbhaH' arthAvAsiH 'tathA' tena prakAreNa 'lobhaH' gAddharyamabhikAletiyAvat , bhava tIti zeSaH, kimevamityAha-lAbhAlobhaH 'pravardhate' prakarSaNa vRddhiM bhajate, iha ca lAbhAllobhaH pravarddhata iti vacanA yathA tathetyatra vIpsA gamyate, tatazca-yathA yathA lAbhastathA tathA lobho bhavatItyuktaM bhavati, lAbhAllobhaH pravarddhata # ityapi kuta ityAha-dvAbhyAM-dvisaGkhyAbhyAM mApAbhyAM-paJcaraktikAmAnAbhyAM kriyate-niSpAdyata iti dvimApakRtam , |ApatvAdvartamAnakAle ktaH, 'kArya' prayojanaM, taceha dAsyAH puSpatAmbUlamUlyarUpaM 'koTyA'pi' suvarNazatalakSAtmikayA 4'na niSThita' na niSpannaM, taduttarottaravizeSavAmchAta iti sUtrArthaH // samprati yaduktaM-dvimASakRtaM kArya koTyA'pi dAna niSThita'miti, tatra tadaniSThitiH strImUleti tatparihAryatopadarzanAyAha no rakkhasIsu gijajhejA gaMDavacchAsu gacittAsu / jAo purisaM palobhittA khellaMti jahA va dAsehiM // 18 // | vyAkhyA-'no' naiya rAkSasya iva rAkSasyaH-khiyaH tAsu, yathA hi rAkSaso raktasarvakhamapakarSanti jIvitaM ca prANinAmapaharanti evametA api, tattvato hi jJAnAdInyeva jIvitaM ca arthazca (sarvakhaM) tAni ca tAbhirapahiyanta eva, tathA dIpa anukrama [225] 5*52525 FOFO wiancibansar muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~592~
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-]/ gAthA ||18|| niyukti: [259...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 297 yAdhya.8 prata sUtrAMka ||18|| ca hArila:-"vAtoDUto dahati hutabhugdehamekaM narANAM, matto nAgaH kupitabhujagazcaikadehaM tathaiva / jJAnaM zIlaM vinayavi- kApilIbhavaudAryavijJAnadehAn , sarvAnarthAn dahati vanitA''muSmikAnaihikAMzca // 1 // " 'gijjhejati gRddhayed-abhikAjAcAn bhavet , kIdRzISu ?-'gaMDavacchAsu'tti gaNDa-gaDu, iha copacitapizitapiNDarUpatayA galatpUtirudhirArdratAsambhavAca tadupamatvAdgaNDe kucAyuktau te vakSasi yAsAM tAstathAbhUtAstAsu, vairAgyotpAdanAtha cetthamuktaM, tathA'nekAni-anekasaGkhyAni caJcalatayA cittAni-manAMsi yAsAM tA anekacittAstAsu, Aha ca-"anyasyAGke lalati vizadaM cAnyamAliGgava zete, anya vAcA capayati hasatyanyamanyaM ca rauti / anyaM dveSTi spRzati kazati proNute| vA'nyamiSTaM, nAryo nRtyattaDita iva dhika caJcalAzcAlikAzca // 1 // " tathA 'jAo'tti yAH 'puruSa' manuSyaM, kulIna-18 |mapIti gamyate, 'pralobhya' tvameva me zaraNaM tvameva ca prItikRdityAdikAbhirvAgbhivipratArya krIDanti, 'jahA va'-12 ti vAzabdasyaivakArArthatvAd yathaiva dAsaH, ebAgaccha mA yAsIrityAdivitathoktiprabhRtibhiH krIDAbhivilasantIti sUtrArthaH // punastAsAmevAtiheyatAM darzayannAhanArIsu no pagijhijA itthIviSpajahe aNagAre / dhammaM ca pesala NaccA tattha Thaveja bhikkhu appANaM // 19 // || // 297 // | vyAkhyA-'nArISu' strISu 'no' naiva 'pragRdhyet' prazabda AdikarmaNi tato gRddhimArabhetApi na, kiM punaH kuryAditi bhAvaH, 'itthI vippajahe 'tti striyo vividhaiH prakAraH prakarSeNa ca jahAti-tyajatIti strIviprajahaH, uNAdayo bahu dIpa anukrama [226] For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~593~
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [8], mUlaM [-1 / gAthA ||20|| _ niyukti: [259...] (43) 45-964 prata sUtrAMka ||20|| |lamiti (pA03-3-1) bahulavacanAcchaH, yadvA-'isthiti striyo 'viSpajahe'tti viprajayAt, pUrvatra ca nArI4/grahaNAnmanuSyastriya evoktA, iha ca devatiryakasambandhinyo'pi tyAjyatayocyante iti na paunaruktyamupadezatvAdvA, 'anagAraH' prAgvat , kiM punaH kuryAdityAha-'dharmameva' brahmacaryAdirUpaM, casyAvadhAraNArthatvAt , 'pezalam' iha paratra caikAntahitatvenAtimanoja jJAtyA' avabudhya, 'tatra' iti dharme 'sthApayet' nivezayed 'bhikSuH' yatiH AtmAnaM viSayAmilApaniSedhata iti sUtrArthaH // adhyayanArthopasaMhAramAhaii esa dhamme akkhAe kavileNaM ca visuddhapaNeNaM / tarihiMti je u kAhiMti tehiM ArAhiyA duve logu20ttimi? | vyAkhyA-'iti' anena prakAreNa 'epaH' anantaramuktarUpaH 'dharmaH' yatidharmaH AGiti sakalatatva rUpAbhivyAptyA khyAtaH-kathitaH AkhyAtaH, kenetyAha-'kapilena' ityAtmAnameva nirdizati, pUrvasaGgatikatvAdamI mavacanataH pratipadyantAmiti, 'caH' pUraNe, 'vizuddhaprajJena' nirmalAvabodhena, ato'rthasiddhimAha-'tarihiMti'tti tariSyanti, bhavArNavamiti zeSaH, 'ye' ityavizeSAbhidhAnaM, 'tuH pUraNe, tato vizeSata eva tariSyanti, ye 'kariSyanti' anuSThAsyanti, prakramAdamuM dharmam , anyaJca 'taiH' 'ArAdhitau' saphalIkRtau 'vI' dvisaGkhyau loko, ihalokaparalokAvityarthaH, iha mahAjanapUjyatayA paratra ca niHzreyasAbhyudayaprAyeti sUtrArthaH / / 'itiH' parisamAptI travImi iti nayAzca praagvditi|| iti zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAM vizeSaTIkAyAmidamaSTamamadhyayanaM vyAkhyAtaM kApilaM nAma // dIpa anukrama 228] %25%A9-%252 % mtashmall vmuni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 8 parisamAptaM ~594~
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-]/ gAthA ||20...|| niyukti: [260-263] (43) prata sUtrAMka ||20|| ettarAdhya. atha navamamadhyayanam / namipravavRddhRttiH // uktamaSTamamadhyayanaM, sAmprataM navamamArabhyate-asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane nirlobhatvamuktam , jyAdhya.9 ha iha tu tadanuSThiteH ihaiva devendrAdipUjopajAyata iti dayate, ityanena smbndhenaayaatsyaasyaadhyynsyaanuyogdvaarctusstt||298|| yavarNanaM pUrvavadyAvannAmaniSpannanikSepe'nvarthAnugataM namipratrajyetinAma, ato namaH pravrajyAyAzca nikSepo vAcya ityubhayanikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRt nikkhevo u namimi caubiho du0 // 260 // jaanng0|| 261 // namiAunAmagoyaM veyaMto bhAvato namI hoi| tassa ya khala pavajA namipatnajati ajjhayaNaM // 262 // pavajAnikkhevo caubiho annatithigA dave / bhAvaMmi u pavajA AraMbhapariggahacAo // 263 // | vyAkhyA-'nikSepaH' nyAsaH, 'tuH' pUraNe, 'namau' namiviSayaH 'caturvidhaH' caturbhedo nAmAdiH, tatra ca nAmasthApane sugame, 'dvividhaH' dvibhedo bhavati 'dravye' dravyaviSayaH, tamevAha-AgamanAgamatA, tatrAgamato jJAtA'nupayuktaH, no-IPR98|| Agamatazca sa 'trividhaH' tribhedaH, 'jANagasarIrabhavie tabairitte yatti namizabdasya pratyekamabhisambandhAt jazarIranAmabhavyazarIranamistadvayatiriktanamizca, 'sa' tayatiriktanamirbhavet trividhaH-ekabhaviko baddhAyuSko'bhimukhanAmagotrazca, dIpa anukrama 228] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 9 "nAmipravrajyA" Arabhyate ~595~
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1 / gAthA ||20...|| niyukti : [260-263] (43) prata sUtrAMka ||20|| etatvarUpaM ca prAgvat , tathA namyAyurnAmagotraM vedayan bhAvato namibhavati, 'tasya namaH 'khalu' iti vAkyAlaGkAre, 'pratrajyA' vakSyamANakharUpA, ihAbhidhIyata ityupaskAraH, atazca 'namipravrajye ti namipramajyAkhyamidamadhyayanameva prastutamucyata iti zeSaH, pravrajyAnikSepazcaturvidho nAmAdiH, nAmasthApane prAgvat , anyAni ca tAnyanahatpraNItatIrthAdanyatvena tIrthAni ca-nijanijAbhiprAyeNa bhavajaladheH taraNaM prati karaNatayA vikalpitatvenAnyatIrthAni teSu bhavA anyatI|rthikAH, adhyAtmAderAkRtigaNatvATTaka, teca zAkyasarajaskAdayaH, 'dravye' vicArya, pravrajyeti sambandhaH, pravrajyAyogAca ta eva praprajyetyucyate, yathA daNDayogAt puruSo'pi daNDa iti, iha cAnyatIrthikazabdena vivakSitabhAvavikalataiva sUcitA, tato'nyatIthyoH khatIrthA vA pravrajyAparyAyazUnyA dravyapraghrajyeti bhaNyante, ata evAha-bhAve tu vicAryamANe pratrajyA Arambhazca-pRthivyAdhupamardaH parigrahazca-mUrchA ArambhaparigrahI tayostyAgaH-parihAraH ArambhaparigrahatyAgaH, na tu bahirveSadhAraNAdyaveti gAthAcatuSTayArthaH // iha ca yadyapi namipravajyaiva prakrAntA, tathApi yathA'yaM pratyekabuddhasta thA'nye'pi karakaNDAdayastrayastatsamakAlasuralokacyavanapravrajyAgrahaNakevalajJAnotpattisiddhigatibhAjaH iti prsnggto| 6/pineyavairAgyotpAdanArthaM tadvaktanyatAmapi vivakSuridamAha niyuktikRt karakaMDa kaliMgesu, paMcAlesu ya dummuho| namIrAyA videhesu, gaMdhAresu ya naggaI // 26 // vasabhe a iMdakeU valae aMve a puphie bohii| karakaMDu dummuhassA namissa gaMdhArarapaNo a||265|| MSO- 4400- 46-4-48-40 FEEEEEEEEEE. dIpa anukrama [228] FOPARDASTIHD Dmony malasatra - [4] "uttarAdhyayanAni" malaM evaM zAntisari-viracitA vattiH ~596~
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-1 / gAthA ||20...|| niyukti: [264-273] (43) uttarAdhya. bahaddhatiH // 299 // jyAdhya.9 prata sUtrAMka ||20|| mihilAvaissa NamiNo chammAsAyaMka vijpddiseho| kattiasumiNagardasaNaahimaMdaranaMdighose a266 namipatradunnivi namI videhA rajAI payahiUNa pviaa| ego namititthayaro ego patteyabuddho a|| 267 // jo so namititthayaro so sAhassiya parivuDo bhayavaM / gaMthamavahAya pavai puttaM rajje ThaveUNaM // 26 // bIovi namIrAyA rajaM caiUNa guNasayasamaggaM / gaMthamavahAya pavai ahigAroM ettha biieNaM // 269 // 2 pupphuttarAu cavaNaM pavajA hoi egasamaeNaM / patteyabuddhakevali siddhi gayA egasamaeNaM // 270 // seaM sujAyaM suvibhattasiMga, jo pAsiA vasahaM gutttthmjjhe| riddhiM ariddhiM samupehiA NaM, kaliMgarAyAvi samikkha dhammaM // 271 // jo iMdakeuM samalaMkiyaM tu, daTuM paDataM paviluppamANaM / riddhiM ariddhiM samupehiA NaM, paMcAlarAyAvi samikkhadhammaM // 272 // // 299 // buddhiM ca hANi ca sasIva daTuM, pUrAvaregaM ca mahAnaINaM / aho aNicaM adhuvaM ca naccA, paMcAlarAyAvi samikkha dharma // 273 // dIpa anukrama [228] For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~597~
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-1 / gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) * prata sUtrAMka ||20|| bahuANaM saddayaM succA, egassa ya asadayaM / valayANa namIrAyA, nikkhaMto mihilAhivo // 274 // jo cUarukkhaM tu maNAbhirAmaM, samaMjarIpallavapupphacittaM / riddhiM ariddhiM samupehiA NaM, gaMdhArarAyAvi samikkha dhammaM // 275 // jayA rajaM ca raTuM ca, puraM aMteuraM thaa| sabameaM pariccaja, saMcayaM kiM karesima ? // 276 // jayA te peie rajje, kayA kiccakarA bahU / tesiM kiJca pariccaja, aja kiccakaro bhavaM // 277 // *jayA savaM pariccaja, mukkhAya ghaDasI bhavaM / paraM garahasI kIsa ?, attanIsesakArae // 278 // mukkhamaggaM pavannesu, sAhasu baMbhayArisu / ahiatthaM nivArito, na dosaM vattumarihasi // 279 // | etadarthastu prAyaH sampradAyAdavaseya iti tAvat sa evocyate-caMpAnayarIe dahivAhaNo rAyA, ceDagadhUyA paumAvatI devI, tIse dohalo-kihAhaM rAyapaNevatyeNa NevatthiyA ujANakANaNANi viharejA ?, sA ullagasarIrA jAyA, rAyA pucchati, tAdhe rAyA ya sA ya jayahathimi ArUDhA, rAyA chattaM dharei, gayA ujANaM, paDhamapAusaMca, sIyalaeNaM 1 campAnagaryA dadhivAhano rAjA, ceTakaduhitA padmAvatI devI, tasyA dauhRdaH-kadhamahaM rAjanepathyena nepadhyitA udyAnakAnanAni vihareyaM ?, 15sA kSINazarIrA jAtA, rAjA pRcchati, tadA rAjA ca sA ca jayahastini ArUDhA, rAjA chatraM dhArayati, gatoyAnaM, prathamaprAyada ca, zItalena | dIpa anukrama [228] JMEDICTomTI FILPATTESTIMommony mitram.orm muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~598~
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/ gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) uttarAdhya. prata bRhadvRttiH // 30 // sUtrAMka ||20|| maTTiyAgaMdheNaM hatthI abhAhatovaNaM saMbharati, niyaho vaNAbhimuho payAto, jaNo Na tarati olagiuM, dovi aDavi hai| pavesiyAI, rAyA baDarukkhaM pecchai, devi bhaNai-eyassa vaDassa heTTeNa jAhittiti tA tumaM sAkhaMgaNhejjAsi, tAe paDi jyAdhya.9 suSa, Na tarati, rAyA dakkho teNa sAhA gahiyA, so uttiNNo, NirANaMdo gato capaM / sAvi ya itthiyA NIyA NimmANusaM | aDaviM, jAca tisAyito pecchati dahaM mahatimahAlayaM, tattha oinno abhiramati hatthI, imAvi saNiyaM 2 uhaNNA talA| gAto, na disAto jANai ekkAe disAe sAgAraM bhattaM paJcakkhAittA pahAviyA, jAva dUraMgayA tAva tAvaso diTTho, tassI mUlaM gayA, abhivAtito, pucchati-kaso'si ammo ihaM AgayA ?, tAhe kahei-ahaM ceDagassa dhUyA, jAva ihaM hathiNA ANIyA, so ya tAvaso ceDaganiyallato, teNa AsAsiyA-mA vIhehitti, tAhe se vaNaphalANi dAUNaM ekAe 1 mRttikAgandhena hatyabhyAhato vanaM smarati, nivRtto banAbhimukhaH prayAtaH, jano na zaknotyavalagituM, dvAvapyaTavI pravezitI, rAjA vaTavRkSaM prekSate, devI bhaNati-etasya baTasyAdhastanena yAsthatIti tattvaM zAkhAM gRhIyAH, tayA pratizrutaM, na zakoti, rAjA dakSastena zAkhA gRhItA, sa uttIrNo, nirAnando gatazcampAm / sA'pi ca strI nirmAnuSAM nItA aTavI, yAvattRSitaH prekSate hadaM mahAtimahAlaya, vatrA // 30 // vatIrNo'bhiramate hastI, iyamapi zanaiH avatIrNA taDAkAt, na dizo jAnAti ekayA dizA sAkAraM bhaktaM pratyAkhyAya pradhAvitA, yAvaraM gatA | tAvattApaso dRSTaH, tasya mUlaM gatA, abhivAditaH, pRcchati-kuto'si amba ! ihAgatA , tadA kathayati-ahaM ceTakasya duhitA, yAvadatra tinA''nItA, sa ca tApasadheTakapa nijakaH, tenAzvAsitA mA bhaipIriti, tadA tasyai panaphalAni dasvaikayA dIpa anukrama [228] AIMEducatan intarntational For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~599~
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-]/ gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) * prata ***** sUtrAMka ||20|| disAe aDavIo NINiyA, ettohito halacchittA bhUmI taM na akkamAmo, eso daMtapurassa visato daMtacako rAyA, tAto aDavIto NiggayA, dantapure ajANaM mUle pacAyA, pucchiyAe gambho Na akkhAto, pacchA NAe mayaharikANaM Aloeti, viyAyA samANI saha NAmamuddAe kaMbalarayaNeNa ya susANe ujjhati, pacchA masANapANo, teNa gahito, bhajAe appito, avakinnatotti nAmaM kayaM, sA ajAtIe pANIe samaM mettiM karei,sAajjA tAhi saMjaIhiM pucchiyA kahiM gambho ?, bhaNai-mayago jAto, tA me ujjhito, so tattha saMvahati / tAhe dAragarUvehi samaM ramai, so tANi 6 DikaravANi bhaNai-ahaM tumbhaM rAyA mamaM karaM deha, so lukkhakacchUe gahito, tANi bhaNai-mamaM kaMDUyaha, tAhe se karakaMDutti nAma kayaM, so tAe saMjaIe aNuratto, sAya se moyae dei, jaM ca bhikkhaM laTuM lahei / saMvaDio so susANaM / dizA'TavyA niSkAzitA, ato halakRSTA bhUmiH tAM nAkramAmahe, eSa dantapurasya viSayo dantacako rAjA, tasyA aTavyA nirgatA, dantapure AryANAM mUle pranajitA, pRSThayA goM nAlyAtaH, pazcAjAte mahattarikAbhya Alocayati, vijAtA satI saha nAmamudrayA kambalaratnena ca zmazAne ujjhati, pazcAt zmazAnacANDAlaH, tena gRhItaH, bhAryAyai arpitaH, avakIrNaka iti nAma kRtaM, sA''ryA tayA cANDAlyA samaM maitrI karoti, sA''ryA tAbhiA saMyatIbhiH pRSThA-ka garbhaH ?, bhaNati-mRto jAtastato mayojjhitaH, sa tatra saMvardhate / tadA dArakarUpaiH samaM ramate, te BAsatAni DimmarUpANi bhaNati-ahaM yuSmAkaM rAjA mahyaM kara datta, sa rUkSakacchA gRhItaH, tAni bhaNati-mAM kaNhayata, tadA tasya karakaNDariti || 2 nAma kRtaM, sa tasyAM saMpalAmanuraktaH, sA ca tasmai modakAn dadAti, yaca bhikSA laSTAM labhate / saMvRddhaH sa zmazAnaM *** dIpa anukrama [228] % JAIMEducatan intimation For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~600~
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) jyAdhya.9 prata % sUtrAMka % ||20|| % uttarAdhya- rakkheti, tattha do saMjayA taM masANaM keNati kAraNena atigatA, jAva egatya baMsakuDaMge daMDagaM pecchaMti, tattha egonimipramabRhadvRttiH didaMDalakkhaNaM jANati, so bhaNati-jo eyaM daMDagaM giNhati so rAyA hotitti, kiMtu paDicchiyahoti jAva annAgirI cacAri aMgulANi vahati tAhe joggotti / taM teNaM mAyaMgaceDaeNaM muyaM, ekkeNa bhijAieNa ya, tAdhe so ghijAiyigo // 30 // appasAgAriyaM tassa cauraMgulaM khaNiUNa chiMdei, teNa ya ceDaeNa diTTho, so uhAlio, so teNa ghijAieNa karaNaM daNIto bhaNai-dehi daMDaga, so bhaNai-mama masANe, Na demi, vijAijo bhaNio-annaM giNha, so Nicchai. bhaNati ya-eeNa mama kajaMti, so dArago na dei, tAhe so dArago pucchio-kiM na dehi, bhaNaI ya-ahaM eyassa daMDagassa pahAveNa rAyA hohAmiti, tAhe kAraNiyA hasiUNaM bhaNaMti-jayA tumaM rAyA hojAsi tayA eyassa tuma K 1 rakSati, tatra dvau saMvattau taM zmazAna kenacitkAraNenAtigato, yAvadekatra vaMzajAlyAM daNDaM prekSAse, tatraiko daNDalakSaNaM jAnAti, sabhaNati va enaM daNDaM gRhIyAt sa rAjA bhavatIti, kiM tu pratIkSitavya iti yAvadanyAMzcaturo'GgulAn vardhate, tadA yogya iti / tastena mAptaGgAceTena zrutam , ekena dhigjAtIyena ca, tadA sa dhigjAtIyo'spasAgArike tasya caturo lAna khAtvA chinatti, tena ca ceTena dRSTA, so'pahRtaH, sa dhimjAtIyena tena karaNaM nIto bhaNati-dehi paNDaM, sa bhaNati-mama zmazAne, na dadAmi, dhigjAtIyo bhaNitaH-anyaM gRhANa, sa| necchati, bhaNati ca-etena mama kAryamiti, sa dArako na dadAti, tadA sa dArakaH pRSTaH-kiM na dadAsi , bhaNati ca-ahametasya daNDasya prabhAveNa rAjA bhaviSyAmIti, tadA kAraNikA hasitvA bhaNanti-yadA tvaM rAjA'bhaviSyastadaitasmai tvaM % dIpa anukrama [228] %%% %%% For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~601~
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-1 / gAthA ||20...|| niyukti : [274-279] (43) prata sUtrAMka ||20|| MigomaM dejAsi, paDivaNNo so, teNa dhijjAieNa anne dhijjAiyA gahiyA-jahA evaM mArittA harAmo, taM tassa piyAra dasuyaM, tANi tinnivi gaTThANi jAva kaMcaNapuraM gayANi / tattha rAyA marai aputto, Aso ahiyAsito, tassa vAhiM hai suryatassa mUlaM Agao, payAhiNIkAUNa Thito, jAba NAyarA picchaMti lakkhaNajuttaM, jayajayasado kato, gaMdIturaM AhayaM, imovi jaMbhaMto uDio, vIsattho AsaM bilaggo, pavesijai, mAyaMgo tti dhijjAigA Na deMti pasaM, tAhe teNa daMDarayaNaM gahiyaM, taMjaliumAraddhaM, te bhIyA ThiyA, tAhe teNa vADahANagA hariesA dhijjAiyA kayA, uktaM ca-"dadhivAhanaputreNa, rAjJA tu karakaNDunA |vaatthaankvaastvyaashcnnddaalaa brAhmaNIkRtAH // 1 // " tassa ya dharanAmaM ayakinnagotti, ApacchA se taM ceva ceDagakayaNAmaM patiThThiyaM karakaMDutti / tarhi so bhijAtito Agato, dehi mama gArma, bhaNati-1 1prAmamadAsyaH, pratipannaH saH, tena dhigjAtIyena anye dhigjAtIyAH svapakSIkRtA:-yathainaM mArayitvA harAmaH, tattasya pitrA zrutaM, te hayo'pi maSTA yAvatkAJcanapuraM gatAH / tatra rAjA mRtaH aputraH, andho'dhivAsitaH, tasva bahiHsuptasya mUlamAgataH, pradakSiNIkRtya sthitaH yAvannAgarAH prekSante lakSaNayuktaM, jayajayazabdaH kRtaH, nandItUryamAhatam , ayamapi jammamANa usthitaH, vizvasto'zvaM vilanaH, pravezyate, mAtaGga* iti dhigjAtIyA na dadati praveza, tadA tena daNDaranaM gRhItaM, tajjvalitumArabdhaM, te bhItAH sthitAH, sadA tena bAdadhAnakA harikezA dhi gjAtIyAH kRtAH / tasya ca gRhanAmASakIrNaka iti, pazcAt tasya tadeva ceTakakRtaM nAma pratiSTitaM karakaNhUriti / tatra sa dhigjAtIya AgataH, hai dehi mahyaM prAma, bhaNati dIpa anukrama [228] AnEducatamintamatuindi For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~602~
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-1 / gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) prata sUtrAMka ||20|| uttarAdhya. |jo te rucati, so bhaNai-mama caMpAe gharaM, to tahiM dehi, tAhe dadhivAhaNassa lehei-dehi mama egaM gAma, ahaM tujhaM namiprA rucai gAma vA nagaraM vA taM demi, so ruTTho duTThamAyaMgo appANaM Na jANaitti, jo mamaM lehaM deitti / dUeNa paDiAgaeNa bRhadvRttiH byAdhya.9 kahiyaM, karakaMDU kuvito, caMpA rohiyA, juddhaM vaTTati, tAe saMjaIe surya, mA jaNakkhao hohititti karakaMDUM orroral // 302 // nArittA rahassaM bhiMdiyatti, esa tava piyatti, teNa tANi ammApiyaro pucchiyANi, tehiM sambhAvo kahito, mANeNaM nnaan| osarai, tAhe sA caMpaMaigayA, raNNo gharaM atIti, NAyA pAyapaDiyAo dAsIo paruSNAto, rAyaNAvi surya, sojna Agato, vaMdittA AsaNaM dAUNa taM gambhaM pucchati, sA bhaNai-eso jo esaNayaraM rohittA acchai, tuho Niggato, milito, dovi rajANi tassa dAUNa dahivAhaNo pctito| karakaMDU ya mahAsAsaNo jAto, so ya kira goulappito 1 yastubhyaM rocate, sa bhaNati-mama campAyAM gRhaM, tattatra dehi, tadA dadhivAhanAya lekhayati-dehi mahyamekaM mAmam , ahaM tubhyaM yadrocate prAmo vA nagaraM vA tahadAmi, sa ruSTo duSTamAtaGga AtmAnaM na jAnAtIti, yo mahyaM lekhaM dadAtIti / dUtena pratyAgatena kathitaM, karakaNDU kupitaH, campA ruddhA, yuddhaM vartate, tayA saMyatyA dhutaM, mA janakSayo bhaviSyatIti karakaNDUmapasArya rahasyaM bheditavatI--epa taba piteti, tena to mAtApitarI pRSTI, tAbhyAM sadbhAvaH kathitaH, mAnena nApasarati, tadA sA campAmatigatA, rAjJo gRhamati, mAtA pAdapatitA dAvA pravitAta, rAjJApi zrutaM, so'NyAgato, vanditvA''sanaM dattvA taM garbha pRcchati, sA bhaNati-eSa ya etanagaraM rUddhA tiSThati, tuSTI nigatA, mIlito, he api rAjye tasmai datvA dadhivAhanaH pratrajitaH / karakaNDUdha mahAzAsano jAtaH, sa ca kila gokulapriyaH dIpa anukrama [228] For Free repcitrama muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~603~
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||20...|| niyukti: 274-279] (43) R prata -52-%256 sUtrAMka aNegANi tassa goulagANi jAyANi jAva sarayakAleNa egaM govacchayaM ghoragattaM seyaM taM pecchai, bhaNati ya-eyassa mAyaraM 6mA duhejAhi, jayA vadvito hujjA tayA aNNANaM gAvINaM duddhaM pAejAha, te govA paDisuNaMti, so uccattavisANo| khaddhavasabho jAto, rAyA pecchati, so juddhikkao jAto, puNo kAleNa rAyA Agato pecchati-mahAkAyaM juNNaM casamaM, sApaDaehiM parighaTTayaMta, goye pucchaha-karhi so vasahoti !, tehiM so dAito, pecchaMtao visAyaM gato, aNicayaM ciMtito saMbuddho 'seyaM sujAyaM0 suttaM, 'goTuMgaNassa.' gAhA, 'porANa' gAthA 1 // itto paMcAlesu jaNavaesu kaMpillapuraM| nayaraM, tattha dummuho rAyA, so ya iMdakeuM pAsati logeNa mahijaMtaM aNegakuDabhIsahassapaDimaMDiyAbhirAmaM, puNo a viluttaM paDiyaM ca muttapurIsANa majjhe, so'vi saMbuddho pavatito 'jo iMdakeuM suyalaMkiyaM tu' so'vi viharati 2 // 1 anekAni tasya gokulAni jAtAni yAvaccharatkAla ekaM govatsaM ghoragAtraM zvetaM taM prekSate, bhaNati ca etasya mAtaraM mA dhIkSiSTa, yadA vRddho bhavet tadA'nyAsAM gA hugdhaM pAyayeta, te gopAH pratizRNvanti, sa uccaviSANa: samarthavRSabho jAtaH, rAjA pazyati, sa yuddha ekako jAtaH, te punaH kAlena rAjA''gataH pazyati-mahAkAyaM jIrNa vRSabha, haskhamahiSIbhiH parighaTyamAnaM, gopAn pRcchati-ka sa vRSabha iti !, taiH sa darzitaH, pazyan viSAdaM gataH, anityatAM cintayan saMbuddhaH 'zvetaM sujAtaM.' sUtra goSThAGgaNasya0 gAthA 'purANa' gAthA 1 // itaH pAJcAleSu janapadeSu kAmpIlyapuraM nagaraM, tatra durmukho rAjA, sa cendraketuM pazyati lokena madyamAnamanekapatAkAsahasraparimaNDitAbhirAmaM, punazca vilu| patittaM ca mUtrapurISayormadhye, so'pi saMbuddhaH pratrajitaH 'ya indraketuM khalataM tu0' so'pi viharati 2 // ||20|| 5 CACANCCCCCASE dIpa anukrama [228] * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 604~
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||20|| dIpa anukrama [228] uttarAdhya bRhadvRttiH // 103 // Jin Educato "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 20...|| adhyayanaM [9], | huA ya videhe jaNavae mahilAe ya NayarIe NamI rAyA, tassa dAho jAto, devI caMdaNaM ghasati, baliyANi khalakhaliMti, so bhaNati kaNNAghAto hoi, devIe ekeka avarNetIe sacANi avaNIyANi, ekikaM TiyaM, taM rAyA pucchara - tANi valayANi na khalakhaliMti ?, sA bhaNati-avaNIyANi, so teNa dukkheNa ambhAhato paralogAbhinuho ciMtetibahuyANaM doso Na egassa, jai ya eyAto rogAo muccAmi to paJcayAmi, tayA ya katiyapuNNimA vahRti, evaM so ciMtiMto pAsutto, pabhAyAe zvaNIe sumiNae pAsati - seyaM nAgarAyaM maMdarovari ca attANamArUDhaM NaMdighosatUreNa ya vivohito haTTatuTTho ciMtei - aho pahANo suviNo diTThotti, puNo ciMtai kahiM mayA evaMguNajAtito paJcato di| puvotti ciMtayaMteNa jAtI saMbhariyA, puDhaM mANusabhave sAmaNNaM kAUNa pupphuttare bimANe uvavaNNo Asi, tattha devate niryukti: [274-279] 1 itaca videhe janapade mithilAyAM ca nagaryAM namI rAjA, tasya ca dAho jAtaH, devI candanaM dharSati, valayAni zabdaM kurvanti, sa bhaNati karNAghAto bhavati, devyaikaikamapanayantyA sarvANyapanItAni, ekaikaM sthitaM, to rAjA pRcchati -- tAni balayAni na khaTatkurvanti ?, sA bhaNati apanItAni, sa tena duHkhenAbhyAhataH paralokAbhimukhaJcintayati -- bahUnAM doSo naikasya, yadi caitasmAdrogAnmucye tadA prajAmi, tadA ca kArttika pUrNimA barttate, evaM sa cintayan prasutaH, prabhAtAyAM rajanyAM svapne pazyati vetaM nAgarAjaM mandarasyopari cAtmAnamArUDhaM, nandIghoSatUryeNa ca vibodhitoM dRSTaduSTazcintayati-aho pradhAnaH svapno dRSTa iti, punazcintayati--ka mayaivaMguNajAtIyaH parvato dRSTapUrva iti cintayatA jAtiH smRtA, pUrva manuSyabhave zrAmaNyaM kRtvA puSpottare vimAna utpanna AsaM tatra devatve For Prata Use Only ~605~ namipratra jyAdhya. 9 // 203 // wwjanciran ang muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1 / gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) prata sUtrAMka ||20|| maMdaro jiNamahimAisu AgaeNa didvapurotti saMbuddho patito 'bahuyANa-' silogo 3 // io ya gaMdhArajaNavisaesu purisapuraM NAma nayaraM, tattha NaggatI rAyA, so ya annayA aNujattaM Niggato pecchai-cUrya kusumiyaM, teNegA maMjarI gahiyA, evaM khaMdhAvAreNaM layaMteNaM kaTThAyaseso kato, paDiniyatto pucchati-kahiM so cUyarukkho ?, amaceNa akkhAto esotti, to kiha kaTThANi kato', bhaNati-tuSbhehiM ekA maMjarI gahiyA, pacchA saveNavi jaNa gahiyA, so ciMtei-evaM rajasiritti, jAba riddhI tAva sohati, alAhi 'jo cUya0' gAhA, so'pi viharati 4 // catsArivi |viharamANA khiipatiTThie Nayare cAuddAra deulaM, puSeNa karakaMDU paviTTho, dummuho dakkhiNeNa, kiha sAhussa annAmuho hai acchAmitti teNa vANamaMtareNa dakSiNapAsevi muhaM kayaM, namI avareNa, tao'vi muhaM kayaM, gaMdhAro uttareNa, tamo'bi | 1 mandaro jinamahimAdiSvAgatena dRSTapUrva iti saMbuddhaH pravrajitaH 'bahUnA0 zlokaH 3 // itaca gAndhArajanaviSayeSu puruSapuraM nAma nagara, tatra namgatI rAjA, sa cAnyadA'nuyAtraM nirgataH pazyati-cUtaM kusumitaM, tenaikA maJjarI gRhItA, evaM skandhAvAreNAdadAnena kASThAvazeSaH kRtaH, 6 pratinivRttaH pRcchati-ka sa cUtavRkSaH !, amAtyenAkhyAta eSa iti, tadA kathaM kASThIkRtaH ?, bhaNati-yuSmAbhirekA majarI gRhItA, pazcAtsa veNApi janena gRhItA, sa cintayati-evaM rAjyazrIriti, yAvadRddhistAvacchobhate, alam 'yabhUta0' gAthA, so'pi viharati 4 // catvAro'pi viharantaH kSitipratiSThite nagare caturi devakulaM, pUrveNa karakaNDUH praviSTaH, durmukho dakSiNena, kathaM sAdhoH parAGmukhastiSThAmIti tena vyantareNa dakSiNapAdhe'pi mukhaM kRtaM, namirapareNa, tato'pi mukhaM kRtaM, gAndhAra uttareNa, tato'pi dIpa anukrama [228] 5-04 - 355 -* - * For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~606~
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) sattarAdhya. tAca bRhadvRttiH // 30 // -AE jyAdhya.9 prata sUtrAMka ||20|| muMha kayaM / tassa kira karakaMDussa AbAlattaNA sA kaMDU atthi ceva, teNa kaMDUyagaM gahAya masiNaM kaNNo kaMDUito, taM nami teNa egatva saMgoviyaM, taM dummuho pecchai, so bhaNai-'jayA rajaM.' silogo, jAva karakaMDU paDiyayaNaM na deti tAva / NamI vayaNasamakaM imaM bhaNai-'jayA te petite rajje 'silogo, ki tuma eyassa Auttagotti bhaNati, tAhe gaMdhAro bhaNati-'jayA sarva paricaja.' silogo, tAhe karakaMDU bhaNati-'mokkhamaggapavaNNANaM.' silogo "rUsaU vA paro mA vA visaM vA pariyattau / bhAsiyatvA hiyA bhAsA, sapakvaguNakAriyA // 1 // " ityeSa sampradAyaH / eSa eva ca gAthAkadambakabhAvArthaH, akSarArthastu spaSTa eva, navaraM mithilA nAma nagarI, tasyAH patiH-khAmI mithilApatistasya, anenAnyeSAmapi tatpatInAM sambhavAt tadvayavacchedamAha, 'name' naminAmnaH, 'chammAsAyaMkavijapaDiseho ti SaNmAsAnAtako-dAhajvarAtmako rogaH SaNmAsAtakaH tatra vaidyaiH-bhiSagbhiH pratiSedho-nirAkaraNam , acikitsyo'yamityabhi-1 dhAnarUpaH SaNmAsAtaGkavaidyapratiSedhaH, 'kattiyatti kArtikamAse 'suviNagardasaNaMti' khanna eva khAkastasmin darzanaM VI 1 mukhaM kRtaM / tasya kila karakaNDoH AbAlyAt sA kaNDUrasti caitra, tena kaNDUyanaM gRhItvA mamRNaM kau~ kaNDUyitI, tattenaikatra saMgo-IK|| pitaM, tadurmukhaH pazyati, sa bhaNati-yadA rAjyaM0 zlokaH, yAvatkarakaNDUH prativacanaM na dadAti tAvat namirvacanasamamidaM bhaNati-yadA te phe rAjye0 zlokaH, kiM tvamevasyAvartaka iti bhaNati, tadA gAndhAro bhaNati-yadA sarva parityajya zokA, tadA karakaNrbhaNatimokSamArgaprapannAnAM zokaH / ruSyatu vA paro mA vA viSa vA paryatu / bhASitavyA hitA bhASA svapakSaguNakAriNI (kaa)||1|| dIpa anukrama [228] % AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~607~
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||20|| dIpa anukrama [228] Jain Education i "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 20...|| adhyayanaM [9], khapradarzanam, abhUditi zeSaH, kaH 1, yaH 'ahimaMdara'ti ahimandarayoH nAgarAjAcalarAjayoH 'naMdighose yatti' dvAdazatUryasaGghAto nandI tasyA ghoSaH, sa ca svapnamavalokayato jAtaH, tena cAsau pratibodhitaH ityupaskAraH / iha ca mithilApatirnamirityuktau mA bhUttathAvidhasya tIrthakarasyApi nameH sambhavAdyAmoha iti 'dvau namI vaidehI' ityAdyuktaM / tathA 'puNphuttarAto' ti puSpottaravimAnAzyavanaM-bhraMzanam, ekasamayeneti yojyate, pratrajyA ca- niSkramaNaM bhavatyekasamayenaiva tathA pratyekam - ekaikaM hetumAzritya 'buddhAH' avagatatatrAH pratyekabuddhAH, 'kevalinaH' utpannakevalajJAnAH, 'siddhigatAH' muktipadaprAptAH, trayANAmapi karmadhArayaH, ekasamayenaiveti caturNAmapi samasamayasambhavAt / tathA 'seyaM / sujAyaM'ti zretaM varNataH sujAtaM prathamata evAhInasamastAGgopAGgatayA, suSThu - zobhane vibhakte - vibhAgenAvasthite zRGgeviSANe yasya sa tathA tamU, RddhiM balopacayAtmikAm anRddhiH - tasyaiva balApacayatastarNakAdiparibhavarUpAM 'samupehiyA NaM' ti samyagutprekSyeti paryAlocya pAThAntarataH 'samutprekSamANo vA kaliGgarAjo'pItyatrApizabda uttarApekSayA samuccaye / tathA 'indraketum' indradhvajaM 'pravilupyamAna' miti janaiH khakhavastrAlaGkArAdigrahaNataH itazcetazca vikSipyamANaM / tathA 'pUrAvareyaM' ti pUraH- pUrNatA apareko riktatA'nayoH samAhAre pUrAvarekaM / tathA 'samaJjarI palavapupphacittaM' saha maarIbhiH pratItAbhiH palavaizva-kizalayairyAni puSpANi-kusumAni vaizvitra:- karburaH maJjarIpatrapuSpa citrastaM yadvA sahamaapalaya puSpairvartate yaH sa tathA citra-Azcaryo'nayorvizeSaNasamAsaH, 'samikkha'tti AryatvAt samIkSate paryAlocayati, For Paren niryukti: [274-279] ~809~ wancibanya muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-]/ gAthA ||20...|| niyukti: [274-279] (43) namipra bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||20|| uttarAdhya. anekArthatvAdanIkurute vA, vartamAnanirdezaH prAgvat , yadvA 'samikkha'tti samaikSiSTa samIkSitavAn 'dharma' yatidharma yadA 'te' tvayA 'paitRke' piturAgate rAjye kRtA-vihitAH kRtyAmi kurvanti-anutiSThanti kRtvakarA-niyogino / bahavaH-prabhUtAH, tadaiva kRtyakaratvaM khayaM tava kartumucitamAsIdityupaskAraH, 'teSAmiti kRtyakarANAM kRtyN-praapraadhp||305|| |ribhAvanAdi kartavyaM 'parityajya' batAGgIkArAdapahAya adya 'kRtyakaro niyuktaka:-anyadoSacintako 'bhavAn' tvaM, ki| miti jAta iti zeSaH / tathA 'mokkhAya ghaDasI'ti prAkRtatvAnmokSAya-mokSArtha 'ghaTate' ceSTate, tathA 'attaNissesakArae' tti Atmano niHzeSamiti-zeSAbhAvaM prakramAt karmaNaH karoti-vidhatta ityAtmaniHzeSakArakaH, yadvA 'Nissesa'tti | niHzreyaso mokSastatkArako / 'mokSamArga' muktyadhvAnaM 'pratipanneSu' aGgIkRtavatsu sAdhuSu brahmacAriSu 'ahiyatyati | ahitArtha 'nivArayan' niSedhayan 'na doSa' parApavAdalakSaNamasyeti zeSaH, 'vaktum' abhidhAtumarhasi, yathA hi bhavAna ahitAnnivArayan , kathaM garhasItyAdi, evaM namirapi adya kRtya karo bhavAniti kRtyakaratvalakSaNAdahitAnnivArayati, tathA durmukho'pi saJcayaM kiM karoSi iti saJcayata evAhitAnniSedhayatIti nAyaM parApavAda iti vaktumucitaM, yadvA- 4aa ahiyatthaM NivAritotti suvyatyayAdahitArthAnivArayantaM na 'doSa'miti matublopAnna doSavantaM vaktumarhasi, tathA cASem-"rUsaU vA paro mA vA, visaM vA pariyattau / bhAsiyavvA hiyA bhAsA, sapakkhaguNakAriyA // 1 // "| dIpa anukrama [228] // 305 // AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~609~
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||1|| _ niyukti: [274-279] (43) - prata sUtrAMka ||1|| | ityavasito nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannasyAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatIti sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, taccedam cahaUNa devalogAo uvadhanno mANusaMmi logaMmi / ughasaMtamohaNijjo saratI porANiyaM jaaii||1|| vyAkhyA-cyuktvA 'devalokAt' pratItAt , 'utpannaH' jAptaH 'mAnuSe' mAnuSasambandhini 'loke' prANigaNe upazAntam-anudayaM prAptaM mohanIyaM-darzanamohamIyaM yasyAsAghupazAntamohanIyaH 'smarati cintayati, smeti zeSaH, vartamAnanirdezo vA prAgvat , kAmityAha-porANiyaMti purANAmeva paurANikI, vinayAditvAt Thak, cirantanImityarthaH, 'jAtim' utpatti, devalokAdAviti prakramaH, tadgatasaphalaceSTopalakSaNaM gheha jAtiriti sUtrArthaH / tataH |kimityAha jAI saritu bhayacaM sahasaMbuddho aNuttare dhamme / pusa Thavitu rajje abhinikkhamati namI rAyA // 2 // vyAkhyA-'jAtim' uktarUpAM smRtvA, bhagazabdo yadyapi dhairyAdiSvanekeSu artheSu vartate, yaduktaM-"dhairyasaubhAgyamAhAtmyayazo'rkazrutadhIzriyaH / tapo'rthopasthapuNyezaprayatnatanavo bhgaaH||1||" iti, tathApIha prastAvAduddhivacana eva gRhyate, tato bhago-buddhiryasyAstIti bhagavAn, sahatti-khayamAtmanaiva sambuddhaH-samyagavagatatattvaH sahasambuddho, nAnyena pratiyodhita ityarthaH, athavA 'sahasati ApatvAt sahasA-jAtismRtyanantaraM jhagitseva buddhaH, ketyAha dIpa anukrama [229]] *CARE %A5%- For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~610~
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-/ gAthA ||2|| niyukti: [279...] (43) uttarAdhya. bRhadRttiH -% jyAdhya.9 prata sUtrAMka ||2|| anuttare' pradhAne 'dharma' cAritradharma 'putra sutaM 'sthApayitvA' nivezya, ka-rAjye 'abhiniSkAmati' dharmAbhimukhyena namipranagRhasthaparyAyAnnirgacchati, metImApi zeSaH, tatazca prabajitavAnityarthaH, prAgvat tivyatyayena yA vyAkhyeyaM, 'namiH' IP naminAmA rAjA pRthivIpatiriti sUtrArthaH / / syAdetat, kutrAvasthitaH kIdRzAn vA bhogAn bhuktvA sambuddhaH 1 kiyA vAbhiniSkrAman karotI sAha so devalogasarise aMteuravaragato vare bhoe / bhuMjittu NamI rAyA buddho bhoge paricayai // 3 // vyAkhyA-'saH' ityanantaramudiSTaH 'devalogasarise'tti devalokabhogaiH sadRzA devalokasadRzAH, mayUravyaMsakAditvAmmadhyapadalopI samAsaH, aMtauravaragato ti baraM-pradhAnaM taca tadantaHpuraM ca parAntaHpuraM tatra gataH-sthito varA-31 |ntaHpuragataH, prAkRtatvAca varazabdasya paranipAtaH, varAntaHpuraM hi rAgaheturiti tadgatasya tasya bhogaparityAgAbhidhAnena jIvaSIryolAsAtireka uktaH, tatrApi kadAcidvarAH zabdAdayo na syuH tatsambhave vA subandhurikha kutazcinimittAna KI bhuJjItApItyAha-varAn' pradhAnAn 'bhogAn' manojJazabdAdIn 'bhuktvA' Asevya 'namiH' naminAmarAjA 'buddhaH' vijJAtatattvaH 'bhogAn' uktarUpAn parityajati, speti zeSaH / iha punarbhogagrahaNamativismaraNazIlA apyanumAyA // 306 // eveti jJApanArthamiti suutraarthH||kiNbhogaanev saktvA'bhiniSkrAntavAn ? utAnyadapItsAhamihilaM sapurajaNavayaM balamorohaM ca pariyaNaM sabvaM / cecA abhinikkhaMto egatamahiDio bhayavaM // 4 // dIpa anukrama [230 JAINEducatan intimational For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~611~
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-1/ gAthA ||4|| niyukti: [279,..] (43) prata sUtrAMka ||4|| vyAkhyA-'mithilA' mithilAnAmnI nagarI, saha puraiH-anyanagararjanapadena ca vartate yA sA tathokkA tAM na tvekAmeya, 'valaM' hastyazcAdi caturaGgam 'avarodhaM ca antaHpuraM 'parijana' parivarga 'sarva' niravazeSa, na tu tathAvidhapratibandhAnAspadaM kiJcideva 'svaktvA' apahAya 'abhiniSkrAntaH' pratrajitaH, 'egaMta'tti eka:-advitIyaH karmaNAmanto yasminiti, mayUravyaMsakAditvAt samAsaH, tata ekAnto-mokSastam 'adhiSThitaH' iva AzritavAnivAdhiSThitaH, tadupAya samyagdarzanAyAsevanAdadhiSThita eva vA, ihaiva jIvanmuktyavAseH, yadvaikAnta-dravyato vijanamudyAnAdi bhAvatazca sadA al"eko'haM na ca me kazcinnAhamanyasya kasyacit / na taM pazyAmi yasyAhaM, nAsau dRzyo'sti yo mama // 1 // " iti | bhAvanAta eka evAhamityanto-nizcaya ekAntaH, prAgvat samAsaH, tamadhiSThitaH, 'bhagavAn' iti dhairyavAn zrutavAn hai veti sUtrArthaH // tatraivamabhiniSkAmati yadabhUttadAha-yadivA yaduktaM 'sarva parityajyAbhiniSkrAnta' iti, tatra kIhak tat tyajyamAnamAsIdityAha4 kolAhalagambhUtaM AsI mihilAe paccayaMtami / taiyA rAyarisimmi namimmi abhinikkhamaMtami // 5 // Paa vyAkhyA-kolAhala:-vilapitA''kranditAdikalakalaH kolAhala eva kolAhalakaH sa bhUta iti-jAto ysmiNstt| kolAhalakabhUtam AhitAderAkRtigaNavAnniSThAntasya paranipAtaH, yadivA bhUtazabda upamArthaH, tataH-kolAhalakabhUtamiti kolAhalakarUpatAmivApannaM hA tAta ! mAtarityAdikalakalAkulitatayA 'AsIt abhUt mithilAyAM, sarva gRha-15 782%AACE%ACARE dIpa anukrama [232]] JAIMEducatan intimations For PRATEEnviruinony muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~612~
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], __ mUlaM [--1/ gAthA ||5|| niyukti: [279...] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||5|| ESCCACK uttarAdhya. vihArArAmAdIti prakramaH, kva sati ?-pratrajati' pravrajyAmAdadAne 'tadA' tasmin kAle, rAjA cAso rAjyAvasthA-1 mAzritya RSizca tatkAlApekSayA rAjarSiH, yadivA rAjyAvasthAyAmapi RSiriva RSiH-krodhAdiSaDvargajayAt , jyAdhya.9 tathA ca rAjanIti:-"kAmaH krodhastathA lobho, harSo mAno madastathA / SaDvargamutsRjedenaM, tasmiMstyakte sukhI nRpaH 1307 // 15 // 1 // " tasmin 'namau' naminAmni, 'abhiniSkrAmati' gRhAt kaSAyAdibhyo vA nirgacchatIti sUtrArthaH // punaratrAntare yadabhUttadAha anbhudviyaM rAyarisiM, pabbajAThANamuttamaM / sako mAhaNarUveNaM, imaM vayaNamavyavI // 6 // vyAkhyA-'abhyutthitam' abhyudyataM 'rAjarSi' prAgvat pravajyaiva sthAnaM tiSThanti samyagdarzanAdayo guNA asminnitikRtvA pravrajyAsthAnaM, pratIti zeSaH, 'uttama pradhAna, subbyatyayena saptamyarthe vA dvitIyA, tataH pravrajyAsthAna uttame 'abhyupagataM' tadviSayodhamavantaM 'zakaH' indro 'mAhanarUpeNa' brAhmaNaveSeNa, Agatyeti zeSaH, tadA hi tasmin mahAtmani pravrajyAM grahItumanasi tadAzayaM parIkSitukAmaH svayamindra AjagAma, tataH sa 'idaM vakSyamANam , ucyata iti | vacanaM-vAkyam 'abravIt uktavAniti sUtrArthaH // yaduktavAMstadAha // 307 // kiM nu bho aja mihilAe, kolAhalagasaMkulA / sucaMti dAruNA saddA, pAsAesu gihesu a||7|| IN vyAkhyA-'kim' iti paripraznenu' iti vitarke 'bho' ityAmantraNe 'adya' etasmin dine 'mithilAyAM' nagayoM kolA dIpa anukrama [233]] JAINEducatan intamations For PAHATEEPIVanupontv wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~613~
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-]/ gAthA ||7|| niyukti: [279...] (43) ra prata sUtrAMka ||7|| halakena-bahalakalakalAtmakena saGkulAH-vyAkulAH kolAhalakasaMkulAH 'zrUyante' ityAkarNyante 'zabdA' dhvanaya iti sambandhaH, te ca kadAcidvandivRndodIritA api syuH tannirAkaraNAyAha-dArayanti janamanAMsIti dAruNAH-vilapitA''kranditAdayaH, va punaste ?-'prAsAdeSu' saptabhUmAdiSu 'gRheSu' sAmAnyavezmasu, yadvA 'prAsAdo devatAnarendrANA'mitivacanAt prAsAdeSu devatAnarendrasambandhiSvAspadeSu 'gRheSu' taditareSu cazabdAtrikacatuSkacatvarAdiSu ceti sUtrArthaH // tatazca eyama nisAmittA, heukaarnncoio| tato NamI rAyarisI, devidaM iNamabyavI // 9 // | vyAkhyA-'enam' anantaroktam 'artha' ityupacArAdarthAbhidhAyinaM dhvani nizamya' AkarNya hinoti-gamayati / vivakSitamarthamiti hetuH, sa ca paJcAvayavavAkyarUpaH, kAraNaM ca-anyathA'nupapattimAtraM tAbhyAM coditaH-preritaH hetukAraNacoditaH, kolAhalakasaGkalA dAruNAH zabdAH zrUyanta ityanena hi ubhayametat sUcitaM, tathAhi-anucitamidaM bhavato'bhiniSkramaNamiti pratijJA, AkrandAdidAruNazabdahetutvAditi hetuH, prANavyaparopaNAdivaditi dRSTAntaH, yadyadAkrandAdidAruNazabdahetustattaddharmArthino'nucitaM, yathA prANavyaparopaNAdi, tathA cedaM bhavato'bhiniSkramaNamityupanayaH, tasmAdAkrandAdidAruNazabdAdihetutvAdanucitaM bhavato'bhiniSkramaNamiti nigamanamiti paJcAvayavaM hai| vAkyamiha hetuH, zeSAvayavavivakSAvirahitaM tvAkrandAdidAruNazabdahetutvaM bhavadabhiniSkramaNAnucitatvaM vinA'nupapanna dIpa anukrama [235] RECARBOOK * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | atra sUtrakrama 8 vartate, mUla saMpAdane skhalanatvAt tasya krama "9" mudritaM ~614~
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-]/gAthA ||9|| niyukti: [279...] (43) uttarAdhya. namipratra bRhaddhRttiH jyAdhya.9 // 30 // prata sUtrAMka ||9|| miti etAvanmAtraM kAraNam , anayostu pRthagupAdAnaM pratipAdyabhedataH sAdhanavAkyavaicitryasUcanArtha, tathA cAha zrutake- valI-'katthavi paMcAvayavaM dasahA vA savvahA Na paDisiddhaM / Na ya puNa sarva bhaNNai haMdI saviyAramakkhAyaM // 1 // " tathA-"jiNavayaNaM siddhaM ceva bhaNNatI katthatI udAharaNaM / Asaja u soyAraM heUvi kahiMci bottaco // 2 // " athavA'nvayavyatirekalakSaNo hetuH, upapattimAtraM tu dRSTAntAdirahitaM kAraNaM, yathA nirupamasukhaH siddho jJAnAnAvAdhaprakarSAt, anyatra hi nirupamasukhAsambhavAt nodAharaNamasti, dRSTAntazca prakRSTamatyAdijJAnAnAbAdhAH paramasukhino munaya iti jJAnAnAbAdhaprakarSaH nirupamasukhatve heturucyate, tathA ca pUjyAH-"hetU aNugamavairegalakSaNo sjjhvtthupjjaato| AharaNaM diTuMto kAraNamuvavattimettaM tu // 1 // " iha hi AkrandAdidAruNazabdahetutvameva hetuH, tasyoktanyAyenAnvayAnvitatvAt , sati cAnvaye vyatirekasyApi sambhavAt , idameva cAnvayavyatirekavikalatayA vivakSitamupa-14 |pattimAtraM kAraNam, evaM sarvatra kAraNabhAvanA kAryetyalaM prasaGgena, prakRtameva sUtramanutriyate, 'tataH' preraNA'nantaraM| 'namiH' naminAmA rAjarSiH 'devendra' zakram 'idaM vakSyamANam 'atravIt uktavAniti sUtrArthaH // kiM taduktavAnityAha 1 kutrApi pazcAvayavaM dazadhA yA sarvathA na pratiSiddham / na ca punaH sarva bhaNyate handi savicAramAkhyAtam // 1 // jinavacanaM siddhameva bhaNyate kutracidudAharaNam / AsAdya tu zrotAraM heturapi kutracidvaktavyaH // 2 // 2 heturanugamanyatirekalakSaNaH sAdhyavastuparyAyaH AharaNaM dRSTAntaH kAraNamupapattimAtraM tu // 1 // dIpa anukrama [236] // 308 // AIMEducatan intamanna For ParaanaSPIwaapontv wrancibaram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~615~
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||10|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka ||10|| ACCOCOCCCCCCCCCC mihilAe ceie vacche, sItacchAe maNorame / pattapupphaphalovete, yahaNaM bahuguNe staa||10|| byAkhyA-mithilAyAM' puri cayanaM citiH-iha prastAvAt patrapuSpAyupacayaH, tatra sAdhurityantataH prajJAderAkRtigaNatvAt khArthike'Ni caityam-udyAnaM tasmin , 'vacche'tti sUtratvAddhizabdalope vRkSaiH zItA-zItalA chAyA yasya tacchItacchAyaM tasmin , manaH-cittaM ramate-dhRtimAnoti yasmin tanmanorama-manoramAbhidhAnaM tasmin, patrapuSpaphalAni pratItAni tairupetaM-yuktaM patrapuSpaphalopetaM tasmin , 'bahUnAM prakramAt khagAdInAM, bahavo guNA yasmAttat tathA : tasmin , ko'rthaH -phalAdibhiH pracuropakArakAriNi 'sadA' sarvakAlamiti sUtrArthaH / tatra kimityAha vAeNa hIramANaMmi, ceiyaMmi maNorame / duhiyA asaraNA attA, ee kaMdati bho! khagA // 10 // / vyAkhyA-'vAtena vAyunA 'hiyamANe itastataH kSipyamANe, vAtazca tadA zakreNaiva kRta iti sampradAyaH, citi-2 riheSTakAdicayaH, tatra sAdhuH-yogyazcitsaH prAgvat , sa eva caityastasmin , kimuktaM bhavati ?-adhovaddhapIThike upari cocchritapatAke 'manorame' mano'bhiratihetI, vRkSa iti zeSaH, duHkhaM sajAtaM yeSAM te duHkhitAH 'azaraNAH' trANanArahitA ata eva 'ArtAH' pIDitAH 'ete' pratyakSAH 'krandanti' AkrandazabdaM kurvanti 'bho' ityAmantraNe 'khgaaH'| pakSiNaH / iha ca kimadya mithilAyAM dAruNAH zabdAH zrUyante ? iti yatkhajanajanAkrandanamuktaM tat khagakrandana1 sAkSAdAkRtigaNatvenAnukteH ROCOCCC dIpa anukrama [237] JAIMEducatan For Paraswatau Only muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | mUla saMpAdane atra skhalanatvAta "10" iti sUtrakrama dvIvArAn mudritaM ~616~
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||10R|| dIpa anukrama [238] sarA "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||10|| // 36 // prAyam, AtmA ca vRkSakalpaH, tattvato hi niyatakAlameva sahAvasthitatvena uttarakAlaM ca khakhagatigAmitayA drumAzritakhagopamA svAmI svajanAdayaH, uktaM hi - "yadvadra dume mahati pakSigaNA vicitrAH kRtvA''zrayaM hi nizi | yAnti punaH prabhAte / tadvajjagatyasakRdeva kuTumbajIvAH sarve sametya punareva dizo bhajante // 1 // " iti, tatazcA''krandAdidAruNazabdahetutvaM hetutvenAbhidhIyamAnamasiddham, ete hi khajanAdayo yAteryamANaDumavicipyatvagA iva 4 khakhaprayojanahAnimevA''zaGkamAnAH krandanti, Aha ca- " AtmArtha sIdamAnaM khajanaparijano rauti hAhAravArtobhAryA cAtmopabhogaM gRhavibhavasukhaM svaM ca yasyAzca kAryam / krandayanyo'nyamanyastviha hi bahujano lokayAtrAnimittaM, yo vA'nyastatra kiJcinmRgayati hi guNaM roditISTaH sa tasmai // 1 // evaM cA''krandAdidAruNazabdAnAmabhiniSkramaNahetukatvamasiddhaM, svaprayojanahetukatvAt teSAM tathA ca bhavadukte hetukAraNe asiddhe evetyuktaM bhavatIti sUtrArthaH // tatazca Excation Inte adhyayanaM [9], eyama nisAmitA, heukAraNacoio / tato garmi rAyarisiM, deviMdo iNamavyavI // 11 // vyAkhyA - enamartha nizamya hetukAraNayoH - anantarasUtrasUci tayozcoditaH - asiddho'yaM bhavadabhihito hetuH kAraNaM cetyanupapattyA preritaH hetu kAraNacoditaH, tato namiM rAjapi devendraH 'idaM' vakSyamANam abravIt iti sUtrArthaH // kiM tadityAha - For Par Only niryukti: [279...] ~617~ namipratra jyAdhya. 9 // 309 // etrary.com muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||12|| dIpa anukrama [ 240 ] Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||12|| niryuktiH [279...] adhyayanaM [9], esa agNI a bAo a, eyaM ijjhati maMdiraM / bhagavaM ! aMteuraMteNaM, kIsa NaM nAvapikkhaha // 12 // vyAkhyA -- 'epa' iti pratyakSopalabhyamAnaH 'agnizca' vaizvAnaraH 'vAtazca' pavanastathA 'etaditi pratyakSaM 'dahyate' bhasmasAt kriyate, prakramAdvAteritenAbhinaiva, 'mandiraM' vezma, bhavatsambandhIti zeSaH, bhagavanniti pUrvavad, 'anteuraMteNaM ti antaH purAbhimukhaM 'kIsa 'tti kasmAt ? 'Nam' iti vAkyAlaGkAre 'nAvaprekSase' nAvalokase / iha ca yadyadAtmanaH svaM tattadrakSaNIyaM yathA jJAnAdi, svaM cedaM bhavato'ntaHpuramityAdihetukAraNabhAvanA prAgvaditi sUtrArthaH // tatazca 'eyaM' sUtraM (13) prAgvat // kimabravIt ? ityAha suhaM vasAmo jIvAmo, jesi mo natthi kiMcaNaM / mihilAe DajjhamANIe, na me ijjhara kiMcaNaM // 14 // vyAkhyA- 'sukha' yathA bhavatyevaM 'vasAmaH' tiSThAmaH 'jIvAmaH' prANAn dhArayAmaH, yeSAM 'mo' ityasmAkaM 'nAsti' na vidyate 'kiJcana' vastujAtaM, yataH- eko'haM na ca me kazcit khaparo vA'pi vidyate / yadeko jAyate janturniyate'pyeka eva hi // 1 // " iti na kiJcidantaHpurAdi matsatkaM yatazcaivamato 'mithilAyAm' asyAM puri dahyamAnAyAM na me dAte 'kiJcana' khalpamapi, mithilAgrahaNaM tu na kevalamantaHpurAdyeva na matsambandhi kintvanyadapi khajanajanAdi svasthakarmaphalabhujo hi jantavaH tathA tathA'smin bhrAmyantIti kimatra kasya svaM paraM ceti khyApanArthaM / tatazcAnena For PP Use On jancibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~618~
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 15 -16|| dIpa anukrama [243 -244] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 310 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 15-16 || adhyayanaM [9], prAguktahetorasiddhatvamuktam, tattvato jJAnAdivyatiriktasya sarvasyAvakI yatvAdityAdicarcaH prAgvaditi sUtrArthaH // etadeva ca bhASayitumAha Education intimational cataputtalantassa, nivvAvArassa bhikkhuNo / piyaM na vijaI kiMci, appiyaMpi na vijai // 15 // bahuM khu muNiNo bhaddaM, aNagArassa bhikkhunno| savvato vippamukkassa, egaMtamaNupassao // 16 // vyAkhyA - tyaktAH parihatAH putrAzca sutAH kalatrANi ca dArA yena sa tathA tasya, ata eva 'nirvyApArasya' | parihataRSipAzupAlyAdikriyasya 'bhikSoH' uktarUpasya 'priyam' iSTaM 'na vidyate' nAsti kiJcida' alpamapi, 'apriyamapi' aniSTamapi 'na vidyate' nAsti, priyApriyavibhAgAstitve hi sati putrakalatratyAgaM na kuryAdeva, tayorevAtipratibandhaviSayatvAditi bhAvaH, etena yaduktaM nAsti kiJcaneti tatsamarthitaM tat svakIyatvaM hi putrAdyatyAgato'bhivyaGgataH syAt sa ca niSiddha iti, evamapi kathaM sukhena vasanaM jIvanaM vetyAha-'bahu' vipulaM 'khuH' avadhAraNe, baba 'muneH' tapakhinaH 'bhadraM kalyANaM sukhaM vA 'anagArasya' 'bhikSoH' iti ca prAgvat, 'sarvataH ' bAhyAdabhyantarAca, yadvA| khajanAt parijanAtha 'vipramuktasya' iti pUrvavat, 'ekAntam' 'eko'hamityAdyuktarUpaikatvabhAvanAtmakam 'anupazyataH' paryAlocayata iti sUtradvayArthaH // punarapi 'e' sUtraM prAgvat (17) - pAgAraM kAratA NaM, gopurahAlagANi ya / ussUlae sayagdhI ya, tato gacchasi khattiyA ! // 18 // niryuktiH [279...] For Par Pra Use Ont ~619~ namiva jyAdhya. 9 // 310 // www.janciran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9]. mUlaM [-] / gAthA ||17-18|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka ||17 -18|| vyAkhyA-prakarSeNa maryAdayA ca kurvanti tamiti prAkArastaM-dhUlISTakAdiviracitaM 'kArayitvA' vidhApya 'gopurAhAlakAni ca tatra gobhiH pUryanta iti gopurANi-pratolIdvArANi, gopuragrahaNamargalAkapATopalakSaNam , adAlakAni-14 prAkArakoSThakoparivartIni AyodhanasthAnAni 'ussUlaya'tti khAtikA parabalapAtArthamuparicchAditagartA yA 'sayagdhI yatti zataM prantIti zatabhyaH, tAzca yatravizeSarUpAH, 'tataH' evaM sakalaM nirAkulIkRtya 'gacchasIti tivyatyayAiccha, kSatAbAyata iti kSatriyastatsambodhanaM he kSatriya !, hetUpalakSaNaM cedaM, sa cAya-yaH kSatriyaH sa purarakSA pratyavahitaH, yathoditodayAdiH, kSatriyazca bhavAn , zeSaM prAgvaditi sUtrArthaH // tataH 'eyaM' (19) sUtraM prAgvat / saI Nagari kicA, tavasaMvaramaggalaM / khatiM niuNapAgAraM, tigussaM duppadhasayaM // 20 // dhaNuM parakama kicA, jIvaM ca IriyaM sadA ghiI ca keyaNaM kiccA, sacceNaM parimaMthae // 21 // tavanArAyajutteNaM, bhettUrNa kammakaMcuaM / muNI vigayasaMgAmo, bhavAo parimuccati // 22 // vyAkhyA-'zraddhAM' tattvarucirUpAmazeSaguNAdhAratayA 'nagarI'purI 'kRtvA' hRdi vidhAya, anena ca prazamasaMvegAdIni / gopurANi kRtvetyupalakSyate, argalAkapATaM tarhi kimityAha-tapaH-anazanAdi bAhyaM tatpradhAnaH saMvara:-AzravanirosAdhalakSaNastapaHsaMvarastaM, mithyAtvAdidudhunivArakatvena argalA-parighastatpradhAnaM kapATamapyargaletyuktaM, tato'rgalAm-argalAkapATaM kRtveti sambandhaH, prAkAraH ka ityAha-zAMti kSamA nipuNamiva nipuNaM-zatrurakSaNa prati zraddhAvirodhyanantAnu dIpa anukrama [245-246] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~620~
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||19-22|| niyukti: [279...] (43) uttarAdhya. prata RST-MARC--- sUtrAMka // 19 -22|| avandhikopoparodhitayA 'prAkAraM' zAlaM, kRtyeti sambandhaH, upalakSaNaM caiSAM mAnAdinirodhinAM mArdavAdInAM, tisRbhiH- naminabRhadvRttiH aTTAlakothalakazatamIsaMsthAnIyAbhirmanoguptyAdibhirguptibhiH guptaM trigutaM, mayUravyaMsakAditvAt samAsaH, prAkArasya vi jyAdhya.9 zeSaNaM, ata eva duHkhena pradhRSyate-parairabhibhUyata iti duSpradharSaH sa eva duSpradharSakastaM, paThanti ca-khaMti niuNaM pAgAraM ||311||1:|tiguttiduppdhNsyNti, spaSTaM / itthaM yaduktaM 'prAkArAdIn kArayitve ti tatprativacanamuktaM, samprati tu prAkArAhAlake-14 pvavazyaM yoddhavyaM, tatha satsu praharaNAdiSu pratividheye ca vairiNi sambhavatyata Aha-'dhanuH' kodaNDaM 'parAkrama' jIva-21 |vIryollAsarUpamutsAhaM kRtvA 'jIvAM ca' pratyaJcAM ca 'IryAm' IryAsamitimupalakSaNatvAcchepasamitIzca 'sadA' sarvakAlaM, tadvirahitasya jIvavIryasyApyakiJcitkaratvAt , 'dhRtiM ca dharmAbhiratirUpAM 'ketanaM' zRGgamayadhanurmadhye kASThamayamuSTikAtmakaM, nanu tadupari lAyunA nivadhyate idaM tu kena bandhanIyamityAha-'satyena' manaHsatyAdinA 'palimaMthae'tti banIyAt, tataH kimityAha-'tapaH' paDUvidhamAntaraM parigRhyate, tadeva karma pratyabhimeditayA 'nArAcaH' ayomayo bANastadyuktena prakramAt dhanuSA, 'bhittyA' vidArya karma-jJAnAvaraNAdi kakSuka iva karmakacakastaM, iha karmakaJcakagrahaNenaivAtmaivoddhato vairItyuktaM bhavati, vakSyati ca-"appA mittamamittaM ca, duppaDiyasupaTTiyanti, karmaNastu kazukatvaM tadgatamithyAtvAdiprakRtyudayava- | // 31 // kArtinaH zraddhAnagaramuparundhata Atmano darnivAratvAt , 'muniH prAgvata , karmabhede jeyasya jitatvAt vigataH saGkAmo yasya | yasmAdveti vigatasaGgrAmaH-uparatAdhinaH san , bhavantyasmin zArIramAnasAni duHkhAnIti bhavaH-saMsArastasmAt parimu dIpa anukrama [247-250] AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~621~
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||23-24|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka ||23-24|| cyate, etena ca yaduktaM-'prAkAraM kArayitve'tyAdi, tatsiddhasAdhanam , itthaM zraddhAnagararakSaNAbhidhAnAt bhavatazca tattvataPstadavijJateti coktaM bhavati, na ca bhavadabhimataprAkArAdikaraNe sakalazArIramAnasaklezaviyuktilakSaNA muktiravApyate, itastu tadavAptirapIti sUtratrayArthaH // evaM ca tenokte 'eya' 23 sUtraM prAgvat |paasaae kAraittA Na, vaDhamANagihANi ya / vAlaggapoiyAo ya, tao gacchasi khattiyA ! / / 24 // vyAkhyA-prasIdanti nRNAM nayanamanAMsi yeSu te prAsAdAstAn uktarUpAn 'varddhamAnagRhANi ca' anekadhA vAstuviyA'bhihitAni 'bAlaggapoiyAto yatti dezIpadaM balabhIvAcakaM, tato valabhIzca kArayitvA, anye tvAkAzataDAga6 madhyasthitaM kSulakaprAsAdameva 'vAlaggapoiyA yatti dezIpadAbhidheyamAhuH, tatastAzca krIDAsthAnabhUtAH kArayitvA, tato'nantaraM gaccha kSatriya ! / etena ca yaH prekSAvAn sa sati sAmarthe prAsAdAdi kArayitA yathA bramadattAdiH, prekSAvAMzca sati sAmarthe bhavAn , ityAdihetukAraNayoH sUcanamakArIti sUtrArthaH // evaM ca zakreNokta 'eya' 25 sUtraprAgvat / ___ saMsayaM khalu so kuNai, jo magge kuNaI gharaM / jattheva gaMtumicchejA, tattha kuvija sAsayaM // 26 // vyAkhyA-saMzItiH saMzayaH-idamitthaM bhaviSyati navetyubhayAMzAvalambanaH pratyayastaM, 'khaluH' ekkArArthaH, tataH saMzayameva sa kurute-yathA mama kadAcidgamanaM bhaviSyatIti, yo mArge kurute gRhaM, gamananizcaye tatkaraNAyogAd, ahaM tu na saMzayita ityAzayaH, samyagadarzanAdInAM muktiM pratyavandhyahetutvena mayA nizcitatvAdavApsatvAcaM, yadi nAma dIpa anukrama [251-252] la Homelbnama muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~622~
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-1/ gAthA ||26|| niyukti: [279...] (43) uttarAdhya. bRhaddhatiH R prata sUtrAMka // 312 // ||26|| na saMzayitastathApi kimihaiva gRhaM na kuruSe ata Aha-'yatraiva' vivakSitapradeze 'gantuM' yAtum 'icchet' abhilapet namipratratatyatti vyavacchedaphalatvAdvAkyasya tatraiva-jigamiSitapradeze 'kurvAta' vidadhIta khasya-Atmana Azrayo vezma jyAdhya.9 khAzrayastaM, yadvA zAzvataM-nityaM, prakramAdhameva, tato'yamarthaH-idaM tAvadihAvasthAnaM mArgAvasthAnaprAyameva, yatra tulA jigamipitamasmAbhissat muktipadaM, tadAzrayavidhAne ca pravRttA eva vayaM, tatastatkaraNe pravRttatvAtkathaM prekSAvattvakSatiH,K tathA ca yaH prekSAvAnityAyapi tattvataH siddhasAdhanatayaivAvasthitamiti sUtrArthaH // tataH punarapi 'eya' (27) sUtraM prAgvat / Amose lomahAre ya, gaMThibhee ya takare / Nagarassa khema kAUNaM, tato gacchasi khattiyA! // 28 // vyAkhyA-A-samantAt muSNanti-stainyaM kurvantItyAmoSAstAn , lomAni-omANi haranti-apanayanti prANinAM ye te lomahArAH, kimuktaM bhavati -atinikhiMzatayA AtmavighAtAzaGkayA ca prANAn vihatyaiva tataH sarvakhamapaharanti, tathA ca vRddhAH-lomahArAH prANahArA iti, tAMzca, pranthi-dravyasambandhinaM bhindanti-ghurgharakadvikartikAdinA vidArayantIti andhibhedAstAn , cazabdo bhinnakramaH, tatastadeva kurvantIti taskarAH-sarvakAlaM cauryakAriNastAM-X ca, yata AhuvaiyAkaraNA:-'tadhatoH karapatyozcauradevatayoH suT talopazca' (6-1-157 vArcike) iha cotsAgheti gamyate 'pravizya piNDI' mityuktau bhakSayetivat , yadvA saptamyeveyaM baharthe caikavacanaM, tatazcAmoSAdiSUpatApa dIpa anukrama [254] JINEducational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~623~
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||29 -30|| dIpa anukrama [257 -258] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||29-30|| adhyayanaM [9], kAriSu satsu 'nagarasya' purasya 'kSemaM' susthaM 'kRtvA' vidhAya 'tataH' tadanantaraM gaccha kSatriya !, etenApi yaH sadharmAM | nRpatiH sa ihAdharmmakArinigrahakRt, yathA bharatAdiH, sadharmmanRpatizca bhavAnityAdihetukAraNasUcanA kRtaiveti sUtrArthaH // itthaM zakroktI 'e' 29 sUtraM prAgvat / - Jain Education intimation asa tu maNussehiM, micchAdaMDo pauMjai / akAriNo'ttha bajjhati, mucaI kArao jaNo / / 30 / / vyAkhyA---' asakRd' anekadhA, 'tuH' evakArArthaH, tatazvAsakRdeva 'manuSyaiH' manujaiH 'mithyA' vyalIkaH, kimuktaM | bhavati ? - anaparAdhiSvajJAnAhaGkArAdihetubhiraparAdhiSviva daNDanaM daNDaH - dezatyAgazarIranigrahAdiH 'prayujyate' vyApAyete, kathamidamityAha - 'akAriNaH' AmopAdyavidhAyinaH 'atra' ityasmin pratyakSata upalabhyamAne manuSyaloke 'badhyante' nigaDAdibhirniyantrayante 'mucyate' tyajyate 'kArakaH' vidhAyakaH, prakRtatvAdAmoSaNAdInAM, 'janaH' lokaH, tadanena yaduktaM prAg- 'AmoSakAdyutsAdanena nagarasya kSemaM kRtvA gaccheti, tatra teSAM jJAtumazakyatayA kSemakaraNasyApyazakyatvamuktaM, yattu yaH sadharmetyAdi' sUcitaM, tatrAparijJAnato'naparAdhinAmapi daNDamAdadhatAM sadharmanRpatitvamapi tAvacintyamityasiddhatA hetoriti sUtrArthaH // 'eya' 31 sUtraM prAgvat, navaramiyatA svajanAntaHpurapurAdiprAsAdanRpatidharmaviSayaH kimasvAbhiSvaGgo'sti ? neti ceti vimRzya samprati dveSAbhAvaM vivektumicchurvijigISutAmUlatvAt dveSasya tAmeva parIkSitakAmaH zakra idamuktavAn niryuktiH [279...] For Paren ~ 624~ www.janbrand muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||31 -32|| dIpa anukrama [259 -260] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 313 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||31-32|| adhyayanaM [9], Jan Education indamational je kei patthivA tumbhaM, nAnamaMti narAhivA / / vase te ThAvaisA NaM, tao gacchasi khattiyA ! // 32 // vyAkhyA - ye kecit iti sAmastyopadarzakaM 'pArthivA:' bhUpAlAH, 'tumbhaM'ti tubhyaM 'nAnamanti' na maryAdayA prIbhavanti, tubhyamiti ca namatiyoge'pi caturthIdarzanAt, 'mAtre pitre ca savitre ca namAmI' tyAdivadaduSTameva, paThyate ca - 'tubbhaM'ti, tatra ca taveti zeSavivakSayA paSThI, 'narAhivA' ityatra akAro 'ikhadIrghA mitha' itilakSaNAt, tatazca he 'narAdhipa !' nRpate ! 'vaze' ityAtmAyattau 'tAni 'ti anAnamatpArthivAn ' sthApayitvA' nivezya kRtvetiyAvat, tato gaccha kSatriya ! / ihApi yo nRpatiH so'namatpArthivanamayitA, yathA bharatAdiH, ityAdihetukAraNe arthataH AkSise iti sUtrArthaH // evaM tu surapatinokte 'eya' 33 sUtraM prAgvat / - jo sahassaM sahassANaM, saMgAme dujae jiNe / evaM jiNeja appANaM, esa se paramo jao // 34 // appANameva jujjhAhi, kiM te jujjheNa bajjhao / / appANameva appANaM, jiNittA suhamehati // 35 // paMcidiyANi kohaM, mANaM mAyaM taheva lohaM ca / dujjayaM caiva appANaM, savvamappe jie jitaM // 36 // vyAkhyA- 'ya' ityanuddiSTa nirdeze 'sahasraM' dazazatAtmakaM sahasrANAM prakramAt subhaTasambandhinAM 'saGgrAme yuddhe 'durjaye' durApaparaparibhave 'jayed' 'abhibhavet, sambhAvane liT, 'ekam' advitIya 'jayeta' yadi kathaJcijjIvavIryollAsato'bhibhavet, kam ? - 'AtmAnaM' svaM durAcArapravRttamiti gamyate, 'eSaH' anantaroktaH 'se' iti tasya jetuH subhaTadaza For PP Use On niryuktiH [279...] ~ 625~ namipratra jyAdhya. 9 // 313 // jancibrary um muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||33-36|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka ||33-36|| zatasahasrajayAt 'paramaH' prakRSTaH 'jaya' pareSAmabhibhavaH, tadanenA''tmana evAtidurjayatvamuktaM, tathA ca-'appANameva'tti tRtIyArthe dvitIyA, tatazcA''tmanaiva saha 'yudhyakha' sAmaM kuru, yadvA yuddherantarbhAvitaNyarthatvAt yudhyakheti yodhayasva, kam ?-AtmAnaM, ihApyAtmanaiva saheti zeSaH, kiM ?, na kiJcidityarthaH, 'te' tava 'yuddhena' saGgrAmeNa, 'bAhyata' / iti vAvaM pArthivAdikamAzritya, yadivA bAhyata iti tRtIyAthai tasiH, tato bAhyena yuddheneti sambadhyate, evaM ca 'appANameva tti AtmanavAnyavyatiriktenA''tmAnaM svaM 'jaitta'ti jitvA 'sukham' aikAntikAtyantikamuktisukhAtmakam 'edhate' ityanekArthatvAddhAtUnAM prApnoti, athavA 'suhamehae'tti zubhaM-puNyamedhate-antarbhAvitaNyarthatvAt vRddhi / nyti| kathamAtmanyeva jite sukhAvAsirityAha-'paJcendriyANi' zrotrAdIni 'krodhaH' kopaH 'mAnaH' ahaGkAraH 'mAyA' nikRtiH tathaiva 'lobhazca' gAyalakSaNaH 'durjayaH' durabhibhavaH, 'caH samucaye, 'eva' iti pUraNe, atati-satataM gacchati hai| tAni tAnyadhyavasAyasthAnAntarANIti vyutpatteH AtmA-manaH, sarvatra ca sUtratvAt napA nirdezaH, 'sarvam' azeSamindriyAdi, upalakSaNatvAnmithyAtvAdi ca, 'Atmani' jIve 'jite' abhibhUte 'jita miti abhibhUtameva / nanu manasi jite / jitAnyevendriyAdInIti kiM pRthaka tajayAbhidhAnena ?, satyaM, tathApi pratyekaM durjayatvakhyApanAya pRthagupanyAsa itya-: doSaH, yadvA-'dujayaM ceva appANaM'ti cakArI hetvarthaH, 'evaH' avadhAraNe bhinnakramazca AtmazabdAdanantaraM draSTavyaH, 1 napuMsakatvenetyarthaH dIpa anukrama [261-262] AIMEducatan indarhatiane narjancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~626~
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||36 -38|| dIpa anukrama [265 -266] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 314 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||37-38|| adhyayanaM [9], tatazca yasmAd 'Atmaiva' jIva eva durjayaH tataH sarvamindriyAdyAtmani jite jitam, anena cendriyAdInAmeva duHkhahetutvAttajayataH sukhaprAptiH samarthitA bhavati / evaM ca phalopadarzanadvAreNaivaMvidhaiva vijigIputA zreyasItyAcaSTe, tatatha yo nRpatirityAdyapi tattvato vijigISutvadarzanAt siddhasAdhanatayA pratyuktamiti sUtrArthaH // bhUyo'pi 'e' 37 sUtraM prAgvat / navaramanantaraparIkSAto dveSo'pyanena parihRta iti nizcitya jinapraNItadharmaM prati sthairye parIkSitukAmaH zakra idamavocat Jan Education intimanal jaittA viule janne, bhottA samaNamAhaNe / dattvA bhoccA ya jaTThA ya, tato gacchasi khattiyA ! // 39 // vyAkhyA- 'jaitta'tti yAjayitvA vipulAn' vistIrNAn 'yajJAn' yAgAn 'bhojayitvA' abhyavahArya zramaNAzva-nirgranthAdayo brAhmaNAzca dvijAH zramaNatrAhmaNAstAn, 'dattvA' dvijAdibhyo gobhUmisuvarNAdIn bhuktvA ca manojJazabdAdIn dRSTvA ca rAjarSivAvAsI svayaM yAgAn tato gaccha kSatriya, anena yadyatprANiprItikaraM tattaddharmAya, yathA hiMsoparamAdi, prANiprItikarANi cAmUni yAgAdInItyAdihetukAraNe sUcite eveti sUtrArthaH // zakravacanAnantaram 'eya' 39 sUtraM prAgvat / niryuktiH [279...] jo sahassaM sahassANaM mAse mAse gavaM dae / tassAvi saMjamo seo, aditaMssavi kiMcaNaM // 40 // vyAkhyA - yaH sahasraM sahasrANAM dazalakSAtmakaM mAse mAse 'gavAM' pratItAnAM 'dae'tti dadyAt, 'tasyApi' evaM For PP Use On ~627~ namitra + jyAbhya. 9. // 314 // www.ancibrary s muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||39 -40|| dIpa anukrama [267 -268] Jain Educator "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||39-40|| adhyayanaM [9], vidhasya dAturyadi kathaJcicAritramohanIyakSayopazamena 'saMyamaH' AzravAdiviramaNAtmakaH syAt tadA sa eva 'zreyAn' atizayaprazasyaH, kathaMbhUtasyApi ? - 'adadato'pi ayacchato'pi 'kiJcana' khalpamapi vastu yadvA 'tassAvitti tasmAdapyuktarUpAddAturavadhitvena vivakSitAt saMyacchati - prANihiMsAdibhyaH samyaguparamatIti sarvadhAtUnAM pacAdiSu | darzanAditi saMyamaH - saMyamavAn, sAdhurityarthaH, 'zreyAn' prazasyataraH, athavA tasyApi dAtuH prakramAt godAnadharmAt 'saMyamaH' uktarUpaH zreyAn zeSaM pUrvavat, godAnaM ceha yAgAdyupalakSaNam, atiprabhUtajanA caritamityupAttam, evaM ca saMyamasya prazasyataratvamabhidadhatA yAgAdInAM sAvadyatvamarthAdAveditaM tathA ca yajJapraNetRbhiruktam - "paT zatAni niyujyante, pazUnAM madhyame'hani / azvamedhasya vacanAnyUnAni pazubhistribhiH // 1 // iyatpazuvadhe ca kathamasAvadyatA nAma ?, tathA dAnAnyapyazanAdiviSayANi dhamrmopakaraNagocarANi ca dharmAya varNyante, yata Aha-" azanAdIni dAnAni, dharmopakaraNAni ca / sAdhubhyaH sAdhuyogyAni deyAni vidhinA budhaiH // 1 // " zeSANi tu suvarNagobhUmyAdIni prANyupamardahetutayA sAvadyAnyeva, bhogAnAM tu sAvadyatvaM suprasiddhaM / tathA ca prANiprItikaratvAdityasiddho hetuH, prayogazca yatsAvadyaM na tat prANiprItikaraM yathA hiMsAdi, sAvadyAni ca yAgAdIni iti sUtrArthaH // 'eyamahaM | 41 sUtraM prAgvat / navaramitthaM jinadharmasthairyamavadhArya pravrajyAM prati dRDho'yamuta neti parIkSaNArthaM zakra idamavAdItghorAsamaM cantA NaM, annaM patthesi AsamaM / iheva posaharao, bhavAhi maNuyAhivA ! // 42 // For PP Use On niryuktiH [279...] ~ 628~ www.anciran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||41-42|| niyukti: [279...] (43) uttarAdhya. prata vahadRttiH sUtrAMka // 315 // // 41 -42|| vyAkhyA-'ghoraH' atyantaduranucaraH, sa cAsAvAzramazca AGiti-khaparaprayojanAbhivyAtyA zrAmyanti-khedamanu- nami bhavantyasminnitikRtvA ghorAzramo-gArhasthyaM, tasvaivAlpasattvairduSkaratvAt , yata AhuH-"gRhAzramasamo dharmo, na bhUto na jyAdhya.9 bhaviSyati / pAlayanti narAH zUrAH, klIvAH paakhnnddmaashritaaH||1||" taM tyaktA apahAya 'jahittA NaM'ti kacit pAThaH, tatra ca hitvA-'anyat' etadvyatiriktaM kRSipAzupAlyAdi azaktakAtarajanAtininditaM 'prArthayase' abhilapasi, 'Azrama' pravrajyAlakSaNaM, nedaM klIvasattvAnucaritaM bhavAzAnAmucitamityabhiprAyaH / tarhi kimucitamityAha-'iha' asminneva gRhAzrame, sthita iti gamyate, poSaM-dharmapuSTiM dhatta iti poSadhaH-aSTamyAditithiSu pratavizeSaH, tatra rataHAsaktaH poSadharataH 'bhavAhitti bhava, aNuvratAdhupalakSaNametad, asyaiva copAdAnaM poSadhadineSvavazyaMbhAvatastapo'nuchAnakhyApakaM, yata Aha AsasenaH-"sarveSvapi tapoyogaH, prazastaH kAlaparvasu / aSTamyAM paJcadazyAM ca, niyataM poSadhaM|| based // 1 // " iti 'manujAdhipa !' nRpate ! / atra ca ghorapadena heturAkSiptaH, tathAhi-yadyad ghoraM tattad dharmA rthinA'nuSTheyaM, yathA'nazanAdi, tathA cAyaM gRhAzramaH, zeSametadanusArato'bhyUhyamiti sUtrArthaH // tatazca-'eya' sUtra 4 // 43 // praagvt| | // 315 // mAse mAse u jo bAlo, kusaggeNaM tu bhuMjai / na so sukkhAyadhammassa, kalaM agghai solasiM // 44 // vyAkhyA-mAse mAse' iti vIpsAyAM dvirvacanaM, 'tuH' ihottaratra caivakArArthaH, tatazca mAse mAsa eva, na tvekasmi dIpa anukrama [269-270] AIMEducatan international muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~629~
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-]/ gAthA ||43-44|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka // 43 -44|| neva mAse'rdhamAsAdo veti, 'yaH kazcid 'bAlaH' avivekaH 'kuzAgreNaiya' tRNavizeSaprAntena bhuGkte, etaduktaM bhavatiyAvat kuzAgre'vatiSThate tAvadevAbhyavaharati nAto'dhikam , athavA kuzAgreNeti jAtAyekavacanaM, tRtIyA tu odanenAsI bhuGga ityAdivat sAdhakatamatvenAbhyavahiyamANatve'pi vivakSitatvAt , 'na' iti niSedhe 'sa' iti yaH kuzAgrejesa evaMvidhakaSTAnuSThAyyapi suSTu-zobhana: sarvasAyadyaviratirUpatvAdAGiti-abhivyAyA khyAtaH-tIrthakarA4AdibhiH kathitaH khAkhyAtaH tathAvidho dharmo yasya so'yaM vAkhyAtadharmA tasya, cAritriNa ityarthaH, 'kalA' bhAgama ardhati' arhati, 'SoDazI' poDazapUraNAmityuktaM bhavati, kiM punastulyo'dhiko vA ?, SoDazAMzasamo'pi na bhavati, tato yaduktam-'yadyad ghoraM tattaddharmArthinA'nuSTheyamanazanAdivaditi, atra ghoratvAdityanaikAntiko hetuH, ghorasthApi khAkhyAtadharmasyaiva dharmArthinA'nuSTheyatvAd, anyasya tvAtmavighAtAdivat , anyathAtvAt , prayogazcAtra-yat khAkhyAtadharmarUpaM na bhavati ghoramapi na taddharmArthinA'nuSTheyaM, yathA''tmavadhAdiH, tathA ca gRhAzramaH, tadrUpatvaM cAsya sApadyatvAdisAvadityalaM prasaGgena / zepaM prAgvaditi sUtrArthaH / / 'eya' 45 sUtraM prAgvat / navaraM yatidharme dRDho'yamiti nizcitya duranto'yamabhiSyaGga iti tadabhAvaM parIkSitamapi punaH parIkSitumidamindra uvAcahiraNNaM suvarNa maNimosaM, kaMsaM dUsaM ca bAhaNaM / kosaM ca vahaittA NaM, tao gacchasi khattiyA! // 46 / / vyAkhyA-hiraNyaM svarNa 'suvarNa' zobhanavarNa' viziSTavarNikamityarthaH, yadvA hiraNyaM-ghaTitavarNamitaranu savarNa, k dIpa anukrama [271-272] KEX For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~630~
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||45-46|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka // 45 -46|| - utsarAdhya. maNayazca-indranIlAdayo muktAzca-mauktikAni maNimuktaM, tathA 'kAsya' kAMspabhAjanAdi 'dUSya' vastrANi, 'caH' vagatA- namiprazna nekabhedasaMsUcakaH, 'vAhanaM' rathAzvAdi, paThanti ca-'savAhaNaM'ti saha vAhanairvartata iti savAhanaM hiraNyAdIti sambandhaH / bRhaddhRttiH jyAdhya,9 N'ko' bhANDAgAraM carmalatAdyanekavasturUpaM 'bahAvaittA 'ti vRddhi prApayya tataH samastavastuviSayecchAparipUrtI gaccha // 31 // kSatriya !, ayamAzayaH-yaH sAkAho nAso dharmAnuSThAnayogyo bhavati, yathA mammaNavaNika, sAkAsazca bhavAn , AkAvaNIyahiraNyAdivastvaparipUrtaH, tathAvidhadramakavaditi / zeSa prAgvaditi sUtrArthaH // tataH 'eyaM' 47 sUtraM prAgvat / suvapaNa rUppassa ya pabvayA bhave, siyA hu kelAsasamA asNkhyaa| narassa luddhassa na tehi kiMci, icchA hu AgAsasamA arNatayA // 48 // puDhavI sAlI javA ceva, hiraNaM pasubhissaha / paDipunnaM nAlamegassa, ii vijjA tavaM care // 49 // vyAkhyA-suvarNa ca rUpyaM ca suvarNarupyamiti samAhArastasya, 'tuH' pUraNe, yadvA''patvAdvibhaktilopaH, tuzabdaH samucca|ye, tataH varNasya rUpyasya ca parvatA iva parvatAH-parvatapramANAH rAzayo 'bhavanti' bhaveyuH, parvatapramANatve'pi ca laghuparvata-41 pramANA eva syurata Aha-siyA hutti syAt-kadAcit , huravadhAraNe bhinnakramaca, tataH kailAsasamA' eva kailAsaparvata- // 31 // tulyA eva, na tvanyalaghuparvatapramANAH, te'pi 'asaGkhyakAH saGgyAvirahitAH, na ta dvitrA eva, narasya lubdhasya, upala-11 kSaNatvAt khiyAH paNDakasya yA, na taiH kailAzasamairapi suvarNarUpyaparvataiH 'kizcidapi' alpamapi paritopotpAdanaM prati dIpa anukrama [273-274] CHAKAKKAR ar For PAHATEEPIVanupontv wlancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~631~
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||47 -49|| dIpa anukrama [275 -277] Jain Education intimat "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 47-49|| adhyayanaM [9], kriyata iti zeSaH, paThyate ca 'na teNaM'ti atra ca sUtratvAdvacanavyatyayaH, kutaH punaridamityAha- 'icchA' abhilASaH 'du'riti yasmAdAkAzena samA- tulyA AkAzasamA 'anantikA' antarahitA, tathA caitadanuvAdI vAcaka:- "na tuSTiraha zatAjjantorna sahasrAnna koTitaH / na rAjyAnnaiva devatvAnnendratvAdapi vidyate || 1 ||" kiM suvarNarUpye kevale eva necchAparipUrtaye ityAzaGkayAha-'pRthvI' mahI 'zAlayaH' lohitazAlyAdayaH 'yavAH' pratItAH, 'caH' zeSadhAnyasamuccayArthaH, 'evaH' avadhAraNe sa ca bhinnakramo netyasyAnantaraM yokSyate, 'hiraNyaM' suvarNa, tAmrAyupalakSaNametat, 'pazubhiH' gavA| vAdibhiH 'saha' sAthai 'pratipUrNa' samastaM paThanti ca- 'savaM taM'ti sarvam-azeSaM na tu kiyadeva tat-pRthivyAdi 'na' iti naiva 'alaM' samartha, prakramAdicchAparipUrtaye 'ekasya' advitIyasya jantoriti gamyate, 'iti' etat zlokadvayoktaM 'vija'tti sUtratvAd viditvA yadvA 'itI' yasmAddhetoH 'vidvAn' paNDitaH 'tapaH' dvAdazavidhaM 'caret' Aseveta, tata eva niHspRhatayecchA paripUrtisambhavAditibhAvaH / anena ca santoSa eva nirAkAGgatAyAM hetuH, na tu hiraNyAdivardhanamityuktaM, tathA ca hiraNyAdi vardhayityetyatra yadanumAnamuktaM, tatra sAkAGkSatva lakSaNo heturasiddhaH, na cAkAGkSaNIyavastva paripUrtastasya siddhatvaM santuSTatayA mamA''kAGkSaNIyavastuna evAbhAvAditi sUtrArthaH // bhUyo'pi 'eyaM' 50 sUtraM prAgvat / navaramavidyamAnaviSayeSu viSayavAJchAvinivRtto'yamiti nizcitya satsu teSvabhiSvaGgo'sti uta na veti | vivecayitumindra uvAca - For PP Use On niryuktiH [279...] ~632~ www.ncb muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-1 / gAthA ||50-51|| niyukti: [279...] (43) 3 prata uttarAdhyabRhadvRttiH // 317 // jyAdhya. %A9- sUtrAMka % ||47-49|| accheragamabhudae, bhoe jahitu patthivA ! / asaMte kAme patthaMsi, saMkappeNa vihammasi // 51 // vyAkhyA-'accheragati Azcarya vartate, yat tvamevaMvidho'pi 'abbhudae'tti adbhutakAn AzcaryarUpAn 'bhogAn' kAmAn 'jahAsi' tyajasi, paThyate ca-'cayasitti, 'pArthiva !' pRthivIpate !, pAThAntaratazca kSatriya !, athavA ['ambhuyae'tti abhyudaye, tatazca yadabhyudaye'pi bhogAMstvaM jahAsi tadAzcaya vartate, tathA tattyAgatazca 'asataH' avidyamAnAn kAmAn 'prArthayase' abhilapasi yattadapyAzcaryamiti sambandhaH, athavA'dhikastavAtra doSaH, 'saGkalpena' uttarottarAprAptabhogAbhilAparUpeNa vikalpena 'vihanyase' vividhaM vAdhyase, evaMvidhasaGkalpasyAparyavasitatyAd, uktaM hi-4 | "amISAM sthUlasUkSmANAmindriyArthavidhAyinAm / zakrAdayo'pi no tRti, vizeSANAmupAgatAH // 1 // " yadvA| 'accheragamanbhudae'tti makAro'lAkSaNikaH, tatazca-AzcaryAdbhutayorekArthatve'pyupAdAnamatizayakhyApanArtham-atizayAdbhutAn bhogAn jahAsi pArthiva ! asatazca kAmAn prArthayasi yattatsaGkalpenaiva uktarUpeNa vihanyase-bAdhyase, kathaM banyathA vivekinastavaitat sambhavet ? / anena ca yaH sadviveko nAsau prAptAna viSayAnaprAptAkAGkSayA pariharati, yathA brahmadattacakravAdiH, sadvivekazca bhavAnityAdinItyA hetukAraNe sUcite iti sUtrArthaH // tadanu evaM' 52 sUtraM prAgvat / sallaM kAmA visaM kAmA, kAmA AsIvisopamA / kAme patthemANA, akAmA jati duggaI // 53 // vyAkhyA-zalati-dehAntazcalatIti zalya-zarIrAntaHpraviSTaM tomarAdi zalyamiva zalyaM, ke te?-kAmyamAnatvAt dIpa anukrama [275-277]] 2562-10-0-%% % JAINEducatanlidamational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~633~
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [9], mUlaM [-] / gAthA ||52-53|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka ||52-53|| kAmAH-manojJazabdAdayaH, yathA hi zalyamantazcala dvividhavAdhAvidhAyi tathaite'pi, tattvata eSAmapi sadA vAdhAvidhAyitvAt , tathA veveSTi-vyApnotIti viSaM-tAlapuTAdi, vipamiva viSaM kAmAH, yathaiva hi tadupabhujyamAnaM madhuramisApAtasundaramivA''bhAti, atha ca pariNatAvatidAruNamevamete'pi kAmAH, tathA kAmAH Asyo-daMSTrAstAsu viSamasyetyAzIviSastadupamAH, yathA bayamaharavalokyamAnaH sphuranmaNiphaNAbhUpita iti zobhana iva vibhAvyate, sparzanAdibhiranubhUyamAnazca vinAzAyaiva bhavati tathaite'pi kAmAH, kiMca-kAmAn 'prArthayamAnA' abhilapanto'pizabdasya luptanirdiSTatvAt prArthayamAnA api 'akAmA' iSyamANakAmAbhAvAt 'yAnti'gacchanti 'durgati' duSTAM narakAdigati, tadanena na kevalaM zalyAdivadanubhUyamAnA evAmI dopakAriNaH, kintu prArthyamAnA apItyuktaM bhavati / tathA ca-'yaH sadviveko nAso prAptamaprAptakAlayA' ityAdI sadvivekatvamanaikAntiko hetuH, na hAyamekAntaH yathA prAptamaprAptArthe na parihiyate, prAptasyApyapAyahetoH taducchedakAprAptyartha vivekibhiH parihiyamANatvAd , anabhyupagatopAlambhazcArya, mumukSUNAM kacidA-101 kAvAyA evAsambhavAt, uktaM hi-'mokSe bhaye ca sarvatra, niHspRho munisattamaH' iti sUtrArthaH // kathaM punaH kAmAn ? prArthayamAnA durgatiM yAnti ?, ata Aha ahe cayaha koheNaM, mANeNaM ahamA gaI / mAyA gaipaDigcAo, lohAo duhao bhayaM // 54 // vyAkhyA-'adhoM' narakagatau 'prajati' gacchati 'krodhena' kopena, 'mAnena' ahaGkAreNa 'adhamA' nIcA gatiH, bhava-4 dIpa anukrama [280-281] Lk-- + muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~634~
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [--] / gAthA ||4|| niyukti: [279...] (43) bRhadvRttiH jyAdhya.9 prata sUtrAMka ||54|| uttarAdhyatIti gamyate, 'mAya'tti suvyatyayAt 'mAyayA' paravaJcanAtmikayA gateH-prastAvAt sugateH pratighAto-vinAzo namipatra gatipratighAto bhavati, 'lobhAdgAryalakSaNAt 'duhato'tti dvidhA dviprakAram-aihikaM pAratrikaM ca bhaviSyati asmA diti bhayaM-duHkhaM, tadAzaGkAtaH sAdhvasaM vA, kAmeSu hi prArthyamAneSvavazyaMbhAvI krodhAdisambhavaH, sa cey iti / // 318 // kathaM na tatprArthanAto durgatigamanamityabhiprAyaH / yadvA-sarvamapi yadindreNoktaM tat kaSAyAnupAtIti tadvipAkAnuva namidamiti sUtrArthaH // evaM bahubhirapyupAyaistamindraH kSobhayitumazaktaH kimakarodityAhaavaujjhiUNa mAhaNaruvaM viurubviUNa iMdattaM / vadati abhitthuNaMto imAhi mahurAhi vaggRhi // 55 // aho te Nijio koho, aho mANo praaio| aho te NirakiyA mAyA, aho lobho vasIko // 56 // ___ aho te ajavaM sAhU, aho te sAhu ! mahavaM / aho te uttamA khaMtI, aho te mutti uttamA / / 57 // avaujhiya'tti apoya tyaktvA 'brAhmaNarUpaM' dhigvarNaveSaM 'viuruviUNaM'ti vikRtya 'indratvam' uttarakriyarUpamindrasvabhAvaM 'vandate' anekArthatvAt praNamati 'abhiSTuvan' Abhimukhyena stutiM kurvan , 'AbhiH' anantaraM vakSyamANAbhiH / 'madhurAbhiH' zrutisukhAbhiH' 'yaggUrhiti ArSatvAdvAgbhiH-bANIbhiH, tadyathA-'aho' iti vismaye 'te' iti tvayA hai| // 318 // nitarAm-atizayena jitaH abhibhUtaH nirjitaH 'krodha kopaH, yatastvamanamatpArthivavazIkaraNapreraNAyAmapi na kSubhita ityabhiprAyaH, tathA 'aho' 'te' tvayA 'mAnaH' ahamitipratyayahetuH 'parAjitaH' abhibhUtaH, yastvaM mandira apAra dIpa anukrama [282]] JAINEducatan intamational For PF wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~635~
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [1], mUlaM [-] / gAthA ||55-57|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka ||55 -57|| dahyate ityAdhukte'pi kathaM mayi jIvatIdamiti nAhatiM kRtavAniti, tathA 'aho te Narakiya'tti prAkRtatvAnnirAkRtA-apAstA mAyA, yastvaM purarakSAhetupu prAkArAhAlakocchUlakAdiSu nikRtihetukeSvAmoSakocchedanAdiSu ca nA mano nihitavAn , tathA ca aho te lobho 'vazIkRta' iti niyatritaH, yastvaM hiraNyAdi varddhayitvA gaccheti sahetukamabhihito'pIcchAyA AkAzasamatvamevodAitavAn , ata eva aho 'te' tava 'Ajavam' RjutvaM 'sAdhu' zobhanam , aho te sAdhu 'mArdaya' mRdutvam , aho te 'uttamA' pradhAnA 'kSAntiH' kopopazamalakSaNA, aho te 'muktiH' nirlobhatA uttamA, vyatyayanirdezastvanAnupUryapi prarUpaNA'GgamitikRtveti sUtratrayArthaH // itthaM guNopavarNanadvAreNAbhiSTutya samprati / phalopadarzanadvAreNa stuvannAha| ihaM'si uttamo bhaMte !, pecA hohisi uttmo| loguttamuttamaM ThANaM, siddhiM gacchasi nIrao / / 58 // PI vyAkhyA-'iha' asmin janmani 'asi' bhavasi 'uttamaH' pradhAnaH, uttamaguNAnvitatvAt , 'bhaMtetti pUjyAbhidhAnaM pretya' paraloke bhaviSyasi uttamaH, kathamityAha-lokasya-caturdazarajvAtmakasya 'uttamam uparivarti lokottamam hai uttama' devalokAdyapekSayA pradhAnam , athavA 'logottamamuttamati makAro'lAkSaNikaH, tato lokasya loke vA uttamottamam-atizayapradhAnaM lokottamottama, tiSThasasmin nAtaH paraM gacchatIti sthAnaM, kiM tdityaah-'siddhiN'| xmuktiM 'gacchasi tti sUtratvAdgamiSyasi, nigeto rajasaH-karmaNa iti nIrajA iti sUtrArthaH / upasaMhAramAha dIpa anukrama [283 -285] For wiancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~636~
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-]/gAthA ||59|| niyukti: [279...] (43) uttarAdhya. jyAdhya.9 prata sUtrAMka ||59|| evaM abhitthuNaMto rAyarisiM uttamAe~ saddhAe / pAyAhiNaM kareMto puNo puNo baMdatI sako // 59 // vyAkhyA-'evam' amunoktanyAyena abhiSTuvan 'rAjarSim' uktarUpaM, prakramAnnamim , 'uttamayA' pradhAnayA 'zraddhayA' bRhadRttiHbhaktyA 'pAyAhiNa'nti pradakSiNAM 'kurvan' vidadhat punaH punaH 'vandate' praNamati 'zakaH' purandara iti sUtrAtheMH // an||31|| ntaraM ca yat kRtavAMstadAha to vaMdiUNa pAe cakaMkusalakkhie muNivarassa / AgAseNuppatio laliyacavalakuMDalatirIDI // 6 // vyAkhyA-'tataH' tadanantaraM, pAThAntaratazca 'sa' iti zako vanditvA pAdau caraNau, cakraM cAGkuzazca pratItAveca, tatpradhAnAni lakSaNAni yayostau tathA, munivarasya naminAmna iti prakramaH, tata 'AkAzena' nabhasA uditi-Udhye devalokAbhimukhaM patito gata utpatitaH, lalite ca te savilAsatayA capale ca caJcalatayA lalitacapale tathAvidhe kuNDale karNAbharaNe yasyAsau lalitacapalakuNDalaH, sa cAsau kirITI ca-mukuTavAn lalitacapalakuNDalakirITI iti sUtrArthaH / sa evaMvidhaH khayamindreNAbhiSTrayamAnaH kimutkarSa manasyAptavAn uta netyAhapra NamI Namei appANaM, sakkhaM sakkeNa coio / caiUNa gehaM vaidehI, sAmaNNe pajjuvaDio // 61 // byAkhyA-namirnamayati-bhAvataH pravIbhavantamAtmAnaM svatattvabhAvanayA vizeSataHpraguNayati, na tUsiktatAM nayati, tatkAlApekSayA laT, kathaMbhUtaH san ?-'sAkSAt' pratyakSatAmupagamya 'zakreNa' indreNa 'coito'tti preritaH 'tyaktvA', dIpa anukrama [287] // 319 // AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~637~
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [9], mUlaM [-]/gAthA ||61|| niyukti: [279...] (43) prata sUtrAMka ||6|| apahAya 'gehaM gRhaM 'vaidehItti sUtratvAdvidehA nAma janapadaH so'syAstIti videhI videhajanapadAdhipo, na tvanya eca kazciditi bhAvaH, yadvA-videheSu bhavA caidehI-mithilA purI, subbyatyayAttAM ca tyaktveti sambandhanIyaM, 'zrAmaNye zramaNabhAve 'paryupasthitaH' udyataH, abhUditi zeSaH, yadvA-namirnamayati saMyama prati pravaNIkarotyAtmAnaM, kIdRzaH ?zakreNa preritaH, kathaM ?-sAkSAt vayaM, na tvanyapArthaprahitasandezakAdinA,zrAmaNye paryupasthitaH, na tu tatpreraNAto'pi dharma prati vipluto'bhUditibhAva iti sUtrArthaH / kimeSa evaivaMvidhaH ? utAnye'pItyAhaevaM kariti saMbuddhA, paMDiyA paviyakkhaNA / viNiyati bhogesu, jahA se NamirAyarisi // 62 // tibemi vyAkhyA-'evam' iti yathatena naminA nizcalatvaM kRtaM tathA'nye'pi kurvanti, upalakSaNatyAdakArpaH kariSyanti ca, na tvayameva, nidarzanatayaivAsyopAttatvAt , kIdRzAH punaranye'pyevaM kurvanti ?-'sambuddhAH' mithyAtvApagamato'vagatajIvAjIvAditattvAH 'paNDitAH' sunizcitazAstrArthAH 'pravicakSaNAH' abhyAsAtizayataH kriyAM prati prAvINyavantaH, tathAvidhAzca santaH kiM vidadhati ?-'vinivartante' vizeSeNa tadAsevanAduparamanti, kebhyaH ?-'bhogesutti bhogebhyaH, kiMvat ?-yathA sa 'namiH' namirAjarSiH nizcalo bhUtvA tebhyo nivRtta iti, yadvopadezaparametat , yata evaM kurvanti sambuddhAH paNDitAH pravicakSaNAH, evamiti kathamityAha-bhogebhyo vinivartante, vizeSeNa-atyantanizcalatAlakSaNena nivartante bhogebhyo, yathAsa 'namiH' naminAmA rAjarSiH, tato bhavadbhirapyevaMvidhairitthameva vidheyamiti suutraarthH| itiH' parisamAsau | 'bravImi' iti pUrvavat / nayAzca prAgvaditi // iti zrIzAntyAcA0 muttarA0ziSya navamamadhyayanaM samAptamiti // dIpa anukrama [289]] For PRATEEnviruinony muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 9 parisamAptaM ~638~
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [280-282] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 320 // prata sUtrAMka SAGAR ||2|| atha drumapatrakaM dazamamadhyayanam / drumptrk|| vyAkhyAtaM namipravrajyAkhyaM navamamadhyayanam , adhunA dazamamadhyayanamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-ihA-16 madhyayanaM. nantarAdhyayane dharmacaraNaM prati niSkampatvamuktaM, tabAnuzAsanAdeva prAyo bhavati, na ca tadupamA vinA spaSTamiti prathamataH upamAdvAreNAnuzAsanAbhidhAyakamidamadhyayanam , anena sambandhenAyAtasyAsyAdhyayanasyAnuyogadvAracatuSTayamupadazyate, yAvannAmaniSpannanikSepe drumapatrakamiti dvipadaM nAma, ato drumasya patrasya ca nikSepamAha nikkhevo u dumami cauviho0 // 280 // jANaga0 // 281 // dumayAunAmagoyaM veyaMto bhAvao dumo hoi / emeva ya pattassavi nikkhevo cauviho hoi // 282 // | vyAkhyA-'nikSepaH' nyAsaH 'tuH' pUraNe 'drume' drumaviSayaH 'caturvidhaH' nAmAdiH, vividho bhavati dravye Agamato| noAgamatazca, sa trividhaH-jJazarIrabhavyazarIradrumastadyatiriktazca, sa punavividhaH-ekamaviko badghAyuSko'bhimukhanAmagotrazca, imAyurnAmagotraM vedayan bhAvato dumo bhavati, evameva ca patrasyApi caturvidho bhavati nikSepa iti ||BI gAthAtrayAkSarArthaH // bhAvArthastu pUrvavat, anvarthanAmatAmasthAdarzayannAha dumapatteNovammaM ahAThiIe uvakrameNaM ca / ittha kayaM AiMmI to taM dumapattamajjhayaNaM // 283 // dIpa anukrama [290 AIMEducatan intimational For Free ANTancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 10 "drumapatraka" Arabhyate ~639~
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 62 // dIpa anukrama [290] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||62...|| adhyayanaM [10], Jan Education indamation vyAkhyA - dumo - vRkSaH tasya parNa-patraM tenaupamyam - upamA, prakramAdAyuSaH, kena punarguNenaupamyamityAha - 'yathAsthityA' vakAlaparipAkataH pAtarUpayA, tathA upakramaNaM - dIrghakAlabhAvinyAH sthiteH khalpakAlatA''pAdanamupakramaH, ko'rthaH 1- pAkAdArata eva vAtAdinA'vasthitivinAzanaM tena cAtrAdhyayane 'kRtaM vihitam 'AdI' prathamaM yasmAt | tataH drumapatramityadhyayanamidam ucyate iti zeSaH iti gAthArthaH // yathA cAsya samutthAnaM tathA darzayaMstrayoviMzatisaGkhyaM gAthAkadambakamAha- magahApuranayarAo vIreNa visajaNaM tu sIsANaM / sAlamahAsAlANaM piTTIcaMpaM ca AgamaNaM // 284 // pavajA gAgilissa tha nANassa ya uppayA u tiNhaMpi / AgamaNaM caMpapuriM vIrassa avaMdaNaM tesiM // 285 // caMpAi puNNabhadaMmi ceie nAyao pahiakittI / AmaMteuM samaNe kahei bhayavaM mahAvIro // 286 // aTThavihakammamahaNassa tassa pagaIvisuddhalesassa / aTThAvae nagavare nisIhie niTTiaTussa // 287 // usabhasta bharahapiuNo telukkapayAsaniggayajasassa / jo AroDhuM vaMdai carimasarIro a so sAhU 288 sAhuM saMvAsei a asAhuM na kira saMvasAveI / aha siddhapavao so pAse veaDDasiharassa // 289 // carimasarIro sAhU Aruhai nagavaraM na annoti / eyaM tu udAharaNaM kAsIa tahiM jiNavariMdo // 290 // niryukti: [283] For Para Prat Use Only ~640~ niryur muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [--] / gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 321 // prata sUtrAMka ||2|| soUNa taM bhagavao gacchai tahi goamo pahiakittI / Aruhai taM nagavaraM paDimAo baMdai jiNANaM 291 dumapatrakaaha Agao sapariso saviDDIe tahiM tu vesmnno| vaMdittu ceiyAI aha vaMdai goamaM bhayavaM // 29 // madhyayanaM. aha puMDarIanAyaM kahei tahi goyamo pahiyakittI / dasamassa ya pAraNae pavAvesIa koDinnaM // 293 // tassa ya vesamaNassA parisAe suravaro pynnukmmo| taM puMDarIyanAya goyamakahiaMnisAmei // 29 // cittUNa puMDarIaM vagguvimANAo so cuo sNto| tuMbavaNe dhaNagirissA ajasunaMdAsuo jAo 2954 dinne koDinne yA sevAle ceva hoi taie ya / ikikassa ya tesiM parivAro paMca paMca sayA // 296 // hechillANa cautthaM majhillANaM tu hoi chaTuM tu / aTTamamuvarillANaM AhAro tesimo hoi // 297 // kaMdAI saJcitto hiTillANaM tu hoi AhAro / bIANaM aJcitto taiANaM sukkasevAlo // 298 // taM pAsiUNa iDiM goyamarisiNo tao tivaggAvi / aNagArA pavaiA sapparivArA vigayamohA 299|| // 32 // egassa khIrabhoaNaheU nANuppayA muNeyavA / egassa parisAdasaNeNa egassaya ya jiNaMmi // 30 // kevaliparisaM tatto vaccaMtAgoyameNa bhaNiA ya / iu eha vaMdaha jiNaM kayakicca jiNeNa so bhaNio 301 dIpa anukrama [290 RRRRRRK wwwrammam.au muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~641~
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||62...|| niyukti : [284-306] (43) prata sUtrAMka ||2|| soUNa taM arahao hiyaeNaM goyamo'vi ciMtei / nANaM me na upajjai bhaNio ya jiNeNa so tAhe 302 . cirasaMsa, ciraparicioM ciramaNugayaM ca me jANa / dehassa ya bheyaMmi ya duNNivi tullA bhavissAmo 303| Kjaha manne eamaTuM amhe jANAmu khINasaMsArA / taha manne eamaTuM vimANavAsIvi jANaMti // 304 // 6 jANagapucchaM pucchai arahA kira goyamaM phiakittii| kiM devANaM vayaNaM gijhaM Ato jiNavarANaM? 305/4/ soUNa taM bhagavao micchAyArassa so uvtttthaai| tannIsAe bhayavaM sIsANaM dei aNusiddhiM // 306 // hai vyAkhyA-etaccAkSarArtha prati spaSTameva, navaraM magadhApuranagaraM-rAjagRhaM, tasyaiva tatkAlApekSayA magadhAsu pradhAnapura vAdavidyamAnakaratvAca, tathA 'NAyao pahiyakitti'tti nAyakaH sakalajagatvAmI jJAta eva vA jJAtaka-udArakSatriyaH,nyAyato vA prathitA-sakalajagatpratyAkhyAtA kIrtiryasya sa tathA, prakRtyA-khabhAvena vizuddhA-asantanirmalA lezyA zuklalezyA yasya sa tathA, 'NisIhiya'tti niSidhyante-nirAkriyante asyAM kauNIti naiSedhikI-nirvANabhUmiH, 'kRtyalyuTo'nyatrApi' (pA-3-3-113) ityapigrahaNavalAt lyuT, niSThitArthasya-samAptasakalakatyasya yadvA niSedhesakalakarmanirAkaraNalakSaNe bhavA naiSedhikI-muktigatistayA niSThitArtho yastasya RSabhasya-RSabhanAmnaH, sa cAnyo'pi | sambhavati ata Aha-bharatapituriti, 'vandate' stauti prakramAnnaSedhikI pratimA vA,tathA sAdhu 'samiti bhRzaM vAsayati / dIpa anukrama [290 For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~642~
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti : [284-306] (43) % % prata sUtrAMka % ||62|| % uttarAdhya. saMvAsayati, ko'rthaH ?-rAtri divaM cAvasthApayati, no'sAdhu saMharaNAdinA''nItamapi 'kila' iti parokSAsavAda- dumapatraka tasUcakaH, 'artha' ityupanyAse siddhopalakSitaH parvataH siddhaparvataH 'tAsthyAttavyapadeza' iti tadadhiSThAyakadevatAvizeSa bRhadvRttiH madhyayanaM. evoktaH, yadvA tattIrthAnubhAva evAyaM yadasAdhostatrAvasthAnameva na sampadyate, tathA ca 'caramazarIraH sAdhuH aaroh||322|| tI'tyatra padapracAreNeti gamyate, 'udAharaNaM' kathanaM 'kAsI'tti akAd, anena caivaMvidhadevapravAdotthAnakAraNamuktaM / ghettUNa puMDarIyam' ityAdinA ca prasaGgAgataM vairasvAmijanmoktaM, tathA 'taM pAsiUNa ihinti tAmiti-pratItAmeva bhagavati javAcAraNarUpalabdhirUpAM, tathA 'tibaggAvitti trayo vargA yeSAM te trivargAH, te'pi prakramAdinnakoNDinyazaivalinastrayo'pi, naiko dvau yetyapizabdArthaH, aNagAra'tti avidyamAnagRhAH,te ca tApasAdayo'pi syurata Aha-prakarSaNa ajitA-mithyAtvAdibhyo vinirgatAH pratrajitAH, tathA egassa khIrabhoyaNaheu'tti kSIrAnabhojanameva vizuddhAdhyava sAyavizeSotpattinibandhanatayA hetu:-kAraNaM kSIrabhojanahetuH, mayUravyaMsakAditvAt samAsaH, tamAzrityeti zeSaH, pANANuppaya'tti jJAnasyotpAdanamutpat 'sampadAditvAt kvipa' (pA03-3-94)jAnotpat , tathA 'cirasaMsaTThanti cira-12 prabhUtakAlaM saMsRSTaH-svakhAmyAdisambandhena sambadho yastaM, 'ciraparicitaH' sahavAsanAdinA sa pUrvo yastam , ubhayatra | // 22 // dAvispaSTa paTubispaSTapaTuritivat saha supetyatra supeti yogavibhAgAta samAsaH, ciramanugatamabhiprAyAnuvartinamAtmAnAma ti zeSaH, 'mame tyAtmanirdezaH, tataH prabhUtamohanIyAcchAditatayA na te jJAnotpattirityabhiprAyaH 'dehasya tu' zarIrasya / dIpa anukrama [290] %AE%E 0 AIMEducatan intimational For PF wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~643~
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) R-3-EXC prata sUtrAMka ||62|| 6'bhede' vinAze dvAyapyAyAM 'tulyau' muktipadaprAptyA samau bhaviSyAvaH' iti mA tvamadhRtiM kRthA iti bhAvaH, 'yathA' yena : prakAreNa yathA 'manne'tti ASetvAt puruSavyatyayaH, tato manyase tvam enaM jJAnAvAptilakSaNam 'artha' vastu 'vayaM' jAnImA avabudhyAmahe, kiMviziSTAH santaH ? ityAha-kSINaH-punarbhavAbhAvataH saMsAro yeSAM te kSINasaMsArAH, tena prakAreNa| tathA, vyavacchedaphalatvAt tathaiva, kimisAha-'manne ti prAgvat, manyase 'enamartham' anantaroktaM 'vimAnavAsino'pi dAdevA 'jAnanti' avabudhyante, evaM ca yathA kSINasaMsArA jAnanti tathA vimAnavAsino'pi jAnantItyAzayavataH kSINasaMsAriNAM ca parijJAnaM prati sAmyamabhimatamityaho taba vivekitetyupAlabdhaH / tathA 'jANagapucchaM'ti jnyaayk-| pRcchayA pRcchati, na hi tasya bhagavataH samastajJeyaviSayavijJAnacakSuSaH kacidavijJAnamasti, kintu gautamaM pratibodhaya-1 nitthamupAlabhate, tathA yathA kim ?-dIvyanti-krIDanti devAH teSAM vacanaM vaco 'gijjhaM'ti grAbamupAdeyam , 'Ato la(granthAgraM 8000)ti ApatvAdAhokhit , jinAnAM varA:-pradhAnAH jinavarAH ya utpannakevalAstIrthakRtasteSAM , tada nanaikamasmatparijJAnasya devaparijJAnasya ca sAmyApAdanam, aparaM tu sAmye satyapi 'dehassa ya bheyaMmI doNNivi tulA 6/bhavissAmo'tti asmadvacanataH zatazo'pi zrutAnna vinizcayamapi vihitavAn , devavacanAttu sakRdapyAkarNitAt tatheti / pratipadyASTApadaM prati prayAta ityaho te mohavijRmbhitamityuktaM bhavati / zrutvA tadupAlambhavaco bhagavataH sambandhi 'micchAcArassa'tti ApatvAnmithyAcArAdU-uktarUpAgamyamAnatvAt pratikramitam 'upatiSThati' udyacchati / 'tannizraye ti| dIpa anukrama [290 LOCAL For F un muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~644~
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata // 32 // sUtrAMka ||62|| gautamanizrayA 'anuziSTiM shikssaam| etadbhAvArthastu sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam-teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM pitttthiicNpaa| drumapatrakaNAma NayarI, tattha sAlo rAyA, mahAsAlo juvarAyA, tesiM sAlamahAsAlANaM bhagiNI jasavatI, tIse piDharo bhattAro, jasavatIe attato piDharaputto gAgalINAma kumaaro| tattha vaddhamANasAmI samosaDho subhUmibhAge ujANe,sAlo Niggato, dhammaM succA bhaNati-jaMNavaraM mahAsAlaM raje ThAvemi, so atigato, teNa Apucchito mahAsAlo bhaNati-ahaMpi saMsAradhammasudhAraNAta bhauviggo jahA tumbhe ihaM meDhIpamANaM tahA pAiyassavi, tAhe gAgaliM kaMpilAto saddAveUNa paTTo baddho abhisitto ya rAyA jaato| tassa mAyA kaMpillapure Nayare dipiNaliyA piDharassa, teNa tato sahAvito, so puNa tesiM do siriyAto kAreti, jAva te pabatiyA, sA bhagiNI samaNovAsi yA jAtA,tae NaM te samaNA hotagA, ekArasa aMgAI ahijiyaa| 1 tasmin kAle tasmin samaye pRSThacampA nAma nagarI, tatra zAlo rAjA, mahAzAlo yuvarAjaH, tayoH zAlamahAzAlayorbhaginI yaza-| khatI, tasyAH piTharo bhartA, yazomatyA AtmajaH piTharaputraH gAgalinAmA kumAraH / tatra vardhamAnasvAmI samavasRtaH mubhUmibhAge udyAne, | zAlo nirgataH, dharma dhutvA bhaNati-yamavara mahAzAlaM rAjye sthApayAmi, so'tigataH, tenApRSTo mahAzAlo bhaNati-ahamapi saMsArabhayodvigno yathA yUyamatra meDhIpramANAH tathA prabajitasyApi, tadA gAgali kAmpIlyAt zadayitvA paTTo baddho'bhiSiktazva rAjA jAtaH / tasya mAtA hai| kAmpIlyapure nagare dattA piTharAya, tena sakaH zabditaH, sa punastayordai zibike kArayati, yAvattau prabajitI, sA bhaginI zramaNopAsikA jAtA, tatastau zramaNau jAtI, ekAdazAnAni adhItavantau / dIpa anukrama [290] -- AIMEducatan intimational For ParaTREPWAuOnly wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~645~
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) prata sUtrAMka KHERI ||62|| tate NaM samaNe bhagavaM mahAvIre bahiyA jaNavayavihAraM viharati / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM rAyagihaM NAma | Nayara, tattha sAmI samosaDho, tAhe sAmI puNo'pi Niggato caMpaM pahAvito, tAhe sAlamahAsAlA sAmi ApucchaMti4 amhe piTTIcaMpaM vaccAmo jadi NAma tANa kovi bujhejA, sammattaM vA labhejjA, sAmIvi jANati-jahA tANi saMbu jhihiMti, tAhe sAmiNA goyamasAmI se biijao diNNo, goyamasAmI piTThIcaMpaM gato, tattha samosaraNaM, gAgalI ||piddhro jasabatI ya NiggayANi, bhagavaM dhamma kahei, tANi dhamma soUNa saMviggANi, tAdhe gAgalI bhaNati-jaM NavaraM ammApiyaro ApucchAmi, jeTTaputtaM ca raje Thavemi, tANi ApucchiyANi bhaNaMti-jai tuma saMsArabhauviggo amhevi, tAdhe so puttaM raje ThAvittA ammApitIhi samaM pacahato, goyamasAmI tANi ghettUNa caMpaM vaccai / tesiM sAlamahAsAlANaM | 1 tataH zramaNo bhagavAna mahAvIro bahirjanapadavihAraM viharati / tasmin kAle tasmin samaye rAjagRhaM nAma nagaraM, tatra svAmI samavasRtaH, tadA svAmI punarapi nirgatazcampAM pradhAvitaH, tadA zAlamahAzAlau svAminamApRcchatAm-AvAM pRSThacampAM bajAvaH yadi nAma ko'pi | teSAM budhyeta, samyaktvaM vA labheta, svAmyapi jAnAti-yathA te saMbhotsyante, tadA svAminA gautamasvAmI tayoddhitIyako dattaH, gautamasvAmI pRSThacampAM gataH, tatra samavasaraNaM, gAgalI piTharo yazomatI ca nirgatAH, bhagavAn dharma kathayati, te dharma zrutvA saMvighnAH, tadA gAgalirbhaNati-yannavaraM mAtApitarAvApRcchAmi, jyeSThaM putraM ca rAjye sthApayAmi, tAvApRSTau bhaNata:-yadi tvaM saMsArabhayodvima AvAmapi, tadA sa putra rAjye sthApayitvA mAtApitRbhyAM samaM pratrajitaH, gautamasvAmI tAn gRhItvA campAM vrajati / tayoH zAlamahAzAlayoH dIpa anukrama [290 AIMEducatan intimational For Fun wlancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~646~
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) uttarAdhya. dumapatraka madhyayanaM. prata bRhadvRttiH // 32 // sUtrAMka ||62|| pathaM vacaMtANaM hariso jAo-jadhA saMsAraM uttAriyANi, evaM ca tesiM suheNaM ajjhavasANeNaM kevalaNANaM uppaNNaM, iyaresipi ciMtA jAyA-jahA eehiM amhe raje ThAviyANi saMsArAto ya moiyANi, evaM citaMtANaM subheNaM ajjhavasANeNaM| tiNDaMpi kevalaNANaM uppaNNaM / evaM tANi uppaNNaNANANi caMpaM gayANi, sAmi pAyAhiNaM karemANANi titthaM / paNamiUNa kevaliparisaM pahAviyANi, goyamasAmIvi bhagavaM vaMdiUNa tikkhutto payAhiNIkAUNa pAemu paDito, uDhio bhaNati-kahiM vaha ?, eha titthayaraM vaMdaha, tAdhe sAmI bhaNai-mA goyamA! kevalI AsAehi, tAhe AuTTo khAmeti, saMvegaM ca gato / tatya goyamasAmissa saMkA jAyA-NAhaM Na sinjhissAmitti, evaM goyamasAmIvi ciMteti / io ya devANa saMlAbo baTTai-jo aTThAvayaM vilamgati ceiyANi ya vaMdati dharaNigoyaro so 1 panthAnaM prajatoho jAtaH, yathA-saMsArAduttAritAni, evaM ca tayoH zubhenAdhyavasAyena kevalajJAnamutpannam ,anyeSAmapi cintA jAtA -yathA etairvayaM rAjye sthApitAH saMsArAca mocitAH, evaM cintayatAM zubhenAdhyavasAyena trayANAmapi kevalajJAnamutpannam / evaM te utpannajJAnAcampAM gatAH, svAminaM pradakSiNAM kurvantaH tIrtha praNamya kevaliparSadaM pradhAvitAH, gautamaskhAmyapi bhagavantaM panditvA trikRtvaH pradakSiNI-| kRtya pAdayoH patitA, usthito bhaNati-kutra brajatha, eta tIrthakaraM vandadhvam , tadA svAmI bhaNati-mA gautama ! kevalina AzAtaya, tadA vRttaH kSamayati, saMvegaM ca gataH / tatra gautamakhAminaH zahA jAtA-nAhana setsyAmi iti, evaM gautamasvAmyapi cintayati / itazca pAnA saMlApo varttate-yo'STApadaM vilagati caiyAni ca vandate dharaNigocaraH sa 4 dIpa anukrama [290] -9-4 // 324 // AIMEducatan intamaniind For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~647~
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| __niyukti: [284-306] (43) * prata * sUtrAMka ||62|| teNa bhavaggahaNeNaM sijjhai, tAdhe sAmI tassa cittaM jANati tAbasANa ya saMbohaNayaM, eyassavi ghiratA bhavissatitti / dovi kayANi bhavissaMti, eyassavi pacato tevi saMbujhissaMti'tti, so'vi sAmi Apucchai, aThThAvayaM jAmitti, tattha bhagavayA bhaNiyaM-baca aTTApayaM ceiyANa vaMdato, tae NaM bhagavaM hatuTTo vaMdittA sa gato, tatva ya aTThAvae jaNavAyaM soUNaM tiNNi tAvasA paMcapaMcasayaparivArA patteyaM aTThAvayaM vilaggAmotti tatva kilissaMti, koDino dinno , || sevAlI, jo koDinno so cautthaM 2 kAUNa pacchA mUlakaMdANi AhAreti sacittANi, so paDhama mehalaM vilaggo, diNNo chaThaM chaTheNaM kAUNaM parisaDiyaM paMDupattANi AhArei, so vIrya mehalaM vilaggo, sevAlI aTThamaM 2 kAUNa jo sevAlo sayaM mailato taM AhArei, so taiyaM mehalaM vilaggo, evaM tevi tAva kilissaMti / bhayavaM ca goyame KI 1 tena bhavagrahaNena sidhyati, tadA svAmI tasya cittaM jAnAti tApasAnAM ca saMbodhana, etasyApi sthiratA bhaviSyatIti / api kRte bhaviSyataH, etasyApi pratyayaH te'pi saMbhotsyante iti, so'pi svAminamApRcchati-aSTApadaM yAmIti, tatra bhagavatA bhaNitaM-prajASTApadaM caityAni bandasa, tato bhagavAna hantuSTo banditvA sa gataH, tatra cASTApade janavAdaM zrutvA pravastApasAH paJcapaJcazataparivArAH pratyekamaSTApadaM vilagAma iti | satra lizyanti-kauDinyo dattaH zaivAlaH, yaH kauDinyaH sa caturtha caturthena kRtvA pazcAnmUlakandAnAhArayati sacittAn , sa prathamA mekhalA vilamaH, dattaH SaSThaM SaSThena kRtvA parizaTitapANDapatrANi AhArayati, sa dvitIyAM mekhalAM vilagnaH, zaivAlo'STamASTamena kRtvA yaH zevAlaH svayaM malInitastamAdArayati, sa tRtIyAM mekhalA bilamaH, evaM te'pi tAvavizyanti / bhagavAMzca gautama dIpa anukrama [290] For PF wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~648~
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) - bRhadvRttiH prata // 325 // - sUtrAMka - ||62|| orAlasarIre huyayahataDiyataruNaravikiraNasarisae teeNaM,te taM ita pecchettA te evaM bhaNaMti-esa kira ettha thulato samaNo * bilaggihiti ?, jaM amhe mahAtabassI sukkA mukthA na tarAmotti vilaggiuM, bhagavaM ca goyame jaMghAcAraNaladdhIe / madhyayanaM. lUyAtaMtupuDagaMpi NIsAe uppayati, jAva te paloyaMti-esa Agaotti, eso aIsaNaM gatotti, tAhe te vimhiyA , jAyA pasaMsaMti, acchaMti ya paloyaMtA, jati oyarati to eyassa bayaM sIsA, evaM te paDicchatA acchaMti / sAmIvi caiyANi vaMdittA uttarapuracchime disibhAge puDhaSisilApaTTae tuyaTTo asogabarapAyavassa ahe taM rayaNi bAsAe / uvaagto| io ya sakassa logapAlo vesamaNo, sovi aTTAyayaceiyavaMdato eti, so ceiyANi baMdittA goyamasAmi baMdati, tAhe so dhammaM kaheti, bhagavaM aNagAraguNe parikahiu~ pabatto, aMtAhArA paMtAhArA evaM vaNNeti, | udArazarIraH hutavahataDittaruNaravikiraNasadRzena tejasA, te tamAyAntaM prekSya te evaM bhaNanti-eSa kilAtra sthUraH zramaNo vilagiSyati', yaM vayaM mahAtapakhinaH zuSkA bubhukSitA na zakamo vilagituM, bhagavAMzca gautamo jalAdhAraNalabyA lUtAtantupuTakasyApi nibha-13 yotpatati, yAvatte pralokayanti-eSa Agata eSo'darzanaM gata iti, tadA te vismitA jAtAH prazaMsanti, tiSThanti ca pralokayantaH, yadi ava // 325 // tarati tadA etasya vayaM ziSyAH, evaM te pratIma chantaH tiSThanti / svAmyapi. caityAni vanditvottarapaurastye digbhAge pRthvIzilApaTTake tvagvartitaH azokavarapAdapasyAdhastA rajanIM vAsArthamupAgataH / itazca zakrasya lokapAlo vaizramaNaH, so'pi aSTApada caityavandaka pati, sa caityAni | vanditvA gautamasvAminaM bandate, tadA sa dharma kathayati, bhagavAn anagAraguNAn parikathayituM pravRttaH, antAhArAH prAntAhArA evaM varNayati, dIpa anukrama [290] K A AIMEducatan intimational ForParaTREPWatmonth muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~649~
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) prata sUtrAMka ||2|| samaNo ciMteti-esa bhagavaM erise sAhuguNe vaNNei, appaNo ya se imA sarIrasukumArayA jArisA devANavi Nasthi, bhagavaM tassa AkUtaM nAuM puMDarIyaM nAma ajjhayaNaM paNNavei, jahA-pukkhalAvatIvijae puMDarigiNIe NagarIe NaliNigummara ujANaM, tattha NaM mahApaume nAma rAyA hotthA, paumAvatI devI, tANaM do puttA-puMDarIe kaMDarIe ya, sukumArA jAva piDirUvA, puMDarIe juvarAyA hotthA / teNaM kAleNaM teNaM samaeNaM gherA bhagavaMto jAva NaliNigumme ujANe samo- saDhA, mahApaume Niggae, dhammaM socA bhaNati- navaraM devANuppiyA ! puMDarIyaM kumAraje Thavemi, ahAsuhaM mA paDibaMdhA karehi, evaM jAva puMDarIe rAyA jAe jAva vihri| tate NaM se kaMDarISa kumAre jubarAyA jaae| tae NaM se mahApaume hai |rAyA puMDarIyaM rAyaM Apucchati-tae NaM se puMDarIe siviyaM NINei, jAva pabatite, NavaraM coisapuvAI ahijati, G 1 vaizramaNazcintayati-eSa bhagavAn IdRzAn sAdhuguNAn varNayati, AtmanazcAsyaiSA zarIrasukumAratA yAdRzI devAnAmapi nAsti, bhaga-3 vAna tasyAkUtaM jJAtvA puNDarIkanAmAdhyayanaM prajJApayati, yathA-puSkalAbatIvijaye puNDarIkiyAM nagaryA nalinIgulmamudyAna, tatra mahApayo nAma rAjA'bhavat , padmAvatI devI, tayodvI putrI--puNDarIkaH kaNDarIkana, sukumAlau yAvatpratirUpau, puNDarIko yuvarAjo'bhavat / tasmin / | kAle tasmin samaye svaSirA bhagavanto yAvannalinIgulma udyAne samayamRtAH, mahApadmo nirgataH, dharma dhutvA bhaNati-yannavara devAnu- | priyAH ! puNDarIka kumAra rAjya sthApayAmi,yathAsukhaM mA pratibandhaM kArSIH, evaM yAvatpuNDarIko rAjA jAtaH yAvadviharati / tataH sa kaNDarIkA ClkumAro yuvarAjo jAtaH / tataH sa mahApadmo rAjA puNDarIkaM rAjAnamApRcchati-tataH sa puNDarIka: zivikAmAnayati, yAvatpratra jitaH, navaraM caturdaza pUrvANyadhyeti, dIpa anukrama [290] For ParaTREPWAuOnly liancibaram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 650~
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||62|| dIpa anukrama [290] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 326 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||62...|| adhyayanaM [10], bahUhiM chaTTamamahAtabovahANehiM bahUNi vAsANi sAmaNNaM pAliUNaM mAsiyAe saMlehaNAe saddhiM bhattAraM zosittA jAva siddhe / annayA ya te yerA puSANupuSiM jAva puMDarigiNIe samosaDA, parisA NiggayA, tae NaM se puMDarIe rAyA kaNDarIeNaM juvaraNNA saddhiM imIse kahAe laTThe samANe haTThe jAva gae, dhammakahA, jAva se puMDarIe sAvagadhammaM paDivaNNe, jAva paDigae sAbae jaae| tae NaM se kaMDarIe juvarAyA therANaM dhammaM socA haTThe jAva jahedaM tujjhe vadaha, jaM navaraM devANuppiyA ! puMDarIyaM rAyaM ApucchAmi, tae NaM jAva paJcayAmi, ahAsuhaM pnycyh| tate gaM se kaMDae jAva dhere NamaMsati zrANaM aMtitAto paDinikkhamati 2 sA tameva cAughaMTaM AsarahaM durUhati, jAva paccoruhati, jeNeva puMDarIe rAyA teNeva ubAgacchati, karayala jAva puMDarIyaM rAyaM evaM vyAsI evaM khalu mae devANuppiyA ! Jain Education intimal 1 bahubhiH SaSThASTamamahAtapaupadhAnairvahUni varSANi zrAmaNyaM pAlayitvA mAsikyA saMlekhanayA SaSTiM bhaktAn joSavitvA yAvatsiddhaH / anyadA ca te sthavirA: pUrvAnupUrvyA yAvatpuNDarIkiyAM samavasRtAH parSannirgatA, tataH sa puNDarIko rAjA kaNDarIkena yubarAjena sArdhaM asyAH kathAyA labdhAryaH san dRSTo yAvadrataH, dharmakathA, yAvatsa puNDarIkaH zravakadharmaM pratipannaH, yAvat pratigataH zrAvako jAtaH / tataH sa kaNDarIko yuvarAjaH sthavirebhyo dharma zrutvA hRSTaH yAvat yathaitat yUyaM vadatha, yannavaraM devAnupriyAH ! puNDarIkaM rAjAnamApRcchAmi tato yAvatpratrajAmi, yathAsukhaM prabraja / tataH sa kaNDarIko yAvatsthavirAn praNamati 2 sthavirANAmantikAt pratiniSkAmati 2 tameva cAturghaNTamazvarathamAroiti yAvatpratyavatarati, yatraiva puNDarIko rAjA tatraivopAgacchati, karatala yAvat puNDarIkaM rAjAnamevamavAdIt evaM khalu mayA devAnupriyAH 1 niryukti: [ 284-306] For PP Use On ~651~ dumapatrakamadhyayanaM. // 326 // janibraryur muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) % prata % sUtrAMka ||62|| A rANaM aMtie jAva dhamme NisaMte, se ya dhamme icchie paDicchie abhiruie, tae NaM ahaM devANuppiyA ! saMsA-21 kArabhavigebhIe jammaNamaraNANaM icchAmi gaM tujhehi aNuNNAe samANe therANa aMtie jAva pacatittaetti / tae se paMDarIpa rAyA evaM kyAsI-mA NaM tuma devANuppiyA! iyANi therANaM aMtie jAva pazyAhi. ahaNaM tuma mahayA 2rAyAbhiseeNaM abhisiMcissAmi, tae NaM se kaMDarIe puMDariyassa rapaNo eyamaDheM No ADhAti No parijA-II Nati tusiNIe saMciTai, tae NaM se kaMDarIe puMDarIyaM docaMpi tacaMpi evaM vayAsI-icchAmi gaM devANuppiyA! jAva 4aa pacahattaetti / tae NaM se puMDarie rAyA kaMDarIyaM kumAraM jAhe No saMcAeda visayANalomAhiM bahahiM AghavaNAhiyA papaNavaNAhi ya saNNavaNAhi ya viSNavaNAhi ya Aghavittae vA 4 tAhe visayapaDikUlAhiM saMjamabhauvegakarIhi 1 sthacirANAmantike yAvat dharmo nizamitaH, sa ca dharma IpsitaH pratIpsito'bhirucitaH, tato'haM devAnupriyAH ! saMsArabhayodvignaH bhIto janma(jarA)maraNebhyaH icchAmi yuSmAbhiranujJAtaH san sthavirANAmantike yAvatpratrajitumiti / tataH sa puNDarIko rAjaivamavAdIta-mA tvaM devA-2 nupriya ! idAnIM sthavirANAmantike yAvatpravraja, ahaM punastvAM mahatA 2 rAjyAbhiSekeNAbhiSiJcAmi, tataH sa kaNDarIkaH puNDarIkasya rAjJa enamartha || nAdriyate na parijAnAti, tUSNIkaH saMtiSThate, tataH sa kaNDarIkaH puNDarIkaM rAjAnaM dvitrirapi evamavAdIt-icchAmi devAnupriyAH! yAvatpra ajitumiti / tataH sa puNDarIko rAjA kaNDarIkaM kumAraM yadA na zaknoti viSayAnulomAbhizca bahubhirAkhyApanAbhizca prajJApanAbhizca saMjJapanA1 mina vijJapanAbhizcAkhyAtuM vA 4 tadA viSayapratikUlAbhiH sNymbhyo|gkriibhiH dIpa anukrama [290] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~652~
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) uttarAdhya. bRhaddhRttiH // 327 // prata sUtrAMka ||2|| paNNavaNAMhi ya paSNavemANe 2 evaM vayAsI-evaM khalu jAyA ! NiggaMthe pAvayaNe sacce aNuttare kevalie evaM jahA / dumapatrakapaDikamaNe jAva sacadukkhANa aMtaM kareti, kiMtu ahIva egaMtadiTThIe khuro iva egaMtadhArAe lohamayA vA javA cAvayavA || madhyayanaM. vAluyAkavale iva nissAe gaMgA vA mahAnaI paDisoyagamaNAe mahAsamudde iva bhuyAhi duruttarehiM tikkhaM cNkmiyii| garuyaM laMghiyacaM asidhAraM ca tavaM cariyavaM, No ya khalu kappaI jAtA! samaNANaM NiggaMdhANaM pANAivAe vA jAya micchAdasaNasalleti vA 18 AhAkammeti vA uheseti vA missajAe vA ajjhoyarae pUie kIe pAmice accheje aNisiDhera abhihaDe yA Thaiyae vA katArabhattae i vA dubhikkhabhatte i vA gilANabhatte i vA pAhuNagamattetti vA sijjAtarapiMDe i vA / rAyapiMDe i vA mUlabhoyaNe i vA kandabhoyaNe i vA phalabhoyaNe i vA bIyabhoyaNe i vA hariyabhoyaNe i vA bhottae vA 1 prajJApanAbhizca prajJApayan 2 evamavAdIt-evaM khala jAta! ninthe pravacane satyenuttare kaivalike evaM yathA pratikramaNe yAvatsarva-8 duHkhAnAmantaM karoti, kintvahirivaikAntadRSTA kSurapra ivaikAntadhArayA lohamayA vA yavAnarvitavyA vAllukAkavalA iva nirAsvAdaH gaGgAmahAnadIva pratizrotogabhanAya mahAsamudra iva bhujAbhyAM duruttaraH tIkSNaM caGgamitavyaM gurukaM lakavitabyamasidhAraM ca tapaH caritavyaM, no ca khalu kalpate | jAta ! amaNAnAM nimranthAnAM prANAtipAto vA yAvanmidhyAdarzanazasvamiti vA AdhArmikamiti vA audezikamiti vA mizrajAtamiti vA // 27 // adhyavapUrakamiti vA pUti krItaM prAmityamAcchedyama niHsRSTamabhyAhRtaM vA sthApitaM vA kAntArabhaktaM vA durbhikSabhaktaM vA glAnabhaktaM vA prApUrNakabhaktaM vA zayyAtarapiNDo vA rAjapiNDo vA mUlabhojanaM vA kandabhojanaM vA phalabhojanaM vA bIjabhojanaM vA haritabhojanaM vA bhoktuM vA dIpa anukrama [290] AIMEducatan intimational For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~653~
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) prata sUtrAMka ||62|| pAyae vA. tamaM ca NaM jAyA ! suhasamucite NAlaM sItaM nAlaM uNhaM nAlaM khuhA NAlaM pivAsA nAlaM corA nAlaM bAlA NAlaM daMsA NAlaM masagA NAlaM vAttiyapittiyasiMbhiyasannivAiyavivihe rogAyake uccAvae vA gAmakaMTate vA bAvIsa parIsahovasagge udiNNe sammaM ahiyAsittaetti,taM no khalu jAtA! amhe icchAmo tujhaM khaNamavi vippaogaM,taM acchAhI tAba jAyA ! aNubhavAhi rajasiriM, pacchA pacahisi / tae NaM se kaMDarIe evaM vayAsI-taheva NaM devANuppiyA ! jaNaM tujjhe vayaha, kiM puNa devANuppiyA ! niggaMthe pAvayaNe kIvANaM kAyarANaM kApurisANaM ihaloyapaDibaddhANaM paralogaparaMmuhANaM visayatisiyANaM duraNucare pAgayajaNassa, dhIrassa nicchiyassa vavasiyassa No khalu itthaM kiMci dukarakaraNAe, taM icchAmi NaM devANuppiyA ! jAva pacatittaetti / tae NaM taM kaMDarIyaM puMDarIe rAyA jAhe No saMcAeti 1 pAtuM vA, tvaM ca jAta ! sukhasamucitaH nAlaM zItaM nAlamuSNaM nAlaM kSut nAlaM pipAsA nAlaM caurA nAlaM byAlA nAlaM daMzA nAlaM mazakA nAlaM vAtikapaittikazlaiSmikasAnnipAtikAn vividhAn rogAtaGkAna uccAvacAna vA prAmakaNTakAn vA dvAviMzati parISahopasargAn udIrNAna samyagadhyAsitumiti, tanna khalu jAta! vayamicchAmastava kSaNamapi viprayoga, tattiSTha tAvannAta ! anubhava rAjyazriyaM pazcAt pravrajeH / tataH sa kaNDarIka evamavAdIt-tathaiva devAnupriyAH ! yadyUyaM vadatha, kiM punardevAnupriyAH ! nimranthaM prAvacanaM klIvAnAM kAtarANAM kApuruSANAmihalokapratibadvAnAM paralokaparAGmukhAnAM viSayatRSitAnAM duranucaraM prAkRtajanasya, dhIrasya nizcitasya vyavasitasya na khalu atra kizcit duSkaraM kartu, tadicchiAmi devAnupriyAH ! yAvat prabajitumiti / tatastaM kaNDarIka puNDarIko rAjA yadA na zaknoti dIpa anukrama [290 kI JanEducatam For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~654~
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||62|| puDarAe rAyA dhamma uttarAdhya. bahahiM AghavaNAhi ya 4 Aghavittae cA 4 tAdhe akAmae ceva NikkhamaNaM aNumaNNitthA / tae NaM se puMDarIe koDaMbi jayapurise saddAveda 2 evaM vayAsI-jahA mahAmaigdhaM mahArihaM NikkhamaNamahimaM kareha, jAva pvtito| taosAmAiyamAi diyAI ekArasa aMgAI ahi jiyAI, bahuhiM cautthacchaTTaTThamAIhiM tavovahANehiM jAba viharai / annayA tassa kaMDarIyassa 4 // 328 aMtehi ya paMtehi ya jAva rogAyaMke pAumbhUe jAva dAhavakaMtIe yAvi viharati / tate NaM te therA bhagavaMto annayA kayAI puSANupurSi caramANA gAmANugAmaM viharamANA puMDarigiNIe naliNivaNe samosaDhA, tae NaM se puMDarIe rAyA dAimIse kahAe laDhe samANe jAva pajjuvAsai, patthuyA dhammakahA bhagavayA, tate NaM se puMDarIe rAyA dharma socA jeNeva kaMDarIe aNagAre teNeva uvAgacchai 2 tA kaMDarIyaM vaMdai namasai 2 kaMDarIyassa sarIraM saghAbAhaM saruyaM pAsati 2 1 bahubhirAkhyApanAbhi 4 zrAkhyAtuM vA 4 tadA akAma eva niSkramaNamanvamaMta / tataH sa puNDarIkaH kauTumbikapuruSAna zabdayati 2] evamavAdIta-yathA mahAmahArya mahArha niSkramaNamahimAnaM kuruta, yAvatpravajitaH / tataH sAmAyikAdInyekAdazAGgAnyadhItAni, bahubhizcaturthaSaSThASTamAdibhiH tapaupadhAnairyAvadvicarati / anyadA tasya kaNDarIkasya antaizca prAntaizca yAvat rogAtaGkAH prAdurbhUtA yAvad dAhavyutkAntizcApi viharati / tataste skhavirA bhagavanto'nyadA kadAcit pUrvAnupUrva caranto prAmAnuprAmaM viharantaH puNDarIkiNyAM nalinIvane samabamRtAH, tataH saH puNDarIko rAjA asyAH kathAyA labdhArthaH san yAvat paryupAste, prastutA dharmakathA bhagavatA, tataH sa puNDarIko rAjA dharma dhutvA yatraiva kaNDarI-14 |ko'nagArastatrayopAgacchati 2 kaNDarIkaM vandate praNamati 2 kaNDarIkasya zarIraM savyAvA, saruja pazyati 2 dIpa anukrama [290] RRES5% // 328 // kA AIMEducatan intamational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 655~
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| __ niyukti: [284-306] (43) prata sUtrAMka ||62|| jeNeva therA teNeba ubAgacchai, there baMdati 2 evaM vayAsI-ahaM NaM bhaMte ! kaMDarIyassa aNagArassa ahApavattehi / rAtagicchiehiM phAsuyaesaNijjehiM ahApavattehiM osahabhesajjabhattapANehiM tigicchaM AuMTAmi,tujjhe NaM bhaMte ! mama jANa sAlAsu samosaraha, tate NaM therA puMDarIyassa rapaNo eyamaDhe paDisuNeti 2 jAva jANasAlAsu viharati / tae NaM se puMDarIe kaMDarIyassa tigicchaM AuMTei, tae NaM taM maNunnaM asaNaM 4 AhAratassa samANassa se rogAyaMke khippA| meva ubasaMte haDhe jAe Aroge baliyasarIre, tao rogAyaMkAo mukke'pi samANe taMsi maNuNNaMsi asaNe 4 mucchie jAva ajjhovavaNNe vivihe ya pANagaMsi, No saMcAeti bahiyA abbhujaeNaM vihAreNaM viharittaetti / tate NaM se hai puMDarIe imIse kahAe laTTe samANe jeNeva kaMDarIe teNeva uvAgacchati 2 kaMDarIyaM tikkhutto AyAhiNaM payAhiNaM | 1 yatraiva sthavirAstatraivopAgacchati, khavirAn vandate 2 evamayAdIt---ahaM bhadantAH! kaNDarIkasthAnagArasya yathApravRzcikitsitaiH prAsukaiSaNIyairyathApravRttarauSadhabhaiSajyabhaktapAnaizcikitsAM kArayAni, yUyaM bhadantAH ! maga yAnazAlAmu samavasarata, tataH sthavirAH puNDarIkasya darAjJa enamartha pratizRNvanti 2 yAvadyAnazAlAmu vicaranti / tataH sa puNDarIkaH kaNDarIkasya cikitsA kArayati,tatastat manojJamazana 4 mA hArayataH sataH tasya rogAtakAH kSipramevopazAntA hRSTo jAtaH arogo balikazarIraH, tato rogAtazkAt mukto'pi san tasmin manoze'zane 44 mUrchito yAvadadhyupapannaH vividhe ca pAnake, na zaknoti bahirabhyudyatena bihAreNa vihartumiti / tataH sa puNDarIko'syAH kathAyA labdhArthaH san yatraiva kaNDarIkastatraivopAgacchati 2 kaNDarIka trikRtva AdakSiNapradakSiNa dIpa anukrama [290] 452655 For PAHATEEPIVanupontv wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 656~
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||62|| dIpa anukrama [290] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 329 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||62...|| adhyayanaM [10], kareti 2 baMdati 2 evaM vayAsI-ghaNNe'si NaM tumaM devANuppiyA ! evaM sapuNNo'si NaM kayatthe kayalakkhaNe suladdhe NaM taba | devANuppiyA ! mANussae jamme jIviyaphale, jaNNaM tumaM rajaM ca jAva aMteDaraM ca vicchattA jAba paase, ahaNaNaM ahaNNe akayapuNNe jAva mANussae bhave aNegajAi jarAmaraNarogasogasArIra mANasapakA madukkhaveyaNAvasaNasayauvaddavAbhibhUe adhuve aNIie asAsae saMjjhabharAgasarise jalabudhyasamANe kusaggajalabiMdusannihe sumiNagadaMsaNovame vijjulayAcaMcale aNice saDaNapaDaNaviddhaMsaNadhamma ke purvi vA pacchA vA avassaM vippajahiyavaiti, tahA mANusvayaM sarIragaMpi dukkhAyayaNaM vivivAhitayasannikeyaM adviyakachuTTiyaM sirANhArujAlaoNaddhasaMviNaddhaM maTTiyabhaMDaM va dukhalaM asuikiliDaM aNidvaMpi ya sakSakAlaM saMThappayaM jarAghuNiyaM jajjaragharaM va saDaNapaDaNaviddhaMsaNadhammayaM putriM vA Jain Education Intl 1 karoti 2 vandate 2 evamavAdIt-dhanyo'si tvaM devAnupriya ! evaM sapuNyo'si kRtArthaH kRtalakSaNaH sulabdhaM tava devAnupriya ! mAnuSyaM janma jIvitaphalaM yavaM rAjyaM ca yAvadantaHpuraM ca vicchaye yAvatpratrajitaH, ahamadhanyo'kRtapuNyo yAvanmAnuSyo bhavaH anekajAtijarA| maraNarogazoka zArIramAnasikaprakAmaduHkhavedanAdhyasanazatopadravAbhibhUto'bhuvo'naityiko'zAzvataH sandhyAzvarAgasadRzaH jalabudbudasamAnaH kuzA| prajalabindusannibhaH svapnadarzanopamo vidyutAcaJcalo'nityaH zadanapatanavidhvaMsanadharmakaH pUrva vA paJcAdvA'vazyaM vigrahAtavya iti, tathA mAnuSyakaM zarIramapi duHkhAyatanaM vividhavyAdhizatasanniketamasthikASThotthitaM sirAsnAyujAlAvanaddhasaMvinaddhaM mRttikAbhANDavadurbalamazucisaMSTimaniSTamapi ca sarvakAlaM saMsthApyaM jarAghUrNitaM jarjaragRhavat zaTanapatanavidhvaMsanadharmakaM pUrva vA niryukti: [284-306] Parma Prsata Use On ~657~ dumapatraka madhyayanaM. 10 // 329 // ancibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) prata sUtrAMka ||62|| picchA vA avassavippajahiyavaM, kAmabhogAvi ya NaM mANussagA asuI asAsayA vaMtAsayA evaM pittA0 khelA. sukA. soNiyAsavA uccArapAsavaNakhelasiMghANavaMtapittasukkasoNiyasamumbhavA amaNuNNapu [da] rUyamuttapUtipurIsapuNNA mayagaMdhussAsaasubhaNissAsauSIyaNagA bIbhacchA appakAliyA laghussagA kalamalAhiyA sudukkhA bahujaNasAharaNA pari|kilesakicchadukkhasajjhA abuhajaNaNiseSiyA sadA sAdhugarahiNijA arNatasaMsAravaDaNA kaDugaphalavivAgA cudaliya |amuMcamANA dukkhANuvaMghiNo siddhigamaNabigghA purvivA pacchA vA avassa vippajahiyayA bhavaMti,je'pi yaNa raje hiraNe suvaNe ya jAva sAbaijje se'viyaNaM aggisAhie corasAhierAyasAhie dAiyasAhie adhuve aNitIe asAsae purSi bApacchA vA avassavippajahiyace bhavissatitti, evaMvihammi raje jAva aMteure va mANussaesu ya kAmabhogesu mucchie4 1 pazcAdvA'vazyaM viprahAtavyama , kAmabhogA api ca mAnuSyakA azucayo'zAzvatA vAntAnavAH evaM pittA0 zleSmA. zukrA0 zoNitA zravA ucAraprasravaNazleSmasiddhAnavAntapittazukrazoNitasamudbhavA amanojJapUyamUtrapUtipurISapUrNA mRtagandhocchAsAzubhaniHzvAsodvejakA bIbhatsA alpakAlInA laghuskhakAH kazmalAdhikAH suduHkhA bahujanasAdhAraNAH pariklezakucchraduHkhasAdhyA abudhajananiSevitAH sadA sAdhugarhaNIyA anantasahai sAravardhanAHkaTukaphalavipAkAH cuDalIva amucyamAnAH duHkhAnuvandhinaH siddhigamanavinAH pUrva vA pazcAdvA'vazyaM viprahAtavyA bhavanti, yadapi ca rAjyaM hiraNyaM suvarNa ca yAvatkhApateyaM tadapi cAgnisvAdhInaM caurasvAdhInaM rAjakhAdhInaM dAyAdukhAdhInamadhuvamanityamazAzvataM pUrva vA pazcAdvA'vazyaM viprahAtavyaM bhaviSyatIti, evaMvidhe rAjye yAvadantaHpure ca mAnuSyakeSu ca kAmabhogeSu bhUchitto 4 dIpa anukrama [290 AIMEducatan intamational For PHOTOSPNandipontv Siencitinnar muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~658~
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 33 // prata 10 sUtrAMka ||62|| No saMcAemi jAva pavayittae, taM dhaNNe'si gaM tuma jAva suladdhe paM maNuyajamme, jaNaM pacaie / tate NaM se kaMDarIe / dumapatrakapuMDarIeNaM evaM butte tusiNIe saMciTThati, tateNaM se puMDarIe docaMpi tacaMpi evaM bayAsI-dhaNNe'si tumaM ahaM madhyayanaM. ahnnnne| taeNaM se dobapi tacaMpi evaM butte samANe akAmae avasaMbase lajAe ya gAraveNa ya puMDarIyarAyaM Apucchai, therehiM saddhiM pahiyA jaNavayavihAraM viharaI / tae NaM se kaMDarIe therehiM saddhiM kiMci kAlaM uggaM uggeNaM viharittA tao| pacchA samaNataNaniviNe samaNattaNaNibhatthie samaNaguNamukkajoge gherANaM aMtiyAto saNiyaM 2 pacosakaI, jeNeva puMDaragiNI NayarI jeNeva puMDarIyassa raNNo bhavaNe jeNeva asogavaNiyA jeNeva asogavarapAyave jeNeva puDhavisilAvaTTae teNeva uvAgacchati 2 jAva silApaTTayaM duruhai 2 ohayamaNasaMkappe jAva jhiyAyati / tae NaM | 1na zakromi yAvatpravajitum , saGghanyo'si tvaM yAvat sulabdhaM mAnuSaM janma yatnajitaH / tataH sa kaNDarIkaH puNDarIkeNaivamuktA tUSNIkaH saMtiSTate, tataH sa puNDarIkaH dvinirapi ebamabAdIt-dhanyo'si tvamahamadhanyaH / tataH sa dvitirapyevamuktaH sannakAmo'vazavazo lajayA ca | gauraveNa ca puNDarIka rAjAnamApUcchati, sthaviraiH sArdha bahirjanapadavihAraM viharati / tataH sa kaNDarIkaH sthaviraiH sArtha phazcitkAlamupa- IIMon | mupreNa vihatya tataH pazcAt zrAmaNyanirviNaH zrAmaNyanirisataH muktAmaNaguNayogaH sthavirANAmantikAta zanaiH 2 pratyavacyAkati, yatraiva || FIpuNDarIkiNI nagarI yatraiva puNDarIkasya rAjJo bhavanaM yatraivAzokavanikA yatraivAzokavarapAdapo yatrava pRthvIzilApaTTakastatraivopAgacchati 2 yAvacchilApaTTakamArohati 2 apahatamanaHsaMkalpo yAvadyAyati / tataH dIpa anukrama [290 % 4- For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~659~
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) prata sUtrAMka ||62|| puMDarIyassa ammadhAI tatthAgacchati, jAva taM tahA pAsati rapuMDarIyassa sAhati, se'vi yaNaM aMteuraparivAlasaMparibuDe tatthAgacchati 2 tikkhutto AyAhiNapayAhiNaM jAya dhaNNe'si NaM sarva jAva tusiNIe, tae NaM puMDarIe evaM vayA sI-aTTho bhaMte ! bhogehi?, haMta aTTho, tae NaM koDuMbiyapurise saddAvei 2 kalikaluseNevAbhisittorAyAbhiseeNaM jAva darajaM pasAsemANe vihrti| tae NaM se puMDarIe sayameva paMcamuTThiyaM loyaM karei 2 cAujAmaM dhamma paDibajai 2 kaMDarI yassa AyArabhaMDagaM sabasuhasamudayaMpiva giNhati 2 imaM abhiggahaM giNhati-kappati me rANaM aMtite dhamma paDivajettA pacchA AhAraM AhArittaettikaTutherAbhimuhe nnigge| kaMDarIyassa utaM paNIyaM pANabhoyaNaM AhAriyassa No samma pariNayaM, veyaNA pAumbhUyA ujalA viulA jAva durahiyAsA, tae NaM se raje ya jAva aMteure ya mucchie jAva 1 puNDarIkasya dhAtrI tatrAgacchati, yAvattaM tathA pazyati 2 puNDarIkAya kathayati, so'pi ca antaHpuraparivArasaMparighRtastatrAgacchati 2 |trikRtva AdakSiNapradakSiNaM yAvaddhanyo'si sarva thAvattUSNIkaH, tataH puNDarIka evamavAdIt-artho bhadanta ! bhogaiH ?, hantArthaH, tataH kauTu|mbikapuruSAn zabdayati 2 kalikaluSeNAbhiSikto rAjAbhiSekeNa yAbadrAjya prazAsayan viharati / tataH sa puNDarIkaH svayamena paJcamauSTikaM locaM| / karoti 2 cAturyAmaM dharma pratipadyate 2 kaNDarIkasyAcArabhANDaM sarvasukhasamudAyamiva gRhNAti 2 imamabhiprahaM gRhAti-kalpate mama sthavi rANAmantike dharma pratipaya pazcAdAhAramAhArayitumitikRtvA sthavirAbhimukho nirgataH / kaNDarIkasya tu tatpraNItaM pAnabhojanamAhAritasya na samyak pariNataM, vedanA prAdurbhUtA ujjvalA vipulA yAvairadhyAsyA, tataH sa rAjye ca yAvadantaHpure ca mUchito yAva dIpa anukrama [290] %-%AX For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~660~
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti : [284-306] (43) uttarAdhyaH prata sUtrAMka ||2|| 18 ajhopavaNNe aTTaduhaTTavasaTTe akAmae kAlaM kiccA sattamIpuDhavIe tettIsasAgarovamaTTiIe jAe / puMDarIe'vi yaNaM dumapatrakabRhadvRttiH hathare pappa tesiM aMtite docaMpi cAujjAme dhamme paDiyajati, aTThamakhamaNapAraNagaMsi adINe jAva AhAreI, teNa ya kA-4|| | madhyayanaM. lAIkaMtasIyalalukkhaarasaviraseNaM apariNateNa beyaNAdurahiyAsA jAyA, tae NaM se adhAraNijjamitikaTTha krylprigg||33|| S pAhiyaM jAva aMjali kagu Namo'tdhuNaM arahaMtANaM bhagavaMtANaM jAva saMpattANaM namo'tthu Na therANaM bhagavaMtANaM mama dhammAyariyANaM dhammobaesayANaM purvipi ya pa mae therANaM aMtite save pANAivAe paJcakkhAe jAvajIvAe jAva sadhe akaraNijje di joge paccakkhAe, iyANipi tesiM cevaNaM bhagavaMtANaM aMtite jAva sarva pANAtivAyaM jAva sarva akaraNijjaM joga paJcakkhAmi, jaMpi ya me imaM sarIragaM jAva eyapi carimehiM UsAsanIsAsehiM vosirAmitti, evaM AloiyapaDikate. 10 dhyupapannaH AtaMduHkhArtavazAtaH akAmaH kAlaM kRtvA saptamI pRthvIM trayastriMzatsAgaropamasthitikAM gataH / puNDarIko'pi ca sthavirAn prApya teSAmantike dvirapi cAturyAmaM dharma pratipadyate, aSTamakSapaNapAraNe adIno yAvadAhArayati, tena ca kAlAtikrAntazItalAkSArasa-12 virasena apariNatena vedanA duraNyAsA jAtA, tataH so'dhAraNIyamitikRtvA karatalaparigRhItaM yAvadalaM kRtvA namo'stu arhanyaH bhagavayo // 33 // yAvatsaMprAbhyo namo'stu khavirebhyo bhagavanyo mama dharmAcAryebhyo dharmopadezakebhyaH, pUrvamapi mayA sthavirANAmantike sarvaH prANAtipAtaH | pratyAkhyAto yAvajIvatayA yAvatsarvo'karaNIyo yogaH pratyAruSAtaH, idAnImapi teSAmeva bhagavatAmantike yAvatsarvaM prANAtipAtaM yAvatsarvamakaraNIya yoga pratyAkhyAmi, yadapi ca me idaM zarIrametadapi yAvat caramairucchvAsaniHzvAsaivyutsRjAmIti evamAlocitapratikrAntaH dIpa anukrama [290 For ParaTREPWAauonly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~661~
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| __niyukti : [284-306] (43) prata sUtrAMka ||62|| PKIsamAhipatte kAlamAse kAlaM kiccA sabaDhasiddhe tettIsasAgarovamAU deve jAe, to cahattA mahAvidehe sijjhihitti / tA mA turma duvbalattaM baliyattaM vA giNhAhi, jadhA so kaMDarIo teNaM doyaleNaM attttduhvsho| sattamIe uvavaNNo, puMDarIto paDipuNNagalakavolo sabaTThasiddhe ubavaNNo, evaM devANuppiyA ! balito dubbalo yA akAraNaM, ittha jhANaNiggaho kAyabo, jhANaNiggaho paramaM pamANaM / tattha vesamaNo aho bhagavayA AkayaM naayti| 4) ettha atIva saMvegamAvaNNotti vaMdittA paDigato / tattha vesamaNassa ego sAmANito devo, teNa taM puMDarIyajjhayaNaM ogAhiyaM paMcasayANi saMmattaM ca paDiyaNNotti, keI bhaNaMti-jaMbhago so| tAhe bhagavaM kalaM ceiyANi vaMdittA pacoruhati,te tAyasA bhaNaMti-tujhe amhANaM AyariyA amhe tubhaM sIsA, sAmI bhaNati-tujjhaM amhaM ca tiloyagurU AyariyA, 1 prAptasamAdhiH kAlamAse kAlaM kRtvA sarvArthasiddhe prayastriMzatsAgaropamAyurdevo jAtaH, tatazyutvA mahAvideheSu setsyatIti / tanmA vaM durvalatvaM balivaM vA gRhANa, yathA sa kaNDarIkastena daurbalyena AnaduHkhAvazAH saptamyAmutpannaH, puNDarIkaH paripUrNagalakapolaH sarvArthasiddhe ti utpannaH, evaM devAnupriya ! balI dubalo vA'kAraNamatra dhyAnanigrahaH kartavyaH, dhyAnanigrahaH paramaM pramANaM / tatra vaizravaNo'ho bhagavatA''kU jJAtamiti atrAtIva saMvegamApanna iti vanditvA pratigataH / tatra vaizramaNasvaikaH sAmAniko devastena tatpuNDarIkamadhyayanamavagAhita paJcazatAni drA (zatavArA) samyaktvaM ca pratipanna iti, kecidbhaNanti-jRmbhakaH saH / tadA bhagavAn prabhAte caityAni vanditvA pratyavatarati, te tApasA | bhaNanti-yUyamasmAkamAcAryA vayaM yuSmAkaM ziSyAH, svAmI bhaNati---yuSmAkamasmAkaM ca trilokagurava bhAcAryAH, dIpa anukrama [290 JAIMEducatani For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~662~
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| niyukti: [284-306] (43) prata sUtrAMka ||2|| 12 te bhaNati-tubhavi anno Ayario?, tAhe sAmI bhagavao guNadhavaNaM karei, te pavaiyA, devayAe liMgANi |uvaNIyANi, tAhe te bhagavayA saddhiM vacaMti, bhikkhAvelA ya jAyA, bhagavaM bhaNati-kiM ANijjau !, te bhaNaMti dumapatrakabRhadvRttiH pAyaso,bhagavaM ca savaladdhisaMpuSNo paDigmahagaM mahusaMjuttassa pAyasassa bharittA Agato, tAhe bhaNati-parivADIe ThAha, madhyayana // 332 // te ThiyA, bhagavaM ca akkhINamahANasito,te dhAyA,te suTTayaraM AuTTA,tAhe sayamAhAreti,tAdhe puNaravi ptttthviyaa| tesiMca sevAlabhakkhagANaM jemaMtANaM ceva kevalaNANaM uppaNNaM, diNNassa vagge chattAicchattaM pecchaMtANaM, koDinnassa yagge sAmi daNa ubavaNaM / goyamasAmI purao pakaDamANo sAmi payAhiNIkareti, tevi kevaliparisaM pahAviyA, goyamasAmI, bhaNai-edha sAmi baMdaha, sAmI bhaNai-goyamA! mA kevalI AsAehi, goyamasAmI Audo micchAdukkaDaM kreti| 1 te bhaNanti---yuSmAkamapyanya AcAryaH ?, tadA svAmI bhagavato guNastapanaM karoti, te pravrajitAH, devatayA liGgAnyupanItAni, tadA 4 te bhagavatA sAdhaM vrajanti, bhikSAvelA ca jAtA, bhagavAn bhaNati-kimAnIyatAm ?, te bhaNanti-pAyasaH, bhagavAMzca sarpalabdhisaMpUrNaH prati prahaM madhusaMyuktasya pAyasasya bhRtyA''gataH, tadA bhaNati-paripATyA tiSThata, te khitAH, bhagavAMzcAkSINamahAnasikaH, te bhotAH, te suSu AvajitAH, tadA svayamAhArayati, sadA punarapi prasthApitAH teSAmatha zaivAlabhakSakANAM jimatAmeva kevalajJAnamutpannaM, dattasya varge chAticchantrI // 33 // [pazyatA, koDinyasya varge khAminaM utpnnm| gautamasvAmI purataH prakarSana svAminaM pradakSiNIkaroti, te'pi kevaliparSada pradhAvitA |gautamakhAmI bhaNati-eta svAminaM vandadhvaM, svAmI bhaNati--gautama! mA kevalina AzAtaya, gautamasvAmI AvRttI midhyAduSkRta karAdi / dIpa anukrama [290 JAIMEducatan intimate For PF Arrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~663~
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-]/ gAthA ||62...|| _ niyukti: [284-306] (43) prata %%%45544 sUtrAMka ||2|| tao goyamasAmissa suhuyaraM adhitI jAyA, tAdhe sAmI goyama bhaNati-kiM devANaM vayaNaM gijhaM ? Ato jiNANaM ?, |goyamo bhaNati-jiNavarANaM, to kIsa adhiti karesi ?, tAdhe sAmI cattAri kaDe paNNavei, taMjahA-muMbakaDe |X vidalakaDe cammakaDe kaMbalakaDe, evaM sAmIvi goyamasAmIto kaMvalakaDasamANo, kiMca-cirasaMsaTTho'si me goyamA 18 jAva avisesamaNANatA bhavissAmo, tAdhe sAmI dumapattayaM nAma ajjhayaNaM paNNavei / devo vesamaNasAmANito tato caittA NaM tuMbavaNasannivese dhaNagirINAma gAdhAvaI, soya pavatiukAmo, tassa ya mAyApiyaro vAreti, pacchA, so jattha 2 bareMti tattha 2 viSpariNAmeti jahA ahaM pavaiukAmo, tassa ya tayaNurUvassa gAhAbatissa dhUyA suNadA NAma, sA bhaNai-mamaM deha, tAdhi sA diNNA, tIse ya bhAyA ajjasamito NAma puvapacatito, tIse ya surNadAe kucchisi] 1 tato gautamasvAminaH suSThutarA'dhRtirjAtA, tadA svAmI gautama bhaNati-kiM devAnAM vacanaM pAhamuta jinAnAm ?, gautamo bhaNati|jinavarANAM, tadA kuto'dhRtiM karoSi ?, tadA svAmI caturaH kaTAn prajJApayati, tadyathA-zumbakaTo vidalakaTazcarmakaTaH kambalakaTaH, evaM | svAmyapi gautamasvAminamAzritya kambalakaTasamAnaH, kiM ca-cirasaMsRSTo'si mama gautama ! yAvan avizeSau anAnAtvau bhaviSyAvaH, tadA svAmI dumapatrIyamadhyayanaM prajJApayati / devo vaizramaNasAmAnikatatazyutvA tumbavanasanniveze dhanagirinAma gAthApatiH, sa ca pratrajitukAmaH, tasya | ca mAtApitarau vArayataH, pazcAttI yatra yatra vararyataH tatra tatra vipariNamayati yathA ahaM pranajitukAmaH, tasA ca tadanurUpasya gaathaapteduhitaa| 6sunandA nAma, sA bhaNati-mAM datta, tadA sA dattA, tasyAzca bhrAtA Aryasamito nAma pUrvaprAjitA, tasyAzca sunanvAyAH kukSI %%% dIpa anukrama [290] AIMEducatan international For PF wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~664 ~
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [291] uttarAdhya. muddhatiH // 333 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 1 || adhyayanaM [10], so devo ubavaNNo, tAdhe bhaNati ghaNagirI-esa te ganbho viijio hohii, so sIhagirissa pAse pacatito, imovi NavaNhaM mAsANaM dArato jAto // ityAdi bhagavadvairikhAmikathA AvazyakacUrNito'vaseyA ityukto nAma niSpannanikSepaH, | samprati sUtrAlApaka niSpannanikSepAvasaraH, sa ca sUtre satItyataH sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM tavedam dumapattae paMDayae jahA, nivaDai rAigaNANa ace| evaM maNuyANa jIviyaM, samayaM goyama ! mA pamAyae // 1 // vyAkhyA- dumo - vRkSastasya patra - palAzaM tadeva tathAvidhAvasthAM prApyAnukampitaM drumapatrakaM 'paMDuyae'tti ArSatvAt pANDurakaM kAlapariNAmatastathAvidharogAdervA prAptava lakSabhAvaM, yena prakAreNa yathA, 'nipatati' zithilavRntabandhanatvAda bhrazyati, prakramAt drumata eva, rAtrigaNAnAM dinagaNAvinAbhAvitvAdupalakSaNatvAdvA rAtrindivasasamUhAnAm 'atyaye' atikrame, 'evam' ityevaMprakAraM 'manuSyANAM' manujAnAM, zeSajIyopalakSaNaM caitat, 'jIvitaM ' AyuH, tadapi hi rAtrindivagaNAnAmatikrame yathAsthityA sthitikhaNDakA pahArAtmakenAdhyavasAyAdinA janitenopakramaNena vA jIvapradezebhyo bhrazyatItyevamucyate, yatazcaivamato'tyantaniruddhaH kAlaH samayastam apizabdasya gamyamAnatvAtsamayamadhyAstAmAvalikAdi, 'gautama' iti gautamasagotrasyendra bhUterAmantraNaM 'mA pramAdI' mA pramAdaM kRthAH, zeSaziSyopalakSa Jan Education Intimal 1 sa deva utpannaH, tadA bhagati dhanagiriH- eSa tava garbho dvitIyako bhaviSyati, sa siMhagireH pArzve prabrajitaH / ayamapi nava mAseSu dArako jAtaH, niryuktiH [284-306] For Para Prata Use Only ~665~ drumapatraka madhyayanaM. 10 // 333 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [307-309] (43) **50* 5 prata sUtrAMka ||1|| 0 ca gautamagrahaNam , uktaM hi niyuktikRtA-'taNissAe bhagavaM sIsANaM dei aNusaDiM,' atra ca pANDurakapadAkSipta yauvanasyApyanityatvamAvizcikIrSurAha niyuktikRt. pariyaDiyalAvaNNaM calaMtasaMdhiM muyaMtabiMTAgaM / pattaM ca vasaNapattaM kAlappattaM bhaNai gAhaM // 307 // jaha tubbhe taha amhe tubbhevi a hohihA jahA amhe / appAhei paDataM paMDuravattaM kisalayANaM // 30 // dinavi asthi navi a hohI ullAvo kisalapaMDupattANaM / uvamA khalu esa kayA bhaviyajaNavibohaNaTTAe / vyAkhyA-parivartitaM-kAlapariNatyA'nyathAkRtaM lAvaNyam-abhirAmaguNAtmakamasyeti parivartitalAvaNyaM, yato na tasya prAgiva saukumAryAdi vidyate, tathA calantaH-zithilIbhavantaH sandhayo-yasmiMstattathA, ata eva 'muyaMta-0 baTAgaM'ti muJcat-tyajat sAmadhyod vRkSaM vRntakaM-patrabandhanaM yasya tata maJcadvantakaM. vRntasya vRkSamocane patrasya patanarmaca, bhavatIti patadityuktaM bhavati, 'patraM' (ca) paNe, vyasanam-ApadaM prApta vyasanaprApta tathA kAla:-prakramAt patanaprastAna vastaM prAsaM-gataM kAlaprAptaM "bhaNati' abhidhatte, gIyata iti gAthA tAM-chandovizeSarUpAM // tAmevAha'yathA' iti sAdRzye, tato yathA yUyaM samprati kizalayabhAvamanubhavatha nigdhAdiguNairgarvamudbahatha amAnupaha4 satha, tathA vayamapyatItadazAyAM, tathA yUyamapi ca bhaviSyatha yathA vayamiti, jIrNabhAve hi yathA vayabhidAnI viva dIpa anukrama [291] *25*** AIREDuratan insanmadina For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~666~
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||2|| dIpa anukrama [292] uttarAdhya. bRhadvRttiH ||334|| "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||2|| niryukti: [309...] adhyayanaM [10], rNavicchAyatayopahAsyAni, evaM yUyamapi bhAvInIti, 'appAhera'tti uktanyAyenopadizati piteva putrasya 'patat' bhrazyat 'pANDurapatraM' jIrNapatraM 'kisalayAnAm' abhinavapatrANAM / nanu kimevaM patrakisalayAnAmullApaH sambhavati ? yenedamucyate, ata Aha- 'naiyAsti' naiva vidyate, naiva bhaviSyati upalakSaNatvAt naiva bhUtaH ko'sau ? - 'ullApaH ' vacanaM, 1) keSAM ? - 'kizalayapANDupatrANAm' uktarUpANAM, ArSatvAcca yalopaH, tadiha kimevamuktamityAha - 'upamA' upamitiH, khalu evakArArthatvAt, tataH upamaiva, 'eSA' anantaroktA 'kRtA' vihitA 'bhaviyajaNavivohaNaTTAe' ti | pratItameva / yatheha kizalayAni pANDupatreNAnuziSyante tathA'nyo'pi yauvana garvito'nuzAsanIyaH, tathA caitadanuvAdinA vAcakenAvAci-'paribhava. se kimiti lokaM jarasA parijarjarIkRtazarIram / acirAt tvamapi bhaviSyasi yauvanagarva kimudvahasi ? // 1 // tadevaM jIvitayauvanayoranityatvamavagamya na pramAdo vidheya iti gAthAtrayArthayuktasUtragarbhArthaH // | punarAyuSo'nityatvaM khyApayitumAha- Education intemational kusagge jaha osaviMdue, thovaM ciTThati lNbmaanne| evaM maNuyANa jIviyaM, samayaM0 // 2 // * vyAkhyA - kuzo - darbhasadRzastRNavizeSaH, tanutaratvAcca tasyopAdAnaM, tasyAgraM- prAntastasmin, 'yathA' ityupamAnadarzaka:, avazyAyaH- zaratkAlabhAvI lakSNavarSastasya vindureva vindukaH avazyAyabindukaH, 'stokam' alpakAlamiti gamyate, 'tiSThati' Aste, 'lambamAnakaH' manAya nipatad, baddhAspado hi kadAcit kAlAntaramapi kSamatetyevaM vize For Para Prata Use Only drumapatraka madhyayanaM. 10 ~667~ | // 334 // janibrary muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niyukti : [309...] (43) -CREE E prata sUtrAMka ||3|| 4 vyate, 'evam' ityuktasarazaM 'manujAnAM' manuSyANAM, manujagrahaNaM ca prAgvat , 'jIviyaM ti jIvita, yata evaM ttH| samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // amumevArthamupasaMharannupadezamAha iiisariyaMmi Aue, jIvitae bahupacavAyae / vihuNAhi rayaM purAkaI, samayaM // 3 // vyAkhyA-'iti' ityuktanyAyena 'itvare' ayanazIle, ko'rthaH?-khalpakAlabhAvini, eti-upakramahetubhiH anapavayatayA yathAsthityaivAnubhavanIyatAM gacchatIti AyuH, tacaivaM nirupakramameva tasmin, tathA'nukampitaM jIvitaM / jIvitakaM cazabdasya gamyamAnatvAt tasmiMzca, arthAt sopakramAyuSi, bahavaH-prabhUtAH pratyapAyA-upaghAtahetavo'dhyavasAnanimittAdayo yasmiMstattathA, anena cAnukampyatAheturAviSkRtaH, evaM coktarUpadrumapatrodAharaNataH kuzAgrajalavindUdAharaNatazca manujAyurnirupakramaM sopakrama cetvaram , ato'syAnityatAM matvA 'vidhunIhi jIvAt pRthak kuru rajaH karma 'purekarDati' purA-pUrva tatkAlApekSayA kRtaM-vihitaM, tadvidhuvanopAyamAha-samayamapi gautama ! mA pramAdIH, paThanti ca-evaM maNuyANa jIvie ettirie bahupacavAyae'tti sugamameveti sUtrArthaH // syAt-punarmanuSyabhavAvAptAbudyasyAma ityaahhai| dalahe khalu mANuse bhave, cirakAleNavi sadhvapANiNaM / gADhA ya vivAga kammuNo, samaya0 // 4 // vyAkhyA-'durlabho' duravApaH, 'khaluH' vizeSaNe, akRtasukRtAnAmiti vizeSa dyotayati, 'mAnuSoM' manuSyasambandhI - . dIpa anukrama [293] K.-- O- C 4 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~668~
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [294] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 335 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niryukti: [309...] dumapatraka 'bhavo' janma 'cirakAlenApi' prabhUtakAlenApi, AstAmalpakAlenetyapizabdArthaH, 'sarvaprANinAM sarveSAmapi jIvAnAM, na tu yuktigamanaM prati bhavyAnAmitra keSAJcit manujabhavAvAsiM prati sulabhatvavizeSo'sti, kimevamata Aha- madhyayanaM . 'gADhA' vinAzayitumazakyatayA dRDhAH 'ca' iti yasmAt, 'vipAkakammuNoM'tti vipAkAH - udayAH karmaNAM manuSyagatividhAtiprakRtirUpANAM yata evamataH samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // kathaM punarmanutratvaM durlabhaM yadvA yaduktaM 'sarvaprANinAM durlabhaM manujatva' miti, tatra ekendriyAdiprANinAM taddurlabhatvaM darzayitukAmaH kAryasthitimAha - 10 puDhavIkAyamaigao ukkosaM jIvo ya saMvase / kAlaM saMkhAtIyaM samayaM goyama !mA pasAe // 5 // Parano || 6 || kkAya0 // 7 // vAkkAya0 // 8 // varNasahakAya0 ukko saM0 / kAlamarNataduraMtaM samayaM 09 beIdiyakAya ukko0 / kAlaM saMkhijjasaNNiyaM samayaM0 // 10 // teIdiya0 // 11 // caridiya0 // 12 // paMciMdiya kAyamagao ukosaM0 / sattabhavaggahaNe samartha0 // 13 // deve garae ya gao, ukosaM0 / ekkekabhavaragahaNe, samayaM // 14 // vyAkhyA - pRthvI - kaThinarUpA saiva kAyaH zarIraM pRthvIkAyastamatizayena mRtvA 2 tadutpattilakSaNena gataH - prAptaH atigataH, 'ukkosaM 'ti utkarSato 'jIvaH' prANI 'tuH' pUraNe 'saMvaset' tadrUpatavaivAvatiSTheta 'kAla' saGkhyAtItaM, asaGkhyamityarthaH yata evamataH samayamapi gautama ! mA pramAdIriti / evamapkAya tejaskAyavAyukA yasUtratrayamapi vyAkhyeyaM Jain Education intimal For Paren ||335|| ~669~ anciar muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||5-14|| niyukti : [309...] (43) prata sUtrAMka ||5-14|| tathA vanaspatisUtraM ca, navaraM kAlamanantamiti, anantakAyikApekSametat , pratyekavanaspatInAM kAyasthiterasaGkhyAtatvAt, tathA duSTo'nto'speti durantastam , idamapi sAdhAraNApekSayaiva, te khatyantAlpavodhatayA tata uddhRtA apina prAyo viziSTa Mmaanupaadibhvmomuvnti| iha ca 'kAlaM saGkhyAtIta miti vizeSAnabhidhAne'pyasaGkhyotsarpiNyavasarpiNImAnam ,'anantamiti cAnantotsarpiNyavasarpiNIpramANamityavagantavyaM, yata AgamaH-"assaMkhosappiNiussappiNIu egeMdiyANa ucaupahaM / tA ceva U aNaMtA vaNassatIe u boddhavA // 1 // " tathA dve-dvisaGkhaye indriye-sparzanarasanAkhye yeSAM te dvIndriyA:-kRmyAdayaH,tatkAyamatigata utkarSato jIvastu saMvaset kAlaM saGkhayeyasajJita-saGkhyAtavarSasahasrAtmakam , ataH samayamapi gautama ! mA prmaadiiH|| evaM trIndriyacaturindriyasUtre api bhAvanIye // tathA paJca indriyANi-sparzanAdIni yeSAM te tathA, te cottaratra devanArakayorabhidhAnAt manuSyatvasya durlabhatvena prakrAntatvAttiryazca eva gRhyante, tatkAyamatigataH, tatkAyotpanna ityarthaH, utkarSato jIvastu saMvaset sapta vA aSTa vA sapsASTAni tAni ca tAni bhavagrahaNAni ca-janmopAdAnAni saptASTabhavagrahaNAni yataH ataH samayamapi gautama ! mA prmaadiiH| tathA devAnnarayikAMzca atigata utkarSato jIvastu saMyaset ekaikabhavagrahaNaM, tataH paramavazyaM nareSu tiryakSu votpAdAt / yadvA 'ukosati utkRSyate tadanyebhya ityutkarSastamutkRSTaM kAlaM-trayastriMzatsAgaropamamAnam , 'egegabhavaggahaNaM'ti apergamyamAnatvAdekai - -- dIpa anukrama [295-304] -- % AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~670~
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [--1 / gAthA ||5-14|| niyukti: [309...] (43) dumapatraka bRddhRttiH prata -5 madhyayanaM. sUtrAMka % ||5-14|| uttarAdhya. kabhavagrahaNamapi saMvasati, ato jIvaH saMvaset ataH samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtradazakArthaH // uktama- vArthamupasaMhartumAha evaM bhavasaMsAre saMsarati subhAsubhehiM kammehiM / jIvo pamAyabahulo, samaya0 // 15 // // 326 // vyAkhyA-'evam' uktaprakAreNa pRthivyAdikAyasthitilakSaNena bhavA eva-tiryagAdijanmAtmakAH sNsriymaanntvaat| saMsAro bhavasaMsArastasmin , 'saMsaranti'-paryaTanti zubhAni ca-zubhaprakRtyAtmakAni azubhAni ca-azubhaprakRtirUpANi zubhAzubhAni taiH 'karmabhiH' pRthvIkAyAdibhavanibandhanaiH 'jIvaH' prANI pramAdaibahulo-vyAptaH pramAdabahulaH, yadvA bahUn-bhedAn lAtIti bahulo madyAdyanekabhedataHpramAdo-dharma pratyanudyamAtmako yasya sa bahulapramAdaH, sUtre ca vyatyayanirdezaHprAgvat ,iha cAyamAzayaH-yato'yaM jIvaH pramAdabahulaH san zubhAzubhAni karmANyupacinoti,upacitya ca tadanurUpAsu gatipyAjavaMjapravIbhAvamupagamya bhrAmyati, tato durlabhavAt punarmAnuSatvasya pramAdamUlatvAca sakalAnarthaparamparAyAH samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH / evaM manujabhavadurlabhatvamuktam, idAnIM tadavAptAvapyuttarottaraguNAvAptiratidurApevetsAha lahaNavi mANusattaNaM, AyarittaNaM puNarAvi dAllabhaM / yahaye dasuyA milekkhuyA, samaya0 // 16 // lakUNa'vi AriyattarNa, ahINapaMciMdiyayA hadallahA / vigaliMdiyatA hu dIsaha, samayaM // 17 // ahINapaMcidiyattaMpi se lahe, uttamadhammasutI hu dullahA / micchattanisevae jaNe, smyN0|| 18 // dIpa anukrama [295 +14-10 -304] For PF wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~671~
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||16-20|| niyukti: [309...] (43) *% % prata sUtrAMka ||16-20|| 8-2-45 laNavi uttamaM suI, saddahaNA puNarAvi dullahA / micchatta0 samaya0 // 19 // dhammapi hu sarahaMtayA, dullabhayA kAraNa phAsayA / iha kAmuguNehiM mucchiyA, samayaM // 20 // | vyAkhyA-'labdhvA'pi' prApyApi 'mAnupatvaM' idaM tAvadatidurlabhameva kathaJcittu labdhvA'pItyapizabdArthaH, AryatvaM' magadhAdyAryadezotpattilakSaNaM 'punarapi bhUyo'pi, AkArastvalAkSaNikaH, 'durlabhaM' duravApaM, kimiti ?, ata Aha-bahavaH-prabhUtA dasyavo-dezapratyantavAsinazcaurAH 'milekkhu yatti mlecchA-avyaktavAco, na yaduktamAyairavadhAryate, te ca zakayavanazavarAdidezodbhavAH, yeSyavApyApi manujatvaM janturutpadyate, ete ca sarve'pi dharmAdharmagamyAgamyabhakSyAbhakSyAdisakalAryavyavahArabahiSkRtAstiryaprAyA eveti samayamapi gautama! mA prmaadii| itthamAryadezotpattirUpamAryatvamatidurlabha, tathAvidhamapi labdhvA'pi 'Aryatvam' uktarUpam , ahInAni-avikalAni paJcendriyANi-sparzanAdIni yasya dAsa tathA tadbhAvo'hInapaJcendriyatA 'huH' avadhAraNe bhinnakramaca, durlabhA eva, yadvA huH punararthe, ahInapaJcendriyatA puna dulabhA, ihaiva hetumAha-vikalAni-rogAdibhirupahatAnIndriyANi yeSAM tadbhAyo vikalendriyatA, huriti nipAto'nekAthatayA ca bAhulyasUcakaH, tatazca yato bAhulyena vikalendriyatA razyate tato durlabhaivAhInapaJcendriyatA, tathA ca samayamapi gautama ! mA prmaadiiH| tathA kathaJcidahInapazcendriyatAmapyuktanyAyato'tidurlabhAmapi 'sa' iti jantuH 'labheta' prAmuyAt, tathA'pyuttamaH-pradhAno yo dharmastasya 'zrutiH' AkarNanAtmikA yA sA tathA, 'huH' avadhAraNe bhinnakramazva, tato durlabhaiva, -% A dIpa anukrama [306-310 T RE For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~672~
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 16 -20|| dIpa anukrama [ 306 -310] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 337|| Jain Education i "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 16-20 || adhyayanaM [10], | kimiti -yataH kutsitAni ca tAni tIrthAni kutIrthAni ca zAkyaulukyAdiprarUpitAni tAni vidyante yeSAmanuSTheyatayA | svIkRtatvAtte kutIrthinastAnnitarAM sevate yaH sa kutIrthiniSevako jano-lokaH, kutIrthino hi yazaHsatkArAdheSiNo yadeva prANipriyaM viSayAdi tadevopadizanti, tattIrthakRtAmapyevaMvidhatvAt uktaM hi "satkArayazolAbhArthibhizca mUDhairihAnyatIrthakaraiH / avasAditaM jagadidaM priyANyapadhyAnyupadizadbhiH // 1 // " iti sukaraiva teSAM sevA, tatsevinAM ca kuta uttamadharmazrutiH 1, paThyate ca - 'kutitthiNisevae jaNe 'ti spaSTaH, evaM ca taddurlabhatvamavadhArya samayamapi gautama ! mA pramAdIH / kiMca labdhvA'pi uttamadharmaviSayatvAduttamA tAM 'zrutim' uktirUpAM 'zraddhAnaM' tatvarucirUpaM 'puNarAvi'tti punarapi 'durlabha' durApam, ihaiva hetumAha - mithyAbhAvo mithyAtvam atatve'pi tatvapratyayarUpaM taM niSevate yaH samidhyAtvaniSevako jano - lokaH, anAdibhavAbhyastatayA gurukarmatayA ca tatraiva prAyaH pravRtteH, yata evamataH samayamapi gautama 1 mA pramAdIH / anyaca - 'dharma' prakramAt sarvajJapraNItam 'apiH' bhinnakramaH 'huH' vAkyAlaGkAre, tataH 'zraddadhato'pi kartumabhilaSanto'pi durlabhakAH kAyena zarIreNa upalakSaNatvAnmanasA yAcA ca, 'sparzakA' anuSThAtAraH, kAraNamAha - 'iha' asmin jagati 'kAmaguNeSu' zabdAdiSu 'mUrcchitA' mUDhAH, gRddhimanta ityarthaH, jantava iti zeSaH, prAyeNa pazyeSveva viSayeSvabhiSvaGgaH prANinAM yata uktam- "prAyeNa hi yadapazyaM tadeva cAturajanapriyaM bhavati viSayAturasya jagatastathA'nukUlAH priyA viSayAH // 1 // " pAThAntarataH kAmaguNairmUrcchitA iva mUrcchitAH, viluptadharma For Parent niryuktiH [309...] ~673~ drumapatraka madhyayanaM. 10 ||337|| www.anciran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||21-26|| niyukti: [309...] (43) prata sUtrAMka ||21-26|| SEX kAviSayacaitanyatvAt , yatazcaivamato durApAmimAmavikalAM dharmasAmagrImavApya samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtra paJcakArthaH // anyaca sati zarIre tatsAmarthe ca sati dharmasparzaneti tadanityatA'bhidhAnadvAreNApramAdopadezamAhahI parijUrai te sarIrayaM, kesA paMDuragA (ya) bhavaMti te| se soyabale ya hAyai, samayaM // 21 // pari0 ckkhuble0|| 22 // ghANavale0 // 23 // 0 rsnnvle.||24||phaasvle // 25 // savvavale // 26 // vyAkhyA-'parijIyati' sarvaprakArAM vayohAnimanubhavati 'te' tava zarIrameva jarAdibhirabhibhUyamAnatayA'nukampanIyamiti zarIrakaM, yadvA 'parijUraiti 'nindejUra' iti prAkRtalakSaNAt parinindatIvA''tmAnamiti gamyate, yathA-dhigmAM kI jAtamiti, kimiti ?-yataH 'kezAH zirasijAH, upalakSaNatvAt lomAni ca pANDurA eva pANDurakA bhavanti, pUrva jananayanahAriNo'tyantakRSNAH samprati zuklatAM bhajante 'te' taya, punastezabdopAdAnaM bhinnavAkyatvAt upadezAdhikAratvAcAduSTam , evamuttaratrApi, tathA 'se' iti tat yat pUrvamAsIt zrotrayoH-karNayobalaM-dUrAdizabdazravaNasAmaya zrotrabalaM, 'cA' samuccaye, 'hIyate' jarAtaH kSayamupaiti, yadvA-zarIrajIrNatA'vasthA-14 bhAvyetadyamapi yojyaM, yathA-parijIyate zarIrakaM tathA ca sati kezAH pANDurakA bhavanti 'se' ityatha zrotravalaM hIyate yataH tataH zarIrasya tatsAmarthyasya cAsthiratvAt samayamapi gautama ! mA pramAdIH / evaM sUtrapaJcakamapi neyaM mAnavaramiha prathamataH zrotropAdAnaM pradhAnatvAt , pradhAnatvaM ca tasmin sati zeSendriyANAmavazyaM bhAvAt paTutarakSayopaza-18 dIpa anukrama [311 -316] AIMEducatan intainational For PHOTOSPNandipontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~674~
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||21-26|| niyukti : [309...] (43) uttarAdhya. damapatra prata bRhadvRttiH madhyayana sUtrAMka // 138 // ||21-26|| majatvAca, tathopadezAdhikArAdupadezasya ca zrotragrAhyatvAt / tathA ca 'sarvavala miti sarveSA-karacaraNAyatrayavAnAM khakhavyApArasAmaya, yadvA sarveSAM manovAkAyAnAM dhyAnAdhyayanacakramaNAdiceSTAviSayA zaktiriti sUtraSaTrakArthaH // jarAtaH zarIrAzaktiruktA, samprati rogatastAmAha__araI gaMDaM visaIyA, AyakA vivihA phusNtite| vihaDai viddhaMsaha te sarIrayaM, samaya0 // 27 // vyAkhyA-'aratiH vAtAdijanitazcittodvegaH 'gaNDa' gaDu, vidhyatIva zarIraM sUcibhiriti visUcikA-ajIvizeSaH, AGiti sarvAtmapradezAbhivyAyA taGkayanti-kRcchrajIvitamAtmAnaM kurvantItyAtaGkAH-sadyoghAtino roga|vizeSAH 'vividhAH' anekaprakArAH 'spRzanti' parAmRzanti 'te' tava, zarIrakamiti gamyate, tatazca 'vipatati' vizeSeNa balApacayAdapaiti 'vidhvasyate' jIvavipramuktaM ca vizeSeNAdhaHpatati te zarIrakam , ataH samayamapi gautama ! mA pramAdIH, sarvatra ca vartamAnanirdezaH prAgvat / kezapANDuratvAdikaM yadyapi gautame na sambhavati tathApi tannizrayA zeSaziSyapratibodhanArthatvAdaduSTamiti sUtrArthaH // yathA cApramAdo vidheyastathA cAha buJchida siNehamappaNo, kumuyaM sAraiyaM va pANiyaM | se saJcasiNehavajie, samayaH // 28 // // 338 // vyAkhyA-vocchida'tti vividhaiH prakArairuta-prAbalyena chinddhi-apanaya vyacchinddhi, kam ?-'neham' abhiSvA, kasya sambandhinam ?-AtmanaH, kimiya :-'kumudamiva' candrodyotavikAzyutpalamiva 'sAraiyaM vaci sUtratvAccharadi bhava / / dIpa anukrama [311 -316] AIMEducatan intimational For F un wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~675~
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||28|| dIpa anukrama [318] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||28|| adhyayanaM [10], zAradaM, vetyupamArtho bhinnakramazca prAg yojitaH 'pAnIyaM' jalaM, yathA tat prathamaM jalamagnamapi jalamapahAya vartate tathA | tvamapi cirasaMsRSTaciraparicitatvAdibhirmadvipayasnehavazago'pi tamapanaya, apanIya ca 'se' ityathAnantaraM sarvasnehavarjitaH san samayamapi gautama ! mA pramAdIH / iha ca jalamapahAyaitAvati siddhe yacchAradazabdopAdAnaM tacchAradajalasyeva snehasyApyati manoramatvakhyApanArthamiti sUtrArthaH // kiJca - Jan Education indamatorial citrA Na ghaNaM ca bhAriyaM, pavvaio hi si aNagAriyaM / mA vaMtaM puNovi Avie, samayaM0 // 29 // vyAkhyA--'tyaktvA' parihRtya 'Na' iti vAkyAlaGkAre 'dhanaM' catuSpadAdi cazando bhinnakramaH, tato 'bhAryA ca' kalatraM ca 'prabrajitaH' gRhAnniSkrAntaH 'hiH' iti yasmAt 'sI'ti sUtratvenAkAralopAt 'asi' bhavasi 'aNagAriyaM'ti anagAreSu-bhAvabhikSuSu bhavamAnagArikamanuSThAnaM, casya gamyamAnatvAt taca pratipannavAnasIti zeSaH, yadvA pratrajitaH - pratipannaH 'aNagAriya'ti anagAritAm, ato 'mA' iti niSedhe, 'vAntam' udgIrNa 'puNovi 'tti punarapi 'Avie' ti Apiba, kintu samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // kathaM ca vAntA''pAnaM na bhavatItyAha-avaziya mitabaMdha, vijalaM caiva dhaNohasaMcayaM / mA taM viiyaM gavesae, samayaM0 // 30 // vyAkhyA- 'apoSa' tyaktvA, mitrANi ca suhRdo bAndhavAca - khajanA iti samAhAre mitravAndhavaM, 'vipulaM' vistIrNa 'caH' samucaye bhinnakramatha 'eva' iti pUraNe, tato dhanaM- kanakAdidravyaM, tasvaughaH- samUhastasya saJcayo - rAzI - niryuktiH [309...] For PP Use Only muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~676~
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [--] / gAthA ||30|| niyukti : [309...] (43) uttarAdhya bRhadvRttiH // 339 // prata sUtrAMka ||30|| ACSCROSSES karaNaM dhanaughasaJcayastaM ca, mA 'taditi' mitrAdikaM, dvitIyaM, punargrahaNArthamiti gamyate, 'gaveSaya' anveSaya, tatparityA-II dumapaMcakagAt zrAmaNyamaGgIkRtya punastadabhiSvaGgavAn mA bhUH, tyaktaM hi tadvAntopamaM tadabhiSyaGgazca bAntA''pAnaprAya ityabhiprAyaH, madhyayanaM. kintu samayamapi gautama! mA pramAdIriti suutraarthH| itthaM prativandhanirAkaraNArthamabhidhAya darzanavizuddhayarthamidamAha Na hu jiNe aja dIsai, bahumae dIsaha maggadesie / saMpai neAue pahe, samaya0 // 31 // bhI vyAkhyA-'na hu' naiva 'jinaH' tIrthakRd 'adya' asmin kAle 'dRzyate' avalokyate, yadyapIti gamyate, tathApi 'bahumae'tti panthAH, sa ca dravyato nagarAdimArgaH, bhAvatastu sAtizayazrutajJAnadarzanacAritrAtmako muktimArgaH, tatreha bhAvamArgaH parigRhyate, 'dRzyate' upalabhyate 'maggadesiya'tti bhAvapradhAnatvAnnirdezasya mArgatvena arthAnmuktedezito-jinaH kathito mArgadezitaH, ayamAzayaH yadyapi samprati jino na dRzyate tadupadiSTastu mAgoM dRzyate, na caivaMvidho'yamatIndriyArthadarzinaM jinaM vinA sambhavati ityasandigdhacetaso bhAvino'pi bhavyA na pramAda |vidhAsvantIti, ataH 'samprati idAnIM satyapi mayIti bhAvaH, 'naiyAyike' nizcitamuktyAkhyalAbhaprayojane 'pathi: mArga samayamapi gautama ! kevalAnutpattitaH saMzayavidhAnena mA pramAdIH, yavA-trikAlaviSayatvAt sUtrasya bhASi- // 33 // bhanyopadezakamapyetat, tato'yamarthaH-yathA''dyamArgopadezakaM nagaraM cApazyanto'pi panthAnamavalokayantastasyAvicchi-12 nopadezatastatprApakatvaM nizcinvanti tathA yadyapyadya jina upalakSaNatvAnmokSaca naiva dRzyate tathA'pi taddezitaH|| dIpa anukrama [320] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~677~
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||31|| niyukti: [309...] (43) prata sUtrAMka ||31|| panthA-mAryamANatvAt mArgo-mokSastasya 'desiya'tti sUtratvAddezako mArgadezako dRzyate, tatastasyApi tatprAkana mAmapazyadbhirapi bhAvibhavyainizcetavyaM, yatazcaivaM bhAvibhavyAnAmupadizyate ataH sampratItyAdi prAgvat , dvividhADavi tAvaditthaM vyAkhyA sUcakatvAt sUtrasyeti gAthArthaH / / atraivArthe punarupadizannAha avasohiya kaMTagApaha, oinno'si pahaM mahAlayaM gacchasi mamgaM vi sohiyA, smpN0|| 32 // vyAkhyA-'avasohiyatti avazodhya-apasAye pRthakRtya parihatyetiyAvat , kam ?-'kaMTayApahaMti AkAroDalAkSaNikaH, kaNTakAzca dravyato babbUlakaNTakAdayaH bhAvatastu carakAdikuzrutayastairAkulaH panthAH kaNTakapathastaM, taba avatIrNo'si anupraviSTo bhavasi 'pahaMti panthAnaM 'mahAlayaMti mahAntaM mahatAM vA''layaH-Azrayo mahAyA. sa ca dravyato rAjamArgaH bhAvatastu mahadbhistIrthakarAdibhirapyAzritaH samyagdarzanAdimuktimArgasaM, kazcidavatIrNa 'pi mArga na gacchet ata Aha-'gacchasi'-yAsi mArga, na punaravasthita evAsi, samyagdarzanAyanupAlanena zakti mArgagamanapravRttatvAdbhavataH, tatrApyanizcaye'pAyaprAptireva syAt ityAha-'vizodhya' iti vinizcitya, tadevaM vanA san samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // evaM ca pUrveNa darzanavizuddhimanena ca mArgapratipattimabhidhAya tatpratipattAvapi kasyacidanutApasambhava iti tannirAcikIrSayA''ha avale jaha bhAravAhae, mA magge visame'vagAhiyA / pacchA pacchANutAvae, samaya0 // 33 // dIpa anukrama [321] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~678~
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||33|| dIpa anukrama [323] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 140 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||33|| adhyayanaM [10], Jain Education intimal vyAkhyA -- 'avalaH' avidyamAnazarIrasAmarthyaH 'yathA' ityaupamye bhAraM vahatIti bhAravAhakaH 'mA' niSedhe 'magge' tti mArga 'visame' ti viSamaM mandasatvairatidustaram 'avagAhiya'ti avagAdya pravizya tyaktAGgIkRtabhAraH sanniti gamyate, 'pazcAt' tatkAlAnantaraM 'pazcAdanutApakaH' pazcAttApakRt, bhUriti zeSaH, idamuktaM bhavati yathA kazviddezAnta| ragato bahubhirupAyaiH kharNAdikamupArjya khagRhAbhimukhamAgacchannatibhIrutayA'nya vastvantarhitaM svarNAdikaM svazirasyAropya katiciddinAni samyagudvahati, anantaraM ca kacidupalAdisaGkale pathi aho ! ahamanena bhAreNA''krAnta iti tamutsRjya | svagRhamAgataH atyantanirdhanatayA'nutapyate kiM mayA mandabhAgyena tatparityaktamiti 1, evaM tvamapi pramAdaparatayA tyaktasaMyamabhAraH sannevaMvidho mA bhUH, kintu samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // vahnidamayApi nistaraNIyamalpaM ca nistIrNamityabhisandhinotsAhabhaGgo'pi syAditi tadapanodAyAha tiNo isi aNNavaM mahaM, kiM puNa ciTThasi tIramAgao ? / abhitura pAraM gamittae, samayaM0 // 34 // vyAkhyA- 'tiSNo hu sitti tIrNa evAsi, arNavamivArNavaM 'maha'ti mahAntaM guruM kimiti prazne punariti vAkyo panyAse, tataH kiM punastiSThasi ?, 'tIra' pAram ' AgataH' prAptaH, kimuktaM bhavati ?-bhava utkRSTasthitIni vA karmANi bhAvato'rNava ityucyate sa ca dvividho'pi tvayotIrNaprAya eva iti kena hetunA tIraprAso'pyaudAsInyaM bhajase 1, naivedaM | tavocitamityAzayaH / kintu 'abhitura' tti abhi-Abhimukhyena tvarakha zIghro bhava, 'pAraM' paratIraM bhAvato muktipadaM 'gami For Parent niryukti: [ 309...] ~679~ dumapatraka madhyayanaM. 10 muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||35|| niyukti: [309...] (43) prata sUtrAMka ||35|| tae'tti gantum , atazca samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // athApi syAt-mama pAraprAptiyogyataiva na samasti, ata Aha-athavA zeSaziSyApekSayA kimakhApramAdasya phalam ? yatpunaH punarayamupadizyate ityAha| akalevaraseNimUsiyA, siddhiM goyama! loyaM (ya) gacchasi / khemaM ca sivaM aNuttaraM, samaya0 // 35 // KI vyAkhyA-kalevara-zarIram avidyamAnaM kaDevarameSAmakaDevarA:-siddhAsteSAM zreNiriva zreNiyayottarottarazubhapariNAdamaprAptirUpayA te siddhipadamArohanti (tAM), kSapakazreNimityarthaH / yadvA kaDevarANi-ekendriyazarIrANi tanmayatvena teSAM zreNiH kaDevarazreNiH-zAdiviracitA prAsAdAdiSvArohaNahetuH, tathA ca yA na sA akaDevarazreNiH-anantaroktarUpaiva tAm 'ussiya'tti utsRtAM, gamiSyasIti sambandhaH, yadvA 'ussiya'tti ucchrityevocchritya-uttarottarasaMyamasthAnAvAptyA tAmucchritAmiya kRtvA 'siddhim' iti siddhinAmAnaM 'goyama ! loyaM gacchasi' tti prAgvallokaM gamiSyasi, saMzayavyavadicchedaphalatvAcAsya gamiSyasyeva, 'kSemaM' paracakrAyupadravarahitaM 'caH' samuccaye bhinnakramazca, 'zivamanuttaraM ca tatra zivama zeSaduritopazamena anuttaraM nAsyottaramanyat pradhAnamastItyanuttaraM, sarvotkRSTamityarthaH, yatazcaivaM tataH samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // 36 // samprati nigamayannupadezasarvakhamAha buddhe pariNicue care, gAma gae nagare va sNje| saMtimaggaM ca vahae, smyN0|| 36 // vyAkhyA-'buddhaH' avagataheyAdivibhAgaH 'parinirvRtaH' kaSAyAphyupazamataH samantAt zItIbhUtaH 'careH' Ase HARKHABAR dIpa anukrama [325] For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~680~
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [10], mUlaM [-] / gAthA ||37|| niyukti: [309...] (43) dUmapatraka madhyayana prata sUtrAMka ||37|| uttarAdhya. vakha, saMyamamiti zeSaH, 'gAmati supo lopAt grAme 'gataH' sthito nagare vA, upalakSaNatvAdapaNyAdiSu vA, ki muktaM bhavati ?-sarvasminnanabhiSvaGgavAn , samyag yataH-pApasthAnebhya uparataH saMyataH, zAmyantyasyAM sarvaduritAnIti | bRhadvRttiH zAntiH-nirvANaM tasyA mArgaH-panthAH, yadvA zAntiH-upazamaH saiva muktihetutayA mArgaH zAntimArgo, dshvidhdhrmo||341|| palakSaNaM zAntigrahaNaM, cazabdo bhinnakramaH, tato bRMhayezca-bhavya janaprarUpaNayA vRddhiM nayeH, tataH samayamapi gautama ! mA pramAdIriti sUtrArthaH // ityaM bhagavadabhihitamidamAkarNya gautamo yat kRtavAMstadAha buddhassa nisamma bhAsiyaM, sukahiyamaTThapadovasohiyaM / rAga dosaMca 'chidiyA, sidigaI gae goyame // 37 // tibemi / / ___ vyAkhyA-'buddhasya' kevalAlokAvalokitasamastavastutatvasya prakramAcchrImanmahAvIrasya 'nizamya AkarNya 'bhASi-17 tam' uktaM, suSTha-zobhanena nayAnugatatvAdinA prakAreNa kathitaM-prabandhena pratipAditaM sukathitam , ata evArtha-11 pradhAnAni padAni arthapadAni tairupazobhitaM-jAtazobhamarthapadopazobhitaM 'rAga' viSavAdya bhiSpakaM 'dveSam' apakAri- NyaprItilakSaNaM 'caH' samucaye 'chittvA' apanIya 'siddhigati' muktipatiM 'gataH' prAptaH 'gautamaH' indrabhUtinAmA bhaga- vatprathamagaNadhara iti sUtrArthaH // itiH' parisamAptI 'bravImi' iti pUrvavat, ityukto'nugamaH, samprati nayAH, te ca pUrvavaditi zrIzAnyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM dazamamadhyayanaM samAptaM // dIpa anukrama [327] 4zA AIMEducatan intimation For PF trancibansar muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM-10 parisamAptaM ~681~
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-1 /gAthA ||37...|| niyukti: [310] (43) prata sUtrAMka ||37|| atha bahuzrutapUjAkhyamekAdazamadhyayanam / uktaM dazamamadhyayanaM, sAmpratamekAdazamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-dahAnantarAdhyayane'pramAdArthamanuzAsanamuktaM, taba vivekinaiva bhAvayituM zakyaM, vivekazca bahuzrutapUjAta upajAyata iti bahuzrutapUjocyate ityanena sambandhe nA''yAtasyAsyAdhyayanasya catvAryanuyogadvArANi prarUpayitavyAni, yAvannAmaniSpanne nikSepe 'bahusUtrapUjA bahuzruta4 pUje ti vA nAma, atasta nikSepapratipipAdayiSayedamAha niyuktikRt bahu sue pUjAe yatiNhapi caukao ya niklevo / davabahugeNa bahugA jIvA taha puggalA ceva // 310 // | vyAkhyA-'bahu'tti bahoH 'sue'tti zatamukhatvAt prAkRtasya sUtra ya zrutasya vA 'puyAe yatti pUjAyAzca 'trayANAmapi' amoSAM padAnAM 'catuSkastu' catuSparimANa eka 'nikSepaH' nyAsaH, sa ca nAmAdiH, tatra nAmasthApane kSuNNe, dravyatastu bahvabhidhAtumAha-'davabahuema'tti ArSatvAt dravyato bahutvaM dravyavahutvaM tena 'bahukAH' prabhUtAH 'jIvA' upayogalakSaNAH, tathA 'pudgalAH' sparzAdilakSaNAH, cazabdaH pudalAnAM jIvApekSayA bahutaratvaM khyApaya ti, te khekaikasmin saMsArijIvapradeze'nantAnantA eva santi, 'evaH' avadhAraNe, jIpapudgalA eva dravyavaha vaH, tatra dharmAdharmA''kAzAnAmekadravyatvAt kAlasyApi tattvataH samayarUpatvena bahutvAbhAvAditi gaathaarthH|| XKA- 25 dIpa anukrama [327]] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 11 "bahuzrutapUjA" Arabhyate ~682~
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||37...|| niyukti: [311] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH ra4rA prata sUtrAMka ||37|| bhAvabahueNa bahugA caudasa puvA annNtgmjuttaa|bhaave khaovasamie khaiyami ya kevalaM naannN|| 311 // bahuzrutapUvyAkhyA-'bhAvabahugeNa ti prAgvat bhAvavahutvena 'bahuga'tti bahukAni 'caturdaza' caturdazasaGkhyAni 'puca'tti jAdhyayanaM. pUrvANyutpAdapUrvAdIni 'arNatagamajutta'tti anantA-aparyavasitA gamyate vastukharUpamebhiriti gamA-vastuparicchedapra-| kArAH nAmAdayastairyuktAni-anvitAnyanantagamayuktAni, paryAyAdhupalakSaNaM ca gamagrahaNam , uktaM hi-"aNaMtA gamA apaMtA pajavA aNaMtA hetU' ityAdi, anenatadAtmakatvAt pUrvANAM teSAmapyAnantyamuktaM, ka punaramUni bhAve vartante / yena bhAvabahUnyucyante ityAha-bhASa' ityAtmaparyAye kSAyopazamike caturdaza pUrvANi vartante iti prakramaH, Aha-kiMna kSAyike bhAve kiJcidbhAvabahu , astItyAha- kSAyike ca' karmakSayAdutpanne punaH kevalajJAnam , anantaparyAyatvAt , tdpi| bhAvabahukamiti gAthArthaH / uktaM bahu, samprati sUtraM zrutaM yA''hadavasuya poMDayAi ahavA lihiyaM tu putthayAIsuM / bhAvasuyaM puNa duvihaM sammasuyaM ceva micchasuyaM 312/ vyAkhyA--'davasuya'tti anukhAralopAt dravyasUtraM dravyazrutaM ca, tatrA''yaM puNDajAdi, dvitIyamAha-'athayA' iti pakSAntarasUcakaH, tato dravyazrutaM 'likhitam' akSararUpatayA nyasta pustakAdiyu, tuzabdAd bhASyamANaM vA dravyazrutamucyate,11 1 anantA gamA anantAH paryavA anantA hetavaH / dIpa anukrama [327] // 342 // AIMEducatan intimational For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~683~
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-]/ gAthA ||37...|| niyukti: [313-314] (43) prata sUtrAMka ||37|| hai bhAvazrutaM punaH 'dvividhaM dvibhedaM 'samyakzrutaM caiva' iti prAgyat tato mithyAzrutaM ceti gAthArthaH // etatvarUpamAha bhavasiddhiyA u jIvA sammaiiTThI u jaM ahijati / taM sammasueNa suyaM kammaTTavihassa sohikaraM 313/ 4 micchaTTiI jIvA abhavasiddhI ya jaM ahijaMti / taM micchasueNa suyaM kammAdANaM ca taM bhaNiyaM // 314 // NI vyAkhyA-bhave bhavyA vA siddhireSAmiti bhavasiddhikA bhavyasiddhikA thA, 'tuH' avadhAraNe, eta eSa 'jIvAH' prANinaH, te'pi 'sammadihI utti samyagdRSTaya eva 'yat' iti zrutam 'adhIyate' paThanti 'taM sammasueNa'tti samyakthutazabdena 'zrutam' iti prakramAd bhAvazrutam , ucyate iti zeSaH / Aha-bhASyamANatvenAsya kathaM na dravya||zrutatvam ?, ucyate, anenetajanita upayoga evopalakSita iti na doSaH, evamanyatrApi bhAvanIyaM / tanmAhAtmya-| mAha-kammaTThavihassa'tti aSTavidhakarmaNaH zuddhikaram' apnynkrt| mithyAzrutamAha-mithyAdRSTayo jIvAH, bhavyA iti gamyate, 'abhavyasiddhayazca' abhavyAH yadadhIyate tat 'mithyAzratena' mithyAzrutazabdena 'zrutam' itIhApi bhAvazrutaM bhaNitamiti sambandhaH, karma-jJAnAvaraNAdi AdIyate-khIkriyate'nena jantubhiriti karmAdAna-karmopAdAnahetuH, caH' samuccaye, 'tat' zrutaM 'bhaNitam' uktamiti gAthAdvayArthaH // idAnI pUjA, sA'pi nAmAdibhedatazcaturdheva, tatrAx''dye sugame, dravyapUjAmAha dIpa anukrama [327] For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~684~
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||37...|| niyukti: [315] (43) - - -- -- prata - sUtrAMka ||37|| uttarA IsaratalabaramADaMbiANa sivaiMdakhaMdaviNhUNaM / jAkira kIrai pUA sA pUA davao hoi // 315 // bahuzrutapU di vyAkhyA-Izvarazca-dravyapatiH talavarazca-prabhusthAnIyo nagarAdicintakaH, maDamba-jaladurga tasmin bhavo mADabRhatiH jAdhyayana mbikaH-tadbhoktA sa ca IzvaratalavaramADambikAsteSAM, tathA zivazca-zambhuH indrazca-purandaraH skndshc-svaamikaarti||3|| keyaH viSNuzca-vAsudevaH zivendraskanda viSNavasteSAM, yA kila kriyate pUjA sA pUjA 'dravyataH' dravyanikSepamAzritya 6 bhavati, dravyapUjeti yo'rthaH, kilazabdastvihApAramArthikatvakhyApakaH, dravyato'pi hi bhAvapUjAhetureva pUjocyate, TAiyaM tu dravyArthamapradhAnA vA pUjeti dravyapUjA, ato'pAramArthikyeca, etadabhidhAnaM tu dravyazabdasyAnekArthatvasUcakamiti gAdhArthaH // bhAvapUjAmAha titthayarakevalINaM siddhAyariANa savasAhapAM / jAkira kIrai pUA sA pUA bhAvao hoi // 316 // KI vyAkhyA-tIrtharAzca-arhantaH kevalinazca-sAmAnyenaivotpanna kevalA: tIrthakarakevalinasteSAM, siddhAcAryANAM pratItAnAM, tathA sarvasAdhUnAM, kA?-yA kila 'kriyate' vidhIyate pUjA sA pUjA 'bhAvataH' bhAvanikSepamAzritya / // 34 // bhavati, kilazabdaH parokSAptavAdasUcakA, tIrthaGkarAdipUjA hi sarvA'pi kSAyopazamikAdibhAvavartina eva bhavatIti / dabhAvapUjeya, yattu puSpAdipUjAyA dravyastavatyamuktaM tad dravyaiH-puSpAdibhiH stava iti vyutpattimAzritya sampUrNabhAva stabakAraNatvena veti gAthArthaH // samprati prasutopayogyAha dIpa anukrama [327] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~685~
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [317] (43) prata sutrAMka ||1|| je kira caudasapuvI savvakkharasannivAiNo niunnaa| jA tesiM pUyA khalu sA bhAve tAi ahigAro 317/ | vyAkhyA-'ye' prAgvat 'kila' iti vAkyAlaGkAre 'caturdazapUrviNaH' caturdazapUrvadharAH sarvANi-samastAni yAnyakSarANi-akArAdIni teSAM sannipAtanaM-tattadarthAbhidhAyakatayA sAGkatyena ghaTanAkaraNaM sarvAkSarasannipAtaH sa vidyate adhigamaviSayatayA yeSAM te'mI sarvAkSarasannipAtinaH 'nipuNAH' kuzalAH, yA 'teSAM caturdazapUrviNAM 'pUjAAdA ucitapratipattirUpA, upalakSaNaM ceyaM zeSabahuzrutapUjAyAH, prAdhAnyAcAsyA evopAdAnaM, 'khalu' nizcitaM, sA 'bhAve' ghabhAvaviSayA, 'tayA' bahuzrutapUjAlakSaNayA bhAvapUjayA iha 'adhikAraH prakRtamiti gAthArthaH / ityukto nAmaniSpanna nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedamA saMjogA vippamukkassa, aNagArassa bhikkhuNo / AyAraM pAukarissAmi, ANupubbi suNeha me // 1 // vyAkhyA-saMyogAdvipramuktasyAnagArasya bhikSoH AcaraNamAcAra:-ucitakriyA vinaya itiyAvat , tathA ca vRddhAH'AyArotti vA viNaotti vA egaTTatti sa ceha bahuzrutapUjAtmaka eva gRhyate, tasyA evAtrAdhikRtatvAt , taM 'prAdukariSyAmi' prakaTayiSyAmi AnupayoM, zRNuta 'me' mama kathayata iti zeSaH iti sUtrArthaH // iha ca bahuzrutapUjA 1 AcAra iti vA vinaya iti vA ekaaeN| / dIpa anukrama [328] JANEairator muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~686~
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [--] / gAthA ||2|| niyukti: [317] (43) bahuzrutapU jAdhyayanaM. prata sUtrAMka ||2|| uttarAdhya. prakrAntA, sA ca bahuzrutakharUpaparijJAna eva kartuM zakyA, bahuzrutakharUpaM ca tadviparyayaparijJAne tadviviktaM sukhenaiva / jJAyata itsabahuzrutakharUpamAhabRddhRttiH je yAvi hoda nidhije, dhaddhe luche aniggahe / abhikkhaNaM ullavaI, aviNIe avahussue // 2 // // 344 // vyAkhyA-'je yAvitti yaH kazcit, cApizabdau bhinnakramAyuttaratra yodhyete, 'bhavati' jAyate nirgato vidyAyAH samyakazAstrAvagamarUpAyAH nirvidyaH, apizabdasambandhAt savidyo'pi, yaH 'stabdhaH' ahavArI 'lubdhaH' rasAdiraddhi mAn , na vidyate indriyanigrahaH-indriyaniyamanAtmako'syeti anigrahaH 'abhIkSNaM' punaH punaH ut-prAbalyenAsadambaddhabhASitAdirUpeNa lapati-vakti ulapati 'avinItaca' vinayavirahitaH 'abahussue'tti yattadornityAbhisasambandhAt so'bahuzrutaH, ucyate iti zeSaH, savidyasyApyabahuzrutatvaM bAhuzrutyaphalAbhAvAditi bhAvanIyam , etadvi|parItastvarthAd bahuzruta iti sUtrArthaH // kutaH punarIzamabahuzrutatvaM bahuzrutatvaM vA labhyata ityAha aha paMcahiM ThANehiM. jehiM sikkhA Na lambhai / thaMbhA kohA pamAeNaM, rogeNAlasseNa y||3|| aha aTThahiM ThANehi, sikkhAsIletti bubaha / ahassire sayAdaMte, na ya mammamuyAhare // 4 // nAsIle Na visIle, Na siyA ailolue| akohaNe sacarae, sikkhAsIletti cucada // 5 // 'artha' ityupanyAsArthaH 'paJcabhiH' paJcasahayaiH tiSThantyeSu karmavazagA jantapa iti sthAnAni taiH, 'yeH' iti vakSya dIpa anukrama // 344 // [329] AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~687~
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||3-5|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||3-5|| mAheMtubhiH-zikSaNaM zikSA grahaNAsevanAtmikA na labhyate' nAvApyate, tairIdRzamabahuzrutatvamavApyata iti zeSaH, kaiH punaH sA na labhyate ? ityAha-'stambhAt' mAnAt 'krodhAt' kopAt 'pramAdena' madyaviSayAdinA 'rogeNa' galatkuSThAdinA 'Alaspena' anutsAhAtmanA, zikSA na labhyata iti prakramaH, caH samastAnAM vyastAnAM ca hetutvameSAM dyotayati // itthamabahuzrutatvahetUnabhidhAya bahuzrutatvahetUnAha-athASTabhiH sthAnaH zikSAyAM zIlaH-khabhAvo yasa zikSA vA zIlayati-abhyasyatIti zikSAzIlaH-dvividhazikSAbhyAsakRd, itizabdaH svarUpaparAmarzakaH, ucyate tIrthadikRdgaNadharAdibhiriti gamyate, tAnyevAha-'ahassiretti "tRna ira" iti prAkRtalakSaNAdahasanazIlaH ahasitA-na sahe tukamahetukaMvA hasannevAste, sadA sarvakAlaM 'dAntaH'indriyanoindriyadamavAn, 'na ca'naiva 'mama'parApabhrAjanAkAri kutsitaM jAtyAdi 'udAharet ' udghaTTayet / 'na' naiva 'azIlaH' avidyamAnazIlaH, sarvathA vinaSTacAritradharma ityarthaH, na 'vishiilH| virUpazIlaH, atIcArakaluSitavrata itiyAvat , 'na khAt' na bhaved, iha pUrvatra ca sambhAvane liT, 'atilolupaH' atIva rasalampaTaH, 'akrodhanaH' aparAdhinyanaparAdhini vA na kathaJcit krudhyati, satyam-avitathabhASaNaM tasmin / rataH-AsaktaH satyarataH iti, nigamayitumAha-zikSAzIla 'iti' ityanantaroktaguNabhAga ucyate, sa ca bahuzruta eva bhavatIti bhAvaH / iha ca sthAnaprakrame'pyevamabhidhAnaM dharmadharmiNoH kathaJcidananyatvakhyApanArtha, vizeSAbhidhAyi-11 tvAcca kvacit kepAzcidantarbhAvasambhave'pi pRthagupAdAnaM, parihAradvayamapIdamuttaratrApi bhAvanIyamiti sUtratrayArthaH // dIpa anukrama [330-332]] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~688~
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||6-13|| niyukti: [317] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 345 // prata sUtrAMka ||6-13|| kiJca-abahuzrutatve bahuzrutatve vA'vinayo vinayazca mUlakAraNaM, tattvata uktahetUnAmapyanayorevAntarbhAvAt, na ca | bahuzrutapU. avinItavinItayoH kharUpamavijJAya to jJAtuM zakyAviti yaH sthAnairavinIta ucyate yaizca vinItastAnyabhidhAtumAha-4 jAdhyayanaM. aha codasahi ThANehiM, vamANo u sNje| aviNIe vuccatI so u, NibvANaM ca Na gacchA // 6 // abhikkhaNaM kohI bhavai, pabaMdhaM ca pakuvvai / mittijjamANo bamati, suyaM labUNa majai // 7 // avi pAyaparikkhebI, avi mittesu kuppati / suppiyassAvi mittassa, rahe bhAsaha pAvagaM // 8 // paiNNavAI duhile, thaddhe luDhe aniggahe / asaM vibhAgI aciyatte, aviNIetti bucar3a / / 9 // aha pannarasahiM ThANehiM, suviNIetti vuccai / nIyAvittI acavale, amAI akuUhale // 10 // appaM ca ahikkhivati, pabaMdhaM ca Na kuvvai / mittijamANo bhajati, surya laDhuM na majjati // 11 // naya pAvaparikvevI, na ya mittemu kuppati / appiyassAvi mittassa, rahe kallANa bhAsaha // 12 // kalahaDamaravajjae, buddhe (a) abhiAie / hirimaM paDisaMlINo, suviNIetti yuccada // 13 // vyAkhyA-'atha' iti prAgvata , caturbhiradhikA daza caturdaza teSu caturdazasaGkhyeSu sthAneSu, sUtre tu suLyatyayena // 345 // | saptamyarthe tRtIyA, 'vartamAnaH' tiSThan 'tuH' pUraNe 'saMyataH' tapakhI, avinIta ucyate, 'satu' ityapinItaH punaH, |kimityAha-'nirvANaM ca' mokSaM, cazabdAdiheya jJAnAdIMzca 'na gacchati' na prApnoti // kAni punazcaturdaza sthAnAnI 464-564 dIpa anukrama [333-340] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~689~
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||6-1|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||6-13|| |tyAha-abhIkSNaM' punaH punaH, yadvA-kSaNaM kSaNamami abhikSaNam-anavarataM 'krodhI' krodhanaH bhavati, sanimittamanimittaM vA kupyannevAste, 'prabandhaM ca' prakRtatvAt kopasyaivAvicchedAtmakaM 'pakuchaitti prakarSeNa kurute, kupitaH san 2 sAntvanairanekairapi nopazAmyati, vikathAdiSu yA'vicchedena pravartanaM prabandhastaM ca prakurute, tathA 'mettijamANo'tti mitrIyamANo'pi mitraM mamAyamastvitIpyamANo'pi apizabdasya lusanirdiSTatvAt 'vamati' tyajati, prastAvAnmi yitAraM maitrI yA, kimuktaM bhavati ?-yadi kazciddhArmikatayA vakti-yathA tvaM na vetsItyahaM tava pAtraM lepayAmi, tito'sau pratyupakArabhIratayA prativakti-mamAlametena, kRtamapi vA kRtaghnatayA na manyata iti vamatItyucyate, tathA & 'surya'ti apergamyamAnatvAt zrutamapi-Agamamapi 'labdhvA' prApya 'mAdyati' darpa yAti, kimuktaM bhavati?-zrutaM hi madApahArahetuH, sa tu tenApi dRpyati / tathA 'apiH' sambhAvanAyAM, sambhAvyata etat , yathA'sau pApaiH-kathaJcit ra samityAdiSu skhalitalakSaNaiH parikSipati-tiraskuruta ityevaMzIlaH pApaparikSepI, AcAryAdInAmiti gamyate, tathA apiH' bhinnakramaH, tataH 'mitrebhyo'pi' suhRdbhyo'pyAstAmanyebhyaH 'kupyati' krudhyati, sUtre tu caturthyarthe saptamI, "kudhiduheA'sUyArthAnAM yaM prati kopa" (pA.1-4-37) ityaneneha caturthIvidhAnAt , tathA 'supriyasyApi' ativallabha-IN sthApi mitrasya rahasi' ekAnte 'bhASate' vakti pApameva pApakaM, kimuktaM bhavati ?-agrataH priyaM vakti pRSThatastu prati 1 prAkRtAnukaraNametat , mitrasyeyaM mitrIyA tA kriyamANa iti vA / dIpa anukrama [333-340] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 690~
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||6-13|| dIpa anukrama [333 -340] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 346 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||6-13 || adhyayanaM [11], Jan Education intimanal sevako'yamityAdikamanAcAramevAviSkaroti / tathA prakIrNam - itastato vikSiptam, asambaddhamityarthaH vadatijalpatItyevaMzIlaH prakIrNavAdI, vastutattvavicAre'pi yatkiJcanavAdItyarthaH, athavA yaH pAtramidamapAtramidamiti vA'parIkSyaiva kathaJcidadhigataM zrutarahasyaM vadatItyevaMzIlaH prakIrNavAdI iti, pratijJayA vA - idamitthameva ityekAntAbhyupagamarUpayA cadanazIlaH pratijJAvAdI, tathA 'duhila'tti drohaNazIlo- drogdhA, na mitramapyanabhidudyAste, tathA 'stabdhaH' tapavyahamityAdyahaGkRtimAn, tathA 'lubdhaH' annAdiSyabhikAGkSAvAn, tathA 'anigrahaH' prAgvat, tathA'saMvibhajanazIlaH asaMvibhAgI nA''hArAdikamavApyAtigarddhano'nyasmai khalpamapi yacchati, kintvAtmAnameva poSayati, tathA 'aciyate 'ti aprItikaraH- dRzyamAnaH sambhApyamANo vA sarvasyAprItimebotpAdayati, evaMvidhadoSAnvitaH avinIta ucyate iti nigamanam / itthamavinItasthAnAnyabhidhAya vinItasthAnAnyAha - atha paJcadazabhiH sthAnaiH suSThu - zobhano vinIto vinayAnvitaH suvinIta ityucyate, tAnyevAha- 'nIyAvitti'tti nIcam - anuddhataM yathA bhavatyevaM nIceSu vA zayyAdiSu vartata ityevaMzIlo nIcavartI - guruSu nyagavRttimAn, yathA''ha - "nIyaM sejaM gaI ThANaM, NiyaM ca AsaNANi y| NiyaM ca pAya vaMdejjA, NIyaM kujA ya aMjali // 1 // ' 'acapalaH' nA''ndhakArya pratyasthiraH, | athavA'capalo-gatisthAnabhASAbhAvabhedatazcaturdhA, tatra - gaticapalaH- dutacArI, sthAnacapalaH tiSThannapi calanevAste 1 nIcAM zayyAM gatiM sthAnaM nIcAni cAsanAni ca / nIcaM pAdau vandeta nIcaM ca kuryAcA khalim / / 1 / / For Parent niryukti: [317] ~691~ bahuzrutapu jAdhyayanaM. 11 // 346 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||6-13|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||6-13|| hastAdibhiH bhASAcapalaH-asadasabhyAsamIkSyAdezakAlapralApibhedAcaturdA, tatra asad-avidyamAnamasabhyaM-kharaparuSA|di asamIkSya-anAlocya pralapantItyevaMzIlA asadasabhyAsamIkSyapralApinastrayaH, adezakAlapralApI caturthaH atIte - kArya yo vakti-yadidaM tatra deze kAle vA'kariSyat tataH sundaramabhaviSyad, bhASacapalaH sUtre'rthe vA'samApta evaM yo'nyad gRhNAti, 'amAyI' na manojJamAhArAdikamavApya gurvA divaJcakaH, 'akutUhalaH' na kuhukendrajAlAdyavalokanaparaH, 'alpaM ca' iti stokameva 'adhikSipati' tiraskurute, kimuktaM bhavati ?-nAdhikSipatyeva tAvadasau kazcana, adhi-13 kSipan vA kaJcana kaGkaTekarUpaM dharma prati prerayannalpamevAdhikSipati, abhAvavacano vA'lpazabdaH, tathA ca vRddhAH"alpazabdo hi stoke'bhAve ca", tato naiva kazcanAdhikSipati, 'prabandha' coktarUpaM na karoti, "mitrIyyamANaH || uktanyAyena 'bhajate' mitrIyitAramupakurute, na tu pratyupakAraM pratyasamarthaH kRtaghno vA, zrutaM labdhvA na mAdyati, kintu madadoSaparijJAnataH sutarAmavanamati, 'naca' naiva 'pApaparikSepI' uktarUpaH, na ca mitrebhyaH kRtajJatayA kathazcidaparAdhe'pi kupyati, apriyasyApi mitrasya rahasi 'kalANa'tti kalyANaM bhApate, idamuktaM bhavati-mitramiti yaH prati pannaH sa yadyapyapakRtizatAni vidhatte tathA'pyekamapi sukRtamanusmaran na rahasyapi taddoSamudIrayati, tathA cAhadilA"ekasakatena duSkRtazatAni ye nAzayanti te dhanyAH / na tvekadopajanito yeSAM kApaH sa ca kRtghH||1||" iti. kalahazva-vAciko vigrahaH DamaraM ca-prANighAtAdibhistadvarjako, 'buddho' buddhimAn , etaca sarvatrAnugamyata eveti| dIpa anukrama [333-340] AanEdirational For F un muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~692~
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||6-13|| niyukti: [317] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||6-13|| uttarAdhya.na prakRtasaGkhyAvirodhaH, 'abhijAtie'tti abhijAtiH-kulInatA tA gacchati-utkSiptabhAranirvAhaNAdinetyabhi jAtigaH, hI:-lajjA sA vidyate'sya hImAn , kathaJcit kaluSAdhyavasAyatAyAmapyakAryamAcaran lajate, 'pratisaMlIna gurusakAze'nyatra vA kArya vinA na yatastatazceSTate, prastutamupasaMharannAha-mubinItaH' suvinItazabdavAcyaH 'iti // 347 // ityevaMvidhaguNAnvitaH ucyate, iti sUtrASTakArthaH // yazcaivaM vinItaH sa kITak syAdityAha base gurukule nizcaM, jogavaM ucahANa / piyaMkare piyavAI, se sikkhaM laddhamarihati // 14 // | vyAkhyA-vaset AsIta ka?-gurUNAm-AcAryAdInAM kulam-anvayo gaccha ityarthaH gurukulaM tatra, tadAjJopalalakSaNaM ca kulagrahaNaM, 'nityaM' sadA, kimuktaM bhavati?-yAvajjIvamapi gurvAjJAyAmeva tiSThet , uktaM hi-"NANassa hoi bhAgI"|3 ityAdi, yojanaM yogo-vyApAraH, sa ceha prakramAddharmagata eva tadvAn , atizAyane matupa, yahA yogaH-samAdhiH so'-- sthAstIti yogavAn, prazaMsAyAM matupa, upadhAnam-aGgAnAdhyayanAdau yathAyogamAcAmlAditapovizeSastadvAn, yadyasyopadhAnamuktaM na tat kRcchabhIrutayotsRjyAnyathA vA'dhIte zRNoti bA, priyam-anukUlaM karotIti priyaGkaraH, kazcit kenacidapakRto'pi na tatpratikalamAcarati. kintu mamaiva karmaNAmayaM doSa ityavadhArayannapriyakAriNyapi priy-1||347|| meva ceSTate, ata eva ca 'piyavAItti kenacidapriyamukto'pi priyameya vadatItyevaMzIlaH priyavAdI, ydvaa-'priyngkrH| 1jJAnasya bhavati bhAgI / (viraparako basaNe caritte ya / dhaNNA AvakahAe gurukulavAsaM na muMcati // 1 // ) dIpa anukrama [333-340] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~693~
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |14|| dIpa anukrama [341] Jan Educatio "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [11], mUlaM [ - ] / gAthA ||14|| niryukti: [317] AcAryAderabhimatAhArAdibhiranukUlakArI, evaM 'priyavAdyapi' AcAryAbhiprAyAnuvartitayaiva vaktA, tathA cAsya ko guNa ityAha- 'sa' evaMguNaviziSTaH 'zikSAM' zAstrArthagrahaNAdirUpAM 'labdhuma' avAm 'arhati' yogyo bhavatIti, anenaiva avinItastyetadviparItaH zikSAM labdhuM nArhatItyarthAduktaM bhavati, tathA ca yaH zikSAM labhate sa bahuzrutaH itara | stvabahuzruta iti bhAva iti sUtrArthaH / evaM ca savipakSaM bahuzrutaM prapaJcato'bhidhAya pratijJAtaM tatpratipattirUpamAcAraM tasyaiva stavadvAreNAha-- | jahA saMkhaMmi payaM nihiyaM, duhaovi virAya / evaM bahussue bhikkhU, dhammo kittI tahA suyaM / / 15 / / vyAkhyA- 'yathA' iti dRSTAntopanyAse 'zaGkhe' jalaje 'payo' dugdhaM 'nihitaM' nyastaM' duhaovi'tti dvAbhyAM prakA | rAbhyAM dvidhA, na zuddhatAdinA svasamvandhiguNalakSaNenaikenaiva prakAreNa, kintu svasambandhyAzraya samvandhiguNadvaya lakSaNena prakAradvayenApItyapizabdArthaH, 'virAjate' zobhate, tatra hi na tat kaluSIbhavati, na cAmlatAM bhajate, nApi ca parisrabati, 'evam anena prakAreNa bahuzrute 'bhikkhu'tti ArSatvAd bhikSI- tapakhini, 'dharmaH' yatidharmaH 'kIrtiH' zlAghA 'tathA' iti dharmakIrttivat 'zrutam' Agamo, virAjata iti sambandhaH, kimuktaM bhavati ? yadyapi dharmakIrtizrutAni nirupalepatAdiguNena svayaM zobhAbhAJji tathApi mithyAtvAdikA lupyavigamato nirmalatAdiguNena zaGkha iva payo bahuzrute sthitAnyAzrayaguNena vizeSataH zobhante, tAnyapi hi na tatra mAlinyam anyathAbhAvaM hAniM vA kadAcana pratipadya For Para Prata Use Only rancibrary and muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~694~
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||15|| niyukti: [317] (43) bahuzrutapU prata sUtrAMka ||15|| uttarAdhyante, anyatra tvanyathAbhUtabhAjanasthapayovadanyathA'pi syuH, vRddhAstu vyAcakSate-'yathe' tyaupamye, 'saMkhami' saMkhabhAyaNe parya' khIraM 'nihitaM' ThavitaM nyastamityarthaH, duhato' ubhayato saMkho khIraM ca, ahavA ThavaMtaokhIraM ca, saMkheNa parissavabRhadvRttiH " ti Na ya aMbIbhavati, 'virAyati' sobhati, 'eva'mupasaMhAre aNumANe vA 'bahusuo' suttatthavisArato, jAnaka ityarthaH, // 34 // 'tassa' evaM bhikkhubhAyaNe ditassa dhammo bhavati kittI jaso tathA suyamArAdhiyaM bhavati, apatte diMtassa asuyameva bhavati, ahavA ihaloe paraloe ya sohai pattadAI, ahavA evaMguNajAie bhikkhU bahussue bhavati, dhammo kittI jaso ya habai, suyaM se (suyamArAhiyaM) havai, ahavA ihaloe paraloe ya virAyai, ahavA sIleNa ya sueNa ya" iti sUtrArthaH // punarbahuzrutastavamAha- .. jahA se kaMboyANaM, Ainne kaMthae siyA / Ase javeNa pavare, evaM havai bhsse||16|| ___ vyAkhyA-'yathA' yena prakAreNa 'sa' iti pratItaH 'kAmbojAnAM kambojadezodbhavAnAM prakramAdazvAnAM, nirdhAraNe SaSThI, 'AkIrNaH' vyAptaH, zIlAdiguNairiti gamyate, 'kanthakaH' pradhAno'yo, yaH kila dRpacchakalabhRtakutupanipatanadhvanene sanaspati, 'syAt' bhavet 'azvaH' turaGgamaH 'javena vegena 'pravaraH' pradhAnaH 'evam' ityupanaye tata Irazo bhavati bahuzrutaH, jinadharmaprapannA hi vatinaH kAmbojA ivAztheSu jAtijayAdibhirgaramyadhArmikApekSayA zrutazIlAdibhiverA eva, ayaM tvAkIrNakanyakAzvavat teSvapi pravara iti sUtrArthaH // 16 // kizva dIpa anukrama [342] HAG 348 // Sc AIMEducatonintimational For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~695~
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||17|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||17|| jahAinnasamArUDhe, sUre daDhaparakkame / ubhao naMdiroseNaM, evaM havai bahussue // 17 // vyAkhyA-yathA AkIrNa-jAsAdiguNopetaM turaGgamaM samyagAruDhaH-adhyAsitaH AkIrNasamAruDhaH, so'pi kadAcita kAtara eva syAdata Aha-'zaraH' cArabhaTaH dRr3haH-gADhaH parAkramaH-zarIrasAmarthyAtmako yasya sa tathA, 'ubhautti ubhayato vAmato dakSiNatazca yadvA'grataH pRSThatazca nandIghoSaNa' dvAdazatUryaninAdAtmakena, yadvA AzIrvacanAni nAndI jIyA-IM stvamityAdIni tadghoSeNa bandikolAhalAtmakena, lakSaNe tRtIyA, evaM bhavati baddazrutaH, kimuktaM bhavati-yathaivaMvidhaH zUro na kenacidabhibhUyate na cAnyastadAzritaH, tathA'yamapi jinapravacanaturaGgAzrito rayatparavAdidazene'pi cAtrastaH tadvijayaM ca prati samayaH ubhayatazca dinarajanyoHkhAdhyAyaghoSarUpeNa khapakSaparapakSayovA ciraM jIvatvasau yenAnena praba-12 canamuddIpitamityAdyAzIrvacanAtmakena nAndIghoSeNopalakSitaH paratIrthibhiratIva madAvaliptairapi nAbhibhavituM zakyaH, na cAtra pratapatyetadAzrito'nyo'pi kathaJcijjIyata iti sUtrArthaH // tathA jahA kareNuparikipaNe, kuMjare sahihAyaNe / balavaMte appaDihae, evaM bhavai bahussue // 18 // vyAkhyA-yathA' kareNukAbhiH-hastinIbhiH parikIrNaH-parivRto yaH sa tathA, na punarekAkyeva 'kuaraH' hastI paSTiAyanAnyasyeti SaSTihAyanaH-paSTivarSapramANaH, tasya hi etAvatkAlaM yAvat prativarSa balopacayaH tatastadupacaya ityevamuktam , ata eva ca 'balavaMtetti balaM-zarIrasAmarthyamasyAstIti balavAn san apratihato bhavati, ko'rthaH ?nAnyairmadamukhairapi matAjaiH parAGmukhIkriyate, evaM bhavati bahuzrutaH, so'pi hi kareNubhiriva paraprasaranirodhinIbhirautpa dIpa anukrama [344] AIMEducatan intimatemal For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~696~
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||18|| niyukti: [317] (43) bahuzrutapU bRhaddhRttiH jAdhyayana prata sUtrAMka ||18|| uttarAdhya.sikyAdibuddhibhirvidyAbhizca vividhAbhitaH paTihAyanatayA cAtyantasthiramatiH, ata eva ca balavatvenApratihato bhavati, darzanopahantRbhirvahubhirapi na pratihantuM zakyata iti sUtrArthaH / / anyatha | jahA se tikkhasiMge, jApakhaMdhe virAyai / vasabhe jUhAhivatI, evaM bhavati bahussue // 19 // // 349 // vyAkhyA-yathA sa tIkSNe-nizitAne zukne-vipANe yasya sa tathA, jAtaH-atyantopacitIbhUtaH skandhaH-pratIta evAsyeti jAtaskandhaH, samastAsopAnopacitatvopalakSaNaM caitat , tadupacaye hi zeSAGgAnyupacitAnyevAsya bhavanti, 'virAjate' vizeSeNa rAjate-zobhate 'vRSabhaH' pratIto, yUthasya-gavAM samUhasyAdhipatiH-khAmI yathAdhipatiH san , evaM bhavati / bahuzrutaH, so'pi hi parapakSabhettRtayA tIkSNAbhyAM khazAkhaparazAstrAbhyAM zRGgAbhyAmiyopalakSitaH gacchagurukAryadhurA dharaNadhIreyatayA ca jAtaskandha iva jAtaskandhaH, ata eva ca yUthasya-sAdhvAdisamUhasyAdhipatiH-AcAryapadavIM| dagataH san virAjate iti sUtrArthaH // anyacca jahA se tikkhadADhe, odagge duppahaMsae / sIhe miyANa pavare, evaM bhavai bahassue // 20 // vyAkhyA-yathA sa tIkSNA:-nizitA daMSTrAH-pratItA eva yasya sa tIkSNadaMSTraH, 'udanaH utkaTa udagravayaHsthitatvena vA udagraH, ata eva 'duppahaMsae'tti duSpradharSa eva duSpradharSaka:-anyairdurabhibhavaH 'siMha' kezarI 'mRgANAm ' AraNyaprANinAM 'pravaraH pradhAno bhavati, evaM bhavati bahuzrutaH, ayamapi hi parapakSabhettRtayA tIkSNadaMSTrAbhiriva naigamAdi HERA dIpa anukrama // 349 // [345] For PHOTREPiwanipontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 697~
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||20|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||20|| nayaH pratibhAdiguNodapratayA ca durabhibhavaH ityanyatIrthAnAM mRgasthAnIyAnAM pravara eveti sUtrArthaH // aparaM ca jahA se vAsudeve, saMkhacakragadAdhare / appaDihayavale johe, evaM bhavaha bahussue // 21 // - vyAkhyA-yathA sa 'vAsudevaH viSNuH, zaGkhazca-pAJcajanyaH cakraM ca-sudarzanaM gadA ca-kaumodakI zaGkhacakragadAstAdhArayati-vahatIti zaGkhacakragadAdharaH, apratihatam-anyaiH skhalayitumazakyaM balaM-sAmarthyamasvetyapratihatabalaH, kimukta bhavati -eka sahajasAmarthyavAnanyaca tathAvidhAyodhAnvita iti, yudhyatIti yodhaH-subhaTo bhavati, evaM bhavati bahuzrutaH, so'pi okaM khAbhAvikapratibhAprAgalbhyavAn aparaM zaGkhacakragadAbhiriva samyagdarzanajJAnacAritrairupeta iti, yodha iva yodhaH karmavairiparAbhavaM pratIti sUtrArthaH // aparaM| jahA se cAurate, cakkavaTTI mahihie / codasarayaNAhivaI, evaM havai bahussue // 22 // | vyAkhyA-yathA sa catasRSyapi dikSvantaH-paryanta ekatra himavAnanyatra ca diktraye samudraH khasambandhitayA'speti caturantaH, caturbhirvA-hayagajarathanarAtmakairantaH-zatruvinAzAtmako yasya sa tathA, 'cakravartI' SaTkhaNDabharatAdhipaH, mahatI RddhiH-samRddhirasyeti maharddhikaH-divyAnukArilakSmIkaH, caturdaza ca tAni ratnAni ca caturdazaratnAni, tAni cAmUni-seNAvai gAhAvai purohiya gaya turaMga bahuiga itthI / cakaM chattaM camma maNi kAgiNI khagga daMDo ya // 1 // 1 senApatiH gAthApatiH purohito gajastarako vardhakiH lii| cakra chatraM carma maNiH kAkiNI khado daNDazca // 1 // dIpa anukrama [347] ALSO RESEARC JanEaicatonind For F un muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~698~
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||22|| niyukti: [317] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 350 // bAjAdhyayana 11 prata sUtrAMka ||22|| teSAmadhipatiH caturdazaratnAdhipatiH, 'evaM bhavati bahuzrutaH' so'pi khAsamudramahImaNDalakhyAtakIrtiH tisRSu dikSa- | bahuzrutapU. nyatra ca bandIbhUtavidyAdharavRnda iti dikcatuSTayavyApikIrtitayA caturanta ucyate, caturbhirvA dAnAdidhammairantaHkarmavairivinAzo'syeti caturantaH, RddhayazcAmoSadhyAdayazcakravartinamapi yodhayedityevaMvidhapulAkalabdhyAdayazca mahatya evAsya bhavanti, santi cAsyApi caturdazaratnopamAni sakalAtizayanidhAnAni pUrvANIti kathaM na cakravartitulyatA:sveti sUtrArthaH // anyaca jahA se sahassakkhe, vajapANI puraMdare / sake devAhivaI, evaM havai bahussue // 23 // vyAkhyA-yathA sa sahasramakSINyasyeti sahasrAkSaH-sahasralocanaH, atra ca sampradAyaH-'sahassakkhatti paMca maMtisayA devANaM tassa, tesiM sahassaM acchINaM, tesiM nIIe vikkamati, ahavA jaM sahasseNaM acchINaM dIsati taM so : | dohiM acchIhi abbhahiyagarAgaM pecchatIti / yajaM-bajrAbhidhAnamAyudhaM pANAvasyeti vajrapANiH, lokoktyA ca pUrdAraNAt purandaraH, ka IragityAha-zako 'devAdhipatiH' devAnAM khAmI, evaM bhavati bahuzrutaH, so'pi hi zrutajJAnenA-17 zeSAtizayaratanidhAnatulyena locanasahasreNeva jAnIte, yazcaivaM tasyaivaMvidhatvopalakSaNaM, vajramapi lakSaNaM pANI sambha- 350 // 1 paJca mantrizatAni devAnAM tasya, teSAM sahasramaNAM, teSAM nItI vikramate, athavA yatsahasreNAkSaNAM dRzyate tat sa dvAbhyAmakSibhyAma-14 bhyadhikataraM prekSate iti / dIpa anukrama [350] AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~699~
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||23|| niyukti: [317] (43) SAXCCCk prata sUtrAMka ||23|| vatIti vajrapANiH, pUzca zarIramapyucyate, tadvikRSTatapo'nuSThAnato dArayatIva dArayatIti purandaraH, zakravat devairapi dharme'tyantanizcaletayA pUjyata iti tatpatirapyucyate, tathA cAha-"devAvi taM namasaMti, jassa dhamme sayA maNo"ti hai| sUtrArthaH // api ca jahA se timiraviddhaMse, uttiTuMti divAgare / jalate iva teeNaM, evaM bhavai bahussue // 24 // vyAkhyA-yathA saH timiram-andhakAraM vidhvaMsayati-apanayati timiravidhvaMsaH, 'uttiSThan' udgacchan 'divAkaraH | sUryaH, sa hi Urya nabhobhAgamAkrAmannatitejasvitAM bhajate avataraMstu na tathetyevaM viziSyate, yadvA utthAna-prathamamudgamanaM tatra cAyaM na tIna iti tIvratyAbhAvakhyApakametat , anyadA hi tIno'yamiti na samyag dRSTAntaH syAt 'jvalanniva' jyAlA muzcanniva 'tejasA mahasA, evaM bhavati bahuzrutaH, so'pi bajJAnarUpatimirApahArakaH saMyamasthAneSu 4 vizuddhavizuddhatarAdhyavasAyata upasarpastapastejasA ca jvalanniva bhavatIti sUtrArthaH // anyaca-. jahA se uDDuvaI caMde, nakvattaparivArie / paDipuNNe puNNimAsIe, evaM bhavai bahussue // 25 // vyAkhyA-yathA saH uDUnAM-nakSatrANAM patiH-prabhuH uddhapatiH, ka ityAha-'candraH zazI, 'nakSatraiH' azvinyA-13 radibhiH, upalakSaNatvAdhaistArAbhizca parivAraH-parikaraH sAto'syeti parivAritaH nakSatraparivAritaH 'pratipUrNaH' 1 devA api taM namasyanti yasya dharme sadA manaH / dIpa anukrama [351] CASS muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 700~
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||25|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||25|| kara uttarAdhya. samastakalopetaH, sa cek kadA bhavati ? ata Aha-paurNamAsyAm / iha ca candra ityukte mA bhUnnAmacandrAdAyapi bahuzrutapU. sampratyayaH ityuhupatigrahaNaM, udupatirapi ca kazcidekAkyeva bhavati mRgapativat ata uktaM nakSatraparivAritaH, so'bRhadvRttiH jAdhyayana pyaparipUrNo'pi dvitIyAdiSu sambhavatIti paripUrNaH paurNamAsyAmityuktaM, evaM bhavati bahuzrutaH, asAvapi hi nakSa-14 // 351 // trANAmiyAnekasAdhUnAmadhipatiH tathA tatparivAritaH sakalakalopetatvena pratipUrNazca bhavatIti sUtrArthaH // aparaM ca __jahA se sAmAiyANaM, koDAgAre surakkhie / nANAdhaSaNapaDippuNNe, evaM havai bahussue // 26 // vyAkhyA-yathA sa 'sAmAiyANaM ti samAjaH-samUhastaM samavayanti sAmAjikAH-samUhavRttayo lokAsteSAM, paThanti ca-'sAmAiyaMgANaM ti tatra ca zyAmA-atasI tadAdIni ca tAni aGgAni ca upabhogAGgatayA zyAmAdhazAni dhAnyAni teSAM 'koThAgAre'tti koSThA-dhAnyapalyAstepAmagAraM-tadAdhArabhUtaM gRham , upalakSaNatvAdanyadapi prabhUtadhAnyasthAnaM, yatra pradIpanakAdibhayAt dhAnyakoSThAH kriyante tat koSThAgAramucyate, yadivA koSThAna A-samasantAt kurvate tasminniti koSThAkAraH, "akartari ca kArake sajJAyA" (pA. 3-3-19)miti ghana, tathA suSTu prAharikapuruSAdivyApAraNadvAreNa rakSitaH-pAlito dasyumUSikAdibhyaH surakSitaH, sa ca kadAcit pratiniyatadhAnya- // 35 // viSayo'pratipUrNazca sthAt ata Aha-nAnA-anekaprakArANi dhAnyAni-zAlimudrAdIni taiH pratipUrNo-bhRtaH nAnAdhAnyapratipUrNaH, AdyapakSe tu vizeSaNe napuMsakalitayA neye, evaM bhavati bahuzrutaH, asAvapi sAmAjikalokAnA dIpa anukrama [353] * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 701~
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||26|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||26|| CNGRESC+ miva gacchavAsinAmupayogibhirnAnAdhAnyairivAnopAGgaprakIrNakAdibhedaiH zrutajJAnavizeSaiH pratipUrNa eva bhavati, surakSitazca pravacanAdhAratayA, yata uktam-"jeNe kulaM AyattaM taM purisaM AyareNa rakkheha" ityAdIti sUtrArthaH // api ca jahA sA dumANa pavarA, jaMbUnAma sudaMsaNA / aNADhiyassa devassa, evaM havai bahussue // 27 // vyAkhyA-yathA sA hramANAM madhye pravarA-pradhAnA jambUH nAnA-abhidhAnena sudarzanA nAma sudarzanA, na hi yatheyamamRtopamaphalA devAdyAzrayazca tathA'nyaH kazcid drumo'sti, dumatvaM phalavyavahArazcAsyAstatpratirUpatayeva, vastutaH pArthivatvenoktatvAt , vajravaiDUryAdimayAni hi tanmUlAdIni tatra tatroktAni, sA ca kaskhetyAha-'anAhatasya' anAratanAno 'devasya' jambUdvIpAdhipateya'ntarasurasya Azrayatvena sambandhinI, evaM bhavati bahuzrutaH, so'pi amRtopamaphalakalpazrutAnvito devAdInAmapi ca pUjyatayA'bhigamanIyaH zeSadrumopamasAdhuSu ca pradhAna iti sUtrArthaH / anyaca jahA sA naINa pavarA, salilA sAgaraMgamA / sIyA nIlavaMtapavahA, evaM havaha bahussue // 28 // vyAkhyA-yathA sA 'nadInAM saritAM 'pravarA pradhAnA salilaM-jalamasyAmastIti. arzaAderAkRtigaNatvAdaci 1 yasmin kulaM svAdhInaM taM puruSamAdareNa rakSa dIpa anukrama [352] + kot Tancibrarya muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~702~
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-1 / gAthA ||28|| niyukti: [317] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH 11 // 352 // prata sUtrAMka ||28|| CARSALSACANCCa salilA-nadI, sAgara-samudraM gacchatIti sAgaraGgamA-samudrapAtinItyarthaH, na tu kSudranadIvadapAntarAla eva vizIryate, bahuzrutapU. 'zItA' zItAnAmnI, nIlavAna-meroruttarasyAM dizi varSadharaparvatastataH prabhavati pAThAntarataH pravahati vAnIlavatprabhavA jAdhyayana nIlavatpravahA thA, 'evaM zItAnadIvadbhavati bahuzrutaH, asAvapi hi saritAmivAnyasAdhUnAmazeSazrutajJAninAM vA madhye pradhAno vimalajalakalpazrutajJAnAnvitazca, tathA sAgaramiva muktimevAsI gacchati, taducitAnuSThAna evAsya pravRttatyAt, na khanyadarzaninAmiva devAdibhava evAsya vivekino vAJchA, tathA ca kathamasya teSAmiya prAyo'pAntarAlAvasthAnaM 1, nIlabattulyAca ucchritocchUitamahAkulAdevAsya prasUtiH, kathamivAnyathaivaMvidhayogyatAsambhava iti sUtrArthaH / kiJca jahA se nagANa pavare, sumahaM maMdare girI / nANosahIpajalie, evaM havaha vahassae // 29 // vyAkhyA-yathA sa 'nagAnA' parvatAnAM madhye 'pravaraH' atipradhAnaH sumahAn' atizayagururatyuca itiyAvat, 'mandaraH' mandarAbhidhAnaH, kaH punarasau ? ityAha-giriH, kimuktaM bhavati ?-meruparvataH, 'nAnauSadhibhiH' anekavidhaviziSTamAhAtmyavanaspativizeSarUpAbhiH prakarSaNa jvalito-dIptaH nAnIpadhiprajvalitaH, tA satizAyinyaH prajvalantya | 4|| evAsata iti tadyogAdasAyapi prajvalita ityuktaH, yadvA-prajvalitA nAnauSadhayo'sminniti prajvalitanAnApadhiH, prajvalitazabdasya tu paranipAtaH prAgvat, 'evam' iti mandaravat bhavati bahuzrutaH, zrutamAhAtmyena ghasAvatyanta dIpa anukrama [355] AIMEducatan intimational For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 703~
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-] / gAthA ||29|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||29|| sthira iti zeSagirikalpAparasthirasAdhvapekSayA pravara eva bhavati, tathA'ndhakAre'pi prakAzanazaktyanvitA AmoMdaSadhyAdayastatrAtipratItA eveti sUtrArthaH // kiMbahunA? jahA se sayaMramaNe, udahI akkhaodae / nANArayaNapaDipuNNe, evaM bhaMvai bahussue // 30 // vyAkhyA-yathA sa 'khayambhUramaNaH' khayambhUramaNAbhidhAnaH 'udadhiH samudraH akSayam-avinAzyudakaM-jalaM yasmin / sa tathA, nAnAraleH-nAnAprakArairmarakatAdibhiH pratipUrNo-bhRtaH nAnAranapratipUrNaH, evaM bhavati bahuzrutaH, ayamapi prakSayasamyagajJAnodako nAnA'tizayaranavAMzca bhavati, yadivA'kSata udayaH prAdurbhAvo yasya so'kSatodaya iti / sUtrArthaH / sAmpratamuktaguNAnuvAdataH phalopadarzanatazca tasmaiva mAhAtmyamAha samuhagaMbhIrasamA durAsayA, acakiyA keNai dupphNsyaa| suyassa puSaNA viulassa tAiNo, khavettu kammaM gaimuttamaM gayA // 31 // vyAkhyA-'samudagaMbhIrasama'tti ArSatvAnAmbhIryeNa-alabdhamadhyAtmakena guNena samA gAmbhIryasamAH samudrasya 5 gAmbhIryasamAH samudragAmbhIryasamAH, 'durAsayati duHkhenAzrIyante-abhibhavabuddhavA''sAdhante vA-jetuM sambhAgyanta / dAnApIti durAzrayA durAsadA vA, ata eva 'acakkiya'tti acakitA:-atrAsitAH, 'kenaciditi parIpahAdinA parapravAdinA vA, tathA duHkhena pradhaya'nte-parAbhUyante kenApIti duSpradharSAsta eva duSpradharSakAH, ka evaMvidhAH? SARKAR dIpa anukrama [356] AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 704~
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [11], mUlaM [-1 / gAthA ||31|| niyukti: [317] (43) prata sUtrAMka ||31|| uttarAdhya. ityAha-'suyassa puNNA viulassa'tti-suvyatyayAcchUtena-Agamena pUrNAH-paripUrNA vipulena-aGgAnajhAdibhedato vi-II | bahuzrutapU. bRhaddhRttiH stIrNana tAyinaH trAyiNo vA, evaMvidhAzca bahuzrutA eva, tAneva phalato vizeSayitumAha-kSapayitvA' vinAzya 'karma' jAdhyayana. jJAnAvaraNAdi, gamyata iti gatistAm 'uttamA pradhAnAM, muktimitiyAvat , 'gatAH' prAptAH, upalakSaNatvAdgacchanti // 35 // gamiSyanti ca / iha caikavacanaprakrame'pi bahuvacananirdezaH, pUjyatAkhyApanArtha vyAptipradarzanArtha ceti sUtrArthaH / itthaM bahuzrutasya guNavarNanAtmikAM pUjAmabhidhAya ziSyopadezamAha tamhA suyamahiDejA, uttamahagavesae / jeNa'ppANaM paraM ceva, siddhiM saMpAuNijAsi // 32 // timi // vyAkhyA-yasmAdamI muktigamanAvasAnA bahuzrutaguNAH tasmAt 'zrutam' Agamam 'adhitiSThet' adhyayanazravaNacintanAdinA''zrayet , uttamaH-pradhAno'rthaH-prayojanam-uttamArthaH, sa ca mokSa eva taM 'gaveSayati' anveSayatIti uttamArthagaveSakaH, vena kiM syAdityAha-'yena' zrutAzrayaNena 'AtmAnaM' va 'paraM' cAnyaM tapasvyAdikaM 'evaH' ava-13 dhAraNe bhitrakramazca samprApayedityasyAnantaraM draSTavyaH, tataH 'siddhiM' muktigatiM 'saMpAuNijAsi'tti samyaka prApa-14 // 353 / / yedeva, neha kazcit sandeha iti sUtrArthaH / itiH' parisamAptau 'bravImi' iti pUrvavat , ukto'nugamaH, samprati nayA-12 daste'pi pUrvavadeva // iti zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAmekAdazamadhyayanaM samAptam // dIpa anukrama [358] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM-11 parisamAptaM ~ 705~
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||32|| niyukti: [318-320] (43) & prata sUtrAMka ||32|| atha dvAdazaM harikezIyamadhyayanam / vyAkhyAtamekAdazamadhyayanamadhunA dvAdazamArabhyate,asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane bahuzrutapUjoktA,iha tu bahuzrutenApi tapasi yatno vidheya iti khyApanArtha tapaHsamRddhirupavarNyata ityanena sambandhenAyAtasthAsyAdhyayanasya caturanuyogadvAracarcA prAgvat tAvadyAvannAmaniSpannanikSepe'sya harikezIyamiti nAma, ato harikezanikSepamAha niyuktikat ___ nAma ThavaNAdavie0 // 318 // jANayasarIrabhavie0 // 319 // hariesanAmagoaM veaMto bhAvao a hrieso| tatto samuTriyamiNaM harie-sijati ajjhayaNaM // 320 // harikeze nikSepazcaturvidho nAmAdiH, tatra nAmasthApane kSuNNe, dvividho bhavati 'dravye' dravyaviSayaH-AgamanoAga-1 matazca,tatra Agamato jJAtA'nupayukto, noAgamatazca sa trividho-jJazarIrabhavyazarIratadvyatiriktaztha, sa punaH trividhaHekaviko baddhAyuSko'bhimukhanAmagotrazca, harikezanAmagotraM vedayan bhAvatastu harikeza ucyate, tato'bhidheyabhU. tAt samutthitamidaM harikezIyaM ityadhyayanamucyate iti zeSaH, iti gAthAtrayArthaH // samprati harikezavaktavyatAmAha niyuktikRt puvabhave saMkhassa u juvaranno aMtiaM tu paJcajjA / jAImayaM tu kAuM hariesakulaMmi aayaao||321|| % % dIpa anukrama [359]] % * For F un muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 12 "harikeziya" Arabhyate ~706~
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||32,,,|| niyukti: [321-327] (43) prata sUtrAMka ||32|| 'uttarAdhya. mahurAe saMkho khalu purohiasuo a gayaure AsI / daTTaNa pADiharaM huyavaharatthAi nikkhaMto // 322 // harikezIbRhadvattiH hariesA caMDAlA sovAga mayaMga bAhirA pANA / sANadhaNA ya mayAsA susANavittIya nIyA ya 323 / yamadhyayajammaM mayaMgatIre vANArasigaMDitidugavaNaM ca / kosaliesu subhadA isivaMtA jannavADaMmi // 324 // nam.12 balakuTTe balakoho gorI gaMdhAri suviNagavasaMto / nAmaniruttI chaNasappa saMbhavo duMduhe bIo // 325 // bhadaeNeva hoavaM pAvai bhaddANi bhadao / saviso hammae sappo, bheruMDo tattha muccai // 326 // itthINa kahittha vaTTaI, jaNavayarAyakahittha vttttii| paDigacchaha ramma tiMduaM, aisahasA bahumuMDie jaNe // | etadakSarArthaH sugama eva, NavaraM 'aMtiyaM tu' iti antike-samIpe, 'tuH' pUraNe, 'pADiheraM'ti pratihAro-dauvArikastadvatsadA sannihitavRttirdevatAvizeSo'pi pratihArastasya karma prAtihAya, toha hutavaharathyAyAH zItalatvaM, tathA harikezAcANDAlAH zvapAkAH mAtaGgA bAhyAH pANAH zvadhanAzca mRtAzAH zmazAnavRttayazca nIcAzcetyekArthikAH tathA 'mayaktIre'tti mRteva mRtA vivakSitabhUdeze tatkAlApravAhiNI sA cAso gakA ca mRtagaGgA tasyAstIraM tasmin // 354 // taRSivAntA-RpityaktA, tathA bhadra evaM bhadrako yo na kasyacidazume pravartate, bhadrANi-kalyANAni, tathA khINA, kathA tAsAM nepathyAbharaNabhApAdiviSayA 'atra' asmin yatyAzrame pravartate, 'jaNavayarAyakahatti janapadakathA mAlayakAdi MA5%83 dIpa anukrama [359]] For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~707~
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||32,,,|| niyukti: [321-327] (43) prata sUtrAMka ||32|| dezaprazaMsAnindAtmikA rAjakathA ca rAjJAM zauryAdiguNavarNanAdirUpA, 'paDigacchaha'tti tiyyatyayAt pratigacchA-121 mo-nivartAvahe, 'ayI tyAmantraNe 'sahase'tyaparyAlocya, ko'rthaH 1-aparIkSitayogyatAvizeSo, 'bahurmuNDito jano da muNDamAtreNeva gRhItadIkSaH prAyo jano, gRhItabhAvadIkSastu khalpa eveti bhAvaH // tathehAdyagAthAyA evaM pAdadvayaM dvitIyagAthayA spaSTIkRtaM, tatastRtIyapAdaH spaSTa eveti, zeSagAthAbhizcaturthapAdasya paryAyadarzanatastatsUcitArthAbhidhAnatazcAbhivyaanaM / bhAvArthastu kathAnakAdavaseyaH, tatra ca sampradAyA-mahurAe nayarIe saMkho nAma juvarAyA, so dhamma | souM pacatito, viharaMto ya gayauraM go| tahiM ca bhikkhaM hiMDato egaM ratthaM patto, sA ya kira atIva uNhA mummurasamA, uhakAle Na sakati ko'vi boleu, jo tattha ajANaMto uphaMdati so viNassati, tIse puNa NAma ceva huyavaharatthA, teNa sAhuNA purohiyaputto pucchito-esA ratthA nivahati ?, so purohiyassa putto ciMtetiesa Dajhautti nivahati ii buttaM, so paTio, iyaro ya aliMdaDio pecchati aturiyAe gaIe vacata taM, soha 1 mathurAyAM nagaryA zaho nAma yuvarAjaH, sa dharma dhutvA praznajitaH, viharaMzva gajapuraM gataH / tatra ca bhikSA hiNDamAna ekA rathyAM | prAptaH, sA ca kilAtIvoSNA murmurasamA, uSNakAle na zaknoti ko'pi vyatikramitu, yastatrAjAnAna utpandate sa vinazyati, tasyAH | punarnAmaiva hutabAharacyA, tena sAdhunA purohitaputraH pRSTaH- eSA rathyA nirvahati , sa purohitasya putrazcintayati-eSa dahyatAmiti niryahatIti ukta, sa prasthitaH, itarazcAlindakasthitaH prekSate avaritayA gayA vajantaM taM, sa dIpa anukrama [359]] AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 708~
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||32,,|| niyukti: [321-327] (43) 4 harikezI uttarAdhya. bRhadvRttiH // 355 yamadhyaya. prata sUtrAMka ||32|| AsaMkAe uiNNo taM ratthaM, jAya sA tassa tavaSpabhAveNaM sItIbhUyA, AuTTo-aho imo mahAtabassI mae AsAdito, ujANaTThiyaM gantuM bhaNati-bhagavaM ! mae pAvakammaM kayaM, kahaM vA tassa muMcejAmi ?, teNa bhaNNati-pavayaha, padhaito, jAtimayaM rUvamayaM ca kAuM mao, devalogagamaNaM, cuo saMto mayagaMgAe tIre balakoTTA nAma hariesA, tersi ahibaI balakoTTo nAma, tassa dube bhAriyAo-gorI gaMdhArI ya, gorIe kuJchisi uvavaNNo, sumiNadasaNaM, vasaMtamAsaM pecchati, tattha kusumiyaM cUyapAya pecchai, sumiNapADhayANaM kahiyaM, tehiM bhaSaNati-mahappA te putto bhavissati, samaeNa pasUyA, dArago jAo kAlo virUo pavanavajAirUvamayadoseNaM, balakohesu jAutti balo se | mAnAmaM kayaM, bhaMDaNasIlo asahaNo / aNNayA te chaNeNa samAgayA bhuMjaMti suraM ca pivaMti, so'vi appiyaNiyaM | 1 AzaGkayA'vatIrNastAM rathyAM, yAvatsA tasya tapaHprabhAveNa zItIbhUtA, AvRttaH-aho ayaM mahAtapasvI mayA AzAtitaH, udyAnasthitaM gatvA bhaNati-bhagavan ! mayA pApakarma kRtaM, kathaM vA tasmAt mucyeya', tena bhaNyate-pravraja, prabajitaH, jAtimaI rUpamadaM ca | kRtvA mRto, devalokagamanaM, mayutaH san mRtagaGgAyAstIre balakoTTA nAma harikezAH, nepAmadhipatilakoTTo nAma, tasya bhArye-gArI gAndhArI ca, gIryAH kukSI utpannA, svapnadarzanaM, vasantamAsaM prekSate, tatra kusumitaM cUtapAdapaM pazyati, svapnapAThakebhyaH kathitaM, tairbhaNyate--- mahAtmA te putro bhaviSyati, samaye prasUtA, dArako jAta:-kAlo virUpaH pUrvabhavazAtirUpamadadoSeNa, balakoTTeSu jAta iti balastasya nAma / kRta, bhaNDanazIlo'sahanaH / anyadA te kSaNe samAgatA mujase surAM ca pibanti, soDavyagrItika REACE dIpa anukrama [359]] // 355|| AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~709~
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||32,,,|| niyukti: [321-327] (43) % prata sUtrAMka ||32|| kareitti nicchUDo acchati samaMtao paloeMto, jAva ahI Agato, uDiyA sahasA sarcha, so ahI jehiM mArio, hA aNNamuhuttassa bheruMDasappo Agato,bheruMDo nAma divago, bhIyA puNo uThThiyA, NAe divagottikAUNa mukko,balassa ciMtA jAyA-aho sadoseNa jIvA kilesabhAgiNo bhavaMti, tamhA-'bhahaeNeba hoyacaM, pAvati mahANi bhaddao / saviso || |hammatI sappo, bheruMDo tattha mucati // 1 // " evaM ciMtato saMbuddho ptio| viharaMto vANArasiM gao,ujANaM teMduyavaNaM, | teMdugaM nAma jakkhAyayaNaM, tattha gaMDIteMdugo nAma jakkho parivasati, so tatva aNuNNaveDaM Thito, jakkho uvasaMto, aNNo jakkho aNNahiM baNe vasati, tatthavi aNNe bahU sAhUNo ThiyA, so ya gaMDIjakkhaM pucchati-Na dIsasi ?, puNAI teNa bhaNiyaM-sAhuM pajjuvAsAmi, tattha ya teMdueNa diTTo, so'vi uvasaMto, so bhaNati-mamavi ujANe vahaye| | 1 karotIti niSkAzitastiSThati samantataH pralokayan , cAvadahirAgataH, usthitAH sahasA sarve, so'hiretaiAritaH, anyasminmuhUrve | bheruNDasarpa AgataH, bheruNDo nAma divyakaH, bhItAH punarusthitAH, jJAte divyaka iti kRtvA muktaH, balasya cintA jAtA-aho khadoSeNa| jIvAH kezabhAgino bhavanti, tasmAn-bhadraphenaiva bhAvyaM, prApnoti bhadrANi bhadrakaH / saviSo hanyate soM, bheruNDasatra mucyate // 1 // evaM cintayan 'saMbuddhaH pratrajitaH / viharana vANArasIM gataH, udyAnaM tindukavanaM, tindukaM nAma yakSAyatanaM, tatra gaNDItinduko nAma yakSaH parivasati, sa tatrAnujJApya sthitaH, yakSa upazAntaH, anyo yakSo'nyatra vane vasati, tatrApyanye bahavaH sAdhavaH sthitAH, sa ca gaNDIyakSaM | pRcchati-na dRzyase ?, punastena bhaNitaM-- sAdhu paryupAse, tatra ca tindukena darzitaH, so'pyupazAntaH, sa bhaNati-mamApyudyAne bahavaH dIpa anukrama [359]] 4%A4-%A5 For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 710~
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||32,,|| niyukti : [321-327] (43) harikezI yamadhyaya. prata nam. 12 sUtrAMka ||32|| uttarAdhya. sAhU ThiyA, ehi pAsAmo, te gayA, te'vi samAvattIe sAhuNo vikahamANA acchaMti, tato so jakkho imaM bhaNati- 18'itthINa kaha'ttha vaTTai, jaNavayarAyakahattha vaTTaI / paDigacchaha ramma teMdurga, aisahasA bahumuMDie jaNe // 1 // ' aha bRhadvRttiH di aNNayA jakkhAyayaNaM kosaliyarAyadhUyA bhaddA nAma pupphadhUvamAdI gahAya aciraM niggayA payAhiNaM karemANA taM dahaNa // 356 // kAlaM vigarAlaM chittikAUNa Nihati, jakheNa ruTeNa aNNaiTThA kayA, NIyA nIyagharaM, AvesiyA bhaNati te-NavaraM muMcAmi jaiNaM tasseva deha, taM ca sAhati-jahA eIe so sAhU odUDho, rapaNAvi jIvauttikAUNa diNNA, mahattadariyAhiM samaM tatthANIyA, ratiM tAhi bhaNNati-baca patisagAsaMti, paviTThA jakkhAyayaNaM, so paDima Thio Necchati, tAhe jakkhovi isisarIraM chAiUNa divarUvaM daMseti, puNo muNirUvaM, evaM savaratiM laMbiyA, pabhAe Neccha etti * 1 sAdhavaH sthitAH, yAvaH pazyAvaH, tI gatI, te'pi bhavitavyatayA sAdhavaH vikathayantastiSThanti, tataH sa yakSa idaM bhaNati strINAM kathA'tra vartate, janapadarAjakathA'tra varttate / pratigacchAbo ramyatendukaM, atisahasA vahurmuNDito janaH // 1 // athAnyadA yakSAya-1 datana kauzalikarAjaduhitA bhadrAnAma puSpadhUpAdi gRhItvA'rcayituM nirgatA pradakSiNAM kurvatI taM dRSTvA kRSNavikarAlaM thUtkRtya niSThIvati, mAyakSeNa ruSTanAnyAviSTA kRtA, nItA nijagRhaM, AviSTA bhaNati tAn-paraM muzvAmi yonAM tasmAyeva datta, taca kathayati-yarthatayA sa sAdhu- rAzAtitaH (yUtkRtaH), rAzA'pi jIvasvitikRtvA dattA, mahattarAbhiH samaM tatrAnItA, rAtrau tAbhirmaNyate-graja patisakAzamiti, pravidhA yakSA-| hAyatanaM,sa pratimAM sthito necchati,tadA yo'pi RpizarIraM chAdayitvA divyarUpaM darzayati, punarmunirUpaM,evaM sarvA rAvi viDamdhitA,prabhAte bhacchatIti dIpa anukrama [359]] // 5 // AIMEducatan intaimahima For ParaTREPIVaauinone wlancibrammam muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~711~
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [321-327] (43) prata sutrAMka ||1|| kAUNaM pavisaMtI sagharaM purohieNa rAyA bhaNio-esA risibhajjA baMbhaNANaM kappaitti, diNNA tasseva / so ya jaNe dikkhijiukAmo sA aNNeNa laddhA, sAvi jaNNapattittikAUNa dikkhiyA / ityuktaH sampradAyo'vasitazca nAmanippanna nikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannasyAvasaraH, sa ca sUtre sati sambhavatyataH sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam__sovAgakulasaMbhUo, guNuttaradharo muNI / hariesa balo nAma, Asi bhikkhU jiiNdio||1|| zvapAkA:-cANDAlAsteSAM kulam-anvayastasmin sambhUtaH-samutpannaH zvapAkakulasambhUtaH, takkiM tatkulotpattyanurUpa evAyamuta netyAha-guNeSUttarAH-pradhAnA guNottarAH-jJAnAdayaH tAn dhArayati guNottaradharaH, paThanti ca-'aNuttaraghare'tti, tatra na vidyate uttaram-anyatpradhAnameSAmityanuttarAH, te ca prakramAtprakarSaprAptA jJAnAdaya eva guNAstAn dhArayatyanuttaragharo, yadvA anuttarAn guNAna dhArayatItyanuttaradhara iti mayUradhyasakAdiSu draSTavyo, muNati-pratijAnIte sarvaviratimiti muNiH, zvapAkakulotpanno'pi kadAcitsavAsAdinA'nyathaiva pratItaH syAdata Aha-harikezaH sarvatra harikezatavaiva pratIto balo nAma-balAbhidhAnaH AsId-abhUt , tasya ca munitvaM pratijJAmAtreNApi syAdata Aha 1 kRtvA pravizantI khagRha purohitena rAjA bhaNita:-eSA RSibhArvA brAhmaNAnAM kalpate iti, dattA tasmAyeva / sa ca yajJe dIkSayitukAmaH sA'nye (ne)na labdhA, sA'pi yajJapanItikRtvA diikssitaa|| dIpa anukrama [360 For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~712~
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||2|| niyukti: [326,,] (43) uttarAdhya. bahAdattiH // 357 // prata sUtrAMka ||2|| bhikkhUti bhinatti-yathApratijJAtenAnuSThAnena kSudhamaSTavidhaM vA karmeti bhikSuH, ata eva jitAni-vazIkRtAnIndri- harikazIyANi-sparzanAdInyaneneti jitendriya iti sUtrArthaH // tathA yamadhyaya| iriesaNabhAsAe, uccArasamisu ya / jao AyANaNikkheive, saMjao susamAhio // 2 // IraNamI-,eNyata ityepaNA anayordvandvastatastAbhyAM sahitA bhASyata iti bhASA IyapaNAbhASeti madhyapadalopI nam. 12 samAsaH, tasyAM, tathA uccAraM-purIpapariSThApanamapIhocAra uktaH, prazravaNapariSThApanopalakSaNaM caitat , tadviSayA samitiH-13 samyaggamanaM, tatra samyakpravartanamitiyAvat , udhArasamitiH, tasyAM ca, yatata iti yato-yatnavAn , tathA AdAnaM hA ca-grahaNaM pIThaphalakAdenikSepazca-sthApanaM tasyaiva AdAnanikSepaM, tata ihApi cakArAnuvRttestasmiMzca, iha ca 'uccArasa-4 miesu'tti ekatve'pi bahuvacanaM sUtratvAt , samitizabdazca madhyavyavasthito DamarukamaNiriyAdyantayorapi sambadhyate. tatazca IyAMsamitAveSaNAsamitI bhApAsamitAvAdAnanikSepasamitAviti yojyaM, yadvA IryepaNAbhASoccArasamitiSvisekameva padaM, 'bhAsAe' iti ca ekAro'lAkSaNikaH, sa caivaM kIgityAha-saMyataH-saMyamAnvitaH susamAhitaHsuSTusamAdhimAniti sUtrArthaH // tathA maNagutto vayagutto, kAyagutto jiiNdio| bhikkhaDA bhaijjami, jannavADamuvaDio // 3 // manogusyA-manoniyantraNAtmikayA guptaH-saMvRto manogupto, madhyapadalopI samAsaH, mano guptamasyeti vA manoguptaH,13 dIpa anukrama [361] 4% 84%-55 // 357 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~713~
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||3|| niyukti: [327...] (43) ***** prata sUtrAMka AhitAbhyAditvAca guptazabdasya paranipAtaH, evaM vAragupto-niruddhavAkprasaraH, kAyagusaH asatkAyakriyA vikalo, jitendriyaH prAgyat, punarupAdAnamasya kAdAcitkatvanirAkaraNArthamatizayakhyApanArthaM vA, 'bhikSArtha' bhikSAnimittaM, na tu niSprayojanameya, niSprayojanagamanasyAgame niSiddhatvAt , 'baMbhaimi'tti brahmaNAM-bAmaNAnAmijyA-yajana yasmin so'yaM brojyastasmin, 'jaNNavArDa'ti yajJavATe yajJapATe vA 'upasthitaH' prApta iti sUtrArthaH // taM ca tatrA|''yAntamavalokya tatratyalokA yadakuvastadAha taM pAsiUNamiLataM, taveNa parisosiyaM / paMtovahiuvagaraNaM, uvahasaMti aNAriyA // 4 // 'ta'miti balanAmAnaM muni 'pAsiUrNati dRSTvA-nirIkSya 'ejaMta'nti AyAntamAgacchantaM tapasA-paThASTamAdirUpeNa pari-samantAcchoSitam-apacitIkRtamAMsazoNitaM kRzIkRtamitiyAvat parizoSitaM, tathA prAntaM-jIrNamalinatvAdibhirasAramupadhiH-varSAkalpAdiH sa eva ca upakaraNaM-dharmazarIropaSTambhaheturakheti prAntopadhyupakaraNastaM, yadvopadhiH sa evopakaraNam-aupagrahikaM, dvandvagarbhazca bahuvrIhiH, 'uvahasaMti'tti upahasanti AryAH-uktaniruktA na tathA anAryAH, yadvA anAryA-mlecchAH, tatazca sAdhunindAdinA anAryA iva anAryA iti sUtrArthaH // kathaM punaranAryAH / , 13 kathaM copahasitayantaste ? ityAha jAimayaM paDithaddhA, hiMsagA ajiiNdiyaa| avaMbhacAriNo vAlA, imaM vayaNamacyacI // 5 // *** ||3|| dIpa anukrama [362] ** 4 For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~714~
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||6|| niyukti: [327...] (43) -10-1 uttarAdhya. bRhadvRttiH // 35 // prata sUtrAMka ||6|| kayare AgacchaI dittasve, kAle vikarAle phuknaase| | harikezIomacelae paMsupisAyabhUe, saMkaradUsaM parihariya kaMThe // 6 // kAyamadhyayajAtimado-jAtidappo yaduta brAhmaNA vayamiti tena pratistabdhAH pAThAntarataH prativaddhA vA ye te tathA, 'hiMsakAH' prANyupamaIkAriNaH 'ajitendriyA' na vazIkRtasparzanAdayo'ta evAbrahma-maithunaM taccarituM-AsevituM zIlaM nam. 12 dhammoM vA yeSAM te'mI abrahmacAriNo, varNyate hi tanmate maithunamapi-dhArtha putrakAmasya, svadAreSvadhikAriNaH / RtukAle vidhAnena, tatra doSo na vidyate // 1 // ' tathA 'aputrasya gatirnAstI'tyAdi, ata eva bAlA iba bAlakrIDitAnukAriSvagnihotrAdiSu tatpravRtteH, uktaM hi kenacid-"agnihotrAdikaM karma, bAlakrIDeti lakSyate" IdRzAste kimisyAha-'idaM' vakSyamANalakSaNaM 'vacanaM vacaH 'abavitti ArSatvAdvacanavyatyayena abruvan-uktavantaH / kiM tadityAha'kayare'tti kataraH, ekArastu prAkRtatvAt , tathA ca tallakSaNaM-'e hoti ayAraMte' ityAdi, evamanyatrApi, Agacchati |-AyAti, paThyate ca-'ko re Agacchatti, te hyanyo'nyamAhuH-ko'yamIkre' iti laghorAmavaNaM sAkSepavacaneSu ca dRzyate, 'dittarUvetti dIptaM rUpamasyeti dIptarUpaH, dIptavacanaM tvatibIbhatsopalakSakam , atyantadAhiSu sphoTakeSu // 358 // zItalakavyapadezayat, vikRtatayA cA durdarzamiti dIptamiva dIpsamucyate, kAlo varNato vikarAlo danturatAdinA bhayAnakaH pizAcavat sa eva vikarAlakaH, 'phoka'tti dezIpadaM, tatazca phokA-agre sthUlonnatA ca nAsA'syeti phoka dIpa anukrama [365] CACA For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 715~
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||6|| niyukti: [327...] (43) -HS R prata sUtrAMka CHECCCCCC ||6|| nAsaH, avamAni-asArANi laghutvajIrNatvAdinA celAni-vastrANyasyetyavamacelakaH, pAMzunA-rajasA pizAcavaDUto-jAtaH pAMzupizAcabhUtaH, gamakatvAtsamAsaH, pizAco hi laukikAnAM dIrghazmazrunakharomA punazca pAMzubhiH samavidhvasta iSTaH, tataH so'pi niSparikarmatayA rajodigdhadehatayA caivamucyate, 'saMkare ti saGkaraH, sa ceha prastAvAttRNabhasmagomayAjArAdimIlaka ukkaruDiketiyAvat tatra duSyaM-vastraM saGkaraduSyaM, tatra hi yadatyantanikRSTaM nirupayogi tallokairutsRjyate, tatastatprAyamanyadapi tathoktaM, yadvA ujjhitadharmakamevAsau gRhNAtItyevamabhidhAnaM, 'parihariya'tti parivRttya, nikSipyetyarthaH, ka ?-'kaNThe' gale, sa hyanikSiptopakaraNa iti svamupadhimupAdAyaiva bhrAmyati, atra kaNThaikapArzvaH kaNThazabda iti kaNThe parivRttyetyucyata iti sUtradvayArthaH / itthaM dUrAdAgacchannuktaH, sannikRSTaM cainaM kimUcurityAha-12 kapare tuma iya adaMsaNijje ?, kAe va AsA ihmaago'si?| omacelagA paMsupisAyabhUyA, gaccha kkhalAhi kimihaM Thio'si ? // 7 // katarastvaM, pAThAntarazca-kore tvam , adhikSepe rezabdaH 'itI' tyevamadarzanIyo-draSTumanahaH, 'kayA vA' kiMrUpayA vA ?, 'AsA ihamAgao'sitti 'acAM sandhilopau bahula'mitivacanAdekAralopo, makArazcAgamikaH, tata AzayAvAchayA 'iha' asminyajJapaTTake AgataH-prApto'si-bhavasi, avamacelakaH pAMsupizAcabhUta iti ca prAgvat, punara-1 nayorupAdAnamatyantAdhikSepadarzanArtha, gaccha-pratraja, prakramAdito yajJavATakAt, 'khalAhitti dezIpadamapasaretyasyArthe / dIpa anukrama [365] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~716~
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||7|| niyukti: [327...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 359 // prata sUtrAMka ||7|| varttate, tato'yamarthaH-asmadRSTipathAdapasara, tathA kimiha sthito'si tvaM ?, naiveha tvayA sthAtavyamiti bhAva iti / harikezIsUtrArthaH // evamadhikSipte'pi tasmin munI prazamaparatayA kizcidapyajalpati tatsAnnidhyakArI gaNDItindukayakSo yada-| yamadhyayaceSTata tadAhajakkho tahiM tiduparukkhavAsI, aNukaMpao tassa mahAmuNirasa / nam.12 pacchAyaittA niyagaM sarIraM, imAI vayaNAI udAharitthA // 8 // KI yakSo-vyantaravizeSaH, tasmin abasara iti gamyate, tinduko nAma vRkSastadvAsI, tathA ca sampradAyA-tassa tidugavaNassa majjhe mahaMto tiMdugarukkho, tahi so vasati, tasseva heTThA ceiyaM, jattha so sAhU ciTThati / 'aNukapautti anuzabdo'nurUpArthe tatazcAnurUpaM kampate-ceSTata ityanukampaka:-anurUpakriyApravRttiH, kasyetyAha-'tasya' harikezavalasya 'mahAmuneH' prazasthatapakhinaH 'pracchAdha' prakarSaNAvRtya nijakam-AtmIyaM zarIraM, ko'bhiprAyaH -tapakhizarIra evAvizya svayamanupalakSyaH sannimAni-vakSyamANAni 'vacanAni' vAMsi 'udAharitya'tti udAhArSIdudAtavAnityarthaH, iti sUtrArthaH / / kAni punastAni !, ityAha samaNo ahaM saMjau bhayArI, virao dhnnpynnprigghaao| parappavittassa u bhikkhakAle, annassa aTThA ihamAgaomi // 9 // dIpa anukrama [366] // 359 / / For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~717~
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||10|| niyukti : [327...] (43) prata sUtrAMka ||10|| viyarijai khajai bhujaI ya, annaM pabhUyaM bhavayANameyaM / jANAhi me jAyaNajIviNutti, sesAvasesaM lahao tabassI // 10 // zramaNo-muniH 'aha'mityAtmanirdezaH, kimabhidhAnata evetyAzaGkayAha-samyag yataH saMyataH-asadvyApArebhya uparataH, ata eva ca brahmacArI-brahmacaryavAn , tathA virato nivRttaH, kuto ?-dhanaM ca pacanaM ca parigrahazca dhanapacanaparigrahamiti samAhAraH tasmAt , tatra dhanaM catuSpadAdi pacanamAhAraniSpAdanaM parigraho dravyAdiSu mUrchA, ata eva ca parasmai pravRttaMparaiH khArtha niSpAditatvena parapravRttaM tasya, turavadhAraNe, tataH parapravRttasyaiva, na tu madartha sAdhitasyeti bhAvaH, 'bhikSAkAle' bhikSAprastAve, kadAcidakAlo'yaM brUyAdityevamuktaM, 'annasya' azanasya 'aTThatti sUtratvAdAya, bhojanArthamiti / bhAvaH, 'iha' asmin yajJavATake Agato'smi, anena yaduktaM-katara tvaM kimihAgato'si ?, tatprativacanamuktam, evamukte ca te kadAcidabhidadhyuH-neha kiJcit kasmaiciddIyate na vA deyamastyata Aha-vitIryate' dIyate dInAnAthAdibhyaH khAdyate khaNDakhAdyAdi, bhujyate ca bhakkasUpAdi, adyata itpannaM sa sarvamapi sAmAnyenocyate, tadapyalpameva khAdata Aha-'prabhUtaM' bahu, prabhUtamapi parakIyameva syAt , ata Aha-bhavatAM yuSmAkameva sambandhi 'etaditi pratyakSaM, tathA ca 'jAnIta' avagacchata 'me'tti sUtratvAnmAM 'jAyaNajIviNo'tti yAcanena jIvanaM-prANadhAraNamasyeti yAcana dIpa CE anukrama [369]] %-- For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~718~
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||10|| niyukti : [327...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 360 // prata sUtrAMka ||10|| jIvanaM, ASatvAdikAraH, paThyate ca-'jAyaNajIvaNoM'tti, itizabdaH kharUpaparAmarzakaH, tata evaMkharUpaM, yatazcaivamato harikezImahyamapi dadadhvamiti bhAvaH, kadAcidutkRSTamevAsau yAcata iti teSAmAzayaH syAdata Aha, athavA jAnIta mAM yAca yamadhyayanajIvinaM-yAcanena jIvanazIla, dvitIyAthai SaSThI, pAThAntare tu prathamA, 'itI yasmAddhetoH, kimityAha-zeSAvazeSamuddharitasyApyuddharitam , antaprAntamityarthaH, labhatAM prApnotu, tapakhI-yatirAko vA bhavadabhiprAyeNa, anenAtmAnaM 4 nam.12 |nirzitIti sUtradvayArthaH / evaM yakSeNokte yajJavATavAsinaH prAhu: uvakkhaDa bhoyaNa mAhaNANaM, attaTTiyaM siddhamihegapakkhaM / naU vayaM erisamannapANaM, dAhAmu tujhaM kimihaM Thio'si // 11 // 'upaskRtaM' lavaNavesavArAdisaMskRtaM 'bhoyaNa'tti bhojanaM mAhanAnAM-brAhmaNAnAM Atmano'rthaH AtmArthastasmin / bhavamAtmArthikaM, brAmaNerapyAtmanaiva bhojyaM na tyanyasmai deyaM, kimiti ?, yataH siddhaM-niSpannaM 'iha' asmin yajJe ekaH pakSo-brAhmaNalakSaNo yasya tadekapakSaM, kimuktaM bhavati ?-yadasminnupaskriyate na tadbrAhmaNavyatiriktAyAnyasmai dIyate, 360 // vizeSatastu zadrAya, yata uktam-"na zudrAya matiM dadyAnnocchiSTa na haviH kRtam / na cAsyopadized dharma, na cAsya pratamAdizet // 1 // " yatazcaivamato 'natu' naiva vayamIrazamuktarUpaM annaM ca-odanAdi pAnaM ca-drAkSApAnAdya dIpa anukrama [369]] AIMEducatan intimational For PF rajancibaram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~719~
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||11|| niyukti: [327...] (43) prata sUtrAMka ||12|| napAnaM 'dAhAmo'tti dAsyAmaH 'tujhaM ti tubhyaM, kimiha sthito'si!, naivehAvasthitAvapi taba kizciditi bhAva iti sUtrArthaH // yakSa Aha thalesu bIyAI vayaMti kAsayA, taheva ninnesu ya AsaMsAe / eyAi saddhAi dalAha majalaM, ArAhae puNNamiNaM khu khitaM // 12 // 'sthaleSu' jalAvasthitivirahiteSUcabhUbhAgeSu 'vIjAni godhUmazAlyAdIni 'vapanti' ropayanti 'kAsaga'tti karSakAH kRSIvalAH, 'tathaiva' yathocasthalepyevameva 'nimneSu ca'nIcabhUbhAgeSu ca 'AsasAe'tti AzaMsayA-yadyatyantapravarSaNaM bhAvi tadA sthaleSu phalAvAptirathAnyathA tadA nimneSvityevamabhilASAtmikayA, etayevatayA-etadupamayA, ko'rthaH 1-uktasArUpakakAsAtalyayA 'zraddhayA'yApchayA 'dalA ti dadadhvaM mo. kimaktaM bhavati ?-yadyapi bhavatAM nijhopamattva-| buddhirAtmani mayi tu sthalatulyatAdhIH tathApi madyamapi dAtumucitam , atha syAd-evaM datte'pi na phalAvAptirityAha-ArAhae puNNamiNaM khu'tti khuzabdasyAvadhAraNArthasya bhinnakramatvAdArAdhayedeva-samantAtsAdhayedeva, nAtrAnyathAbhAvaH, 'puNya' zubhamidaM-paridRzyamAnaM kSetramiva kSetra puNyazasyaprarohahetutayA, AtmAnameva pAtrabhUtamevamAha, paThyate / ca-'ArAhagA hohima puNNakhetta'nti ArAdhakA-AvarjakA gamyamAnatvAtpuNyasya bhavata, anena dAnaphalamAha, kuta! da etadityAha-idaM puNyakSetraM-puNyaprAptihetuH kSetraM yata iti gamyate, iti sUtrArthaH // yakSavacanAnantaraM ta idamAhuH dIpa anukrama [371] AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 720~
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||13|| niyukti: [327...] (43) T - 5 bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||13|| -5- harikezIuttarAdhya. khittANi amhaM viiyANi loe, jahiM pakinnA viruhaMti puNNA / yamadhyayaje mAhaNA jAivijjovaveyA, tAI tu khisAI supesalAI // 13 // 'kSetrANI'ti kSetropamAni pAtrANyasmAkaM 'viditAni' jJAtAni, vartanta iti gamyate, 'loke' jagati 'jahi tinama.12 // 36 // vacanavyatyayAyeSu kSetreSu prakIrNAnIya prakIrNAni-dattAnyazanAdIni 'virohanti' janmAntaropasthAnataH prAdurbhavanti / 'pRNoni' samastAni, na tu tathAvidhadopasadbhAvataH kAnicideva, syAdetad-ahamapi tnmdhyvtyaivetyaashvaah-ye| 'brAhmaNA' dvijAH, te'pi na nAmata eva, kintu jAtizca-brAhmaNajAtirUpA vidyA ca-caturdazavidyAsthAnAtmikA tAbhyAm 'uvaveya'tti upetA-anyitA jAtividyopetAH, 'tAI tuti tAnyeva kSetrANi 'supesalANiti supezala nAma zobhanaM prItikaraM vA iti vRddhAH, tatazca supezalAni-zobhanAni prItikarANi vA, na tu bhavAdazAni zadrajAdvitIni, zudrajAtitvAdeva vedAdividyAbahiSkRtAnIti, yata uktam-"samamazrotriye dAnaM, dviguNaM brAhmaNabruve / sahasraguNamAcArya, anantaM vedapArage // 1 // " iti sUtrArthaH // yakSa uvAca // 36 // koho ya mANo ya vaho ya jesi, mosaM adattaM ca pariggahaM ca / te mAhaNA jAibijAvihINA, tAI tu khittAI supAvayAI // 14 // 'krodhazca' roSaH 'mAnazca' garyaH, cazabdAnmAyAlobhI ca, 'badhazca' prANipAto 'yeSAmiti prakramAdbhavatAM ra SCARSXXX dIpa anukrama %* K20% [372] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~721~
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||14|| niyukti: [327...] (43) prata sUtrAMka ||14|| brAhmaNAnAM 'mosaM'ti mRSA-alIkabhASaNaM 'adattaMti pade'pi padaikadezasya darzanAtsatyabhAmA satyetivat adattAdAnamuktaM, cazabdAnmaithunaM, 'parigrahazca' gobhUmyAdisvIkAraH, astIti sarvatra gamyate, 'te' iti krodhAdhupetA yUyaM brAhmaNA jAtividyAbhyAM vihInA-rahitA jAtividyAvihInAH, kriyAkarmavibhAgena hi cAturvarNyavyavasthA, yata uktam-"ekavarNamidaM sarve, pUrvamAsIdhudhiSThira ! / kriyAkarmavibhAgena, cAturvarNya vyavasthitam // 1 // brAhmaNo brahma|caryeNa, yathA zilpena zilpikaH / anyathA nAmamAtra sthAdindragopakakITavat // 2 // " na caivaMvidhakriyA brahmaca tmikA kopAdyupetepu tattvataH sambhavatyato na tAvajAtisambhavaH, tathA vidyApi sacchAvAtmikA, sacchAstreSu ca sarveSvahiMsAdipaJcakameva vAcyaM, yata uktam-"paJcaitAni pavitrANi, sarveSAM dharmacAriNAm / ahiMsA satyamasteyaM, tyAgo maithunavarjanam // 1 // " tadyuktatvaM ca tattajjJAnAdeva bhavati, jJAnasya tu viratiH phalaM rAgAdyabhAvazca, yata uktam -"tajjJAnameva na bhavati yasminnudite vibhAti rAgagaNaH / tamasaH kuto'sti ? zaktirdinakarakiraNAgrataH sthAtum // 1 // "| na caivamanyAdyArambhiSu kopAdimatsu ca bhavatsu virate rAgAdyabhAvasya ca sambhayo'sti, na ca nizcayanayamatena phalara hitaM vastu sat , tathA ca nizcayo yadevArthakriyAkAri tadeva paramArthasaditsAha, tataH sthitametat-'tAI tu'tti turavidhAraNe bhinnakramazca, tatazca tAni bhavadviditAni brAhmaNalakSaNAni kSetrANi supApakAnyeva, na tu supezalAni, dIpa anukrama [373] For PAHATEEPIVanupontv wlancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~722~
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||15|| niyukti : [327...] (43) prata sUtrAMka ||15|| krodhAdyupetatvenAtizayapApahetutvAditi sUtrArthaH / / kadAcitte vadeyuH-vedavidyAvido vayamata eva ca nAkhaNajAtaya- uttarAdhya. harikezItatkathaM jAtividyAvihInA ityuktavAnasItsAhabRhadvRttiH tunbhittha bho! bhAraharA girANaM, aTuM na yANAha ahija vee| yamadhyaya. // 36 // uccAvayAI muNiNo caraMti, tAI tu khittAI supesalAI // 15 // nam. 12 yUyamatreti-loke 'bho' ityAmantraNe bhAraM dharantIti bhAradharAH, pAThAntarato vA-'bhAravahA' vA, kAsAM ?-'girI'AdA vAcA,prakramAdisambandhinInAm , iha ca bhArastAsAM bhUyastvameva, kimiti bhAradharA bhAravahA veti ucyate, yato'rthamabhidheyaM na jAnItha-nAvabudhyadhve 1, 'ahija'tti apergamyamAnatvAdadhItyApi vedAn RgvedAdIn , tathAhi-AtmA vA rejJAtavyo mantavyo nididhyAsitavyaH" tathA "karmabhirmRtyumRSayo niSeduH, prajAvanto draviNamanvicchamAnAH, athAparaM karmabhyo'mRtatvamAnazuH,-pareNa nAkaM nihitaM guhAyAM, vibhrAjate yadyatayo vizanti / vedAhamenaM puruSaM mahAntaM, tameva viditvA amRtatvameti // 1 // nAnyaH panthAH ayanAye' tyAdivacanAnAM yadyarthavettAraH syustatkimitthaM yAgAdi kurvIran ?, tatastattvato vedavidyAvido bhavanto na bhavanti, tatkathaM jAtividyAsampannatvena kSetrabhUtAH syuH / / dakAni tahi bhavadabhiprAyeNa kSetrANItyAha-ucAvayAIti uccAvacAni-uttamAdhamAni munayazcaranti-bhikSAnimitta pApayaTAnta gRhANi, ye iti gamyate, na tu bhavanta iva pacanAdyArambhapravRttayaH,ta eva paramArthato vedArtha vidanti, tatrApi dIpa anukrama [374] bhkssaanimittN/*/||36|| AIMEducatan intammational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~723~
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||16|| niyukti: [327...] (43) -% %+ prata + sUtrAMka ||16|| bhaikSavRttareva samarthitatvAt , tathA ca vedAnuvAdinaH-"care mAdhukarI vRttimapi mlecchakulAdapi / ekAnaM naiva mujIta, bRhaspatisamAdapi // 1 // " yadivocAvacAni-vikRSTAvikRSTatayA nAnAvidhAni, tapAMsIti gamyate, uccavratAni vA| zeSatratApekSayA mahApratAni ye munayazcaranti-Asevante, na tu yUyamivAjitendriyA azIlA yA, tAnyeva munilakSa-RI NAni kSetrANi supezalAnIti prAgvaditi sUtrArthaH // itthamadhyAparka yakSeNa nirmukhIkRtamavalokya tacchAtrAH prAhuH ajjhAvayANaM paDikUla bhAsI, pabhAsase ki sagAsi amheM / avi evaM viNassau annapANaM, na ya NaM dAhAmu tuma niyNtthaa!|| 16 // adhyApayanti-pAThayantItyadhyApakAH-upAdhyAyAsteSAM pratikUla-pratilomaM bhASate vaktItyevaMzIlaH pratikUlabhASI san prakarSaNa bhApase-bhUpe prabhASase, kimiti kSepe,'durityakSamAyAM, tatazca dhim bhavantaM na vayaM kSamAmahe yaditya bhavAn brUte sakAze-samIpe 'amha'ti asmAkam , apiH sambhAvanAyA, 'etat' paridRzyamAnaM 'vinazyatu' kathitatyAdinA kharUpahAnimApnotu 'annapAnam' odanakAdhikAdi, 'naca' naiva 'Na'miti vAkyAlaGkAre 'dAhAmutti dAsyAmastava he nirgrantha !-niSkiJcana !, gurupratyanIko hi bhavAn, anyathA tu kadAcidanukampayA kiJcidantaprAntAdi dadyAmo'pIti bhAva iti sUtrArthaH // yakSa Aha + dIpa anukrama + [375] For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~724~
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-1 /gAthA ||17|| niyukti: [327...] (43) uttarAdhyabRhadvRttiH // 36 // prata sUtrAMka ||17|| samiIhiM manaM susamAhiyassa, guttIhi guttassa jiiNdiyss| | harikezIjai me na dAhitya ahesaNija, kimaja jannANa labhittha lAbhaM? // 17 // yamadhyayasamitibhiH-IsimityAdibhirmaSaM suSTu samAhitAya-samAdhimate susamAhitAya guptibhiH-manoguptyAdibhirguptAya nam. 12 |jitendriyAyeti ca prAgvat, sarvatra ca caturthyarthe SaSThI, 'yadI'tyabhyupagame 'meM mahyaM 'majhatItyasya vyavahitatvAt 4 kriyA prati punarupAdAnamaduSTameva 'na dAkhathana vitaripyatha, 'artha'tyupanyAse Anantaye vA, 'eSaNIyam' epaNAvizuddhamannAdikaM, kiM na kiJcidityarthaH, 'aja'tti adya ye yajJAsteSAmidAnImArabdhayajJAnAM, yadvA 'aja'tti he AyA~! yajJAnAM 'labhityatti sUtratvAllapsyadhve-prApsyadhvaM 'lAbha' puNyaprAptirUpaM, pAtradAnAdeva hi viziSTapuNyAvAptiH, anyatra tu tathAvidhaphalAbhAvena dIyamAnasya hAnireva, uktaM hi-"dadhimadhughRtAnyapAtre kSipsAni yathA''zu nAzamupayAnti / evamapAtre dattAni kevalaM nAzamupayAntI // 1 // " ti sUtrArthaH // itthaM tenokte yadadhyApakapradhAna Aha taducyateke ittha khattA uvajoiyA vA, ajjhAvayA vA saha khNddiehiN| // 36 // evaM khu daMDeNa phaleNa haMtA, kaMThami dhisUNa khalija jo NaM // 18 // ke 'atre'tyetasmin sthAne 'kSatrAH' kSatriyajAtayo varNasaGkarotpannA vA tatkarmaniyuktAH 'uvajoiya'tti jyotissH| dIpa anukrama [376] AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~725~
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||18|| niyukti : [327...] (43) ** ** prata sUtrAMka ||18|| * samIpe ye ta upajyotiSasta evopajyotiSkA:-agnisamIpavarttino mahAnasikA Rtvijo vA 'adhyApakAH' pAThakAH, te vA ubhayatra yA vikalpe 'saheti yuktAH, kaiH-'khaNDikaiH' chAtraiH, ye kimityAha-enaM' zravaNakaM 'daNDena' vaMzayadhyAdinA 'phalena' billAdinA 'haMte'ti hatvA-tADayitvA yadvA 'daNDeneti kUparAbhighAtena 'phalena' ca muSTiprahAreNeti vRddhAH, tatazca 'kaNThe' gale 'gRhItvA' upAdAya 'khaleja'tti skhalayeyuH-niSkAzayeyuH, 'yoti vacanavyatyayAye ityametadabhighAte niSkAzane vA zakkAH, 'Namiti vAkyAlaGkAre iti sUtrArthaH // atrAntare yadabhUttadAha ajjhAvayANaM vayaNaM suNittA, uddhAiyA tattha bahU kumaaraa| daMDehiM vittehiM kasehiM ceva, samAgayA taM isiM tAlayaMti // 19 // adhyApakAnAm-upAdhyAyAnAm, ekatve'pi pUjyatvAdvahuvacanaM, 'vacanam' uktarUpaM zrutvA' Akaye 'uddhAvitA di vegena prasRtAH 'tatra' yatrAsau munistiSThati 'bahavaH' prabhUtAH 'kumArA' dvitIyavayovartinazchAtrAdaya iti gamyate, te hi krIDanakaparA ityaho kIDanakamAgatamiti rabhasato 'daNDaiH' vaMzayaSTayAdibhitrai:-jalajavaMzAtmakaH 'kazaiH' vadhra vikAraH, caH samuccaye, eveti pUraNe, 'samAgatAH' samprAptA militA vA tamRSi-muni 'tADayanti' pranti, sarvatra 18 vartamAnanirdezaH prAgvat iti sUtrArthaH / / asiMcAvasare * * dIpa anukrama [377] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 726~
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||20|| niyukti: [327...] (43) uttarAdhya vRvRttiH // 36 // prata sUtrAMka ||20|| SEKANA raNNo tahiM kosaliyassa dhUyA, bhatti nAmeNa annidiyNgii| harikezItaM pAsiyA saMjaya hammamANaM, kuddhe kumAre parinizvaveda // 20 // yamadhyaya'rAjJoM nRpatestatra-yajJavATe kozalAyAM bhavaH kozalikastasya 'dhUya'tti duhitA bhadreti 'nAmnA abhidhAnena / 'aninditAGgI' kalyANazarIrA 'ta' harikezavalaM 'pAsiya'tti dRSTvA 'samaya'tti saMyataM tasyAmapyavasthAyAM hiMsAdeH nam. 12 samyaguparataM 'hanyamAnaM daNDAdimistAbyamAnaM 'kuddhAn' kopavataH 'kumArAn' uktarUpAn 'parinirvApayati' kopA-4 nividhyApanAt samantAt zItIkaroti upazamayatItiyAvaditi sUtrArthaH // sA ca tAn parinirvApayantI tasya hai| mAhAtmyamatiniHspRhatAM cAha devAbhiogeNa nioieNaM, dinnA mu raNNA maNasA na jhaayaa| nariMdadeviMda'bhivadieNaM, jeNAmi vaMtA isiNA sa eso||21|| eso hu so uggatako mahappA, jiiMdio saMjaoM bNbhyaarii| jo me sayA nicchaI dijamANI, piuNA sayaM kosalieNa rapaNA // 22 // mahAjaso esa mahANubhAgo, ghorapao ghoraparakamo y| mA eyaM hIlaha ahIlaNijaM, mA sabve teeNa bhe nidahijA // 23 // dIpa anukrama [379] // 364 // AIMEducatan intamational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~727~
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||21-23|| niyukti: [327...] (43) prata sUtrAMka ||21-23|| IF devasya-amarasyAbhiyogo-balAtkAro devAbhiyogastena 'niyojitena' vyApAritena na tvapriyetikRtvA 'dinnA hai mutti dattA'smi, ahaM yasmai iti gamyate, dattA ca kena -rAjJA-prakramAtkauzalikena, tathApi 'maNasa'tti apergamya mAnatvAnmanasA'pi-cittenApi 'na dhyAtA' na cintitA nAbhilaSitetiyAvat , prakramAdetena muninA, kIdRzena ?narendrAzca-nRpatayo devendrAca-zakrAdayo narendradevendrAstairabhi-Abhimukhyena vanditaH-stuto narendradevendrAbhivanditastena, anabhidhyAtA'pi nRpoparodhataH svIkRtA khAdata Aha-yenAsmyahaM 'vAntA' tyaktA 'RSiNA' muninA, sa eSa yuSmAbhiryaH kadarthayitumArabdhaH, tato na kadarthayitumucita iti bhAvaH, punarimamevAthai samarthayitumAha-eso hu so'tti, eSa eva sa na manAgapyatra saMzayaH, ugraM-utkaTaM dAruNaM vA karmazatrUn prati tapaH-anazanAdyasyeti ugratapAH, dU ata eva mahAn-prazasyo viziSTavIryollAsata AtmA asyeti mahAtmA, jitendriyaH saMyato (09000) brahma cArI ca prAgvat, sa iti ka ? ityAha-yo 'miti mAM 'tadA' tasmin vivakSitasamaye 'necchati' nAbhilapati dIyamAnA' nisRjyamAnAM, kena ?-'pitrA' janakena 'svayaM AtmanA, na tu pradhAnapreSaNAdinA, tenApi kIdRzA ?kauzalikena rAjA, na vitarajanasAdhAraNena, tadanena vibhUtAvapi niHspRhatvamukta, punastanmAhAtmyamAha-'mahA-4 yasA' aparimitakIrtiH 'epa' pratyakSo munimahAnubhAga:-atizayAcintyazaktiH, pAThAntarato mahAnubhAvo ghA, tatra cAnubhAvA-zApAnugrahasAmarthya, 'ghoravrato' dhRtAtyantadurddharamahAvrataH 'ghoraparAkramazca' kaSAyAdijayaM prati rau dIpa anukrama [380-382] REGACHAR For PaHATRAPiwanipontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 728~
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||21-23|| niyukti: [327...] (43) harikezI prata vRhadvRttiH yamadhyaya sUtrAMka nam.12 ||21-23|| uttarAdhya. drasAmadhyoM, yato'yamIk tataH kimityAha-mA' iti niSedhe 'enaM' yati 'hIlayata' avadhUtaM pazyata 'ahIla- nIyam' avajJAtumanucitaM, kimityata Aha-mA sarvAna-samastAMstejasA-tapomAhAtmyena 'bhe' bhavato nirdhAkSId bhasmasAtkArSId , ayaM hi hIlito yadi kadAcidrupyettadA saca bhasmasAdeva kuryAditi bhAva iti sUtratrayArthaH // atraa||365|| santare mA bhUdetasyA vacanaM mRSeti yadyakSaH kRtavAMstadAha eyAiM tIse vayaNAI sucA, pattIi bhaddAi subhaasiyaaii| isissa veyAvaDiyaTTayAe, jakkhA kumAre viNivArayati // 24 // te ghorarUbA Thia aMtalikkhe, asurA tahiM taM jaNa taalyNti| te bhinnadehe ruhiraM vamaMte, pAsittu bhaddA iNamAhu bhujo // 25 // 'etAni' anantaroktAni 'tasyAH' anantaroktAyAH 'vacanAni' bhASitAni 'zrutvA' nizamya 'palyAH' yajJavATakAdadhipateH somadevapurohitasya, tasyaiva vA muneriti gamyate, 'bhadrAyA' bhadrAbhidhAnAyAH 'subhASitAni' sUktAni vaca nAnIti yojyate, RSeH-tasyaiva tapakhinaH 'ceyAvaDiyaThThayAe'tti sUtratvAdvaiyAvRttyArthametat pratyanIkanivAraNalakSaNe prayojane vyAvRttA bhavAma ityevamartha yakSAH, yakSaparivArasya bahutvAt bahuvacanaM, kumArAn prakramAttAnevopahantRRn 'vinipAtayanti' vividhaM nitarAM pAtayanti-bhUmau vilolayanti, paThyate ca-'viNivArayatitti vizeSeNopahati | dIpa anukrama [380-382] KBESCCE Montact muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 729~
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||24-25|| niyukti: [327...] (43) 5**** prata sUtrAMka ||24-25|| *** kurvato nirAkurvanti, tathA 'te' iti yakSAH 'ghorarUpA' raudrAkAradhAriNaH 'Thiya'tti sthitAH 'antarikSe' AkAze |'asurA' AsurabhAvAnvitatvAt ta eva yakSAH 'tasmin' yajJavATe 'tam' upasargakAriNaM 'jana' chAtralokaM 'tADayanti' nanti, tatastAna kumArAn bhinnA-vidAritAH prakramAdyakSaprahArairdehAH-zarIrANi yeSAM te bhinnadehAstAna rudhiraM-zoNitaM vamataH-udvirataH 'pAsitta'tti dRSTvA 'bhadrA' saiva kauzalikarAjaduhitA 'idaM vakSyamANaM 'Ahuti vacanavyatyayenAha brUte 'bhUyaH' punariti sUtradvayArthaH // kiM tadityAhalAgiri nahiM khaNaha, ayaM daMtehiM khAyaha / jAyateyaM pAyehiM haNaha je bhikkhu avamannaha // 26 // AsIvisougatavo mahesI,ghoravao ghoraparakamo yAagaNiM va pakkhaMda payaMgaseNA,je bhikkhu bhattakAle baheha sIseNa eyaM saraNaM ubeha, samAgayA savvajaNeNa tumhe| jai icchaha jIviyaM vA dhaNaM vA, logapi eso kuvio DahijjA // 28 // 'giri parvata 'nakhai' kararuhaiH 'khanatha' vidArayatha, iha ca mukhyakhananakriyAdyasambhavAdivavatimantareNApyupamArtho gamyate, tatazca khanatheva khanatha, 'ayo' lohaM 'dantaiH' dazanaiH khAdatheva khAdatha, jAtatejasam-amiM pAdaiH-caraNairhathevahatha, tADayathetyarthaH, ye vayaM kiM kurmaH ityAha-ye yUyaM bhikSu prakramAdenaM 'avamannaha'tti avamanyadhve-avadhIrayatha, ana-15 rthiphalatvAt bhivapamAnakheti bhAvaH, kathamidamityAha-Asyo-daMSTrAstAsu viSamasyetyAsIviSaH-AsIviSalabdhi *** dIpa anukrama [383-384] ******* For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~730~
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 26 -28|| dIpa anukrama [ 385 -387] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 366 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 26-28|| adhyayanaM [12], Jan Education intimatinal mAnU, zApAnugrahasamartha ityarthaH yadvA AsIviSa iva AsIviSaH, yathA hi tamatyantamavajAnAno mRtyumeSAnoti, evamenamapi munimavamanyamAnAnAmavazyaM bhASi maraNamityAzayaH, kutaH punarayamevaMvidho ?, yataH- ugratapAH prAgvat, 'mahesi 'tti mahAn - bRhan zeSakhargAdyapekSayA mokSastamicchati--abhilaSatIti mahadepI maharSirvA, ghoranato ghoraparAkramazca pUrvavat, yatazcaivamataH 'agaNiM va'tti agniM jvalanaM, vAzabda havArtho bhinnakramazca tataH 'pakkhaMda'tti praskandatheva - AkrAmadheya, keva ? - 'pataMgaseNatti upamArthasya gamyamAnatvAtpataGgAnAM zalabhAnAM seneva senA - mahatI santatiH pataGgasenA tadvat, yathA hi asau tatra nipatantyAzu ghAtamApnotyeyaM bhavanto'pIti bhAvaH, ye yUyamanukampitaM bhikSu bhikSukaM 'bhaktakAle' bhojanasamaye, tatra dInAderavazyaM deyamiti ziSTasamayo yUyaM tu na kevalaM na yacchata kintu tatrApi 'vadha'ti vidhyatha-tADayatha, ayamAzayo - yato'yamAsIvipAdivizeSaNAnvito munirato girinakhakhananAdiprAyameva yadenaM bhaktakAle'pi bhaktArthinamitthaM vidhyatha / atha svakRtyopadezamAha-'zIrSeNa' zirasA 'enaM' muniM 'zaraNArthI' rakSaNArthamAzrayamupeta- abhyupagacchata, kimuktaM bhavati ? - ziraH praNAmapUrvakamayamevAsmAkaM zaraNamiti prapadyadhvaM 'samAgatAH' sammilitAH 'sarvajanena' samastalokena, sahArthe tRtIyA, 'yUyaM' bhavanto, yadIcchata-abhilaSata 'jIvi taM' prANadhAraNAtmakaM dhanaM vA dravyaM, na tasmin kupite jIvitavyAdirakSAkSamamanyaccaraNamasti kimityevamata Aha'lokamapi bhuvanamadhyeSa kupitaH kruddho 'daheda' bhasmasAtkuryAt, tathA ca vAcakaH-- "kalpAntogrAna lavatprajvalanaM For PPU niryuktiH [327...] ~ 731~ harikezI yamadhyaya nam. 12 // 366 // janibrary muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||26 -28|| dIpa anukrama [385 -387] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 26-28|| adhyayanaM [12], tejasaikatasteSAm // 1 // " tathA laukikA apyAhuH- "na tat dUraM yadatheSu, yavAnI yaca mArute / viSe ca rudhiraprAse, sAdhau ca kRtanizraye // 1 // " iti sUtratrayArthaH // samprati tatpatistAn yAdRzAn dadarza dRSTvA ca yadaceSTata tadAhaavaheDipisi uttamaMge, pasAriyAbAhu akammaciTTe / Jgn Education intammational niryukti: [327...] nibheriyacche ruhiraM vamate, umuhe niggayajIhanitte // 29 // te pAsiyA khaMDiya kaTTabhUe, vimaNo visanno aha mAhaNo so / isiM pasAei sabhAriyAo, hIlaM ca niMdaM ca khamAhU bhaMte ! // 30 // 'ave' tyo 'heDiya'ti heThitAni bAdhitAni, kimuktaM bhavati ? - adhonAmitAni, paThanti ca 'AvaDie' tti tatra sUtratvAdavakoTitAni - aghastAdAmoTitAni 'paTTi tti pRSThaM yAvat tadabhimukhaM vA santi- zobhanAnyuttamAGgAni yeSAM te avaheThitapRSThasaduttamAGgAH abakoTita pRSThasaduttamAGgI vA prAgyanmadhyapadalopI samAsastAn, 'pasAriyAbahuakammaciTTha' tti prasAritA- viralIkRtA bAhavo bhujA yairyeSAM vA te tathA tataste ca te akarmaceSTAzca - avidyamAnakarmahetuvyApAratayA prasAritavAha karmmaceSTAstAn, yadvA kriyanta iti karmANi agnau samitprakSepaNAdIni tadvipayA ceSTA karmaceSTeha gRhyate, 'nibheriyatti prasAritAnyakSINi-locanAni yeSAM te tathoktAstAn, rudhiraM vamad -- udgirat 'uhaMmuha' ti UrdhvamukhAn-unmukhIbhUtavAn, ata eva nirgatAni niHsRtAni jihvAzca pratItA netrANi For PP Use Only ~732~ ancibran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||29-30|| niyukti: [327...] (43) prata bRhadvRttiH sUtrAMka ||29 -30|| uttarAdhya. ca-nayanAni jihvAnetrANi yeSAM te tathA tAn, 'tAnityuktarUpAn 'dRSTvA' avalokya 'khaMDiya'tti ArSatvAtsupo harike Taluki khaNDikAn-chAtrAn kASThabhUtAn-atyantanizceSTatayA kASThopamA vigatamiva vigataM manaH-cittamasyeti vimanAH, yamadhyaya viSaNNaH-kathamamI pravaNIbhaviSyantIti cintayA vyAkulitaH 'atheti darzanAnantaraM 'brAhmaNo dvijAtiH 'sa' iti / // 367 // somadevanAmA 'RSi' tameva harikezavalanAmAnaM muni 'prasAdayati' prasattiM grAhayati, saha bhAryayA-pacyA tayeva bhadrAbhidhAnayA vartate iti sabhAryAkaH, kathamityAha-hIlAM ca-avajJA nindAMca-doSodghaTTanaM 'khamAha'tti kSamakha sahasva 'bhaMteti' suutrdvyaarthH|| punaH sa prasAdanAmevAha bAlehiM mUDhehiM ayANaehi, jaM hIliyA tassa khamAha bhNte!| mahappasAyA isiNo havaMti, na hu muNI kocaparA havaMti // 31 // | pAlaiH-zizubhirmUDhaiH-kaSAyamohanIyodayAdvicittatA gataiH ata eva cAjJaiH-hitAhitavivekayikalaiH 'yadi'tyupatra-14 darzane 'hIlitAH' avajJAtAH 'tassa'tti sUtratvAt tat 'khamAha'tti kSamadhya bhadanta !, anenaitadAha-yato'mI zizavo | mUDhA ajJAnAtha tatkimeSAmupari kopena ?, yato'nukampanIyA evAmI, uktaM ca kenacid-"Atmadruhamamayoda, mUDhama-| |jjhitasatpatham / sutarAmanukampeta, narakArciSmadindhanam // 1 // " kiM ca-mahAn prasAdaH-cittaprasattirUpo yepAM te dIpa anukrama [388-389] For Sincitana muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 733~
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||31|| niyukti: [327...] (43) prata sUtrAMka ||31|| mahAprasAdA RSayaH-sAdhayo bhavanti, vyatirekamAha-'na hutti na punarmunayo-yatayaH 'kopaparAH' krodhavazagA| bhavanti, bhinnavAkyatvAca munigrahaNamaduSTameveti sUtrArthaH / munirAha pudiva ca ihi ca aNAgayaM ca, maNappaoso na meM asthi koii| jakkhA hu veyAvaDiyaM kariti, tamhA hu ee nihayA kumArA // 32 // 'putviM ca'tti pUrva ca purA idAnIM ca-asmin kAle 'aNAgayaM ceti anAgate ca bhaviSyatkAle manaHpradveSaH-cittAnu-14 zayalakSaNo na 'meM mamAstItyupalakSaNatvAdAsIdbhaviSyati ca, 'ko'pI'salpo'pi, iha ca bhAvini pramANAbhAve'pi 'anAgataM pratyAcakSa' iti vacanAdanAgatasyApi tasya nipiddhatvAcchratajJAnavalataH kAlatrayaparijJAnasambhavAcaivamabhidhAna, paThanti ca 'puSviM ca pacchA va taheva majjhe' tatra ca pUrva vA pazcAdveti viheThanakAlApekSaM tathaiva madhye viheThanakAla eva, na ca kumArAvaheThanAdidarzanAtpratyakSaviruddhatA zaGkanIyA, 'yakSA' devavizeSA 'huriti yasmAdvaiyAvRttyaMpratsanIkapratighAtarUpaM 'kurvanti' vidadhati, 'tamhati tasmAt huravadhAraNe tatasta smAdeva hetorete-purovartino nitarAM hatAH-tADitA nihatAH kumArAH, na tu mama manaHpradveSo'tra heturiti bhAva iti sUtrArthaH // samprati tadguNAkRSTacetasa upAdhyAyapramukhA idamAhuH SCKOOR dIpa anukrama [390] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~734~
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niyukti: [327...] (43) harikezIyamadhyaya. nam. 12 prata sUtrAMka ||33|| uttarAdhya. atthaM ca dhammaM ca viSANamANA, tumbhe navi kuppaha bhUipannA / tumbhaM tu pAe saraNaM uvemo, samAgayA savvajaNeNa amhe // 33 // bRhadvRttiH aryata ityoM-jJeyatvAtsarvameva vastu, iha tu prakramAcchubhAzubhakarmavibhAgo rAgadveSavipAko vA parigRhyate, yadvA // 36 // arthaH-abhidheyaH sa cArthAcchAkhANAmeva taM, cazabdastadgatAnekabhedasaMsUcakaH, dharma:-sadAcAro dazavidho vA yatidha- jammastaM ca 'viyANamANe'tti vizeSeNa vividhaM yA jAnantaH-Agacchanto yUyaM 'nApi naiva kupyatha-krodhaM kurudhvaM, vibhUtiprajJA iti, bhUtimaGgalaM vRddhI rakSA ceti vRddhAH, prajJAyate'nayA ghastutattvamiti prajJA, tatazca bhUtiH-maGgalaM sarva maGgalottamatvena vRddhirvA vRddhiviziSTatvena rakSA vA prANirakSakatvena prajJA-buddhiraspeti bhUtiprajJaH, atazca 'tumbha tuti tuzabdasyevakArArthatvAt yuSmAkameva pAdau-caraNI zaraNamupemaH-upagacchAmaH samAgatAH-militAH, kena saha ?-sarvepUjanena, vayamiti sUtrArthaH // kiMca__ acemu te mahAbhAgA, na te kiMcana naacimo| bhuMjAhi sAlimaM karaM, nANArvajaNasaMjuyaM // 34 // 'arcayAmaH' pUjayAmate-tava sambandhi sarvamapIti gamyate, praviza piNDimityukte yathA gRhamiti bhakSayeti ca, mahAbhAga ! atizayAcintyazaktiyuktatveneti, naiva te taba kiJciditi caraNarevAdikamapi nArcayAmo-na pUjayAmo, api tu sarvamarcayAmaH, asya ca pUrvaNava gatArthatve punarabhidhAnamanvayavyatirekAbhyAmukto'rthaH sukhAvagamo bhavatItikRtvA, dIpa anukrama [392] kekoADCCCCX AIMEducatan intimational For Free wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 735~
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||34|| niyukti : [327...] (43) prata sUtrAMka ||35|| athavA arcayAmaste iti suvyattyayAttvAm , anena khatastasya pUjyatvamukta, uttareNa tu tatkhAmitvamapi pUjyatAheturiti, tathA bhuleto gRhItveti gamyate 'zAlimanti zAlimayaM, ko'rthaH-zAliniSpannaM 'kUram' odanaM nAnAvyajanaiH-anekaprakArardadhyAdibhiH saMyutaM-sammizraM nAnAvyaJjanasaMyutaM, na tvekameveti sUtrArthaH // anyaca imaM ca me asthi pabhUyamannaM, taM bhuMjasU amha annugghhaa| bAdati paDicchai bhattapANaM, mAsassa U pAraNae mahappA // 35 // hai 'idaM ca pratyakSata eva paridRzyamAnaM 'me'mamAsti-vidyate 'prabhUtaM'pracuramannaM-maNDakakhaNDakhAdyAdi samastamapi bhojanaM, yatprAk pRthagodanagrahaNaM tattasya sannipradhAnatvakhyApanArtha, tadbhavAsmAkamanugrahArtha-vayamanugRhItA bhavAma iti hetoH, evaM ca tenokta munirAha-'bADham' evaM kurma itItyevaM truvANa iti zeSaH, 'pratIcchati' dravyAditaH zuddhamiti gRhNAti, dUbhaktapAnamuktarUpaM, 'mAsassa uti mAsAdeva, yadvA anta ityadhyAhiyate, tatazca mAsasyaivAnte yatpAryate-paryantaH kriyate * gRhItaniyamasyAneneti pAraNaM tadeva pAraNakaM, bhojanamityuktaM bhavati, tasmin-tanimittaM, 'nimittAtkarmasaMyoge saptamIti' (pA02-3-36 vArtikam ) saptamI, mAhAtmyeti prAgvat iti sUtrArthaH / tadA ca tatra yadabhUttadAha tahiyaM gaMdhodayapuSphavAsaM, divyA tahiM vasuhArA ya buttttaa| pahayA duMduhIo surehiM, AgAse ahodANaM ca dhuI // 36 // FARISMARRIGAN dIpa anukrama [394] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 736~
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||36|| niyukti : [327...] (43) prata sUtrAMka ||36|| uttarAdhya. 'tahiya'ti tasmin munau bhaktapAnaM pratIcchati yajJavATe vA gandhaH-AmodastatpradhAnamudaka-jalaM gandhodakaM tacca harikezIpuSpANi ca-kusumAni teSAM varSa-varSaNaM gandhodakapuSpavarSa, surairiti sambadhAt kRtamiti gamyate, divyA-zreSThA 4 yamadhyayahAtta yadivA divi-gagane bhayA divyA, 'tahiti tasminneva nAnyatra, anena kathamiyatAmekatra kalyANAnAM mIlaka itya-15 // 36 // nyatraivAnyataratkalyANAntaraM bhaviSyatItyAzaGkA nirAkRtA, vasu-dravyaM tasya dhArA-satatapAtajanitA santativa- nam. [sudhArA sA ca 'vRSTe'ti pAtitA, surerityatrApi sambadhyate, tathA prakarSeNa hatAH-tADitAH prahatAH, ke tehai| 'dundubhayo' devAnakAH, upalakSaNatvAccheSAtodyAni ca, kaiH ?-'suraiH' devaiH, tathA taireva 'AkAze' nabhasi 'aho' iti || vismaye, vismayanIyamidaM dAnaM, ko'nyaH kilaivaM zaknoti dAtuM ?, evaM dattaM sudattamiti ca 'ghuSTaM saMzabditamiti sUtrArthaH / te'pi brAhmaNA vismitamanasa idamAhuH sakkhaM khu dIsai tavoviseso, na dIsaI jAivisesa koii| sovAgaputtaM hariesasAhuM, jasserisA ihi mahANubhAgA // 37 // 'sAkSAt' pratyakSaM 'khu'riti nizcita avadhAraNe yA tataH sAkSAdeva 'dRzyate' avalokyate, ko'sau ?-tpo-lo-1||36|| kaprasiddhyA vratamupavAsAdivo tasya vizeSo-viziSTatvaM mAhAtmyamitiyAvattapovizeSo, 'na' naiva dRzyate 'jAti-18 vizeSo' jAtimAhAtmyalakSaNaH 'ko'pI'ti khalpo'pi, kimityevamata Aha-yataH khapAkaputra:-cANDAlasuto hari dIpa anukrama [395] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 737~
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||34|| niyukti: [327...] (43) kezazcAsau mAtaGgatvena prasiddhatvAt sAdhuzca yatitvAddharikezasAdhuH, paThyate ca-'sovAgaputtaM hariesasAhunti, atra ca / 4 pazyateti zeSaH, kadAcidanya eva kazcidata Aha-yasvedazI-dRzyamAnarUpA RddhiH-devasannidhAnAtmikA sampat mahAnubhAgA-sAtizayamAhAtmyA, jAtivizeSe hi sati sarvottamatvAdrAjhaNajAtestadvatAmasmAkameva devA vaiyAvRttyaM kuryariti bhAva iti sUtrArthaH // sAmprataM sa eva munistAnupazAntamithyAtvamohanIyodayAniva pazyannidamAha kiM mAhaNA! joisamArabhaMtA, udaeNa sohiM bahiyA vimgghaa| jaM maggahA bAhiriyaM visohiM, na taM sudiha kusalA vayaMti // 38 // 3 kimiti kSepe, tato na yuktamidaM, yat 'mAhanA' brAhmaNA ! 'jyotiH' agniM 'samArabhamANAH' prastAvAdyAgakara-| NataH pravarttamAnAH, yAgaM kurvanta ityarthaH, 'udakena' jalena 'sohiMti zuddhiM nirmalatA 'pahiya'tti bAyAM, ko'rthoM - vAmahetukA, yAgaM hi samArabhamANajelena yA zuddhiAryate tatra yAgalAne eva tattvato hetutveneSTe, te ca bhavadabhimate bAye eveti 'vimArgayatha' vizeSeNAnveSayatha, kimevamupadizyata ityAha-yadyUyaM mArgayatha bAyAM-bAbahe tukAM vizuddhiM, na tat sudRSTa-suSTu prekSitaM 'kuzalAH' tattvavicAraM prati nipuNA 'vadanti' pratipAdayantIti sUtrArthaH // da yathA caitat sudRSTaM na bhavati tathA khata evAha AAAACK prata sUtrAMka ||37|| dIpa anukrama [396] SAIREarnatamd ana For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 738~
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||39|| niyukti : [327...] (43) prata sUtrAMka ||39|| uttarAdhya. kusaM ca jUvaM taNakahamaggi, sAyaM ca pAyaM udayaM phusNtaa| harikezIpANAI bhUyAI viheDayaMtA, bhUjo'vi maMdA! pakareha pAvaM / / 39 // bRhadvRttiH IN 'kuzaM ca darbha ca 'yUpaM pratItameva tRNaMca-vIraNAdi kASThaM-samidAdi tRNakASTham agni-pratItaM, sarvatra parigRhNanta iti ymdhyy||37|| zeSaH, 'sAyaM' sandhyAyAM, cazabdo bhinnakramastataH 'pAya'ti prAtazca prabhAte udakaM-jalaM 'spRzanta': AcamanAdiSu nam. 12 parAmRzantaH 'pANAI ti prANayogAt prANino yadvA prakarSaNAnantIti-vasantIti prANA:-dvIndriyAdayaH, sambhavanti hi jale pUtarakAdirUpAsta iti, 'bhUyAI' iti bhUtAn-tarUn 'bhUtAzca taravaH smRtA' iti vacanAt, pRthivyA| kendriyopalakSaNaM caitat 'biheDayaMti'tti viheThayanto-vizeSeNa vividha vA bAdhamAnAH vinAzayanta ityarthaH, kimityAha-'bhUyo'pi' punarapi, na kevalaM purA kintu vizuddhikAle'pi jalAnalAdijIvopamahato 'mandA' jaDAH 'prakurutha' prakarSaNopacinutha yUyaM, kiM tat ?-pApam-azubhakarma, ayamAzayaH-kuzalA hi karmamalapilayAtmikA tAttvikI meSa zuddhiM manyante, bhavadabhimatayAganAne ca yUpAdiparigrahajalasparzAvinAbhAvitvena bhUtopamahetutayA pratyuta karmamalopacayanivandhane eveti nAtaH tatsambhava iti kathaM taddhetukazuddhimArgaNaM suraSTaM te badeyuH, tathA ca vaackH-18370|| "zIcamAdhyAtmikaM tyaktvA, bhAvazuddhayAtmakaM zubham / jalAdizaucaM yatreSTa, mUDhavisthApakaM hi tadi // 1 // " ti sUtrAthaH / / itthaM tadvacanataH samutpannazaGkAste yAgaM prati tAvadevaM papracchu: dIpa anukrama [398] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 739~
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||40|| niyukti: [327...] (43) prata sUtrAMka ||40|| kahaM care bhikkhu ! vayaM jayAmo?, pAvAI kammAI pnnullyaamo| akkhAhi Ne saMjaya jakkhapUiA, kahaM sujaTuM kusalA vyNti||40|| 'kathaM' kena prakAreNa 'caritti 'vibhASA kathami liG ca iti(pA03-3-143)liGi vacanavyatyaye vacanavyatyayAcaremahi-yAgArtha prava"mahi, he bhikSo!-mune ! kyamityAtmanirdezaH, tathA yajAmoM' yAgaM kurmaH, kathamiti yogaH 1, pApAni -azubhAni karmANi puropacitAvidyArUpANi 'paNullayAmotti praNudAmaHprerayAmo, yeneti gamyate, 'AkhyAhi' kathaya 'naH asmAkaM 'saMyataH' pApasthAnebhyaH samyaguparataH 'yakSapUjita' yakSArcita!, kimuktaM bhavati-yo khasmadviditaH karmapraNodanopAyatvena yAgaH sa yuSmAbhirdUSita iti bhavanta evAparaM yAgamupadizantu, kadAcidaviziSTameva yajanamupaTrAdizedityAzaGkayAha-'ka' kena prakAreNa 'khiSTaM' zobhanaM yajanaM 'kuzalA' uktarUpA 'vadanti' pratipAdayanti, 'na taM 'sudidaM kusalA vayaMti'tti kuzalamukhenaiva muninA dUSitamiti tairapi tathaiva pRSTamiti sUtrArthaH // munirAha chajjIvakAe asamArabhaMtA, mosaM adattaM ca asevmaannaa| pariggahaM itthiu mANa mAyaM, eyaM parinnAya caraMti detA // 41 // paD jIvakAyAn-pRthivyAdIn 'asamArabhamANA' anupamaIyantaH 'mosaMti mRSA alIkabhASaNaM 'adattaM cetyadattAdAnaM cAnAsevamAnAH-anAcarantaH parigraha-mUchI striyo-yoSito 'mANa'tti mAnam-ahaGkAraM mAyAM-parava dIpa anukrama [399] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~740~
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-1 /gAthA ||41|| niyukti: [327...] (43) uttarAdhya. bRddhRttiH // 371 // prata sUtrAMka ||41|| canAtmikA tatsahacAritvAtkopalobhI ca, 'etad anantaroktaM parigrahAdi 'parijJAya' jJaparijhayA sarvaprakAraM jJAtvA harikezIpratyAkhyAnaparikSayA ca pratyAkhyAya 'careja danta'tti vacanavyatyayAcareyuryAge pravarteran , bhavanta iti gamyate, paThanti / yamadhyaya|ca-'caranti daMta'tti atra ca yata evaM dAntAzcarantyato bhavadbhirapyevaM caritavyamiti bhAva iti sUtrArthaH // prathamaprazna-1 prativacanamuktaM, zeSapraznaprativacanamAha nam. 12 susaMcuDA paMcahi saMvarehi, iha jIviyaM annvkNkhmaanno| vosahakAo suicattadeho, mahAjayaM jayaI janmasiddha // 42 // sudhu saMvRtaH-sthagitasamastAzravadvAraH susaMvRtaH, kaiH ?-paJcabhiH-paJcasaGkhavaiH saMvaraiH-prANAtipAtaviratyAdivataiH | 'ihe' tyasmin manuSyajanmani, upalakSaNatvAtparatra ca 'jIvitaM' prastAvAdasaMyamajIvitam 'anavakAlan' anicchan, yadvA apergamyamAnatvAjIvitamapi-AyurapyAstAmanyaddhanAdi, anayakAban, yatra hi vratavAdhA tatrAsI jIvitamapi na gaNayati, ata eva vyutsRSTo-vividhairupAyairvizeSeNa vA parISahopasargasahiSNutAlakSaNenotsRSTaH-tyaktaH kAyaH-zarIramaneneti vyutsRSTakAyaH, zuciH---akalupatataH sa cAsau tyaktadehazca-atyantaniSpratikarmatayA zucityaktadeho mahAn | // 371 // jayaH-karmazatruparAbhavanalakSaNo yasmin yajJazreSThe'sau mahAjayastaM, kriyAvizeSaNaM yA mahAjayaM yathA bhavatyevaM yajate 21 yatiriti gamyate, tato bhavanto'pyevameva yajantAmiti bhAvaH, tivacanavyatyayena vA 'jayaitti yajatA, kami-17 CCCCCC dIpa anukrama [400 AAREauratan international wlancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~741~
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [327...] (43) prata sUtrAMka ||42|| tyAha-'jagNaseTuMti prAkRtatvAcchreSThayajJaM, zreSThavacanena caitadyajana eva khiSTaM kuzalA vadanti, epa eva ca karmapraNodanopAya ityuktaM bhavatIti sUtrArthaH // yadIDagguNaH zreSThayajJaM yajate atastvamapIDagguNa eva, tathA ca taM yajamAnasya kAnyupakaraNAni ko yA yajanavidhirityabhiprAyeNa ta evamAhuH ke te joI ke va te joIThANA?, kA te sUyA kiM ca te kaarisNg| ehA ya te kayarA saMti bhikkhU !, kayareNa homeNa huNAsi joI ? // 43 // hai ki, ayamarthaH-kirUpaM 'te' taba 'jyoti'riti agniH 'ke va te joiThANe'tti kiMvA te-tava jyotiHsthAnaM yatra jyotinidhIyate, kA zruvo ?-ghRtAdiprakSepikA dayaH, 'kiM ca'tti kiMvA karISaH-pratItaH sa evAGgam-ajhyuddIpanakAraNaM karISAGgaM yenAsau sandhukSyate, edhAzca-samidho yakAbhiragniHprajvAlyate, 'te' tava katarA iti-kAH ? 'saMti' tti casya gamyamAnatvAcchAntizca-duritopazamanaheturadhyayanapaddhatiH katareti prakramo, 'bhikSu' iti bhikSo ! katareNa hai 'homena' havanavidhinA, samena dhAvatItyAdivat tRtIyA, juhoSi-AhutibhiH prINayasi, kiM-jyoti:-amim , SaDjIvanikAyasamArambhaniSedhena bassadabhimato homaH tadupakaraNAni ca pUrva niSiddhAnIti kathaM bhavato yajanasambhavaH? iti sUtrArthaH // munirAha dIpa anukrama [401] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~742~
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||44|| niyukti : [327...] (43) harikezI yamadhyaya nam.12 prata sUtrAMka ||44|| uttarAdhya. tavo joI jIvo joiThANaM, jogA suyA sarIraM kArisaMga / kamma pahA saMjamajoga saMtI, homaM huNAmI isiNaM pasatyaM // 44 // bRhadvRttiH 'tapo' bAhyAbhyantarabhedabhinnaM 'jyotiH' agniH, yathA hi jyotirindhanAni bhasmIkarotyevaM tapo'pi bhaavendhnaani||372|| karmANi, jIvo-jantujyotiHsthAnaM, tapojyotiSastadAzrayatvAt , yujyante-sambandhyante khakarmaNeti yogAH-mano vAkAyAH zruvaH, te hi zubhavyApArAH snehasthAnIyAH, tapojyotipo jvalanahetubhUtAH tatra saMsthApyanta iti, zarIraM karISA, tenaiva hi tapojyotiruddIpyate, tadbhAvabhAvitvAttakha, 'karma' uktarUpaM edhAstasyaiva tapasA bhasmIbhAvanayanAt , 'saMjamajoga'tti saMyamayogAH-saMyamavyApArAH zAntiH sarvaprANyupadrayApahAritvAtteSAM, tathA 'homa'nti homena juhoti tapojyotiriti gamyate, RSINAM-munInAM sambandhinA 'pasatthaMti prazastena jIvopaghAtarahitatvena vivekibhiH zlASitena samyakcAritreNeti bhAvaH, anena ca katareNa homena juhoSi jyotiriti pratyuktamiti sUtrArthaH // tadetena 'kiM mAhanA joisamArahaMtA' ityAdinA lokaprasiddhayajJAnAM snAnasya ca niSiddhatvAyajJakharUpaM taiH pRSTaM kathitaM ca muninA // idAnI khAnasvarUpaM picchiSaya idamAhuH ke te harae ke ya te saMtititthe, kahaMsi pahAo va rayaM jhaasi| AyakkhaNe saMjaya jakkhapUhayA, icchAmu nAu~ bhavao sagAse // 45 // SACAREERSELECC CCCE%%%% dIpa anukrama [402] X // 372 // % AIMEducatan intamational For Fun wlancibanam muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~743~
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [327...] (43) prata sUtrAMka ||45|| karate-tava 'idaH' nadaH?, 'ke ca te saMtititthe'tti kiM ca te-tava zAntyai-pApopazamananimittaM tIrtha-puNyakSetra zAntitIrtham , athavA 'kAni ca' kiMrUpANi 'te' tava 'santi' vidyante 'tIrthAni' saMsArodadhitaraNopAyabhUtAni, lokaprasiddhatIrthAni hi tvayA niSiddhAnIti, tathA ca 'karhisi pahAo be' ti vAzabdasya bhinnakramatvAtkasmin vA khAtaHzucirbhUto raja iva rajaH-karma jahAsi-tyajasi tvaM ?, gambhIrAbhiprAyo hi bhavAMstat kimasmAkamiva bhavato'pi idatIrtha eva zuddhisthAnamanyadveti na vina iti bhAvaH, 'AcakSva' vyaktaM vada saMyata ! yakSapUjita ! 'icchAmaH' abhilapAmo 'jJAtum' avagantuM 'bhavataH' taba 'sakAze' samIpe iti sUtrArthaH // munirAha dhamme harae baMbhe saMtititthe, aNAvile attapasanalese / jahiM si pahAo vimalo visuddho, susIbhUo pajahAmi dosaM // 46 // eyaM siNANaM kusaleNa diDaM, mahAsiNArNa isiNaM pasatyaM / / jahiM si pahAyA vimalA visuddhA, mahArisI uttama ThANaM patti // 47 // timi iti harikezI vArasamaM ajjhayaNaM sammattaM / / 12 / / 'dharmaH' ahiMsAdyAtmako hRdaH karmarajo'pahantRtvAdraleti-brahmacarya zAntitIrtha, tadAsevanena hi sakalamalamUlaM rAgadveSAvunmUlitAveva bhavataH, tadunmUlanAca na kadAcinmalasya sambhavo'sti, satyAdhupalakSaNaM caitat , tathA cAha dIpa anukrama %95 [403] AIREDuratan intamational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~744~
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [12], mUlaM [-]/ gAthA ||46-47|| niyukti: [327...] (43) prata ELESED sUtrAMka ||46-47|| uttarAdhya. "bramacaryeNa satyena, tapasA saMyamena ca / mAtaGgarSirgataH zuddhi, na zuddhistIrthayAtrayA // 1 // " athavA 'brahmeti brahmacarya- harikezI. bRhadbhuttiH dAvanto matublopAdabhedopacArAdvA sAdhaya ucyante, subbyatyayAccaikavacanaM, 'saMti' vidyante tIrthAni mameti gamyate, yamadhyaya yama uktaM hi-"sAdhUnAM darzanaM zreSThaM, tIrthabhUtA hi sAdhavaH / tIrtha punAti kAlena, sadyaH sAdhusamAgamaH // 1 // " kiM / ca-bhavatpratItatIrthAni prANyupama hetutayA pratyuta malopacayanimittAnIti kutasteSAM zuddhihetutA, tathA coktam- nam. 12 "kuryAdvarSasahasraM tu, ahanyahani majanam / sAgareNApi kRtlena, vadhako naiva zuddhayati // 1 // " idazAntitIrthe eva vizinaSTi-'anApile' mithyAtvaguptivirAdhanAdibhirakaluSe anAvilavAdevAtmano-jIvasya prasannA-manAgapyakaluSA pItAdyanyatarA lezyA yasmiMstadAsaprasannalezya tasmin , athavA AptA-prANinAmiha paratra ca hitA prAptA vA taireva prasannalezyA-uktarUpA yasmiMstadAptaprasannalezyaM tasminnevaMvidhe dharmahade, brahmAkhyazAntitIrthe ca, yadA brahmazabdena brahmacaryavanta ucyante tatpakSe vacana vipariNAmena vizeSaNadvayaM vyAkhyeyaM, 'jahiMsitti yatrAsmi sAta iva khAtaH-atyantazuddhibhavanAdvimalo-bhAvamalarahito'ta evAti(ya)vizuddho-gatakalaGkaH, 'musItIbhUo'tti suzItIbhUto rAgAdyutpatti // 373 // |virahataH suSTu zaiyaM prAptaH, paThyate ca-'susIlabhUo'tti suSTu-zobhanaM zIlaM-samAdhAnaM cAritraM vA bhUtA-prAptaH suzIladabhUtaH 'prajahAmi' prakarSeNa sajAmi dUSayati-vizuddhamapyAtmAnaM vikRti nayatIti dopaH-karma taM, anenetadAha mamApi idatIrtha eva zuddhisthAnaM parameyaM vidhe eveti, nigamayitumAha-etadityanantaramuktaM 'khAna' rajohInaM 'kuzalaiH' dIpa anukrama - [404 - -405] - JAIMEducatan intamations For PATREPvanumony muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~~745~
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||46 -47|| dIpa anukrama [ 404 -405] Jain Educato "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||46-47|| adhyayanaM [12], | prAguktarUpairdRSTaM - prekSitamidameva ca mahAtrAnaM, na tu yuSmatpratItam, asyaiva sakalamalApahAritvAd, ata eva cedaM RSINAM / prazastaM - prazaMsAspadaM, na tu jalakhAnavatsadoSatayA nindyam, asyaiva phalamAha -- 'jahiMsi' tti subvyatyayAdyena snAtA vimalA vizuddhA iti ca prAgvat maharSayo- mahAmunaya uttamaM sthAnaM-muktilakSaNaM 'prAptAH' gatA iti sUtradvayArthaH // itiH parisamAptau bravImIti pUrvavad, gato'nugamaH, samprati nayAste ca prAgyadeva | zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM dvAdazamadhyayanaM samAptamiti // 12 // niryukti: [327...] // iti zrIzAnyAcAryakRtAyAM ziSya hitAyAmuttarAdhyayanaTI0 dvAdazamadhyayanaM samAptam // For Para Prata Use Only muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH atra adhyayanaM - 12 parisamAptaM ~746~
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||46 -47|| dIpa anukrama [404 -405] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 374 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||47....|| adhyayanaM [13], atha trayodazAdhyayanam / vyAkhyAtaM harikezIyaM nAma dvAdazamadhyayanam adhunA trayodazamamArabhyate, asya cAyamabhisaMbandhaH -- ihAnaantarAdhyayane zrutavattapasyapi yatto vidheya iti khyApayituM tapaHsamRddhirabhihitA, iha tu tatprAptAvapi nidAnaM pariharttavyamiti darzayituM yathA tat mahApAyahetustathA citrasaMbhUtodAharaNena nidarzyata iti, anena sambandhenAyAtasyAsyAdhyayanasyAnuyogadvAra catuSTayacarcA prAgvadyAvannAmanippannanikSepe citrasaMbhUtIyamiti nAma, atazcitrasaMbhUtanikSepA| bhidhAnAyAha niyuktikRt - Jan Education intimal citte saMbhUaMmi a nikkhevo caukkao duhA dve| AgamanoAgamao noAgamao a so tiviho // 330 jANagasarIrabhavie tavatiritte ya so puNo tiviho / egabhavia vaddhAU abhimuhao nAmagoe ya // 331 // cittesaMbhUAuM veaMto bhAvao a nAyavo / tatto samuTThiamiNaM ajjhayaNaM cittasaMbhUyaM // 332 // gAthAtrayaM spaSTameva, navaraM 'cittesaMbhUyAuM'ti ekAro'lAkSaNikaH, 'tataH samutthita' miti tAbhyAM - citrasambhU niryukti: [ 330-332] For Parent ~ 747 ~ citrasaMbhU tIyAdhya. 13 // 374 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 13 "citrasaMbhUtiya" Arabhyate atra mUla-saMpAdane niryuktigAthA kramAMkane kiJcit skhalanA dRzyate, mayA niryukti-gAthA 228, 229 na dRSTaM
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/ gAthA ||47....|| niyukti: [333-335] (43) 455 62-% % prata % sUtrAMka % ||46-47|| % tAbhyAmabhidheyabhUtAmAgataM, 'tesuM'ti ca pAThe tayoH 'samutthita miti bhavaM citrasaMbhUtIyaM, 'vRddhAcchaH' iti (pA0 |4-2-114 ) chapratyaye vRddhasajJA tu 'vA nAmadheyaM yasyeti (vA nAmadheyasya vRddhasaMjJA vaktavyA / vArtika) vacanAt // samprati kAvimau citrasaMbhUtau ? kena cAnayoratrAdhikAraH ? ityAzaGkayAhasAgee caMDavaDiMsayassa putto aAsi munnicNdo| so'vi a sAgaracaMdassa aMtie pavae smnno||333|| taNhAchuhAkilaMtaM samaNaM daddUNa aDavinIhuttaM / paDilAhaNA ya vohI pattA govAlaputtehiM // 334 // tatto dunni dugaLaM kAuM dAsA dasanni aayaayaa| dunni a usuArapure ahigAro baMbhadatteNaM // 335 // | gAthAtrayamasyApyakSarArthaH spaSTa eva, NavaraM pavae samaNo'tti prAbrAjIt samAnaM mano'syeti samanAH-sarvatrAraktadviSTacittaH san , yadvA zrAmyatIti zramaNaH-tapasvI san , nizcayanayApekSaM caitat , "mereie Neraiesu uvavajati" ityAdivat , tathA 'aDaviNIhutta'ti aTavIniHsRtam , araNyAniSkrAntamityarthaH / bhAvArthastu kathAnakagamyaH, taccedam-asti kosalAlaGkArabhUtaM sAketaM nAma nagaraM, tatra cAbhUdadhigatajIvAjIvAditattvazcandrAvataMsako nAma rAjA, tasya ca dhAriNI devI, tadaGgajo municandraH, sa ca rAjA'nyadA samutpannasaMvegastameva sutaM rAjye'bhiSicya pravajyAmazizriyat, 1 nairayiko nairayikeSUtpadyate % % dIpa anukrama % [404 -405] % For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~748~
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||46 -47|| dIpa anukrama [404 -405] uttarAdhya bRhadvRttiH | // 375 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 47....|| adhyayanaM [13], Jan Education intimational pratipAlya ca pravrajyAmapagatamalakalaGko'pavargamagamat / anyadA ca sAgaracandrAcAryA bahuziSyaparivRtAstatrAgatAH nirgatazca municandranRpatistadvandanAya, dRSTAzcAnena sUrayaH, stutvA ca tAnupaviSTastadantike, zrutazca tatkathito vizudUdharmaH samutpannazcAsya tatkaraNAbhilASaH, tataH svasutaM rAjye nivezya pratipanno'sau zrAmaNyaM gRhItA cAnena grahaNAsevanobhayalakSaNA zikSA, pravRttAzcAnyadA susArthena sagacchAH sAgaracandrasUrayo'dhvAnaM, municandramunizca taiH samaM vrajan guruniyogAdekAkyeva bhaktapAnanimittaM kacitpratyantagrAme prAvizat praviSTe cAsmin pravRttaH sArtho gantuM, pracalitAH sahAnena sUrayo, vismRtazcAyameSAM prasthitazca kSaNAntareNa gRhItabhaktapAnastadanumArgeNa, patitazca mUDhadikcakravAlaH sArthagaveSaNAparo, mArgAtparibhraSTo bhramadanekazArdUlajAlAM dvipakadambakabhajyamAnazAlazalakIprabhRtitarunikarAmanavakpAratayA ca saMsArAnukAriNI vindhyATavIM, tatra cAsau paribhraman girikandarANyatikrAmannatinimnovratabhUbhAgAn pazyan bhayAnakAnekadvIpitarakSAcchamahAdizvApadAn uttIrNastRtIyadine, tadA ca kSutkSAmakukSiH zuSkoThakaNThatAlurekatra vRkSacchAyAyAM mUrcchAvazanaSTaceSTo dRSTazcaturbhirgopAladArakaiH, utpannA amISAmanukampA, siktastvaritamAgatya gorasonmizradRtijalena, pAyito'sau tadeva samAzvastazca nIto gokulaM, pratijAgaritazca tatkAlocitakRtyena, pratilAbhitaH prAsukAnnAdinA, kathitasteSAmanena jinapraNItadharmaH, gRhItazcAyametairbhAva garbha, gatazvAsau vivakSitasthAnaM, taM ca maladigdhadehamavalokya dvayoH samajani jugupsA, tadanukampAtaH samyaktvAnubhAvatazca nirvarttitaM Parana Prata Use On niryukti: [333-335 ] ~749~ citrasaMbhU tIyAdhya. 13 // 375 // janciran urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [333-335] (43) prata sutrAka bakaka // 1 // catubhirapi devAyuH, jagmuzca devalokaM, tatathyutau cAkRtajugupsau tu katicidbhavAntaritI dvAvipukArapure dvijakule jAto, tadvaktavyatA ca iSukArIyanAmyanantarAdhyayane'bhidhAsyate, yau ca dvau jugupsako tau dazArNajanapade brAhmaNakule dAsatayotpannau, tayozca ya iha brahmadatto bhaviSyati tenAtrAdhikArI, nidAnasyaivAtra vaktumupakrAntatvAttenaiva ca tadvidhAnAda, dvitIyasya tu prasaGgata evAbhidhIyamAnatvAt , iha ca nAmaniSpannanikSepe prastute prasaGgato'rthAdhikAro'pyukta iti | gAthAtrayabhAvArthaH / ukto nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannasyAvasara iti sUtramuccAraNIyaM, tavedam jAIparAjio khalu kAsi niyANaM tu hsthinnpurNmi| culaNIi bhadatto uvavanno naliNa (pauma) gummAo // 1 // 'jAtiparAjitaH' iti jAyA-prastAvAcANDAlAkhyayA parAjitaH-abhibhUtaH, sa hi vArANasyAM hastinAgapure ca vakSyamANanyAyato nRpeNa namucinAmA ca dvijena cANDAla iti nagaraniSkAsananyakArAdinA purA janmanyapamAnita | ityevamuktaH, yadvA jAtibhiH-dAsAdinIcasthAnotpattibhiruparyuparijAtAbhiH parAjita iti-parAbhavaM manyamAno'ho! ahamadhanyo yaditthaM nIcAkheva jAtiSu punaH punarutpanna iti, 'khalu' vAkyAlaGkAre, sa caivaMvidhaH kimityAha'kAsi'tti akArSIt , kimityAha-'nidAna' cakravartipadAvAptirmama bhavedityevamAtmaka 'tuH' pUraNe, kedaM kRtavAn ? dAityAha-'hatthiNapuraMmi'tti hastinAgapure, culanyAM brahmadattaH 'ubavaNNo'tti utpannaH 'padmagulmAt' iti nalinagulmavi dIpa anukrama [407] - - *KE JAINEducatan intarnational For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~750~
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-] /gAthA ||1|| niyukti : [335...] (43) 13 prata sutrAka uttarAdhya. mAnAcyutyeti zeSaH, iti sUtrAkSarArthaH // bhAvArthastvayam-sa hi brahmadattaH pUrvajanmani vArANasthA saMbhUtanAmA caNDAla-citrasaMbhU citrazca tajjyeSTha AsIt , tatra ca namucinAmA brAhmaNo mamAntaHpuramapadharSitamanenetyutpannakopena rAjJA samarpito bRhadvRttiH mAraNanimittaM mAtaGgAdhipasya tatpituH, uktazcAyametena-yadi matsutI sakalakalAkalApakuzalau vidhatse tato'sti meM // 37 // te jIvitamanyathA neti, prArabdhaM ca tadarthanA'nena taha evAtiguptasthAnasthitena tadadhyApana, grAhitau tau vyAka raNavINApuraHsarAH sakalA api kalAH, anyadA ca zuzrUSAparAyAM tanmAtari mohodayAdayamupapatitvamAjagAma, jJAtastajanakena, iSTazca mArayituM, jJAtaM tattAbhyAM, jJApitaM cAsmai, upAdhyAyo'yamAvayostato mA bhUdasyApaditi, tadava gamAca palAyito'sau tataH sthAnAt, prAso hastinAgapuraM, kRtaH sanatkumAracakravarttinA mantrI / itazca tI citradisaMbhUtau sAtizayagItakalAkSisataruNIjanAtyAsaktihetutayA tyAjitaspRzyAspRzya vibhAgau janena rAjJe niveditI, yathA-3 8 vinAzitaM nagaramAbhyAM, niSiddhastena nagarasthAntastatpracAraH, kadAcica tAvatikutUhalatayA kaumudImahaSilokanArthamAgato, dRSTau janena, kadarthitAvatyartha, pravatrajatuzca tata evotpannavairAgyau, jAtau vikRSTataponiSTaptadehI, prApsAzcAbhyAM tejolezyAdilabdhayaH, samApattitazca gatau hastinAgapuraM,praviSTo mAsakSapaNapAraNa ke tatra bhikSA) saMbhUtayatiH, dRSTava namu] 31 // 376 // cinA, jAto'sya cetasi duradhyavasAyo-maduzcaritamayaM prakAzayiSyatIti, nirbhatsito-dhiga muNDa cANDAla ! ka nagara-4 svAntaHpraviSTo'si ? ityAdiniSTharavacobhiH, prahata iSTakopalaza kalAdibhistatparijanena, tadanu ca samastalokena, dIpa anukrama [407] AIMEducatonintamational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 751~
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [335...] (43) .2.4 5 254C2-* kupitazcAsau tebhyaH samastajanadahanakSamAmasahyatejolezyAM moktumupacakrame, tatra ca mukhaviniryadbahaladhUmapaTalAndhakAritadikacakravAle vyAkulitaH sAntaHpuraH sanatkumAracakravartI sakalo nagaralokazca samAyAtastatpArthe, tavRttAntazravaNatazcitrazca, prArabdhastairanekadhA sAntvanavacanairupazamayituM, tathA'pi tatrAtmAnamasmaratyatikopavazage bhagavati mA bhUdasmAkamakasmAdbhasmIbhavanamiti strIratnasahito mahIpatistaM kSamayAmbabhUva, yathA-bhagavan ! kSamitavyamasmAkamidamiti, asmiMzcAntare strIralakomalAlakasparzasamutpannatadabhilASo vigalitAnuzayazcANDAlajAtireva mamaivamanekadhA kadarthanAheturiti cintayazcitrayatinA nivAryamANo'pi yadi mamAsya tapasaH phalamasti tadA'nyajanmani cakravartitvameva mama bhUyAd yenAhamapyevaM lalitalalanAvilAsAspadamuttamajAtizca bhavAmIti nidAnavazago'nazanaM prapede / tataH sa tapo'nubhAvato nalinagulmavimAne vaimAnikatvenAjani, tatazca cyutazcalanyAM brahmadattaH samutpede / ka ? ityAha kaMpille sNbhuuo| 'kAmpilya' iti paJcAlamaNDalasya tilaka iva kAmpilyanAmni nagare 'saMbhUta' iti pUrvajanmani saMbhUtanAmA / hai amuM pAdamatikAntasUtrottarapAdadvayaM caitadgaditArthaprasaGgAyAtArthAntarAbhidhAnadvArataH spRzan sUtrasparzikaniyuktimAha niyuktikRt *** anukrama [40] ** For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 752~
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [336-338] (43) prata satrAka uttarAdhya. rAyA ya tattha baMbho kaDao taio kaNeradattotti / rAyA ya pupphacUlo dIho puNa hoi kosalio // 336 // citrasaMbhUtiee paMca vayaMsA save saha dAradarisiNo bhoccA / saMvaccharaM aNUrNa vasaMti ikvikarajaMmi // 337 // rAyA ya baMbhadatto dhaNuo seNAvaI a vrdhnnuo| iMdasirI iMdajasA induvasu culaNidevIo // 338 // // 377 // HI rAjA ca tatra pAJcAleSu kAmpilye 'brahma'iti brahmanAmA kAsIjanapadAdhipaH kaTakastRtIyaH kuruSu gajapurAdhipatiH kaNerudatta iti rAjA ca aGgeSu campAkhAmI puSpacUlo yaH kila brahmapalyAzculinyA bhrAtA, 'dIrgha' iti dIrgha pRSThaH punarbhavati kauzalikaH saaketpuraadhiptiH| ete'nantaroktAH paJca bayasyAH 'sarve' samastAH saha dArAn pazyazAntItyevaMzIlAH sahadAradarzinaH, kimuktaM bhavati -ekakAlakRtakalatrasvIkArAH samAnavayasa itiyAvat 'bhoca'tti bhUtvA saMvatsaraM varSam 'anyUna' paripUrNa 'vasanti' Asate, tatkAlApekSayA vartamAnatA, 'ekaikarAjye' ekaikasaMvadandhini nRpatitve / eSa tAvadgAthAdvayArthaH, tRtIyagAthA tu tAtparyato vyAkhyAyate-brahmarAjasvendrazrIpramukhAzcatasro devyaH, tatra ca culanyAH putro'jani, dhanurnAmnaH senApaterapi tatraivAhani sutaH samudapAdi, kRtAni dvayorapi mnggl-8|||35 kautukAni, dattAni ca dInAnAthebhyo dAnAni, vihitaM ca khasamaye rAjaputrasya brahmadatta iti nAma, itarasya tu varadhanuriti, kAlakrameNa ca jAtI kalAgrahaNocitau, mAhitI sarvA api kalAH, asmiMzcAntare maraNaparyavasAna dIpa anukrama [407] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~753~
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [ 407] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||1|| adhyayanaM [13], tathA jIvalokasya mRto brahmarAjaH kRtamaurddhadehikam, atikrAnteSu ca katipayadineSu tadvayasyairabhiSikto rAjye brahmadattaH, paryAlocitaM ca taiH yathaiSa nAdyApi rAjyadhurAdharaNadhaureya iti pAlayitumucitaH katicitsaMvatsarANi niropitastaistatra dIrghapRSThaH, gatAH khasvadezeSu kaTakAdayaH, jAtazca sarvatrApratihatapravezatayA dIrghapRSThasya saha culanyA sambandhaH, jJAtaM caitadantaHpurapAliyA, nyavedi ca tathA dhanurnAmnaH senApatimantriNaH sakalamapi tadvRtaM, nirUpitastena varaghanuryathA na kadAcitkumArastvayA moktavya iti, ArabdhazvAsau tathaivAnuSThAtum, anyadA cAyaM viditadIrghapRSThaculanIvRttAntaH kenacidupAyenAmU nivArayAmIti vijAtizakunikasagrahaNa kamAnIya kumArayopaninye, tacAtiniyamitamAdAyAntaH purasyAntaH kilAnyo'pi ya evaM duSTazIlaH so'smAbhiritthaM niyantraNIya iti tau svayaM svasahacaraizca DibhairudghoSayantau pratidina mitazcetazca bhramitumArabdhau upalabdhaM ca tattAbhyAmanuSThIyamAnaM dIrghapRSThena, kupitazcAsau kumA* rAya, bhaNitA ca culanI - yathA'yamupAyena kenApi vinAzyatAM yato na viSakandala ivaiSa upekSitaH kSemaGkaro'smAkaM bhaviteti, pratipannaM ca tattayA durantatayA mohodayasya, nirUpitazca tAbhyAmupAyaH - yathA'smai puSpacUlamAtulena khaduhitA puSpacUlA nAma pUrvadatteti tAmasau pariNAyyate, kAryate caitacchayanAya jatugRham etaca tammazritamazeSamapi tathaivAntaHpurarakSikayA niveditaM dhano:, tenApi vinaSTametaditi paryAlocya kumArasaMrakSaNAya prayatnaH kartumupacakrame, tathAhi - pRSTo'sAvanena dIrghapRSTho yathA vayamidAnIM vRddhAstatkimidAnImapareNa ?, yuSmAbhiranujJAtA dharmamevaitatkAlo niryukti: [336-338] Jan Education in muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH For Para Pren ~754~
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [--1 / gAthA ||1|| niyukti: [336-338] (43) bRhadRttiH prata satrAka // 9 // uttarAdhya. citaM kurmaH, tenAlocitaM-yathaiSa durAtmA dUrastho na sundara iti, uktazca yathaitatvadnahitamakhilamapi rAjyaM vinazya-citrasaM sata ihaiva sthito japahomadAnAdibhirdharmamupacinu, tena coktaM yadAdizanti bhavantaH, ityuktvA ca gataH khagRha, kArita hai| cAnena bhAgIrathyAstaTe khanivAsasthAnaM, nirUpitaM tatra satraM, khAnitA ca tatra pratyayikapuruSairjatugRhaM yAvatsuraGgA, jJApi- tIyA // 378 // tA'sI yaradhanoH, itazca gaNitaM tatpariNayanalamaM, niSpannaM ca jatugRha, prepitA camatrivacanato'nyaiva kanyakA mAtulena, samAgato lagnadinaH, kRtaM sarvasamRddhayopayamanaM, zAyitazca rajanyAM jatugRhe kumAraH, pradIpitaM ca tadvAra eva suptajanAyAM | rajanyAM, jJAtaM cAsannasthitena varadhanunA, utthApitaH kumAro, dRSTaM ca sarvataH pradIsametena, uktazca varadhanuH-mitra ! kimidAnI kriyatAmiti, tenoktaM-mA bhaipIH, yataH prativihitamatra tAtena, atrAntare cAgataM nAgakumAradvayAnukAri bhuvanamu|dbhidya purupadvayam , abhyadhAca tat-mA bhaiSTAm , AvAM hi dhanohajAtau dAsaceTako, tarikrayatAM prasAdo, nirgamyatAM suraGgAmArgeNa, ityuktau ca tau gatau suraGgAdvAraM, dRSTaM ca tatra pradhAnamathadvayam , uktaM ca tAbhyAM ceTakAbhyAmetAvAruhya dezAntarApakramaNenAtmAnaM rakSatAM dIrghapRSThAdbhavantau yAvatkacidavasaraH zubho bhavati, tatastadvacanamAkaNya ki kimetat ? ityAkulitacetaso brahmadattasya kathitaH sarvo'pi varadhanunA culanIvRttAntaH, abhihitaM ca-yathedamevedAnI ||378 // prAptakAlamiti, vinirgatau ca tatpradhAnamazcayugalamAruhyeti tRtIyagAthAtAtpayorthaH / evaM ca prAptAvasarA pradattapahiNDI, tatastatra ye kanyAlAbhA ye ca tatpitarastadupadarzanAya gAthApaJcakamAha dIpa anukrama [40] %ALL JAINEducatan intamational For PF wiancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 755~
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [339-343] (43) - - - prata sutrAka // 1 // citte avijjumAlA vijjumaI cittaseNao bhaddA / paMthaga nAgajasA puNa kittimaI kittiseNoya // 339 // devI anAgadattA jasavai rayaNavai jakkhaharilo ya / vacchI acArudatto usabho kaccAiNIya silA 340 dhaNadeve vasumite sudaMsaNe dArue ya niaDille / putthI piMgala poe sAgaradatte a dIvasihA // 341 // kaMpille malayavaI vaNarAI siMdhudatta somA ya / taha siMdhuseNa pajjunnaseNa vANIra paigA ya // 342 // hariesA godattA kaNerudattA kaNerupaigA ya / kuMjarakaNeruseNA isivuDDI kurumaI devI // 343 // idaM ca sopaskAratayA vyAkhyAyate-'citrazca' citranAmA janakastaduhitarau vidyunmAlA vidyunmatI ca, tathA citrasenakaH pitA bhadrA ca taduhitA, tathA pandhakaH pitA nAgajasA kanyakA, punaH samuccaye, tathA kIrtimatI kanyA kIrtisenazca tatpitA / tathA devI ca nAgadattA yazomatI ratnavatI ca, pitA ca sarvAsAmapi yakSaharilaH, 'caH' samucaye, vacchI ca kanyA cArudattaH pitA, tathA vRpabho janakaH, kAtyAyanasagotrA tatsutA zilA nAma / tathA / dhanadevo nAma vaNika aparazca vasumitro'nyazca sudarzano dArukazca nikRtimAn' mAyAparaH, catvAro'mI kukuTayuddhavyadatikare militAstatra ca pustI nAma kanyakA, tathA piGgalA nAma kanyA potazca tatpitA, sAgaradattazca vaNika tada dIpa anukrama [407] AIMEducatan intimational For Pro Fariancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~756~
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [407] %96% "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 1 // adhyayanaM [13], uttarAdhya. 4 GgajA ca dIpazikhA / tathA kAmpilyaH pitA malayavatI duhitA, tathA vanarAjI nAma kanyA tajanakazca sindhudattaH, tathA tasyaivAnyA somA ca nAma kanyA, tathA sindhusenapradyumnasenayoryathAkramaM vAnIranAjhI pratikAbhidhAnA ceti, bRhadvRttiH paThyate ca 'pratibhA ve 'ti, dve duhitarI / tathA harikezA godattA kareNudattA kareNupadikA ca, 'kuMjarakareNuseNa' ci senAzabdasya pratyekamabhisaMbandhAtkuarasenA kareNusenA ca, RSivRddhiH kurumatI ca devI sakalAntaHpurapradhAnA aSTau Rs kurumatI ca strIrataM, brahmadattenAvApteti sarvatra zeSaH, atiprasiddhatvAca tadaitajjanakanAmnAmanabhidhAnamiti gAthApapaJcakArthaH // adhunA yeSu sthAneSu asau bhrAntastAnyabhidhAtumAha // 379 // kaMpillaM giritaDagaM caMpA hatthiNapuraM ca sAeyaM / samakaDagaM osANaM (naMdosA) vaMsIpAsAya samakaDagaM // 344 // samakaDagAo aDavI taNhA vaDapAyavaMmi saMkeo / gahaNaM varadhaNuassa ya baMdhaNamakkosaNaM caiva // 345 // so hammaI amacco dehi kumAraM kahiM tume nIo ? / guliyavireyaNapIo kavaDamao chaDDao tehiM // 346 // 3 // 179 // taM soUNa kumAro bhIo aha uppahaM palAitthA / kAUNa therarUvaM devo vAhesia kumAraM // 347 // | vaDapuragabaMbhathalayaM vaDathalagaM ceva hoi kosaMbI / vANArasi rAyagihi giripura mahurA ya ahichttaa|| 348 // OM Jan Education Intamatonal For PP Use On niryukti: [339-343] ~757~ citrasaMbhU tIyAdhya. 13 Sanibrary or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [344-354] (43) vaNahatthI akumAraM jaNayai AharaNa vsnngunnluddho| vaccaMto a purAo(vaDapurao)ahichattaM aMtarA gAmo | gahaNaM naIkuDaMgaM gahaNatarAgANi purisahiayANi / dehANi puNNapattaM piaM khuNo dArao jAo // 350 // supaiTre kusakuMDi bhikuMDivittAsiaMmi jiasattU / maharAo ahichattaM vaccaMto aMtarA lahai // 351 // iMdapure ruddapure sivadatta visAhadatta dhuuaao| baDuattaNeNa lahai kannAo dunni rajaM ca // 352 // rAyagihamihilahatthiNapuraM ca caMpA taheva sAvatthI / esA u nagarahiMDI boddhavA baMbhadattassa // 353 // rayaNuppayA ya vijao boddhavo dIharosamukkhe ya / saMbharaNanaliNigummaM jAIi pagAsaNaM ceva // 354 // prata sutrAka // 1 // dIpa anukrama [407] gAthA ekAdaza, AsAmapi tathaiva vyAkhyA, kAmpilyaM puraM yatrAsya janma, tato'sau gato giritaTakaM sanniveza tasmAcampAM tato hastinAgapuraM cAnantaraM ca sAketa sAketAsamakaTakaM, tatazca nandinAmakaM saMnivezaM, tato'vazyAnakaM / nAma sthAnaM, tato'pi cAraNyaM paribhraman vaMzIti-vaMzagahanaM tadupalakSitaM prAsAdaM vaMzIprAsAda, tato'pi samakaTakaM // 3 samakaTakAdaTavIM, tAM ca paryaTato brahmadattasya tRDatizayataH zuSkakaNThoSThatAlutA'jani, tatastenokto varadhanuH-bhrAtaH! JAIMEducatan intiniational For P F anditional muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 758~
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [ 407] uttarAdhya bRhadvRttiH // 380 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||1|| adhyayanaM [13], Jain Education intimational bAdhate mAM tRda, tadupAhara kuto'pi jalam atrAntare dRSTo'nena niTakavarttI vaTapAdapaH, zAyitastatra zItalacchAye tatpallavoparacitazrastare brahmadattaH kRtazca varadhanunA tena saha saGketaH yathA yadi mAM kathaJciddIrghaprahitapuruSAH prApsyanti tato'hamanyoktyA'bhijJAnaM kariSye, tata itastvayA palAyitavyamiti, gato'sau jalAnveSaNAya, dRSTaM caikatra padminIkhaNDamaNDitaM saraH, gRhItaM ca padminIpatrapuTake jalaM, pravRttasya ca brahmadattAbhimukhamAgantuM grahaNaM tadvaTAsannadeze, kathaJcidupalabdhatadapasaraNa vRttAntairdIrghapRSTha prahita puruSairatiropavadbhirvaradhanorbandhanaM vallIvitAnena AkrozanaM caiva duSTavacasA kRtaM / anyaca sa hanyate muSTimahArAdibhiramAtyo - varadhanuH, bhaNyate ca -- yathA 'dehI'ti Dhaukaya kumAramare ! | durAcAra ! va punarasau nItastvayA rAjaputra iti 1, atrAntare saGketamanusaratA paThitamidamanena - 'sahakAramaJjarImanudhAvati madhupo vimucya madhu madhuram / kamale kalayan pazcAtsaGkocakRtAM khatanubAdhAm // 1 // ' 'gulIyavireyaNapIto 'ti prAkRtatvAtpItavirecanagulikaH, sa hi tairgrahItumupakrAnto'nyathA''tmano vimuktimanavagacchan pUrvalabdhAM virecanaguTikAM prathamameva payasA pItavAn, viraktaca tayA, jAtAzca mukhe phenabudabudAH, evaM ca kapaTena sRtaH kapaTamRto mRta iti 'charditaH' tyaktastaiH / itazca tatpaThitaM zrutvA kumAro 'bhItaH' iti trastaH 'artha' anantaram ' uppa - 'ti utpathena 'palAyityatti palAyitavAn, tathA ca taM palAyamAnamavalokya kRtvA sthavirarUpaM devaH kimasya sattvamastyuta neti parIkSaNArthaM 'vAhesia'tti vAhitavAn vyaMsitavAnityarthaH kumAraM / tatazca paribhramato vaTapurakaM For Para Pren niryukti: [344-354] ~759~ citrasaMbhU tIyAdhya 13 // 380 // www.janciran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [ 407] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||1|| adhyayanaM [13], tasmAca brahmasthalakaM vaTasthalakaM caiva bhavati vizrAmaviSayaH kauzAmbI vArANasI rAjagRhaM giripuraM mathurA ahicchatrA c| tato'pi gacchatA'raNyAnIM praviSTena dRSTAstApasAH pratyabhijJAtazca tairbrahmarAjasyAsmannijakasya suta iti, dhRtazcAturmAsIM tatra ca tApasakumArakaiH saha krIDataikasmin dine'valokito vanahastI, samutpannaM ca nRpasutasulabhamasya kutUhalaM, prArabdhazca vividhagajazikSAbhirasuM khedayituM, ArUDhazva niSpandIkRtya tatpRSThaM pravRttazcAsau kumArApaharaNAya, vIkSitazca kiyadapi dUraM gatenaikastaruH, lagnazca tadadho vrajati hastini viTapaikadeze kumAraH, apakrAnte ca kariNi tatastaroruttIrya vimUDhadigbhAgo zramitumAreme, bhrAmyaMvAraNyAdvinirgatya gato baTapuraM, baTapurAca prasthitaH zrAvastiM gacchaMzca prAsastathAvidhamekamantarA grAmaM, upaviSTazca tannikaTaviTapini vizramituM dRSTazcaikena tatratyazreSThinA, nItazca tena svaM gRhaM kRtaM cAbhyAgatakarttavyaM, pariNAyitazca naimittikAdezataH khaduhitaraM, upacaritazca bhujaganimakasadRzairvividhavasanairlamendranIlAdipradhAnamaNibhiH kaTakakeyUrakuNDalAdibhizcAbharaNaiH, tatastadguNalubdhamAnasaH sthitastatraiva kiyatkAlaM, janayati tadA tadduhitari kumAraM / itazca prAptAH kRtAntAnukAriNo dIrghapRSThaprahitapuruSAH, prArabdhAH samantatastamavalokituM, upalabdhatadvRttAntazca naSTastadbhayAt, pracalitazca supratiSThapurAbhimukhaM gantuM tatra ca militaH kazcidviTaH kArpeTiko, dRSTaM cAbhimukhamAgacchat kiJcit tathAvidhaM mithunakaM dRSTvA ca tadaGganAM udArarUpAM kumAramayamavocat-yadi yuSmatprasAdataH kathaJcidenAM kAmayeya iti, tatastaduparodhAce noktaM-praviza tarhi vaMzIkuDa, For PP Use On niryukti: [344-354] ~760~ ancibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/gAthA ||1|| niyukti: [344-354] (43) Sak // 381 // uttarAdhya sthitaH pathi kumAraH prAptaM ca mithunaM, uktastatpatiH-madIyaM kalatramiha garbhazalAbhyAhatamAste tadvisarjaya kSaNamekaM citrasaMbhU khakIyapanI, visarjitA cAsau tenAnukampApareNa, dRSTazca tayA'sau, jAtastasyApi tadanurAgaH, pravRttaM ca tayormohabRhadvRttiH nakaM, evaM ca kiyatImapi velAmatikramya vinirgatA'sau kuDaGgAt , uktaM cAtmAnaM khyApayituM kumAraM prati, yathA tIyAdhya. gahanaM nadIkuDajhaM tato'pi gahanatarANyeva gahanatarakANi puruSahRdayAni bhavanti, ayaM cAnena dhvanito'rthaH-yathA 4 vayaM jAnImaH strIhRdayAnyatigahanAni bhavacittena ca tAnyapi jitAnItyuktvA patiM pratyAyayitumAha-'dehANi'nti dehIdAnI 'pUrNapAtram' akSatabhRtabhAjanaM priyaM khalu 'naH' asmAkaM yaddArako jAta iti, te (iti) vaktavye yanna hai ityuktaM tadaikyaM dyotayituM, ityuktvA ca tayA dhUrtyA gRhItaM brahmadattottarIyaM, gatA ca patyaiva saha, tatazca nirgato'sau kuDaGgAtkRtaparihAsaH pravRtto gantuM, prAsaH supratiSThaM, tatra ca kusa kuNDI nAma kanyA 'bhikuMDivittAsiyaMmi jiyasattuM'ti ApatvAdubhayatra subvyatyayaH, 'bhikuNDivitrAsitAd' bhikuNDinAmanRpatiniSkAzitAt 'jitazatro' jitazatrunAmanRpateH sakAzAnmathurAto'hicchatrAM vrajan 'antare' antarAle 'labhate' prApnoti / tathendrapure zivadatto nAma rudrapure cala vizAkhadattAbhidhAnastaduhitarau 'baTukatvena' dIrghapRSThapuruSabhItyA kRtabrAhmaNaveSeNa labhate kanye dve rAjyaM ca / tato raaj-IP||38|| gRhaM mithilA hastinAgapuraM campAM tathaiva zrAvastIm , abhramIditi zeSaH 'epA tu' anantaramupadarzitA nagarahiNDi-18 voddhavyA brahmadattasyeti // evaM ca bhramato'sya militAH kaTakakareNudattAdayaH pitRvayasyAH, gRhItAH kiyanto'pi SSENCSC-% anukrama [407] For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 761~
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/ gAthA ||2|| niyukti: [344-354] (43) ** prata ***** satrAka ||2| pratyantarAjAnaH, samutpannaM cakraralaM, prArabdhastadupadarzitamArgeNa digvijayaH, prAptaH kAmpilye, nirgatastadabhimukhaM dIrghapRSTho, lagnamanayorAyodhanaM, vinipAtito'sau brahmadattena, evaM ca boddhavyastasya dIrghapRSTaviSayaropamokSazca, atrAntare militAH pariNItakanyApitaraH, samutpannAni ca yathA'vasaraM zeSaratnAni, sAdhitaM SaTkhaNDamapi bharataM, prAptAzca navApi nidhayaH, pariNataM cakravartipadaM, evaM ca sukRtaphalamupabhuJjato'tikrAntaH kiyAnapi kAlaH, anyadA copanItaM devatayA mandAradAma, samutpannaM taddarzanAdasya jAtismaraNaM-anubhUtAni mayaivaMvidhakusumadAmAni, ahaM hi nalinagulmavimAne devo'bhavaM // ityekAdazaniyuktigAthArthaH / itthaM tAvatkAmpilye saMbhUtazcakravartI jAtaH, citrasya tu kA vArtetyAha citto puNa jAo purimatAlaMmi / siTikulaMmi visAle dhamma soUNa pabvaio // 2 // pAdatraya, citraH punarjAtaH purimatAle, sa hi citranAmA maharSiH tatra saMbhUtinAmni bhrAtari tathA'nazanaM pratipannavatyaho duranto mohazcitrA karmapariNatizcaJcalaM cittamityAdi vicintya caturvidhamapyAhAraM pratyAkhyAtavAn , mRtvA ca paNDitamaraNena samutpannastatraiva nalinagulmanAmni vimAne, tatastatra khasthitimanupAlyotpannaH purimatAlapure, tatrApi / kvetyAha-'zreSTikule' vaNipradhAnAnvaye 'vizAle' vistIrNe putrapautrAdivRddhimati, prAptavayAzca tathAvidhasthavirasannidhau / * dIpa anukrama [408] ** ** For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~762~
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||3|| dIpa anukrama [ 409 ] uttarAdhya. bRhadvRttiH ||382|| "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [13], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niryukti: [355] 'dharma' yatidharma kSAntyAdikaM 'zrutvA' AkarNya 'pratrajitaH prabrajyAM pratipannavAn iti sUtrabhAvArthaH // tataH 4 citrasaMbhUkimityAha- tIyAdhya 13 kaMpaniya samAgayA do'vi cittasaMzrUyA / suhadukakhaphala vivAgaM kahiMti te ikkamikassa // 3 // kAmpilye ca nagare - brahmadattotpattisthAne 'samAgatau' militau dvAvapi citrasaMbhUtau janmAntaranAmataH 'sukhaduHkhaphalavipArka' sukRtaduSkRtakarmAnubhavarUpaM 'kahaMti 'ti kathayataH smeti zeSaH, tatazca kathitavantau tau citrajIvayati-brahmadatto 'ekamekassa'ti ekaikasya parasparamitiyAvat iti sUtrAkSarArthaH // bhAvArthastu niryuktikRtocyatejAIi pagAsa niveyaNaM ca jAIpayAsaNaM citte / cittassa ya AgamaNaM iDhiparicAgasutattho // 355 // tadA hi jAtismaraNopalabdhavajAtInAM 'dAsA dasannaye AsI' ityAdinA sArddhazlokena janAya prakA zanaM nivedanaM ca ya imaM dvitIyazlokaM pUrayati tasmai rAjyArddhamahaM prayacchAmIti vihitavAn tatastadarthinA janenoddhupyate, tad grAmanagarAkArAdiSu paThyamAnaM cAkarNitaM karNyapakarSyA citrajIvayatinA, tatastathAvidhajJAnAtizayoupayogataH svajAtIrupalabhya jAto'syAbhiprAya yathA gatvA taM janmAntaranijabhrAtaraM saMbhUtajIvamavabodhayAmIti, prasthitastataH sthAnAt prAptaH krameNa kAmpilyaM, sthitastadvahiruyAne, zrutazcArapaTTikaparipaThyamAnaH sArddhazlokaH, pUritazcAnena dvitIyazlokaH, avadhAritazcAraghaTTikena, ghAvitazcAsau nRpasakAzaM rAjyalomena, paThitaM caitena tatpurataH, Jain Education intimational For Parts Use On // 382 // ~763~ janibraryup muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/ gAthA ||3|| niyukti: [355...] (43) 82%A5%25-25 prata sUtrAMka ||3|| paripUrNa zlokadvayaM, jAtastadAkarNanAttasya cittAvezaH, niruddhazca tajanitamUrcchayA''zvAsamArgo, nimIlitaM locanayugalaM, luThitaH sa AsanAt, nipatito bhuvi, kimetat kimetadityAdinA''kulitaH sarvo'pi tatparicchadaH, dRSTazca tenArapaTTikaH, tADitaH pArNiprahArAdibhiH, AraTitametena-na mayaitatpUritaM na mayeti, kintvanyenaiva bhikSuNaitatka|likandamUleneti, atrAntare labdhA cetanA, prAptaM ca khAsthyaM cakravartinA, uktaM ca-kAsau zlokapUrayitA''sta iti ?, kathitastayatikaro yathA-kenacid bhikSuNaitatpUritaM na tyamuneti, pRSTaM ca punaranena harSotphullanayanayugalena-ka tarthasAviti, kathitamAraghahikena-deva! madIyavATikAyAM, etaccAkarNya pracalitaH sabalavAhanaH sakalAntaHpurasamanvitazca taddarzanAya, prAptastadudyAnaM, dRSTo muniH, vanditaH sabahumAnaM, upavezitazcaikAsane, papracchatuH parasparamanAmayaM, kathayAmAsatuzca yathAkhamanubhUtasukhaduHkhaphalaviphAkaM, tatkathanAnantaraM ca varNitA nijasamRddhizcakravartinA, prarUpitastadvipAkadarzanatastatparityAgazcitrayatinA, etAvAneva prastutAdhyayanasUtrasyArtho'bhidheya iti sUtraniyuktigAthayo - vArthaH / samprati yaduktaM-'sukhaduHkhaphalavipAkaM to kathayAmAsatu riti, tatra cakravartI yathA kathayAmAsa tathA saMbadhapurassaramAha cakavaTTI mahiDDIo, baMbhadatto mhaayso| bhAyaraM bahumANeNa, imaM vynnmbyvii||4|| Asimo bhAyarA do'vi, annmnnvsaannugaa| annamannamaNUrattA, annamannahiesiNo // 5 // % E dIpa anukrama [409]] 5 For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 764~
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||8-6|| dIpa anukrama [410 -413] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 383 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||4-7|| adhyayanaM [13], Jan Education national dAsA dasannaye AsI, miA kAliMjare nage / haMsA mayaMgatIrAe, sovAgA kAsibhUmie // 6 // devAya devalogaMmi, Asi amhe mahihiA / imA No chaTTiyA jAI, annamantreNa jA viNA // 7 // cakravartI 'maharddhikaH' bRhadvibhUtirbrahmadatto mahAyazAH 'bhrAtaraM' janmAntarasodarya 'bahumAnena' mAnasapratibandhena 'idaM' vakSyamANalakSaNaM 'vacanaM' vAkyaM 'abravId' ityuktavAn yathA 'Asimo'tti abhUvAvAM bhrAtarau dvAvapi 'anyo'nyaM' parasparaM 'basANuga'tti vazam - AyattatAmanugacchantau yo tAvanyo'nyavazAnugau, tathA 'anyo'nyamanuraktau' atIva snehavantau, tathA anyo'nya hitaiSiNau' parasparazubhAbhilASiNau, punaH punaranyo'nyagrahaNaM ca tulyacittatAtizayakhyApa nArtha, makArazca sarvatrAlAkSaNikaH / keSu punarbhaveSyitthamAyAmabhUvetyAha- dAsI 'dazANa' dazArNadeze 'Asi'tti abhUva, mRgau 'kAliJjare' kAliJjaranAmni nage, haMsau 'mRtagaGgAtIre' uktarUpe, 'zvapAkau' cANDAlau 'kAsibhUmiti kAzIbhUmyAM kAzyabhidhAne janapade, devau ca devaloke saudharmAbhidhAne'bhUva 'ase'tti AvAM maharddhikau, na tu kilvipikI, 'imA me'ti 'imA No'tti vA ubhayatreyamAvayoH paSThadheva paSThikA jAtiH kIdRzI yetyAha-- 'annamaneNaM' ti anyo'nyena paraspareNa yA vinA, ko'rthaH 1 - parasparasAhityarahitA, viyuktayoryaketi bhAva iti sUtracatuTayArthaH // itthaM cakravarttinoke munirAha kammA niyANaSpagaDA, tume rAya ! vicitiyaa| teoseM phaLavivAgeNaM, vippaogamuvAgayA // 8 // For Porr Use Only niryuktiH [355...] ~765~ citrasaMbhU tIyAdhya 13 ||383 // ancirayur muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 8 // dIpa anukrama [414] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||8|| adhyayanaM [13], niryuktiH [355...] 'karmANi' jJAnAvaraNAdIni nitarAM dIyante-lUyante dIyante vA khaNDyante tathAvidhasAnubandhaphalAbhAvatastapaHprabhRtInyaneneti nidAnaM sAbhiSvaGgaprArthanArUpaM tena prakarSeNa kRtAni vihitAni nidAnaprakRtAni, nidAnavazanibadvAnIti yo'rthaH tvayA rAjan ! vicintitAnIti, taddhetubhUtArttadhyAnAdidhyAnataH karmANyapi tathocyante 'teSAm' evaMvidhakarmaNAM phalaM cAsau vipAkazca zubhAzubhajanakatvalakSaNaH phalavipAkastena, yadvA karmANi-anuSThAnAni 'NiyANapayaDa' ci nidAnenaiva zeSazubhAnuSThAnasyAcchAditatvAtprAgvatprakaTanidAnAni tvayA rAjan ! vicintitAni kRtAnI| tiyAvat, teSAM phalaM kramAtkarma tadvipAkena 'viprayogaM' virahaM 'upAgato' prAptau kimuktaM bhavati ? - yattadA tvayA'smannivAritenApi nidAnamanuSThitaM tatphalametad yadAvayostathAbhUtayorapi viyoga iti sUtrArthaH // itthamavagataviyogahetuzcakrI punaH praznayitumAha sacaso apagaDA, kammA bhae purA kaDA te aja paribhuMjAmo, kiM tu cittevi se tahA 1 // 9 // satyaM - mRpAbhASAparihArarUpaM zaucam - amAyamanuSThAnaM tAbhyAM prakaTAni - prakhyAtAni karmANi - prakramAcchubhAnuSThAnAni zubhaprakRtirUpANi vA mayA purA kRtAni yAnIti gamyate tAni 'adya' asminnahani zeSatadbhavakAlopalakSaNaM caitat 'paribhuMjAmo' tti paribhuo-tadvipAkopanatastrIratnAdiparibhogadvAreNa vedaye, yatheti gamyate kimiti prazne, 'nu' iti vitakeM, 'citro'pi' citranAmA'pi, ko'rthaH ? - bhavAnapi 'se' iti tAni tathA paribhuje ?, naiva bhuGkte, For PP Use On jancibrary ang muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~766~
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-] / gAthA ||9|| niyukti: [355...] (43) bRttiH prata satrAMka ||9|| uttarAdhya. bhikSukatvAdbhavataH, tathA ca kimiti bhavatA'pi mayaiva sahopArjitAni zubhakarmANi viphalAni jAtAnItyAzaya iti citrasaMbhUhe sUtrArthaH // munirAha tIyAdhya. sabba suciNNaM saphala narANaM, kaDANa kammANa na mukkhu atthi / // 384 // atthehi kAmehi a utsamehiM, AyA mamaM puNNaphalovaveo // 10 // jANAhi saMbhUya ! mahANubhAga, mahihiyaM puNNaphalovaveyaM / cittapi jANAhi taheva rAyaM !, iDDI juI tassavi appabhUA // 11 // mahattharUvA cayaNappabhUyA, mAhANugIyA nrsNghmjhe| jaM bhikkhuNo sIlaguNocaveyA, iha'nayaMte samaNo'mhi jaao||12|| 'sarva' niravazeSa 'sucINa' zobhanamanuSThitaM, tapaHprabhRtIti gamyate, cIrNazabdasya 'sucIrNa propitatrata'mityAdirUDhitaH sAdhutvaM, saha phalena vartata iti saphalaM, narANAmiti, upalakSaNatvAdazeSANAmapi prANinAM, kimiti , yataH kRtebhyaH-arthAdavazyavedyatayoparacitebhyaH karmabhyo na 'mokSaH' muktirastIti ,dadati hi tAni nijphlmvshy-R||38|| |miti bhAvaH, prAkRtatvAca suvyatyayaH, syAdetat-tvayaiva vyabhicAra ityAha-'arthaH' dragyararthevA-prArthanIyaH, vastu-1 bhiriti gamyate, kAmezva-manojJazabdAdibhiH 'uttamaiH' pradhAnaH, lakSaNe tRtIyA, tata etadupalakSitaH sannAtmA mama 6 - 4 dIpa anukrama [415] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~767~
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [13], mUlaM [-] / gAthA ||10-12|| niyukti: [355...] (43) prata sUtrAMka -12|| puNyaphalena-zubhakarmaphalenopapetaH-anvitaH sa puNyaphalopapetaH iti // yathA tvaM 'jAnAsi' avadhArayasi 'saMbhUta ! pUrvajanmani saMbhUtAbhidhAna ! 'mahAnubhAga bRhanmAhAtmyaM 'maharddhika' sAtizayavibhUtiyuktam ata eva puNyaphalopetaM citramapi 'jAnIhi' avabuyakha tathaiva' aviziSTameva 'rAjan ! nRpa!, kimityevamata Aha-RddhiH-sampat dyutiHdIptistasyApIti-janmAntaranAmatazcitrAbhidhAnasya, mamApIti bhAvaH, cazabdo yasmAdarthe, tato yasmAtprabhUtA-baddhItyarthaH, yadvA''tmA mama puNyaphalopeta iti, anena citra evAtmAnaM nirdizati, tathA jAnIhi saMbhUta ityAdau Atmetyanuvartate, arthavazAca vibhaktipariNAmaH, tatazcaivaM yojyate-he saMbhUta ! yathA tvamAtmAnaM mahAnubhAgAdivihai zeSaNaviziSTaM jAnAsi tathA citramapi jAnIhi, citranAmro mamApi gRhasthabhAve evaMvidhatyAdeveti bhAvaH, zeSa prAgvat // yadi tavApyevaMvidhA samRddhirAsIt tatkimiti pratrajita ityAha-mahAn-aparimito'nantadravyaparyA yAtmakatayA'rthaH-abhidheyaM yasya tanmahAthai rUpaM-kharUpaM na tu cakSurAyo guNaH, tato mahAthai rUpaM yasyAH sA tathA, & mahato vA'rthAna-jIvAditattvarUpAn rUpayati-darzayatIti mahArtharUpA, 'vayaNappabhUyati vacanena aprabhUtA alpabhUtA vA-alpatvaM prAptA vacanAlpabhUtA vacanAtprabhUtA vA stokAkSaretiyAvat , keyamIrazItyAhU-gIyata iti gAthA, sA cehArthAddharmAbhidhAyinI sUtrapaddhatiH, anviti-tIrthakRdgaNadharAdibhyaH pazcAdgItA anugItA, ko'rthaH ?-tIrthakarAdibhyaH zrutvA pratipAditA sthavirairiti zeSaH, anulomaM vA gItA'nugItA, anena zrotranukUlaica dezanA kriyata| dIpa anukrama [416-418] AIMEducatoninternational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 768~
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [13], mUlaM [--]/ gAthA ||10-12|| niyukti: [355...] (43) prata 13 sUtrAMka -12|| uttarAdhya. iti khyApitaM bhavati / ketyAha-narANAM-puruSANAM sadyaH-samUhastanmadhye, gAthAmeva punarvizeSayitumAha-'yA' citra gAthAM 'bhikSayaH' munayaH zIlaM-cAritraM tadeva guNaH, yadvA guNaH pRthageya jJAnaM, tataH zIlaguNena zIlaguNAbhyAMtIyAdhya. bRhadvRttiH vA-cAritrajJAnAbhyAmupetAH-yuktAH zIlaguNopetAH 'iha' asmin jagati 'aayaMte'tti arjayanti ptthnshrvnnt||3854 dAnuSThAnAdibhirAvarjayanti / yadvA 'jaM bhikkhuNoM' ityatra zrutveti zepaH, tato yAM zrutvA 'jayaMta'tti 'iha' asmin | jinapravacane 'yatante' yatnavanto bhavanti, sopaskAratvAtsA mayA'pyAkarNitA, tataH 'zramaNaH' tapakhI asmi ahaM jAto, na tu duHkhadagdhatvAditi bhAvaH, paThyate ca-'sumaNo'tti sumanAH zobhanamanA iti sUtratrayArthaH // itthaM muninA'bhihite brahmadattaH skhasamRddhayA nimantrayitumAha uccobhae mahukakke ya yaMbhe, paveiyA AvasahA ya rammA / imaM gihaM vittadhaNappabhUyaM, pasAhi paMcAlaguNovaveyaM // 13 // nahehi gIehi ya vAiehiM, nArIjaNAhiM privaaryNto| muMjAhi bhogAI imAI bhikkhU, mama roaI. pavajA hu dukkha // 14 // uccodayo madhuH karkaH, cazabdAnmadhyo brahmA ca paJca pradhAnAH prAsAdAH praveditAH, mama varddhakipuraHsaraiH surairupa-12 nItA ityarthaH, 'AvasathAca' zeSabhavanaprakArA 'ramyAH' ramaNIyAH, pAThAntaratazca AvasathAH atiramyAH-muramyA // 385 // dIpa anukrama [416-418] For ParaTRERNamunony muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~769~
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [--] / gAthA ||13-14|| niyukti : [355...] (43) prata sUtrAMka ||13 -14|| vA, ete tu yatraiva cakriNe rocate tatraiva bhavantIti vRddhAH, kiJca-'idaM' pratyakSaM 'gRham' avasthitaprAsAdarUpaM vitta pratItaM taca taddhanaM ca-hiraNyAdi tenopetaM-yuktaM vittadhanopetaM, paThanti ca 'cittadhaNappabhUyaM ti, tatra prabhUtaM-bahu dacitram-AzcaryamanekaprakAraM vA dhanamasminniti prabhUtacitradhanaM, sUtre tu prabhUtazabdasya paranipAtaH prAgvat, 'prasAdhi' pratipAlaya paJcAlA nAma janapadastasmin guNA-indriyopakAriNo rUpAdayastairupetaM paJcAlaguNopetaM, kimuktaM bhavati ?-3 pazcAleSu yAni viziSTavastUni tAnyasmin gRhe sarvANyapi santi, tadA paJcAlAnAmatyudIrNatvAtpaJcAlagrahaNam , anyathA hi bharate'pi yadviziSTavastu tat taddeha eva tadAsIt // kiM ca Nadehiti dvAtriMzatpAtropalakSitai syairnRtyai -vividhAGgahArAdikharUpairgItaiH-grAmakharamUrcchanAlakSaNaiH, cassa bhinnakramatvAt , 'vAiehiti vAditraizca mRdaGgamukundAdibhiH 'nArIjanAn' strIjanAn 'parivArayan' parivArIkurvan , paThyate ca-paviyAriyaMtoM tti pravicArayan: | sevamAno, 'bhuAhitti bhula bhogAnimAn-paridRzyamAnAn , sUtratvAt sarvatra liGgavyatyayaH, bhikSo !, iha tu yadgajaturaGgamAdyanabhidhAya strINAmevAbhidhAnaM tat svIlolupatvAttasya, tAsAmeva vA'tyantAkSepakatvakhyApanArthe, kadAcicitro vadeditthameva sukhamityAha-mayaM rocate' pratibhAti pravrajyA, 'huH' avadhAraNe bhinnakramazca, duHkhameva, na manAgapi sukhaM, duHkhahetutvAditi bhAva iti sUtradvayArthaH / itthaM cakriNokte muniH kiM kRtavAn ? ityAha COCOM dIpa anukrama [419-420] JAINEducatan intamanimal For PHOTOSPINAauipontv wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~~770~
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-] / gAthA ||15|| niyukti: [355...] (43) citrasaMbhU uttarAdhya bRhadvRttiH // 38 // prata sUtrAMka ||15|| taM puvaneheNa kayANurAgaM, narAhivaM kAmaguNesu gircha / dhammassio tassa hiyANupehI, citto imaM vayaNamudAharitthA // 15 // 'taM' amadattaM 'pUrvalehena' janmAntaraprarUDhapraNayena 'kRtAnurAga' vihitAbhiSya 'narAdhipaM rAjAnaM 'kAmaguNeputIyAdhya, abhilapyamANazabdAdiSu 'gRddham' abhikAlAnvitaM 'dharmAzritaH' dharmasthitaH 'tasya' iti cakriNaH hitaM-pathyam anuprekSate-paryAlocayatIsevaMzIlo hitAnuprekSI-kathaM nu nAmAsya hitaM syAditi vicintanaparacitrajIpayatiridaM vAkya |pAThAntarato vacanaM yA 'udAharitya'tti 'udAhatavAn' uktavAniti sUtrAyaH // kiM tadudAhatavAnityAhasavvaM vilaciyaM gIyaM, savvaM naI viSaNA / sabbe AbharaNA bhArA, sabce kAmA duhAvahA // 16 // bAlAbhirAmesu duhAvahesu, na taM suhaM kAmaguNesu rApa virattakAmANa tabodhaNANaM, jaM bhikkhuNaM sIlaguNe rayANaM // 17 // 'sarvam' azeSaM vilapitamiva vilapitaM nirarthakatayA ruditayonitayA ca, tatra nirarthakatayA mattabAlakagItavat ruditayonitayA ca virahAvasthamRtaproSitabhartRkAgItavat , kimityAha-gItaM' gAnaM, tathA sarva 'nRtya' gAtra-3 vikSepaNarUpaM viDambitamiva viDambitaM, yathA hi yakSAviSTaH pItamadyAdivA yatastato hastapAdAdIn vikSipati, evaM nRtyanapIti, tathA sarvANi 'AbharaNAni' mukuTAGgadAdIni 'bhArAH' tattvato bhArarUpatvAtteSAM, tathAvidhavanitAbhartR dIpa anukrama [421] For janeitramar muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~771~
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [13], mUlaM [-] / gAthA ||16-17|| niyukti: [355...] (43) prata * sUtrAMka ||16 kAritasuvarNasthagitazilAputrakAbharaNavat, sarve 'kAmAH' zabdAdayo 'duHkhAvahAH' mRgAdInAmivAyatI duHkhAvAKAptihetutvAt , matsareNUMviSAdAdibhizcitanyAkulatvotpAdakatvAnnarakAdihetutvAceti / tathA bAlAnAM-vivekarahi* tAnAmamirAmAH-cittAbhiratihetavo ye teSu 'duHkhAvaheSu' uktanyAyena duHkhaprApakeSu na tatsukhaM 'kAmaguNeSu' mano zabdAdiSu, sevyamAnebiti zeSaH, 'rAjan !' pRthvIpate ! 'virattakAmANa'tti prAgvat , kAmaviraktAnAM-viSayaparA|zukhAnAM tapa eva dhanaM yeSAM te tapodhanAsteSAM yatsukhamiti saMvandhaH, 'mithUNAM' yatInAM zIlaguNayorvA sUtratvAd ratAnAM' AsaktAnAmiti sUtradvayArthaH // vAletyAdisUtraM cUrNikRtA na vyAkhyAtaM, kacittu dRzyata ityasmAbhirunnItaM // samprati dharmaphalopadarzanapuraHsaramupadezamAha- . nariMda jAI ahamA narANaM, sovAgajAI duhao gayANaM / jahiM vayaM savvajaNassa besA, vasIa sovAganivesaNesu // 18 // tIse a jAIi u pAviyAe, vucchA musovaagnivesnnesuN|| savvassa logassa duguNijjA, ihaM tu kammAI purekaDAI // 19 // so dANi siM rAya ! mahANubhAgo mahiDio pussnnphlovveo| caittu bhogAI asAsayAI, AyANahe abhinikkhamAhi // 20 // -17|| AAAAAA dIpa anukrama [422-423] **% % % % For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~772~
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||18 -20|| dIpa anukrama [ 424 -426] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 287 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||18-20|| adhyayanaM [13], in Education Intimational 'narendra !' cakravarttin ! jAyante'syAmiti jAtiH 'adhamA' nikRSTA 'narANAM' manuSyANAM madhye 'zvapAkajAtiH' cANDAlajAtiH 'duhato 'ti dvayorapi 'gatayoH' prAptayoH, kimuktaM bhavati ? - yadA''vAM zvapAkajAtAvutpannau tadA sarvajanagarhitA jAtirAsIt, kadAcittAmavApyApyanyatraivoSitau syAtAmityAha - yasyAM vayaM prAgvaca bahuvacanaM, 'sarvajanasya' azeSalokasya 'dveSyau' aprItikarau 'vasIya'tti avasAya-upitoM keSu ? - zvapAkAnAM nivezanAni - gRhANi | zrapAkanivezanAni teSu kadAcittatrApi vijJAnavizeSAdinA'hIlanIyAveva syAtAmityAha tasyAM ca jAtau zrapAkasambandhinyAM ca, 'tuH' vizeSaNe, tatazca jAtyantarebhyaH kutsitatvaM vizinaSTi, pASaiva pApikA tasyAM kutsitAyAM, pApahetubhUtatvena vA pApikA tasyAM prApikAyAM vA narakAdikugateriti gamyate, 'bucche' ti uSitI 'mu' ityAvAM, keSu ? - zvapAkanivezanepu, kIdRzau ? - sarvasya lokasya 'jugupsanIya' hIlanIyau 'i' ityasmin janmani 'tuH' punararthastata iha punaH 'karmANi' zubhAnuSThAnAni 'purekaDAI 'ti pUrvajanmopArjitAni viziSTajAtyAdinibandhanAnIti zeSaH, tata utpannapratyayaiH punastadupArjana eva yatro vidheyo na tu viSayAbhiSvaGgavyAkulitamAnasaireva stheyamiti bhAva iti / yatazcaivamataH 'saH' iti yaH purA saMbhUtanAmA'nagAra AsIda 'idAnIm' asmin kAle 'si'tti pUraNe yadvA 'dANisiM 'ti dezIyabhApayedAnIM rAjA mahAnubhAgo maharddhikaH puNyaphalopetazca san dRSTadharma phalatvenAbhiniSkrAmeti saMbandhaH, athavA sopaskAratyAyat sa eva tvamidAnIM rAjA mahAnubhAgatAdyanvita iha jAtastatkarmANi purAkRtAnIti For Para Prata Use Only niryuktiH [355...] ~ 773~ citrasaMbhU tIyAdhya. 13 // 387 // wanaum muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/ gAthA ||18-20|| niyukti: [355...] (43) CCCCROSS prata sUtrAMka ||18 pUrveNa saMvandhaH, ko'rthaH !-purAkRtakarmavijRmbhitamevaitat , kathamanyathA tathAbhUtasyaivaMvidhasamRddhyavAptiriti bhAvaH, yatazcaivamato'bhiniSkrAmeti saMvandhaH, kiM kRtvetyAha-'tyaktvA' apahAya bhujyanta iti bhogAH-dravyanicayAH kAmA vA tAn 'azAzvatAn' anityAn AdIyate-sadvivekakhata ityAdAnaH-caritradharmasta ddhetorabhiniSkrAma-Abhimukhyena pratrajito bhava, gRhasthatAyAM hi na sarvaviratirUpacAritrasambhava iti bhAvaH, paThanti ca-'AyANamevA aNuciMtayAhI ti, spaSTamiti sUtratrayArthaH // ka evamakaraNe doSa ityAha-- iha jIvie rAya ! asAsayaMmi, dhaNiyaM tu puNNAi~ akubbmaanno| se soaI macumuhovaNIe, dhammaM akAUNa paraMmi loge // 21 // iha 'jIvite' manuSyasambandhinyAyuSi rAjan ! 'azAzvate' asthire 'dhaNiyaM tuti atizayenaiva na tu dhvajapaTa-11 prAntAdyanyAsthiravastusAdhAraNatayA 'puNyAni' puNyahetubhUtAni zubhAnuSThAnAnyakurvAgaH 'saH' iti puNyAnupArjakA 'zocate' duHkhAtaH pazcAttApaM vidhatte, mRtyuH-AyuHparikSayastassa mukhamiva mukhaM mRtyumukha-zithilIbhavandhanAdyavasthA tadupanItastathAvidhakarmabhirupaDhaukito mRtyumukhopanItaH san 'dharma' zubhAnuSThAnam 'akRtvA' ananuSThAya paraMmi'tti casya gamyamAnatvAt parasmiMzca 'loke' janmAntararUpe, gata iti zeSaH, narakAdiSu basahyAsAtavedanArditazarIraH -20|| dIpa anukrama [424-426] CMMA JAINEducatamine For PAHATEEPIVanupontv A ncibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~774~
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-] / gAthA ||21|| niyukti: [355...] (43) citrasaMbhUH sattarAdhya bRhadvRttiH n2884 prata sUtrAMka ||21|| zazinRpativatkiM na mayA tadaiva sadanuSThAnamanuSThitamiti khidyata evAdharmakArIti sUtrArthaH // svAdetat-mRtyumukho|panItasya paratra vA duHkhAbhihatasya khajanAdayastrANAya bhaviSyanti, tato na zociSyante ityAzaGkayAha tIyAdhya. jaheha sIho va miyaM gahAya, manU naraM nei hu aMtakAle / na tassa mAyA va piyA va bhAyA, kAlaMmi taMmaMsaharA bhavaMti // 22 // na tassa dukkhaM vibhayaMti nAyao, na mittavaggA na suA na baMdhavA / iko saya pacaNuhoi dukkhaM, kattAramevaM aNujAi kammaM / / 23 // 'yathe'pIpamye 'iheti loke 'siMhaH' mRgapatiH, veti pUraNe, yadvA vAzabdo'yaM vikalpArthe, tato vyAnAdirvA| 'mRgaM' kuraGgaM 'gRhItvA' upAdAya prakramAtkhamukhaM paralokaM vA nayatIti sambandhaH, evaM 'mRtyuH kRtAntaH 'naraM' puruSa nayati 'huH' avadhAraNe, tato nayatyeva, kadA ?-antakAle jIvitavyAvasAnasamaye, kimuktaM bhavati ?-yathA'sau siMhena nIyamAno na tasmai alam , evamayamapi janturmutyunA, kadAcitkhajanastatra sAhAyyaM kariSyatyata Aha-na tasyamRtyunA nIyamAnasya mAtA vA pitA vA 'bhAya'tti vAzabdakheha gamyamAnatvAddhAtA vA 'kAle tasmin' jiivitaa-13||38|| ntarUpe aMza-prakramAjIvitavyabhAgaM dhArayanti-mRtyunA nIyamAnaM rakSantIsaMzadharAH, yathA hi nRpAdI khajanasavakha|mapaharati khadraviNadAnataH khajanAdibhistadrakSyate naivaM khajIvitavyAMzadAnatastajIvitaM mRtyunA nIyamAnam, ukta dIpa anukrama [427] AIMEducatan international For PF wiancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~775~
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [--] / gAthA ||22-23|| niyukti : [355...] (43) prata 5*% sUtrAMka ||22-23|| hi-"na pitA bhrAtaraH putrA, na bhAryA na ca baandhvaaH| na zaktAH maraNAprAtuM, zakkAH saMsArasAgare // 1 // " iti, athavAuMzo-duHkhabhAgastaM haranti-apanayanti ye te'zaharA bhavantIti, idamevAbhivyanakti, AdyavyAkhyAne tu syAdetada-jIvitArakSaNe'pi duHkhAMzahAriNo bhaviSyantyata Aha-na tasya-mRtyunA nIyamAnasya tatkAlabhAvinA duHkhenAsantapIDitasya duHkhaM zArIraM mAnasaM vA 'vibhajanti' vibhAgIkurvanti 'jJAtayaH' dUravartinaH khajanA na 'mitravargA' suhatsamUhA na 'sutAH putrA na 'bAndhavAH' nikaTavartinaH khajanAH, kintu eka:-advitIyaH 'khayam' AtmanA 'pratyanubhavati' vedayate 'duHkhaM klezaM, kimiti !, yataH 'kArameva' upArjayitArameya 'anuyAti' anugacchati, kiM tat ?karma, yena tatkRtaM tasyaiva phalamupanayatIti bhAva iti sUtradvayArthaH // itthamazaraNatvabhAvanAmabhidhAyaikatvabhAvanAmAha ciccA dupayaM ca cauppayaM ca, khitaM giha dhaNadhannaM ca savvaM / kammappacIo avaso payAI, paraM bhavaM suMdara pAvagaM vA // 24 // taM ikvagaM tucchasarIragaM se, ciIgayaM dahi pAvageNaM / bhalA ya puttAvi ya nAyabho a, dAyAramannaM aNusaMkamaMti // 25 / / 'tyaktvA' utsRjya 'dvipadaM ca bhAryAdi 'catuSpadaM ca hastyAdi kSetram' ikSakSetrAdi 'gRha' dhavalagRhAdi I'dhaNa'tti dhanaM-kanakAdi 'dhAnyaM' zAlyAdi, cazabdAd vastrAdi ca, 'sarva' niravazeSa, tataH kimityAha-karmevAtmano % % % dIpa anukrama [428-429] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~~776~
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||24 -25|| dIpa anukrama [430 -431] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 389 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||24-25|| adhyayanaM [13], Jain Education Intimational dvitIyamasyeti karmAtmadvitIyaH 'avazaH' akhatantraH prakarSeNa yAti prApnoti prayAti, kaM ? - 'param' anyaM 'bharva' janma 'suMdara'tti vinduloSAt 'sundara' svargAdi 'pApakaM vA' narakAdi, svakRtakarmAnurUpamiti bhAvaH // tatra kimanyadarza - ninAmiva sazarIra eva bhavAntaraM yAtyuta anyadheti ?, ucyate, audArikazarIrApekSayA'zarIra eva, tarhi tattyaktvetyatra kA vArttetyAha- 'tad' iti yattena tyaktam 'ekam' advitIyaM tadddvitIyasya jantoranyatra saGkramaNAt tucchamasAramata eva kutsitaM zarIraM zarIrakam, anayostu vizeSaNasamAsaH, 'se' tasya bhavAntaragatasya saMbandhi cIyantemRtakadahanAya indhanAni asyAmiti citiH kASTharacanAtmikA tasyAM gataM sthitaM citigataM dagdhvA 'tuH' pUraNe 'pAvakena' agninA bhAryA ca putro'pi ca jJAtayaztha 'dAtAram' abhilapitavastusampAdayitAramanyam 'anusaGkrAmanti' upasarpanti, te hi gRhamanenAvaruddhamAsta iti tadvahirniSkAzya janajAdinA ca bhasmasAtkRtya kRtvA ca laukikatyAnyAkrandya ca katiciddinAni punaH svArthatatparatayA tathAvidhamanyamevAnuvarttante, na tu tatpravRttimapi pRcchanti, AstAM tadanugamanamityabhiprAya iti sUtradvayArthaH // kiJca niryuktiH [355...] uvaNijAI jIviyamappamAyaM, yaNNaM jarA harai narassa rAyaM ! | paMcAlA ! vayaNaM suNAhi mA kAsi kammAI mahAlayAI / / 26 / / 'upanIyate' Dhokyate prakramAnmRtyave tathAvidhakarmabhiH 'jIvitam' AyuH 'apramAda' pramAdaM vinaiva, AdhIcImara Para Prata Use Only ~777~ citrasaMbhU tIyAdhya 13 // 389 / www.ncbrand muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-1 / gAthA ||26|| niyukti: [355...] (43) 62 prata sUtrAMka 60-% ||26|| Nato nirantaramityabhiprAyaH, satyapi ca jIvite varNa' susnigdhacchAyAtmakaM 'jarA' vizrasA 'harati' apanayati 'narasya' manuSyasya 'rAjan !' cakravartin !, yatazcaivamataH 'paJcAlarAja!' paJcamaNDalodbhavanRpate! 'vacana' vAkyaM 'zRNu AkarNaya, kiM tat ?-mA kArkI, kAni ?-'karmANi' asadArambharUpANi 'mahAlayANi'tti atizayamahAnti, mahAn vA layaH-karmAzleSo yepu tAni, ubhayatra paJcendriyavyaparopaNakuNimabhakSaNAdInIti sUtrArthaH // evaM muninokte nRpatirAha ahaMpi jANAmi jaheha sAhU!, jaM me tumaM sAhasi vakkameyaM / bhogA ime saMgakarA bhavaMti, je dujyA ajo! amhArisehiM // 27 // ahamapi, na kevalaM bhavAnityapizabdArthaH, 'jAnAmi' avabudhye, tathA iti zeSaH, 'yathA' yena prakAreNa 'iha' asmin jagati sAdho! yat 'me' mama tvaM 'sAdhayasi' kathayasivAkyam' upadezarUpaM vacaH 'etat' yadanantaraM bhavatotaM, sat kiM na viSayAn parityajasthata Aha-'bhogAH' zabdAdayaH 'imeM pratyakSAH 'saGgakarAH' pratibandhotpAdakA bhavanti ye| yattadozca nityAbhisambandhAtte duHkhena jIyante-abhibhUyante iti durjayAH dustyajA itiyAvat 'ajo'tti Arya ! asmArazaiH, gurukarmabhirjantubhiriti gamyate, paThyate ca-'ahaMpi jANAmi jo ettha sAroM' pAdatrayaM tadeva, ahamapi / dIpa anukrama [432] For PaHATRAPiwanipontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~~778~
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/ gAthA ||28-29|| niyukti: [355...] (43) 4% A tIyAdhya. prata sUtrAMka ||24 -25|| uttarAdhya. jAnAmi yo'tra sAro-yadiha manujajanmani pradhAnaM cAritradharmAtmakaM, casya gamyamAnatvAt , yaca me tvaM sAdhayasi, citrasaMbhU. zeSaM prAgvaditi sUtrArthaH / / kiJcabRhadvRttiH hathiNapuraMmi cittA! dahaNaM naravaI mahiDDiyaM / kAmabhogesu giddheNaM niyANamasubhaM kaI // 28 // // 39 // tassa me appaDikaMtassa, imaM eyArisaM phalaM / jANamANo'vi jaM dhammaM, kAmabhogesu mucchio // 29 // hastinAgapure 'cittA' iti AkAro'lAkSaNikaH, he 'citra !' citranAman sune ! dRSTvA 'narapati' sanatkumAranAmAnaM caturthacakravarttinaM 'maharddhika' sAtizayasampadaM 'kAmabhogeSu' uktarUpeSu 'gRddhena' abhikAGkSAvatA 'nidAna' janmAntare |bhogAzaMsAtmakam 'azubha azubhAnubandhi 'kRtaM nivarttitamiti // kadAcittatra kRte'pi tataH pratikrAntaH syAdata Aha'tassa'tti subvyatyayena tasmAt nidAnAt 'me' mama 'apratikrAntasya' apratinivRttasya, tadA hi tvayA bahudhocyamA ne'pi na macetasaH pratyAvRttirabhUditi, 'idametAdRzam' anantaravakSyamANarUpaM 'phalaM' kAya, yat kIragilAha-'jANamAdaNo'vipatti prAkRtatvAt 'jAnanapi' avabudhyamAno'pi yadahaM 'dharma' zrutadharmAdikaM kAmabhogeSu mUrchitaH-gRddhA, tdet-X||390|| kAmabhogepu mUchenaM mama nidAnakarmaNaH phalam , anyathA hi 'jJAnasya phalaM virati'riti kathaM na jAnato'pi dhamonuSThAnAvAptiH syAditi bhAva iti sUtradvayArthaH // punarnidAnaphalamevodAharaNato darzayitumAha dIpa anukrama [430-431] SADAGA wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~779~
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/ gAthA ||30|| niyukti: [355...] (43) prata sUtrAMka ||30|| nAgo jahA paMkajalAvasanno, daTTuM dhalaM nAbhisamei tiirN| evaM vayaM kAmaguNesu giddhA, na bhikkhuNo maggamaNubvayAmo // 30 // 'nAga' hastI 'yatheti dRSTAntopadarzakaH paGkapradhAnaM jalaM paGkajalaM yatkalamucyate tatrAvasanno-nimagnaH paGkajalAvasannaH san 'raSTA' avalokya 'sthala' jalavikalabhUtalaM 'na' naiva 'abhisameti' prApnoti 'tIra' pAram, apergamyamAnatvAttIramapyAstAM sthalamiti bhAvaH, ityevaMvidhanAgavat vayamityAtmanirdeze 'kAmaguNeSu' uktarUpeSu 'gRddhAH mUJchitA na 'bhikSoH' sAdhoH 'mArga' pandhAnaM sadAcAralakSaNam 'anuvrajAmaH' anusarAmaH / amI hi paGkajalopamAH kAmabhogAH, tatastatparatavatayA na tatparityAgato nirapAyatayA sthalamiva munimArgamavagacchanto'pi paGkajalAvamanagajavadvayamanugantuM zaknuma iti sUtrArthaH // punaranityatAdarzanAya munirAha aceha kAlo tUraMti rAio, na yAvi bhogA purisANa niyaa| uvica bhogA purisaM cayaMti, dumaM jahA khINaphalaM va pakkhI // 31 // 'atyeti' atikrAmati kAlaH yathA''yuHkAlaH, kimityevamucyate ?, ata Aha-'varanti' zIghraM gacchanti | rAtrayaH' rajanyaH dinopalakSaNaM caitata . tato'nena jIvitavyasthAnityavamuktam , uktaM hi-"kSaNayAmadivasamAsacchasATana gacchanti jIvitadalAni / iti vidvAnapi kathamiha gacchasi nidrAyarza rAtrI 1 // 1 // " athavA 'apeti' atiiy| dIpa anukrama [436] Forum muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~780~
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-] / gAthA ||31|| niyukti: [355...] (43) prata sUtrAMka ||31|| uttarAdhya. yAti, ko'sau ?-kAlaH, kuta etat ?-yatastvaranti rAtrayo, na cApi bhogAH puruSANAM 'nitsAH zAzvatAH, ape citrasaMbhUbRhadvRttiH bhinnakramatvAna kevalaM jIvitamuktinItito na nityaM, kintu bhogA api, yata upetya skhapravRttyA na tu puruSAbhi-A tIyAdhya. prAyeNa bhoyAH puruSaM 'tyajanti' pariharanti, kamiya ka ivetsAha-'durma' vRkSaM yathA kSINAni-vinaSTAni phalAni // 391 // yasthAsI kSINaphalataM, 'vA' ityaupamye, uktaM hi-"piva miva viva vA ivArtha" bhinnakramazcArya, tataH 'pakSIva' vihaga iva, 6 phalopamAni hi puNyAni, tatastadapagame kSINaphalaM vRkSamiva puruSaM pakSibadbhogA vimuJcantIti suutraarthH|| yata evamata: jaI'si bhoge caiDaM asatto, ajAI kammAI karehi raayN!| dhamme Thio savvapayANukaMpI, taM hohisi devo io viubbI / / 32 / / yadi tAvadasi tvaM bhogAn 'tyaktum' apahAtum 'azaktaH' asamarthaH, paThyate ca-'jai taMsi bhoge caituM asatte'tti,81 yadi caivaM tAvatkartuM na zaktastataH kimityAha-'AryANi' heyadharmebhyaH-atinikhiMzatAdibhyo dUrayAtAni ziSTajano|citAnItiyAvat 'karmANi' anuSThAnAni kuru rAjan ! 'dharma' prakramAdhasthadharma samyagdaSTayAdiziSTAcaritAcAralakSaNe sthitaH san 'sarvaprajAnukampI' samastaprANidayAparaH, tataH kiM phalamityAha-tataH' ityAryakarmakaraNAd bhavipyasi 'devaH' vaimAnikaH 'itaH' ityasmAnmanuSyabhavAdanantaraM 'biubitti vaikriyazarIravAnityartha iti vRddhAH, gRhastha dIpa anukrama [437] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 781~
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32|| dIpa anukrama [438] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||32|| niryuktiH [355...] adhyayanaM [13], dharmasyApi samyaktva dezaviratirUpasya devalokaphalatvenoktatvAditi bhAva iti sUtrArthaH // evamukto'pi yadA'sau na kiJcitpratipadyate tadA tadavineyatAmavadhArya munirAha na tujjha bhoge caIUNa buddhI, giddho'si AraMbhapariggahesuM / mohaM kao iti vippalAyo, gacchAmi rAyaM ! AmaMtio'si // 33 // 'ne'ti pratiSedhe taba 'bhogAn' zabdAdIn upalakSaNatvAdanAryakarmANi vA, 'caiUNa'tti tyaktuM yadvA sopaskA ratvAdbhogAMstyaktvA dharmo mayA vidheya iti 'buddhiH' avagatiH, kintu 'gRddhaH' mUrcchitaH 'asi' bhavasi keSu ?'ArambhaparigraheSu' avadyahetuSu vyApAreSu catuSpadadvipadAdikhIkAreSu ca 'mohaM'ti moghaM niSphalaM yathA bhavati evaM, | suvyatyayAdvA mogho - niSphalo mohena vA pUrvajanmani mama bhrAtA''sIditi lehalakSaNena 'kRtaH' vihitaH etAvAn 'vipralApaH ' vividhavyarthavacanopanyAsAtmakaH, samprati tu 'gacchAmi' vrajAmi rAjan ! AmantritaH - saMbhASitaH, anekArthatvAddhAtUnAM pRSTo vA 'asi' bhavasi ayamAzayaH - anekadhA jIvitAnityatvAdidarzanadvAreNAnuziSyamANasyApi te na manAgapi viSayaviraktirityavineyatvAdupekSeva zreyaskarI, uktaM hi " maitrIpramodakAruNyamAdhyasthyAni sattva - guNAdhikaklizyamAnAvineyeSu" ( taccA0 a0 7-sU0 - 6 ) iti sUtrArthaH // itthamuktvA gate munau brahmadattasya | yadabhUttadAha For Prata Use Only Francibran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~782~
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [-]/gAthA ||34|| niyukti: [355R-359] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 392 // prata sUtrAMka paMcAlarAyA'viya baMbhadatto, sAhussa tassa vayaNaM akAuM / citrasaMbhUaNuttare bhuMjiya kAmabhoge, aNuttare so narae paviTTho / / 34 // 'paMcAlarAA'viya'tti 'api' punararthaH, 'caH' puraNe, tataH paJcAlarAjaH punarbahmadatto-asadattAbhidhAnaH 'sAdhoH|| tIyAdhya. tapakhinaH 'tasya' anantaroktasya 'vacanaM hitopadezadarzakaM vAkyam 'akRtvA' bajatandulabadgurukautayA'tyantadurbhedavAdananuSThAya 'anuttarAn' sarvottamAn 'bhuGktvA ' anupAlya 'kAmabhogAn' uktarUpAn 'anuttare' sthityAdibhiH sakalanarakajyeSThe'pratiSThAna itiyAvat 'sa' brahmadattaH 'narake' pratIte 'praviSTaH' tadantarutpannaH, tadanena nidAnasya narakaparyavasAnaphalatvamupadarzitaM bhavatIti sUtrArthaH // iha cAsya zeSavaktavyatAsUcikA api niyuktigAthAH paJca dRzyante, ||34|| tadyathA dIpa anukrama [440] itthIrayaNapurohiyabhijANaM vuggaho viNAsaMmi / seNAvaista bheo vakkamaNaM ceva puttANaM // 355 // 4 saMgAma atthi bheo maraNaM puNa cuuypaayvujaanne|kddgss ya ninbheo daMDo apurohiyakulassa 356|| jaugharapAsAyaMmi a dAre ya sayaMvare a thAle AtattoaAsae hathie a taha kuMDae ceva // 357 // 1 // 392 // kukuDarahatilapatte sudaMsaNo dArue ya nayaNille / pattacchijasayaMvara kalAu taha AsaNe ceva // 358 // C For PRATEEnviruinony wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 783~
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [13], mUlaM [--] / gAthA ||35|| niyukti: [355R-359] (43) %* *% prata sUtrAMka % % ||35|| kaMcuyapajuNNaMmi a hattho vaNakuMjare kurumaI a / pae kannAlaMbhA boddhavA baMbhadattassa // 359 // etAstu viziSTasampradAyAbhAvAnna vitriyante // samprati prasaGgata eva citravaktavyatocyate citto'vi kAmehiM virattakAmo, udattacArittatavo mhesii| aNuttaraM saMjama pAlaittA, aNuttaraM siddhigaI gao // 35 // timi // ||cittsNbhuuijN samattaM // 13 // 'citro'pi' janmAntaranAmatazcitrAbhidhAnastapasvyapi, atrApi 'apiH' punararthe, tatazcitraH punaH 'kAmebhyaH | abhilaSaNIyazabdAdibhyo viraktaH-parAGmukhIbhUtaH kAmaH-abhilASo'speti viraktakAmaH udAttaM-pradhAnaM cAritraM casarvaviratirUpaM tapazca-dvAdazavidhaM yasya sa udAttacAritratapAH, pAThAntarataH-udagracAritratapA vA maheSI maharSiA, anuttaraM sarvasaMyamasthAnoparivartinaM 'saMjama'tti saMyamam-AzravoparamaNAdikaM pAlayitvA' Asevya 'anuttarI sarvalo8 kAkAzoparivartinImatipradhAnAM vA 'siddhigati' muktinAmnI gati 'gataH' prApta iti sUtrArthaH // iti' parisamAptI, navImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste ca pUrvavat / ityAcArya zrIzAntisUrikRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkA citrasaMbhUtIyaM trayodazamadhyayanaM samAsamiti // 13 // %* dIpa anukrama [441] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM-13 parisamAptaM ~ 784~
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-1 / gAthA ||35...|| niyukti: [360-361] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 393 // 14 prata sUtrAMka ||35|| atha cturdshmissukaariiymdhyynm| iSukArIya madhyayana. vyAkhyAtaM trayodazamadhyayanaM citrasambhUtIyam , adhunA caturdazamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-dahAnantarAdhyayane mukhyato nidAnadoSa uktaH prasaGgato nirnidAnatAguNazca, atra tu mukhyataH sa evocyate ityanena sambadhenAyAtamidamadhyayanam , asya cAnuyogadvAracatuSTayacarcaH prAgvattAvadyAvannAmaniSpannanikSepe iSukArIyamiti nAma, ata iSukAranikSepamabhidhAtumAha niyuktikRt umuAre niklevo cau0 // 360 // jANa // 361 // usuAranAmagoe veyaMto bhAvao a usuAro / tatto samuTriyamiNaM usuArijaMti ajjhayaNaM // 36 // gAthAtrayaM spaSTameva, navaramiSukArAbhilApena neyaM, tathA yadighukArAtsamutthitaM tattasmai prAyo hitameva bhavatIti | P393 // ipukArAya hitamiSukArIyamucyate, prAdhAnyAca rAjJA nirdezaH, anyathA paDUbhyo'pyetatsamutthAnaM tulyameveti // samprati ko'yamipukAra iti tadvaktavyatAmAha niyuktikRt dIpa anukrama [441] JAINEducatan intimational For ciancibanam muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 14 "iSukAriya" Arabhyate ~ 785~
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||35|| dIpa anukrama [441] Jan Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||35...|| adhyayanaM [14], | puvabhave saMghaDiA saMpIA annamannamaNurattA / bhuttUNa bhogabhoe niggaMthA pavae samaNA // 363 // kAUNa ya sAmannaM paumagumme vimANi uvavannA / paliovamAiM cauro ThiI ukkosiA tesiM // 364|| tatto ya cuA saMtA kurujaNavayapuravaraMmi usuAre / chAvi jaNA uvavannA carimasarIrA vigayamohA // 365 // rAyA usuyAro yA kamalAvai devi aggamahisI se bhigunAme ya purohiya vAsiTTA bhAriA tassa 366 | usuArapure nayare usuArapurohio a aNavaJco / puttassa kae bahuso paritapyaMtI duaggAvi // 367 // | kAUNa samaNarUvaM tahiaM devo purohiaM bhaNai / hohiMti tujjha puttA dunni jaNA devalogacuA // 368 // tehi a pavaiavaM jahA ya na kareha aMtarAyaM pahe / te pavaiA saMtA bohehiMtI jaNaM bahuaM // 369 // taM vayaNaM soUNaM nagarAo niMti te vayaggAme / vahU'ti a te tahiaM gAhiMti a NaM asambhAvaM 370 ee samaNA dhuttA peyapisAyA ya porusAdA ya / mA tesiM aliahA mA bhe puttA ! viNAsijjA // 371 // daTuNa tahiM samaNe jAI porANiaM ca sariUNaM / bohita'mmApiaraM usuAraM rAyaputtaM ca // 372 // sImaMdharo ya rAyA bhigU a vAsiTTa rAyapattI ya / baMbhaNI dAragA caiva chappee parinivvuA // 373 // For PP Use Only niryuktiH [363-373] ~786~ rancibrary and muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||35|| dIpa anukrama [441] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 394 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||35...|| adhyayanaM [14], Jan Education Intamational AsAmakSarArthaH spaSTa eva, navaraM 'saMghaDiya'tti samyaga ghaTitAH parasparaM sehena saMbaddhA vayasyA itiyAvat, te'pi | kadAcidvigalitAntaraprItayo'pi dAkSiNyAjanalajjAditastathA syurata Aha- 'saMprItAH' samyagAntaraprItibhAjaH, tathA 'anyo'nyamanuraktAH' atizayakhyApanaphalatvAdatyanta leha bhAjaH, athavA 'saMghaDiya'tti dezIpadamavyutpannameva mitrAbhidhAyi, prItirvAlA anurAgastu bhAvataH pratibandhaH, paThayate ca - 'ghaDiyAu' ti ghaTitA-militAH, tathA 'bhogabhoge 'ti bhoktuM yogyA bhogyA ye bhogAstAn bhogyabhogAn bhogabhogAn vA'tizAyino bhogAn, pAThAntarataH kAmabhogAn vA, 'NiggaMthA pacae samaNa'ti nirgranthAH - tyaktagranthAH 'prAtrajan' pratrajyAM gRhItavantaH, tatatha 'zramaNAH ' tapakhino'bhUvanniti zeSaH / 'duyaggAvitti dezIpadaM prakramAca dvAvapi dampatI, tathA 'antarAyaM' vighnaM 'he' ti anayoH, tathA 'Niti'tti niryanti Adhikyena gacchanti kaM 1 prajAmaM' gokulaprAyagrAmaM pratyantagrAmamityarthaH, 'gAhiMti aNaM asambhAva' ti grAhayato'sadbhAvamasantam asundaraM vA'rtha-sAdhupretatvAdilakSaNaM pretAH 'pizAcAzca' pizAcanikAyotpannAH 'pauruSAdArtha' prastAvAtpuruSasambandhimAMsabhakSakA rAkSasA itiyAvat, 'tesiM' ti sUtratvAt tAn 'aDiyaha'tti AlIyetAm -- AzrayatAM kimityata Aha-mA 'me' bhavantau putrau vinazyetAmiti / atra ceSukAramiti rAjyakAlanAmnA sImandharazceti maulikanAmneti sambhAvayAmaH iti gAthaikAdazakAvayavArthaH // For Parent niryuktiH [363-373] ~787~ iSukArIya madhyayanaM. 14 // 394 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||35...|| niyukti: [363-373] (43) prata sUtrAMka ||35|| bhAvArthastu sampradAyAdayaseyaH, sa cAyaM-je te donni govadArayA sAhuaNukaMpayAe laddhasaMmattA kAlaM kAUNa devaloge uvavannA, te tao devalogAu caiuM khiipaiTiyanayare ibbhakule dovi bhAyaro jAyA, tattha tersi annevi cattAri icbhadAragA vayaMsiyA jAyA, tatthavi bhoge bhuMjiuM tahArUvANaM therANaM aMtite dhamma soUNa pavaiyA, sucirakAlaM saMyama aNupAleUNa bhattaM paJcakkhAu~ kAlaM kAUNa sohamme kappe paumagumme vimANe chAvi jaNA caupaliovamaThitiyA devA ubavaNNA, tattha je te govavajA devA te caiUNa kurujaNavae usuyArapure nayare ego usuyAro NAma rAyA jAto, vIo tasseva mahAdevI kamalAvaInAma saMvuttA, tatio tassa ceva rAiNo bhiguNAma purohito saMvutto, cauttho tassa ceSa purohiyassa bhAriyA saMyuttA pasiThThA motteNa jasAnAmaM / so ya bhigu aNavaco gAI tappae 1 yau tau dvau gopadArako sAdhvanukampayA labdhasamyaktvo kAlaM kRtvA devaloke utpanI, tI tato devalokAzyutvA kSitipratiSTite dAnagare inyakule dvAvapi bhrAtarau jAtI, tatra tayoranye'pi catvAra ibhyadArakA bayasyA jAtAH, tatrApi bhogAna bhuktvA tathArUpANAM sthavi rANAmantike dharma zrutvA pratrajitAH, sucirakAlaM saMyamamanupAlya bhaktaM pratyAkhyAya kAlaM kRtvA saudharme kalpe padmagulme vimAne paddhapi janAH catuSpalyopamasthitikA devA utpannAH, tatra ye te gopavarjA devAste cyutvA kurujanapade ighukArapure nagare eka iSukAro nAma rAjA jAtaH, dvitIyastasyaiva mahAdevI kamalAvatI nAma saMvRttA, tRtIyastasyaiva rAzoM bhRgu ma purohitaH saMvRttaH, caturthastasyaiva purohitasya bhAryA saMghRttA vAziSThA gotreNa yazA nAma / sa ca bhRguranapatyo gADhaM tAmyati %AARAK dIpa anukrama [441] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~788~
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||35...|| niyukti: [363-373] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 395 // 14 prata sUtrAMka ||35|| RECRSC avacanimittaM, uvAyaNae devayANi pucchai nemittie / te do'vi puvabhavagovA devabhave vaTTamANA ohiNA jANiu idhukArIyajadhA amhe eyassa bhigussa purohiyassa puttA bhavissAmo, tao samaNarUvaM kAUNa uvagayA bhigusamIyaM, bhiguNA " madhyayanaM. sabhArieNa baMdiyA, suhAsaNatthA ya dhamma kaheMti, tehiM dohivi sAvagavayANi gahiyANi, purohieNa bhaNNati-2 bhagavaM! amhaM avacaM hojatti ?, sAhUhiM bhaNNati-bhavissaMti duve'vi dAragA, te ya DaharagA ceva pavaissaMti, tesiM| tumbhehiM vAghAo Na kAyadyo padyayaMtANaM, te subahuM jaNaM saMghohissaMtitti bhaNiUNa paDigayA devA, NAticireNa caiUNa ya tassa purohiyassa bhAriyAe vAsiTThIe duye udare paJcAyAyA, tato purohito sabhArito nagaraviNiggato parcatagAme Thito, tattheya sA mAhiNI pasUyA, dAragA jAyA, tao mA pacaissaMtitti kAuM mAyA vittehi 1 apatyanimittaM, upayAcayati devatAH pRcchati naimittikAn / tI dvAvapi pUrvabhavagopI devabhave vartamAnau avadhinA jJAtvA yathA AvA4|metasya bhUgoH purohitasya putrI bhaviSyAvaH, tataH zramaNarUpaM kRtbopagatI bhRgusamIpaM, bhRgunA sabhAryeNa vanditI, sukhAsanasthI ca dharma katha-|| yataH, vAbhyAM dvAbhyAmapi zrAvakatratAni gRhItAni, purohitena bhaNyate-bhagavan ! Avayorapatra bhaviSyatIti?, sAdhubhyAM bhaNvate-bhaviSyato dvAvapi dArakI, sau ca bAlakAyeva prajiSyataH, tayoryuvAbhyAM vyAghAto na kartavyaH pravrajatoH, to subahuM janaM saMbodhayiSyata iti || // 395|| | bhaNivA pratigatau devI, nAticireNa cyutvA ca tasyaiva purohitasya bhAryAyA vAziSThayA dvau udare pratyAyAtI, tataH purohitaH sabhAryo nagaravi-12 nirgataH prAntamAme sthitaH, tatraiva sA brAhmaNI prasUtA, dArako jAtI, tato mA pratrAjiSTAmitikRtyA mAtApitRbhyAM C dIpa anukrama [441] NI For anwrrencibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~789~
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||35|| dIpa anukrama [441] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 35...|| adhyayanaM [14], Education intemational buggAMhijjaMti-jahA ee paJcaiyagA divarUvAI ghetuM mAraMti, pacchA tesiM maMsaM khAyaMti, mA tumbhe kayAI eesiM | aliyassaha / annayA te tammi gAme ramatA vAhiM niggayA, io ya addhANapaDivaNNA sAhU Agacchati, tato te dAragA sAhU dahUNa bhayabhIyA palAyaMtA egammi vaDapAyace ArUDA, sAhUNo samAvatIe gahiyabhattapANA tammi caiva vaDapAyavahiDe ThiyA, muhuttaM ca vIsamiUNaM bhuMjiuM payattA, te vaDArUDhA pAsaMti sAbhAviyaM bhattapANaM, natthi maMsaMti tao ciMtiuM payattA- kattha amhehiM eyArisANi rUpANi divapuvANitti ?, jAI saMbhariyA, saMbuddhA, sAhuNo | vaMdiuM gayA ammApi samIcaM, mAyAvittaM saMbohiUNa saha mAyAvitte paJcayA, devI saMbuddhA, devIe rAyA saMbohio, 1 vyudvAhyete yathaite pratrajitakA divyarUpANi gRhItvA mArayanti, pazcAt teSAM mAMsaM khAdanti, (tat) mA yUyaM kadAcit etessaamaashryt| | anyadA te tasmin prAme ramamANI bahirnirgato, itaJcAdhvapratipannAH sAdhava Agacchanti, tatastau dArakau sAdhUna dRSTvA bhayabhItau palAyamAnI ekasmin vaTavRkSe ArUDhI, sAdhavo bhavitavyatayA gRhItabhaktapAnAstasminneva baTapAdape'dhastAt sthitAH, muhUrtta ca vizramya bhoktuM pravRttAH, tau vaTArUDau pazyataH svAbhAvika bhaktapAnaM nAsti mAMsamiti tatazcintituM pravRttau - kAvAbhyAmIdRzAni rUpANi dRSTapUrvANIti ?, jAtiH smRtA, saMbuddhau sAdhUna vanditvA gatau mAtApitRsakAzaM mAtarapitaraM saMbodhya saha mAtApitarAbhyAM prabrajitau, devI saMbuddhA, devyA rAjA saMbodhitaH, tAvapi pratrajitau, evaM te paDapi kevalajJAnaM prApya nirvANamupagatA iti / For Para Prata Use Only niryuktiH [363-373] ~790~ janibrary or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||1-3|| niyukti: [373...] (43) bRhadvRttiH 14 prata sUtrAMka ||1-3|| uttarAdhyatANivi pavaiyANi, evaM tANi chAvi kevalaNANaM pAviUNa NicANamuvagayANitti // iha tu sUtroktasyApyartha- iSukArIyasvAbhidhAnaM prasaGgata ityadoSaH / ukko nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, tavedam | madhyayanaM. devA bhavittANa pure bhavamI, keI cuyA egvimaannvaasii| / / 396 // pure purANe isuyAranAme, khAe samiddha surlogrmme||| 1 // sakammaseseNa purAkaeNaM, kulesu ugge (sudatte0)maya te psuuaa| niviNNasaMsArabhayA jahAya, jiNidamaga saraNaM pavannA // 2 // pumattamAgamma kumAra do'vi, purohio tassa jasA ya pttii| visAlakittI ya tahesuAro, rAya'ttha devI kamalAbaI ya // 3 // 'devA' surAH 'bhUtvA' utpadya 'pure bhavaMmiti anantarAtItajanmani 'kecit' ityanirdiSTanAmAnaH 'cyutAH' bhraSTAH ekasmin padmagulmanAmni vimAne vasantItyevaMzIlA ekavimAnavAsinaH 'pure' nagare 'purANe cirantane iSukAranAni 'khyAte' prathite 'samRddhe' Rddhimatyata eva 'suralokaramye' devalokabadramaNIye / te ca kiM sarvathopabhuktapuNyA eva tata-1 M396 // zyutA utAnyathetyAha-kham-AtmIyaM karma-puNyaprakRtilakSaNaM tasya zeSam-uddharitaM khakarmazeSastena, lakSaNa tRtIyA, 'purAkRtena' pUrvajanmAntaropArjitena 'kuleSu' anvayeSu 'udAtteSu' uceSu 'caH' pUraNe, 'te' iti ye devA bhUtvA dIpa anukrama [441] For PHOTOSPNandipontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 791~
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||1-3|| niyukti: [373...] (43) -syikNA prata sUtrAMka ||1-3|| cyutAH 'prasUtAH' utpannAH, 'niviSNa'tti ArpatvAt 'nirviNNAH' udvignAH, kutaH ?-saMsArabhayAt , 'jahAya'tti paridatyajya, bhogAdIniti gamyate, kimityAha-'jinendramArga' tIrthakRdupadarzitaM samyagdarzanajJAnacAritrAtmakaM muktipathaM / / 'zaraNam' apAyarakSAkSamamAzrayaM prapannAH' abhyupagatA ityadhyayanArthasUcanam / kazca kirupaH san jinendramArga zaraNaM prapanna ityAha-'puMstvaM' puruSatvam 'Agamya' prApya 'kumAra'tti 'kumArI' akRtapANigrahaNau dvau, 'apiH' pUraNe, sulabhabodhikatvena prAdhAnyakhyApanArtha cAnayoH pUrvamupAdAnam , purohitastRtIyastasya jasA ca nAnA patnI caturthaH, 'vizAlakIrtizca' vistIrNayazAzca tathepukAro nAma rAjA paJcamaH, 'atra' etasmin bhave 'devI' iti pradhAnapanI, prakramAttasyaiva rAjJaH kamalAvatI nAnA paSTha iti sUtratrayArthaH // samprati yadhaiteSu jinendramArgapratipattiH kumArayorjAtA tathA darzayitumAha jAIjarAmacubhayAbhibhUyA, bahiM vihaaraabhinnivitttthcittaa| saMsAracakkassa vimukkhaNaTThA, daLUNa te kAmaguNe virattA // 4 // piyaputtagA dunnivi mAhaNassa, sakammasIlassa purohiyss| sarittu porANiya tattha jAI, tahA sucipaNaM tava saMjamaM ca / / 5 // | jAti:-janma jarA-vizrasA mRtyuH-prANatyAgalakSaNastebhyo bhayaM-sAdhvasaM tenAbhibhUtau-bAdhitau jAtija-14 dIpa anukrama [442-444] *-* AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~792~
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |18-4|| dIpa anukrama [445 -446] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||4-5|| Jan Education Inama adhyayanaM [14], ||397 // uttarAdhya. * rAmRtyubhayAbhibhUtau pAThAntaratazca jAtijarAmRtyubhayAbhibhUte satyarthAt saMsArijane vahiH saMsArAdvihAraH- sthAnaM | vahirvihAraH, sa cArthAnmokSastasminnabhiniviSTaM baddhAgrahaM cittam- antaHkaraNaM yayostI, tathA saMsAracakramiva cakraM bRhadvRttiH bhramaNopalakSitatvAtsaMsAracakraM tasya vimokSaNArtha- parityAganimittaM 'dRSTDA' nirIkSya sAdhUniti zeSaH, yadvA 'dRSTve'ti prekSya muktiparipanthino'mI kAmaguNA iti paryAlocya 'tI' anantaroktI 'kAmaguNetti suvyatyayAt 'kAmaguNebhyaH' | zabdAdibhyo viSayasaptamI vA 'viraktau' parAGmukhIbhUtau priyau-palabhau tau ca tau putrAveva putrakau dvAvapi naika eva |ityapizabdArthaH 'mAhanasya' brAhmaNasya 'svakarmazIlasya' yajanayAjanAdikhakIyAnuSThAnaniratasya 'purohitasya' zAntikartuH 'sarita'tti smRtvA 'porANiya'tti sUtratvAtpurANAmeva paurANikIM cirantanIM 'tatre'ti sanniveze kumArabhAve bA | | varttamAnAviti zeSaH 'jAti' janma tathA 'suciNNaM'ti sucIrNe sucaritaM vA nidAnAdinA'nupahatatvAt tapaH - anaza | nAdiH, prAkRtatvAdvindulopaH, saMyamaM ca tapaHsaMyamamiti samAhAradvandvo vA atra kAmaguNaviraktireva jinendramArgapratipattiriti sUtradvayArthaH // tatastau kimakArzam 1 ityAha te kAmabhoge asajamANA, mANussaesuM je yAvi divyA / mukkhAbhikakhI abhijAyasaDA, tAnaM uvAgamma ise udA || 3 || 'it' purohitaputra 'kAmabhogeSu' uddharUpeSu 'ayajamAna' ci asaM sajatI-kurtI 'mAnuSyakeSu' manujasampa For PP Use On niryuktiH [373...] ~ 793~ | iSukArIya madhyayanaM. 14 // 397 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-]/gAthA ||6|| niyukti: [373...] (43) prata sutrAMka ||6|| ndhiSu, ye cApi 'divyAH' devasambandhinaH kAmabhogAstepu ceti prakramaH, 'mokSAbhikAziNau muktyabhilApiNau abhijAtazraddhau' utpannatattvarucI 'tAtaM' pitaramupAgamya 'idaM' vakSyamANaM 'udAhutti udAharatAm / tayohi sAdhudarzanAnantaraM / / kAsmAbhiritthaMbhUtAni rUpANi purA'pi dRSTAnIti cintayatooNtismaraNamutpannaM, tato jAtavairAgyau pravrajyAbhimukhAvAtmamukkalIkaraNAya tayozca pratibodhotpAdanAya vakSyamANamuktavatAviti sUtrArthaH / yaca tAbuktavantau tadAha asAsayaM daha imaM vihAraM, bahuaMtarAyaM na ya diihmaa| tamhA girhasiM na raI labhAmo, AmaMtayAmo carisAmu moNaM // 7 // 'azAzvatam' anityaM dRSTvA 'ima' pratyakSaM viharaNaM vihAraM, manuSyatvenAvasthAnamityarthaH, maNyate hi-"bhogabhogAI muMjamANe viharati"tti, kimityevamata Aha-bahavaH-prabhUtA antarAyAH-vinA vyAdhyAdayo yasya tadnta rAyaM, bahvantarAyamapi dIrghatvA(oddhA )vasthAyi syAdityAha-'na ca' naiva 'dIpa' dIrghakAlasthityA 'AyuH jIvitaM, samprati palyopamAyuSkatAyA apyabhAvAt , yata evaM sarvamanityaM tasmAd 'gihaMsinti 'gRhe' vezmani na rati' dhRti 'labhAmo'tti labhAvahe-prAmuvaH, atazca 'AmantrayAvahe' pRcchAva AvAM yathA 'cariSyAmaH' AseviSyAvahe 'mauna' munibhAvaM saMyamamiti sUtrArthaH // evaM ca tAbhyAmukte dIpa anukrama [447] Jaintairate For ParaTREPWAuOnly wrencibrarma muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~794~
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-]/ gAthA ||8-9|| niyukti : [373...] (43) iSukArIya. madhyayana uttarAdhya. bRhadvRttiH // 39 // SACANCY % prata sUtrAMka ||8-9|| aha tAyo tattha muNINa tesiM, tavassa vAghAyakara vyaasii| imaM vayaM veyavio vayaMti, jahA na hoI asuANa logo // 8 // ahijja vee parivissa vippe, puse pariThThappa gihaMsi jAyA| bhucA Na bhoe saha itthiyAhiM, AraNagA hoha muNI pasasthA // 9 // 'artha' anantaraM tAyate-santAnaM karoti pAlayati ca saryApadbhya iti tAtaH sa eva tAtakaH 'tatra tasmin saMniveze'vasare vA 'munyo' bhAvataH pratipannamunibhAvayoH 'tayoH' kumArayoH 'tapasaH' anazanAdeH upalakSaNatvAccheSasaddharmAnuSThAnasya ca 'vyAghAtakara' vAdhAvidhAyi, vacanamiti zeSaH, 'vayAsi'tti abAdIt, yadavAdIttadAha-imAM vAcaM vedavido 'badanti' pratipAdayanti, yathA-'na bhavati' na jAyate 'asutAnAm' avidyamAnaputrANAM 'lokaH' paralokA, taM vinA piNDapradAnAyabhAve gatyAdyabhAvAt , tathA ca vedavaca:-'anapatyasya lokA na santi", tathA'nyairapyuktam-"putreNa jAyate lokaH, ityepA vaidikI zrutiH / atha putrasya putreNa, svargaloke mahIyate // 1 // " tathA-"aputrasya gati sti, khargo naiva ca naiva ca / gRhidharmamanuSThAya, tena khaga gamiSyati // 1 // " yata evaM tasmAd 'adhItya' paThitvA 'vedAn' RgvedAdIn 'pariveSya' bhojayitvA 'viprAn' brAhmaNAn , tathA putrAn / 'pratiSThApya' kalAkalatragrahaNAdinA gRhasthadharme nivezya, kIdRzaH putrAn ?-gRhe jAtAn, na tu gRhItapratipannakA 4- *-- - dIpa anukrama [449-450 // 398 // AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~795~
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||10-15|| niyukti: [373...] (43) prata sUtrAMka dIn , pAThAntare ca-putrAn pariSThApya' khAmitvena nivezya gRhe 'jAya'tti he jAtI-putrau !, tathA 'bhuktvA' bhuktvA 'Na' iti vAkyAlaGkAre 'bhogAn' zabdAdIn saha 'strIbhiH' nArIbhistato'raNye bhavI AraNyo, 'araNyANNo vaktavyaH' (araNyANNaH / vArtikaM) iti NapratyayaH, AraNyAveva AraNyako-AraNyakatratadhAriNau 'hohati bhavataMsampadyethAM yuvA 'munI' tapakhinau 'prazasto' zlAghyo, itthameva brahmacaryAdyAzramavyavasthAnAt, uktaM hi-"brahmacArI gRhasthazca, vAnaprastho yatistathe"ti, iha ca 'adhItya vedAnityanena brahmacAryAzrama uktaH pariveSyetyAdinA ca gRhasthAzramaH AraNyakAcityanena ca vAnaprasthAzramaH munigrahaNena ca yatyAzrama iti sUtradvayArthaH // itthaM tenoke kumArako yadakArTI tadAha soariMgaNA AyaguNidhaNeNaM, mohAnilA pjlnnaahienn| saMtattabhAvaM paritappamANaM, loluppamANaM bahuhA bahuM ca // 10 // purohiyaM taM kamaso'NuNata, nimaMtayaMtaM ca sue dhaNeNaM / jahakkama kAmaguNehiM ceva, kumAragA te pasamikkha vakaM // 11 // veA adhIA na bhavati tANaM, bhuttA diyA niti tamaM tameNaM / jAyA ya puttA na havaMti tANaM, ko nAma te aNumannija evaM // 12 // dIpa anukrama [451-456] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 796~
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||10 -15|| dIpa anukrama [ 451 -456] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 399 // Jdoration "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||10 -15|| adhyayanaM [14], khamittasukkhA bahukAladukkhA, pagAmadukkhA aNigAmasukkhA / saMsAramukare vipakkhabhUA, khANI aNatthANa u kAmabhogA // 13 // parivyayaMte aniyatakAme, aho a rAo paritapyamANe / annappamatte ghaNamemANe, papputti madhuM puriso jaraM ca // 14 // imaM ca me atthi imaM ca natthi, imaM ca me kica imaM akithaM / taM evamevaM lAlapyamANaM, harA haraMtitti kaha pAo ? / / 15 / / niryuktiH [373...] sutaviyogasambhAvanAjanitaM manoduHkhamiha zokaH sa cAgniriva zokAbhistena, Atmano guNA AtmaguNAH-karmakSayopazamAdisamudbhUtAH samyagdarzanAdayasta indhanamivendhanaM dAkhatayA yasya sa tathA tena, anAdikAlasahacaritatvena rAgAdayo vA''tmaguNAsta indhanamuddIpakatayA yasya sa tathA tena, moho mUDhatA'jJAnamitiyAvat so'nila iva mohAnilastasmAdadhikaM mahAnagaradAhAdibhyo'pyargalaM prajvalanaM - prakarSeNa dIpanamasyeti adhikaprajvalanaH, yadvA prajvalanenAdhika itarAiyapekSayA yastena, pUrvatra prAkRtatvAdadhikazabdasya paranipAtaH, tathA samiti - samantAt tapta iva tasaH anirvRtatvena bhAvaH - antaHkaraNamasyeti saMtaptabhAvastam, ata eva ca 'paritapyamAnaM samantAddahyamAnam, arthAt zarIre dAhasyApi zokAvezata utpatteH, lolupyamAnaM tadviyogazaGkAzotpanna duHkhaparazubhiratizayena hRdi chidya For Paren ~ 797 ~ iSukArIya madhyayanaM 14 // 399 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [14], mUlaM [-/ gAthA ||10-15|| niyukti : [373...] (43) prata sUtrAMka ||10 mAnaM, vRddhAstu vyAcakSate-'lolupyamANa'ti lAlapyamAnaM-'bharaNapopaNakulasaMtANesu ya tumbhe bhabissaha'tti, 'bahudhA' 18/anekaprakAraM 'bahu~' ca prabhUtaM yathA bhavatyevaM lolupyamAnaM lAlapyamAnaM veti sambandhaH, 'purohitaM' 'purodhasaM 'ta'miti daprakrAntaM 'kamaso'tti krameNa-paripATyA 'anunayantaM' khAbhiprAyeNa prajJApayantaM nimantrayantaM ca-tI bhogairupacchandayantaM | H'sutau' putrI 'dhanena' dravyeNa yathAkramaM prakramAnatikrameNa 'kAmaguNaiH' abhilapaNIyazabdAdiviSayaiH, pAThAntarataHbhakAmaguNeSu vA, 'caH' samucaye 'evaM' iti pUraNe, kumArako tAvanantaraprakrAntI 'prasamIkSya' prakarSaNAjJAnAcchAditamapratimAlocya 'vAkyaM vaco vakSyamANamuktavantAviti gamyate / kiM tadityAha 'vedAH' RgvedAdayaH 'adhItAH' paThitA na bhayanti' jAyante 'trANaM' zaraNaM, tadadhyayanamAtrato durgatipatanarakSaNAsiddheH, uktaM hi tairapi-"akAraNamadhIyAno, brAhmaNastu yudhiSThiraH / duSkulenApyadhIyante, zIlaM yasya sa rocate // 1 // " tathA-"zilpamadhyayanaM nAma, vRttaM brAhmaNa-A 4 lakSaNam / vRttasthaM brAhmaNaM prAhurnetarAn vedajIvakAn // 2 // " tathA 'bhuja tti antarbhAvitaNyarthatvADrojitAH 'dvijA' brAhmaNAH 'nayanti' prApayanti tamorUpatvAttamo-narakatattamasA-ajJAnena yadvA tamaso'pi yattamastasmin-atiraudre | rauravAdinarake Namiti vAkyAlaGkAre, te hi bhojitAH kumArgaprarUpaNapazuvadhAdAya karmopacayanibandhane asayApAre meM pravattenta ityasatpravartanatastadbhojanasya narakagatihetutvameva, anena ca teSAM nistArakatvaM dUrApAstamityarthAduktaM, tathA 'jAtAzca utpannAH 'putrAH sutA na bhavanti trANaM' zaraNaM narakAdigatI nipatatAmiti gamyate, uktaM hi tanmatAnusA dIpa anukrama [451-456] mtantna rammam.au muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 798~
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||10-15|| niyukti: [373...] (43) prata sUtrAMka SSC- uttarAdhya. ribhirapi-"yadi putrAdbhavetvoM , dAnadharmo na vidyate / muSitastatra loko'yaM, dAnadharmoM nirarthakaH // 1 // bahuputrA dulI iSukArIyadi godhA, tAmracUDastathaiva ca / teSAM ca prathama khargaH,pazcAlloko gamiSyati // 2 // " yatazcaivaM tataH ko nAma ? na kazcitsambhA madhyayanaM. hAttavyate yaste-tavAnumanyeta-zobhanamidamityanujAnIyAtsaviveka iti gamyate, 'etad anantaramuktaM vedaadhyynaaditrit||40|| yamiti, bhuktvA bhogAniti ca caturthopadezaprativacanamAha-kSaNamAtraM saukhyaM yeSu te tathA, bahukAlaM narakAdiSu duHkhaM zArIraM mAnasaM ca yebhyaste tathAvidhAH, kadAcitkhalpakAlamapi sukhamatizAyi syAd duHkhaM tvanyatheti khalpakAlamapi tadvahukAlabhAvino'pi duHkhasyopahantR syAdata Aha-prakAmam-atizayena duHkhaM yebhyaste tathA, 'anikAmasaukhyAH |aprakRSTasukhAH, IdRzA apyAyatI zubhaphalAH syurata Aha-saMsArAnmokSo-vizleSaH saMsAramokSo nivRttirityarthastasya vipakSabhUtAH-tatpratibandhakatayA'tyantapratikUlAH, kimityevaMvidhAste ityAha-khanirikha khaniH-AkaraH 'anrthaanaam| ihaparalokaduHkhAvAptirUpANAM, tuzabdo'vadhAraNe bhinnakramazca tataH khanireva, ke evaMvidhAH ?-'kAmabhogAH' uktarUpAH, anarthakhanityameva spaSTayitumAha-parivrajana' viSayasukhalAbhArthamitastato bhrAmyan 'anivRttakAmaH' anuparatecchaH san // 40 // 'aho ya rAo'tti ArSatvAcasya ca bhinnakramAdahi rAtrau ca aharnizamitiyAvat 'paritapyamAnaH' tadavAptyai samantA-18 cintAgminA dabamAnaH, anye-suhatvajanAdayaH, athavA'naM-bhojanaM tadarthaM pramattaH-tatkRtyAsaktacetA anyapramattaH anna dIpa anukrama [451-456] CASNACSC JAIMEducatantnasana wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~799~
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-1 / gAthA ||16|| niyukti : [373...] (43) prata sUtrAMka pramatto vA 'dhana' vittaM 'esamANe'tti 'eSayan' vividhopAyegaveSayamANaH 'pappotti' prApnoti 'mRtyu' prANatyAga, ko'sau ?-puruSaH 'jarAMca' vayohAnilakSaNAm / kiJca-idaM ca me'sti rajatarUpyAdi idaM ca nAsti panarAgAdi, idaM ca meM mama 'kRtyaM kartavyaM gRhaprAkArAdi, idamakRtyamArabdhamapi vaNijyAdi na kartumucitaM 'ta'miti puruSa4 meyameva-vRthaiva 'lAlapyamAnam' atyartha vyaktavAcA badantaM haranti-apanayantyAyuriti harAH-dinarajanyAdayo vyAdhivizeSA vA 'haranti' janmAntaraM nayanti, upasaMhartumAha-'itI'tyasmAddhetoH 'kathaM' kena prakAreNa 'pramAdaH' anudyamaH prakramAddharme kartumucita iti zeSaH, iti sUtrapadArthaH // samprati to dhanAdibhirlobhayituM purohitaH prAha ghaNaM pabhUyaM saha itthiyAhiM, sayaNA tahA kAmaguNA pagAmA / tavaM kae tappai jassa logo, taM sabva sAhINamiheva tujhaM // 16 // 'dhanaM' dravyaM 'prabhUtaM' pracura 'saha strIbhiH' samaM nArIbhiH 'svajanAH pitRpitRvyAdayaH, tathA 'kAmaguNAH' zabdAdayaH 'pagAmatti 'prakAmAH' atizAyinaH 'tapaH' kaSTAnuSThAnaM kRte' nimittaM 'tapyate' anutiSThati 'yasya dhanAdeH dA'lokaH' janastat 'sam' azeSaM 'svAdhInam' AtmAyattam 'ihaiva' asminneva gRhe 'tujhaMti sUtratvAdhuvayoH, yadyapi ca tayoH striyastadA na santi tathA'pi tadavAptiyogyatA'stIti tAsAmabhidhAnamiti sUtrArthaH // tAvAhatuH ||16|| dIpa anukrama [457] ForParaTREPwamontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~800~
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-1 / gAthA ||17|| niyukti: [373...] (43) iSukArIba madhyayanaM. prata sUtrAMka ||17|| uttarAdhya. dhaNeNa kiM dhammadhurAhigAre, sayaNeNa yA kAmaguNehiM ceva / bRhadvRttiH samaNA bhavissAmu guNohadhArI, bahiM vihArA abhigamma bhikkhaM // 17 // 'dhanena' dravyeNa kiM ?, na kiJcidityarthaH, dharma evAtisAtvikairuhyamAnatayA dhUriva dhUdharmadhurA tddhikaare||401|| tatprastAve khajanena yA kAmaguNaizcaiva ?, tathA ca vede'pyukta-"na prajayA na dhanena tyAgenaikenAmRtatvamAnazu"rityAdi, tataH 'zramaNI' tapakhinau bhaviSyAvaH, guNoghaM-samyagdarzanAdiguNasamUhaM dhArayata ityevaMzIlI guNauSadhAriNI bahi:grAmanagarAdibhyo vahivartitvAd dravyato bhAvatazca kacidapratibaddhatvAd vihAraH-viharaNaM yayosto bahibihArI apratibaddhavihArAvitiyAvat 'abhigamya' Azritya 'bhikSA' zuddhochAM tAmevAhArayantAviti bhAva iti suutraarthH|| AtmA-2 stitvamUlatvAtsakaladharmAnuSThAnasya tannirAkaraNAyAha purohitaH jahA ya aggI araNI'saMto, khIre ghayaM tillamahA tilesu| emeva jAyA sarIraMmi sattA, saMmucchaI nAsaha nAvaciTTe // 18 // 'yathe' tyaupamye cazabdo'vadhAraNe, yathaiva 'agniH' vaidhAnaraH 'araNiu'tti araNitaH-agnimandhanakAyA 'asan avidyamAna eva saMmUrchati, tathA kSIre ghRtaM tailamatha tileSu, evameva 'he jAto' putrau ! 'sarIraMsi'tti zarIre kAye hAsattvAH' prANinaH 'samucchaMti'tti saMmUrchanti, pUrvamasanta eva zarIrAkArapariNatabhUtasamudAyata utpadyante, tathA cAhuH dIpa anukrama [458] // 401 // For ParaTREPWAauonly FArrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~801~
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-]/ gAthA ||18|| niyukti : [373...] (43) prata sUtrAMka ||18|| "pRthivyapastejovAyuriti tattvAni, etebhyazcaitanyaM, madyAnebhyo madazaktivat", tathA 'nAsA'tti nazyanti-anapa-| dalavatpralayamupayAnti 'NAvaciThe'tti na punaH avatiSThante-zarIranAze sati na kSaNamapyavasthitibhAjo bhavanti, yadvA zarIre satyapyamI satyA nazyanti, nAvatiSThante, jalavududavat , uktaM hi-"jalabuddhadavajjIvAH" atra ca pratyakSatoDanupalambha eva pramANaM, na basau zarIre zarIravyatirikto vA bhavAntaraprAptau pratyakSata upalabhyata iti nAsti, zazavipANavaditi bhAva iti sUtrArthaH / / kumArakAvAhatuH no iMdiyaggijjhu amuttabhAvA, amuttabhAvA ciya hoi nicco| ajjhatyaherDa niyaya'ssa baMdho, saMsAraheuM ca vayaMti baMdhaM // 19 // 'no' iti pratiSedhe indriyaiH-zrotrAdibhiyaH-saMvedya indriyagrAhyaH, sattva iti prakramaH, asattyAdevAyamindriyAgrAhya ityAzaGkayAha-'amUrtabhAvAt' indriyagrAhyarUpAdyabhAvAt , ayamAzayaH-yadindriyagrAhyaM sannopalabhyate tadasaditi nizcIyate, yathA pradezavizeSe ghaTo, yattu tadbAhyameva na bhavati na tasyAnupalambhe'pyabhAvanizcayaH, pizAcAdivat , tadviSayAnupalambhasya saMzayahetutvAt , na ca sAdhakabAdhakapramANAbhAvAt saMzayaviSayataivAstviti vAcyaM, tatsAdhakasyAnumAnasya sadbhAvAt , tathAhi-astyAtmA ahaM pazyAmi jighrAmItyAdyanugatapratyayAnyathAnupapatteH, AtmAbhAve hIndriyANyeva draSTuNi syuH, teSu ca parasparaM vibhinneSyahaM pazyAmi jighrAmItyAdiranugato'hamitipratyayo'nekeSviva / dIpa anukrama [459] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~802~
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||19|| niyukti: [373...] (43) - - prata sUtrAMka ||19|| uttarAdhya. pratipattRSu na syAt , uktaM hi-"ahaM zRNomi pazyAmi, jibrAmyAkhAdayAmi ca / cetayAmyadhyavasyAmi, budhyAmI- iSukArIyavRhaddhattiH hai yevamati sH||1||" vRddhAstu vyAcakSate-amUrttatvAnnoindriyagrAhyo, noindriyaM ca mano, manazcAtmaiva, ataH madhyayanaM. khapratyakSa evAyamAtmA, kasmAt ?, ucyate, traikAlyakAryavyapadezAt , tadyathA-kRtavAnahaM karomyahaM krissyaa||402|| myahamuktavAnahaM bravImyahaM vakSyAmyahaM jJAtavAnahaM jAne'haM jJAkhe'hamiti yo'yaM trikAlakAryavyapadezaheturahaMpratyayo | nAyamAnumAniko na cAgamikaH, kiM tarhi ?, pratyakSakRta evAyam , anenaivAtmAnaM pratipadyakha, nAyamanAtmake ghaTA-14 dAvupalabhyata iti, tathA'mUrtabhAvAdapi ca bhavati nityaH, tathAhi-yadravyatve satyamUrta tannityaM, yathA vyoma, amUrta-13 cAyaM dravyatve satyanena vinAzAnayasthAne pratyukte, na caivamamUrtatvAdeva tasya bandhAsambhavaH sambhave yA sarvasya sarvadA tatprasaGga iti vAcyaM, yataH 'ajjhatthaheuM Niyaya'ssa baMdho' adhyAtmazabdena AtmanthA mithyAtvAdaya ihocyante, tatataddhetuH-tannimitto'parasthahetukRtatve'tiprasaGgAdidopasambhavAnniyato-nizcito na saMdigdho, jagadvaicitryAnyadhAnupapatteH, 'asya' jantorvandhaH-karmabhiH saMzleSaH, yathA hyamUrtasyApi vyomno mUtairapi ghaTAdibhiH sambandhaH evamasyApyamUrta| syApi mUtarapi kamebhirasI na virudhyate, tathA cAha-"arUpaM hi yathA''kAzaM. rUpidravyAdibhAjanam / tathA varUpI 40 // jIvo, rUpikamodibhAjanam // 1 // " iti, mithyAtvAdihetatvAcana sarvasya sarvadA tatprasaGga ityadApA, ev| nAhiyeSAmeva mithyAtvAdita hetusambhavastepAmevAsau na tu tadvirahitAnAM siddhAnAmapi, tathA saMsAra:-catugatipa-16 dIpa anukrama [460] JAIMEducatam intamational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~803~
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-1 / gAthA ||20|| niyukti: [373...] (43) prata sUtrAMka ||20|| PryaTanarUpastaddhetuM ca-tatkAraNaM vadanti 'bandha' karmavandham , etenAmUrtatvAyomna iva niSkriyatvamapi nirAkRtamiti sUtrArthaH // yata evamastyAtmA nityo'ta eva ca bhavAntarAnuyAyI tasya ca bandho bandhAdeva mokSa ityataH jahA vayaM dhammamajANamANA, pAvaM purA kammamakAsi mohaa| orujjhamANA parirakkhayaMtA, taM va bhujo'vi samAyarAmo // 20 // | 'yathA' yena prakAreNa vayaM 'dharma' samyagdarzanAdikam 'ajAnAnAH' anavavudhyamAnAH 'pAvaM' pApahetuM 'purA' pUrva karma' kriyAm 'akAsitti akArma kRtavantaH 'mohAt' tattvAnavabodhAt 'avarudhyamAnAH' gRhAnirgamamalabhamAnAH 'parirakSamANAH' anujIvibhiranupAlyamAnAH 'tad' iti pApakarma 'neva'tti naiva 'bhUyo'pi' punarapi 'samAcarAmaH' anutiSThAmo, yataH sampratyupalabdhamevAsmAbhirvastutattvamiti bhAvaH, sarvatra ca 'asmado dvayozceti (pA01-2-59) dvitve'pi bahuvacanamiti sUtrArthaH // anyaca__ abhAhayaMmi logaMmi, sacao parivArie / amohAhiM paDatIhiM, gihaMsi na raI labhe // 21 // 'abhyAhate' Abhimukhyena pIDite 'loke' jane 'sarvatra' sarvAsu dikSu 'parivArite' pariveSTite 'amoghAbhiH' ava-18 dhyAmiH praharaNopamAbhiH 'patantIbhi' AgacchantIbhiH 'gihaMsitti gRhe tasya copalakSaNatvAd gRhavAse na 'ratim' *%A5% dIpa anukrama [461]] For INSancibianura muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~804~
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-1 / gAthA ||21|| niyukti: [373...] (43) uttarAdhya. bRhadbhuttiH // 40 // M prata sUtrAMka ||21|| Asakti 'labhe'tti labhAvahe, yathA hi vAgurayA pariveSTito mRgo'mophaizca praharaNaiAdhenAbhyAhato na ratiM labhate, idhukArIyaevamAvAmapIti sUtrArthaH // bhRgurAha-(granthAnam 10000) madhyayanaM. keNa ambhAhao loo, keNa vA parivArio / kA vA amohA vuttA!, jAyA ! ciMtAvaro humi // 22 // kena vyAdhatulyenAbhyAhato lokaH ?, kena vA vAgurAsthAnIyena parivAritaH, kA vA 'amoghA' amoghapraharaNo 14 pamA abhyAhatikriyAM prati karaNatayoktA, ? 'jAtau ! putrau cintAparaH 'humi tti bhavAmi, tato mamAvedyatAmayamartha ra iti bhAva iti sUtrArthaH / / tAvAhatuH maJcuNA'bhAhao loo, jarAe privaario| amohA rayaNI vuttA, evaM tAya! biyANaha // 23 // 'mRtyunA' kRtAntenAbhyAhato lokaH, tasya sarvatrApratihataprasaratvAt , jarayA parivAritaH, tasyA eva tadabhidhAtayogyatApAdanapaTIyastvAt , amoghA 'rayaNi'tti rajanya uktAH, divasAvinAbhAvitvAttAsAM divasAca, tatpatane bavazyaMbhAvI janasyAbhighAtaH, evaM tAta ! 'vijAnIta' avagacchateti sUtrArthaH / kiJca jA jA baghA rayaNI, na sA paDiniyataI / ahammaM kuNamANassa, ahalA jati rAio // 24 // jA jA baccai rayaNI, na sA paDiniyasaI / dhammaM tu ca kuNamANassa, saphalA jati rAhao // 25 // yA yA 'vacati' brajati 'rajanI' rAtrirupalakSaNatvAdinaM ca na sA 'pratinivarttate' punarAgamchati, tadAgamane hi dIpa anukrama H // 403 // [462] SantarataliAama For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~805~
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [14], mUlaM [--] / gAthA ||24-25|| niyukti : [373...] (43) prata sUtrAMka ||24-25|| %ACROSAROKAR sarvadA saivaikA janmarAtriH syAttato na dvitIyA maraNarAtriH kadAcitprAduSpyAt , tAzcAdharma kurvato jantoriti gamyate aphalA yAnti rAtrayaH, adharmanivandhanaM ca gRhasthatetyAyupo'nityatvAdadharmakaraNe ca tasya niSphalatvAttatparityAga eva zreyAniti bhAvaH / itthaM vyatirekadvAreNa pravrajyApratipattihetumabhidhAya tamevAnvayamukhenAha-'jA jetyAdi pUrvavat, navaraM 'dhamma ca' ti cazabdaH punararthe dharma punaH kuryataH saphalA dharmalakSaNaphalopArjanato, na ca pratapratipatti binA dharma ityato vrataM pratipatsyAvahe ityabhiprAya iti sUtradvayArthaH / itthaM kumAravacanAdAvirbhUtasamyaktvastadvacanameva puraskurvan bhRgurAhaegao saMvasittA NaM, duhao saMmattasaMjuyA / pacchA jAyA! gamissAmo, bhikkhamANA kule kule // 26 // ekataH' ekasmin sthAne 'samuSya' sahavAsitvA 'duhato'tti dvayaM ca dvayaM ca dvaye AvAM yuvAMca, vyaktyapekSayA bahuvacanaM |puruSaprAdhAnyAca puMliGgatA, 'samyaktvasaMyutAH samyaktvena-tattvarucilakSaNena saMyutAH-sahitAH, upalakSaNatvAddezavibhAratyA ca 'pazcAdU' yauvanAvasthottarakAlaM, ko'rthaH ?-pazcime vayasi, 'jAtI' putrau ! 'gamiSyAmaH' prajiSyAmo vayaM grAmanagarAdiSa, mAsakalpAdikrameNeti zeSaH, arthAca pravajyAM pratipadya, 'bhikSamANAH' yAcamAnAH, piNDAdikamiti gamyate, ka-'kule kule' gRhe gRhe na tvekasminneva vezmani, kimuktaM bhavati-ajJAtocchavRttyeti suutraarthH|| kumArAvAhatu: dIpa anukrama [465-466] For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~806~
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||26-28|| niyukti: [373...] (43) ipukArIya. madhyayanaM. bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||26-28|| uttarAdhya. jassa'sthi majuNA sakkhaM, jassa va'sthi palAyaNaM / jo jANai na marissAmi, so cha kaMkhe sue siyA // 27 // ajeva dhamma paDivajayAmo, jahiM pavanA na punnbhvaamo| aNAgaya neva ya asthi kiMcI, saddhAkhamaM no viNaitsu rAgaM / / 28 // // 40 // / 'yasya' ityanirdiSTa svarUpasya 'asti' vidyate 'mRtyunA' kRtAntena 'sakhyaM mitratvaM, yasya cAsti 'palAyanaM' nazanaM, hAmRtyoriti prakramaH, tathA 'jo jANaitti yo jAnIte yathA'haM na mariSyAmi, 'so hu kaMkhe sue siya'tti sa eva 'kAti' prArthayate 'zvaH' AgAmini dine syAdidamiti gamyate / na ca kasyacinmRtyunA saha sakhyaM tato vA palAyanaM tadabhAvajJAnaM vA ato'dyaiva 'dharma' prakramAdyatidharma 'paDiyajayAmo'tti 'pratipadyAmahe' aGgIkurmahe, tameva phalo-2 padarzanadvAreNa vizinaSTi-'jahiMti ArSatvAdyaM dharma 'prapannAH' AzritAH 'Na puNabbhavAmo'tti na punarbhaviSyAmo-na punarjanmAnubhaviSyAmaH, tannivandhanabhUtakarmApagamAt , jarAmaraNAdyabhAvopalakSaNaM caitat , kiJca-'anAgatam' aprApta naiva cAsti kiJciditi manoramamapi viSayasaukhyAdi anAdau saMsAre sarvasya prAptapUrvatvAttato na tadarthamapi gRhAvasthAna yuktamiti bhAvaH, yadvA 'anAgatam' AgativirahitaM naiva cAsti kiMcit , kintu sarvamAgatimadeva jarAmaraNAdi-1 vyasanajAtaM, dhruvabhAvivAdasya bhavasthAnAM, yadvA'nAgataM yatra mRtyorAgatinAsti tanna kizcitsthAnamasti, yatazcaivamataH zraddhA-abhilApaH kSama-yuktamihalokaparalokayoH zreyaHprApti nimittamanuSThAnaM kartumiti zeSaH, 'Na' iti noDa dIpa anukrama [467-469] 404 // AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~807~
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||29-30|| niyukti: [373...] (43) prata sUtrAMka ||29-30|| |smAkaM 'vinIya' apasArya, kaM ?-'rAga' khajanAbhiSvajJalakSaNaM, tattvato hi kaH kasya khajano na vA khajana iti, uktaM dica-"ayaM NaM'bhaMte ! jIve egamegassa jIvassa mAittAe (piyatAe) mAittAe puttattAe dhUyattAe suNhattAe bhajatAe dahisayaNasaMbaMdhasaMthuyattAe uvavaNNapuSve ?, haMtA goyamA !, asatiM aduvA aNaMtakhutto"tti, iti sUtradvayArthaH // tatastayorvacanamAkarNya purohita utpannavratagrahaNapariNAmo brAhmaNI dharmavighnakAriNI matvedamAha pahINaputtassa hu natthi vAso, vAsiddhi bhikkhAyariyAi kaalo| sAhAhi rukkho lahaI samAhi, chinnAhiM sAhAhiM tameva khANuM // 29 // paMkhAvihaNo va jaheva pakkhI, bhiccaviNo va raNe nriNdo| vivannasAro vaNiuvva poe, pahINaputtomi tahA ahaMpi // 30 // prahINI-prabhraSTau putrau yasmAtsa prahINaputraH, athavA prAkRte pUrvAparanipAtasAtavratvAtputrAbhyAM prahINa:-tyaktaH putraprahINaH tasya 'huH' pUraNe 'nAsti' na vidyate 'vAsaH' avasthAna, mama gRha iti gamyate, vAziSTi!-vaziSTagotrodbhave, gauravakhyApanArtha gotrAbhidhAnaM, taca kathaM nu nAma dharmAbhimukhyamasyAH syAditi, bhikSAcaryAyAH-bhikSATanasya, | 1 ayaM bhadanta ! jIva ekaikasya jIvasya mAtRtayA (pitRtayA ) bhrAtRttayA putratayA duhitRtayA snuSAtayA bhAryAtayA suhRtsvajanasambahindhasaMstutatayA utpannapUrvaH ?, hanta gautama ! asakRt athvaa'nntkRtvH|| RECEMERGASCRACKS dIpa anukrama [470-471] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~808~
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||29 -30|| dIpa anukrama [470 -471] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 405 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||29-30|| adhyayanaM [14], Jan Education Intiational upalakSaNaM caitad vratagrahaNasya kAlaH - prastAvo varttata iti zeSaH / kimityevamata Aha-'zAkhAbhiH ' pratItAbhiH 'vRkSaH' drumaH 'labhate' prApnoti 'samAdhiM' svAsthyaM, 'chinnAbhiH' dvidhAkRtAbhiH zAkhAbhiH 'tameva' vRkSaM yastAbhiH samAdhimAptavAn 'khANuM'ti sthANuM jano'pyupadizatItyupaskAraH, yathA hi tAstasya zobhAsaMrakSaNa sahAyakRtyakaraNAdinA | samAdhihetavaH evaM mamApyetI sutAvatastadvirahito'hamapi sthANukalpa eveti kiM mamaivaMvidhasya khaparayoH kaJcidu|pakAramapuSNata eva gRhavAsenetyabhiprAyaH / kiJca - pakSAbhyAM - patatrAbhyAM vihIno-virahitaH pakSavihInaH, 'vA' dRSTAntAntarasamucaye, yathA 'idda' asmi~lloke 'pakSI' vihaGgamaH palAyitumapyazakta iti mArjArAdibhirabhibhUyate / tathA | bhRtyAH padAtayastadvihIno, vA prAgvat, 'raNe' saGgrAme 'narendraH' rAjA zatrujanaparAjayasthAnameva jAyate, tathA vipanna:vinaSTaH sAro-hiraNyaratvAdirasyeti vipannasAro vaNika sAMyAtriko, veti prAgvat, 'pote' pravahaNe bhinna iti gamyate nArvAy na ca parata ityudadhimadhyavarttI viSIdati, putraprahINo'smi tathA'hamapi, ko'rthaH ?--pakSabhRtyArthasArabhUtAbhyAM sutAbhyAM virahito'hamapyevaMvidha eveti sUtradvayArthaH // vAziSTayAha--- niryuktiH [373...] susaMbhiyA kAmaguNA ime te, saMpiMDiyA aggarasA pabhUyA / bhuMjAmu tA kAmaguNe pagAmaM, pacchA gamissAmu pahANamaggaM // 31 // suSThu - atizayena saMbhRtAH - saMskRtAH susaMbhRtAH, ke te ! - 'kAmaguNA' veNuvINAkaNitakAkalIgItAdayaH 'ime' For Para Prata Use Only ~809~ iSukArIya madhyayanaM 14 // 405 // www.anciran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||31|| niyukti: [373...] (43) prata sUtrAMka iti khagRhavartinaH, tAn pratyakSatayA nirdizati, 'te' tava tathA 'saMpiNDitAH' samyakapuJjIkRtAH 'aggarasa'tti caza-16 bdasya gamyamAnatvAdaNyA rasAzca-pradhAnA madhurAdayazca prabhUtAH-pracurAH, kAmaguNAntargatatve'pi rasAnAM pRthagupAdAnamatigRdvihetutvAcchandAdiSyapi caiSAmeva pravartakatvAt ,kAmaguNavizeSaNaM yA agryA rasAsta eva zRGgArAdayo vA yeSu te tathA, vRddhAstvAhuH-rasAnA-sukhAnAmagraM rasAyaM ye kAmaguNAH, sUtre ca prAkRtatvAdanazabdasya pUrvanipAtaH, 'bhuMjAmo'tti bhuJjImahi 'tat tasmAdamI susaMbhRtAdivizeSaNaviziSTAste ca svAdhInAH santi, 'kAmaguNAn' uktarUpAn 'prakAmam' atizayena, tato bhuktabhogAH 'pazcAda' iti vRddhAvasthAyAM 'gamiSyAmaH' pratipatsyAmahe 'pradhAnamArga' mahApuruSasevitaM pravrajyArUpaM muktipathamiti sUtrArthaH // purohitaH prAha bhuttA rasA bhoi ! jahAi Ne vao, na jIviyaTThA pajahAmi bhoe| lAbhaM alAbhaM ca suhaM ca dukkhaM, saMcikkhamANo carisAmi moNaM // 32 // 'bhuktAH' seyitAH 'rasAH' madhurAdayaH, upalakSaNatvAccheSakAmaguNAzca, yadvA rasA iha sAmAnyenevAkhAdhamAnatvAnogA bhaNyante 'hoti'tti he bhavati !, AmantraNavacanametat , 'jahAti' tyajati 'naH' ityasmAn vayaH zarIrAvasthA kAlakRtocyate, sA cehAbhimatakriyAkaraNakSamA gRhyate, tatazca yato bhuktA evAneko bhogA kyavAbhimatakriyAkaraNakSamaM jahAti, upalakSaNatvAjIvitaM ca, tato yAvannaitattyajati tAbaddIkSA pratipadyAmaha ityabhiprAyaH, ROSCOMSAARCLEARS ||31|| dIpa anukrama [472]] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~810~
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||32|| niyukti : [373...] (43) prata sUtrAMka ||32|| sattarAdhya. hAtatkiM vayaHsthairyAdyartha dIkSA pratipadyase ?, ucyate hi kaizcit dIkSA vayaHsthairyAdividhAyinItyAzaGkayAha-'na' iti iSukArIyabRhadvRttiH da niSedhe jIvitam-asaMyamajIvitam , upalakSaNatvAdvayazca tadartha 'prajahAmi' prakarSaNa tyajAmi 'bhogAn' zabdAdIn , kintu 'lAbham' abhimatavastvAtirUpam 'alAbhaM ca tadabhAvarUpaM 'sukham' abhilapaNIyaviSayasambhogajaM, casya | madhyayanaM. // 406 // bhinnakramatvAd 'duHkhaM ca bAdhAtmaka 'saMcikkhamANoti samatayA IkSamANaH-pazyana, kimuktaM bhavati ?-lAbhA- 14 lAbhayostathA sukhaduHkhayorupalakSaNatvAjIvitamaraNAdInAM ca samatAmeva bhAvayan 'cariSyAmi' AseviSye, kiM tat ?'mauna' munibhAvaM, tato muktyarthameva mama dIkSApratipattiriti bhAva iti sUtrAthaiH / vAziSTayAha mAha tuma sodariyANa saMbhare, junno va haMso pddisoygaamii| bhuMjAhi bhogAI mae samANa, dukkhaM khu bhikkhAyariyA vihaaro||3|| 'mA' iti niSedhe 'hUH' iti vAkyAlaGkAre tvaM sodare zayitAH sodAH , 'sodarAdya iti (pA04-4-109) yH| pratyayaH, te ca samAnakukSibhavA bhrAtarasteSAm ,upalakSaNatvAcchepakhajanAnAM bhogAnAM ca, 'saMbhare'tti asmApIH, ka iva 2-3 'juNNo va haMso'tti ivazabdasya bhinnakramatvAt 'jIrNaH' vayohAnimupagato 'haMsa iva' pradhAnapakSIva pratikUlaM srotaH // 406 // pratisrotastadgAmI san , kimuktaM bhavati ?-yathA'sau nadIsrotasyatikaSTaM pratikUlagamanamArabhyApi tatrAzaktaH punaranu-I srota evAnudhAvati, evaM bhavAnapi duranucaraM saMyamabhAraM voDamasamarthaH punaH sahodarAdIn bhogAn vA mariSyati, dIpa anukrama [473] bhI Jmtamoh muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~811~
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niyukti: [373...] (43) S prata sUtrAMka ||33|| tididamevAstu, bhuja bhogAn mayA 'samANa'ti saha 'duHkha'miti duHkhahetuH 'khu' iti khalu nizcitaM 'bhikssaacryaa'| mikSATanaM 'vihAraH' prAmAdiSvapratibaddhavihAro, dIkSopalakSaNaM caitaditi sUtrArthaH // purohita Aha jahA ya bhoI taNuyaM bhuyaMge, nimmoaNi hica palAha mutto| eme jAyA pajahaMti bhoe, te'haM kaha nANugamissamikko ? // 34 // chidittu jAlaM abalaM va rohiyA, macchA jahA kAmaguNe pahAya / dhoreyasIlA tavasA udArA, dhIrA hu bhikkhAyariyaM caraMti // 35 // yathA he bhavati ! paThyate ca-'bhogi'tti he bhogini ! tanuH-zarIraM tatra jAtAM tanujAM bhujaGgamaH' sarpaH 'nirmo-4 cinI' nirmAkaM hitvA 'paryeti' samantAdgapachati 'muktaH' iti nirapekSo'nabhiSvakta ityarthaH, 'emae'tti evametI, paThyate ca 'imeti'tti atra ca tatheti gamyate, tatastathemau 'te' tava 'jAtau' putrI 'pajahaMti' prajahItaH prakarSaNa tyajato bhogAn , tataH kimityAha-to bhogAMstyajantI jAtI ahaM kathaM na anugamiSyAmi pravajyAgrahaNenAnusariSyAmi 6'eka' advitIyaH / yadi tAvadanayoH kumArakayorapIyAn viveko yannirmokavadatyantasahacaritAnapi bhogAn hAbhujaGgabattyajatastakkimiti bhuktabhogo'pyahametAnna tyakSyAmi ?, kiMvA mamAsahAyasya gRhavAseneti bhAvaH / tathA nAchittvA' dvidhAkRtvA tIkSNapucchAdinA 'jAlam' AnAyam 'abalamiva' jIrNatvAdinA niHsAramiva, balIyo'pIti dIpa anukrama [474] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~812~
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||35|| dIpa anukrama [476 ] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 407 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||35|| niryuktiH [373...] adhyayanaM [14], gamyate, 'rohitAH' rohitajAtIyA: 'matsyA' mInAtharantIti sambandhaH, 'yatheti dRSTAntopadarzane, yattadozca nityasamvandhAttatheti gamyate, tatastathA jAlaprAyAn kAmaguNAn 'hAya' parityajya dhuri vahanti dhaureyAsteSAmiva zIlam - utkSiptabhAravAhitAlakSaNaM svabhAvo yeSAM te dhaureyazIlAH 'tapasA' anazanAdinA 'udArAH' pradhAnAH 'dhIrAH ' satyavantaH huriti yasmAdU bhikSAcaryA 'caranti' Asevante, vratagrahaNopalakSaNametad, ato'hamapItthaM vratameva grahISye iti bhAva iti sUtradvayArthaH / itthaM tatpratibodhitA brAhmaNyAha Jgn Education Intimation naheva kuMcA sakatA, tayANi jAlANi dalittu haMsA / pati putA ya pa ya majjhaM, te'haM kahaM nANugamissamikkA ? // 36 // 'nabhasIva ' AkAza iva 'krauJcAH' pakSivizeSAH 'samatikrAmantaH' tAMstAn dezAnullaGghayantaH 'tatAni' vistIrNAni | 'jAlAni' bandhanavizeSarUpANyAtmano'narthahetun 'dalayitvA' bhittvA 'haMsa'tti cazabdasya gamyamAnatvAddhasAtha | 'paliMti 'tti pariyanti - samantAdgacchanti 'putrau ca' sutau 'patizca' bharttA mama sambandhino, gamyamAnatvAdetat (naM) jAlopamavipayAbhiSvaGgaM bhittvA nabhaHkalpe nirupalepatayA saMyamAdhyani tAni tAni saMyamasthAnAni atikrAmantastAnahaM kathaM nAnugamiSyAmyekA satI 1, kintvanugamiSyAmyeva, evaMvidhavayasAM hi strINAM bharttA vA putro vA gatiriti, yadivA jAlAni bhirakheti haMsAnAmeva saMbadhyate, samatikrAmantaH svAtatryeNa gacchanta iti tu krauJcAnAM, tatazca krauJcodA For Parent iSukArIya madhyayanaM. 14 ~813~ // 407 // 1 wancibraryup muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||36|| dIpa anukrama [477] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||36|| niryuktiH [373...] adhyayanaM [14], haraNamajAtakalatrAdivandhanasutApekSaM, haMsodAharaNaM tu tadviparItapatyapekSamiti bhAvanIyamiti sUtrArthaH // itthaM caturNAmapyekavAkyatAyAM pratrajyApratipattau yadabhUttadAha purohiyaM taM sasuyaM sadAraM, sucA'bhiniklamma pahAya bhoe / kuTuMbasAraM viluttamaM taM rAyaM abhikkhaM samuvAya devI // 37 // vaMtAsI purisorAyaM !, na so hoi pasaMsio / mAhaNeNa paricattaM, ghaNaM AdAumicchasi // 38 // tu, savvaM vAvi dhaNaM bhave / savvaMpi te apajjantaM, neva tANAya taM tava // 39 // hisi / jayA tathA vA, maNorame kAmaguNe pahAya / sa gaM iko hu dhammo naradeva ! tANaM, na vijaI ajjamiheha kiMci // 40 // Jain Education intimates 'purohitaM' purodhasaM 'tam' iti bhRgunAmAnaM 'sasutaM' putradvayAnvitaM 'sadAraM' sapatnIkaM 'zrutvA' AkarNya 'abhinikramya' gRhAnnirgatya 'prahAya' prakarSeNa tyaktvA 'bhogAn' zabdAdIn pratrajitamiti gamyate, 'kuTumbasAraM' dhanadhAnyAdi vipulaM ca- vistIrNatayA uttamaM ca pradhAnatayA vipulottamaM 'taditi yatpurohitena tyaktaM gRhNantamiti zeSaH, 'rAya'ti rAjAnaM nRpatim 'abhIkSNaM' punaH punaH 'samuvAca' samyaguktavatI 'devI' kamalAvatI nAma tadagramahiSI, | kimuktavatItyAha-vAntam- udgIrNamazituM bhoktuM zIlamasyeti vAntAzI 'puruSaH' pumAn, ya iti gamyate, 'rAjan !' For Para Pren www.ncb muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~814~
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||37 -40|| dIpa anukrama [478 -481] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 37-40|| adhyayanaM [14], Jain Education intimational // 408 // uttarAdhya. OM nRpa ! na sa 'bhavati prazaMsitaH' vASito vidvadbhiriti zeSaH syAdetat kathamahaM vAntAzItyata Aha-trAhmaNena * 'parityaktaM' parihataM 'dhanaM' dravyam 'AdAtuM' gRhItumicchasi parihRtadhanaM hi gRhItojjhitatvAdvAntamiva tattadAbRhadvRttiH dAtumicchaMstvamapi vAntAzIva na cedamucitaM bhavAdRzAmityabhiprAyaH / athavA kAkkA nIyate - rAjanU ! vAntAzI yaH sa prazasyo na bhavatyato brAhmaNena parityaktaM dhanaM tvamAdAtumicchasi naivedbhavata ucitaM yatastvamapyevaM vAntAzitayA'sAdhya eva bhaviSyasIti kAkkarthaH // kiM ? - 'sarva' niravazeSaM 'jagad' bhuvanaM bhavediti sambandhaH, 'yadI tyasyAyamarthaH- na saMbhavatyevaitat kathaJcitsambhave vA 'tuhanti taba sarve vA'pi dhanaM rajatarUpyAdidravyaM bhavet yadi tavetIhApi yojyate, tadA sarvamapi 'te' taba 'aparyAptam' azaktam, icchA paripUrti pratIti zeSaH, AkAza samatvena tasyA aparyavasitatvAt tathA naiva 'trANAya' jarAmaraNAdyApadapanodAya 'taditi sarve jagaddhanaM vA bhavati te, iha ca punaH punaH sarvazabdasya yuSmadazyopAdAnaM bhinnavAkyatvAdapunaruktamiti bhAvanIyaM pUrveNa garhitatvamanena cAnupakAritAM purohitadhanAdyagrahaNahetumAdarzya sampratyanityatAM taddhetumAha- 'mariSyasi prANAMstyakSyasi 'rAjan!" nRpa ! 'yadA tadA vA' yasmiMstasmin vA kAle'vazyameva marttavyaM, 'jAtasya hi dhruvo mRtyu' riti, uktaM hi -- kazcitAvasyayA dRSTaH zruto vA zaGkito'pi vA / kSitau vA yadivA svarge, yo jAto na mariSyati // 1 // " tatrApi ca kadAcidabhilapitavastvAdAyaiva mariSyatItyata Aha- 'manoramAn' cittAhAdakAn 'kAmaguNAn' uktarUpAn 'prahAya' prakarSeNa 1 For Prata Use Only niryuktiH [373...] ~815~ iSukArIya madhyayanaM. 14 // 408|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [--] / gAthA ||37-40|| niyukti : [373...] (43) / prata sUtrAMka ||37-40|| tyaktvA 'tvam' ekAkyeva mariSyasi, na kiJcidanyattvayA saha yaasthtiitybhipraayH| tathA 'eko hutti eka eva advitIyaH 'dharma eva' samyagdarzanAdirUpaH 'naradeva !' nRpa ! 'trANaM' zaraNamApatparirakSaNe kSamaM na vidyate' nAsti | 'anya' aparam 'ihehe ti vIpsAbhidhAnaM sambhramakhyApanArtha, 'kiJciditi khajanadhanAdikaM,yadiyA iheti loke 'ihe'tyassina mRtyau dharma evaikakhANaM, muktihetutvena, nAnyatkiJcit , tataH sa evAnuSTheya iti bhAva, iti suutrctussttyaathaiH| yatazca dharmArate nAnyatrANamataH nAhaM rame pakkhiNi paMjare vA, saMtANachinnA carisAmi moNaM / akiMcaNA ujukaDA nirAmisA, pariggahAraMbhaniyatta'dosA // 41 // davaggiNA jahA raNNe, ijjhamANesu jNtusuN| anne sattA pamoyaMti, rAgahosavasaM gayA // 42 // evameva vayaM mUDhA, kAmabhogasumucchiyA / DajjhamANaM na bujjhAmo, rAgahosaggiNA jagaM // 43 // bhoge bhuccA vamittA ya, lahubhUyavihAriNo / AmoamANA gacchati, diyA kAmakamA iva // 44 // ime ya baddhA phaMdaMti, mama hatthajamAgayA / vayaM ca sattA kAmesu, bhavissAmo jahA ime // 45 // sAmisaM kulalaM dissA, vajjhamANaM nirAmisaM / AmisaM sabamujjhittA, viharissAmo nirAmisA / / giDovame ya macA Ne, kAme saMsAravaDaNe / urago suvaNNapAsibva, saMkamANo taNuM care // 47 // dIpa anukrama [478-481] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~816~
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||41 -48|| dIpa anukrama [482 -489] uttarAdhya. bRhadvRtti: // 409 // in Education th "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||41-48|| adhyayanaM [14], nAguvva baMdhaNaM chittA, appaNo vasahiM vae / iti etthaM mahArAyaM / , usuAriti me suyaM // 48 // ''ti niSedhe, 'aha'mityAtmanirdeze 'rame' iti ratimavApnomi 'pakkhiNi paMjare vatti vAzabda aupamye bhinnakamazca tataH 'pakSiNIva' zakunikeya sArikAdiH 'paare' pratIta eva, kimuktaM bhavati ? - yathA'sau duHkhotpAdini paJjare / na ratiM prApnoti evamahamapi jarAmaraNAdyupadravavidrute bhavapaare na rame, atarichannasantAnA prakramAd vinAzita lehasantatiH satI, chinnazabdasya sUtre paranipAtaH prAgvat, 'cariSyAmi' anuSThAsyAmi 'mauna' munibhAvam, avidyamAnaM kiJcanaM dravyato hiraNyAdi bhAvataH kapAyAdirUpamasyA ityakiJcanA, ata eva Rju mAyAvirahitaM kRtam - anuSThitamasyA iti RjukRtA, kathaM caivaMbhUtetyAha- niSkrAntA AmiSAd - gRddhihetorabhilapitavipayAdeH nirgataM vA AmiupamasyA iti nirAmiSA, 'pariggahAraMbhaNiyattadosa'ti, prAkRtatvAt pUrvAparanipAto'tantramiti, parigrahArambhayodapA:- abhiSvaGganistRzatAdayastebhyo nivRttA- uparatA parigrahArambhadoSanivRttA yadvA parigrahArambhanivRttA ata eva cAdopA - vikRtivirahitA, anayorvizeSaNasamAsaH / aparaM ca 'davAgninA' dAvAnalena yathA 'araNye' bane 'dAmAneSu' bhasmasAtkriyamANeSu 'jantuSu' prANiSu 'anye' apare 'sattvAH' prANino'vivekinaH 'pramodante' prakarSeNa hRSyanti, kimityevaMvidhAste ityAha-- rAgadvepayorvazaH- AyattatA rAgadvepavazastaM gatAH - prAptAH / ' evameva ' ti vindoralAkSaNikatvAdevameva vayaM 'mUDha'tti 'mUDhAni' mohavazagAni 'kAmabhogeSu' uktarUpeSu 'mucchiyati mUrchitAni gRddhAni For Parent niryuktiH [373...] ~817~ ipukArIyamadhyayanaM. 6.4 // 409 // ancibrary a muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [14], mUlaM [--] / gAthA ||41-48|| niyukti: [373...] (43) prata sUtrAMka 4-5 // 41-48|| dahyamAnamiva dakhamAnaM na 'budhyAmahe' nAyagacchAmo rAgadvepAvamiriva rAgadveSAgnistena, kiM tat ?-'jagat prANisamUha, yo hi saviveko rAgAdimAMzca na bhavati sa dAvAnalena dahyamAnAnanyasattvAnavalokya ahamapyevamanena dahanIya iti tadrakSaNopAyatatpara eva bhavati, na tu pramAdavazagaH san pramodate, yastvatyantamajJo rAgAdimAMca sa Ayatimacintayan hRSyati na tu tadupazamanopAye pravartate, tato vayamapi bhogAparityAgAdevaMvidhAnyeveti bhaavH| ye tvevaMvidhA na bhavanti te kiM kurvantItyAha-'bhogAn manojazabdAdIn 'bhoca'tti 'bhuktvA' Asevya punaruttarakAlaM| 'vAntvA ca' apahAya vipAkadAruNatvAlaghu:-vAyustadvadbhUtaM-bhavanameSAM laghubhUtAH, ko'rthaH -vAyUpamAH tathAvidhAH santo viharantItyevaMzIlAH laghubhUtavihAriNaH-aprativaddhavihAriNa ityarthaH, yadvA laghubhUtaH-saMyamastena vihantuM zIla yeSAM te tathAvidhAH, A-samantAnmodamAnA hRSyanta AmodamAnAH, tathAvidhAnuSThAneneti gamyate, gacchanti viva/kSita sthAnamiti zeSaH, ka iva ?-'diyA kAmakamA iya'tti ivazabdo bhinnakramastato dvijA iva-pakSiNa iya kAma:abhilApastena kAmantIti kAmakramAH, yathA pakSiNaH svecchayA yatra yatrAvabhAsate tatra tatrAmodamAnA bhrAmyanti evamete'pyabhiSvaGgasya paratantratAhetorabhAvAdyatra yatra saMyamayAtrAnirvahaNaM tatra tatra yAntItyAzayaH / punarvahirAsthAM nirAkurvantyAha-'ime' ityanubhUyamAnatayA pratyakSAH zabdAdayaH, 'caH' samuccaye 'baddhAH' niyantritA anekathopAyai rakSitA ityarthaH, ete kimityAha-spandanta iva spandante asthitidharmatayA, ye kIraza ityAha-'mama hatthajamAga dIpa anukrama [482-489] JanEducatamanna muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~818~
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [14], mUlaM [--] / gAthA ||41-48|| niyukti: [373...] (43) samarAdhya.iwSAcamana sAmAnasamA -- uttarAdhya bRhadvRttiH prata * sUtrAMka // 41 // // 41-48|| yatti 'mame' tyAtmanirdeze upalakSaNatvAttava ca 'hastaM' karam , Arya ! adya vA 'AgatAH' prAptAH, ko'rthaH ?-khavazAH, ipukArIya. AtmanojatAM darzayitumAha-vayaM ca satta'tti vayaM punaH 'saktAni' saMbaddhAni abhiSyanayantItyarthaH, abahutvepyasmadordvayozceti (pA0-1-2-59) bahuvacanaM, 'kAmeSu' abhilapaNIyazabdAdipu, evaM vidheSvapi cAmISvabhiSvaGga iti | madhyayanamohavilasitamiti bhAvaH, yadvA 'ime ceti cazabdAdvayaM ca spandAmaha iva spandAmahe AyuSazcaJcalatayA paralokagamanAya, zepaM tathaiva, yata evamato bhaviSyAmo yatheme purohitAdayaH, kimuktaM bhavati ?-yathA'mIbhizcaJcalatvamavalokyate parisaktAstathA vayamapi tyakSyAma iti / syAdetad-asthiratve'pi sukhahetutvAtkimityamI tyajyante ityAha sahAmiSeNa-pizitarUpeNa vartata iti sAmipastaM kulalamiha gRdhaM zakunikAM vA 'dRSTvA' avalokya 'yAdhyamAnaM' pIDyaghAmAnaM pakSyantarairiti gamyate, nirAmiSam-AmipavirahitamanyathAbhUtaM dRSTveti gamyate, 'Amipam' abhiSvaGgahetuM dhana dhAnyAdi 'sarva' niravazeSam 'ujjhitvA' tyaktvA 'viharissAmo'tti vihariSyAmyaprativaddhavihAritayA cariSyAmItyarthaH, 'nirAmipA' parityaktAbhiSvaGgahetuH / uktAnuvAdenopadeSTumAha-gRddheNopamA yeSAM te gRddhopamAstAnuktanyAyena, 'tuH' samuccaye bhinnakramazca yokSyate, jJAtvA' avabudhya, Namiti prAgvat ,kAn ?-prakramAdviSayAmipavato lokAn 'kAmAzca 31 viSayAMzca 'saMsAravarddhanAn' saMsAravRddhihetUna jJAtveti sambandhaH,athavA kAmayanta iti kAmA iti vyutpattyA kAmayogAdvA'tyantaraddhikhyApanArtha kAmA viSayiNa evoktA atastAn gRddhopamAn saMsAravarddhanAMzca jJAtvA kimityAha-'urago| dIpa anukrama [482-489] 255-56-9454-555 AIMEducatan intimalsina For PHOTOSPNandipontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~819~
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||41 -48|| dIpa anukrama [482 -489] Jan Education in "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||41-48|| adhyayanaM [14], suvaNNapAse vatti ivazabdasya bhinnakramatvAt AryatvAca 'uraga iva' bhujaga iva 'sauparNeyapArthe' garuDasamIpe 'zaGkamAnaH ' bhayatrastastanviti - stokaM mandaM yatanayetiyAvat 'careH' kriyAsu pravarttakha, asyAyamAzayaH - yathA sauparNeyopamaiviSayairna bAdhyase tathA saMyamamAsevakha tatazca kimityAha-'NAgoSa' arddha spaSTam, AzayazcAyaM yathA nAgaH bandhanaM varatrAndukAdi 'chittvA' dvidhA vidhAyAtmano 'vasatiM vindhyATavIM vrajati, evaM bhavAnapi karmabandhanamupahatyAtmano vasatiH karmavigamataH zuddho yatrAtmA'vatiSThate sA ca muktireva tAM prajeH anena dIkSAyAH prasaGgataH phalamuktam / evaM copadizya nigamayitumAha - 'etad' yanmayoktaM 'pathyaM' hitaM 'mahArAja !' prazasyabhUpate ? 'iSukAra !' ikAranAman !, etaca na mayA khamanISikayaivocyate, kintu 'iti' ityetanmayA 'zrutam' avadhAritaM sAdhusakAzAditi gamyata iti sUtrASTakArthaH // evaM ca tadvacanamAkarNya pratibuddho nRpaH tatazca yattau dvAvapi cakratustadAhacatA vipulaM rajaM, kAmabhoge a ducce| nivvisayA nirAmisA, ninnehA niSpariggahA // 50 // sammaM dhammaM viyANittA, ciyA kAmaguNe care / tavaM pagijjha'hakvAyaM ghoraM ghoraparakamA ! // 51 // 'tyaktvA' prahAya 'vipula' vistIrNa 'rASTra' maNDalaM, pAThAntarato rAjyaM vA 'kAmabhogAMva' uktarUpAn 'dustyajAnU' duSparihArAn 'nirviSayau' zabdAdiviSayavirahitau ata eva nirAmiSau yadvA viSayo- dezasta dvirahitau rASTraparityAgataH kAmabhogayAgatazca nirAmiSau-abhiSvaGgahetuvirahitau, kutaH punarevaMvidhau 1, yato 'niHsnehI' niSprati For Par Pal Use On niryuktiH [373...] ~820~ * maiM % %% %% # muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH atra gAthA kramAMkane mUlasaMpAdane kiJcit skhalanaM asti yat gAthAkrama ||49 || sthAne gAthAkrama ||10|| iti mudritaM
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||50-51|| niyukti: [373...] (43) uttarAdhya bRhadvRttiH prata sUtrAMka // 41 // ||50-51|| bandhau 'niSparigrahau' kvacidavidyamAnakhIkArau 'samyag aviparItaM 'dharma' zrutacAritrAtmakaM 'vijJAya' vizeSato'va- iekArIyabuddhadha 'ceca'tti tyaktvA 'kAmaguNAn' zabdAdIn 'varAn' pradhAnAn pUrvavizeSaNairgatArthatve'pi punarabhidhAnamati | madhyayanaM. zayakhyApakaM, 'tapaH' anazanAdi 'pragRhma' abhyupagamya 'yadhAkhyAtaM yena prakAreNa tIrthakarAdibhiH kathitaM 'ghoram' atyantaduranucaraM ghorakarmA-cairiNaH prati raudraH parAkramo dharmAnuSThAnaviSayasAmarthyAtmako yayotA tathA deviinuupau| tathaiva ca kRtavantAviti zeSa iti sUtradvayArthaH / / samprati samastopasaMhAramAha evaM te kamaso vuddhA, samve dhammaparAyaNA / jammamacubhaubviggA, dukkhassaMtagavesiNo // 52 // sAsaNi vigayamohANaM, pudiva bhAvaNabhAviyA / acireNeva kAleNa, duvassaMtamuvAgayA // 53 // rAyA saha devIe, mAhaNo u purohio| mAhaNI dAragA ceva, samye te parinivvuDi // 24 // tibemi // 14 // // usuArijaM cauhasamaM // 'evam' amunA prakAreNa 'tAni' anantaramuktarUpANi paDapi 'kramazaH' abhihitaparipATyA 'buddhAni' avagatatattvAni 'sarvANi' azeSANi 'dharmaparAyaNAni' dharmaikaniSThAni, paThyate ca-'dhammaparaMpara'tti paramparayA dharmo yeSAM hai | // 41 // tAni paramparAdharmANi, prAkRtatvAJca paramparAzabdasya paranipAtaH, tathA hi-sAdhudarzanAtkumArakayoH kumArayaca-| nAttaspinostadavalokanArakamalAvatyAstato'pi ca rAjJa iti paramparayaiva dharmaprAptiH, janmamRtyubhayebhyaH-uktarUpebhya dIpa anukrama [490-491] AIMEducatan intimational For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~821~
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [14], mUlaM [-] / gAthA ||52-54|| niyukti: [373...] (43) prata sUtrAMka ||52-54|| evodvignAni-prastAni janmamRtyubhayodvignAni 'duHkhasya' asAtasyAntaH-paryantastadvepakANi tadanveSakANi sApekSasthApi samAso yathA devadattasya gurukulamiti / punastadvaktavyatAmevAha-'zAsane darzane vigatamohAnAm-arhatAM 'pUrvamityanyajanmani bhAvanayA-abhyAsarUpayA bhAvitAni-vAsitAni bhAvanAmAvitAni, yadvA bhAvitA bhAvanA yaistAni bhAvitabhAvanAni, pUrvottaranipAtasyAtantratvAd , ata evAcireNaiva-khalpanaiva kAlena 'duHkhasyAntaM' mokSam 'upA*gatAni' prAptAni, sarvatra ca prAkRtatvAtpuMlliGganirdezaH / mandamati smaraNAyAdhyayanArthamupasaMhartumAha-rAjA' ipukAraH saha 'devyA' kamalAvatyA brAhmaNazca purohito bhRgunAmA brAhmaNI tatpanI yasA dArako tatputrau caiveti pUrvavatsadivANi tAni 'parinirvRtAni' karmAmyupazamataH zItIbhUtAni muktiM gatAnItiyAvaditi sUtratrayArthaH // 'iti' parisamAptI pravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste ca pUrvavat // MarSTREATRA-STREATMENTRASRA-Te---METABORan iti zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM caturdazamadhyayanaM samAptamiti // ACCCCCCCANCHECKR dIpa anukrama [492-494] For PAHATEEPIVanupontv Wiancibrarma muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM-14 parisamAptaM ~822~
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||52 -54|| dIpa anukrama [492 -494] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 412 // Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||48...|| adhyayanaM [15], atha paJcadazaM sabhikSukamadhyayanam / vyAkhyAtaM caturdazamadhyayanaM samprati paJcadazamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH - ihAnantarAdhyayane nirnidAnatAguNa uktaH, sa ca mukhyato bhikSoreva, bhikSuzca guNata iti tadguNA anenocyanta ityanena sambandhenAyAtasyAsyAdhyayanasya catvAryanuyogadvArANi pUrvavadvyAvarNyAni tAvadyAvannAmaniSpannanikSepe sabhikSukamiti nAma, tatra ca sazabdo bhikSuzabdazca dazavaikAlika eva nikSiptastathA'pi sthAnAzUnyArtha bhikSunikSepamAha niyuktikRt niryukti: [374-375] nikkheva bhikkhumI cavviho0 // 374 // jANayasarIrabhavie tabairite a nipahagAIsu / jo bhiMder3a khuhaM khalu so bhikkhU bhAvao hoi 375 'nikSepaH' nyAsaH frat vicArye caturvidho nAmasthApanAdravyabhAvabhedAt, tatra nAmasthApane kSuNNe, dvividho bhavati dravye vicArya Agamato noAgamataH, tatrAgamato bhikSupadArthajJastatra cAnupayukto, noAgamatazca sa trividha:- 'jANagasarIrabhavie' ti jJazarIra bhavyazarIre tayatiriktazca tatrAdyau yugamAveva, tayatiriktastu dravyabhikSurnihavAdiSu, Adi For PP Use Only ~823~ sabhikSukamadhyayanaM. // 412 // ancirayur muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atha adhyayanaM 15 "sabhikSuka" Arabhyate
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-] / gAthA ||48...|| niyukti: [374-375] (43) prata sUtrAMka ||52-54|| zabdAtsarajaskAdiSu cAnyataro vivakSita iti gamyate, dravyatvaM cAsya rAgAdilakSaNakSudrettRtvAbhAvAt , bhAvabhikSumAha-yo bhinatti' vidArayati kSudhaM khalu' avadhAraNe bhinnakramaztha, tataH sa eva bhikSurbhAvato bhavatIti gAthAdvayArthaH / iha ca bhinattItyuktamataH kartRkaraNakarmabhiH prayojanaM, sakarmakatvAdbhideH, ata Aha bhettA ya bheaNaM vA nAyavaM bhidiyavayaM ceva / ikikapi a duvihaM dave bhAve a nAyatvaM // 376 // rahakAraparasumAI dArugamAI a davao iMti / sAha kamma'vihaM tavo abhAvaMmi nAyavo // 377 // rAgaddosA daMDA jogA taha gAravA ya sallA yAvigahAo saNNAo khuhaM kasAyA pamAyA ya // 37 // Rs bhettA ca kartA yo bhinatti, bhedanaM karaNaM yena bhinatti 'vA' samuccaye 'jJAtavyaM' boddhavyaM bhettavyameva bhettavyaka karma yadbhidyate, 'caH samuccaye, 'eva' iti pUraNe, 'ekaikamapi ceti bhettA bhedanaM bhettavyakaM ca 'dvividhaM' dvibhedaM dravye bhAve ca vicAryamANe 'jJAtavyam' avgntvy| tatra dravye 'rahagAraparasumAi'tti Adizabdasya pratyekamabhisambandhAd 6 rathakAra:-takSakastadAdidravyato bhettA, AdizabdAdayaskArAdiparigrahaH, parazu:-kuThArastadAdinyato bhedanam , AdizabdAd ghanAdayo gRhyante, 'dArugamAI yatti dAruka-kASThaM tadAdi ca dravyato bhedyam , AdizabdAlohAdi dIpa anukrama [492-494] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~824~
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-]/ gAthA ||48...|| niyukti: [376-378] (43) prata sUtrAMka ||52-54|| uttarAdhya. parigrahaH, bhavantIti saryApekSaM bahuvacanam / 'sAdhuH' tapasvI 'karma' jJAnAvaraNAdi 'aSTavidham' aSTaprakAraM 'tapazca' sabhikSuka anazanAdi bhAye vicArya bhettA bhettavyaM bhedanaM ca krameNa jJAtavyam / itthaM 'jo bhiMdaI khuhaM khalu' iti grahaNakavAkyaM bRhadvRttiH / R madhyayanaM. gataM, bhinattIti vyAkhyAya kSudhaM vyAkhyAtumAha-rAgadveSau' uktarUpI 'daNDAH' manodaNDAdayo 'yogA' karaNakAraNAnuma-19 // 413 // tirUpAH, paThanti ca-'rAgaddosA chuhaM daMDA' atra ca 'chuhaMti kSudha-bubhukSA ucyate, tathA 'gauravANi ca RddhigauravAdIni 15 'zalyAni ca' mAyAzalyAdIni 'vikathAH'strIkathAdayaH sajJAH' AhArasajJAdayaH,'khuha'ti etadbhAvabhAvivAdaSTavidhakamarUpAyAH kSudhaH etAnyapi zrudityucyante, prAkRtatvAca napA nirdezaH, 'kaSAyAH krodhAdayaH 'pramAdAca' madyAdayaH kSuditi sambandhanIyamiti gAthAtrayArthaH // upasaMhartumAhaeyAiM tu khuhAI je khalu bhiMdaMti suvayA riso| te bhinnakammagaMThI uviti ayarAmaraM ThANaM 379 'etAni' rAgAdIni 'khuhAIti kSucchabdavAcyAni ye khalu 'midaMti' vidArayanti, khaluzabda evakArArtho bhindantyeveti zobhanAni anaticAratayA vratAni-prANAtipAtaviratyAdIni yeSAM te sutratAH 'RSayaH' munayaH,te kimityAha- // 41 // |bhinnaH karmevAtidurbhedatayA andhiH karmagrandhiyaiste tathAvidhAH 'upayAnti' prApnuvanti 'ajarAmaraM sthAnaM' muktipada|miti gAthArthaH // ukto nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam dIpa anukrama [492-494] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~825~
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-1 / gAthA ||1|| niyukti: [379] (43) moNaM carissAmi samiJca dhamma, sahie ujjukaDe niyaannchinne| saMthavaM jahija akAmakAme, annAyaesI parivvae sa bhikkhU // 1 // prata sutrAka // 1 // muneH karma maunaM taca samyakcAritraM 'carissAmotti sUtratvAt cariSyAmi-AseviSye ityabhiprAyeNetyupaskAraH, 'sametya' prApya 'dharma' zrutacAritrabhedaM dIkSAmityuktaM bhavati, 'sahitaH samyagdarzanAdibhiranyasAdhubhirveti gamyate, svasmai hitaH svahito vA sadanuSThAnakaraNataH, kazcaivam ?-RjuH-saMyamastatpradhAnaM Rju vA-mAyAtyAgataH kRtam-anuSThAnaM yasyeti RjukRtaH, IdRkka ityAha-nidAnaM-viSayAbhiSvaGgAtmakaM, yadivA' 'nidAna bandhane' tatazca karaNe lyuT, ni-18 dAdAna-prANAtipAtAdikarmabandhakAraNaM chinnam-apanItaM yena sa tathA, ktAntasya paranipAtaH prAgvatprAkRtatvAt , chinna-13 nidAno vA apramattasaMyata ityarthaH, 'saMstavaM' pUrvasaMstutairmAtrAdibhiH pazcAtsaMstutaizca zvazvAdibhiH paricayaM 'jayAt dA tyajet , 'zaki ca liGa' (zaki liG ca pA-3-3-173) ityanena zakyAthai liG, tataH saMstavaM hAtuM zakto ya iti, evaM liGarthabhAvanA sarvatra kAryA,tathA kAmAn-icchAkAmamadanakAmabhedAn kAmayate-prArthayate yaH sa kAmakAmo na tathA akAmakAmaH, yadvA'kAmo-mokSastatra sakalAbhilApanivRttestaM kAmayate yaH sa tathA. ata eva ajJAtaH-tapakhitA-IN dibhirguNairanavagataH eSayate-prAsAdikaM gaveSayatItyevaMzIlo'jJAtaipI 'parivrajed' aniyatavihAritayA viharet 'sa bhi dIpa anukrama [495] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~826~
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-1 / gAthA ||2|| niyukti: [379...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata // 414|| sUtrAMka ||2|| khutti' yattadorniyAbhisambandhAd ya evaMvidhaH sa bhikSuH, anena siMhatayaiva viharaNaM bhikSutvanidhandhanamuktamiti ra sabhiH sUtrArthaH // taca siMhatayA viharaNaM yathA syAttathA vizeSata Aha rAovarayaM carija lADe, virae vedviyaa''yrkkhie| panne abhibhUya savvadaMsI, je kamhivi na mucchie sa bhikkhU // 2 // rAgaH-abhiSvaGgaH uparato-nivRtto yasmiMstadrAgoparataM yathA bhavatyevaM 'cared' viharet , ktAntasya paranipAtaH | prAgvat , anena maithunanivRttiruktA, rAgAvinAbhAvitvAnmaithunasya, yadvA''vRttinyAyena 'rAtovaraya'ti rAjyuparataM 'caret' bhakSayedityanenaiva rAtribhojananivRttirapyuktA, 'lADhe'tti sadanuSThAnatayA pradhAno virata:-asaMyamAnivRttaH, anena ca saMyamasyAkSepAtprANAtipAtanivRttiH sAvadhavacananivRttirUpatvAdvAksaMyamasya mRpAbAda nivRttizcAbhihitA veditavyA, vedyate'nena tattvamiti cedaH-siddhAntastasya vedanaM vittayA AtmA rakSito-durgatipatanAtrAto'neneti vedavidAtmarakSitaH, yadvA vedaM vettIti vedavit , tathA rakSitA AyAH-samyagdarzanAdilAbhA yeneti rakSitAyaH, rakSi // 414 // tazabdassa paranipAtaH prAgvat, 'prAjJaH' heyopAdeyavuddhimAn 'abhibhUya' parAjitya parISahopasoniti gamyate, 'sarva' samastaM gamyamAnatvAtprANigaNaM pazyati-AtmavatprekSata ityevaMzIlaH, athavA'bhibhUya rAgadveSau sarva vastu samatayA dIpa anukrama [496] AIMEducatan International For PAHATEEPIVanupontv trancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~827~
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-]/ gAthA ||3|| niyukti: [379...] (43) prata sUtrAMka ||3|| pazyatItyevaMzIlaH sarvadazI, yadiyA sarva dazati-bhakSayatItyevaMzIlaH sarvadaMzI, uktaM hi-"paDiggaha saMlihitANa, TU levamAyAe~ saMjae / duggaMdhaM vA sugaMdhaM vA, sarva muMje Na chaDDae // 1 // " ata eva yaH kasiMzcitsacittAdivastuni na mUchitaH-pratibaddhaH, etena parigrahe nivRtterabhidhAnamaprativaddhazca kathamadattamAdadIta ? ityadattAdAnanivRttezca, tathA ca kAya evaM mUlaguNAnvitaH sa bhikSurityuktaM bhavatIti sUtrArthaH // anyaca akosavahaM vidittu dhIre, muNI care lAhe nicmaaygutte| _ abbaggamaNe asaMpahiDhe, jo kasiNaM ahiAsae sa bhikkhU // 3 // AkrozanamAkroza:-asabhyAlApo vadho-ghAtastADanaM vA, anayoH samAhAradvandve AkrozavadhaM tadviditvA khakRtakarmaphalametaditi matvA 'dhIraH' akSobhyaH samyak soDhetiyAvat 'muniH' yatiH 'caret' paryaTed aniyatavihAratayeti gamyate, tatazcAnenAkrozavadhacaryAparISahasahanamuktaM, 'lADhe'tti prAgvat , 'nityam' iti sadA 'AtmA' zarIram , Atmazabdasya zarIravacanasyApi darzanAt, uktaM hi-"dharmadhRtyanidhIndvakatvaktattvakhArthadehiSu / zIlAnilamanoyatnekavIryeSvAtmanaH smRtiH // 1 // " iti, tena gupta Atmagupto-na yatastataH karaNacaraNAdivikSepakRt , yadvA guptorakSito'saMyamasthAnebhya AtmA yena sa tathA, avyayam-anAkulamasamakSasacintoparamato manaH-cittamasyetyavya 1 patahahaM saMlikhya lepamAtrayA saMyataH / durgandhi vA sugandhaM vA sarva bhuGkte na tyajati // 1 // dIpa anukrama [497] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~828~
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-]/gAthA ||4|| niyukti: [379...] (43) uttarAdhya. bRddhRttiH kada sabhikSukamadhyayanaM. // 415 // prata sUtrAMka ||4|| amanA na saMprahRSTaH asaMpraSTa:-AkrozAdiSu na praharSavAn, yathA kazcidAha-"kazcit pumAn kSipati mAM parirUkSavAkyaiH, zrImatkSamAbharaNametya mudaM brajAmi" ityAdi, prakRtopasaMhAramAha-yaH kRtvam' utkRSTAdibhedataH samastamAkrozavadham 'adhyAte' sahate samatayeti gamyate, sa bhikSuriti sUtrArthaH // kiMca paMtaM sayaNAsaNaM bhaittA, sIupahaM vivihaM ca dNsmsgN| avvaggamaNe asaMpahihe, jo kasiNaM ahiAsae sa bhikkhU // 4 // 'prAntam' avamaM zayanaM ca-saMstArakAdi AsanaM ca-pIThakAdi zayanAsanam upalakSaNatvAdojanAcchAdanAdi ca 'bhuktyA' sevitvA zItaM coSNaM ca zItoSNam-uktarUpaM, casya gamyamAnatvAttaca sevitvA 'vividhaM ca nAnAprakAraM| daMzAzca mazakAzca daMzamazakaM prAg vyAkhyAtameva prApyeti zeSo, matkuNAdyupalakSaNaM caitat , avyagramanA asaMpraSTo yaH kRtsnamadhyAste sa bhikSuriti prAgvat / iha ca prAntaM zayanAsanaM bhuktyeti atisAttvikatAdarzanArtha, prAntazayanA|ditAyAM hi muduHsahAH zItAdayaH, anena zItoSNadaMzamazakaparISahasahanamuktamiti sUtrArthaH // aparaM ca no sakkiyamicchaI na pUaM, novi ya baMdaNagaM kuo psNs|| se saMjae suvvae tavassI, sahie Ayagavesae sa bhikkhU // 5 // 'no' niSedhe 'satkRtaM' satkAramabhyutthAnAnugamAdirUpam icchati' abhilapati, prAkRtatvAtha sUtre dIghanirdezaH, dIpa anukrama [498] // 415 // JIREairatannel For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~829~
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], __ mUlaM [-] / gAthA ||5|| niyukti: [379...] (43) prata sUtrAMka ||4|| CSCORREY na 'pUjA' vakhapAtrAdibhiH saparyA, 'no api ca' iti naiva ca 'bandanaka' dvAdazAvAdirUpaM, kutaH 'prazaMsA' nijaguNotkIrtanarUpAM ?, naivecchatItyabhiprAyaH, 'saH' evaMvidhaH samyag yatate sadanuSThAnaM pratIti saMyato'ta eva ca suvrataH, suvratatvAca 'tapasvI' prazasyatapAH, tathA ca sahitaH samyagajJAnakriyAbhyAM, yadvA saha hitena-Ayatipathyena 5 da arthAdanuSThAnena varcata iti sahitaH, tata eva cAtmAnaM-karmavigamAcchuddhakharUpaM gaveSayati-kathamayamitthaMbhUto bhavedityanveSayate yaH sa AtmagaveSakaH, yadvA AyaH-samyagdarzanAdilAbhaH sUtratvAdAyato vA-mokSata gaveSayatItyAya-12 gaveSaka AyatagaveSako vA yaH sa bhikSuriti sUtrArthaH // anena satkArapuraskAraparIpahasahanamuktaM, samprati khIparI-[2] pahasahanamAha jeNa puNo jahAi jIviyaM, mohaM vA kasiNaM niycchii| naranAri payahe sayA tabassI, na ya kohalaM ubeisa bhikkhU // 6 // yena hetunA, punaHzabdo'sya sarvathA saMyamaghAtitvavizeSadyotakA, 'jahAti' tyajati 'jIvitaM' saMyamajIvitaM 'mohaM vA' mohanIyaM yA kapAyanokaSAyAdirUpaM 'kRtsnaM' samastaM kRSNaM vA zuddhAzayavinAzakatayA 'niyacchati' vanAti tadevaMvidhaM narazca nArI ca naranAri 'prajahyAt' prakarSaNa tyajet yaH 'sadA' sarvekAlaM tapasI, na ca 'kutUhalam' abhu dIpa anukrama [499]] JAIREDuratani muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~830~
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [--] / gAthA ||7|| niyukti: [379...] (43) bRhadvRttiH prata sutrAMka ||6|| vaktabhogatAyAM syAdiviSayaM kautukam , upalakSaNatvAdbhuktabhogatAyA smRti ca, 'upaiti' gacchati sa bhikSariti sUtrArthaH sabhikSukauttarAdhya. dAitthaM parIpahasahanena bhikSutvasamarthanAt siMhavihAritvamuktvA tadeva piNDavizuddhidvAreNAha madhyayana chinnaM saraM bhomaM aMtalikvaM, suviNaM lakkhaNaM daMDa vatthuvija / aMgavigAraM sarassavijayaM, jo vijAhiM na jIvaI sa bhikkha // 7 // // 416 // chedanaM chinnaM basanadazanadAdInAM, tadviSaya zubhAzubhanirUpikA vidyA'pi chinnamityuktA, evaM sarvatra / "deves| uttamo lAbho" ityAdi, tathA 'saraM ti kharakharUpAbhidhAnaM, "sajjaM rakhada mayUro, kukaDo risabhaM saraM / haMso khati 4gaMdhAra, majjhimaM tu gavelae // 2 // " ityAdi,tathA-"sajjeNa lahai virti, kayaM ca na viNassaI / gAyo puttA ya mittA ya, nArINaM hoi vallaho // 1 // risaheNa u IsariyaM, seNAvacaM dhaNANi ya / " ityAdi / tathA bhUmiH-pRthvI bhUmau bhavaM bhauma-bhUkampAdilakSaNaM, yathA-"zabdena mahatA bhUmiyaMdA rasati kampate / senApatiramAtyaztha, rAjA rASTra ca pIdhyate // 1 // " ityAdi / tathA antarikSam-AkAzaM tatra bhavam AntarikSaM-gandharvanagarAdilakSaNaM,yathA-"kapilaM zasya 1devepUttamo lAbhaH (koNeSu) 2 pahuM rauti mayUraH kuTa mapabhaM varam / haMso rauti gAndhAraM madhyamaM tu golakaH // 1 // 3 // 41 // C3 pajena labhate bRttiM kRtaM ca na vinazyati / gAvaH putrAca mitrANi ca nArINAM bhavati blbhH||1|| RSameNa khavaye senApa-1 titvaM dhanAni c| SCORRACADERED dIpa anukrama [500 AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~831~
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-]/ gAthA ||7|| niyukti: [379...] (43) prata sutrAMka 7IN ghAtAya, mAjiSTe haraNaM gavAm / avyaktavarNa kurute, balakSobha na sNshyH||1|| gandharvanagaraM snigdhaM, saprAkAraM satoraNam / saumyA dizaM samAzritya, rAjJastadvijayaGkaram // 2 // " ityAdi / tathA 'kha' khapnagataM zubhAzubhakathanaM, yathA-"gAyane rodanaM brUyAnartane vadhavandhanam / hasane zocanaM brUyAtpaThane kalahaM tathA // 1 // " ityAdi / tathA |'lakSaNaM' strIpuruSayoryathA-"cakkhusiNehe suhito daMtasiNehe ya bhoyaNaM miha / tayaNeheNa ya sokkhaM NahaNehe hoi paramadhaNaM // 1 // " ityAdi, gajAdInAM ca yathAyathaM vAlukApyAdivihitam / tathA 'daMDa'tti 'daNDaH' yaSTistatvarUpakadhanam , "ekaipatvaM pasaMsaMti, dupaJcA kalahakAriya"tti, ityAdi / tathA 'vAstuvidyA prAsAdAdilakSaNAbhidhAyizAsvAtmikA "kuTilA bhUmijAzcaiva, vainIkA dvandvajAstathA / latino nAgarAzcaiva, prAsAdAH kSitimaNDanAH // 1 // sUktAH padavibhAgena, karmamArgeNa sundarAH / phalAvAptikarA loke, bhaGgabhedayutA vibhoH // 2 // aNDakaistu vivikAste, nirgamaizcArurUpakaiH / citrapatrairvicitraizca, vividhA''kArarUpakaiH // 3 // " ityAdi / tathA 'aGgavikAra' zira:sphuraNAdistacchubhAzubhasUcakaM zAstramapyaGgavikAro yathA 'dakSiNAkSispandane priyaM bhaviSyatItyAdi / tathA kharaH-podakIzivAdirutarUpastasya viSayaH-tatsambandhI zubhAzubhanirUpaNAbhyAsaH, yathA-"gatistArA kharo vAmaH, podakyAH 1 cakSuHsnehana sukhito dantasnehena ca bhojanamiSTam / tvaklehena ca saukhyaM nakhasnehena bhavati paramadhanam // 1 // pAlakAdivihita pr0|2 ekaparvA prazaMsanti dviparvA keshkaarinnii| dIpa anukrama [501] AIMEducatan intamanna For ParaTREPWAuOnly wiencitana muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~832~
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-]/gAthA ||8|| niyukti: [379...] (43) uttarAdhya bRhadvRttiH prata 417 // sutrAka // 8 // zubhadaH smRtaH / viparItaHpraveze tu, sa evAbhISTadAyakaH // 1 // " tathA-"durgAsvaratrayaM syAjjJAtavyaM zAkunena naipu | sabhikSuka NyAt / cilicilizabdaH saphalaH susu madhyazcalacalo viphalaH // 1 // " ityAdi / tato ya etAbhirvidyAbhina jIvati madhyayanaM. naitA eva jIvikAH zubhAzubhAH prakalpya prANAn dhArayati sa bhikSuriti sUtrArthaH / anena nimittalakSaNotpAdanAdoparihAra uktaH, samprati mantrAdirUpataddoSaparihArAyAha maMtaM mUlaM vivihaM vijaciMta, vamaNavireyaNadhRmanittasiNANaM / Aure saraNaM tigicchiyaM ca, taM parinnAya paribbae sa bhikkhU // 8 // 'matram' OMkArAdikhAhAparyanto hokArAdivarNavinyAsAtmakastaM, 'mUlaM' sahadevImUlikAkalpAdi tattacchAstravihitaM mUlakama vA 'vividhaM' nAnAprakAraM 'vaidyacintAM' vaidyasambandhinI nAnAvidhauSadhapathyAdivyApArAtmikA, vividhAmityatrApi DamarukamaNinyAyena yojyate, vamanam-udgiraNaM virecanaM-koSThazuddhirUpaM dhUma-manaHzilAdisambandhi neti-netrazabdena netrasaMskArakamiha samIrAanAdi parigRhyate, snAnam-apatyArtha matrauSadhisaMskRtajalAbhiSecana, 417 // vamanAdInAM ca nAnAyasAnAnAmiha kRtasamAhArANAM nirdezaH, 'Aure saraNaM ti, suvyatyayAd 'Aturasya' rogAdipIDitasya 'zaraNaM" smaraNaM hA tAta ! hA mAtaH ! ityAdirUpaM 'cikitsitaM ca' Atmano rogapratIkArarUpaM 'tad' iti / dIpa anukrama [502] AIMEducatan intimation For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~833~
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-] / gAthA ||9|| niyukti: [379...] (43) *** *5 prata sutrAMka MAR %2 ||9|| yadanantaramuktaM parinAya'tti jJaparijJayA parijJAya pratyAkhyAnaparijayA ca pratyAkhyAya 'parivrajet' sarvaprakAraM saMyamAdhvani yAyAdhaH sa bhikSuriti sUtrArthaH // aparaM ca khattiyagaNauggarAyaputtA, mAhaNabhoI ya vivihA ya sippinno| no tesi vayaha silogapUaMtaM parinnAya parigbaesa bhikkha // 9 // kSatriyAH-haiheyAdyanvayajA gaNA:-mallAdisamUhAH ugrAH-ArakSakAdayaH rAjaputrAH-nRpasutAH, epo dvandvaH, 'mAhanabhogikAH' tatra mAhanA brAhmaNAstathA bhogena-viziSTanepathyAdinA caranti bhogikA:-nRpatimAnyAH pradhAnapuruSAH, 'vividhAzca' nAnAprakArAH 'zilpinaH' sthapatiprabhRtayaH, paThanti ca-sippiNo'paNe tatra cAnye iti zilpivizeSaNamubhayatra ca ya iti zeSaH, 'no' naiva teSAM kSatriyAdInAM 'badati' pratipAdayati, ke ?-zlokapUje zloka-zlAghAM yathate zobhanA iti, pUjAM ca-yathaitAn pUjayateti, ubhayatra pApAnumatyAdimahAdoSasambhavAt , kiMtu 'taditi zlokapUjAdikaM dvividhayA'pi parijayA parijJAya paribajedyaH sa bhikSuriti sUtrArthaH // anena vanIpakatvasya parihAra uktaH, sAmprataM saMstavaparihAramAha gihiNo je pavvaieNa dihA, appabbaIeNa va saMthuyA hvijaa| tesiM ihaloyaphalaTTayAe, jo saMthavaM na karei sa bhikkhU // 10 // dIpa anukrama [503] 0 %*** * RORMSRL ** AIMEducatantntarnational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~834~
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-1 / gAthA ||10|| niyukti: [379...] (43) 34 hAna ma prata sUtrAMka * ||10|| uttarAdhya. ta 'gRhiNaH' gRhasthA ye 'prabajitena' gRhItadIkSeNa dRSTA upalakSaNatvAtparicitAzca 'aprabajitena vA' gRhasthAva- sabhikSukasthena saha 'saMstutAH' paricitA bhaveyuhiNo ya iti sambandhaH 'tesiti 'taiH' ubhayAvasthayoH paricitaihibhiH / / madhyayanaM. bRhaddhRttiH ihalaukikaphalArtha basnapAtrAdilAbhanimittaM yaH 'saMstavaM' paricayaM na karoti sa bhikSuriti suutraarthH|| tthaa||41|| sayaNAsaNapANabhoyaNe, vivihaM khAimasAimaM paresiM / adae paDisehie niyaMThe, je tattha Na paosaI sa bhikkhU // 11 // 'zayanAsanapAnabhojana'miti zayanAdIni pratItAni vividham' anekaprakAraM 'khAdimakhAdima'miti khAdima-II piNDakhajUrAdi khAdimam-elAlabajhAdi, ubhayatra samAhAraH, 'paresiti 'parebhyaH' gRhasthAdibhyaH 'adaItti adadanyaH 'pratiSiddhaH kacit kAraNAntare yAcamAno nirAkRtaH saH 'nirgranthaH' muktadravyabhAvagrantho yaH 'tatra' ityadAne 'na praduSyati' na pradveSaM yAti punardAsyatItyabhidhAyakakSapakarSivatsa bhikSuriti sUtrArthaH / anena krodhapiNDaparihAra 4/ uktaH, upalakSaNaM caitadazeSabhikSAdoSaparihArasya, idAnIM prAsaiSaNAdopaparihAramAhajaM kiMcAhArapANagaM vivihaM, khAimasAimaM paresiM lhuuN| // 418 // jo taM tiviheNa mANukaMpe, maNavayakAyasusaMvuDhe je sa bhikkhU // 12 // 'yat kiJcit' alpamapi 'AhArapAnam' azanapAnIyaM vividhaM 'khAimasAimati casya gamyamAnatvAt khAdi-15 - 4 dIpa anukrama [504] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~835~
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-1 / gAthA ||12|| niyukti : [379...] (43) prata sUtrAMka ||12|| makhAdimaM ca uktarUpaM 'paresiM ti 'parebhyaH' gRhasthebhyaH 'laDhuM'ti 'labdhvA' prApya yaH 'taMti subbyatyayAttenAhArA-1 dinA 'trividhena' manovAkAyalakSaNena prakAratrayeNa nAnukampate, ko'rthaH ?-glAnavAlAdInopakurute na sa bhikSuriti vAkyazepaH, yastu manovAkAyaiH suSTu saMvRto niruddhatathAvidhAhArAdhabhilApaH susaMvRtA yA manovAkAyA yasyeti susaMvRta manovAkAyaH, tata eva glAnAdInanukampata iti gamyate, sa bhikSuH, yadiyA 'nAnukampate' ityatra 'nA' puruSo'nukadampate [nAnurUpo na kampate] manovAkAyasusaMvRtaH san sa bhikSuriti sUtrArthaH // anenArthato gRddhayabhAvAbhidhAnAdaGgAkAradoSaparihAra uktaH, samprati dhUmaparihAramAha AyAmagaM ceva javodaNaM ca, sIyaM sovIrajavodgaM ca / no hIlae piMDaM nIrasa tu, paMtakulANi paricae sa bhikkhU // 13 // AyAmameva AyAmakam-ayazrAvaNaM cazabda uttarApekSayA samuccaye khagatAnekabhedakhyApako vA, eva' iti prAgvat, 'yabodanaM ca' yavabhaktaM 'sIya ti zItaM-zItalamantaprAntopalakSaNaM caitat , sovIra-AcAmlaM yavodakaM ca-yavaprakSAlana pAnIyaM sovIrayavodakaM, tatha 'no hIlayet' ghigidaM kimanenAmanojJeneti na nindet , piNDyate-saGghAtyate, ko'rthaH ? -gRhibhyaH upalabhya saMmIlyata iti piNDastamAyAmakAyeva 'nIrasaM' vigatAkhAda 'tuH' apyarthastato nIrasamapi, ata eva 'prAntakulAni tucchAzayagRhANi daridrakulAni vA yaH pariprajetsa bhikSuriti sUtrArthaH // anyaca 9-4 % 4 dIpa anukrama [506] AIMEducatan intaniathma For PAHATEEPIVanupontv wiancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~836~
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [15], mUlaM [-] / gAthA ||14|| niyukti: [379...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 419 // 15 prata sUtrAMka ||14|| sahA vivihA bhavaMti loe, divyA mANusayA tahA tiricchaa| sabhikSukabhImA bhayabheravA urAlA, jo succA Na vihijaI sa bhikkhU // 14 // madhyayanaM. 'zabdAH' dhvanayaH 'vividhAH' vimarzapradveSAdinA vidhIyamAnatayA nAnAprakArAH bhavanti' jAyante 'loke' jagati 'divyAH' devasambandhinaH 'mAnuSyakAH' manuSyasambandhinastathA 'tairazvAH' tiryakasambandhinaH 'bhImAH' raudrAH bhayena / bhairavAH-atyantasAdhvasotpAdakA bhayabhairavAH 'udArAH' mahAnto yaH 'zrutvA' Akarya prakramAduktavizeSaNaviziSTAneva zabdAn 'na vyathate' na bibheti dharmadhyAnato na calati vAsa bhikSuriti sUtrArthaH / anenopasargasahiSNutvaM siMhavihAritAyAM nimittamuktaM, samprati samastadharmAcAramUlaM samyaktvasthairyamAha vAyaM vivihaM samicca loe, sahie kheyANugae a koviyppaa| panne abhibhUya sambadaMsI, uvasaMte aviheDae sa bhikkhU // 15 // 'vAda' ca khakhadarzanAbhiprAyavacanavijJAnAtmakaM 'vividham' anekaprakAra, dharmaviSaye'pi banekadhA vivadante, yathoktaM"setukaraNe'pi dharmo bhavatyasetukaraNe'pi kila dharmaH / gRhavAse'pi ca dharmo bane'pi vasatAM bhavati dharmaH // 1 // // 419 // muNDasya bhavati dharmastathA jaTAbhiH sayAsasAM dharmaH" ityAdirUpaM 'sametya' jJAtvA loke sahitaH svahito vA prAgvat khedayatyanena karmeti khedaH-saMyamastenAnugato-yuktaH khedAnugataH 'caH' pUraNe kovidaH-labdhazAstraparamArtha AtmA' dIpa anukrama [508] JANEarata For ParaTREPIVAROIN muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~837~
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||16|| dIpa anukrama [510 ] Jan Educato "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||16|| niryuktiH [379...] adhyayanaM [15], syeti kovidAtmA, 'paNNe abhibhUya saGghadaMsI uvasaMtetti prAgyat, 'aviheThakaH' na kasyacidvivAdhako yaH sa bhikSuriti sUtrArthaH // tathA asipajIvI agi amitte, jiiMdio savvao vippamukke / aNukkasAI lahu apabhakkhI, cicA gihaM egacare sa bhikkhU // 16 // tibemi || // sabhikkhU ajjhayaNaM // 15 // zilpena - citrapatracchedAdivijJAnena jIvituM zIlamasyeti zilpajIvI na tathA'zilpajIvI 'agrahaH' gRhavirahitaH tathA avidyamAnAni mitrANi-abhiSvaGgadetavo vayasthA yasyAsAvamitraH, jitAni - yazIkRtAni 'indriyANi' zrotrAdIni yena sa tathA, 'sarvataH bAhyAdabhyantarAca granthAditi gamyate, vividhaiH prakAraiH prakarSeNa mukto vipramuktaH, tathA aNavaH| khalpAH sabalananAmAna itiyAvat kaSAyAH krodhAdayo yasyeti sarvadhanAdityAdini pratyaye'NukaSAyI, prAkRtatvAtsUtre kakArasya dvitvaM yadvA utkapAyI - prabalakaSAyI na tathA'nutkaSAyI alpAni - stokAni laghUni niHsArANi niSpAvAdIni bhakSayituM zIlamasyeti alpalaghubhakSI, sUtre tivyatyayaH prAgvat, 'tyaktvA' apahAya gRhaM dravyabhAvabhedabhinnam, eko - rAgadveSavirahitaH tathAvidhayogyatAvAsAvasahAyo vA carati - viharatyekacaro yaH sa bhikSuH, anenaikAkivihAra upalakSita iti sUtrArthaH // 'iti' parisamAptau trayImIti pUrvavadeva, nayA api pUrvavadeva // // iti zrI zAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM paJcadazamadhyayanaM samAptamiti // 15 // For ProPr tanc muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atra adhyayanaM - 15 parisamAptaM ~838~
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [-]/ gAthA ||16...|| niyukti: [379] (43) uttarAdhya. atha SoDazaM brahmacaryasamAdhinAmakam / daza brahmA bRhadvRttiH AA samAdhiH // 420 // prata sUtrAMka ||16|| % ukta paJcadazamadhyayanam , adhunA poDazamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-dahAnantarAdhyayane bhikSuguNA uktAH, te chAca tattvato brahmacaryavyavasthitasya bhavanti, tadapi ca brahmaguptiparijJAnata iti tA ihAbhidhIyante ityanena sambandhe nAyAtasyAsyAdhyayanasya caturanuyogadvAracarcA prAgvadyAvannAmaniSpanna nikSepe dazabrahmacaryasamAdhisthAnamiti nAma, tato dizAdipadAnAM paJcAnAM nikSepaH karttavyaH, tatra ca naikakAdyabhAye dazasambhava ityekakanikSepamAha niyuktikRt __NAmaMThavaNAdaviemAuyapayasaMgahekkae ceva / pajava bhAve atahA sattee ikvagA huMti // 379 // | etadarthastu caturaGgIyAdhyayana eva kathita iti na pratanyate // etadanusAratazca dvayAdinikSepaH sukara eveti tamupekSyaiva dazanikSepamAhadasasu a chakko dave nAyavbo dspesiokhNdho| ogAhaNAThiIe nAyabvoM pajavaduge a||380|| dazasu ca nikSesavyeSu SaTko nikSepa iti gamyate, sa ca nAmasthApanAdravyakSetrakAlabhAvabhedAt , tatra nAmasthA-18 % dIpa anukrama [510] 420 // AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 16 "brahmacaryasamAdhi" Arabhyate ~839~
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [-] / gAthA ||16...|| niyukti: [380] (43) ACCORLS prata sUtrAMka ||16|| kApane kSapaNe, 'daSetti dravyaviSayeSu dazasu vicAryamANepu 'jJAtavyaH' avagantavyaH daza pradezAH parimANamasyeti dazapra|dezikaH skandho dazocyate, dazaparamANudravyaniSpannatvAt , tathA 'ogAhaNATiIe'tti skandha evAvagAhanAyAM cinsa-|| mAnaH prakramAddazapradezAvagADhaH kSetradazocyate, sthitI ca dazasamayasthitikaH sa eva kAladazocyate, upalakSaNaM caita-13 sarya, yata Aha cUrNikRt-"dravyadaza daza sacittAdIni dravyANi, kSetradaza dazAkAzapradezAH, kAladaza daza samayA , iti jJAtavyAH," 'pajavatti paryAyA dazasaGkhyatvena vivakSitA bhAvadaza [kSaye] (kaye) paryAyA ityAha-dvike ca|| 5 jIvAjIvarUpe 'caH' pUraNe, tatra jIvaparyAyA vivakSayA kaSAyAdayaH, ajIvaparyAyAzca pudgalasambandhino varNAdaya iti / gAthArthaH // idAnI brahmanikSepamAha bhami(mI) u caukkaM ThavaNAbaMbhaMmi bNbhnnuppttii| davaMmi vatthiniggahu annANINaM muNeyavvo // 381 // bhAve u vasthiniggahu nAyavvo tassa rkkhnnttttaae| ThANANi tANi vajija jANi bhaNiyANi ajjhynne|| 'vabhami utti brahmaNi punarvicArye 'caukati catuSko nAmasthApanAdravyabhAyabhedAnnikSepa iti gamyate, tatra nAmabrahma yasya brahmeti nAma, sthApanAbrahmaNi brAhmaNotpattirvaktavyA, yathA''cAranAgni prathamAjhe "ekA maNusajAI raju 1 ekA manuSyajAtiH rAjyotpattau ca dve kRte vRSabhasya / tisrazca zilpavANijye bhAvakadharma catasraH // 1 // OMOMOMOMkkk dIpa anukrama [510] AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~840~
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||16|| dIpa anukrama [510] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 421 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||16... adhyayanaM [ 16 ], ppattIya do kayA usame / tinni ya sippavaNie sAvagadhammaMmi cacAri // 1 // " ityAdinA niryuktikRtA'bhi hitA, 'dravye vastinigrahaH' upasthanirodhamAtram 'ajJAninAM' midhyAzAM dazatrahmacarya samAdhisthAnAvagamazUnyAnA 'muNitavyaH' pratijJAtavyo brahmeti prakramaH, 'bhAve u'ti bhAve punarvicArye vastinigraho 'jJAtavyaH' avagantavyaH, kasya sambandhItyAha - 'tasya' iti brahmaNo 'rakSaNArthAya' rakSaNaprayojanAya 'sthAnAni viviktazayanAsanasevanAdIni tAni 'varjayet' pariharedyastasyeti prakramaH, sa ca jJAnyeva, tAni kAnItyAha -- yAni 'bhaNitAni' uktAni 'adhyayane' ihaiva prakrAnta iti gAthAdvayArthaH // caraNanikSepamAha Jan Education intimation caraNe chakko davve gaicaraNaM caiva bhakkhaNecaraNaM / khitte kAle jaMmi u bhAve u guNANa AyaraNaM // 383 // caraNaviSayaH 'paGkaH paparimANa uktarUpo nikSepaH, tatra nAmasthApane gatArthe, dravye gatirUpaM caraNaM gaticaraNaM grAmAdigamanAtmakamityarthaH, 'caH' samucaye bhinnakramaca 'eveti pUraNe, 'bhakkhaNecaraNaM ti ekAro'lAkSaNikastato bhakSaNacaraNaM, caraNazabdasyobhayArthatvAt paThyate hi 'cara gatibhakSaNayoH' iti, tathA 'khette kAle jaMmiti yasmin kSetre kAle vA caraNaM caryate vyAvarNyate vA tatkSetracaraNaM kAlacaraNaM ceti prakramaH, bhAve tu 'guNAnAM' mUlottaraguNarUpANAm 'AcaraNam' Asevanamiti gAthArthaH // samAdhinikSepamAha niryuktiH [381-382] For Parent ~841~ dazabrahma samAdhiH, 16 // 421 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [-]/ gAthA ||16...|| niyukti: [384] (43) prata sUtrAMka ||16|| samAhIi caukkaM davvaM davveNa jeNa u smaahii| bhAvami nANadaMsaNatave caritte a nAyavvaM // 384 // MA samAdhau 'caukati prAgyaccatuSko nAmAdinikSepaH, tatra nAmasthApane prasiddhe, 'dravya'miti dravyasamAdhiH 'dravyeNa' mAdhuryAdiguNAnvitena 'yena' hetunA 'tuH' pUraNe 'samAdhiH' khAsthyamupajAyate tadeva samAdhihetutvAtsamAdhiriti / 'bhAvaMmi NANadasaNataye carite ati sUtratvAdbhAve jJAnadarzanatapAMsi caritraM ca khasvarUpAvirodhenAvasthAnAtsamA|dhijJAtavyaH, yadvA jJAnaM ca darzanaM ca tapazceti samAhAraH tato jJAnadarzanatapasi caritre ca, prakramAdyaH samAdhiHamISAmeva parasparamavirodhenAvasthAnaM sa bhAvasamAdhiriti jJAtavyamiti gAthArthaH // sthAna nikSepamAha|() () ( ) 0 0 () (13) hAnAmaMThavaNAdavie khittaddhA uddaubaraI vshii| saMjamapaggaha johe acalagaNaNasaMdhaNA bhAve // 385 // di sarvatra sthAnamiti yojanIyaM, nAmasthAnamityAdi, tatra nAmasthAnaM pratItaM, sthApanAsthAnaM tu yo yadguNopeto yasmi-2 nAcAryAdipade sthApyate sa eva tiSThatyasmin sthAna iti sthApanAsthAnamucyate, 'dravyasthAnam' AkAzam , atra hiTa jIvAdidravyANi tiSThantIti, kSetrasthAnamapyAkAzameva, yataH kSetramAkAzaM tathAkAza eva tiSThati, uktaM hi-'AkAzaM tu / khapratiSThita miti, addhAsthAnamarddhatRtIyadvIpasamudrarUpaM samayakSetraM, tatraiva samayAvalikAdyupalakSitasyAddhAkAlasya sthiteH, 'UrddhasthAna' yatrojhai sthIyate, taca kAyotsargaH, "uparatisthAna' yatra sarvasAvadyaviratiravApyate, 'vasatisthAnaM' yatra CCCCCCCESS dIpa anukrama [510] For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~842~
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [1] / gAthA ||--|| niyukti: [385] (43) uttarAdhya. prata sutrAka [1] ya. khIpaNDakAdidopavikale yatinivAsaH, saMyamasthAnaM-zubhazubhatarAdhyavasAyavizeSA yeSu saMyamasyAvasthitiH, pragraha- dazabrahma 1 sthAnaM yadyasyAyudhasya grahaNasthAnaM, yodhasthAnam-AlIDhapratyAlIDhAdi, acalasthAnaM yasminna manAgapi calanasambha-X bRhadvRttiH samAdhiHvaH, taca mukhyato muktireva, gaNanAsthAnaM yatrakakAdI zIpaprahelikAvasAne gaNanA'vatiSThate, 'saMdhaNa'tti sandhAnasthAnI // 422 // yatra deze truTitamuktAvalyAderekatvaM vidhIyate, 'bhAvasthAnam' audayikAdibhAvAnAM yathAkhamavasthAnavipaya iti 18 gAthArthaH // gato nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tavedamhA suaM me AjasaM ! teNaM bhagavayA evamakkhAyaM-iha khalu dherohiM bhagavatehiM dasavaMbhacerasamAhiThANA pannattA, je bhikkhU succA nisamma saMjamabahule saMyarabahule samAhiyahule gutte guttidie guttabhayArI sayA appamatte viharijA // 1 // 8 zrutaM mayA''yuSmaMstena bhagavataivam 'AkhyAtaM' kathitaM, kathamityAha-sopaskAratvAtsUtrasya yatheti gamyate, tato yaha kSetre prabacane vA 'khalu' nizcayena sthaviraiH-gaNadharaiH 'bhagavadbhiH' paramaizvaryAdiyuktairdazabrahmacaryasamAdhikAsthAnAni 'prajJaptAni' prarUpitAni, ko'bhiprAyaH ?-nepAmiyaM khamanIpikA, kintu bhagavatA'pyevamAkhyAtaM mayA zrutaM // 2 // tato'tra mA anAsthAM kRthAH, tAnyeya vizinaSTi-'ye' iti yAni brahmacaryasamAdhisthAnAni bhikSuH 'zrutvA' AkarNya | zabdataH 'nizamya' avadhArthitaH 'saMjamavahule tti saMyamam-AzrayaviramaNAdikaM bahu iti-bahusaGkhavaM yathAbhavatyevaM dIpa anukrama [511] FOPATIREm Daw any muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~843~
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [1] / gAthA ||--|| niyukti: [385] (43) prata sutrAka KARSAACOCKRABORDS [1] lAti-gRhNAti, ko'bhiprAyaH ?-vizuddhavizuddhataraM punaH punaH saMyamaM karotIti saMyamabahulA, mayUravyaMsakAditvAvAtsamAsaH, yadivA bahulaH-prabhUtaH saMyamo'syeti bahulasaMyamaH, sUtre pUrvAparanipAtasyAtantratvAt , ata eva saMcaraH AzrayadvAranirodhaH tadbahulo bahulasaMvaro vA, tata eva samAdhiH-cittasvAsthyaM tadvahulo bahulasamAdhirvA, 'guptaH' manobAkAyaguptibhiH, guptatvAdeva ca guptAni viSayapravRttito rakSitAni indriyANi-zrotrAdIni yena sa tathA, tata eva gupta navaguptisevanAt 'brahmeti brahmacarya caritum-AsevituM zIlamasyeti guptabrahmacArI 'sadA' sarvakAlam 'apramattaH' pramAdavirahitaH 'viharet' aprativaddhavihAritayA caret // etena saMyamabahulatvAdi dazabrahmacaryasamAdhisthAnaphalamuktam , etada vinAbhAvitvAttasyeti sUtrArthaH // hai| kayare khalu dherehiM bhagavaMtehiM dasabaMbhacerasamAhiThANA pannattA, ime khalu te jAva viharijA, taMjahA-1 vivittAI sayaNAsaNAI sevijA se niggaMthe, no itthIpasupaMDagasaMsattAI sayaNAsaNAI sevittA havaha dAse niggaMdhe. taM kaI iti cedAyariyAha-niggaMthassa khalu isthipasupaMDagasaMsattAI sapaNAsaNAI seva-18 mANassa baMbhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppajijA, bheyaM vA labhijjA, ummAyaM yA pAuNijjA, dIhakAliyaM vA rogAyaka havijA, kevalipannatsAo dhammAo vA bhasijjA, tamhA no| idhipasupaMDagasaMsattAI sapaNAsaNAI sevittA havai se niggaMdhe // 1 // 4-9- dIpa anukrama % [512] 9%-* Criminary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~844~
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [1] / gAthA ||-|| niyukti: [385...] (43) prata sutrAka [1] uttarAdhya katarANItyAdipraznasUtram imAnItyAdi nirvacanasUtraM ca prAgvat , tAnyevAha-'taM jahe' tyAdi, tadyathe' tyupanyAse | dazabrahma viviktAni' strIpazupaNDakAkIrNatvavirahitAni, zayyate yeSu tAni zayanAni ca-phalakasaMstArakAdIni, Asthate / bRhadvRttiH diyeSu tAni AsanAni ca-pAdapIThapumchanAdIni zayanAsanAni, upalakSaNatvAtsthAnAni ca 'seveta' bhajeta yaH saH samAdhiH // 42 // nindhaH' dravyabhAvagrandhAnniSkAnto bhavatIti zepaH / itthamanvayenAbhidhAyAvyutpannapineyAnugrahAyAmumevArtha vyatire kaNAha-'no' naiva striyazca-divyA mAnuSyo vA pazavazca-ajaiDakAdayaH paNDakAzca-napuMsakAni strIpazupaNDakAstaiH saMsaktAni-AkIrNAni strIpazupaNDakasaMsaktAni 'zayanAsanAni' uktarUpANi 'sevitA' upabhoktA bhavati, tadityanantaroktaM 'kathaM' kenopapattiprakAreNa?, 'iti ced' evaM yadi manyase, atrocyate-nigranthasya khalu nizcitaM strIpazupa NDakasaMsaktAni zayanAsanAni 'sevamAnasya' upabhuAnasya 'baMbhayArissa'tti apizabdasya gamyamAnatvAdU brahmacAriNo-13 dA'pi sato brahmacarye 'zaGkA vA' kimetAH seve uta netyevaMrUpA, yadivA ihAnyepAmiti gamyate, tataH zaGkA pA'nyeSAM yathA kimasAvevaMvidhazayanAsanasevI brahmacAryuta neti, 'kAlA' vA khyAdhabhilAparUpA 'vicikitsA vA dharma prati ci-1 ttaviplutiH 'samutpadyate' jAyate, athavA zaGkA rUyAdibhiratsantApahRtacittatayA vismRtasakalAptopadezasya "satsaM vacmi 2 42zA hitaM vacmi, sAraM vacmi punaH punaH / asminnasAre saMsAre, sAraM saarnggaalocnaaH||1||" ityAdikuvikalpAn viklpyto[4|| mithyAtvodayataH kadAcidetatparihAra eva na tIthakRdbhirukto bhaviSyatti, etadAsevane vA yo doSa uktaH sa doSa eva na C4-150-%ACC dIpa anukrama [512] For P DO muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~845~
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [1] / gAthA ||--11 niyukti: [385...] (43) 4445C prata %C4 sUtrAka bhavatItyevarUpaH saMzaya utpadyate, kATA vA tata eva hetoH "priyAdarzanamevAstu, kimanyairdarzanAntaraH 1 / prApyate yena nirvANaM, sarAgeNApi cetasA // 1 // " ityAdyabhidhAyakAnyAnyanIlapaTAdidarzanAmaharUpA, vicikitsA vA-dharma pratikimetAvataH kaSTAnuSThAnasya phalaM bhaviSyati na vA ? tadvarametadAsevanamevAstvityevaMrUpA, 'bheda' yA vinAzaM cAritrasyeti gamyate, 'labheta' prAmuyAt , 'unmAdaM vA' kAmamahAtmakaM prAmuyAt strIviSayAbhilASAtirekatastathAvidhacittaviplavasaM-| bhavAt , 'dIrghakAlikaM vA prabhUtakAlabhAvi rogazca-dAhajyarAdirAtaGkazca-AzughAtI zUlAdi rogAtak 'bhavet' syAt, saMbhavati hi khyAdyabhilASAtirekato'rocakatvaM tatazca jvarAdIni, kevaliprajJaptAt 'dharmAt' zrutacAritrarUpAt hai| samastAd 'bhrazyet' adhaHpratipatet , kasyacidatikliSTakarmodayAtsarvathA dharmaparityAgasambhavAt , yata evaM tasmAdityAdinigamanavAkyaM prakaTArthameveti sUtrArthaH // uktaM prathamaM samAdhisthAnaM dvitIyamAha no itthINaM kahaM kahittA havai se niggaMthe, taM kahamiti cedAyariyA''ha-niggaMthassa khalu itthINaM kaha kahemANassa baMbhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppajijA meyaM vA labhijA ummAyaM vA pAuNijA dIhakAliyaM vA rogAyaka havijA kevalipannattAo vA dhammAo bhaMsijjA, tamhA no itthINaM kahaM kahi jA // 2 // no strINAmekAkinInAmiti gamyate, 'kathA' vAkyapravandharUpA, yadivA strINAM kathA,-"karNATI suratopacA % dIpa anukrama AC-CA [512] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~846~
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [2] / gAthA ||--|| niyukti: [385...] (43) 16 prata sutrAka hattarAdhya18 racaturA lATI vidagdhapriyA" ityAdikA, athavA jAtikularUpanepathyabhedAcaturdhA strIkathA, tatra jAtivrahmaNyAdiHsAda nAmAdizabrahmaTrakulam-ugrAdi rUpaM-mahArASTrikAdi saMsthAna-nepathyaM-tattaddezaprasiddha, tAM kathayitA bhavati se niggathe'tti yA bRhaddhRttiH | evaMvidhaH sa nirgranthaH / zeSaM praznapratiSacanAbhidhAyi pUrvavaditi sUtrArthaH // tRtIyamAha samAdhi // 42 // IN no itthIhiM saddhiM saMnisijAgae viharittA havai se niggaMthe, taM kahaM iti cedAyariyAha-niggaMdhassa khalukA utthIhiM saddhiM saMnisijjAgayassa baMbhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA citigicchA vA samuppajijA|| dAbhayaM vA labhijA ummAyaM vA pAuNijjA dIhakAliyaM vA rogAyaMka havijA kevalipannatAo vA dhammAo bhaMsijjA, tamhA khalu no niggaMthe itthIhiM saddhiM saMnisijAgae viharai // 3 // P no khIbhiH 'sArddha saha samyaga niSIdanti-upavizantyasyAmiti saMnipadyA-pIThAdyAsanaM tasyAM gataH-sthitaH saMniSadyAgataH san 'vihartA' avasthAtA bhavati, ko'rthaH -khIbhiH sahakAsane nopavizet , utthitAkhapi hi tAsu muhUrta tatra nopaveSTavyamiti sampradAyaH, ya evaMvidhaH sa nirgrandhA, na tvanya ityabhiprAyaH, zeSa praznaprativacanA-15 * bhidhAyi pUrvavaditi suutraarthH|| caturthamAha 424 // 1 nirmAdhittiyaH sa nipanyo na tvanyAbhiprAyastatkathamityAdiprAgvaditi sUtrArthaH / dIpa anukrama [513] AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~847~
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [4] / gAthA ||--|| niyukti: [385...] (43) prata satrAMka [4] no itthINaM iMdiyAI maNoharAI maNoramAI AloittA nijjhAittA havai se niggaMthe, taM kahaM iti cedAvariyA''ha-niggaMthassa khalu itthINaM iMdiyAI maNoharAI maNoramAiMjAva nijjhAemANassa baMbhacere saMkA vA kaMkhA thA vitigicchA vA samuppajijjA bheyaM vA labhijjA ummAyaM vA pAuNijjA dIhakAliyaM vA rogAyaka havijA kevalipannattAo vA dhammAo bhaMsijA, tamhA khalu niggaMthe no itthINaM iNdiyaaii| nijjhaai||4|| no khINAM 'indriyANi' nayananAsikAdIni manaH-cittaM haranti dRSTamAtrANyapyAkSipantIti manoharANi, tathA mano ramayantIti darzanAnantaramanucinyamAnAnyAhAdayantIti manoramANi 'AlokitA' samantAdRSTA 'niAtA darzanAnantaramatizayena cintayitA, yathA-aho ! salavaNatvaM locanayoH, RjutvaM nAsAvaMzasvetyAdi, yadvA 'AGISadarthe' tata 'AlokitA' ISadraSTA 'niAtA' prabandhena nirIkSitA bhavati yaH sa nigranthaH, anyatpratItameveti sUtrArthaH // paJcamamAha| no niggaMdhe itthINaM kuDutaraMsi vA dUsaMtaraMsi vA bhittiaMtaraMsi vA kUhayasa vA ruiyasaI vA gIyasaI vA hasiyasaI vA thaNiyasaI vA kaMdiyasaI vA vilaviyasadaM vA suNittA havai se niggathe, taM kahaM iti cedAyariyAha-itthINaM kuDutaraMsi vA dUsaMtaraMsi vA bhittiaMtaraMsi vA jAba vilaviyasaI cA suNamANassa dIpa anukrama 456- 4 [515] - RS* 2 For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~848~
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [9] / gAthA ||--|| niyukti: [385...] (43) bRhadvRttiH samAdhiH prata sutrAka uttarAdhya. bhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppajijA bheyaM vA labhijjA ummAyaM vA pAu- dazabrahma KANijjA dIhakAliya vA rogAyaka havinA kevalipannattAo vA dhammAo jAva bhaMsijA, tamhA khalu niggaMthe no itthIrNa kuTuMtaraMsi vA jAva suNemANe viharijA // 5 // // 425 // no strINAM kuDyaM-khaTikAdiracitaM tenAntaraM-vyavadhAnaM kuDyAntaraM tasmin vA, duSyaM-vastraM tadantare vA, yavani-12 kAntara ityarthaH, bhittiH-pakkeSTakAdiracitA tadantare, vAzabdaH sarvatra vikalpAbhidhAyI, sthitveti zeSaH, 'kUjitazabda vA' vividhavihagabhASayA'vyaktazabdaM suratasamayabhAvinaM ruditazabdaM vA' ratikalahAdikaM mAninIkRtaM 'gItazabdaM vA' paJcamAdihutirUpaM 'hasitazabdaM vA' kahakahAdikaM 'stanitazabdaM vA' ratisamayakRtaM 'RnditazabdaM vA' propitabhartRkAdikRtAkrandarUpaM 'bilapitazabda vA' pralAparUpaM zrotA yona bhavati sa nigrandhaH, zeSaM spaSTamiti sUtrArthaH // SaSThamAha no niggathe pubvarayaM puzvakIliyaM aNusarittA havai, taM kahaM iti cedAyariyAha-niggaMdhassa khalu isthINaM pubvarayaM pubbakIliyaM aNusaramANassa bhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppa-I|425/. jijA bheyaM vA labhijA ummAyaM vA pAuNijjA dIhakAliyaM vA rogAyaka havijA kevalipannattAo vA dhammAo bhaMsijjA, tamhA khalu no niggaMthe itthINaM pubvarayaM pubvakIliyaM aNusarijA // 6 // dIpa anukrama [516] AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~849~
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [6] / gAthA ||--|| niyukti : [385...] (43) S - -- A %% prata % sutrAka (B) no nimranthaH pUrvasmin-gRhAvasthAlakSaNe kAle rata-rUyAdibhiH saha viSayAnubhavanaM pUrvarataM, 'pUrvakrIDitaM vA / khyAdibhireva pUrvakAlabhAvi durodarAdiramaNAtmakaM vAzabdasya gamyamAnatvAt , 'anusmattI' anucintayitA bhavati, | zeSa prAgvaditi sUtrArthaH // saptamamAha no paNIya AhAraM AhArittA havai se niggaMthe, taM kahaM iti cedAyariyAha-ni. paNIyaM pANabhoyaNaM AhAremANassa baMbhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppajinnA bheyaM vA labhijA ummAyaM vA pAuNijA dIhakAliyaM vA rogAyaka havijA kevalipannattAo vA dhammAo bhaMsijjA, tamhA khalu no niggaMthe paNIya AhAraM AhArijjA // 7 // 'no' naiva praNItaM' galadvindu, upalakSaNatvAdanyamapyatyantadhAtUdrekakAriNam 'AhAram' azanAdikam 'AhArazayitA' bhoktA bhavati yaH sa nirgranthaH, zeSaM vyAkhyAtameva, navaraM 'praNItaM pAnabhojanam' iti pAnabhojanayorakhopA dAnam , etayoreva mukhyatayA yatibhirAhAryamANatvAt, anyathA khAdyakhAdye apyevaMvidhe varjanIye eveti suutraarthH|| aSTamamAha| no aimAyAe pANabhoyaNaM AhArittA havai se niggaMthe, taM kahaM iti cedAyariyAha- aimAyAe pANa-IAL bhoyaNaM AhAremANassa baMbhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppajijA bheyaM vA % % dIpa anukrama [517] JINEducational For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~850~
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [C] dIpa anukrama [519] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [8] / gAthA || --II adhyayanaM [16], niryukti: [385...] labhijA ummAyaM vA pANinA dIhakAliyaM vA rogArthakaM havijjA kevalipannattAo vA dhammAo bhaMsijjA, tamhA khalu no niggaMdhe aimAyAe pANabhoyaNaM bhuMjilA // 8 // uttarAdhya. bRhadvRttiH 'no' naiva 'atimAtrayA' mAtrAtikrameNa, tatra mAtrA - parimANaM, sA ca puruSasya dvAtriMzatkalAH striyAH punrssttaa||426|| 7 viMzatiH, uktaM hi "battIsaM kira kavalA AhAro kucchipUrao bhnnio| purisassa mahiliyAe aTThAvIsaM bhave kavalA // 1 // " atikramastu tadAdhikyasevanaM 'pAnabhojanaM' pratItameva 'AhArayitA' bhoktA bhavati yaH sa nirgranthaH, zeSaM tathaiveti sUtrArthaH // navamamAha - no vibhUsAvAI hava se niggaMthe, taM kahaM iti cedAyariyAha - vibhUsAvattie vibhUsiyasarIre itthijaNassa abhilassaNije havada, tao NaM tassa itthijaNeNaM abhilasijamANassa bhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMvA vA vitimicchA vA samupyajjijjA bheyaM vA labhijA ummAyaM vA pAuNiz2A dIhakAliyaM vA rogAyekaM havijjA kevalipannattAo vA dhammAo bhaMsijjA, tamhA khalu no niragaMdhe vibhUsANuvAI siyA // 9 // 'no' naiva vibhUSaNaM vibhUSA - zarIropakaraNAdiSu strAnadhAvanAdibhiH saMskArastadanupAtI, ko'rthaH 1 - tatkarttA bhavati yaH sa nirgranthaH, tatkathamiti ceducyate- 'vibhUsAvattie'tti vibhUSAM varttayituM vidhAtuM zIlamasyeti vibhUSA1 dvAtriMzat kila kavalA AhAraH kukSipurako bhaNita: puruSasya mahelAyA aSTAviMzatirbhaveyuH kavalAH // 1 // Jan Education intimal For Prata Use Only dazabrahma samAdhiH 16 ~851~ ||426 // jancibrary or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [1] / gAthA ||-|| niyukti: [385...] (43) prata sutrAka vartI, tAcchIliko Nin , sa eva vibhUSAvartikaH, sa kimityAha-vibhUSitam-alataM sAnAdinA saMskRtamitiyAvat zarIraM-deho yasya sa vibhUSitazarIraH, tathA ca 'ujjvalaveSaM puruSaM dRSTvA strI kAmayate' iti vacanAyuvatijanaprArthanIyo bhavati, Aha ca sUtrakAraH-'itthijaNassa ahilasaNije havaItti, tataH ko doSa ityAha-'tataH' khIjanAbhilaSaNIyatvataH, Namiti prAgyat, 'tasya nirgranthasya 'strIjanena' yuvatijanenAbhilaSyamANasya-prArthyamAnasya brahmacAriNo'pi brahmacarye zaGkA vA, yathA kimetAstAvaditvaM prArthayamAnA upabhule?, Ayatau tu yadbhAvi tadbhavatu, utazvi- tkaSTAH zAlmalIzleSmAdayo naraka etadvipAkA iti pariharAmItyevaMrUpaH saMzayaH, zeSa prAgvaditi suutraarthH|| dazamamAha no saharUvarasagaMdhaphAsANuvAI havaha se niggaMthe, taM kahaM iti cedAyariyAha-niggaMdhassa khalu saharUvarasagadhaphAsANuvAiyassa baMbhayArissa baMbhacere saMkA vA kaMkhA vA vitigicchA vA samuppajijA bheyaM vA labhijjA 4 ummAyaM vA pAuNijjA dIhakAliyaM vA rogAyaka havijA kevalipannattAo dhammAo jAva bhaMsijjA, tamhAda khalu no niggaMdhe saharUvarasagaMdhaphAsANuvAI havai se niggaMthe, dasame baMbhacerasamAhiThANe havaha // 10 // | 'no' naiva zabdo-manmanabhASitAdi rUpaM-kaTAkSanirIkSaNAdi citrAdigataM vA khyAdisambandhi raso-madhurAdirabhibRMhaNIyo gandhaH-surabhiH sparzaH-sparzanAnukUlaH komalamRNAlAderetAnabhiSvaGgahetUn anupatati-anuyAtIsevaMzIlaH zabdarUparasagandhasparzAnupAtI bhavati yaH sa nirgranthaH / tatkathamiti cedityAdi sugama, dazamaM brahmacaryasamA %%CES dIpa anukrama 259 % [520] JIREOGohammtimatena FILPATTEETHAImony muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~852~
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [10] / gAthA ||1-10|| niyukti: [385...] (43) vRhadvRttiH prata sUtrAMka [10] uttarAdhya. ghisthAnaM bhavatIti nigmnm|| iha ca pratyeka khyAdisaMsaktazayanAdeH zaGkAdidopadarzanaM tadatyantaduSTatAdarzakaM pratyekamapA- dazabrahma yahetutAM prati tulyabalatvakhyApakaM ceti sUtrArthaH // bhavanti ya ittha silogA, tNjhaa||427|| __'bhavanti' vidyante 'atreti ukta epArthe, kimuktaM bhavati ?-uktAbhidhAyinaH zlokAH' padyarUpAH, 'tadyathA' ityupprdrshne| jaM vivittamaNAinnaM, rahiyaM thIjaNeNa ya / baMbhacerassa rakkhaDA, AlayaM tu nisevae ||1||mnnplhaayjnn-12 rANI, kAmarAgavivahaNI / baMbhacerarao bhikkhU, thIkahaM tu vivajjae // 2 // samaM ca saMthavaM thIhi, saMkahaM ca abhi kkhaNaM / baMbhacerarao bhikkhU, nicaso parivajae // 3 // aMgapaJcaMgasaMThANaM, cArullaviyapehiyaM / baMbhacerarao thINaM, soagijjhaM vivajae // 4 // kuiyaM ruiaMgIyaM, hasiyaM thaNiya kaMdiyaM / vaMbhacerarao thINaM, soagijjhN| da vivajjae ||5||haasN khiIM raI dappaM, sahasAvattAsiyANi ya / baMbhacerarao thINaM, nANuciMte kayAivi // 3 // paNIyaM bhattapANaM ca, khippaM mayavivahaNaM / babhacerarao bhikkhU, nicaso parivajjae // 7 // dhammaladdhaM miyaM / kAle, jattatthaM paNihANavaM / NAimattaM tu bhujijjA, baMbhacerarao sayA // 8 // vibhUsaM parivajjijjA, sarI dIpa anukrama [521] JAREacatandan muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~853~
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [10] / gAthA ||1-10|| niyukti: [385...] (43) prata sUtrAMka ||1-10|| riparimaMDaNaM / baMbhacerarao bhikkhU, siMgArasthaM na dhArae // 9 // sadde rUve ya gaMdhe ya, rase phAse nadekhA paMcavihe kAmaguNe, niccaso parivajae // 10 // jamityAdisUtrANi daza / yaH 'viviktaH' rahasyabhUtastatraiva vAstavyakhyAdyabhAvAd 'anAkIrNaH' asaGkalastattatprayojanAgatakhyAdhanAkulatvAt , 'rahitaH' parityakto'kAlacAriNA candanazravaNAdinimittAgatena strIjanena, cazabdAtpadaNDakaiH piDgAdipuruSaica, prakramApekSayA ce vyAkhyA, anyatrApi caivaM prakramAdyapekSatvaM bhAvanIyam, uktaM hi-18 "arthAt prakaraNAliGgAdaucityAddezakAlataH / zabdArthAH pravibhajyante, na zabdAdeva kevalAt // 1 // " 'brahmacaryasya uktarUpasya 'rakSArtha pAlananimittam 'AlayaH' AzrayaH, sarvatra liGgavyatyayaH prAgyat, yattadonityasambandhAttaM 'tuH' paraNe nipevateM bhjte||shaamnaa-cittN tasya pralhAdaH aho! abhirUpA etA ityAdivikalpaja AnandataM janayatIti manaHprahAdajananI tAm , ata eva kAmarAgo-viSayAbhiSvaGgatasya vivarddhanI-vizeSeNa vRddhihetuH kAmarAgavivarddhanI tAM, zepaM spaSTaM, navaraM, 'strIkathA' "tadvakaM yadi mudritA zazikathA" ityAdirUpAM // 2 // 'samaM ca' saha 'saMstava' paricayaM strIbhirnipadyA prakramAdekAsanabhogeneti gamyate, 'saMkA ca' tAbhireva samaM santatabhASaNAtmikAm 'abhIkSNaM' punaH puna 'Nicaso'tti nitymnytspssttm||shaaanggaani-shirHprbhRtiini pratyaGgAni-kucakakSAdIni saMsthAnaM-kaTIniviSTaka OM vakrAdIni dIpa anukrama [522-531] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~854~
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 1-10|| dIpa anukrama [522 -531] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [10] / gAthA ||1-10|| adhyayanaM [16], Jain Education intimational uttarAdhya. // 428 // rAdisannivezAtmakam, amISAM samAhAra nirdezaH, aGgapratyaGgayorvA saMsthAnam - AkAra vizeSo'GgapratyaGgasaMsthAnaM cAruzobhanam ullapitaM ca- manmanabhASitAdi tatsahagatamukhAdivikAropalakSaNametat prekSitaM ca-arddhakaTAkSanirIkSitAdi bRhadvRttiH ulapitaprekSitaM brahmacaryarataH strINAM sambandhi cakSuSA gRdyata iti cakSuryAyaM sadvivarjayet kimuktaM bhavati ? - cakSupi hi sati rUpagrahaNamavazyaMbhASi, paraM taddarzane'pi tatparihAra eva karttavyo na tu rAgavazagena punaH punastadeva vIkSaNIyamiti, uktaM hi "asekA rUpamaddahu~, cakkhugoyaramAgayaM / rAgaddose u je tattha, te buho parivajjae // 1 // // 4 // kuiyaMsUtraM prAyo vyAkhyAtameva, navaraM kuDyAntarAdiSviti zeSaH // 5 // hAsasUtramapi tathaiva, navaraM 'ratiM' dayitAGgasaGgajanitAM prItiM 'darpa' manakhinImAnadalanotthaM garva 'sahasA'vatrAsitAni ca parAGmukhadayitAdeH sapadi trAsotpAdakAnyakSisthaganamarmaghaTTanAdIni paThyate ca- 'hassaM dappaM raI ki saha bhuttAsiyANi ya' atra ca 'saheti strIbhiH sArddha bhuktAni ca-bhojanAni AsitAni ca-sthitAni bhuktAsitAni zeSaM spaSTaM, navaraM sarvatra pUrvakRtatvaM prakramAdapekSaNIyam // 6 // paNIyaMsUtraM nigadasiddhameva, navaraM mada:- kAmodreka iha gRhyate, tasya vivarddhanam - atibRMhakatayA vizeSato vRddhihetuM parivarjayet // 7 // dharmAdanapetaM dharmyamepaNIyamityarthaH 'labdhaM' prAptaM gRhasthebhya iti gamyate, na tu khayamevopaskRtaM paThyate ca, 'dhammaladdha' ti dharmeNa hetunopalakSaNatvAddharmalAbhena vA na tu kuNDalAdikaraNena labdhaM dharmalacdhaM, 1 azakyaM rUpamadraSTuM cakSurgomAgatam / rAgadveSau tu yau tatra tau budhaH parivarjayet // 1 // For Prata Use Only niryukti: [385...] ~855~ dazabrahma samAdhiH. 16 // 428|| ancibrary muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [10] / gAthA ||1-10|| niyukti: [385...] (43) prata sUtrAMka ||1-10|| paThyate ca-'dharmalaDhuM'ti dharma:-uttamaH kSamAdirUpaH, yathA''ha vAcakaH-'uttamaH kSamAmArdavArjanasatyazaucasaMyamata-12 pastyAgAkiJcanyabrahmacaryANi dharmaH"(tattvArthe a09 sU06) iti, te 'landhu' prAmuM, kathaM mamAyaM niraticAraH syAt iti, 'mitam' 'adbhUmasaNassa' ityAdyAgamoktamAnAnvitamAhAramiti gamyate, 'kAle prastAve 'yAtrArtha saMyamanirvAhaNAthai na tu rUpAdyartha praNidhAnavAn' cittasvAsthyopeto na tu rAgadveSavazago bhuJjIta 'na' iti niSedhe mAtrAmatikrAntaH atimAtraH atirikta ityarcastaM, yadivA ISadarthe kriyAyoge, maryAdAyAM paricchada' ityAdinA mAtrAzabdasya maryAdArthasyApi darzanAd hA atimAtram' atikrAntamaryAda, tuzabdasvaivakArArthatvAdvyavahitasambandhatvAca naiva 'bhuJjIta' abhyavahared brahmacarya rataH Asakto brahmacaryarataH 'sadA' sarvakAlaM, kadAcitkAraNato'timAtrasyApyAhArasyAduSTatvAt ||8||'vibhuussaam' upaka-12 |raNagatA-mutkRSTavakhAdyAtmika parivarjayet' pariharet 'zarIraparimaNDana' kezazmazrusamAracanAdi brahmacaryarato bhikSuH/21 dazRGgArArtha' vilAsArtha 'na dhArayet' na sthApayet na kuryAditiyAvat // 9 // 'sadde' sUtraM spaSTameva, navaraM kAma:-icchAma danarUpastasya dvividhasyApi guNAH-sAdhanabhUtA upakArakA itiyAvat, uktaM hi-guNaH sAdhanamupakArakaM' kAmaguNA-% dAstAnevaMvidhAn zabdAdIniti sUtradazakArthaH // 10 // samprati yatprAk pratyekamuktaM zaGkA vA syAdityAdi tahRSTAntataH *spaSTayitumAha Alao dhIjaNAinno, dhIkahA ya maNoramA / saMthavo ceva nArINa, tAsiM iMdiyadarisaNaM / / 11 / / kuiyaM ruiyaM gIyaM, hasiyaM bhuttAsiyANi ya / paNIyaM bhattapANaM ca, aimAyaM pANabhoyaNaM // 12 // SOMETHORS dIpa anukrama [522-531] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~856~
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [16], mUlaM [10] / gAthA ||11-13|| niyukti: [385...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||11 gata bhUsaNamiTuM ca, kAmabhogA ya dujyaa| narassa'ttagavesissA, visaM tAla uDaM jahA // 13 // dazabrahma navaraM 'saMstavaH' paricayaH, sa cehApyekAsanabhogeneti prakramaH, kUjitAdIni hasitaparyantAni kuDyAntarAdyavasthi samAdhiH||tiniSedhopalakSaNAni, bhuktAsitAni ca smRtAnIti zeSaH, tatra bhuktAni-bhogarUpANi AsitAni-rUyAdibhireya sahAvasthitAni, hAsyAdyupalakSaNaM caitat , gAtrabhUSaNamiSTaM ceti, cazabdo'pizabdArthaH, tata iSTamapyAstAM vihitaM, 16 tathA kAmyanta iti kAmAH bhujyanta iti bhogAH vizeSaNasamAsaste ceSTAH zabdAdayaH, narasyopalakSaNatvAtsyAdezca AtmagayeSiNaH 'viSa' garala: 'tAlapuTaM' sadyoghAti yatrauSThapuTAntarvartini tAlamAtrakAlavilambato mRtyurupajAyate, yathe'tyaupamye, tato'yamarthaH-yathaitadvipAkadAruNaM tathA strIjanAkIrNAlayAdyapi, zaGkAdikaraNataH saMyamAtmakabhAvajIvitaspetarasya ca nAzahetutvAditi sUtratrayArthaH // samprati nigamayitumAha dujjae kAmabhoge ya, niccaso privjje| saMkAThANANi sabvANi, vajjijjA paNihANavaM // 14 // 4 dhammArAma care bhikkhU, dhimaM dhmmsaarhii| dhammArAmarae daMte, baMbhacerasamAhie // 15 // duHkhena jIyanta iti durjayAstAn 'kAmabhogAn' uktarUpAn 'Nicaso'tti nityaM 'parivarjayet' sarvaprakAraM tyajet // 29 // 'zaGkAsthAnAni ca' anantaroktAni, pUrvatra caspa bhinnakramatvAt 'sarvANi' dazApi varjayed , anyathA AjJA'navasthA-18 mithyAtvavirAdhanAdopasambhavaH 'praNidhAnavAn' ekAgramanAH / etabarjakazca kiM kuryAdityAha-dharma ArAma iva pApa dIpa anukrama [532-534] For Trandibanara muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~857~
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [16], mUlaM [10] / gAthA ||14-15|| niyukti : [385...] (43) RKAR prata sUtrAMka // 14 -15|| kA santApopatatAnAM jantUnAM nirvRttihetutayA'bhilaSitaphalapradAnatazca dharmArAmastasmin 'caret' gacchet pravartatetiyA|vat, yadvA dharme A-samantAdramata iti dharmArAmaH 'saMcaret' saMyamAdhvani yAyAd bhikSuH prAgvat 'dhRtimAn' dhRtiHcittakhAsthyaM tadvAn , sa caivaM dharmasArathi:-"Thio u ThAvae paraM" iti vacanAdanyeSAmapi dharma pravarcayitA, tato'nyAnapi dharme vyavasthitAnupalabhya vizeSato dharmArAme rataH-AsaktimAn dharmArAmarataH, tathA ca 'dAntaH' upazAnto brahmacarye samAhitaH-samAdhAnavAn brahmacaryasamAhita iti sUtradvayArthaH // brahmacaryavizuddhayartho'yaM sarvo'pyupakrama iti tanmAhAtmyamAha| devadANavagaMdhabvA, jakkharakkhasakinnarA / bhayAriM namasaMti, duSkaraM je karaMti taM // 16 // devA:-jyotiSkavaimAnikAH dAnavAH-bhuvanapatayaH gandharvayakSarAkSasakinnarAH-pyantaravizeSAH samAsaH sukara eva, upalakSaNaM caitadbhUtapizAcamahoragakiMpuruSANAm , ete sarve'pi 'brahmacAriNaM' brahmacaryavantaM yatimiti zeSaH, 'namasyanti' namaskurvanti 'duSkaraM' kAtarajanaduranucaraM 'je' iti yaH 'karoti' anutiSThati 'taditi prakramAbrahmacaryamiti sUtrArthaH // samprati sakalAdhyayanArthopasaMhAramAha esa dhamme dhuve niyae, sAsae jinndesie| siddhA sijhaMti cANeNaM, sijjhissaMti tahApare // 17 // tti bemi // dIpa anukrama [535-536] * For PATREPvanumony muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~858~
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |17|| dIpa anukrama [538] uttarAdhya. bRhadvRttiH ||430 // Jan Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [10] / gAthA ||17|| adhyayanaM [ 16 ], // baMbhacerasamAhiThANaajjhayaNaM samattaM 16 // 'eSaH' ityanantaroktaH 'dharmaH' brahmacaryalakSaNaH, dhruvaH parapravAdibhiraprakampyatayA pramANapratiSThita itiyAvat 'nityaH' apracyutAnutpannasthiraikasvabhAvo dravyArthitayA 'zAzvataH zazvadanyAnyarUpatayA utpanna (:) paryAyArthitayA yadvA 'nityaH' trikAlamapi sambhavAt 'zAzvataH' anavaratabhavanAt, ekArthikAni vA nAnAdezajavineyAnugrahArthamuktAni, jinaiHtIrthakRdbhirdezitaH- pratipAdito jinadezitaH, asyaiva trikAla gocaraphalamAha-'siddhAH purA anantAsUtsarpiNyavasapiMNISu siddhayanti 'caH' samucaye mahAvidehe ihApi vA tatkAlApekSayA 'anena' iti brahmacaryalakSaNena dharmeNa setsyanti tathA 'pare' anye'nantAyAmanAgatAddhAyAmiti sUtrArthaH // 'iti' parisamAptau bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste ca pUrvavat // // zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM SoDazamadhyayanaM samAptamiti // For Prate One niryukti: [ 385...] ~859~ dazanA samAdhiH 16 // 430 // www.mary.p muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH atra adhyayanaM - 16 parisamAptaM
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], __ mUlaM [10...] / gAthA ||17...|| niyukti: [387-389] (43) 54% atha saptadazaM pApazramaNIyamadhyayanam / % prata sUtrAMka ||17|| %%% vyAkhyAtaM poDazamadhyayanam , adhunA saptadazamArabhyate, askha cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane brahmacaryaguptaya uktAH, tAzca pApasthAnavarjanAdevAsevituM zakyante iti pApazramaNakharUpAbhidhAnatastadevAtra kAkkocyata ityanena sambadhenAyAtamidamadhyayanam , asya ca caturanuyogadvAraprarUpaNA prAgvattAvadyAvannAmaniSpannanikSepe'sya pApazramaNIyamiti | nAma, ataH pApasya zramaNasya ca nikSepamAha niyuktikRt MI pAve chakkaM dave sacittAcittamIsagaM ceva / khittami nirayamAI kAlo aidussamAIo // 387 // bhAve pAvaM iNamo hiMsa musA coriaMca abbabhItatto pariggaho cia aguNA bhaNiA ya je sutte388 samaNe caukkanikkhevao u davbaMmi nihgaaiiaa| nANI saMjamasahio nAyabvo bhAvao samaNo389 | 'pApe' pApaviSayaH 'chakkaMti SaTkaH padaparimANo nAmasthApanAdravyakSetrakAlabhAvabhedAnnikSepa iti gamyate,tatra ca nAmasthApane sujJAne, dravye vicArye Agamato jJAtA'nupayuktaH, noAgamatastu vyatiriktamAha-'sacittAcittamIsagaM % % dIpa anukrama [538] % Corian For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM -17 "pApazramaNIya" Arabhyate ... mUla saMpAdane niyuktikrame kiJcit skhalanA saMbhAvyate, yat mayA niyukti ||386|| na dRSTaM ~860~
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [10...] / gAthA ||17...|| niyukti: [387-389] (43) bRhadRttiH prata sUtrAMka ||17|| uttarAdhya. cevatti, iha ca pApamiti yojyate, prAkRtatvAcobhayatra bindulopaH, tatra sacittadravyapApaM-yaddvipadacatuSpadApadeSu pApazrama manuSyapazuvRkSAdiSvasundaram , acittadravyapApaM-tadeva jIvaviprayuktaM caturazItipApaprakRtayo vA vakSyamANAH, mizra-31 dravyapApaM-tathAvidhadvipadAyevAzubhavasvAdiyuktaM tatzarIrANi vA jIvaviyuktaikadezayuktAni, santi hi jIvazarI NA017 // 31 // reSvapi jIvaviyuktA nakhakezAdayastadekadezAH, uktaM hi-"tasseva dese cie tasseva dese aNuvacie"tti, jIvapradezA|pekSameva hi tatra citatvamanupacitatvaM ca vivakSitaM, pApaprakRtiyukto vA jantureva mizradravyapApamucyate, 'ceveti / prAgvat , kSetre vicArye 'pApaM narakAdipApaprakRtyudayaviSayabhUtaM yatra tadudayo'sti, 'kAla' iti kAlapApaM-duSpa-14 mAdiko yatra kAlAnubhAvataH prAyaH pApodaya eva jantUnAM jAyate, AdizabdAdanyatra vA kAle yatra kasyacijanto-11 stadudayaH, bhAve vicArayitumupakrAnte pApam 'idam' anantarameva vakSyamANaM 'hiMsa'tti hiMsA pramattayogAtprANavyapa-IN hAropaNaM 'mRSA' asadabhidhAnaM 'caurya ca' tainyam 'abrahma' maithunaM tataH 'parigrahaH' mUrchAtmakaH 'apiH' samuccaye 'caH || pUraNe 'guNAH' samyagdarzanAdayastadvipakSabhUtAH aguNAH-mithyAtvAdayo doSAH, namo vipakSe'pi darzanAdamitrAdivat , bhaNitAH' uktAH, 'tuH' samuccaye vyavahitakramazca, aguNAzca ye 'sUtre Agame anyatra ihaiva vA prastutAdhyayane / 'zramaNe // // zramaNaviSayaH 'catuSkanikSepakaH' nAmAdiH 'tuH' pUraNe nAmasthApane pUrvavat , dravye nihavAdaya eva nivAdikAH 1 tasyaiva dezazcitaH tasyaiva dezo'nupacitaH dIpa anukrama [538] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~861~
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [10...] / gAthA ||17...|| niyukti: [387-389] (43) SAR prata sUtrAMka ||17|| AREL uktarUpAH 'jJAnI' prazaMsAyAM matvarthIyotpatteH prazastajJAnavAn samiti-samyak sadanuSThAnapravRttyA yamanaM-pApasthAnabhya uparamaNaM saMyamacAritramitiyAvattena sahita:-yuktaH saMyamasahito jJAtanyo bhAvataH zramaNa iti gaathaatryaarthH|| samprati prastute yojayannAha- .. je bhAvA akaraNijA ihamajjhayaNami vannia jiNehiM / te bhAve sevaMto nAyavo pAvasamaNotti 390 ye 'bhAvAH saMsaktApaThanazIlatAdayo'rthAH 'akaraNIyAH' kartumanucitAH 'iha' prastute'dhyayane 'vanniya'tti varNitAH prarUpitAH 'jinaiH' tIrthakRdbhistAn bhAvAn 'sevamAnaH' anutiSThan 'jJAtavyaH' ayaboddhavyaH pApena-uktarUpeNopala|kSitaH zramaNaH pApazramaNaH, itizabdaH pApazramaNazabdasya kharUpaparAmarzaka iti gAthArthaH // etadviparItAstu zramaNAH, teSAM phalamAhaeyAI pAvAI je khalu vajaMti suvvayA riso| te pAvakammamukkA siddhimaviggheNa vaccaMti // 391 // 8 etAni' etadadhyayanoktAni 'pApAni' pApahetubhUtAni zayAlutAdIni 'ye' ityanirdiSTarUpAH 'khaluH' bAkyA laGkAre 'varjayanti' pariharanti suvratA RSayaH pUrvavat , te pApaM ca tatkarma ca pApakarma tena upalakSaNatyAtpuNyakarmaNA ca muktAH-tyaktAH pApakarmamuktAH 'siddhiM' siddhigatim 'avinena' antarAyAbhAvena 'vacaMti'tti 'prajanti' gaccha|ntIti gAthArthaH // gato nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, tabhedam dIpa anukrama C [538] For PRATEEnviruinony muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~862~
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-]/ gAthA ||1-2|| niyukti: [391] (43) prata sUtrAMka ||1-2|| uttarAdhya. je kei u pabvaie niyaMThe, dhamma suNittA viNaovavanne / pApazramasudullahaM lahiu bohilAbha, viharija pacchA ya jahAmuhaM tu // 1 // bRhadvRttiH NA017 sijA daDhA pAuraNaM mi atthi, upapajaI bhuttu taheva pAu~ / // 432 // jANAmi jaM vahai Ausutti, kiM nAma kAhAmi suraNa bhaMte ! // 2 // HI 'yaH kazcit' ityavivakSitavizeSaH 'tuH' pUraNe, paThanti ca-'je ke ima'tti, tatra ca 'ime'tti ayaM 'pratrajitaH' |niSkrAntaH nirgranthaH prAgvat , kathaM punarayaM pratrajita ityAha-'dharma' zrutacAritrarUpaM zrutvA' nizamya vinayena-jJAna-13 6darzanacAritropacArAtmakenopapanno-yukto vinayopapannaH san 'sudurlabham' atizayaduSprApaM 'labhiuMti labdhyA 'bodhi lAbha' jinapraNItadharmaprAptirUpam , anena bhAvapratipattyA'sau prabajita ityuktaM bhavati, sa kimityAha-viharet' caret , 'pazcAt' prajajanottarakAlaM 'cA' punaroM vizeSadyotakastatazca prathamaM siMhavRttyA pravrajya pazcAtpunaH 'yathAsukhaM' yathA | yathA vikadhAdikaraNalakSaNena prakAreNa sukhamAtmano'vabhAsate tuzabdasyaivakArArthatvAdyathAsukhameva zRgAlavRttyaiva biha redityarthaH, uktaM hi-"sIhattAe NikkhaMto sIyAlattAe viharati"tti, sa ca guruNA'nyena yA hitaipiNA'dhyayana S432 // sAprati prerito yakti tadAha-'zayyA' vasatiH 'baDhA' vAtAtapajalAyupadravairanabhibhAvyA. tathA 'prAvaraNaM' vokalpAdi| 1siMhatayA niSkAntaH zRgAlatayA viharati CAKC24 dIpa anukrama [539-540 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~863~
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-] / gAthA ||1-2|| niyukti: [391...] (43) 4560 prata sUtrAMka ||1-2|| 'me' mamAsti, kiJca-'utpadyate' jAyate 'bhoktuM' bhojanAya tathaiva 'pAtuM' pAnAya yathAkramamazanaM pAnaM ceti zeSaH, tathA 'jAnAmi' avagacchAmi yadvarttate' yadidAnImasti 'AyuSmanniti prerayiturAmantraNamiti, etasmAddhetoH kiM nAma ?, na kiJcidityarthaH, 'kAhAmi'tti kariSyAmi 'zrutena' AgamenAdhItenetyadhyAhAraH, 'bhaMte'tti pUjyAmantraNam , iha ca prakramAkSepe, ayaM hi kilAsyAzayo yathA ye bhavanto bhadantA adhIyante te'pi nAtIndriyaM vastu kiJcanAvabudhyante, kintu ?, sAmpratamAtrekSiNa eva, taccaitAvadasmAkhevamapyasti, tatkiM hRdayagalatAluzoSavidhAyinA'dhIteneti ?, evamadhyavasito yaH sa pApazramaNa ityucyata itIhApi siMhAvalokitanyAyena saMvadhyata iti sUtradvayArthaH // kiMca je kei u pavaIe, nidAsIle pgaamso| bhucA picA suhaM subaI, pAvasamaNitti bucaI // 3 // yaH kazcitpratrajitaH 'nidrAzIlaH' nidrAluH 'prakAmazaH' bahuzo 'bhuktvA' dadhyodanAdi 'pItvA' takrAdi 'sukhaM| yadhA bhavatyevaM sakalakriyAnuSThAnanirapekSa eva 'khapiti' zete, paThyate ca-vasaI'tti 'vasati' Aste prAmAdiSu, sa ityambhUtaH kimityAha-pApazramaNa iti 'ucyate' pratipAdyata iti sUtrArthaH // itthaM na kevalamanadhIyAna eva pApazramaNa ucyate, kintu AyariyaubajjhAehi, sujhaM viNayaM ca gAhie / te ceva khisaI vAle, pAvasamaNitti bucaI // 4 // AcAryopAdhyAyaiH 'zrutam' AgamamarthataH zabdatazca 'vinayaM ca uktarUpaM 'grAhitaH' zikSito yairiti gamyate dIpa anukrama [539-540 AIREDuratan intimational For wrancibaram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~864~
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [391..] (43) prata sUtrAMka ||4|| uttarAdhyatAneva' AcAryAdIn 'khiMsati' nindati vAla' vivekavikalo gamyamAnatvAdyaH sa pApazramaNa ityucyata iti suutraarthH|| pApazramabRhadvRttiH / hai itthaM jJAnAcAranirapekSaM pApazramaNamabhidhAya darzanAcAranirapekSaM tamevAha NA017 na AyariyauvajjhAyANaM, sammaM no pdditppii| appaDipUae thaDe, pAvasamaNitti bucaI // 5 // l AcAryopAdhyAyAnAM 'samyam' avaiparIsena 'na paritapyate' na tattaptiM vidhatte, darzanAcArAntargatavAtsalyavira hito na tatkAryeSvabhiyogaM vidhatta iti bhAvaH, 'apratipUjakaH' prastAvAdahaMdAdipu yathocitapratipattiparAGmukhaH 'stbdhH'| da garvAdhmAtaH kenacitpreryamANo'pi na tadvacanataH pravartate yaH sa pApazramaNa ityucyata iti sUtrArthaH // samprati cAritrA-4 cAravikalaM tamevAha5. saMmaddamANe pANANi, bIyANi hariyANi ya / asaMjae saMjaya mannamANe, pAvasamaNitti bucaI // 6 // dasaMthAraM phalagaM pIDhaM, nisijaM pAyakavalaM / appamajjiyamAruhaI, pAvasamaNitti vucaI // 7 // davadvassa caraI, pamatte a abhikSaNaM / ullaMghaNe a caMDe a, pAvasamaNitti bucaI // 8 // paDilehei pamatto, avaujna pAyaka- 433 // balaM / paDilehAaNAutte, pAvasamaNitti buccaI // 9 // paDilehei pamatte, se kiMci hu nisAmiA / guruM / GparibhAvae niyaM, pAvasamaNitti buccaI // 10 // bahumAI pamuharI, bar3he luDhe aNiggahe / asaMvibhAgI aci yatte, pAvasamaNitti vubaI // 11 // vivAyaM ca udIrei, adhamme attapaNhahA / buggahe kalahe ratte, paavsmnnitti| dIpa anukrama [542] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~865~
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-]/gAthA ||6-14|| niyukti: [391...] (43) 2-% %*- *- prata sUtrAMka ||6-14|| bucaI // 12 // adhirAsaNe kukuIe, jattha tattha nisiiaii| AsaNaMmi aNAutte, pAvasamaNitti bucii||13|| sasarakkhapAo suaI, sijjaM na paDilehaI / saMthArae aNAutto, pAvasamaNitti bucaI // 14 // | 'samardan' hiMsan 'prANAniti prANayogAt prANinaH-dvIndriyAdIn 'bIjAni' zAlyAdIni 'haritAni ca dUrvAA'GkarAdIni, sakalaikendriyopalakSaNametat , spaSTataracaitanyaliGgatvAcaitadupAdAnam , ata evAsaMyatastathA'pi 'saMjaya mannamANe tti sopaskAratvAtsaMyato'hamiti manyamAnaH, anena ca saMvignapAkSikatvamapyasya nAstItyuktaM, pApazramaNa ityucyate // tathA 'saMstArai' kambalyAdi 'phalakaM' campakapaTTAdi 'pITham' AsanaM 'nipadyAM' khAdhyAyabhUmyAdikAM yatra niSadyate 'pAdakambalaM' pAdapunchanam 'apramRjya' rajoharaNAdinA'saMzodhya upalakSaNatvAdapratyupekSya ca 'Arohati' samAkrAmati yaH sa pApazramaNa ityucyate // tathA 'davadayassa'tti drutaM drutaM tathAvidhAlambanaM vinA'pi tvarita 2 'carati' gocaracaryAdiSu paribhrAmyati, 'pramattazca' pramAdavazagazca bhavatIti zeSaH 'abhIkSNaM' vAraM vAram 'ulaGghanazca' vAlAdInAmucitapratipattyakaraNato'dhaHkartA 'caNDazca' krodhanaH, yadvA 'pramattaH' anupayukta IryAsamitI ulaGghanazca vatsaDimbhAdInAM caNDazcArabhaTavRttyAzrayaNataH, zepaM tathaiva // tathA 'pratilekhayati' anekArthatvAtpratyupekSate pramattaH sam 'avaujhaitti 'apojjhati' yatra tatra nikSipati, pratyupekSamANo vA apojjhati, na pratyupekSata ityarthaH, kiM tat ?-pAda *- * dIpa anukrama [544-552]] - * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~866~
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-] / gAthA ||6-14|| niyukti: [391...] (43) pApazrama NA017 // 434 // prata sUtrAMka ||6-14|| uttarAdhya. kambalaM pAtrakambalaM yA pratItameva, samastopadhyupalakSaNaM caitat, sa evaM 'pratilekhanA'nAyuktaH' pratyupekSAnupayuktaH, zeSa sathaiva // tathA pratilekhayati pramattaH san 'kiMci hu'tti 'hu:' apizabdArthaH, tataH kiJcidapi vikathAdIti gamyate, bRhadvRttiH hai| NisAmiti 'nizamya AkarNya tatrAkSisacittatayeti bhAvaH, 'guruparibhAsaya'tti gurun paribhApate-vivadate guruparibhASakaH, pAThAntarato guruparibhAvakaH, 'nityaM sadA, kimuktaM bhavati -asamyakpratyupakSamANo'nyadvA vitathamAcaran gurubhizcoditastAneya vivadate'bhibhavati vA'sabhyavacanaiH, yathA-khayameva pratyupekSadhvaM, yupmAbhireva vayamitthaM zikSitAstato yuSmAkamevaipa doSa ityAdi, zeSaM tathaiva, guruparibhASakatvaM pramattatvasya ca nizamanahetutvaM pUrvasmAdvizeSa iti na paunaruktyam // kizca-'bahumAyI prabhUtavaJcanAprayogavAn prakarSaNa mukharaHpramukharaH stabdho lubdha iti ca prAgvat, avidyamAno nigrahaH-indriyanoindriyaniyatraNAtmako'syetyanigrahaH, saMvibhajati-guruglAnavAlAdibhya ucitamazadAnAdi yacchatItyevaMzIlaH saMvibhAgI na tathA ya AtmapoSakatvenaiva so'saMvibhAgI, 'aciyatteti guryAdiSvaprI timAn , zepaM pUrvavat // anyacca-virUpo vAdo vivAda:-vAkalahastaM 'caH' pUraNe 'udIrei'tti kathaJcidupazAntamapyuzAsanAdinA vRddhi nayati, 'adharmaH' avidyamAnasadAcAraH 'attapaNhaha'tti Atmani praznaH AtmapraznastaM hantyAtma- praznahAH, yadi kazcitparaH pRcchet-kiM bhavAntarayAyI AtmA uta neti ?, tatastameva praznamatiyAcAlatayA hanti, yathA : -nAstyAtmA pratyakSAdipramANairanupalabhyamAnatvAt, tato'yukto'yaM praznaH, sati hi dharmiNi dharmAzcintyanta iti, paThyate dIpa anukrama [544-552]] 434aa PHOTREPwamonth muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~867~
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-1 /gAthA ||6-14|| niyukti: [391...] (43) prata sUtrAMka ||6-14|| ca-'attapaNNaha'tti tatra ca AttAM-siddhAntAdizravaNato gRhItAmAtA yA ihaparalokayoH sadbodharUpatayA hitA prajJAm-Atmano'nyeSAM vA buddhiM kutarkavyAkulIkaraNato hanti yaH sa AttaprajJAhA AsaprajJAhA thA, 'buggahe'tti vyudhe daNDAdidhAtajanite virodhe 'kalahe' tasminneva vAcike 'raktaH' abhiSvaktaH, zepaM prAgvat // aparaM ca asthirAsanaH, kukucaH kukuco vA dvayamapi pUrvavat , 'yatra tatra' iti saMsaktasarajaskAdAvapItyarthaH 'niSIdati' upavizati 'Asane pIThAdI 'anAyuktaH' anupayuktaH san , zeSaM prAgvat // tathA saha rajasA vartate iti sarajasko tathAvidhau pAdau yasya sa tathA 'svapiti' zete, kimuktaM bhavati?-saMyamavirAdhanAM pratyabhIrutayA pAdAvapramRjyaiva zete, tathA zayyAM' vasatina pratilekhayati, upalakSaNatvAnna ca pramArjayati, 'saMstArake' phalakakambalAdI, mupta iti zeSaH, 'anAyuktaH' "kukuDipAyapasAraNa AyAmeuM puNovi AuMTe" ityAdyAgamArthAnupayuktaH, anyattathaiveti sUtranavakArthaH / idAnIM tapaAcArAtikramataH pApazramaNamAha duddhadahIvigaIo, AhArei abhikkhaNaM / arae a tavokamme, pAvasamaNitti dhucaI // 15 // atyaMtaMmi ya sUraMmi, AhArei abhikkhaNaM / cohao pahicoei, pAvasamaNitti vucaI // 16 // AyariyaparicAI, parapAsaMDasevae / gANaMgaNie dubhUe, pAvasamaNitti vucaI // 17 // / 1 kukuTIvatpAdaprasAraNaM Ayamya (vistArya) punarapi Akuzcayet / dIpa anukrama [544-552]] JAINEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv arencitinama muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~868~
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-] / gAthA ||15-17|| niyukti: [391...] (43) pApazrama NA017 prata sUtrAMka // 15 -17|| uttarAdhya dugdhaM ca-kSIraM dadhi ca-tadvikAra eva dadhidugdhe, sUtre ca vyatyayaH prAgvad, vikRtihetutvAdvikRtI, upalakSaNa- bRhaddhattiH18/tvAd ghRtAdyazeSavikRtiparigrahaH, 'AhArayati' abhyavaharati 'abhIkSNaM' vAraM vAraM, tathAvidhapuSTAlambanaM vinA'pIti | dabhAvaH, ata eva 'aratazca' aprItimAMzca 'tapaHkarmaNi' anazanAdau, zeSa prAgvat // api ca-'atyaMtami yatti // 435 // 'astAnte' astamayaparyante, 'caH' pUraNe, udayAdArabhyeti gamyate, 'sUrye bhAkhati AhArayatyabhIkSNaM, kimuktaM bhavati ? prAtarArabhya sandhyAM yAvatpunaH punarbhule, yadivA 'atyaMtamayaMmi yatti astamayati sUrye AhArayati, tiSThati tu kimuTUcyate ? iti bhAvaH, kimekadaivetsAha-'abhIkSNaM' punaH punaH, dine dine ityuktaM bhavati, yadi cAsau kenacigItArtha sAdhunA codyate, yathA-AyuSman ! kimevaM tvayA''hAratatpareNaiva sthIyate !, durlabhA khalviyaM manujatvAdicaturaGgasAmagrI, tata enAmavApya tapasyeyodyantumucitamiti, tataH kimityAha-'coio paDicoeitti coditaH san praticodayati yathA kuzalastvamupadezakarmaNi na tu khayamanuSThAne, anyathA kimevamavagacchannapi bhavAnna vikRSTaM tapo'nutiti ?, zeSaM tathaiva / 'AcAryaparityAgI' te hi tapaHkarmaNi vipIdantamudyamayanti, AnItamapi cAnnAdi vAlaglAnAdibhyo dApayantyato'tIvAhAralaulyAttatparityajanazIlaH parAn-anyAn pApaNDAn-saugataprabhRtIn 'mRdvI zayyA prAtarutthAya peyA' ityAdikadabhiprAyato'tyantamAhAraprasaktAMstata eva hetoH sevate-tathA tathA'pasarpatIti parapApaNDa|sevakaH, tathA ca khecchApravRttatayA 'gANaMgaNie'tti gaNAgaNaM SaNmAsAbhyantara eva saMkrAmatIti gANahaNika ityA 1962SSCR4 dIpa anukrama [553-555] // 435 / / For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~869~
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 15 -17|| dIpa anukrama [553 -555] Jan Educator "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 15-17 || adhyayanaM [17], gamikI paribhASA, tathA cAgamaH -- "chammAsa'bbhaMtarato gaNA gaNaM saMkarma karemANo " ityAdi, ata eva ca 'durniMndAyAM', tatazca 'duH' iti ninditaM bhUtaM - bhavanamasyeti durbhUtaH, durAcAratayA nindyo bhUta ityarthaH, aparaM tathaiveti sUtratryArthaH // samprati vIryAzicAravirahatastamevAha- niryukti: [ 391...] sayaM gehaM paricajja, paragehaMsi baavre| nimitteNa ya vavaharaI, pAvasamaNitti dubaI // 18 // saMnAipiDaM jemeha, nicchaI sAmudANiyaM / gihinisijjaM ca vAhei, pAvasamaNitti dubaI // 19 // svameva svakaM, nijakamityarthaH, 'gehUM' gRhaM 'parityajya' parihatya pratrajyAGgIkaraNataH 'paragehe' anyavezmani 'vAvare 'ti vyApriyate-piNDArthI san gRhiNAmAsabhAvaM darzayan khatastatkRtyAni kurute, paThyate ca- 'vavahare 'ti tata eva hetorvyavaharati- gRhinimittaM krayavikrayavyavahAraM karoti, 'nimittena ca' zubhAzubhasUcakena 'vyavaharati' dravyArjanaM karoti, aparaM ca pUrvavat / api ca- 'sannAya'tti khajJAtayaH svakIyakhajanAstairnijaka iti yathepsito yaH snigdhamadhurAdirAhAro dIyate sa khajJAtipiNDastaM 'jemati' bhuGkte, 'necchati' nAbhilapati samudAnAni - bhikSAsteSAM samUhaH sAmudAnikam, 'acitta hastidhenoSThak ( pA04-2-47 ) iti Thak, bahugRhasambandhinaM bhikSAsamUhamajJAtoJchamitiyAvat, gRhiNAM niSadyA- paryaGkatUlyAdikA zayyA tAM ca 'vAhayati' tti sukhazIlatayA''rohati, zeSaM tathaiveti sUtradvayArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharanuktarUpadoSAsevanaparihArayoH phalamAha - For Parent ~870~ wiancibran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [--] / gAthA ||19-21|| niyukti: [391...] (43) prata -- sUtrAMka CREDERAS ||19 -21|| uttarAdhya. eyArise paMcakusIlasaMvuDe, rUbaMghare muNipavarANa hiDime / ayaMsi loe visameva garahie, na se ihaM neva pApazramapiratthaloe ||20||je vaja ee u sadA u dose, se subvae hoi muNINa majjhe / ayaMsi loe amayaM va bRhadvRttiH pUie, ArAhae duhao logamiNaM // 21 // tibemi|| NA017 // 43 // // pAvasamaNijjaM // 17 // 'etAdRzaH' yAza uktaH 'paJceti paJcasaGkhyaH kutsitaM zIlameSAM kuzIlA:-pArzvasthAdayaH samAhRtAH paJcakuzIlaM tadvadasaMvRtaH-aniruddhAzrayadvAraH paJcakuzIlAsaMvRto rUpaM-rajoharaNAdikaM veSaM dhArayati rUpadharaH sUtre tu prAkRtatvAdvi-4 hai dunirdezaH, 'munipravarANAm' atipradhAnatapakhinA 'hiTimo' adhastAdvartI, atijaghanyasaMyamasthAnavanityAnikRSTa ityarthaH / etatphalamAha-'ayaMsi'tti asmin 'loke' jagati 'viSamiva'tti gara iva 'garhitaH' nindito, bhraSTapratijJo hi prAkRtajanairapi nindyate dhigenamiti, ata eva na sa 'iha' itIha loke 'n| ti nApi paratra loke, paramArthataH sanniti zeSaH, yo hi naihikamAmuSmikaM vA kaJcana guNamupArjayati sa tadgaNanAyAmapravezatastattvato'vidyamAna eveti| VI46 // | yaH 'bajeyati' parityajati 'etAn' uktarUpAn 'sayA u'tti sadaiva doSAn yathAsukhavihArAdipApAnuSThAnarUpAn sa: tathAvidhaH 'suvrataH' niraticAratayA prazasyavrato bhavati munInAM madhye, kimuktaM bhavati?-bhAvamunitvenAsI muni - dIpa anukrama [557-559] A CS AIMEducatan intamational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~871~
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [17], mUlaM [-] / gAthA ||19|| niyukti : [391...] (43) prata madhye gaNyate, tayA vA'smin loke 'amRtamitra' surabhojyamiva 'pUjitaH' abhyarhita ArAdhayati 'duhato logamiNa-3 dati ihalokaparalokabhedena dvividhaM lokam 'iNaM ti imamanena cAtipratItatayA pratyakSaM nirdizatIti, ihaloke ca sakalalokapUjyatayA paraloke ca sugatyavAH, tataH pApavarjanameva vidheyamiti bhAva iti sUtradvayArthaH // 'iti' parisamAptI, vImIti pUrvavat , nayA api tathaiva // iti zrIzAnyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM saptadazamadhyayanaM samAsamiti // sUtrAMka -21|| // iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTI saptadazamadhyayanaM samAptam // dIpa anukrama [557-559] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM-17 parisamAptaM ~872~
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-1 / gAthA ||19...|| niyukti: [392-394] (43) uttarAdhya. prata bRhaddhRttiH 1437 // sUtrAMka // 19 -21|| atha saMvatIyAkhyamaSTAdazamadhyayanam / saMyatIyA dhya. 18 uktaM saptadazamadhyayanam , adhunA'STAdazamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH, ihAnantarAdhyayane pApavarjanamuktaM, tacca saMyatasyaiva, sa ca bhogarddhityAgata eveti sa eva saMjayodAharaNata ihocyata ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya ca caturanuyogadvAraprarUpaNA prAgvadyAvannAmaniSpannanikSepe saMjayIyamiti nAma, tataH saJjayazabdanikSepAyAha niyuktikRt nikkhevo saMjaijjami cu0|| 392 // jaanngsriirbhvie.||393 // saMjayanAma goyaM veyaMto bhAvasaMjao hoi / tatto samuTriyamiNaM ajjhayaNaM saMjaijati // 394 // gAthAtrayaM vyAkhyAtaprAya, navaraM 'Nikkhevo saMjaijamiti nikSepaH' nyAsaH saJjayIyAdhyayane arthAtsajjayasyeti / gamyate / tathA ca tRtIyagAthAyAM 'saMjayanAma goyaM yaMto' ityuktaM tata' iti saJjayAdabhidheyabhUtAt 'samusthitam // 43 // utpannam idaM adhyayanaM saJjayIyamiti, tasmAddhetorucyata iti gAthAtrayArthaH / ityukto nAmaniSpannanikSepaH, samprati | sUtrAlApakaniSpannasyAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatyataH sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, tavedam dIpa anukrama [557-559] INRN For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 18 "saMjayiya" Arabhyate ~873~
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [395] (43) prata sutrAMka ||1|| kaMpille nayare rAyA, udinnavala vAhaNe / nAmeNaM saMjao nAma, migavaM uvaniggae // 1 // kAmpilye nagare 'rAjA' nRpatirudIrNam-udayaprAptaM balaM-caturaGgaM vAhanaM ca-gillithilyAdirUpaM yasya so'yamudIvarNavalavAhanaH, yadvA valaM-zarIrasAmarthya vAhanaM-jAvAdi, padAtyupalakSaNaM caitat , sa ca 'nAnA' abhidhAnena saJjayaH 'nAma' iti prAkAzye, tato'yamarthaH-saMjaya iti nAmnA prasiddho, mRgavyAM-mRgayAM pratIti zeSaH, upa-sAmIpyena nirgato-niSkrAnta upanirgatastata eva nagarAditi zeSa iti sUtrArthaH // sa ca kITag vinirgataH kiM ca kRtavAnityAha hayANIe gayANIe, rahANIe taheva ya / pAyattANIe mahayA, sacao parivArie // 2 // mie chubhittA hayagao, kaMpillujjANakesare / bhIe saMte mie tattha, vahei rasamucchie // 3 // pAThasiddhaM, navaraM padAtInAM samUhaH pAdAtaM tasthAnIkaM-kaTakaM pAdAtAnIkaM tena, suDavyatyayaH prAgvat , evaM pUrvepyapi, 'mahatA' bRhatpramANena mRgAn kSitvA 'kaMpillujANakesari'tti tasyaiva kAmpIlyasya nagarasya sambandhini kezara nAmyudyAne 'bhItAn' prastAn sato 'mitAn' parimitAn 'tatra' teSu mRgeSu madhye 'vaheiti vyathati hanti vA, zaraihai riti gamyate, rasaH-tatpizitAkhAdastatra mUcchito-gRddho rasamUrchita iti sUtradvayArthaH // amumevANe sUtrasparzikani yuktyA spaSTayitumAha18 kaMpillapuravaraMmi a nAmeNaM saMjao nrvriNdo| so seNAe sahio nAsIraM niggao kayAi // 395 // dIpa anukrama [560 For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~874~
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niyukti : [396] (43) bRttiH prata sutrAMka ||3|| uttarAdhya. hayamArUDho rAyA mie chahitANa kesarujANe / te tattha u uttatthe bahei rasamucchio sNto|| 396 // saMyatIyA gAthAdvayaM pratItameva, navaramiha nAsIra-mugayAM prati 'utrastAn' atibhItAniti gAthAdvayArthaH // atrAntare dhya. 18 yadabhUttadAha suutrkRt||438|| aha kesaraMmi ujANe, aNagAre tabodhaNe / sajjhAyajhANajutto, dhammajjhANaM jhiyAyaha // 4 // apphoghamaMDavamI, jhAyaI jhaviyAsave / tassAgae mie pAsaM, vahei se narAhiye // 5 // 'atha' anantaraM kezare udyAne'nagArastapodhanaH svAdhyAyaH-anuprekSaNAdirdhyAna-dharmadhyAnAdi tAbhyAM yukto-yathAkAlaM tadAsevakatayA sahitaH khAdhyAyadhyAnayukto'ta eva 'dharmadhyAnam' AjJASijayAdi 'jhiyAyaItti dhyAyati cintayati, ka ?-'apphoyamaMDayaMmiti apphovamaNDabamiti vRkSAdyAkINe, tathA ca vRddhAH-apphova iti, kimukta / bhavati ?-AstIrNa, vRkSagucchagulmalatAsaMchanna ityarthaH, 'maNDape nAgavalyAdisambandhini dhyAyati dharmadhyAnamiti | dagamyate, punarabhidhAnamatizayakhyAparka, jhaviyatti-kSapitA nirmUlitA AzrayAH-karmapandhahetavo hiMsAdayo yana s||438|| tathA, 'tasya' ityuktavizeSaNAnvitasyAnamArasya 'pArtha' samIpamiti sambandhaH, 'AgatAna prAptAn mRgAn 'bahaitti vidhyati hanti vA 'sa' iti saJjayanAmA 'narAdhipaH' rAjeti sUtradvayArthaH // amumevArtha savizeSamAha niyuktikRt CHER dIpa anukrama [562] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~875~
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-/ gAthA ||5|| niyukti: [397] (43) prata sUtrAMka ||5|| aha kesaramujANe nAmeNaM gaddabhAli anngaaro|apphovmNddvNmi a jhAyai jhANaM jhviadoso|| 397 // | aheti gAthA vyAkhyAtaprAyaya, navaraM 'nAnA' abhidhAnena gardabhAli-gardabhAlinAmetyarthaH, 'jhaviya'tti kSapitA dopAH-karmAzravahetubhUtA hiMsAdayo yena sa tathA // punastatra yadabhUttadAha aha Asagao rAyA, khippamAgamma so tahiM / hae mie u pAsittA, aNagAraM tattha pAsaI // 6 // _ 'artha' anantaram 'azvagataH' turagArUDho rAjA 'kSipraM zIghamAgatya 'sa' iti saJjayanAmA 'tasmin yatra maNDape sa bhagavAn dhyAyati, 'hatAn' vinAzitAn mRgAn tuzabda evakArArthastato mRgAneva, na punaranagAramityarthaH, 'pAsitta'tti dRSTvA 'anagAraM' sAdhu 'tatra' iti tasminneva sthAne pazyatIti sUtrArthaH // tataH kimasAvakAdityAha| aha rAyA tattha saMbhaMto, aNagAro maNA''hao / mae u maMdapuNNaNaM, rasagiddheNa dhaMtuNA // 7 // AsaM visajjaittANaM, aNagArassa so nivo / viNaeNaM baMdaI pAe, bhagavaM ! itya me khame // 8 // aha moNeNa so bhagavaM, aNagAro jhaannmssio| rAyANaM na paDimaMtei, tao rAyA bhayahuo // 9 // saMjao ahamassIti, bhagavaM vAhirAhi me / kuddhe teeNa aNagAre, dahijjA narakoDio // 10 // .. atha rAjA 'tatreti taddarzane sati 'saMbhrAntaH' bhayavyAkulo, yathA'nagAro-munirmanAgiti-stokeneya 'AhataH' vinAzitaH, tadAsannamRgahananAdityabhiprAyaH, mayA tu mandapuNyena 'rasaddhena' rasamUrchitena 'ghaMtuNa'tti ghAtukena hanana dIpa anukrama [564] For PHOTOSPNandipontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~876~
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||7-10|| niyukti: [398-401] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 43 // prata sUtrAMka ||7-10|| zIlenetyarthaH / tatazca 'artha' turagaM 'visRjya' vimucya 'Na'prAgvat , 'anagArasya' uktasyaiva 'saH' saJjayanAmA nRpaH 'vina- saMyatIyAyena' ucitapratipattirUpeNa 'vandate' stauti pAdau caraNI, atyAdarakhyApakaM caitat , pAdAvapi tasya bhagavataH stavanIyA-1 dhya. 18 viti, vakti ca-yathA bhagavan ! 'atra' etasmin mRgavye, mama aparAdhamiti zeSaH, 'kSamakha' sahakha // 'atha' ityanantaraM | 'maunena' vAgnirodhAtmakena 'so'tti sa gardabhAlinAmA bhagavAn anagAraH 'dhyAna' dharmadhyAnam 'AzritaH' sthitaH 'rAjAnaM' nRpaM 'na pratimantrayate' na prativakti yathA'haM kSamiSye na veti, 'tataH' tatprativacanAbhAvato'vazyamayaM kruddha | iti na kimapi mAM prabhASate iti rAjA 'bhayadrutaH' atIva bhayatrasto, yathA na jJAyate kimasau kruddhaH kariSyatIti, | uktavAMzca ythaa-|| 'saJjayaH' saJjayanAmA rAjA'hamasmi, mA bhUtrIca evAyamiti sutarAM kopa ityetadabhidhAnamiti, iti' asmAddhetobhagavan ! 'vAharAhiti vyAhara-saMbhASaya 'me' iti suvyatyayAnmAm , athApi syAt-kimevaM bhavAn bhayadruta ityAha-'kruddhaH' kupitaH 'tejasA' tapomAhAtmyajanitena tejolezyAdinA 'anagAraH' muniH 'dahet' bhasmasA-1 | kuryAt narakoTI:, AstAM zataM sahasraM veti, ato'tyantabhayadruto'hamiti sUtracatuSTayArthaH // idameva vyaktIkamAha // 439|| niyuktikRtaha AsagaorAyA taM pAsiasaMbhamAgao tatthAbhaNai ahAjaha ihi isivajjhAe maNA litto 3905 AMAKAR dIpa anukrama [566-569] AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 877~
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||7-10|| niyukti: [398-401] (43) prata sUtrAMka ||7-10|| vIsajiUNa AsaM aha aNagArassa ei so pAsaM / viNaeNa vaidiUNaM avarAhaM te khamAvei // 399 // aha moNamassio so aNagAro naravaI na vAharai / tassa tavateyabhIo iNamadraM so udAharai 400 4 kaMpillapurAhivaI nAmeNaM saMjao ahaM raayaa| tujjha saraNAgao'mhi nidahihA mA mi teeNaM // 401 // | gAthAcatuSTayaM spaSTameva, navaraM taM pAsiya 'saMbhamAgato'tti muniratra dRzyata ityasAvapi mayA viddho bhaviSyatItyAkulatvamApanno, 'bhaNati ca' vakti ca 'hA' iti khede yathedAnIM 'isivajjhAe'tti RSihatyayA manAgapi liso'haMkhalpenaiva na spRSTaH 'tubhatti tava 'zaraNAgato'smi' tvAmeva zaraNam-AzrayaM pratipanno'smi, tatazca nirdhAkSIH 'mA' niSedhe 'mi' iti mAM 'tejasA' tapojaniteneti gamyate, iti gAthAcatuSTayArthaH // itthaM tenokte yanmuniruktAMstadAha abhao patthivA! tujhaM, abhayadAyA bhavAhi ya / aNice jIvalogaMmi, kiM hiMsAe pasajjasi // 11 // RjayA savvaM paricaja, gaMtavyamavasassa te / aNice jIvalogaMmi, kirajaMmi pasajasi // 12 // jIviyaM ceva rUvaM ca, vijusaMpAyacaMcalaM / jattha taM mujhasI rAyaM, picatthaM nAvabujjhasI // 13 // dArANi ya suyA ceba, |mittA ya taha baMdhavA / jIvaMtamaNujIvaMti, mayaM nANuvvayaMti ya // 14 // nIharaMti mayaM puttA, piparaM paramakhiyA / piyaro atahA putte, baMdhU rAyaM tavaM care // 15 // tao teNa'jie dvve, dAre ya prirkkhie| dIpa anukrama [566-569] JIREairatory For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~878~
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-]/ gAthA ||11-17|| niyukti: [398-401] (43) prata sUtrAMka ||11-17|| uttarAdhya. kIlaMta'nne narA rAya !, haDatuhamalaMkiyA // 16 // teNAvi jaM kayaM kammaM, suhaM vA jai vA duhaM / kammuNA teNa|| saMyatIyA saMjutto, gacchaI u paraM bhavaM // 17 // bRhadvRttiH 4 'abhaoM'tti abhayaM-bhayAbhAvaH 'pArthiva !' nRpate ! AkAro'lAkSaNikaH, kasya ?--'tumbhaMti taba, na kazcittvAM / // 44 // dahatIti bhAvaH, itthaM samAzvAsyopadezamAha-'abhayadAtA ca' prANinAM trANakartA bhavAhi yatti bhava, yathA hi bhavato mRtyubhayamevamanyeSAmapIti bhAvaH, cazabdo yojita eva, amumevArtha sahetukaM vyatirekadvAreNAha-'aniye' azA-2 dAvate 'jIvaloke' prANigaNe, kimiti pariprazne 'hiMsAyAM' prANivadharUpAyAM 'prasajasi' abhivyakto bhavasi ?, jIva-13 lokasya hyanityatve bhavAnapyanityastatkimiti-kena hetunA khalpadinakRte pApamitvamupArjayasi ?, naivedamucitamiti / bhaavH| itthaMhiMsAtyAgamupadizya rAjyaparityAgopadezamAha-yadA sarva' kozAntaHpurAdi parityajya-ihaiva vimucya gantavyaM bhavAntaramiti zeSaH, tadapi na khavazasya kintu avazasya-akhatantrasya 'te taba, va sati ?-anitye jIvaloke,tataH kiM (rAjye nRpatitve prasajasi ?, rAjyaparityAga eva yukta iti bhAvaH, pAThAntaratazca kiM hiMsAyAM prasajasi ?, iha ca punarva|canamAdarAtizayakhyApanArthamiti na punrukttaa| jIvalokAnityatvameva bhAvayitumAha-'jIvitam' AyuH'caH' samuccaye ||nnii 'eveti pUraNe 'rUpaM ca' pizitAdipuSTasya zarIrazobhAtmakaM vidyutaH saMpAtaH-calanacamatkAro vidyutsampAtastadvacaJcalam-atIvAsthiraM vidyutsampAtacaJcalaM 'yatra' jIvite rUpe ca taMti tvaM 'mudyasi' mohaM vidhatse, mUDhazva hiMsAdI prasa -562-% 82-%80-%45 dIpa anukrama [570-576] AIMEducatantntaritational For PF repcitrana muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~879~
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||11 -17|| dIpa anukrama [570 -576] Jan Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||11-17|| adhyayanaM [18], jasIti bhAvaH, 'rAjana' nRpate ! 'pretyArtha' paralokaprayojanaM nAvabudhyase, kimuktaM bhavati : - jAnAsyapi na, kiM puna| statkaraNamiti // tathA 'dArAzca' kalatrANi prAkRtatvAnnapA nirdezaH, sutAzcaiva 'mitrANi ca ' pratItAnyeva, tathA 'bAndhavAH" | | khajanAH jIvantam 'anujIvanti tadupArjitavittAdyupabhogata upajIvanti, mRtaM 'NANudhayaMti ya'ci cazabdasyApizavdArthatvAdanutrajantyapi na, kiM punaH saha yAsyantIti, tadanena dArAdInAmapi kRtaghnatayA na teSvAsthAM vidhAya dharme udAsitavyamityuktamiti, idaM ca sUtraM cirantanavRtikRtA na vyAkhyAtaM pratyantareSu ca dRzyata ityasmAbhirunnItam // punastatpratibandhanirAkaraNAyAha- 'nIharaMti'tti nissArayanti 'mRtam' iti gatAyuSaM 'putrAH' sutAH 'pitaraM' janakaM 'paramaduHkhitAH' atizayasaJjAtaduHkhA api kiM punarye na tathA duHkhabhAja iti bhAvaH, pitaro'pi tathA putrAn, 'baMdhu' tti bandhavazca bandhUniti zeSaH, atazca kiM kRtyamityAha - rAjan ! tapa upalakSaNatvAddAnAdi 'careH' Asevasveti // aparaJca 'tato'ti mRtaniHsAraNAdanantaraM 'tena' iti mitrapitrAdinA 'arjite' viDhapite 'dravye' vitte 'dAreSu ca ' kalatreSu ca 'parirakSiteSu' sarvApAyaparipAliteSu, ubhayatrArthatvAdekavacanaM, 'krIDanti' vilasanti tenaiva vittena dAraizceti gamyate 'anye' apare rAjan ! 'haTTatuTTamalaMkiya'tti hRSTAH - bahiH pula kAdimantaH tuSTAH- AntaraprItibhAjaH 'alaGkRtAH' vibhUSitAH, yata IdRzI bhavasthitistato rAjan ! tapazcareriti madhyadIpakatvAdanantarasUtroktena sambandhaH // mRtasya ca ko vRttAnta ityAha- 'tenApi mRtena yat 'kRtam' anuSThitaM karma 'zubhaM vA' puNyaprakRtirUpaM yadvA 'sukhaM vA' sukhahetuH For Para Pral Use Only niryuktiH [398-401] ~880~ ibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-]/ gAthA ||18-19|| niyukti: [398-401] (43) prata sUtrAMka ||18 -19|| uttarAdhya. yadive'tyathavA 'duHkha' duHkhahetuH pApaprakRtyAtmakamityarthaH / karmaNA tena sukhahetunA duHkhahetunA vA, uttaratra tuzabdasyai- saMvatIyA vakArArthatvAd bhinnakramatvAca tenaiva, na tu duHkhaparirakSitenApi dravyAdinA 'saMyukta sahitaH 'gacchati' yAti 'param'4 bRddhRttiH ra anyaM bhava' janma, yatazca zubhAzubhayorevAnuyAyitA tataH zubhahetuM tapa eva careriti bhAva iti sUtrasaptakArthaH // tt||441|| stadvacaH zrutvA rAjA kimaceSTatetyAha soUNa tassa so dhammaM, aNagArassa aMtie / mahayA saMveganibveyaM, samAvanno narAhivo // 18 // saMjao caija raja, nikkhaMto jiNasAsaNe / gahabhAlissa bhagavao, aNagArassa aMtie // 19 // 'zrutvA' AkarNya 'tasya' ityanagArasya 'sa' iti saJjayAbhidhAno rAjA 'dharmam' uktarUpam 'anagArasya' bhikSoH4 'antike' samIpe 'mahaya'tti mahatA AdaraNeti zeSaH, suvyatyayena vA mahat, 'saMveganirveda' tatra saMvego-mokSAbhi-14 lApo nirvedaH-saMsArodvignatA 'samApannaH' prAptaH 'narAdhipaH' rAjA 'saJjayaH' saJjayanAmA 'caiGa' tyaktvA 'rAjyaM rASTrA-14 dhipatyarUpaM 'niSkrAntaH' pratrajitaH 'jinazAsane' arhaddarzane, na tu sugatAdidezite'saddazene eveti bhAvaH, 'grdbhaale| gardabhAlinAno bhagavato'nagArasyAntika iti sUtradvayArthaH // sUtranavakoktamevAtheM spaSTayitumAha niyuktikRtabhayaM tujjha naravaI ! jalabubbuasaMnibhe a maannusse| kiM hiMsAi pasajasi jANaMto appaNo dukkhaM ? 401] dIpa anukrama [577-578] // 44 // EPF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: mUla saMpAdane skhalantvAt atra niyuktikrama ||401|| dvIvArAn mudritaM ~881~
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-]/gAthA ||18-19|| niyukti: [401R-403] (43) prata sUtrAMka ||18-19|| sabamiNaM caiUNaM avassa jayA ya hoi gaMtavaM / kiM bhogesu pasajasi ?.kiMpAgaphalovamanibhesuM // 40 // soUNa ya so dhamma tassa'NagArassa aMtie raayaa| aNagAro pavvaio rajaM cahauM guNasamaggaM // 40 // 4] vyAkhyAtaprAyameva, navaraM 'appaNo dukkhaMti Atmano duHkhamiti-duHkhajanaka maraNamiti zeSaH, 'kiMpAgaphalopamadaNibhesu'nti kimpAkaphalopamA nibhA-chAyA yeSAM te tathA ApAtamadhuratvapariNatidAruNatvAbhyAM, tathA 'anagAraH' * avidyamAnagRho, jAta iti zeSaH, sa ca zAkyAdirapi saMbhavedata Aha-'papaio'tti prakarSaNa-viSayAbhiSvaGgAdihAparihArarUpeNa brajito-niSkrAntaH pratrajito, bhAvabhikSuritiyAvat, tathA guNAH-kAmaguNA manojJazabdAdaya AjJaizvaryAdayo vA taiH samagraM-sampUrNa guNasamagramiti gAthAtrayArthaH // sa caivaM gRhItapramajyo'dhigataheyopAdeyavibhAgo dazavidhacakravAlasAmAcArIratazcAniyatavihAritayA viharan tathAvidhasannivezamAjagAma, tatra ca tasya yadabhUttadAha cicA ra8 pabbaIo, khattio paribhAsaI / jahA te dIsaI rUvaM, pasannaM te tahA maNo // 20 // kiMnAme kiMgutte kassavAe va mAhaNe? / kahaM paDiyarasI buddhe ?, kahaM viNIyatti vucasi? // 21 // tyaktvA rASTra grAmanagarAdisamudAya 'pranajitaH' pratipannadIkSaH 'kSatriyaH' kSatrajAtiranirdiSTanAmA paribhApate. saJjayamunimityupaskAraH, sa hi pUrvajanmani vaimAnika AsIt , tatazcyutaH kSatriyakule'jani, tatra ca kutazcittathAvidha dIpa anukrama [577-578] For PATREPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~882~
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||20-21|| niyukti: [403...] (43) prata sUtrAMka ||20 sattarAdhya. 4 nimittataH smRtapUrvajanmA tata eva cotpannavairAgyaH pravrajyAM gRhItavAn , gRhItapravrajyazca viharan saJjayamuni raSTvA saMyatIyA tadvimarzArthamidamuktavAn yathA te 'dRzyate' avalokyate 'rUpam' AkRtiH 'prasannaM' vikArarahitaM 'te' tava 'tathA' bRhadvRttiH mAdhya. 18 IM tenaiva prakAreNa prasannamiti prakramaH, kiM tat ?-'manaH' cittaM,na hyantaH kaluSatAyAM bahirapyevaM prasannatAsambhavaH, tathA 'ki||44|| nAmA' kimabhidhAnaH 'kiMgotraH' kimanvayaH 'kassaTTAe vatti kasmai vA 'arthAya' prayojanAya 'mAhaNetti mA badhI hatyevarUpaM mano vAk kriyA ca yasyAsI mAhanaH, sarve dhAtavaH pacAdiSu razyanta iti vacanAtpacAditvAdac , sa cai vidhaH pratrajita eva saMbhavatyataH kiM vA prayojanamuddizya pratrajitaH, 'kathaM' kena prakAreNa 'praticarasi' sevase, kAn ?'buddhAn' AcAryAdIn , kathaM 'viNIya'tti 'vinItaH' vinayavAnityucyata iti sUtradvayArthaH // samayamunirAha saMjao nAma nAmeNaM, tahA gutteNa goyamo / gaddabhAlI mamAyariyA, vijAcaraNapAragA // 22 // yaduktaM tvayA-kinAmA tvamiti, tatra saJjayo nAma nAmnA / yaccAvocaH-kiMgotraH 1 iti, tatrAha-tathA 'gotreNa anvayena gotamaH, ubhayatrAhamiti gamyate, zeSapraznatrayaprativacanamAha-'gardabhAlayaH' gardabhAlyabhidhAnA mama 'aacaaryaaH'| dharmopadezakatvAdinA, vidyate'nayA tattvamiti vidyA-zrutajJAna tathA caryata iti caraNa-cAritraM vidyA ca caraNaM |ca vidyAcaraNe tayoH pAragA:-paryantagAmino vidyAcaraNapAragAH, evaM ca badato'yamAzayaH-yathA gar3abhAlibhi-|| dharmAcAryaijavidyAtAntrivartito'haM, vidyAcaraNapAragatvAca taistannivRttau muktilakSaNaM phalamuktaM, tatastadartha mAhano'smi, T+75 ANSAC-AGACACAD -21|| R1 dIpa anukrama [579-580] 44zA AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~883~
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-1 / gAthA ||22|| niyukti : [403...] (43) prata sUtrAMka ||22|| yathA ca tadupadezastathA gurUn praticarAmi, tadupadezAsevanAca vinIta iti sUtrArthaH // itthaM vimRzya tadguNabahumAnAkRSTacetA apRSTo'pi kSatriya idamAha kiriyaM akiriaM viNayaM, annANaM ca mahAmuNI ! / eehiM carahiM ThANehiM, meanne kiM pabhAsaI ? // 23 // 'kriyA' astItyevaMrUpA, liGgavyatyayAnnapuMsakanirdezaH, 'akriyA' tadviparItA 'binayaH' namaskArakaraNAdiH, liGgahavyatyayaH prAgvat, tathA jJAna-vastutattvAvagamastadabhAvo'jJAnaM, 'cA' samuccaye, 'mahAmune!' samyakapratrajyApratipattiguru- | paricaryAdikaraNataH prazasyayate ! 'etaiH' kriyAdibhizcaturbhiH tiSThantyeSu karmavazamA jantava iti sthAnAni-mithyA'|dhyavasAyAdhArabhUtAni taiH, 'meyaNNetti, mIyata iti meyaM-jJeyaM jIpAdivastu tajjAnantIti meyajJAH kriyAdibhizca|turbhiH sthAnaiH svakhAbhiprAyakalpitarvastutattvaparicchedina itiyAvat, 'kim' iti kutsitaM 'pabhAsaItti prakarpaNa |bhASante prabhASante, vicArAkSamatvAt , tathAhi-ye tAvakriyAvAdinaste'stikriyAviziSTamAtmAnaM manyamAnA api | tasya sadA vibhutvAvibhutvakartRtvAkartRtvAdibhirvipratipadyante, uktaM hi vAcakaH-kriyAvAdino nAma yeSAmAtmano'|stitvaM pratyavipratipattiH, kintu sa vibhuravibhuH kartA'kartA kriyAvAnitaro mUrtimAnamUrtirityevamAdyAgrahopahRtaprItayaste'sti mAtA pitA'sti na kuzalAkuzalakarmavaiphalyaM na na santi gataya ityevaMpratijJAzca, iha ca vibhutvaM vyApitvaM, taccA|tmano na ghaTate, zarIra eSa talliGgabhUtacaitanyopalabdheH, na ca vaktavyamAtmano'vyApitye 'sukhaduHkhabuddhIcchAdveSaprayatnadharmA dIpa anukrama [581] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~884~
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-]/ gAthA ||23|| niyukti: [403...] (43) prata sUtrAMka ||23|| uttarAdhya. dharmasaMskArA navAtmaguNA' itivacanAttadguNayodharmAdharmayorapyavyApitvaM, tathA ca dvIpAntaragatadevadattAdRSTAkRSTamaNimu-IMAnIya tAdInAM nehAgamanaM syAditi, vibhinnadezasyApyayaskAntAdezya prabhRtiyastvAkarSaNazaktidarzanAddharmAdharmayorapi zarI-|| bRhadvRttiH ramAtravyApitve'pi tadvadviprakRSTavastvAkarSakatvAditi na tAvadvibhurAtmA yujyate / tathA'vibhurapyaGguSThaparvAdya- dhya. 18 // 44 // dhiSThAno yairiSyate teSAM sakalazarIravyApicaitanyAsattvaM, tadasatvAca zeSazarIrAvayaveSu zastrAdibhedAdau vedanAnubhavAsaMbhavo, na caitad dRSTamiSTaM vA, evaM sarvadA kartRtvAdikamapi yathA na yujyate tathA khadhiyA vAcyaM 1 / ye tvakriyAvAdinaste'stItikriyAviziSTamAtmAnaM necchantyeva, astitve vA zarIreNa sahakatvAnyatvAbhyAmavaktavyamicchanti, ekatve hyavinaSTazarIrAvasthitIna kadAcinmaraNaprazastiH, AtmanaH zarIrAnanyatvenAvasthitatvAtU, tathA muktyabhAvAyanekadoSApattizca, zarIrAnyatve tu zarIracchedAdau tasya vedanA'bhAvaprasaGgaH, tasmAdavaktavya eveti, akriyAvAditvaM caiSAM kathaJcidbhedAbhedalakSaNaprakArAntarAbhAvena tadabhAvasyaivAvaziSyamANatvAt , ye'pyutpattyanantaramAtmanaH pralayamicchanti teSAmapi tadastitvAbhyupagame'pyanupacaritaparalokAdhasambhavAt tattvatastadasattvamevetyakriyAvAditvam , uktaM hi vAcakaiH-"ye punarihAkriyAvAdinastepAmAtmaiva nAsti, na cAvaktavyaH zarIreNa sahakatvAnyatve prati, utpattyanantarapralayasvabhAvako vA, tsminn-||443|| nirNikta ca kartRtvAdivizeSamUDhA evaM"ti, amISAM tu vicArAkSamatvamAtmA'stitvasya prAk pratyakSAnumAnalakSaNapramAdaNadvayasamadhigamyatvena sAdhanAt , tasya ca zarIrAtkathaJcidbhinnAbhinnarUpatayA tatra tatra vaktavye (vyatve)na / sthApitatvAt , dIpa anukrama [582] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~885~
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-1 / gAthA ||23|| niyukti: [403...] (43) prata sUtrAMka ||23|| SACRACRENA iNikapakSasya tu sAmucchedikanihnavavaktavyatAyAmevonmUlitatvAditi 2 / vinayavAdino vinayAdeva muktimicchanti. mAyata ukta-"bainayikavAdino nAma yeSAM surAsuranRpatapakhikarituragahariNagomahiSyajAvikazvazRgAlajalacarakapotakA kolUkacaTakaprabhRtibhyo namaskArakaraNAt klezanAzo'bhipreto, vinayAcchyo bhavati nAnyathetyadhyavasitAH" ete'pi na davicArasahiSNavo, na hi vinayamAtrAdihApi viziSTAnuSThAnavikalAdabhilapitArthAvAptiravalokyate, nApi caiSAM vina yAhatvaM, yena pAralaukikazreyohetutA bhavet , tathAhi-lokasamayavedeSu guNAbhyadhikasyaiva vinayAhatvamiti prasiddhiH, guNAstu tattvato jJAnadhyAnAnuSThAnAtmakA eva, na ca surAdInAmajJAnAzrayAviramaNAdidoSadUpitAnAmeteSvanyatarasyApi guNasya sambhava iti kathaM yadRcchayA vidhIyamAnasya tasya zreyohetuteti? 3 / ajJAnavAdinastyAhuH-yathedaM jagat kaizcid brahmAdivivartta iSyate, anyaiH prakRtipuruSAtmakamaparairdravyAdipaDUbhedaM tdpraishcturaarystyaatmkmitrairvijnyaanmymnyaistu| zUnyamevetyanekadhA bhinnAH panthAnaH, tathA''tmA'pi nityAnityAdibhedato'nekadhaivocyate, tatko hyetadveda kiMcAnena jJAtena !, apavarga pratyanupayogitvAt jJAnasya, kevalaM kaSTaM tapa evAnuSTheyaM, na hi kaSTaM vineSTasiddhiH, tathA cAha-'ajJAnikA nAma yeSAmiyamupadhRtiH, yatheha jJAnAdhigamaprayAso'pavarga prati akiJcitkaro, ghorairRtatapobhirapavargo'yApyate' iti / vicArAsahatvaM caiSAM vijJAnarahitasya mahato'pi kaSTasya tiryagnArakAdInAmiyApavarga pratyahetutvAt, tadantareNa vratatapopasargAdInAmapi varUpAparijJAnataH kvacitpravRttyasambhavAditi / eSAM ca kriyAvAdinAmuttarottarabhedato'ne dIpa anukrama [582] For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~886~
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-1 / gAthA ||23|| niyukti: [403...] (43) uttarAdhya. saMyatIyA bRhadvRttiH OMDaka // 444 // prata sUtrAMka ||23|| kavidhatvaM, uktaM vAcakaiH-"eSAM mauleSu caturSa kalpeSvavasthiteSu tadbhedAH subahavo'vaniruhazAkhAprazAkhAnikaravadavaga- ntavyAH", tatra tAvacchatamazItaM kriyAvAdinAM, akriyAvAdinazca caturazItisaGkhyAH, ajJAnikAH saptaSaSTividhAH, vaina|yikavAdino dvAtriMzat, evaM triSaSTyadhikazatatrayaM, sarve'pi cAmI vicArAkSamatvAtkutsitaM prabhASante iti sthitamiti sUtrArthaH // na caitatkhAbhiprAyeNaivocyate, kintu ii pAukare buddhe, nAyae parinivvuDe / vijAcaraNasaMpanne, sace saraparakkame / / 24 // 'itI'tyetat kriyAdivAdinaH kiM prabhASante / ityevaMrUpaM pAukareM'tti prAdurakA(t-prakaTitavAn 'buddhaH' avagatatattvaH san jJAta eva jJAtakaH-jagatpratItaH kSatriyo vA, sa ceha prastAvAnmahAvIra eva, 'pariniyataH ' kaSAyAnalavidhyApanAtsamantAcchItIbhUto vidyAcaraNAbhyAmarthAt kSAyikajJAnacAritrAbhyAM saMpanno-yukto vidyAcaraNasaMpanno'ta eva 'satya' satyavAk, tathA satyaH-avitathastAttvikatvena pare-bhAvazatravasteSAmAkramaNaM Akrama:-abhibhavo yasyAsI satyaparAkrama iti sUtrArthaH // teSAM ca phalamAha paDaMti narae ghore, je narA paavkaarinno| divvaM ca gaI gacchaMti, carittA dhammamAriyaM // 25 // 'patanti' gacchanti 'narake' sImantakAdI 'ghore' nityAndhakArAdinA bhayAnake ye narAH upalakSaNatyAkhyAdayo yA pAtayati narakAdipu jantumiti pApaM tacca hiMsAdhanekadhA, iha tvasatprarUpaNaiva, tatkajum-anuSThAtuM zIlameSAmiti bara dIpa anukrama [582] RECEM // 444 // AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~887~
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-1 / gAthA ||25|| niyukti: [403...] (43) ACC prata sUtrAMka ||25|| ma pApakAriNaH, ye tvevaMvidhA na bhavanti te kimityAha-'divyAM ca gati' devalokagati, cazabdaH punararthe, saca pUrvebhyo vizeSadyotakaH, 'gacchanti' yAnti 'caritvA' Asevya dharmaH-zrutadharmAdiranekavidhaH, iha ca satprarUpaNArUpaH 4 zrutadharma eva taM, Arya-prAgvat , tadayamabhiprAyaH-asatprarUpaNAparihAreNa satprarUpaNApareNaiva ca bhavatA bhavitavyamiti sUtrArthaH / kathaM punaramI pApakAriNa ityAha mAyAvuiyameyaM tu, musA bhAsA nirasthiyA / saMjamamANo'vi ahaM, basAmi iriyAmi ya // 26 // mAyayA-zAThyena vuiyaMti-uktaM mAyoktam 'etat' yadanantaraM kriyAdivAdibhiruktaM, 'tuH'evakArArthI bhinnakramazca mAyokkameva, atazcaitat 'mRSA' alIkA 'bhASA' uktiH 'nirarthikA' samyagabhidheyazUnyA, tata eva ca 'saMjamamANo'vi'tti 'apiH' evakArArthastataH saMyacchanneva-uparamanneva taduktyAkarNanAditaH 'aham' ityAtmanirdeze vizeSatastasthirIkaraNArtham , uktaM hi-"Thiyato ThAvae paraM"ti, 'vasAmi' tiSThAmi upAzraya iti zeSaH, 'iriyAmi yatti Ire ca-cchAmi ca gocaracaryAdiSviti sUtrArthaH // idamapi sUtraM prAyo na dRzyate / kutaH punastvaM taduttyAkarNanAdibhyaH |saMyacchasItyAha-anantarasUtrAbhAve ca yaduktaM caturmiH sthAnamayajJAH kiMprabhASante iti, tatkuta ityAha sabve te viiyA majjhaM, micchAdihI annaariyaa| vijamANe pare loe, sammaM jANAmi appagaM // 27 // 'sarve' niravazeSAH 'te' kriyAdivAdinaH 'viditAH' jJAtA mama, yathA'mI 'micchadiSTitti mithyA-viparItA 9 % 9- % dIpa anukrama [584] -%E0 For ParaTREPIVaauinone muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~888~
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||27|| dIpa anukrama [586 ] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 445 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||27|| niryuktiH [403...] adhyayanaM [18], paralokAtmAdyapalApitvena dRSTi:- buddhireSAmiti mithyAdRSTayaH tata eva 'anArthI' anAryakarmapravRttAH kathaM punasta | evaMvidhAste viditA ityAha- 'vidyamAne' sati 'paraloke' anyajanmani 'samyam' aviparItaM 'jAnAmi' avagacchAmi 'appamaM'ti AtmAnaM, tataH paralokAtmanoH samyagvedanAt mamaivaMvidhatvena viditAstato'haM taduktayAkarNanAditaH saMyacchAmi kiM prabhASakAcaita iti sUtrArthaH // kathaM punastvamAtmAnamanyajanmani jAnAsItyAha ahamAsI mahApANe, juimaM varisasaovame / jA sA pAlI mahApAlI, divvA varisasaovamA // 28 // se cue baMbhalogAo, mANussaM bhvmaage| appaNo ya paresiM ca, Au~ jANe jahA tahA // 29 // 'ahamAsi' ti ahamabhUvaM 'mahAprANe' mahAprANanAmni brahmalokavimAne 'dhutimAn dIptimAn 'varisasatoyame' ti | varSazatajIvinA upamA - dRSTAnto yasyAsau varSazatopamo mayUravyaMsakAditvAtsamAsaH, tato'yamarthaH yatheha varSazatajIvI idAnIM paripUrNAyurucyate, evamahamapi tatra paripUrNAyurabhUvaM, tathAhi - yA sA pAliritra pAliH - jIvitajaladhAraNAdbhavasthitiH, sA cottaratra mahAzabdopAdAnAdiha palyopamapramANA, 'mahApAlI' sAgaropamapramANA, tasyA eva mahattvAt, divi bhavA divyA varSazatenopamA yasyAH sA varSazatopamA, yathA hi varSazatamiha paramAyuH tathA tatra mahApAlI, utkRSTato'pi hi tatra sAgaropamairevAyurupanIyate, na tutsarpiNyAdibhiH, athavA "yojanaM vistRtaH palyastathA yojanamutsRtaH / saptarAtraprarUDhANAM kezAgrANAM sa pUritaH // 1 // tato varSazate pUrNa, ekaikaM kezamuddharet / kSIyate For Para Prata Use Only saMyatIyA ~889~ dhya. 18 // 445|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||28-29|| niyukti: [403...] (43) prata sUtrAMka ||28 -29|| yena kAlena, tatpalyopamamucyate // 2 // " iti vacanAdvarSazataiH kezoddhArahetubhirupamA arthAtpalyaviSayA yasyA sA varSazatopamA, dvividhA'pi sthitiH, sAgaropamasyApi palyopamaniSpAdyatvAt , tatra mama mahApAlI divyA bhavasthi-IXI tirAsIdityupaskAraH, atazcAhaM varSazatopamAyurabhUvamiti bhAvaH / 'se' ityatha sthitiparipAlanAdanantaraM 'cyutaH' bhraSTaH . |'brahmalokAt' paJcamakalpAt 'mAnuSyaM' manuSyasambandhinaM 'bhavaM' janma 'Agata' AyAtaH / itthamAtmano jAtismaraNa-12 | lakSaNamatizayamAkhyAyAtizayAntaramAha-Atmanazca pareSAM vA 'AyuH jIvitaM 'jAne' avabudhye 'yathA' yena prakAreNa sthitamiti gamyate 'tathA' tenaiva prakAreNa na tvanyathetyabhiprAyaH, iti sUtradvayArthaH // itthaM prasaGgataH paritopatacApRSTamapi khavRttAntamAvedyopadeSTumAha nANA ruIca chaMdaM ca, parivajijja saMjao / aNaTThA je a sabyasthA, iha vijAmaNusaMcare // 30 // 'nAne tyanekadhA 'ruciMca' prakramAkriyAvAdyAdimataviSayamabhilASaM 'chandazca' khamatikalpitamabhiprAyam, ihApi sanAneti sambandhAdanekavidhaM 'parivarjayet' parityajet 'saMyataH' yatiH / tathA 'anarthAH' anarthahetavo ye ca 'sarvArthAH azeSahiMsAdayo gamyamAnatvAttAn varjayediti sambandhaH, yadvA 'sabatthe'tyAkArasyAlAkSaNikatvAtsarvatra kSetrAdAvanI || iti-niSprayojanA ye ca vyApArA iti gamyate, tAn parivarjayet , 'itI' sevaMrUpAM 'vidyAM samyagjJAnarUpAmanviti 4 -lakSIkRtya 'saMcareH' tvaM samyaka saMyamAvani yAyA iti sUtrArthaH // anyaca dIpa anukrama [587-588] AIMEducatan intamational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~890~
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||30 -31|| dIpa anukrama [589 -590] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 446 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 30-31|| adhyayanaM [18], Jan Education intamational pakkimAmi pariNANaM, paramaMtehiM vA puNo / aho udvio ahorAyaM, ida vijA tavaM cera // 31 // pratIpaM kAmAmi pratikrAmAmi - pratinivarte, kebhyaH ?- 'pariNANaM' ti suvyatyayAt 'praznebhyaH' zubhAzubhasUcakebhyo'GguSThapraznAdibhyaH, anyebhyo vA sAdhikaraNebhyaH, tathA pare-gRhasthAsteSAM mantrAH paramantrAH - tatkAryAlocanarUpAstebhyaH, 'vA' samuccaye 'punaH' vizeSaNe, vizeSeNa paramantrebhyaH pratikramAmi, atisAvadyatvAtteSAM sopaskAratvAtsUtrasyAsunA'bhiprAyeNa yaH saMyamaM pratyutthAnavAn saH 'aho' iti vismaye 'utthitaH ' dharmaM pratyudyataH, kazcideva hi mahAtmaivaMvidhaH saMbhavati 'ahorAtram' aharnizam 'iti' ityetadanantaroktaM 'vija'ti vidvAn jAnan 'tarva'ti avadhAraNaphalatvAdvAkyasya tapa eva na tu praznAdi 'careH' Asevakheti sUtrArthaH // punastatsthirIkaraNArthamAha jaM ca me pucchasI kAle, sammaM sudveNa (budveNa ) ceyasA / tAI pAukare buddhe, taM nANaM jiNasAsaNe ||32|| yaca 'me' iti mAM 'pRcchasi' praznayasi 'kAle' prastAve 'samyagavuddhena' aviparItavodhavatA 'cetasA' cittena, lakSaNe 'tRtIyA, 'tA' iti sUtratvAttat 'pAukare' ti 'prAduSkaromi prakaTIkaromi pratipAdayAmItiyAvat, 'buddhaH' avagata - sakalavastutattvaH, kutaH punarbuddho'smyata Aha-'taditi yatkiJcidiha jagati pracarati jJAnaM yathAvidhavastvavabodharUpaM tajjinazAsane'stIti gamyate, tato'haM tatra sthita iti tatprasAdAddho'smItyabhiprAyaH, daha ca yatastvaM samyagavuddhena cetasA pRcchasyataH pratikrAntapraznAdirapyahaM yatpRcchasi tatprAduSkaromItyataH pRccha yathecchamityaidamparyArthaH / For PP Use On niryuktiH [403...] ~891~ saMvatIyA dhya. 18 // 446 // www.janboy. muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||32|| niyukti: [403...] (43) prata sUtrAMka ||32|| athavA'ta eva lakSyate yathA 'appaNo ya paresiM ca' ityAdinA tasyAyurvijJatAmavagamya saJjayamuninA'sau pRSTaH 4 kiyanmamAyuriti, tato'sau prAha yacca tvaM mAM kAlaviSayaM pRcchasi tatprAduSkRtavAn 'buddhaH sarvajJo'ta eva tajjJAnaM jinazAsane vyavacchedaphalatvAjinazAsana eva na tvanyasmin sugatAdizAsane,ato jinazAsana eva yatno vidheyo yena yathA'haM jAnAmi tathA tvamapi jAnISe, zeSa prAgvaditi sUtrArthaH // punarupadeSTumAha kiriyaM ca roae dhIro, akiriyaM parivajae / diTTIe dihisaMpanno, dhammaM carasu ducaraM // 33 // 'kriyAM ca' asti jIva ityAdirUpAM sadanuSThAnAtmikAM vA rocayet' tathA tathA bhAvanAto yathA'sAvAtmane rucitA hai jAyate tathA vidadhyAt 'dhIraH' mithyAgbhirakSobhyaH, tathA 'akriyAM' nAstyAtmetyAdikAM mithyAparikalpitatattadanuSThAnarUpAM vA 'parivarjayet' pariharet , tatazca 'dRSTayA' samyagdarzanAtmikayA hetubhUtayA 'didvisaMpannoti "dhIdRSTiH zemuSI dhiSaNA" iti zAbdikazrutedRSTi:-buddhiH, sA ceha prastAvAtsamyagjJAnAtmikA tayA saMpannoyukto dRSTisaMpannaH, evaM ca samyagdarzanajJAnAnvitaH san 'dharma' cAritradharma 'cara' Asevakha 'suduzcaram' atyantaduranuTheyamiti sUtrArthaH / / punaH kSatriyamunireva saJjayamuni mahApuruSodAharaNaiH sthiriikrtumaah| eyaM puSaNaparya sucA, asthadhammovasohiyaM / bharaho'vi bhArahaM vAsaM, cicA kAmAI pbbe|| 34 ||sgro'pi sAgaraMtaM, bharahavAsaM narAhiyo / issariyaM kevalaM hiccA, dayAe parinivvuDe // 35 // caittA bhArahaM vAsaM, dIpa anukrama [591] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~892~
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||34-50|| niyukti: [403...], prakSepagAthA [1] (43) prata bRhadRttiH sUtrAMka ||34-50|| uttarAdhya. cakkavahI mahihIo / pavvajamanbhuvagao, maghavaM nAma mahAjaso // 36 // saNaMkumAro maNussido, cakkavahI / sNytiiyaamhiddiio| puttaM raje ThavittA NaM, so'vi rAyA tavaM care // 37 // cahattA bhArahaM vAsaM, cakkavahI mhiddiio| | dhya. 18 pasaMtI saMtikaro loe, patto gaimaNuttaraM // 38 // ikkhAgarAyavasaho, kuMthUnAma nresro| vikkhApakittI dhiima, // 447 // mukkhaM gao aNusaraM / / 39 // sAgaraMtaM jahittA Na, bharahavAsaM nresro| aro a arayaM patto, patto gaima-2 guttaraM // 40 // caittA bhArahaM vAsaM, cakkavaTTI mhiddiio| cicA ya uttame bhoe, mahApaumo damaM care // 41 // |egacchattaM pasAhittA, mahiM mANanisUraNo / hariseNo maNussido, patto gaimaNuttaraM // 42 // anio rAya-* sahassehi, suparicAI damaM care / jayanAmo jiNakkhAyaM, patto gaimaNuttaraM // 43 // dasaNNarajaM mujhyaM, caittA : taNaM muNI care / dasaNNabhaddo nikkhaMto, sakkha sakeNa coio||44|| namI namei appANaM,sakkhaM sakkeNa coio jahito raja vaidehI, sAmanne pjjuvddio| (prkssisaa)| karakaMDa kaliMgANaM, paMcAlANa ya dummuho| NamI rAyA hai videhANa, gaMdhArANa ya nggii||45|| ee nariMdavasabhA, nikkhaMtA jiNasAsaNe / putte rajje ThavittA NaM, dIpa anukrama [593-610] 1 namibhavaNyAdhyayanagateya, avyAkhyAnaM agretanAyA api para sUtrANi saptadaza iti saptadazasUtrArtha iti cAdyAnyabhAgayoH pAThAt avazyaM 21 // 447 // atra gAthA saptadaza prAmAH,namyadhikArazcApetanyAmapi,niyuktI ca navamAdhyayane iyamiti yuktiyuktaM mUle uccAraNamasyA atreti epeva prakSiptA5-1 ti 2 caiUNa gehaM pra0 namipravrajyAdhyayane ca AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~893~
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [--] / gAthA ||34-50|| niyukti: [403...] (43) 84% prata sUtrAMka A ||34-50|| sAmanne pjjuvttttiaa|| 46 // sovIrarAyavasabho, caittA Na muNIcare / uddAyaNo pavaio, patto gaimaNuttaraM // 47 // taheva kAsirAyAvi, seo saccaparakkamo / kAmabhoge paricana, pahaNe kammamahAvaNaM // 48 // taheva vijao rAyA, aNahA kittipaccae / rajjaM tu guNasamiddhaM, payahittu mahAyaso // 49 // tahevuggaM tavaM kiccA, avakkhisroNa ceyasA / mahAbalo rAyarisI, adAya sirasA siraM // 50 // | sUtrANi sptdsh| etat anantaroktaM puNyahetutvAtpuNyaM tacca tat padyate-gamyate'nenArtha iti padaM ca puNyapadaM, puNyasya / vA pada-sthAnaM puNyapadaM-kriyAdivAdikharUpanAnAruciparivarjanAdyAvedakaM zabdasaMdarbha 'zrutvA' AkarNya, arthyata ityarthaH-- khopavAdiH dharmaH- tadupAyabhUtaH zrutadharmAdistAbhyAmupazobhitaM-vibhUSitamarthadharmopazobhitaM 'bharato'pi bharatachAnAmA cakravartyapi, apizabda uttarApekSayA samuccaye 'bhArahaMti prAkRtatvAddhArataM 'varSa' kSetraM 'saktvA' hitvA 'kAmAIti | ra casya gamyamAnatvAt 'kAmAMzca' viSayAn prAkRtatvAnapuMsakanirdezaH, pavae'tti prAtrAjIt // 'sagaro'vI" tyAdi sarva-181 mapi spaSTaM, navaraM 'sAgarAntaM' samudraparyantaM dikatraye, anyatra tu himavatparyantamityupaskAraH, tathA 'aizvaryam' AjJaizvayodi kevalaM' paripUrNamananyasAdhAraNaM vA 'dayayA' saMyamena parinirvRtaH' ihaiva vidhyAtakaSAyAnalatvAcchItIbhUto mukto vaa|| tathA 'aro yatti aranAmA ca tIrthakRcakravatI 'araya'ti ratasya rajaso vA'bhAvarUpamaratamarajo vA, pAThAntaratorasaM vA-zRGgArAdirasAbhAvaM, prAtaH san 'prAptaH' gato gatimanuttarAM-muktimityarthaH / / tathA tyaktvottamAna 5 dIpa anukrama [593-610] %25455 For F muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~894~
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||34 -50|| dIpa anukrama [593 -610] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 448 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||34-50|| adhyayanaM [18], Jain Education intimal bhogAniti, punastyaktvetyabhidhAnaM bhinnavAkyatvAdapaunaruktyaM, 'mahApadmaH' mahApadmanAmA 'care'tti Acarat // tathA ekaM chatraM nRpaticihnamasyAmityekacchatrAM tAM ko'rthaH 1 - avidyamAnadvitIyanRpatiM 'mahIM' pRthvI 'prasAdhya' vazIkRtyeti sambandhaH, 'mANanisUraNo' tti sArAtyahaGkAravinAzakaH 'manuSyendraH' iti cakrI / tathA 'annito'tti 'anvitaH' yuktaH 'suparicAi' tti suSThu - zobhanena prakAreNa rAjyAdi parityajatItyevaMzIlaH suparityAgI damaM jinAkhyAtamiti sambandhaH, 'caritti acArIcaritvA ca jayanAmA cakrIti zeSaH prApto gatimanuttarAm // tathA dazArNo nAma dezastadrAjyaM -- tadAdhipatyaM 'muditaM' sakalopadravavirahitaM pramodavat tyaktvA 'NaH' prAgvat 'care'tti acArIt, aprativaddhavihAratayA vihatavAnityarthaH, sAkSAcchakreNa 'coditaH' adhikavibhUtidarzanena dharme prati preritaH // tathA 'niSkrAntAH' pratrajitA niSkramya ca 'zrAmaNye' zramaNabhAve 'paryupasthitAH' tadanuSThAnaM pratyudyatA abhUvanniti zeSaH // tathA sauvIreSu rAjavRSabhaHtatkAlabhAvinRpatipradhAnatvAtsauvIrarAjavRSabhaH 'ceca'tti tyaktvA rAjyamiti zeSaH prAgvat, 'muniH' traikAlyAvasthAvedI san 'care'tti acArIt, ko'sau ? - 'udAyaNo' ti udAyananAmA pratrajitaH, caritvA ca kimityAha - prApto gatimanuttarAm // tathaiva' tenaiva prakAreNa 'kAzirAjaH' kAzimaNDalAdhipatiH zreyasi - atiprazambe satye - saMyame parAkramaHsAmarthyaM yasyAsau zreyaH -- satyaparAkramaH 'pahaNe 'ti prAhana - prahatavAn karma mahAvanamivAtigahanatayA karmamahAvanam // tathaica 'vijayaH' iti vijayanAmA 'aNaTTA kitti pavae' ci, AryatvAd anArcaH - ArttadhyAnavikalaH kIrttyA For PP Use On niryuktiH [403...] ~895~ saMvatIyA dhya. 18 // 448|| janciran urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||34 -50|| dIpa anukrama [593 -610] Jan Educatio "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||34-50|| adhyayanaM [18], dInAnAthAdidAnotthayA prasiddhayopalakSitaH san yadvA anArttA-sakaladoSavigamato'vAdhitA kIrttirasyeyanArttakIrttiH san paThyate ca 'ANaTTA kiipaJcadda'tti, AjJA-Agamo'rthazabdasya hetuvacanasyApi darzanAdartho -- heturasyAH sA tathAvidhA AkRtirarthAnmuniveSAtmikA yatra tadAjJArthIkRti yathA bhavatyevaM prAtrAjIguNaiH- rAjyaguNaiH zabdAdibhirvA samRddhaM saMpannaM guNasamRddhaM, pUrvatra tuzabdasyApizabdArthatvAyavahitasambandhatvAcca guNasamRddhamapi / tathA 'ahAya'tti ArSatvAd 'Adita' gRhItavAMstadgamanena svIkRtavAn ziraseva zirasA ziraH pradAneneva jIvitanirapekSamiti yo'rthaH, 'ziraM'ti zira iva ziraH sarvajagaduparivarttitayA mokSaH, paThyate ca - 'AdAya siraso siriMti, atra ca 'AdAya' gRhItvA 'ziraH zriyaM' sarvottamAM kevalalakSmIM parinirvRta iti zeSaH, iti saptadazasUtrArthaH // itthaM mahApuruSo dAharaNairjJAnapUrvakakriyAmAhAtmyamabhidhAyopadeSTumAha niryuktiH [403...] kahaM dhIro aheUhiM, ummatto vva mahiM care / ee visesamAdAya, sUrA daDhaparakamA // 51 // 'kathaM kena prakAreNa 'dhIraH' uktarUpaH 'ahetubhiH' kriyAvAdyAdiparikalpitakuhetubhiH 'unmatta iva' grahagRhIta iva tAttvika vastvapalapanenAlajAlabhASitayA 'mahIM' pRthvI 'caret' bhramet ? naiva caredityarthaH kimiti ?, ye 'ete' anantaroditA bharatAdayaH 'vizeSa' viziSTatAM gamyamAnatvAnmithyAdarzanebhyo jinazAsanasya 'AdAya' gRhItvA manasi saMpradhAryetiyAvat zUrA dRDhaparAkramA etadevAzritavanta iti zeSaH, ayamabhiprAyaH yathaite mahAtmAno vizeSamAdAya For Para Prata Use Only ~896~ jancibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||11|| niyukti : [403...] (43) prata sUtrAMka ||51|| uttarAdhya. kuvAdiparikalpitakriyAvAdyAdidarzanaparihArato jinazAsana eva nizcitamatayo'bhUvaMstathA bhavatA'pi dhIreNa satA- saMyatIyAbRhadbhuttiH sminneva nizcitaM ceto vidheyamiti sUtrArthaH / kiJca dhya. 18 II acaMtaniyANakhamA, esA me bhAsiyA vaI / atariMsu taraMtege, tarissaMti aNAgayA // 52 // // 449 // atyantam-atizayena nidAnaH-kAraNaH, ko'rthaH ?-hetubhirna tu parapratyayenaiva, kSamA-yuktA'tyantanidAnakSamA, yadvA nidAnaM-karmamalazodhanaM tasmin kSamA-samarthA 'epA' anantaroktA pAThAntarataH 'sarvA' azeSA satsA vA 'me' mayA bhASitA' uktA 'vAra' vANI jinazAsanamevAzrayaNIyamityevaMrUpA, anayA'GgIkRtayA 'atIrghaH' tIrNavantaH taranti 'eke' apare, pAThAntarato'nye, sampratyapi tatkAlApekSayA kSetrAntarApekSayA vetthamabhidhAnamiti, tathA tariSyanti 'anAgatAH' bhAvino, bhavodadhimiti sarvatra zeSa iti sUtrArthaH // ytshcaivmtH| kahaM dhIre aheUhiM, adAyaM pariyAvase / savvasaMgaviNimmukko, siddhe bhavaha nIrae // 53 // ttivemi / / ||sNjij 18 // 449 // kathaM dhIro'hetubhiH 'AdAya' gRhItvA, kriyAdivAdimatamiti zeSaH 'paryAvaset' parIti-sarvaprakAramAvaset-tatraiva / nilIyeta, naiva tatrAbhiniviSTo bhavediti bhAvaH, paThyate ca-'attANaM pariyAvasitti AtmAnaM paryAvAsayed , ahetubhiH kathamAtmAnamahetvAvAsaM kuryAt ?, naiva kuryAdityarthaH / kiM punaritvamakaraNe phalamityAha-sarve-niravazeSAH sajanti dIpa anukrama [611] Forum muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~897~
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [18], mUlaM [-] / gAthA ||53|| niyukti: [404] (43) prata sUtrAMka ||53|| GAR karmaNA saMvadhyante jantava ebhiriti sakAH-dravyato draviNAdayo bhAvatastu mithyAtvarUpatvAdeta eva kriyAdivAdAstaivinirmukto-virahitaH sarvasaGgavinirmuktaH san siddho bhavati nIrajAH, tadanenAhetuparihArasya samyagjJAnahetutvena siddhatvaM phalamuktamiti sUtrArthaH // itthaM tamanuzAsya gato vivakSitaM sthAnaM kSatriyaH, zeSasaJjayavaktavyatAM tvAha niyuktikRtkAUNa tavacaraNaM bahUNi vAsANi so dhuyakileso / taM ThANaM saMpatto jaM saMpattA na soyaMti // 404 // sugamaiva, navaraM dhutAH-apanItAH klizyantyeSu satsu jantava iti klezAH-rAgAdayo yena sa dhutaklezo, yatsaMprAptA na zocante, zokahetuzArIramAnasaduHkhAbhAvAditi gAthArthaH // itiH' parisamAptau, adhImIti pUrvavat nayAzca // iti ? zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM sajayIyanAmASTAdazamadhyayanaM samAsamiti // dIpa anukrama [613] iti zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM aSTAdazamadhyayanaM samAptamiti // For PF wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM-18 parisamAptaM ~898~
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/ gAthA ||53...|| niyukti: [405-407] (43) mRgAputrI yA019 prata sUtrAMka ||53|| uttarAdhya. atha ekonaviMzaM mRgAputrIyamadhyayanam / bRhadvRttiH vyAkhyAtamaSTAdazamadhyayanam , adhunaikonaviMzamArabhyate, assa cAyamabhisambandhaH-dahAnantarAdhyayane bhogdd'i||450||saar namAja tyAga uktaH, tassAca zrAmaNyamupajAyate, tacApratikarmatayA prazasyataraM bhavatItyapratikarmatocyata ityanena sambandhenAdayAtamidamadhyayanam, asya tu caturanuyogadvAracarcA prAgvadyAvannAmaniSpannanikSepe mRgAputrIyamiti nAmAto mRgAyAH | putrasya ca nikSepamAha niyuktikRt nikkhevo amiAe caukkao duviho0 // 405 // jaann0|| 406 // miaAunAmagoyaM veyaMto bhAvao mio hoi / emeva ya puttassavi caukkao hoi nikkhevo||407|| F gAthAtrayaM prAgvat , navaraM mRgAbhilApena neyam // nAmaniruktimAha6 migadevIputtAo balasirinAmA samuTriyaM jamhA / tamhA migaputtijaM ajjhayaNaM hoi nAyavvaM // 40 // | mRgA-nAnA devI-agramahiSI tasyAH putraH-suto mRgAdevIputrastasmAdalazrInAmnaH 'samutthitaM' samutpannaM yasmAtasmAnmRgAputrIyaM-mRgAputrIyanAmakaM mRgAzabdena mRgAdevyukteradhyayanamidamiti zeSaH, bhavati 'jJAtavyam' avaboddhanya dIpa anukrama [613] 50 // 4 For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 19 "mRgAputrIya" Arabhyate ~899~
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/ gAthA ||1-4|| niyukti: [408] (43) prata sUtrAMka HALASSISAACK ||1-4|| miti gAthArthaH // gato nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpanna nikSepasvAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavati, ataH sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, taccedam8 suggIve mayare ramme, kaannnnujjaannsohie| rAyA balabhahutti, miyA tssggmaahisii||1|| tesiM putse balasirI, miyAputtatti vissue| ammApiUhiM daie, juvarAyA damIsare // 2 // naMdaNe so u pAsAe, kIlae saha isthihiM / devo doguMdago ceva, nicaM muiymaannso||3|| maNirayaNakuTimatale, pAsAyAloaNe tthio| AloeDa nagarassa, caukkatiyacacare // 4 // | 'sugrIve' sugrIvanAni nagare 'ramye ramaNIye kAnanaiH-bRhadakSAzrayairvanarudyAnaiH-ArAmaiH krIDAvanA zobhite rAjite kAnanodyAnazobhite 'rAjA' nRpo balabhadra iti nAmeti zeSaH, 'mRgA' mRgAnAmnI 'tasya' iti balabhadrasya kArAjJaH 'aggamahisi'tti 'agramahiSI' pradhAnapatnI / / 'tayoH' rAjJoH putraH 'balazrI' palazrInAmA mAtApitRvihita nAnA loke ca mRgAputra iti 'vizrutaH' vikhyAtaH, 'ammApiUNa ti ammA(mbA)pitroH 'dayitaH' ballabhaH 'yuvarAja' kRtayauvarAjyAbhiSeko daminaH-uddhatadamanazIlAste ca rAjAnasteSAmIzvara:-prabhurdamIzvaraH, yadvA daminaH-upazaminasteSAM sahajopazamabhAvata Izvaro damIzvaraH, bhAvikAlApekSaM caitat // 'nandane lakSaNopetatayA samRddhijanake 'saH' mRgAputraH 'tuH' vAkyAntaropanyAsArthaH prAsAde 'krIDati' vilasati 'saha' samaM 'sIbhiH' pramadAbhiH, ka iva ?-'devaH' *%%2-%E5%BACHAR dIpa anukrama [614-617] 9856 For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~900~
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||1-4|| niyukti: [408], prakSepa [1] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH GESRA prata yA019 // 45 // sUtrAMka ||1-4|| SS-8862 saraH doguMdago ceva'tti 'ca' pUraNe dogundaga iva, dogundagAzca trAyaviMzAH, tathA ca vRddhAH-"trAyastriMzA devA nityaM mRgAputrIbhogaparAyaNA doguMdugA iti bhaNNaMti", 'nityaM' sadA 'muditamAnasaH' iSTacittaH / sa caivaM krIDan kadAcinmaNayazcaviziSTamAhAtmyAzcandrakAntAdayo ratnAni ca-gomeyakAdIni maNiratnAni tairupalakSitaM kuTTimatalaM yasminnasau maNiratna-1 kuTTimatalaH, gamakatvAbahuvrIhiH, tasmin , Alokyante dizo'smin sthitarityAlokanaM prAsAde prAsAdasya vA''lokana prAsAdAlokanaM tasmin-sarvoparivarticaturikArUpe gavAkSe vA sthitaH-upaviSTaH 'Alokate' kutUhalataH pazyati, kAni?'nagarasya tasyaiva sugrIvanAnaH sambandhIni 'catuSkatrikacatvarANi' pratItAnyeveti sUtracatuSTayArthaH // tataH kimityAha| aha tattha aicchaMtaM, pAsaI samaNasaMjayaM / tavaniyamasaMjamadharaM, sIlaI guNaAgaraM // 2 // taM pehaI miyAputte, |diTTIe aNimisAi u / kahiM mannerisaM rUva, diTThapuvaM mae puraa||6|| sAhussa darisaNe tassa, ajjhavasAmi sohaNe / mohaM gayassa saMtassa, jAIsaraNaM samuppannaM // 7 // devalogacuo saMto, mANusaM bhvmaago| sanninANasamuppanne, jAI saraha purANayaM // (pr0)| jAIsaraNe samuppaNNe, miyAputte mahihie / sarai porANiaM| jAI, sAmaNa ca purAkayaM // 8 // | 'atha' anantaraM 'tatra' iti teSu catuSkatrikacatvareSu 'aticchata'nti atikrAmantaM pazyati zrama-14 NasaMyatamiti zramaNasya zAkyAderapi sambhavAttayavaccheddArtha saMyatagrahaNaM, tapazca-anazanAdi niyamaca-dravyAdyabhi dIpa anukrama [614-617] // 45 // AIMEducatan intimational For F muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~901~
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/gAthA ||5-8|| niyukti: [407R-413] (43) prata sUtrAMka ||5-8|| grahAtmakaH saMyamazca-uktarUpastAn dhArayati taponiyamasaMyamadharastam , ata eva zIlam-aSTAdazazIlAsahasrarUpaM tenADhayaM-paripUrNa zIlADhyaM, tata eva ca guNAnAM-jJAnAdInAmAkara iva guNAkarastaM // 'tamiti zramaNasaMyataM 'pehai'tti pazyati 'mRgAputraH' yuvarAjaH 'dRSTayA' dRzA 'aNamisAi utti tuzabdasyaivakArArthatvAdavidyamAnanimeSayaiva, va 'manye jAne IdRzam' evaMvidhaM 'rUpam' AkAro dRSTapUrvam-avalokitaM mayA 'purA' iti pUrvajanmani ?, zeSaM pratItameva, nava-I ram 'adhyavasAne' ityantaHkaraNapariNAme 'zobhane pradhAne kSAyopazamikabhAvavartinItiyAvat 'moha' kedaM mayA dRSTaM| kedamityaticintAtazcittasabaddajamUchAtmakaM 'gatasya' prAptasya stH|| tathA 'sarati'tti sparati paurANikI 'jAti' janma 'zrAmaNyaM ca' zramaNabhAvaM 'purAkRtaM janmAntarAnuSThitamiti sUtracatuSTayArthaH // etadevAtispaSTatAhetoranugaditumAha niyuktikRtdasuggIve nayaraMmi arAyA nAmeNa Asi blbhdo| tassAsi aggamahisI devI u migAvaI nAmaM // 407 // tesiM duNhavi putto AsI nAmeNa balasirI dhImaM / vayarosabhasaMghayaNo juvarAyA caramabhavadhArI // 408 // hai unnaMdamANahiao pAsAe naMdaNami so ramme / kilaI pamadAsahio devo duguMdago ceva // 409 // aha annayA kayAI pAsAyatalaMmi so Thio sNto| Aloei puravare ruMde magge guNasamagge // 410 // OM25%2525 dIpa anukrama [618 -621 JIREauraton XI For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: mUla saMpAdane atra niyuktigAthA: kramAMkane kiJcit skhalanA dRzyate, yat kramAMka ||407|| ||408|| dvIvArAn likhitaM ~902~
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||5-8|| niyukti: [407R-413] (43) prata sUtrAMka ||5-8|| uttarAdhya. aha picchai rAyapahe volaMta samaNasaMjayaM tattha / tavaniyamasaMjamadharaM suasAgarapAragaM dhIraM // 11 // bRhadbhuttiH aha dehai rAyasuo taM samaNaM aNamisAi diTrIe / kahi parisayaM rUvaM diTuM manne mae purva ? // 412 // // 452 // evamaNuciMtayaMtassa sannInANaM tahiM samuppannaM / putvabhave sAmannaM maravi evaM kayaM Asi // 413 // | gAthAsaptakaM spaSTameva, navaraM 'dhRtimAn' citakhAsthyavAn vajraRSabha'miti arthAdvaRSabhanArAcaM saMhananaM yasya | X sa tathA 'caramabhavadhArI' paryantajanmavartI, tathA 'uNNaMdamANahiyaotti, ut-prAvalyena nandad-AnandaM gacchat | hRdayaM--mano yasya sa tathA, prAkRtatvAcchatRviSaye zAnacU, tathA 'rundAn vistIrNAn 'mArgAn vipaNimArgAdIn / guNaiH-RjutvasamatvAdibhiH samagrAH-paripUrNA guNasamagrAstAn , tathA zrutasAgarapAragaM dhIramiti taponiyamasaMyamadharamityasya sUtrapadasya hetudarzanadvAratastAtparyavyAkhyAnam , anenaiva ca bhAvabhikSutvamupadarzitam , ata evAnyasyaivaM (vizeSaNAyogAcchramaNasaMyatamityAha, sajijJAnaM ceha samyagdRzaH smRtirUpamatibhedAtmakamiti gAthAsaptakAvayavArthaH / / kAsamprati yadasAvutpannajAtismaraNaH kRtavAMstadAha visaesu arajjato, rajaMto saMjamaMmi ya / ammApiyaraM uvAgamma, imaM vayaNamadhyavI // 9 // . 'cisaehitti suvyatyayAda 'viSayeSu' manojazabdAdiSu 'arajan' abhiSvAmakurvan, ka-'saMyame' uktarUpe dIpa anukrama [618-621] // 452 // AIMEducatan intimational For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~903~
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9|| dIpa anukrama [623] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||9|| adhyayanaM [19], niryuktiH [413...] Jain Education intima 'caH punararthaH 'ammApiyaraM' ti ammA (myA ) pitarau 'upAgamya' upasRtya 'idam' anantaravakSyamANaM vacanam 'abravIt ' ityAha iti sUtrArthaH // kiM tadatravIdityAha ANi me paMca mahatvayANi, naraesa dukkhaM ca tirikkhajoNisu / nivvaNakAmo mi mahaNNavAo, aNujANaha pavvaissAmi ammo ! // 10 // 'zrutAni' AkarNitAni, anyajanmanItyabhiprAyaH, 'me' mayA 'paJca' iti paJcasaGkhyAni 'mahAvratAni' hiMsAviramaNAdIni, tathA narakeSu 'duHkhaM ca' asAtamihaiva vakSyamANaM 'tirikkhajoNisu'tti cazabdasyAprayujyamAnasyApi "aharaharnayamAno gAmazvaM puruSaM pazum" ityAdAviva gamyamAnatvAt tiryagyoniSu ca sarvatra cAyaM nyAyo draSTavyaH, upalakSaNaM caitad devamanuSya bhAvayoH, tataH kimityAha - 'NiviNakAmomi' tti 'nirviNNakAmaH' pratinivRttAbhilASo'smyahaM kutaH ? - mahArNava iva mahArNavaH --- saMsArastasmAd, yatazcaivamataH 'anujAnIta' anumanyadhvaM mAmiti zeSaH, 'pacaissAmI'ti pratrajipyAmi 'ammI'ti pUjyataratvAdviziSTapratibandhAspadatvAca mAturAma - traNaM, yo hi bhaviSyadduHkhaM nAvaiti tatpratikArahetuM vA sa kadAciditthamevAsIta, ahaM tUbhayatrApi vijJa iti kathaM na duHkhapratIkAzepAyabhUtAM mahAtratAtmikAM pratrajyAM pratipatsya iti sUtragarbhArthaH // anumevArthamanuvAdataH spaSTayitumAha niryuktikRt www.panciranyard muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH For PP Use On ~904~
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-] / gAthA ||10|| niyukti: [414] (43) prata sUtrAMka ||10|| uttarAdhya. so laddhabohilAbho calaNe jaNagANa vNdiubhnni| vIsajjiumicchAmo kAhaM samaNattaNa taayaa!||41|| mRgAputrIbRhadvRttiH 18 saH' iti mRgAputro labdhaH-prApto bodhilAbho-jinadharmaprAptirUpo yena sa tathA, 'caraNAn' pAdAn 'janakayo' yA 19 mAtrApitrorvanditvA bhaNati, yathA 'visarjayitum' mutkalayituM vayamAtmAnamiti gamyate icchAmaH' abhilapAmaH, ki||453|| miti ?, yataH 'kAhaMti vacanavyatyayAtkariSyAmaH 'zramaNatvaM' pratrajyAM 'tAta !' iti pitaH!, upalakSaNatvAnmAtazceti hai gAthArthaH / idAnIM tau kadAcidbhogairupanimabrayeyAtAmityabhiprAyato yattenoktaM tatsUtrakRdAha ammatAya ! mae bhogA, bhuttA visaphalovamA / pacchA kaDuyavivAgA, aNubaMdhaduhAvahA // 11 // imaM sarIraM 6 aNicaM, asuI asuisaMbhavaM / asAsayAvAsamiNaM, dukkhakesANa bhAyaNaM // 12 // asAsae sarIraMmi, raI novalabhAmahaM / pacchA purA va caiyavve, pheNabubbuyasanibhe // 13 // sUtratrayaM pratItArthameva, navaraM viSamiti--viSavRkSastasya phalaM viSaphalaM tadupamAH, tadupamatvameva bhAvayitumAhapazcAtkaTuka iva kaTuko'niSThatvena vipAko yeSAM te tathA, ApAta eva madhurA iti bhAvaH, 'anuSandhaduHkhAvahAH' anavacchinnaduHkhadAyinaH, yathA hi viSaphalamAkhAdyamAnamAdau madhuramuttarakAlaM ca kaTukavipAkaM sAtatyena ca duHkhopanetR evamete'pIti, kiJca-amI kAmAH sparzapradhAnAH, sparzazca zarIrAzrayaH, tacedaM zarIram 'anityam' azA-18 zvatam 'azuci' khAbhAvikazaucarahitam 'azucisaMbhavam' azucirUpazukrazoNitotpannam , azAzvataH-kathaJcida dIpa anukrama [624] ACC // 453 // JAINEducatan intimation For wrencibrarma muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 905~
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], __ mUlaM [-]/ gAthA ||11-13|| niyukti: [414...] (43) prata sUtrAMka ||11 -13|| vasthitatve'pyanitya AvAsaH-prakramAjIvasyAvasthAnaM yasminnityazAzvatAvAsaM, punaH idamityabhidhAnamatIvAsAra-2 tvAvezasUcakaM, duHkham-asAtaM taddhetavaH klezAH-jvarAdayo rogA duHkhaklezAH zAkapArthivAdivatsamAsasteSAM 'bhAjanaM' sthAnaM, yatazcaivamato'zAzvate zarIre 'rati' cittakhAsthyaM 'nopalabhe' na prApnomyahaM, bhogeSu satvapIti gamyate, zarIrAzrayatvAtteSAmiti bhAvaH, zarIrAzAzvatatvamevAha-pazcAtpurA vA tyaktavye zarIre iti prakramaH, taddhi pazcAditi bhukta| bhogAvasthAyAM vArddhakyAdau, purA abhuktabhogitAyAM vA bAlyAdau tyajyata iti, yadvA pazcAditi-yathAsthityAyuHkSayottarakAlaM purA vetyupakramahetorvaSezatAdyAsaMkalitajIvitapramANAtprAgapi 'tyaktavye' avazyatyAjye 'phenabuddhadasaMnibhe kSaNadRSTanaSTatayA, anenAzAzvatatvameva bhAvitamiti na paunaruktyamiti sUtratrayAH // evaM bhoganimantraNaparihAramabhidhAya prastutasyaiva saMsAranirvedasya hetumAha| mANusatte asAraMmi, vAhIrogANa Alae / jarAmaraNapatthaMmi, khaNapi na ramAmahaM // 14 // jamma dukkhaM jarA dukkhaM, rogA ya maraNANi ya / aho dukkho hu saMsAro, jattha kIsaMti jaMtuNo // 15 // khittaM vatthu hiraNNaM ca, putsadAraM ca baMdhavA / caitA Na imaM dehaM, gaMtabbamavasassa me // 16 // jaha kiMpAgaphalANaM, pariNAmo 4Ana suMdaro / evaM bhuttANa bhogANaM, pariNAmo na suNdro||17|| sUtracatuSTayaM spaSTaM, navaraM vyAdhayaH-atIva bAdhAhetavaH kuSThAdayo rogAH-jvarAdayasteSAm 'Alaye' Azraye 'jarA-2 E3%************ dIpa anukrama [625627]] For F un muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~906~
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 14 -17|| dIpa anukrama [628 629] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 454 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 14-17|| adhyayanaM [19], maraNagraste' vArddhakyamRtyukroDIkRte, anena mAnupatyAsAratvameva bhAvitaM, kSaNamapi 'na rame' nAbhiratiM labhe'hamiti / itthaM manuSyabhavasyAnubhUyamAnatvena nirvedahetutvamabhidhAya samprati caturgatikasyApi saMsArasya tadAha- 'jamma' mityAdinA, atra ca aho iti sambodhane 'dukkho hu'ti duHkhahetureva saMsAro janmAdinibandhanatvAttasya 'yatra' yasmin gaticatuTayAtmake saMsAre 'klizyanti' bAghAmanubhavanti, janmAdiduH khaireveti gamyate, 'jantavaH' prANinaH, iha ca duHkhAnubhavAdhAratvena saMsArasya duHkhahetutvamiti bhAvaH / tathA 'khetta' mityAdineSTaviyogo'zaraNatvaM ca saMsArAnnirvedaheturuktaH, tathA kimpAko -- vRkSavizeSastasya phalAnyatIva sukhAdAni, anena copasaMhArasUtreNodAharaNAntaradvAreNa bhogadurantataiva nirvedaheturuktA iti sUtracatuSTayAvayavArthaH // itthaM nirvedahetumabhidhAya dRSTAntadvayopanyAsataH svAbhiprAyameva prakaTayitumAha niryuktiH [414...] jomahataM tu, apAhejo pvjjii| gacchaMto se duhI hoi, chuhAtaNhAipIDio // 18 // evaM dhammaM akAUNaM, jo gacchai paraM bhavaM / gacchaMto se duhI hoI, vAhirogehiM pIDio // 19 // advANaM jo mahaMtaM tu, sapAhelo pvjjii| gacchaMtI se sahI hoi, chuhAtaNhAvivajio // 20 // evaM dhammaMpi kAUNaM, jo gacchai paraM bhavaM / gacchate se suhI hoi, appakamme aveyaNe // 21 // jahAM gehe palittaMmi, tassa gehassa jo phuu| sArabhaMDANi nINe, asAraM avaujjha // 22 // evaM loe palitaMmi, jarAe maraNeNa ya / appANaM tAraissAmi, tumbhehiM aNumanio // 23 // For Para Prata Use Only ~907~ mRgAputrI yA0 19 // 454 // wancar muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 18 -23|| dIpa anukrama [630 -637] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 18-23|| adhyayanaM [19], sUtraSaGkaM prakaTArthameva kevalamatra prathamasUtreNa dRSTAnta uktaH, atra ca 'adhvAnaM' mArge pathi sAdhu pAtheyaM-sambalakaM tadyasyAvidyamAnaM so'pAtheyaH 'prapadyate' aGgIkurute, kSuttRSNApIDitatvaM ceha duHkhitvabhavane hetuH / dvitIyasUtreNa dArzantiko padarzanaM, vyAdhirogapIDitatvaM cAtra duHkhitvabhavane nimittaM, dAridryAdipIDopalakSaNaM caitat / uttarasUtradvayena caitatsUtradvayoktasyaivArthasya vyatireka uktaH, tatra sukhitve hetuH kSuttRSNAvivarjitatvamuktam / 'dharma' pApaviratirUpam 'apiH' pUraNe 'kRtvA' vidhAya gacchanupalakSaNatvAdvataca 'saH' iti dharmakarttA prakramAtpAtheyopamadharmasahitaH sukhI bhavati, sukhitve cAlpakarmatvaM heturavedanatvaM ca atra ca prastAvAtkarma pApaM vedanA cAsAtarUpA gRhyate, anena dharma| karmakaraNAkaraNayorguNadopadarzanAddharmakaraNAbhiprAyaH prakaTitaH / 'jahe'tyAdinA ca sUtradvayena tameva dRDhayati, atra ca yathA / | sArabhANDAni - mahAmUlya vastrAdIni 'NINeiti niSkAzayati 'asAraM' jaradvastrAdi 'avaujjhai'tti apohati-tyajati, evaM 'loke' jagati 'paThittaMmi tti pradIpta iva pradIse atyAkulIkRte 'AtmAnaM' sArabhANDatulyaM 'tArayiSyAmi' jarAmaraNapradIta lokapAraM neSyAmi, dharmakaraNeneti prakramaH, asAraM tu kAmabhogAdi tyakSyAmIti bhAvaH, anena dharmakaraNe vilambAsahiSNutvamuktaM yuSmAbhiriti dvitve'pi pUjyatvAd bahuvacanam, 'aNumannio' tti anumataH - abhyanujJAta iti sUtrapaGkAvayavArthaH / evaM ca tenoke timmApiyaro, sAmannaM puta ! duccaraM / guNANaM tu sahastrANi dhArayanvAI bhikkhuNA // 24 // samayA For Prata Use Only niryukti: [ 414... ] ~908~ broug muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||24-43|| niyukti: [414...] (43) prata uttarAdhya. bRhadvRttiH // 455 // sUtrAMka ||24-43|| sabvabhUesuM, sattumittesu vA jage / pANAivAyaviraI, jAvajIvAya dukaraM // 25 // nicakAla'ppamatteNaM, musA- mRgAputrIvAyavivajaNaM / bhAsiyabvaM hiyaM sacaM, nicAutteNa dupharaM // 26 // daMtasohaNamAissa, adattassa vivajjaNaM / yA0 19 aNavajesaNijjassa, giNhaNA avi dukaraM // 27 // viraI acaMbhacerassa, kaambhogrstrunnaa| uggaM mahabbayaM baMbhaM, dhAreyavvaM sudukkaraM // 28 // dhaNadhannapesavaggesu, pariggahavivajaNaM / sabbAraMbhaparicAgo, nimmamattaM sudukkaraM // 29 // caubihe'vi AhAre, rAIbhoyaNavaJjaNA / saMnihIsaMcao ceva, bajeyavyo sudukkaraM // 30 // chuhA taNhA ya sIuNhaM, daMsamasagA ya veyaNA / akosA dukkhasijjA ya, taNaphAsA jallameva ya // 31 // tAlaNA tajaNA ceSa, vahavaMdhaparIsahA / duvaM bhikkhAyariyA, jAyaNA ya alAbhayA // 32 // kAboyA jA imA vittI, kesaloo a daarunno| dukkhaM baMbhavvayaM ghoraM, dhAre amahappaNo // 33 // suhoio tumaM puttA, sukumAlo sumjio| na husI pabhU tumaM puttA, sAmannamaNupAliyA // 34 // jAvalIvamavissAmo, guNANaM tu mhnbhro| garuo lohabhAru vba, jo puttA! hoi dubvaho / / 35 // AgAse gaMgasou bva, paDisoubva duttro| bAhAhiM H // 455 sAgaro ceva,tariyavvo ya guNoyahI / / 36 / / vAluyAkavale ceba,nirassAe u saMjame / asidhArAgamaNaM ceva, dukaraM / cariu tavo // 37 // ahIvegatadiTThIe, caritte putta ! duccare / javA lohamayA ceva, cAveyabvA sudukaraM // 38 // jahA aggisihA dittA, pAuM hoDa sudukkaraM / taha dukkara kareuM je, tAruNNe samaNattaNaM // 39 // jahA dukkhaM SAGAR XXXSEX dIpa anukrama [630-657]] JAINEducatantntaihatima For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~909~
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||24-43|| niyukti : [414...] prata sUtrAMka ||24-43|| bhare je, hoi vAyassa kutthlo| tahA dukkhaM kare je, kIveNaM samaNattaNaM // 40 // jahA tulAe tole, dakara maMdaro girii| tahA NihuaNIsaMkaM, dukaraM samaNattaNaM // 41 // jahA bhupAhi tari, dukaraM rynnaayro| tahA| aNuvasaMteNaM, dukkara damasAyaro // 42 // muMja mANussae bhoe, paMcalakkhaNae tumaM / bhuttabhogI tao jAyA!, pacchA dhamma carissasi / / 43 // / sUtraviMzatiH sugamaiva, navaraM 'ta'miti balazriyaM mRgAputrAparanAmakaM yuvarAja 'viti'ti beta:-abhidhattaH 'ammApiyarotti ambApitarau zrAmaNyaM putra! duzcaraM, yatastatra 'guNAnAM' zrAmaNyopakArakANAM zIlAGgarUpANAM sahasrANi 'dhArayitavyAni' Atmani sthApayitavyAni, prAktuzabdasyaivakArArthasyeha samvandhAddhArayitavyAnyeva vratagrahaNa iti gamyate bhikSuNA' bhikSaNazIlena satA, paThyate ca-mikkhuNo'tti bhikSoH sambandhinAM guNAnAmiti yogH| tathA 'samatA' rAgadveSAvidhAnatastulyatA 'sarvabhUteSu' samastajantuSu, udAsInebiti gamyate, 'zatrumitreSu vA apakAryupakAriSu, jagati' loke, anena sAmAyikamuktaM, tathA 'prANAtipAtaviratiH' prathamatratarUpA 'jAvajIva(vA ya) tti yAvajjIvaM || 'duSkaraM' duranucarametaditi zeSaH / nityakAlApramattenetyapramattagrahaNaM nidrAdipramAdavazago hi mRSA'pi bhASeteti, nityAyuktana-satatopayuktena anupayuktasyAnyathA'pi bhASaNasaMbhavAd,etacca duSkaraM yaccAnvayavyatirekAbhyAmekasyApyarthasthAbhidhAnaM tatspaSTatArthamaduSTamevetyevaM sarvatra bhAvanIyam , anena dvitiiyvrtdusskrtvmbhihitm| 'daMtasohaNamAdissa'tti, makAro dIpa anukrama [630-657]] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~910~
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||24-43|| niyukti: [414...] (43) prata sUtrAMka ||24-43|| uttarAdhya. lAkSaNikaH, apizabdasya gamyamAnatvAt 'dantazodhanAderapi' atituccha syAstAmanyasya, tathA'navadyaiSaNIyasya dattasyA- mRgAputrI pIti gamyate 'giNhaNatti grahaNamiti tRtIyatrataduSkaratvoktiH / 'kAmabhogarasaNNuNa'tti kAmabhogAH-uktarUpA-| bRhadvRttiH yA0 19 jAsteSAM rasaH-AsvAdaH kAmabhogarasaH yadvA rasAH-zRGgArAdayastataH kAmabhogAzca rasAca kAmabhogarasAstrajjJena, tadajJasya | // 456 // 18 hi tadanavagamAttadviSayo'bhilApa eva na bhavet tathA ca sukaratvamapi syAdityAzayenaivamabhidhAnam , anena caturtha vrataduSkaratvamuktam / parigrahaH-satsu svIkArastadvivarjanaM, tathA sarve-niravazeSA ye ArambhAH-dravyotpAdanavyApArAstatpa|rityAgaH, anena nirAkAhatyamuktaM nirmamatvaM ca, gamyamAnatvAcasya, sarvatra mameti buddhiparihAraH, anena paJcamahAvrata18 duSkaratoktA / saMnidhIyate narakAdiSyanenAtmeti saMnidhiH-ghRtAderacitakAlAtikrameNa sthApanaM sa cAsI saJcayazca 51 saMnidhisaJcayaH sa caiva yajayitavya ityetatsaduSkarama , anena paSThatrataduSkaratvamuktaM, divAgRhItadivAbhuktAdibhaGgacatuSTa-13 yarUpatvAttasya / 'chuhe'tyAdinA parIpahAbhidhAnam , atra ca 'daMzamazakavedanA' tadbhakSaNotthaduHkhAnubhavarUpA 'duHkha1 zayyA ca' viSamonnatatvAdinA duHkhaheturvasatiH, 'tADanA' karAdibhirAhananaM 'tarjanA' aGgulibhramaNabhUtkSepAdirUpA vadhazca-lakuTAdiprahAro bandhazca-mayaravandhAdistAveva parIpahI vadhabandhaparIpahI, 'yAcA prArthanA cakAro'nukkA- 456 // ziMpaparIpahasamupayArthaH, duHkhazabdaha vahaHkhamityAdi pratyeka yojanIyaH, iha ca bandhatADane vadhaparIpahe'ntabhevataH, tajenA Akroze, bhikSAcaryA ca yAJcAyAM bhedopAdAnaM ca vyutpattyarthamiti bhAvanIyaM, kapotA:-pakSivizeSAsta dIpa anukrama [630-657]] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~911~
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 24 -43|| dIpa anukrama [630 -657] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||24-43|| adhyayanaM [19], Jan Education Intional pAmiyaM kApotI yevaM vRttiH - nirvahaNopAyaH, yathA hi te nityazaGkitAH kaNakITakAdigrahaNe pravarttante, evaM bhikSurapyeSaNAdoSazaGkayeva bhikSAdau pravarttate sA ca duranucaratvena dArayati kAtaramanAMsIti dAruNetyuttareNa yogaH, abhidheyavazAca liGgavipariNAmaH, upalakSaNaM caitatsamastottaraguNAnAmiti, yatheha brahmannatasya punardurddharatyAbhidhAnaM tadasyAti| duSkaratvakhyApanArtham // upasaMhAramAha - sukhaM - sAtaM tasyocito - yogyaH sukhocitaH 'sukumAraH' akaThinadehaH 'sumajitaH' suSThu trapitaH sakalanepathyopalakSaNaM caitat iha ca sumajjitatvaM sukumAratve hetuH, ubhayaM caitatsukhocitatve, atazca 'na husi'tti naiva asi bhavasi 'prabhuH' samarthaH 'zrAmaNyam' anantaroditaguNarUpam 'aNupA leu' nti anupAlayitum, iha ca sukhocitatvAbhidhAnamanIdRzo hIdRzaM duHkhamapi na duHkhamiti manyate // punaraprabhutvamevodAharaNaiH samarthayitumAha- 'avizrAmaH' yatroddhRte na vizramyate 'guNAnAM' yatiguNAnAM 'tuH' pUraNe 'mahAbharaH' mahAsamUho guruko lohabhAra iva yo durbahaH sa voDhavya iti zeSaH, tvaM tu sukhocita ityato na prabhurasItyuttaratrApi yojanIyam // AkAze gaGgAzrotovad dustara iti yojyate, lokarUDhyA caitaduktaM, tathA pratizrotovat' yathA pratIpaM jalapravAho 'dustaraH' duHkhena tIryata iti, bAhubhyAM 'sAgaro ceva'ti sAgarayaca dustaro yaH saH 'taritavyaH' pAragamanAyAvagAhayitavyaH ko'sau ?, guNAH - jJAnAdayasta udadhiriva guNodadhiH, kAyavAGmanoniyatraNA cAtra duSkaratve hetuH, 'nirAkhAdaH' nIraso viSayagRddhAnAM vairasyahetutvAt // 'ahI' tyAdi, ahiriko'nto- nizcayo yasyAH sA tathA, For PP Use On niryuktiH [414... ] ~912~ janibrary muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||24 -43|| dIpa anukrama [630 -657] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 457 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||24-43|| adhyayanaM [19], Jain Education intimal sA cAso dRSTikSaikAntadRSTistayA - ananyAkSiptayA, ahipakSe dazA, anyatra tu vuddhyopalakSitam, ekAntadRSTikaM vA cAritraM duzvaraM viSayebhyo manaso durnivAratvAditi bhAvaH, 'jabA lohamayA caivatti evakArasyopamArthatvAdyayA lohamayA iva carvayitavyAH kimuktaM bhavati ? - lohamayayavacarvaNavatsuduSkaraM cAritram | 'agnizikhA' abhijvAlA 'dIte' tyujjvalA jvAlAkarAlA vA, dvitIyArthe cAtra prathamA, tato yathA'gnizikhAM dIsAM pAtuM suduSkaraM, nRbhiriti gamyate, yadivA liGgavyatyayAt sarvadhAtvarthatvAca karoteH 'suduSkarA' suduHzakA yathA'gnizikhA dIsA pAtuM bhavatIti yogaH, evamuttaratrApi bhAvanA, 'je' iti nipAtaH sarvatra pUraNe, kotthala iha vasrakambalAdimayo gRhyate, carmamayo hi sukhenaiva triyeteti, 'klIvena' niHsatvena 'nibhRtaM niHzaGka' mityatra nibhRtaM nizcalaM viSayAbhilApAdibhirakSobhyaM 'niHzaGkaM zarIrAdinirapekSaM zaGkAkhyasamyaktvAticAravirahitaM vA // 18 'anupazAntena' utka TakaSAyeNa, iha ca damasAgara ityanena prAdhAnyakhyApanArtha kevalasyaivopazamasya samudropamAbhidhAnaM, pUrvatra tu guNodadhirityanena niHzeSaguNAnAmiti na paunaruktyaM // yatazcaivaM tAruNye duSkarA prabrajyA'to bhuGgetyAdinA pitarau kRtyoupadezaM brUtaH, bhujyanta iti bhogAstAn 'paJcalakSaNakAn' zabdAdipaJcakasvarUpAn 'tataH' iti bhogabhukteranantaraM 'jAya'ti jAtaputraH 'pazcAdi'ti vArddhakye 'carissasitti careriti viMzatisUtrAvayavArthaH // 24-43 // samprati tadvacanAnantaraM yanmRgAputra uktavAMstadAha For PP Use On niryukti: [ 414... ] ~913~ mRgAputrI yA0 19 // 457 // www.ncbar muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||44-74||| niyukti : [414...] (43) prata * sUtrAMka // 44 *5 -74|| | taM vita'mmApiyaro,evameyaM jhaaphuddN| ihaloge nippivAsassa,natthi kiMcivi dukkaraM // 44 // saariirmaannsaa| ceva, veyaNA u aNaMtaso / mae soDhAo iM] bhImAo[6], asaI dukkhabhayANi ya // 45 // jarAmaraNakatAre, cAurate bhyaagre| mayA soDhANi bhImAI, jammAI maraNANi y||46|| jahA ihaM agaNI uNho, hatto'NataguNo tahiM / naraesu veyaNA upahA, assAyA veiyA mae // 47 // jahA ihaM imaM sIyaM, itto'NataguNaM tahiM / naraema dAveyaNA sIyA, assAyA veiyA mae / 48 // kaMdato kaMdukuMbhIsu, uddhapAo ahosiro| huyAsaNe jalaMtaMmi, pakkapubbo aNaMtaso // 49 // mahAdavaggisaMkAse, marUmi vhrvaalue| kAlaMvavAluAe u, dahapubvo aNaMtaso ||50||rsNto kaMdukuMbhIsu, uhuM baddho avaMdhavo / karavatsakarakayAIhiM, chinnapuvyo aNaMtaso // 51 // aitikkhakaMTagAiNNe, tuMge siMbalipAyave / kheviyaM pAsabaddheNaM, kaDokahAhi dukkaraM // 52 // mahAjaMtesu ucchvA , ArasaMto subheravaM / pIliomi sakammehiM, pAvakammo arNataso // 53 // kuvaMto kolasuNaehiM, sAmehiM sabalehi ya / pADio phAlio chinno, viSphuraMto aNegaso // 54 // asIhiM ayasivaNNehiM, bhallIhiM pahisehi ya / chinno bhinno vibhinno ya, uvavanno pAvakammuNA / / 55 / / avaso loharahe jutto, jalate smilaajue| coio tuttajuttehi, rujjho vA jaha paaddio||56|| huAsaNe jalaMtami, ciAsu mahiso viva / daddho eko a avaso, pAvakammahiM pAvio // 57 // valA saMDAsatuMDehi, lohatuMDehiM pakkhihiM / vilutto vila dIpa anukrama [658 -688] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~914~
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||44-74|| niyukti: [414...] (43) prata sUtrAMka // 44 -74|| -*-* uttarAdhya. to'haM, DhaMkagiddhehiM'Nataso // 58 // taNhAkilaMto dhAvato, patto veyaraNiM naI / jalaM pAhaMti ciMtaMto, mRgAputrI khuradhArAhiM vivaaio|| 59 // upahAbhitatto saMpatto, asipattaM mahAvaNaM / asipattehiM paDatehi, chinna-1 bRhadvRttiH pugyo aNegaso // 60 // muggarehiM musuMdIhiM, sUlehiM musalehi ya / gayAsaMbhaggagattehiM, pattaM dukkhaM aNaM yA019 // 45 // taso // 31 // khurehiM tikkhadhArAhi, curiyAhiM kappaNIhi ya / kapio phAlio chinno, ukvitto a aNe gaso // 62 // pAsehiM kUDajAlehiM, mio vA avaso ahaM / vAhio baddharuddho a, vivaso ceva vivAio // 63 // galehiM magarajAlehiM, vaccho vA avaso ahaM / ullio phAlio gahio, mArio a aNaMtaso // 34 // vidasaehiM jAlehi, lipAhiM sauNo viva / gahio laggo a baddho a, mArio a aNaMtaso // 65 // kuhADaparasumAIhiM, vahuIhiM dumo viva / kuhio phAlio chinno, tacchio a aNaMtaso // 66 // caveDamuhimAIhiM, kumArehiM ayaM piva / tADio kuDio bhinno, cupiNao a arNataso // 67 // tattAI taMbalohAI, tauAI sIsagANi ya / pAio kalakalaMtAI, ArasaMto subheravaM // 68 // tuhappiyAI maMsAI, khaMDAI mulla*gANi ya / khAvio mi samaMsAI, aggivnnnnaannegso||6|| tahaM piyA sarA sIha. merao a mahaNi yA // 5 // |pajio mi jalaMtIo, vasAo ruhirANi ya ||70 // nicaM bhIeNa tatdheNaM, duhieNaM vahieNaya / paramA duhasaMbaddhA, veyaNA veDyA mae // 71 // tibvacaMDappagADhAo, ghorAo ahadussahA / mahanbhayAo bhImAo, naraesaM. - dIpa anukrama * [658 -688] IM AIMEducatan intimational For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~915~
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [-] / gAthA ||44-74|| niyukti: [414...] prata 525 sUtrAMka // 44 AchARCRACK -74|| vejhyA mae // 72 // jArisA mANuseloe, tAyA! dIsaMti beyaNA / itto aNaMtaguNiyA, naraesuM dukkhaveyaNA // 73 // savyabhavesu assAyA, veyaNA veDyA mae / nimisaMtaramittaMpi, jaM sAyA nasthi vepaNA // 74 // | sUtrANyekatriMzat pratItAnyeva, navaraM 'tad' anantaroktaM 'viti' 'bruvantI' abhidadhatI ambApitarau, prakramAnmR|gAputra Aha, yathA eSamityAdi, paThyate ca,-'so beammaapiyro|' ti spaSTameva navaramiha ambApitarAvityAmantraNapadaM, paThanti ca-'to beMta'mmApiyaroM'tti 'viti'tti bacanavyatyayAttato brUte ambApitarau mRgAputra iti prakramaH, 'evaM miti yathoktaM bhavadbhyAM tathA 'etat' pravrajyAduSkaratvaM 'yathAsphuTa' satyatAmanatikrAntamavitathamitiyAvat , tathApIhaloke 'niSpipAsava' niHspRhasya, ihalokazabdena ca 'tAtsthyAttathapadeza' itikRtvA aihalaukikAH khajanadhanasambandhAdayo gRhyante, 'nAsti' na vidyate 'kizcit' atikaSTamapi zubhAnuSThAnamiti gamyate, apiH' saMbhAvane 'duSkara' duranuSTheyaM,mogAdispRhAyAmevAsya duSkaratvAditi bhaavH|| niHspRhatAhetumAha-'zArIre'tyAdinA,tatrApyAdyasUtradvayena sAmAnyena saMsArasya duHkharUpatvamuktam ,iha ca zarIramAnasayorbhavAH zArIramAnasyo vedanAH prastAvAdasAtarUpAH 'dukkhabhayANi yatti duHkhotpAdakAni rAjaviDDarAdijanitAni (bhayAni) duHkhabhayAni, jarAmaraNAbhyAmatigahanatayA kAntAraM jarAmaraNakAntAraM tasmiMzcatvAro-devAdibhavA antA-avayavA yasyAsI caturantaH-saMsAraH tatra 'soDhAni' tadutthaveda nAsahanenAnubhUtAni 'bhImAni' atiduHkhajanakatvena raudrANi // zArIramAnasyo vedanA yatrotkRSTAH soDhA dIpa anukrama [658 -688] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 916~
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 44 -74|| dIpa anukrama [658 -688] uttarAdhya. bRhadvRtaH // 459 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||44-74|| adhyayanaM [19], Jain Education intamation yathetyAdibhiH sUtraistadAha-yathA 'iha' manuSyaloke'gniruSNo'nubhUyate 'ata' ityevamanubhUyamAnAdanantaguNaH 'tahiM'ti teSu yeSvahamutpanna iti bhAvaH, tatra ca cAdarAbherabhAvAtpRthivyA eva tathAvidhaH sparza iti gamyate, tatazcoSNAnubhavAtmakatvena 'asAtaH' duHkharUpA veditA mayA, paThanti ca- 'itto'NaMtaguNA tahiM'ti, atra cAtaH - ihatyAgneranantaguNA narake| pUSNA vedanA veditA mayeti yojyam // tathA 'idaM yadanubhUyate 'iha' manuSyaloke 'zItaM' tacca mAghAdisaMbhavaM himakaNAnuSaktamAtyantikaM parigRhyate, ihApi paThanti - 'eto'NataguNA tarhi 'ti prAgvat, 'kaMdukumbhISu' pAkabhAjanavizeSa| rUpAsu lohAdimayISu 'hutAzane' agnau devamAyAkRte, mahAdavAgninA saMkAzaH sadRzo'tidAhakatayA mahAdavAnisakAzastasmin iha cAnyasya dAhakatarasyAsaMbhavAditthamupamAbhidhAnam, anyatheha tyAgranantaguNa eva tatroSNa pRthivya - "nubhAva uktaH, 'marau' iti maruvAlukAnivaha iva tAtsthyAttadyapadezasaMbhavAdantarbhUteyArthatvAcAta eva vajravAlukAnadIsamvandhipulinamapi vajravAlukA tatra, yadvA vajravadvAlukA yasmiMsta (smin sa ta ) thA tasminnarakapradeza iti gamyate, 'kadambavAlukAyAM ca ' tathaiva kadambavAlukAnadIpuline ca mahAdavAbhisaGkAza iti yojyate / 'Urddham' upari vRkSazAkhAdau 'baddhaH' niyatrito mA'yamito naGgIdityavAndhava iti ca tatrAzaraNatAmAha, karapatraM pratItaM krakacamapi tadvizeSa eva 'khediyaM 'ti khinnaM khedaH klezo'nubhUtaH kSipitaM vA pApamiti gamyate, 'kahokaDAhiM ti karSaNApakarSaNaiH paramAdhArmikakRtaiH | 'duSkaram' iti dussaham // 'ucchU va'ti vAzabda upamArthe, tata ikSuriva 'Arasan' Akrandan 'svakarmabhiH' hiMsAdupArjitai For PP Use On niryuktiH [414... ] ~917~ mRgAputrI yA0 19 // 459 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||44-74|| niyukti : [414...] (43) prata sUtrAMka // 44 -74|| kAnAvaraNAdibhiH 'pApakarmA' paapaanusstthaanH|| 'kUvaMto'tti kUjana 'kolasuNaehiMti sUkarakharUpadhAribhiH zyAmaiH zabalaizca paramAdhArmikavizeSaH 'pAtito' bhuvi 'phATito' jIrNavastravat 'chinno' vRkSavadubhayadaMSTrAdibhiriti gamyate 'visphuran / itastatazcalan 'arasAhiti praharaNavizeSaiH, paThyate ca-'asIhiMti 'asibhiH' kharaiH ata eva 'atasI'satasIpuSpaM tadvarNAbhiH-kRSNAbhiH 'pahizaizca' praharaNavizeSaiH 'chinnaH' dvidhAkRtaH 'bhinnaH' vidAritaH 'vibhinnaH' sUkSmakhaNDIkRtaH,IA yadvA chinnaH' UrdU 'bhinnaH' tiryag 'vibhinnaH' vividhaprakAre tiryakca avatIrNo naraka iti gamyate,pApakarmaNeti hetu-13 darzanaM pApAnuSThAnaparihAryatAkhyApanArtham / 'loharathe' lohamayazakaTe 'jutto'tti yujeranta vitaNyarthatvAdyojitaH paramAdhArmikairiti sarvatra gamyate, 'jvalati' dIpyamAne, kadAciddAhabhIsA tato nazyedapItyAha-samilopalakSita l yugaM yasmin sa tathA tatra samilAyute vA, pAThAntaratazca jvalatsamilAyuge, 'coio'tti preritaH 'totrayokai' prAja-12 nakabandhanavizeSairmarmAghaTanAhananAbhyAmiti gamyate, 'rojjhaH' pazuvizeSaH 'yA' samuccaye bhinnakramaH 'yathA' aupamye tato rojjhavatpAtito vA lakuTAdipiTTaneneti gamyate,hutAzane jvalati,ketyAha-'citAsu' paramAdhArmikanirmitendhanasaJca-15 yarUpAsu 'mahiso viva'tti, 'piva miva viva vA ivArthe' iti vacanAt , mahiSa iva 'dagdhaH' bhasmasAtkRtaH 'pakka bhaTitrIkRtaH 'pAvito'tti pApamasyAstIti bhUmni matvarthIyaSThaka pApikaH 'balAt' haThAt saMdaMzaH-pratItastadAkRtIni tuNDAni-mukhAni yeSAM te saMdaMzatuNDAstaiH, tathA lohayaniSThuratayA tuNDAni yeSAM tailohtunnddaiH 'pakkhihiM'ti pakSi dIpa anukrama [658-688] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~918~
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 44 -74|| dIpa anukrama [658 -688] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 460 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||44-74|| adhyayanaM [19], bhirdaGkaraddhairiti yogaH, ete ca vaikriyA eva, tatra tirazcAmabhAvAt, 'vilupsaH' vividhaM chinnH|| tasya caivaM kadarthyamA nasya tRDatpattau kA vArsetyAha- tRSNayA klAnto- glAnimupagatastRSNAklAntaH 'pAhaMtI'ti pAsyAmIti cintayan 'khuradhArAhi'nti kSuradhArAbhiraticchedakatayA vaitaraNIjalommibhiriti zeSaH, vipATitaH, pAThAntaratazca vipAditaHvyApAdita ityarthaH, uSNena-vajravAlukAdisambandhinA tApenAbhi- Abhimukhyena tapta uSNAbhitasaH saMprApto'sayaHkhagAstadvadbhedakatayA patrANi-parNAni yasmiMstadasipatraM, 'mudgarAdibhiH' AyudhavizeSairgatA -- naSTA AzA - paritrANagocaramanorathAtmikA yatra tadgatAzaM yathA bhavatyevaM 'bhaggagattehiM ti bhagnagAtreNa satA prAptaM duHkhamiti yogaH, kalpitaH vastravat khaNDitaH kalpanIbhiH pATitaH dvidhAkRtaH Urddha churikAbhirichannaH khaNDitaH kSurairiti pazcAnupUrvyA sambandhaH, itthaM ca 'ukkaMto ya'ti utkrAntazcAyuHkSaye mRtacetyarthaH, pAThAntarato votkRtaH - tvagapanayanena pratyekaM vA kSurAdibhiH kalpitAdInAM sambandhaH // 'pAzaiH kUTajAlaiH' pratItaireva bandhanavizeSaiH 'avazaH' paravazaH 'vAhitaH' vipralabdhaH, paThyate ca - 'gahito 'ti gRhIto baddho bandhanena ruddho bahiH pracAraniSedhanena, anayorvizeSaNasamAsaH, 'vivAito 'ti vipAdito vinAzita ityarthaH, tathA 'galaiH' baDizermakaraiH - makarAkArAnukAribhiH paramAdhArmikairjAlaizca tadviracitevikriyairanayordvandvaH, samUhavAcI vA jAlazabdastatpuruSazca samAsaH, tathA 'uliu'tti ArSatvAd ullikhito galaiH pATito makarairgRhItazca jAlaiH, yadvA gRhIto'pi makarajAlaireva mAritazca sarvairapi vizeSeNa dazantIti videzakA: For PP Use On niryuktiH [414... ] ~919~ mRgAputrI yA0 19 // 460 // jancibrary und muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||44-74||| niyukti : [414...] prata sUtrAMka // 44 -74|| zyenAdayassarjAlaiH--tathAvidhabandhanaiH 'leppAhiti lepairvajralepAdibhiH zleSadravyaiH 'sauNoviva'tti 'zakuna iva' pakSIva / gRhIto vidaMzakairjAlaizca lamazca 'zliSTo' lepadravyairvaddhaH, tairjAlaizca, mAritazca sarvairapi, 'kuTTitaH' sUkSmakhaNDIkRtaH pATitazchinnazca prAgvat ,takSitazca tvagapanayanato druma iveti sarvatra yojyAcaveDamuTThimAIhiM ti capeTAmuSTyAdibhiH pratI taireva 'kumAraiH' ayaskAraiH 'ayaM pipatti aya iva ghanAdibhiriti gamyate 'tADitaH' AhataH 'kuTTitaH' iha chintraH 4 'bhinnaH' khaNDIkRtaH 'cUrNitaH' zlakSNIkRtaH prakramAtparamAdhArmikaH taptatAmrAdIni kriyANi pRthavyanubhAvabhUtAni vA 'kalakalaMta'ti atikAyataH kalakalazabdaM kurvnti|| tava priyANi mAMsAni khaNDarUpANi 'sollagANiti bhaDitrI kRtAni smArayitveti zeSaH,svamAMsAni maccharIrAdevotkRtyotkRtya DhaukitAni 'agnivarNAni' atitaptatayA'gnicchAyAni 4 surAdIni madyavizeSaNarUpANi, ihApi smArayitveti zeSaH, 'pajitomiti pAyito'smi 'jalaMtIo'tti jvalantIdArica jvalantIratyuSNatayA yazA rudhirANi ca,jvalantIti liGgavipariNAmena sambandhanIyam // Nica' mityAdi, naraka vaktavyatopasaMhartR sUtratrayam ,atra ca 'bhItena' utpannasAdhvasena tathA 'trasI udvege' 'trastena' udvignenAta eva 'duHkhitena' |saMjAtavividhaduHkhena 'vyathitena ca' kampamAnasakalAGgopAGgatayA calitena,duHkhasaMbaddheti vedanAvizeSaNaM sukhasambandhinyA api vedanAyAH sambhavAd, 'vedite ti cAnubhUtA, tItrA anubhAgato'ta eva caNDAH-utkaTAH pragADhAH-gurusthitikAstata eva 'ghorAH' raudrAH 'atidussahAH' atyantaduradhyAsAstata eva ca mahadbhayaM yakAbhyastA mahAbhayAH, dIpa anukrama [658 -688] AIMEducatan intimation For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~920~
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [-] / gAthA ||44-74|| niyukti: [414...] (43) prata sUtrAMka // 44 -74|| uttarAdhya. paThyate ca-mahAlayA:-mahatyaH, 'bhImAH' zrUyamANA api bhayapradAH, ekArthikAni vaitAnyatyantabhayotpAdanAyoktAni, mRgAputrIvRhadvRttiH // iha ca vedanA iti prakramaH // kathaM punastasyAstItrAdirUpatvamityAzaGkaya 'jArise' tyAdinA ihatyavedanApekSayA naraka-18 |duHkhavedanAyA anantaguNatvamAha, veyaNattiprakramAd duHkhavedanA // na kevalaM naraka eva duHkhavedanA mayA'nubhUtA kintu // 46 // sarvAkhapi gatiSviti punarnigamanadvAreNAha-save' tyAdinA, iha ca 'asAtA' duHkharUpA nimeSaH-akSinimIlana tasyAntaraM-vyavadhAnaM yAvatA kAlenAsau bhUtvA punarbhavati tanmAtramapi-tatparimANamapi kAlamiti zeSaH 'yad' iti yasmAt 'sAtA' sukharUpA nAsti vedanA, tattvato vaiSayikasukhamasukhameva, IrSyAdyanekaduHkhAnuviddhatvAdvipAkadAruNatvAca ||srvsy cAsya prakaraNasyAyamAzayaH-ya evamahaM nimeSAntaramAtramapi kAlaM na sukhaM labdhavAn sa kathaM tattvataH sukho|citaH sukumAro veti zakyate vaktuM ?, yena ca narakeSvatyuSNazItAdayo mahAvedanA anekazaH soDAstasya mahAvratapAlana kSudAdisahanaM vA kathamiva bAdhAvidhAyi ?, tattvatastasya paramAnandahetutvAt ,tatpravajyaiva mayA pratipattavyetyekatriMzatsU-181 trAvayavArthaH / tatraivamuktvoparate ||46shaa taM ciMta'mmApiyaro, chaMdeNaM putta ! pabvayA / navaraM puNa sAmaNNe, dukkhaM nippaDikammayA // 7 // a 'ta' mRgAputraM brUto'mbApitarau chandaH-abhiprAyastena khakIyeneti gamyate, kimuktaM bhavati ?-yathA'bhirucitaM putra! dIpa anukrama [658 -688] PHOTREPvataimonth wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~921~
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/ gAthA ||75|| niyukti: [414...] (43) +%86-%ASA prata sUtrAMka ||75|| pravaja' praprajito bhava, 'navaram' iti kevalaM 'punaH' vizeSaNe 'zrAmaNye' zramaNabhAye 'duHkhaM duHkhahetuH 'niSpratikamatA' kathaJcidrogotpattau cikitsA'karaNarUpeti sUtrArthaH // itthaM janakAbhyAmukte so vita'mmApiyaro !, evameyaM jhaaphuddN| parikammaM ko kuNaI, aranne migapakkhiNaM? // 76 // egabhUo kI aranne vA, jahA U caraI migo / evaM dhamma carissAmi, saMjameNa taveNa ya / / 77 // jayA migassa Ayako, mahArapaNami jApaI / acchataM rukkhamUlaMmi, ko NaM tAhe cigicchaI ? // 78 ko vA se osaha deha ko vA se pucchaI suhaM / ko se bhattaM va pANaM vA, Aharittu paNAmaI // 79 // jayA ya se suhI hoi, tayA gacchA goaraM / bhattapANassa aTThAe, vallarANi sarANi ya // 8 // khAisA pANiyaM pArDa, vallarehiM sarehi ya / miga-1 cAriyaM carittA NaM, gacchaI migacAriyaM // 81 // evaM samuTThie bhikkhU, evameva aNegae / migacAriyaM carittA NaM, uhuM pakkamaI disaM 182 // jahA mie ega aNegacArI, aNegavAse dhuvagoare a / evaM muNI goyariyaM paviDhe, no hIlae novi ya khiMsaijjA // 83 // 'sa' iti yuvarAjaH 'binti'tti ApatvAd brUte'mbApitarau, yathaitannipratikarmatAyA duHkharUpatvaM yuvAbhyAmukta yathAsphuTamiti prAgvat, paraM paribhAvyatAmidaM-parikarma rogotpattI cikitsArUpaM kaH karoti !, na kazcidityarthaH, ka-araNye, keSAM -mRgapakSiNAm, athacaite'pi jIvanti vicaranti ca, tataH kimasyA duHkharUpatvamiti bhAvaH, dIpa anukrama [689]] For PATREPIVanupontv Parencibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~922~
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [--] / gAthA ||76-83|| niyukti: [414...] (43) prata sUtrAMka R ||76 -83|| uttarAdhya. yatazcaivamataH 'ege'tyAdi sarva spaSTameva, navaram 'ekabhUtaH' ekatvaM prApto'raNye, 'veti vA pUraNe 'jahA utti yathaiva | mRgAputrIbRhaddhRttiH hai evamityekabhUtaH saMyamena tapasA ceti dharmacaraNahetuH, yadA 'AtaGkaH' AzughAtI rogo, 'mahAraNya' iti mahAgrahaNama yA019 mahati baraNye'pi kazcitkadAcitpazyet dRSTvA ca kRpAtazcikitsedapi, zrUyate hi kenacidbhipajA vyAghrasya ckssurud||462|| ghATitamaTavyAmiti, vRkSamUla iti tathAvidhAvAsAbhAvadarzanaM, 'ko gaM'ti 'acAM sandhilopI bahula mitivacanAdaja | lope ka enaM 'tadA' AtaGkotpattikAle cikitsati-auSadhAdyupadezena nIrogaM kurute ?, na kazcidityarthaH, cikitsake|| cAsati ko veti vAzabdaH samuccaye auSadhaM dadAtItyevamuttarottarAprAptirupadarzanIyA // Aharitu'tti AhRtya 'praNAmayet apayet , arpaH paNAma' iti vacanAt / / kathaM tarhi tasya nirvahaNamityAha-yadA sa sukhI bhavati,khata eva rogAbhAva iti digamyate, 'gacchati' yAti gauriva paricitetarabhUbhAgaparibhAvanArahitatvena caraNa-bhramaNamasminniti gocarastaM bhaktamiva bhaktaM tadbhakSya-tRNAdi taca pAnaM ca bhaktapAnaM tasya 'arthAya' prayojanAya, gocarameva vizeSata Aha-vallarANi' gahanAni, uktazca-"gahaNamavANiyadesaM raNe chettaM ca vallaraM jANa" 'sarAMsi ca' jalasthAnAni / khAditvA nijabhakSyamiti gamyate, vallareSu saraHsu veti suvyatyayena neyaM, tathA mRgANAM caryA-itazcetacotlavanAtmakaM caraNaM mRgacayoM tAM, 45sA "mitacAritA' vA parimitabhakSaNAtmikA 'caritvA' Asevya parimitAhArA eva hi kharUpeNava mugA bhavanti, vize-14 pAbhidhAyitvAca na paunaruktya, tatazca 'gacchati' yAti mRgANAM caryA-ceSTA svAtantryopavezanAdikA yasyAM sA mRgaca dIpa anukrama - [690 EPROS -697]] AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~923~
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [19], mUlaM [-] / gAthA ||76-83|| niyukti: [414...] (43) prata sUtrAMka ||76-83|| hairyA-mRgAzrayabhUstAm / anena ca sUtrapaJcakena dRSTAnta uktaH, uttareNa sUtradvayenAtmanyetadupasaMhAraH, iha ca 'eva'miti / mRgavatsamutthitaH-saMyamAnuSThAnaM pratyudyatastathAvidhA''takotpattAvapi na kazcit cikitsA'bhimukha iti bhAvaH, evameva mRgabadeva 'aNegaya'tti anekago yathA hyasau vRkSamUle naikasminnevAste kintu kadAcitvacidevameSo'pyaniyatasthAnasthatayA, paThyate ca-'aNieyaNe ti 'aniketanaH' agRhaH,sa caivaM mRgacaryA caritvA mRgavadAtAbhAve bhaktapAnArtha gocaraM / gatvA talabdhabhaktapAnopaSTambhatazca viziSTasamyagjJAnAdibhAvataH zukladhyAnArohaNAdapagatAzeSakAza UI dizamiti sambandhaH prakarSaNa kAmati-gacchati prakrAmati, kimuktaM bhavati ?-sarvoparisthAnasthito bhavati, nita itiyAvat , ha evaM ca nivRtireveha mRgacaryopamArdhata uktA, tatra hi mRgopamA munaya ita itazcAprativaddhavihAritayA vihRtya gacchadantIti // mRgacaryAmeva spaSTayitumAha-yathA mRgaH 'ega'tti 'ekaH' advitIyaH 'anekacArI' nekatraiva bhaktapAnArtha cara-12 tItyevaMzIlaH, 'anekavAsaH' naikatra vAsaH-avasthAnamasyAstIti, 'dhruvagocarazca' sarvadA gocaralabdhamevAhAramAhAra4 yatIti, evaM' mRgavadekatvAdivizeSaNaviziSTo muniH 'gocayoM bhikSATanaM praviSTo na 'hIlayed' avajAnIyAt kada zanAdIti gamyate, nApi ca 'khiMsaeja'tti nindettathAvidhAhArAprAptau khaM paraM vA / iha ca mRgapakSiNAmubhayeSAmupaAkSepe yanmRgasyaiva punaH punadRSTAntatvena samarthanaM tattasya prAyaH prazamapradhAnatvAditi sampradAya iti sUtrASTakArthaH // evaM mRgacaryAkharUpamuktvA yattenoktaM yaca pitRbhyAM pitRvacanAnantaraM ca yadasau kRtavAMstadAha dIpa anukrama [690 -697]] AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~924~
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-] / gAthA ||84-87|| niyukti: [414...] muni dIparatnasAgareNa saMkalita.........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: prata sUtrAMka ||84 uttarAdhya. bRhadvRttiH // 46 // -87|| dIpa anukrama migacAriyaM carissAmi, evaM puttA! jahAsuhaM / ammApiUhiM'NupaNAo, jahAi uvahiM tao // 84 // mRgAputrImigacAriyaM carissAmo, sbvdRkkhvimukkhnni| tumbhehiM amba ! aNuNNAo,gaccha putta!jahAsuhaM // 86 // evaM & yA0 so ammApiyaraM,aNumANittA Na bahuvihaM / mamataM chiMdaI tAhe,mahAnAgubva kaMcuyaM // 86 // ihI vittaM ca mitteya, |puttadAraM ca nAyao / reNuaM va paDe laggaM, nidbhuNittA Na niggao // 8 // gAthA catuSTayaM spaSTameva,navaraM mRgasyeva caryA-ceSTA mRgacaryA tAM niSpratikarmatAdirUpAM caripyAmIti balazriyA yuvarAjenokta pitRbhyAmabhANi-evaM yathA bhavato'bhirucitaM tathA yathAsukhaM te'stviti zeSaH, evaM cAnujJAtaH san 'jahAti' tyajati upadhim-upakaraNamAbharaNAdi dravyato bhAvatastu chamAdi yenAtmA naraka upadhIyate, tatazca pratrajatItyuktaM bhavati / uktamevArtha savistaramAha-'sabadukkhavimokkhaNi' sakalAsAtavimuktihetuM 'tubhehi ti yuvAbhyAmamba ! upalakSaNatvAtpitazca 'anujJAtaH' anumataH san , tAvAhatuH-gaccha mRgacaryayeti prakramaH putra ! 'yathAsukhaM | sukhAnatikrameNa / 'anumanya' anujJApya 'mamatvaM' pratibandhaM 'chinatti' apanayati mahAnAga iva kacukaM, yathA'sAvatijaraThatayA ciraprarUDhamapi kabhukamapanayati, evamasAbapi mamatvamanAdibhavAbhyastamupalakSaNatvAt mAyAdIMzca / / anenAnta- // 46 // ropadhityAga uktaH, bahirupadhi tyAgamAha-'RddhiM' karituragAdisampadaM 'vitta' dravyaM 'NAyao'tti 'jJAtIn' sodarA-12 dIn 'NiduNitta'tti niIyeva niIya tyaktvetiyAvat 'nirgataH' niSkrAnto gRhAditi gamyate, pratrajita iti yo'dhaH // iti sUtracatuSTayArthaH / enamevArtha spaSTayitumAha niyuktikRt [698 -701] Fairamineerivatimonr ~925~
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/ gAthA ||84-87|| niyukti: [415-418] (43) prata sUtrAMka ||84-87|| nAUNa nicchayamaI eva karehitti tehi~ so bhnnio| dhanno'si tuma puttA ! jaMsi viratto suhasaesu 415 // sIhattA nikkhamiuM sIhattA ceva viharasU puttA ! / jaha navari dhammakAmA virattakAmA u viharanti416 nANeNa daMsaNeNa ya carittatavaniyamasaMjamaguNehiM / khaMtIe muttIe hohi tumaM vaDDamANo u // 417 // saMvegajaNiahAso mukkhgmnnbddhciNdhsnnaaho| ammApiUNa vayaNaM so paMjalio paDicchIya // 418 // gAthAcatuSTayaM pAThasiddhameva, navaramAyagAthAtrayeNa evaM putra ! yathAsukha'mityetatsUcitArthAbhidhAnato vyAkhyAtaM, caturthagAthayA tvayaziSTasUtraM bhAvArthAbhidhAnataH, 'sukhazatebhya' iti bahutyopalakSaNaM zatagrahaNaM, 'sIhattA' iti siMhatayA 'niSkramya' pravrajya siMhatayaiva vihara 'putra / ' iti jAta !, kimuktaM bhavati ?-yathA siMhaH khasthAnAdinirapekSa eva / niSkrAmati, niSkramya ca tathaiva nirapekSavRttyA viharati, evaM tvamapi vihareti, 'navaraMti paraM dharma evaM kAmaHabhilApo yeSAM te dharmakAmAH, 'virattakAme'tti prAgvat 'kAmaviraktAH' viSayaparAGmukhAH, 'caritrataponiyamasaMyamaguNairityatra cAritrAntargatatve'pi tapaHprabhRtInAmupadezAtsAmAnyavizeSayozca kathaJcidbhinnatvAca na paunarattya, tathA saMvego-mokSAbhilASastena janito hAso-mukhavikAzAtmako'syeti saMvegajanitahAsaH-muktyupAyo'yaM dIkSetyutsava 25 dIpa anukrama [698 -701] CO For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~926~
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/ gAthA ||84-87|| niyukti: [415-418] (43) mRgAputrI prata sUtrAMka ||84 -87|| uttarAdhya. miva tAM manyamAnaH prahasitamukha ityarthaH, paThanti ca-'saMvegajaNiyasaddhoti spaSTameva, tathA mokSa-muktistadgamanAya vaddhamiti-dhRtaM cihna-dharmadhvajAdi tadeva sannAho-durvacanazaraprasaranivArakaH kSAntyAdiLa yena sa tathA, 'paDicchI-181 hAttaH / yatti 'pratyaipIt' pratipannavAniti gAthAcatuSTayArthaH // tato'sau kITaka saJjAta ityaah||46|| paMcamahabvayajutto paMcasamio tiguttigutto a / sabbhitaravAhirie, tavokammami ujjuo // 8 // nimmamo nirahaMkAro, nissaMgo cttgaarvo| samoa sabvabhUesu, tasesu thAvaresu a||89|| lAbhAlAbhe suhe dukkhe, 4 jIvie maraNe tahA / samo niMdApasaMsAsu, tahA maannaavmaanno||90|| gAravesu kasAesu, daMDasallabhaesura hai| niyatto hAsasogAo, aniyANo abaMdhaNo / / 91 // aNissio ihaM loe, paraloe aNissio vAsIcaMdaNakappo a, asaNe aNasaNe tahA // 12 // appasatthehiM dArehi, savvao pihiyAsavo / ajjha-R happajhANajogehiM, pasatthadamasAsaNo // 13 // sUtrapahUM nigadasiddhameva, navaraM 'sabhitaravAhirietti sahAbhyantaraH-prAyazcittAdibhirvAyaizca-anazanAdibhirbhadairvartata iti sabAhyAbhyantaraM tasmin , pradhAnatvAca prathamamabhyantaropAdAnaM // 'nirmamaH' mamatvabuddhiparihArataH 'nissanaH saGgahetudhanAdityAgataH 'samazca' na rAgadveSavAnnirmamatvAdereva // lAbhetyAdinA samatvameva prakArAntareNAha, atra ca 'smH| dina lAbhAdI cittotkarpabhAg nApyalAbhAdau dainyavAn , jIvite maraNe samo, naikatrApyAkAjAvAn , 'mANAvamANaoM'tti, dIpa anukrama [698 // 46 // -701] AIMEducatan intimational For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~927~
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-] / gAthA ||88-93|| niyukti : [418...] (43) prata sUtrAka ||88 -93|| PmAnApamAnayoH, gauravAdIni sUtre subbyatyayena saptamyantatayA nirdiSTAni paJcamyantatayA vyAkhyeyAni, nivRtta iti ca sarvatra sambandhanIyam , 'avandhanaH' rAgadveSavandhanarahitaH / ata eva 'anizritaH' ihaloke paraloke vA'nizrito dinehalokArtha paralokArtha vA'nuSThAnavAn No ihalogaTThayAe tavamahiDhejA no paralogaTTayAe tabamahiThUjA' ityAdyAgamAt punaranizritAbhidhAnaM ca mandamativineyAnugrahArthamaduSTameva, vAsIcandanakalpa ityanena samatvameva vizeSata Aha, vAsIcandanazabdAbhyAM ca tadvayApArakapuruSAvupalakSitau, tatazca yadi kilaiko vAsyA takSNoti, anyazca gozIrSAdinA candanenAlimpati, tathA'pi rAgadveSAbhAvato dvayorapi tulyaH, kalpazabdakheha sadazaparyAyatvAt , 'ana*zane' iti ca najA'bhAve kutsAyAM vA, tatazcAzanasya-bhojanasthAbhAve kutsitAzanabhAve vA kalpaH, iha ceSTito'dhi kArANAM pravRttiriti pUrvatra samastamapi kalpa ityanuvartate, 'aprazastebhyaH' prazaMsA'nAspadebhyaH 'dvArebhyaH' karmopArja-II nopAyebhyo hiMsAdibhyaH 'sarvataH' sarvebhyo ya AzravaH-karmasaMlaganAtmakaH sa pihitaH-tadvArasthaganato niruddho| dAyenAsau pihitAzrayaH, sApekSasyApi gamakatvAtsamAsaH, yadvA'prazastebhyo dvArebhyaH sarvebhyo nirvRtta iti gamyate, ata eva pihitAzravaH, kaiH punarayamevaMvidhaH ?-adhyAtmetyAtmani dhyAnayogA:-zubhadhyAnavyApArA adhyAtmadhyAnayogAstaiH, 4 adhyAtmagrahaNaM tu parasthAnAM tepAmakizcitkaratvAda, anyathA'tiprasaGgAt, prazastaH prazaMsAspado damazca-upazamaH | zAsanaM ca-savejJAgamAtmakaM yasya sa prazastadamazAsana iti sUtrapavArthaH / / samprati tatphalopadazenAyAha dIpa anukrama [702 [qh - For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~928~
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/ gAthA ||94-95|| niyukti: [418...] (43) mRgAputrI prata yA sUtrAMka ||94-95|| uttarAdhya. evaM nANeNa caraNeNa, daMsaNeNa taveNa ya / bhAvaNAhiM vimudAhiM, samma bhAvi tu appayaM // 94 // bahuyAMNi|| dAu vAsANi, saamnnmnnupaaliyaa| mAsieNa u bhatteNaM, siddhiM patto aNuttaraM / / 95 // sUtradvayamuttAnArthameva, navaraM 'bhAvanAbhiH' mahAtratasambandhinIbhirvakSyamANAbhiranityatvAdiviSayAbhirvA 'vizu- ddhAbhiH' nidAnAdidoSarahitAbhirbhAvayitvA-tanmayatAM nItvA 'appayaMti AtmAnaM, mAsieNa u bhatteNIti mAse bhavaM // 465 // mAsikaM tena tuH pUraNe 'bhaktena' bhojanena mAsopatrAsopalakSakatvAdasya mAsopavAsenetiyAvat 'siddhiM' niSThitArthatAM sakalakarmakSayeNeti gamyate, 'anuttarI' sakalasiddhipradhAnAm , anenAanasiddhayAdivyavacchedamAheti sUtradvayArthaH // k 1 ihItyAdisUtrakadambakasya tAtparyArthamAha niyuktikRtdaiDDIe nikkhaMto kAUM samaNattaNaM paramaghoraM / tattha gao so dhIro jattha gayA khiinnsNsaaraa||419|| sugamaiva, navaram , 'yA' dInAnAthadAnAdikayA vibhUtyA niSkrAntaH san 'paramaghoraM' kAtarajanAtizayaduranucara yantra gatAH kSINasaMsArA iti mokSa ityabhiprAya iti gAthA'vayavArthaH // sAmprataM sakalAdhyayanArthopasaMhAradvAra-13 NopadizannAha sUtrakRt evaM karaMti saMbuddhA (saMpannA), paMDiyA paviyakkhaNA / ciNiyadRti bhogesu, miyAputte jahAmisI / / 96 // hA vyAkhyAtaprAyameva, saMgatA prajJA yeSAM te saMprajJAH saMpannA vA jJAnAdibhiH 'jahAmisi'tti. makAro'lAkSaNiko yathesIpamyAbhidhAyI 'RSiH' muniriti sUtrAvayayArthaH / itthamanyoktyopadizya punarbhayantareNopadizannAha dIpa anukrama [708-709] JAIMEducatamindarmational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~929~
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [19], mUlaM [-]/ gAthA ||97-98|| niyukti: [419] (43) *+ prata sUtrAMka ||97-98|| + mahappabhAvassa mahAjasassa, miyAiputtassa nisamma bhAsiyaM / tabappahANaM cariyaM ca uttama, gaippahANaM ca tiloavissutaM / / 97 // viyANiyA dukkhavivahurNa dharNa, mamattabaMdhaM ca mahAbhayAvahaM / suhAvahaM dhammadhuraM aNuttaraM, dhAreha nivvANaguNAvahaM mahaM // 98 // tibemi / / // miyAputtIjaM // 17 // / sUtradvayaM nigadasiddhameva, navaraM mRgAputrasya 'bhASitaM' saMsAraduHkharUpatAvedakaM yattena pitroH purata uktaM, pradhAnaM tapo yatra carite tatpradhAnatapo, vyatyayanirdezazcaprAgvat, 'caritaM' ca ceSTitaM 'gatippahANaM ca'iti pradhAnagatiM ca muktimiti yo'rthaH, 'trilokavizrutAM' jagatritayapratItAm , anena ca phalalipsayo hi prekSAvantaH pravarttanta iti kAkA phalamAha / etanni| zamanAca mamatvaM vandha iva satpravRttivighAtitayA mamatvavandhastaM ca, mahAbhayAvahaM tata eva caurAdibhyo mahAbhayA vAsaH, dharmo dhUriva mahAsattvairukhamAnatayA dharmadhurA-mahAvratapaJcakAtmikA tAM, tathA nirvANaguNA-anantajJAnadarza| navIryasukhAdayastadAvahAM-tatprApikA dharmadhurAM dhArayateti sambandhaH / iha ca nirvANaguNAvahatvaM sukhAvahatve hetuH 'mahaMti' aparimitamAhAtmyatayA mahatIM, sUtratvAccaivaM nirdeza iti sUtradvayArthaH // 'iti' parisamAptau abImIti pUrvavat , ukto'nugamaH, samprati nayAste'pi prAgvadeva / / iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahi tAyAmuttarAdhyayanaTIkAyA| mekonaviMzamadhyayanaM samAptam / / dIpa anukrama [711 KATA -712] JIMEducation For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 19 parisamAptaM ~ 930~
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-1 / gAthA ||98...|| niyukti: [420-422] (43) prata 20 sUtrAMka ||98|| uttarAdhya. atha viMzatitamaM mahAnirgranthIyamadhyayanam / mahAnirga nthIyA0 bRhadvRttiH vyAkhyAtamekonaviMzamadhyayanam , adhunA viMzatitamamArabhyate, assa cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane niSpra-5 // 46 // tikarmatoktA, iyaM cAnAthatvaparibhAvanenaiva pAlayituM zakyeti mahAnirgrandhahitamabhidhAtumanAthataivAnekadhA'nenocyate | ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya ca caturanuyogadvAraprarUpaNA prAgvat yAvannAmaniSpannanikSepe mahAnirgranthITrAyamiti nAma, kSullakAtipakSazca mahAn iti kSullakasya nirgranthasya ca nikSepamAha niyuktikRt nAma ThavaNAdavie khitte kAle a ThANa pai bhaave| eesi khuDDagANaM paDivakkha mahaMtagA hu~ti // 420 // || 2 nikkhevo niyaMThaMmi caukkao duviha0 // 421 // jANagasarIrabhavie tabairitte aniNhagAIsu / bhAve paMcavihe khallu imehiM dArehiM so neo // 422 // 466 // | atra ca nAmasthApane sugame, dravyakSullakAdIni kSulakanindhIyAdhyayana eya mahatpratipakSa vyAkhyAnayadbhirvyAkhyA-14 tAnIti na punaH pratanyante / 'Nikkhevo niyaMThamI'tyAdi pratItArtha, navaram , 'ebhiH' iti vakSyamANaH 'dvaare|' vyAkhyAhaiM nopAyaiH 'saH' iti nirgrantho jJeya iti gAthAtrayArthaH // tAni cAmUni dvArANi dIpa anukrama [712] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 20 "mahAnirgranthIya" Arabhyate ~931~
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) prata sUtrAMka ||98|| paNNavaNa 1 veya 2 rAge 3 kappa 4 caritta 5 paDisevaNA 6 nANe 7 / tittha liMga 9 sariraha 10 khitte 11 kAla 12 gai 13 Thii 14 saMjama 15 nigAse 16 // 423 // jogu 17 vaoga 18 kasAe / 19 lesA 20 pariNAma 21 baMdhaNe 22 udae 23 / kammodIraNa 24 uvasaMpajahaNa 25 sapaNA 26 ya AhAre 27 // 424 // bhAvA 28 ''garise 29 kAlaM 30 tare 31 samugdhAya 32 khitta 33 phusaNA y34|| | bhAve 35 pariNAme 36 khalu mahAniyaMThANa appabahU 37 // 425 // tatra prajJApanA-kharUpanirUpaNaM, tacaiSAM kSullakanirgranthIyAdhyayana evAbhihitamiti nehAbhidhIyate 1dvaarN| 'veda'tti vidaH-zrIpuMnapuMsakabhedaH, tatra pulAkaH punapuMsakavedayonaM tu khIvede, tatra tathAvidhalabdherabhAvAt , bakuzaH strIpuMnapuMsakavedasteSu triSvapi, evaM pratisevanAkuzIlo'pi, kaSAyakuzIlaH savedo vA syAdavedo vA, yadi savedakhiSvapi vedeSu, athAveda upazAntavedaH kSINavedo vA, nimranthastvaveda eva, so'pyupazAntavedaH kSINavedo vA, evaM sAta6 ko'pi, na tvasAbupazAntavedaH, kSINamohatvAt 2 / dvAraM / 'rAga' iti pulAkavakuzapratisevakakaSAyakuzIlAH sarAgA eva, kaSAyodayavarNitvAttepAM, nirgrantho vItarAgaH, sa copazAntakaSAyavItarAgaH kSINakapAyo vA vItarAgaH, evaM dIpa anukrama [712] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~932~
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-1 / gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 467 // prata sUtrAMka ||98|| sAtako'pi, navaramayaM kSINakaSAyavItarAga eva 3zadvAraM / kappo'tti 'kalpaH' sthitAsthitakalpo jinakalpAdivA, mahAnirmatata eva pulAkAdayaH kiM sthitakalpe'sthitakalpe yA?, dvayorapi syuH, sthavirakalpAdirUpakalpApekSayA tu pulAkaH nthIyA0 sthavirakalpe jinakalpe vA, na tu kalpAtItaH, tathA cAgamaH-"pulAe NaM bhaMte ! kiM jiNakappe hojA 1 therakappe hojA? kappAIe hojA ?, goyamA ! jiNakappe vA hojA dherakappe vA hojA No kappAtIte hoja"tti, anye tvAHsthavirakalpa eveti, bakuzapratisevanAkuzIlAvapi jinakalpe sthavirakalpe vA, na tu kalpAtItI, kapAyakuzIlakhiSvapi svAt , nirgranthasrAtako kalpAtItAvapi 4 / dvAraM / 'carittamiti pulAkabakuzapratisevanAkuzIlAH sAmAyikacchedopasthApanIyayoH, kapAyakuzIlazcaitayoH parihAravizuddhisUkSmasaMparAyayozca, nirgrantho yathAkhyAta eva, evaM sAtako'pi 5 / dvAraM / 'paDisevaNa'tti, pulAkA pratisevako nApratisevakaH, sa hi mUlaguNottaraguNAnAmanyatamavirAdhanAta eva bhavati, bakuzo'pi pratiseyaka eva, navaramuttaraguNavirAdhanAtaH, pratisevanAkuzIlaH pulAkavat, kaSAyakuzIlanirgranthasnAtakA apratisevakA eva 6 / dvAraM / 'NANa'tti, pulAkabakuzapratisevakA dvayo jJAnayotriSu vA, tatra dvayomatizrutayostriSu matizrutAvadhipu, iha ca pulAkasya zrutaM navamapUrvatRtIyAcAravastuna Arabhya yAvannava pUrvANi pUrNAni, uktaM hi"Arato parao vA na laddhI labhaI" kapAyakuzIlo yoniSu catupe vA, tatra dvayomaitizrutayokhiSu matithutAvadhipu matizrutamanaHparyAyeSu (vA caturpa) matizrutAvadhimanaHparyAyeSu, nirgrantho'pyevameva, snAtakastu kevalajJAna eva, zrutajJAne 9 -- % dIpa anukrama [712] AIMEducatantntamational For PAHATEEPIVanupontv wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~933~
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) prata sUtrAMka ||98|| tu kA kutra vartate iti kSulakanindhIya evoktatvAnna punarucyate 7 / dvAraM / 'tittha'tti iha ca 'tIrtha yattIrthakareNa |kriyate, pulAko bakuzapratisevakau ca tIrthe, kapAyakuzIlastu tIrthe'tIrthe vA, atIrthe ca bhavan tIrthakaro vA syAt / | pratyekabuddho vA, evaM nirgranthasnAtakAvapi 8 dvAraM / 'liMgiti liGgaM dvidhA-dravyabhAvabhedAt , tatrAmI dravyataH khaliGge anyaliGge gRhiliGge vA syuH, bhAvatastu khaliGga eva 9 // dvAraM / sarIre'tti pulAkasviSvaudArikataijasakArmaNeSu, bakuzapratisevanAkuzIlau tripu caturpa vA, vaikriyasyApi tayo saMbhavAt , kapAyakuzIlo'pyevaM paJcasu ca, tasyAhArake'pi sambhavAt , nirgranthaH snAtakazca pulAkavat 10 / dvaarN| 'khetta'tti 'kSetraM karmabhUmyAdi, tatra janma sadbhAvaM ca pratItya paJcApyamI karmabhUmAveva syuH, yathAsambhavaM ca saMharaNaM pratItya karmabhUmAvakarmabhUmau vA 11 / dvaarN| 'kAlotti kAlataH pazcApi | pulAkAdayo janmataH sadbhAvatazcAvasarpiNyAM suSamaduSpamAduSpamasupamAduSpamAbhidhAneSu kAleSu syuH, utsarpiNyA duSpama suSamAsuSamaduSpamayoH, idaM ca bharatairAvatadazake, videhapaJcakeSu caturthakAlapratibhAge yathAsambhavaM saMharaNaM pratItya yatho|ktAdanyatrApi kAle syuH, prajJatyabhiprAyastvayaM-janmataH sadbhAvatazca pulAko'vasarpiNyAM suSamaduSSamaduSpamasupamAkAle ca, na tu zeSeSu, utsarpiNyAM janmato duSSamAyAM duSpamAsuSamAyAM suSamAduSamAyAM, sadbhAvatazca duSSamAsuSamAyAM suSamAduSpamAyAM ceti bharatairAvatayoH, mahAvidehe tu caturthapratibhAge pazcApi sarvadaiva syuH, yathAsambhavaM saMharaNato na kadAcinnipidhyante, navaraM tatpulAkasya nAsti,lAtakAdInAM tu pUrvasaMhRtatvena tatsaMbhavaH, uktaM hi-"pulAgaladdhIe vaTTamANo Na saki dIpa anukrama [712] JAINEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~934~
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) vRhaddhRttiH prata sUtrAMka ||98|| uttarAdhya. jai upasaMhariuM, tahA siNAiyANaM jo saMharaNAdisaMbhayo so pucovasaMhariyANaM, jao kevaliyAdiNo nobasaMharija- mahAnirgrati"tti 12 // dvAraM / 'gati'tti 'gatiH' prAguktaiva navaramihArAdhanAvirAdhanAkRto vizeSa ucyate-tatra pulaako'viraadhnaad| indhIyA0 indre pUtpadyate, virAdhanAtastvindrasAmAnikatrayastriMzalokapAlAnAmanyatamepu, evaM vakuzapratisevanAkuzIlAvapi, kpaa1468|| yakuzIlaH punaravirAdhanayA indreSvahamindreSu vA jAyate, virAdhanayendrAdInAmanyatameSu, nirgrandhastvahamindreSvevotpadyate 813 / dvAraM / 'Thiti'tti, pulAkasya jaghanyena palyopamapRthaktvaM sthitirutkRSTato'STAdaza sAgaropamANi, bakuzaprati| sevanAkapAyakuzIlAnAmapi jaghanyataH palyopamapRthaktvamutkRSTato bakuzapratisevakayodvAviMzatisAgaropamANi, kapAyakuzIlasya tu trayastriMzat , nimrandhasyAjaghanyotkRSTA trayastriMzadeveti 14 / dvAraM / 'saMjame'tti pulAkavakuzapratisevaka-5 kapAyakuzIlAnAmasaGkhyayAni saMyamasthAnAni, nirghandhasnAtakayorajaghanyotkRSTamekameva saMyamasthAnaM 15 / dvAraM / maNigAsitti, ApatvAtsamA( mo)lope sannikarpaH-svasthAnaparasthAnApekSayA tulyAdhikahInatvacintanaM, tatra ca saMyamasthAnApekSayA sarvastokaM nigranthasya, snAtakasya caikamajaghanyotkRSTaM saMyamasthAnaM tataH pulAkasthAsaGgayeyaguNAni, 468 // dievaM bakuzapratisevakakapAyakuzIlAnAmapi pUrvapUrvApekSayA'sahayaguNatvaM bhAvanIyam , amIpAM ca paJcAnAmapi pratyekamanantAdhAritraparyAyAH, yata uktam-"pulAkassa NaM bhaMte ! kevatiyA caritapajavA paNNattA, goyamA ! aNaMtA carittapajavA paNNattA, evaM jAya siNAyassatti" tathA ca-cAritraparyAyApekSayA svasthAna sannikapecintAyAM dIpa anukrama [712] 4 + JAIMEducatan intimate For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~935~
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-1 / gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) prata sUtrAMka ||98|| pulAkaH pulAkasya caritraparyAyaiH syAddhInastulyo'dhiko vA, tatra hIno'dhiko vA bhavannanantAsaGkhyasaGkhyeyabhAgasaGkhyA tAsaGkhyAtAnantaguNalakSaNena SaTUsthAnakena syAt ,evaM bakuzapratisevakakaSAyakuzIlA api svasthAnahInAdhikacintAyA / dipaTsthAnapatitA eya,nimranthasnAtako tu svasthAnacintAyAM tulyAdeva, parasthAnasannikarSacintAyAM pulAko bakuzapratisevikanigranthasnAtakebhyazcaritraparyAyairanantaguNahIno na tu tulyo'dhiko vA, kaSAyakuzIlApekSayA paTrasthAnapatitaH, tathA|| cAgamaH-"pulAe NaM bhaMte ! ghausassa paraTThANasannigAseNaM carittapajavehiM kiM hINe tule abbhahie?, goyamA! hINe No tule No anbhahie, aNaMtaguNahINe, evaM paDisevaNAkusIlassavi, kasAyakusIleNa samaM chaTThANavaDie, jaheva saTThANa-12 hai NiyaMThassa, jahA vausassa evaM siNAyassavi" kecittu pratisevanAkuzIlApekSayApi SaTsthAnapatita ityAhuH, bakuzaH pulAkApekSayA caritraparyAyeranantaguNAdhikaH pratisevakakaSAyakazIlIta prati paTrasthAnapatitaH nigranthasnAtakAbhyAmana-12 ntaguNahInaH, evaM pratisevakakapAyakuzIlayorapi parasthAnasaMnikoM vAcyo navaraM kaSAyakuzIlaH pulAkApekSayA paTsthAnapatitaH, nigranthasnAtakI pulAkAdyapekSayA'nantaguNAdhikAviti 16 / dvAraM / 'joga'tti pulAkAdInAM nirgranthAva-IIT sAnAnAM manovAkAyAstrayo'pi yogAH syuH, lAtakaH sayogo'yogo vA syAt 17 / dvAraM / 'ubaoga'tti, pulAkAdayazcatyAro matizrutAvadhimanaHparyAyabhedatazcaturbhede sAkAropayoge cakSuracakSuravadhivikalpatatrividha cAnAkAropayoge syuH, snAtakaH kevalajJAnadarzanAkhyayoddhayoreva 18 // dvAraM / 'kasAya'tti pulAkavakuzapratisevakAH saMjvalanakaSAyaizcatuHkapAyAH || dIpa anukrama [712] AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~936~
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||98|| dIpa anukrama [712] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 469 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||98...|| adhyayanaM [20], Jan Education intimat | kaSAya kuzIlacaturSu saMjvalanakrodhAdiSu triSu dvayorekasmin vA syAt, nirgrantho'kaSAyaH, sa copazamataH kSayato vA, evaM snAtako, navaramasau kSINakapAya eva 19 / dvAraM 'lesa' tti pulAkatrakuzapratisevakAH pItapadmazuklAbhidhAnAsu tisRSu lezyAsu, kaSAyakuzIlaH SaTkhapi, nirgranthaH zuklalezyAyAM, nAtakastasyAmevAtizuddhAyAm 20 / dvAraM / 'pariNAme ya'tti pulAkavakuzapratisevaka kapAyakuzIlA varddhamAne hIyamAne'vasthite vA pariNAme syuH, nirgranthasAtako varddhamAnAvasthitapariNAmAveva tatra ca pulAkAdayakhayo varddhamAne pariNAme avasthite tu jaghanyenaikaM samayaM samayAnantaraM kapAyakuzIlasvAdigamanena maraNena vA, navaraM pulAkasya maraNaM nAsti, uktaM ca- "pulAke tattha No marati "ti / utkRSTenAntarmuhUrttam, evaM hIyamAne'pi, avasthite tu jaghanyataH samayamutkRSTena sapta samayAn, nirgrantho jaghanyata utkRSTatazcAntarmuhurta varddhamAne pariNAme avasthite tu jaghanyenaikaM samayam utkRSTenAntarmuhUrtta tathA cAgamaH - "NiyaMThe NaM bhaMte! kevatiyaM kAlaM vaddhamANapariNAme hojA ?, goyamA ! jahantreNaM aMtomuhurtta, ukkoseNaMpi aMtomuhuttaM / kevaiyaM kAlaM aTThiyapariNAme hojA ?, goyamA ! jahaNaNeNaM ekaM samayaM ukoseNaM aMtomuDutaM "ti / apare tvayamutkRSTato'vasthitapariNAme sapta samayAnityAhuH, snAtako jaghanyena utkRSTena ca varddhamAnapariNAme'ntarmuhUrttamavasthitapariNAme jaghanyato'ntarmuhUrttamutkRSTena dezonAM pUrvakoTIm 21 dvAraM 'baMdhaNa'tti karmabandhanaM, tatrAyurvarjAH sapta karmaprakRtIH pulAko vanAti, vakuzapratisevakau tu sapta aSTau vA, Ayupo'pi tayorvandhasambhavAt kaSAyakuzIlo'STau sapta paD vAss For PP Use On niryuktiH [423-425] ~937~ mahAni nthIyA0 20 ||469|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) * prata sUtrAMka ||98|| yuohavarjAH, nimranthastvekameva sAta,khAtako'pyevamavandhako vA 22 / dvAraM / 'udaya'ti karmodayaH, pulAkavakuzapratise-12 vakakaSAyakuzIlA aSTavidhamapi karma vedayante,nirgrantho mohabarjAH sapta, sAtako vedyaayurnaamgotraakhyaashctsrH23|| dvaarN| 'kammodIraNa'tti pulAka AyurvedanIyavarjAH SaT karmaprakRtIrudIrayati, bakuzapratisevakAyaSTAvAyurvoH sapta par3a AyurvedanIyavarjAH, kaSAyakuzIlo'pyevamaSTau sapta SaD vedyAyurmohanIyavarjAH paJca vA, nimrantho'pyetA eva paJca dve vAra nAmagotrAkhye, sAtakastvete eva dve anudIrako vA 24 / dvAraM / 'uvasaMpajahaNa'tti uvasaMpadanam--upasampad6anyarUpapratipattiH, sA ca hAnaM ca-kharUpaparityAga upasampaddhAnaM, tatra pulAkaH pulAkatAM sarjastAM parityajati kapA-II yakuzIlatvamasaMyamaM vopasampadyate, ko'bhiprAyaH-na rUpAntarApattiM vinA pUrvarUpaparityAgo nApi tatparityAga vinA tadApattiH, kathaJcinnityAnityarUpatvAdvastunaH, evaM sarvatra bhAvanIyaM, bakuzo'pi bakuzatAM vajan tAM parityajati prati sevakatvaM kapAyakuzIlatvamasaMyama saMyamAsaMyamaM vopasaMpadyate, pratisevanAkuzIlaH pratisevanAkuzIlatvaM sjesttpri| tyajati vakuzatvaM kapAyakuzIlatvamasaMyama saMyamAsaMyamaM vopasampadyate, kapAyakuzIlaH kapAyakuzIlatvaM tyastatparityajati pulAkAditrayaM nigranthatvamasaMyama saMyamAsaMyama vopasampadyate, nirgrantho nirgrandhatvaM tyajaMtatparityajati kapAyakuzIlatvaM snAtakatvamasaMyamaM vopasampadyate, snAtakaH snAtakatvaM tyajaMstatparityajati siddhigatimupasampadyate 25 / dvaar| | 'sanna'tti sajJA, tatra pulAkanirgandhastrAtakA nosajJopayuktAH, bakuzapratisevakakapAyakuzIlAH sajJopayuktA no dIpa anukrama [712] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~938~
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) C4 prata sUtrAMka --06 ||98|| uttarAdhya. sajJopayuktAzca, 26 / dvAram / 'AhAra'tti pulAkAdayo nigrendhAvasAnA AhArakA eva, khAtakastu AhArakoDa- mahAni nAhArako vA 27 / dvAraM / tathA 'bhava'ci pulAkAdayazcatvAro jaghanyata ekaM bhavagrahaNa mutkRSTatastu pulAkanimra-18 bRhapRttiH ndhIyA0 nthayostrINi, bakuzapratisevakakaSAyakuzIlAnAmaSTau srAtakasyAjaghanyotkRSTamekameva 28 / dvAraM / 'Agarisa'tti // 470 // AkarSaNamAkarSaH, sa ceha sarvaviratargrahaNamokSau, pulAkAdInAM catuNI jaghanyenakabhavika eka evAkarSaH, utkRSTena pulAkasya trayo bakuzapratisevakakapAyakuzIlAnAM zatazo, nigranthasya dvau, snAtakasyAjaghanyotkRSTa ekaH, nAnAbhavikAkarSApekSayA pulAkAdInAM caturNA jaghanyena dvau utkRSTena pulAkasya sapta, bakuzasya kuzIladvayasya ca sahasrazo, nimranthasya paJca, snAtakasya tu nAstyeva 29 // dvAraM / 'kAle'tti pulAko jaghanyata utkRSTatazcAntarmuhUta yAvadbhavati, bakuzaprati sevakakaSAyakuzIlAstu jaghanyenaikasamayamutkRSTena dezonAM pUrvakoTiM, nirgrandho'pi jaghanyata eka samayamutkRSTenAntaharmuhUrta, tathA ca bhagavatyAm-"NiyaMThe pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM aMtomuhuttaM" anye tu nimra-15 (nyo'pi jaghanyata utkRSTatazcAntarmuhUrtameveti manyante, snAtako jaghanyenAntarmuhUrttamutkRSTato dezonAM pUrvakoTim , evamekajIvApekSayA, bahujIvApekSayA tu pulAkanimranthau jaghanyata eka samayamutkRSTenAntarmuhUrta, bakuzaH sarvAddham, evaM // 7 // pratisevakakaSAyakuzIlalAtakA api 30 / dvAram / 'aMtare yatti pulAkAdInAM caturNAmantaraM jaghanyenAntarmuhatamutkRTato'nantaM kAlaM, sa ca kAlato'nantA utsarpiNyavasarpiNyaH, kSetrata upArddhapudgalaparAvartoM dezonaH, sAtakasya nAstya dIpa anukrama [712] AIMEducatonintamataon For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~939~
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||98...|| niyukti : [423-425] (43) prata sUtrAMka ||98|| ntaram , itvamekaM prati, bahUnAM tu pulAkanirgranthAnAM jaghanyenaikasamaya utkRSTena pulAkasya saGkhayeyAni varSANi nimranyasya SaNmAsAH, uktaM hi-"seDhiM niyamA chammAsAu paDivajaMtitti" zeSANAM nAstyeva 31 // dvAraM / 'samugdhAyatti pulAkasya vedanAkaSAyamAraNAntikasamudghAtAstrayo, bakuzapratisevakayosta eva vaikriyataijasAnvitAH paJca, kaSAyakuzIlasya tu ta evAhArakasahitAH SaD,nirgranthasyaiko'pi nAsti, snAtakasya kevalisamudghAta ekaH30 dvAraM / 'khetta'tti pulAkAdayazcatvAro lokasyAsaGkhayeyabhAge no saGkhayeyabhAge na saGkhayeyeyasaGkhayeyeSuvA bhAgeSu nApi sarvaloke, hakhAtako'saGkhyeyabhAge'saGkhyayeSu bhAgeSu sarvaloke vA, na zeSeSu, tathA ca prajJaptiH-"siNAe pucchA, goyamA ! no saMkhije bhAge hujA asaMkhije bhAge hujA No saMkhejesu bhAgesu hojA asaMkhijesu bhAgesu hujA sabaloe vArA hojjatti" cUrNikArastvAha-saGkhyayabhAgAdiSu sarveSu bhavati 33 / dvAraM / 'phusaNA utti sparzanA ca kSetravadvAcyA 35 / dvaarN| 'bhAveti pulAkAdayasvayaH kSAyopazamike bhAve, nimrantha aupazamike kSAyike vA,snAtakaH kSAyike, iha tu pulAkAdayo nirgranthAH, nirgrandhattaM tu cAritranimittamiti taddhetubhUtasyaiva bhAvasya vivakSitatvAditthamabhidhAnam , anyathA manuSyatvAderIdayikAderapi bhAvasya sambhavAta 35 / dvaarN| 'parimANa'tti pulAkAH pratipadyamAnakAH kadA-15 citsanti kadAcinneti, yadA santi tadA jaghanyenaiko dvau vA trayo vA, utkRSTataH zatapRthaktvaM, pUrvapratipannA api yadi syustadA jaghanyena tathaivotkRSTena sahasrapRthaktvaM, bakuzAH pratipadyamAnakA yadA syustadA jaghanyenotkRSTena ca pulA dIpa anukrama [712] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~940~
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [20], mUlaM [-]/ gAthA ||98...|| niyukti: [423-425] (43) ndhIyA prata sUtrAMka ||98|| uttarAdhya / kabadvAcyA, pUrvapratipannakAstu jaghanyena koTizatapRthaktvamutkRSTenApi tadeva, evaM pratisevakA api, kaSAyakuzIlAH || pratipadyamAnakA jaghanyena tathaiva utkRSTena sahasrapRthaktvaM, pUrvapratipannA jaghanyenotkRSTena ca koTisahasrapRthaktvaM, bRhaddhRttiH nirgranthAH pratipadyamAnakA jaghanyena tathaiva utkRSTena dvipaSTyadhikaM zataM, tatrASTottaraM zataM kSapakANAM ctusspnycaashdupshm||47|| kAnAM, pUrvapratipannakA api yadA syustadA jaghanyena tathaiva utkRSTena zatapRthaktvaM, sAtakAH pratipadyamAnakA jaghanyena , tathaiva utkRSTenASTottaraM zataM, pUrvapratipannakAstu jaghanyenotkRSTena ca koTipRthaktvam , iha ca jaghanyata utkRSTatastu pRtha-4 laktvamevocyate, tatra tajjaghanyaM laghutaramutkRSTaM bRhattaramiti bhAvanIya 36 / dvAraM / 'khalu mahAniggaMthANa appabahuM'ti khalu vAkyAlaGkAre mahAnirgranthAnAM dravyanirgranthApekSayA'mISAmeva prazasvamunInAmalpabahutvaM vAcya miti zeSaH, tatra sarvastokA nirgranthAstataH pulAkAH saJjayeyaguNAH, pulAkebhyaH snAtakAH, snAtakebhyo bakuzAH, bakuzebhyaH prati-IN 6 sevakAH, pratisevakebhyaH kaSAyakuzIlA iti 37 dvaargaathaatryaarthH|| sAmprataM nirgranthaniruktidvAreNopasaMharannAhasAvajagaMthamukkA abbhaMtarabAhireNa gaMtheNa / esA khalu nijjuttI mahAniyaMThassa suttassa // 422 // prAgvat / gato nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam // 47 // siddhANa namo kiccA saMjayANaM ca bhaavo| atthadhammagaI taccaM, aNusiDiM suNeha me // 1 // dIpa anukrama [712] AIMEducatanita For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: mUla saMpAdane atra niyuktigAthA kramAMkane kiJcit skhalanAsaMbhAvyate, yat gAthAkrama 422 puna: dRSTam ~941~
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka |||| dIpa anukrama [ 713] Amauro "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 1 | adhyayanaM [20], sitaM - baddhamihASTavidhaM karma tad dhyAtaM bhasmasAdbhutameSAmiti siddhAH- dhyAnAnalanirdagdhASTakarmendhanAH, uktaM hi - "siyaM dhaMtanti siddhassa, siddhattamuvajAyati"tti, tebhyaH ko'bhiprAyaH 1 - tIrthakara siddhebhya itarebhyazca 'namo' namaskAraM 'kRtvA' - vidhAya 'saMyatebhyazca' sakalasAvadyavyApAroparatebhya AcAryopAdhyAya sarvasAdhubhyaH itiyAvat 'bhAvataH' paramArthato na tu saMvRtyaiva, itthaM paJcaparameSThirUpeSTadevatA stavamabhidhAyAbhidheyAditrayamevAha - arthazca dharmavArthadhama yadivA'rthyate-hitArthibhirabhilaSyate ityarthaH, sa cAsau dharmazvArthadharmastatastayostasya vA gatiH - gatyarthAnAM jJAnArthatayA hitAhitalakSaNA svarUpaparicchittiryayA yasyAM vA sA'rthadharmagatistAM, pAThAntarato'rthadharmavatIM vA 'tacaM 'ti tathyAm - aviparItAm 'anuziSTiM' hitopadezarUpAM zikSAM zRNuta' AkarNayata 'me' iti mama mayA vA kathayataH kathyamAnAM veti zeSaH, sthavirayacanametat anena ca pUrvottarakAlabhAvikriyAdvayAnugatai kakartRpratipAdanenAtmano nityAnityatvamAha, ekAntanityatve khavicalita rUpatvAnna pUrvakriyAkartRtvasvarUpaparihAreNottarakriyA kartRtvA khyakharUpAntarasambhavaH, ekAntAnityatvapakSe tu kSaNadhvaMsitvAduttarakriyAkAla Atmano'sattvameveti naikAntanityAnityapakSayoH pUrvottarakriyAnugataikakartRsambhava iti bhAvanIyam, iha cAnuziSTirabhidheyA, arthadharmagatiH prayojanam anyozca parasparamupAyopeyabhAvalakSaNaH sambandhaH sAmarthyAdukta iti sUtrArthaH // samprati dharmakathAnuyogatvAdasya dharmakathAkathanavyAjena pratijJAtamupakramitumAha For Party niryuktiH [422R...] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~942~
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-]/ gAthA ||2-8|| niyukti : [422R...] (43) prata sUtrAMka ||2-8|| . pabhUyarayaNo rAyA, seNio magahAhivo / vihArajasaM nijAo,maMDikuJchisi gheie // 2 // nANAdumalayA- mahAnirma innaM, nANApakkhiniseviyaM / nANAkusumasaMgaNaM, ujANaM naMdagovamaM // 3 // tattha so pAsae sAI, saMjayaM / bRhadvRttiH susamAhiyaM / nisannaM rukkhamUlaMmi, sukumAlaM muhoiyaM // 4 // tassa rUvaM tu pAsittA, rAhaNo taMmi sNje| ndhIyA0 // 472 // acaMtaparamo AsI, aulo rUvavimhao // 5 // aho vanno aho rUvaM, aho ajassa somayA / aho khaMtI|| 20 hai aho muttI, aho bhoge asaMgayA // 6 // tassa pAe u vaMdittA, kAUNa ya payAhiNaM / nAidUramaNAsanne, paMjalI paDipucchaI // 7 // taruNo'si ajo! pacAo, bhogakAlaMmi sNjyaa!| uvaDio'si sAmane, e-2 amaTuM suNemu tA // 8 // sUtrasaptakaM pAThasiddhameva, navaraM prabhUtAni ratnAni-marakatAdIni pravaragajAzcAdirUpANi vA yasyAsau prabhUtaratraH |'vihArajatta'nti suvyatyayAd vihArayAtrayA krIDArthamazvavAhanikAdirUpayA 'niryAtaH' nirgato nagarAditi gamyate, maMDikucchisitti maNDikukSau maNDikukSinAmni 'caitye' ityudyAne / tadeva nAnetyAdinA vizinaSTi-'sAhuM saMjayaM susa-12 mAhiyaMti,sAdhuH sarvo'pi ziSTa ucyate tadvayavacchedArtha saMyatamityuktaM, so'pi ca bahiHsaMyamavAnnibAdirapi syAditi // 472 // suThu samAhito-manaHsamAdhAnavAn susamAhitastamityuktaM, 'suhoiya'ti sukhocitaM zubhocitaM vA / 'atyantaparamaH' atizayapradhAnaH 'atulaH' ananyasadRzo rUpaviSayo vismayo rUpavismayaH 'aho ?' ityAdinA vismayakharUpamuktam , iha dIpa anukrama [714-720] AIMEducatan intamational For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~943~
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-1 / gAthA ||2-8|| niyukti: [422R...] (43) SC- 5 prata sUtrAMka ||2-8|| 5++KC ca 'aho ?" ityAzcarye 'varNaH' sunigdho gauratAdiH 'rUpam AkAraH 'saumyatA' candrasyeva draSTurAnandadAyitA 'asakatA niHspRhatA, pAdavandanAnantaraM pradakSiNA'bhidhAnaM pUjyAnAmAloka evaM praNAmaH kriyata iti khyApanArtha, tathA cAgamaH-"Aloe jiNapaDimANaM paNAmaM kareti"tti / 'pratipRcchati' praznayati, taruNetyAdinA praznakharUpamuktam , iha ca yata eva taruNo'ta eva pratrajito bhogakAla ityucyate, tAruNyasya bhogakAlatvAt , yadvA tAruNye'pi rogAdipIDAyAM na bhogakAlaH syAdityevamabhidhAnaM, so'pi kadAcitsaMyame'nudyata eva syAt tvaM punarupasthitazca-kRtodyamazca zrAmaNye, paThanti ca 'uvahito'si ci, enam 'adha'nimittaM yenArthena tvamIzyAmapyavasthAyAM pratrajitaH zRNomi 'tA' iti tAvat, pazcAttu yattvaM bhaNiSyasi tadapi zroSyAmIti bhAva iti zlokasaptakArthaH / itthaM rAjJokte munirAha___aNAho mi mahArAya!, nAho majjha na vijaI / aNukaMpayaM suhiM vAvi, kaMcI nAhi tume mahaM // 9 // | 'anAthaH' akhAmiko'smItyahaM 'mahArAja!' prazasyanRpate !, kimityevaM ? yato 'nAthaH' yogakSemavidhAtA mama na vidyate, tathA 'aNukaMpagaM'ti ApatvAdanukampako yo mAmanukampate, 'surhiti tata eva suhRd 'yAyi'ti prAgvadeva 'kaMcitti kazcinna vidyate, mameti sambandhaH, 'nAhiti prakramAdanantaroktamartha jAnIhi 'tumi'tti tvaM, paThyate ca-18 da'kaMcI nAbhisamemahaM' kazcidanukampakaM suhRdaM vA'pi 'nAbhisamemi' nAbhisaMgacchAmi, na kenacidanukampena suhRdA vA saGgato'hamityAdinA'rthena tAruNye'pi prabajita iti bhAva iti sUtrArthaH // evaM ca muninokte dIpa anukrama [714 -720] AIMEducatan intimational For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~944~
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||10 -11|| dIpa anukrama [722 -723] uttarAdhya. bRhadvRttiH * ||473 // Educator "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 10-11 || adhyayanaM [20], to so pasio rAyA, seNio mghaahiyo| evaM te ihimaMtassa kahaM nAho na vijaI 1 // 10 // homa nAho bhayaMtANaM, bhoge bhuMjAhi saMjayA ! / mittanAIparivuDo, mANUssaM khu sudulahaM // 11 // sUtradvayaM pratItArthameva, navaram 'eva'miti dRzyamAnaprakAreNa 'RddhimataH' vismayanIyavarNAdisampattimataH 'katham ' iti kena prakAreNa nAtho na vidyate, tatkAlApekSayA sarvatra varttamAnanirdezaH, "yatrAkRtistatra guNA vasanti", tathA 'guNavati dhanaM tataH zrIH zrImatyAjJA tato rAjya' miti hi lokapravAdaH, tathA ca na kathaJcidanAthatvaM bhavataH saMbhavatIti bhAvaH, yadi cAnAthataiva bhavataH pravrajyApratipattihetustataH 'homi'tti bhavAmyahaM 'bhadantAnAM pUjyAnAM tatazca mayi nAthe mitrANi jJAtayo bhogAzca tava sulabhA evetyabhiprAyeNa bhogetyAdyuktavAn, mAnuSyaM khalu sudurlabhamiti ca | hetvabhidhAnamiti sUtradvayArthaH // munirAha niryuktiH [422R...] appaNAvi aNAho'si, seNiyA ! magahAhivA / appaNA aNAho saMto, kahaM nAho bhavissasi 1 // 12 // evaM vRtto nariMdo so, susaMbhaMto suvimhio / vayaNaM assuaputrvaM, sAhuNA vimhayaM nio // 13 // assA hatthI maNussA me, puraM aMteDaraM ca me / bhuMjAmi mANuse bhoe, ANA issariyaM ca me // 14 // erise saMpayagaMmi, savvakAmasamappio / kahaM aNAho bhavaI 1, mA hu bhaMte! musaM vae // 15 // 'appaNAvi' sUtraM sugamameva, evaM ca muninokte evaM sUtratrayaM spaSTameva, navaramAdyasya ghaTanaivaM sa zreNikanAmA narendro For Parent ~945~ mahAnirma ndhIyA0 20 // 473 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 12 -15|| dIpa anukrama [724 -727] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 12-15 || adhyayanaM [20], || vismayAnvitaH prAgapi rUpAdiviSayavismayopetaH san evam' uktanItyA vacanamAtmanA'pyanAthastvamityAdirUpamazrutapUrva sAdhunoktaH susambhrAntaH- atyAkulaH suvismitazca-atIva vismayopeto bhUtyoktavAniti zeSaH, yaduktavAMstadAha-'assA' ityAdinA sUtradvayena, atra cAzvA me santItyAdikriyA sarvatrAdhyAharttavyA, ata eva bhunajmi 'mANusitti mAnuSyakAn bhogAn 'AjJA' askhalitazAsanAtmikA 'aizvarya ca' dravyAdisamRddhiH, yadvA AjJayA aizvaryam prabhutvaM AjJaizvarya, tathA ca 'IdRze' anantaramuktarUpe sampadAmayaM sampada-samRddhiprakarSastasmin sati, paThyate ca 'erise saMpayAryamitti tatra ca sampadAmAyo - lAbhaH sampadAyastasmin 'saGghakAmasamappiya'tti prAkRtatvAt samarpita sarvakAme 'kathaM' kena prakAreNa 'anAthaH' akhAmI 'bhavaI' ti puruSavyatyayena bhavAmi 'mA hu'ti huzabdastasmAdarthe, yata evaM tasmAnmA bhadanta ! mRSA 'vae'ti vAdIH paThanti ca 'bhaMte ! mA hu susaM vaya'tti sUtratrayArthaH // yatistamuvAca Jan Education intimation na tumaM jANasi s (a ) nAhassa, atthaM pucchaM ca patthivA / jahA aNAho bhavaI, saNAho vA narAhiva ! // 16 // suNehi me mahArAya !, avyakkhitteNa ceyasA / jahA aNAho bhavaI, jahA mea pavantiyaM ||27|| kosaMbInAma nayarI, purANapura bheyiNI / tattha AsI piyA majjhaM, pabhUyaghaNasaMcao // 18 // paDhame vae mahArAyaM !, aDalA me acchiveyaNA / ahutthA tiulo dAho, savvagatte patthivA ! // 19 // satyaM jahA paramatikkha, sriirvivrNtre| pavisijja arI kuDo, evaM me acchiveyaNA // 20 // tiaM me aMtaricchaM ca, utti niryuktiH [422R...] For Para Pra Use Only ~946 ~ janibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-]/gAthA ||16-35|| niyukti: [422R...] (43) prata nthIyA. sUtrAMka // 16 -35|| * uttarAdhya. maMgaM ca piiddii| iMdAsaNisamA ghorA, veyaNA paramadAruNA // 21 // uvaDiyA me AyariyA, vijAmaMtacigi-1 mahAnirgabRhadRttiH IcchagA / abIA sasthakusalA, maMtamUlavisArayA // 22 // te me tigicchaM kubvaMti, cAupAyaM jahAhiyaM / na ya me dukkhA vimoyaMti, esA majjha aNAyA // 23 // piyA me savvasAraMpi, dijAhi mama kAraNA / // 47 // na ya dukkhA vimoyaMti, esA majjha aNAhayA // 24 // mAyA (vi) me mahArAya!, puttasogaduhaddiyA / na ya dukkhA 20 vimoyaMti, esA majjha aNAhayA // 25 // bhAyarA me mahArAya!, sagA jitttthknnitttthgaa| na ya dukkhA vimoyaMti, esA majjha aNAyA // 26 // bhaiNIo me mahArAya!, sagA jiTTakaNiDagA / na ya dukkhA vimoyaMti, esA majma aNAyA // 27 // bhAriyA me mahArAya!, aNurattamaNubbayA / aMsupunnehiM nayaNehiM, uraM me parisiMcaI // 28 // annaM pANaM ca pahANaM ca, gaMdhamallavilevaNaM / mae nAyamanAyaM vA, sA bAlA nova jaI // 29 // 4 kharNapi me mahArAya!, pAsAovi na phiddaI / na ya dukkhA vimoei, esA majjJa aNAhayA // 30 // to'ha | 31 evamAsu, dukkhamA hu puNo puNo / veyaNA aNuhavi je, saMsArami aNatae // 31 // sayaM ca jai muMcijjA, veyaNA viukhA io| khaMto daMto nirAraMbho, pabvaie aNagAriyaM // 32 // evaM ca ciMtaittA NaM, pAsutto mi 474 / 1/narAhivA! pariyattIda rAIe, veyaNA me khayaM gayA / / 33 // tao kalle pabhAyaMmi, AucchittA Na TabaMdhave / khaMto daMto nirAraMbho, pabbaIo agagAriyaM // 34 // to'haM nAho jAo, appaNo a parassa ya / / sabvesi ceva bhUyANaM, tasANaM dhAvarANa ya / / 35 // % * * * % * dIpa anukrama [728-747]] AAREducatan intimate For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~947~
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 16 -35|| dIpa anukrama [728 -747] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 16-35|| adhyayanaM [20], Jain Education intimanal viMzatiH sUtrANi prAyaH pratItArthAnyeva, navaraM 'na tumaM jANe aNAhassa'tti na tvaM 'jAnISe' avabudhyase, anAthasyetianAthazabdasyArtha ca-abhidheyamutthAM vA utthAnaM mUlotpattiM kenAbhiprAyeNa mayokta ityevaMrUpAM paThyate ca-'atthaM potthaM vatti, artha protthAM vA prakRSTotthAnarUpAmata eva yathA'nAthaH sanAtho vA bhavati tathA ca na jAnISe iti sambandhaH // zRNu 'me' mama kathayata iti zeSaH, kiM tadityAha - yathA'nAtho bhavatItyanAthazabdasyAbhidheyaH puruSo bhavati, yathA 'meya'tti mayA ca pravarttitamiti - prarUpitamanAthatvamiti prakramaH anenotthAnamuktam // 'purANapurabheyaNiti, purANapu|rANi bhinatti - khaguNaira sAdhAraNatvAdbhedena vyavasthApayati purANapurabhedinI, bahulavacanAtkarttari lyuT pavyate ca- 'nagarANa puDabheSaNa' tti liGgavyatyayAnnagarANAM madhye puTabhedanaM, punaridamuktaM bhavati - pradhAnanagarI // prathame vayasi, iha prakramAdyovane 'atulA' anupamA akSNorvedanA-akSirogajanitA vyathA 'ahottha' ti abhUt 'tiule'tti AryatvAt 'todakaH' vyathakaH 'sarvagAtreSu' sarvAGgeSu paThyate ca 'viulo dAho sagesu ya'tti gatArtha, 'sarIravivaraMtare' tti | zarIravivarANi - karNarandhrAdIni tepAmantaraM - madhyaM zarIravivarAntaraM tasmin 'paveseja'ti 'pravezayet' prakSipet, | zarIravivaragrahaNamatisukumAratvAdAntaratvaco gADhavedanopalakSaNaM, paThyate ca- 'sarIrabIyaaMtare Abelija 'ti zarIrabIjaM - saptadhAtavastadantare-tanmadhye 'ApIDayed' gADhamavagAhayet, 'eva' mityApIDyamAnasya zastravat 'me' mamAkSivedanA, ko'rthaH 1 - yathA tadatyantavAdhAvidhAyi tathaipApIti // 'trika' miti kaTibhAgam 'antarA' madhye 'icchAM vA' For PP Use On niryukti: [ 422R...] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH ~948~
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 16 -35|| dIpa anukrama [728 -747] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 475 // in Education in "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 16-35|| adhyayana [20], abhimatavastvabhilASaM na kevalaM vahikhikAdyeveti bhAvaH 'pIDayati' vAghate, vedaneti sambandhaH, tatkAlApekSayA ca varttamAnanirdezaH, evamanyatrApi, indrAzaniH - indravajraM tatsamAnA- tulyA atidAhotpAdakatvAditi bhAvaH 'ghorA' pareSAmapi dRzyamAnA bhayotpAdanI 'paramadAruNA' atIva duHkhotpAdikA // kiM na kazcittAM pratikRtavAnityAha- 'upasthitAH' vedanApratIkAraM pratyudyatAH 'me' mama 'AcAryAH' iti prANAcAryA vaidyA itiyAvat, 'vidyAmantracikitsakAH' | vidyAmatrAbhyAm uktarUpAbhyAM vyAdhipratikarttAraH 'advitIyAH' ananyasAdhAraNatayA tathAvidhadvitIyAbhAvAt, 'satyakusala' tti zastreSu zAstreSu vA kuzalAH zastrakuzalA zAstrakuzalA vA, paThyate ca 'nAnAsatthattha kusala tti sugamaM, mantrANi ca-uktarUpANi mUlAni ca - oSadhayasteSu vizAradAH- vijJA mantramUlavizAradAH // naivopasthAnamAtreNaiva te sthitAH kintu te me cikitsAM kurvanti 'cAuppAyaM'ti 'catuSpadAM' bhiSagbhaiSajAturapraticArakAtmakacaturbhA (tmakabhA) gacatuSTayAtmikAM 'jahAhiyaM'ti 'yathAhitaM' hitAnatikrameNa yathA'dhItaM vA-gurusampradAyAgatavamana virecakAdirUpAM tataH kimityAha-na caivaM kurvanto'pi 'duHkhAd' evaMvidharogajanitAdasAtAd 'vimocayanti' vizeSeNa mutkalayanti, eSA duHkhAvimocanA||tmikA mamAnAthatA // anyacca - 'sarvasAramapi ' niHzeSapradhAnaM vasturUpaM 'dijAhi'tti dadyAt na tvevamAdaravAnapi duHkhAt 'vimocayaMti'ti vacanavyatyayAdvimocayati, evaM sarvatra // tathA putraviSayaH zokaH putrazokaH, hA ! kathamitthaM duHkhI matsuto jAta ityAdirUpastato duHkhaM tena 'aTTiya'tti ArttA 'ahiya'tti vA 'arditA' ubhayatra pIDitetyarthaH, For Para Prata Use Only niryuktiH [422R...] ~949~ mahAnirya ndhIyA0 20 // 475 // janibraryup muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||16-35|| niyukti: [422R...] (43) 2-% prata sUtrAMka 4 ||16-35|| 36-4-50 tataH putrazokaduHkhArtA putrazokaduHkhArditA vA // tathA 'saga'tti lokarUDhitaH saudaryAH khakA vA-AtmIyA vA tathA 'bhaiNi'tti bhaginyaH // aparaM ca 'bhAryo' patnI 'anuraktA' anurAgavatI 'aNuvaya'tti anviti-kulAnurUpaM pratam-AcAro'syA anunatA pativrateti yAvat, vayo'nurUpA vA, paThyate ca-'aNuttaramaNuSvaya'tti, iha ca makAro'lAkSaNikaH, anuttarA-atipradhAnA 'ura'nti 'uraH' bakSaH 'pariSiJcati' samantAtplAvayati // strAtyaneneti snAna-gandhodakAdi mayA jJAtamajJAtaM cetyanena sadbhAvasAratAmAha, paThyate ca-'tArisaM rogamAvaNNe tti, 'tAdRzam' uktarUpaM 'rogam' akSirogAdikam 'Apanne' prApte mayIti gamyate, seti-bhAryA bAleva bAlA-abhinavayauvanA 'nopabhule' nAsevate // 'pAsAo'Si Na phiTTaItti, apiH cazabdArthaH, matpArthAca nApayAti, sadA sannihitaivAste, anena tasyA ativatsalatvamAha ||'ttH' iti rogApratikAryatAnantaramaham 'evaM' vakSyamANaprakAreNa 'AiMsuti uktavAn , yathA 'dukkhamA huti, hu evakArArtha, tato duHkSamaiva-duHsahaiva punaH punaH 'vedanA' uktasvarUpA rogavyathA 'anubhavituM' vedayituM je iti nipAtaH pUraNe // yatazcaivamataH 'sayaM ca'tti cazabdo'pizabdArthastataH sakRdapi-ekadA'pi yadi mucye'hamiti gamyate, kutaH ?-'veyaNa'tti vedanAyAH 'viula'tti vipulAyA:-vistIrNAyAH 'itaH' ityanubhUyamAnAyAH, tataH kimityAha-kSAntaH' kSamAvAn 'dAntaH' indriyanoindriyadamena 'pavaie aNagAriya'tti, 'pravrajeyaM' gRhAnniSkAmeyaM tatazca 'anagAratA" bhAvabhikSutAmaGgIkuryAmiti zeSaH,yadvA 'pravrajeyaM' pratipadyeyamanagAritAM yena saMsA - dIpa anukrama [728-747]] AIMEducatan indaimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 950~
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||16-35|| niyukti: [422R...] (43) uttarAdhya.IN prata sUtrAMka ||16-35|| rocchittito mUlata eva na vedanAsambhavaH syAditi bhAvaH // 'evaM ca ciMtaittA Nati na kevalamuktvA cintayitvA mahAnirma caivaM 'pAsuttomiti prasupto'smi pariyaTTatiya'ti parivarttamAnAyAm-atikrAmantyAM 'tataH' vedanopazamAnantaraM 'kalla'ti bRhadvRttiH thIyA kalyo nIrogaH san 'prabhAte' prAtaH, yadvA 'kala' iti cintAdinApekSayA dvitIyadine prakarSaNa ajito-gataH prtr||476|| jitaH, ko'rthaH -pratipannavAnanagAritAm // tata iti pravrajyApratipatterahaM nAtho jAtaH-saMvRtto, yogakSemakaraNakSama iti bhAvaH, 'AtmanaH' khasya 'parasya vA anyasya puruSAdeH sarveSAM bhUtAnAM-jIvAnAM trasAnAM sthAvarANAM ceti-basadA sthAvarabhedabhinnAnAmiti viNshtisuutraavyvaarthH|| kimiti pravrajyApratipattyanantaraM nAthastvaM jAtaH purA tu na ityaahhai| appA naI veyaraNI, appA me kUDasAmalI / appA kAmaduhA gheNU, appA me naMdaNaM varNa // 33 // ___ appA kattA vikattA ya, duhANa ya suhANa ya / appA mittamamittaM ca, duppaTTiyamupaTTio // 37 // 'Atmeti vyavacchedaphalatvAdvAkyasyAtmaiva nAnyaH kazcit , kimityAha-'nadI' sarit 'vaitaraNI' narakanadyA nAma, tito mahA'narthahetutayA narakanadIva, ata evAtmaiva kUTamiva jantuyAtanAhetutvAcchAlmalI kUTazAlmalI nrkodbhvaa| tathA''tmaiva kAmAn-abhilASAn dogdhi-kAmitArthaprApakatayA apUrayati kAmadughA dhenurivadhenuH,iyaM ca rUDhita uktA, P476 // etadupamatvaM cAbhilApitavargApavargAvAptihetatayA, Atmaiva 'me' mama 'nandanaM' nandananAmakaM dhanam' udyAnam, eta-II daupamyaM cAsya cittapralhattihetutayA // yathA caitadevaM tathA''ha-Atmaiva 'kartA' vidhAyako duHkhAnAM sukhAnAM ceti - --- dIpa anukrama [728-747]] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 951~
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 36 -37|| dIpa anukrama [748 -749] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 36-37|| adhyayanaM [20], yogaH, prakramAcAtmana eva 'vikaritA ca' vikSepakazcAtmaiva teSAmeva, atazvAtmaiva 'mitram' upakAritayA suhRt 'amittaM'ti 'amitraM ca' apakAritayA'suhRt / kIdRk san 1 - duSpaTThiyasuppaTTio' tti, duSTaM prasthitaH pravRtto duSpra sthitaH durAcAravidhAtetiyAvat suSThu prasthitaH suprasthitaH sadanuSThAnakarttetiyAvat yo'rthaH etayorvizeSaNasamAsaH, duSprasthito bAtmA samastaduHkhaheturiti vaitaraNyAdirUpaH suprasthitazca sakalasukhaheturiti kAmadhenvAdikalpaH / tathA ca pravrajyA'vasthAyAmeva suprasthitatvenAtmano'nyeSAM ca yogakaraNasamarthatvAnnAthatvamiti sUtradvayagarbhArthaH // punara Jan Education indamational nyathA'nAthatvamAha - imA hu annAvi aNAhayA nivA !, tAmegaciso nihuo suNehi me / niyaMdhammaM lahiyANavI jahA, sIyaMti ege bahukAyarA narA // 38 // je paJcahattANa mahanvayAI, sammaM (ca)no phAsayaI pamAyA / aNiggahappA ya rasesu giddhe, na mUlao chiMdaha baMdhaNaM se / / 39 / / AutsayA jassa ya natthi kAvi, iriyAda bhAsAi | tahasaNAe / AyANaniklevaduchaNAe, na vIrajAyaM aNujAi maggaM // 40 // ciraMpi se muMDaruI bhavittA, adhiravvae tavaniyamehiM bhaTTe / ciraMpi appANa kilesaittA, na pArae hoi hu saMparAe // 41 // pulleSa muTThI jaha se asAre, ayaMtite kUDakahAvaNe ya / rAdAmaNI veruliyappagAse, amahagghara hoi hu jANaesa // 42 // kusIlaliMgaM iha dhAraittA, isijjhayaM jIviya vahatA / asaMjae saMjaya lappamANe, viNighAyamAgacchai niryuktiH [422R...] For PP Use On ~952~ ancy muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||38-50|| niyukti: [422R...] (43) uttarAdhya- bRhadvRttiH prata sUtrAMka // 477 // ||38-50|| se ciraMpi // 43 // visaM tu pIyaM jaha kAlakUDaM, haNAi satthaM jaha kuggahIaM / eseva dhammo visaova- mahAnirgavanno, haNAi veyAla ivAvivanno // 44 ||jo lakkhaNaM suviNa pauMjamANo, nimittakoUhalasaMpagADhe / kuheDavijJAsavadArajIvI, na gacchaI saraNaM taMmi kAle // 45 // tamaMtameNeva u se asIle, sayA duhI vipari ndhIyA0 yAsuvei / saMdhAvaI naragatirikkhajoNI, moNaM virAhittu asAhurUve // 46 // uddesiyaM kIyagaDaM niyAgaM, na muccaI kiMci aNesaNija / aggIvivA sabvabhakkhI bhavittA, io cuo gacchai kaTTa pAvaM ||47||n taM arI kaMTha chittA karei, jaM se kare appaNiyA durappA / se nAhiI madhumuhaM tu patte, pacchANutAveNa dayAvihUNo // 48 // niratthayA naggaruI u tassa, je uttamaTTe vivayAsameha / imevi se natthi parevi loe, duhao'vi se jhijjhai tattha loe // 49 // emeva'hAchaMdakusIlarUve, maragaM virAhitu jiNuttamANaM / kurarI vivA bhogarasANugiddhA, nirahasoyA paritAvameha // 50 // _ 'iyam' anantarameva vakSyamANA 'hu' pUraNe 'anyA' aparA 'apiH' samuccaye 'anAthatA' akhAmitA, yadabhAvato'haM| nAtho jAta ityAzayaH, 'Niya'tti nRpa 'tA'mityanAthatAm 'ekacittaH' ekAgramanAH 'nibhRtaH' sthiraH zRNu, kA| P477 // punarasAvityAha-nirgranthAnAM dharma:-AcAro nirgranthadharmastaM 'labhiyANavitti labdhvA'pi 'yathA' ityupapradarzane 'sIdanti' tadanuSThAnaM prati zithilIbhavanti 'eke' kecana ISadaparisamAptAH kAtarAH-niHsattvAH bahukAtarAH 'vibhASA supo SEX dIpa anukrama [750-762] For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 953~
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 38 -50|| dIpa anukrama [750 -762] Jan Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||38-50|| adhyayanaM [20], bahu ca purastAviti prAgbahupratyayaH, ye hi sarvathA niHsattvAste mUlata eva na nirgranthamArga pratipadyanta ityevamucyate, yadivA kAtarA eva bahavaH saMbhavantIti bahuzabdo vizeSaNaM, 'narAH' puruSAH' sIdantazca nAtmAnamanyAMzca rakSayituM kSamA itIyaM sIdanalakSaNA'parA'nAthateti bhAvaH // 'jo pacaittANe' tyAdi sUtrANi sIdanasyai vAnekadhA svarUpAnuvAdataH | phaladarzakAni spaSTAnyeva navaraM 'no spRzati' iti nAsevate 'pramAdAt' nidrAderanigRhItaH - avidyamAnaviSayaniyantraNa AtmA'syetyanigrahAtmA, ata eva 'raseSu' madhurAdiSu 'zRddhaH' raddhimAn vadhyate'nena karmeti bandhanaM rAgadvepAtmakaM 'se' iti saH // 'AyuktatA' dattAvadhAnatA 'kAciditi khalpA'pi 'AyAgaNikkhevaduguNA eti AdAnanikSepayoHupakaraNagrahaNanyAsayorjugupsanAyAm, iha cocArAdInAM saMyamAnupayogitayA jugupsanIyatvenaiva paristhApanA jugupsanoktA, sa IkU kimityAha -- vIryAto--gato vIrayAtastam 'anuyAti' anugacchati, neti sambandhaH, alpasa ttvatayeti bhAvaH, kaM 1'mArga' samyagdarzanAdikaM muktipatham // tathA ca 'ciramapi prabhUtakAlamapi muNDa evamuNDana eva kezApanayanAtmani zeSAnuSThAnaparAGmukhatayA ruciryasyAsau muNDaruciH, asthirANi - gRhItamuktatayA calAni vratAnyasyetya sthiratrataH 'taponiyamebhyaH' uktarUpebhyaH 'bhraSTa' cyutazviramapi 'appANa'tti AtmAnaM 'kleza|yitvA' locAdinAM bAdhayitvA, Atmanaiveti gamyate, na 'pAragaH' paryantagAmI bhavati 'duH' vAkyAlaGkAre 'saMparAeti saMparAyanti-bhRzaM paryaTantyasmin jantava iti samparAyaH - saMsArastasya sUtre ca suvyatyayAtsaptamI 4 // sa caivaM For PP Use On niryukti: [ 422R...] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~954~
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 38 -50|| dIpa anukrama [750 -762] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 478 // Jain Educator "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||38-50|| adhyayanaM [20], vidhaH polletyantaHzuSirA 'eva' ityavadhAraNe tena polaiba, na manAgapi niviDA 'muSTi: ' aGgulisannivezavizepAtmikA 'yathA' iti sAdRzye, paThyate vA 'polAramuTThI jaha'ti ihApi 'polara 'ti zuSirA, asAratvaM cobhayorapi sadarthazUnyatayA 'ayaMtiya'tti 'ayatritaH' aniyamitaH kUTakArSApaNavat, vAzabdasvehopamArthatvAt, yathA hAsau na kenacitkUTatayA niyantryate, tathaiSo'pi gurUNAmapyavinItatayopekSaNIyatvAt, 'rADhAmaNi'tti kAcamaNirvaiDUryavatprakAzate pratibhAsata iti beDUryaprakAzaH- vaiDUryamaNisadRzaH 'amahArghakaH' ityamahAmUlyo bhavati, 'caH' samucaye bhinnakramastato'mahArghakazca 'jANaesa' tti jJeSu mugdhajanavipratArakatvAttasya // 'kuzIlaliGgaM' pArzvasthAdiveSam 'iha' asmin janmani dhArayitvA 'RSidhvajaM' sunicihnaM rajoharaNAdi 'jIviya'tti ArSatvAjjIvikAyai 'bRMhayitvA' idameva pradhAnamitikhyApanenopavRddha yadvA 'isijjhayami' suvavyatyayAd RSidhvajena 'jIviya'tti bindulopAt 'jIvitam' asaMyamajIvitaM jIvikAM vA nirva|haNopAyarUpAM bRMhayatveti- poSayitvA'ta evAsaMyataH san 'saMjaya lappamANeti prAkRtatvAtsopaskAratvAcca saMyatamAtmAnaM lapana, paThyate ca-'saMjayalAbhamANe'tti AryatvAt saMyatalAbhaH - svargApavargAprAptirUpastaM manyamAno mamAyaM bhaviSyatIti gaNayan 'vinighAtaM ' vividhAbhighAtarUpam 'Agacchati' AyAti sa 'ciramapi' prabhUtakAlamapyA| stAmalpaM narakagatyAdAviti bhAvaH // ihaiva hetumAha-viSaM pibantIti AryatvAtpItaM yathA 'kAlakUTa' kAlakUTanAmakaM 'haNAi'tti hanti, casya ca gamyamAnatvAt zastraM ca yathA kutsitaM gRhItaM kugRhItam 'eseba'tti epa evaM For Use Only niryuktiH [422R...] ~955~ mahAnirma nthIyA0 20 478 muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 38 -50|| dIpa anukrama [750 -762] Jan Education i "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||38-50|| adhyayanaM [20], viSAdivat 'dhammo 'ttidharmo yatidharmaH 'vipayopapannaH' zabdAdiviSayayukto hanti, durgatipAtahetutvena dravyayatimiti zeSaH 'betAla ivAvivaNNa'tti avipannaH aprAptavipat mantrAdibhiraniyatrita ityarthaH, paThyate ca- 'veyAla ivAvivaMdhaNo'tti iha ca 'avivandhanaH' avidyamAnamabrAdiniyantraNaH, ubhayatra sAdhakamiti gamyate // yo lakSaNaM 'suviNo'tti khapnaM cokarUpaM 'prayujjAnaH' vyApArayan nimittaM ca-bhaumAdi kautukaM ca-apatyAdyarthaM rUpanAdi tayoH saMpragADhaH - atizayAsakto nimitta kautukasaMpragADhaH 'kuheDavijja'tti kuheTakavidyA-alIkAzcaryavidhAyimatratatrajJAnAtmikAstA eva karmabandhahetutayA''zrapadvArANi tairjIvituM zIlamasyeti kuheTakavidyA''zravadvArajIvI 'na gacchati' na prApnoti 'zaraNaM' zrANaM duSkRtarakSAkSamaM 'tasmin' phalopabhogopalakSite 'kAle' samaye // amumevArtha bhAvayitumAha- 'tamaM | tameNeca utti atimidhyAtvopahatatayA 'tamastamasaiva' prakRSTAjJAnenaiva 'tuH' pUraNe' saH' dravyayatiH azIlaH sadA duHkhI virAdhanAjanitaduHkhenaiva 'vippariyAsuveda' tti viparyAsaM tattvAdiSu vaiparItyam 'jyeti' upagacchati, tatazca 'saMdhAvati' satataM gacchati narakatiryagyonIH 'maunaM' cAritraM virAdhya 'asAdhurUpaH' tattvato'yatisvabhAvaH san anena virAdhanAyA anubandhavatphalamuktam // kathaM punarmonaM virAdhya kathaM vA nArakatiryaggatIH saMdhAvatItyAha - 'uddesiya' mityAdi, krayaNaM krItaM tena kRtaM - nirvarttitaM krItakRtaM nityAgaM' nityapiNDam 'aggIviva'tti agniriva prAkRtatvAdAkAraH sarvam-aprAzukamapi bhakSayatItyevaMzIlaH sarvabhakSI bhUtvA kRtvA ca pApamiti yogaH, 'gacchati' yAti kugatimiti zeSaH / / For PP Use On niryuktiH [422R...] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~956~
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||38-50|| niyukti: [422R...] (43) prata uttarAdhya- bRhadvRttiH // 47 // sUtrAMka ||38-50|| yatazcaivaM ducaritaireva durgatiprAtirataH 'na' va 'tam' iti prastAvAdana] 'kaNThachecA' prANahartA 'se' tasya 'durappa' timahAnirgaprAkRtatvAt 'durAtmatA' duSTAcArapravRttirUpA, na cainAmAcarannapi janturatyantamUDhatayA vetti, tataH kimuttarakAlamapi nA vetsyatItyAha-'sa' durAtmatAkartA jJAsyati prakramAd durAtmatAM 'mRtyumukhaM tu' maraNasamayaM punaH prAptaH pazcAdanutA-16 pena-hA duSThu mayA'nuSThitamityevaMrUpeNa, dayA-saMyamaH satyAdhupalakSaNamahiMsA vA tadvihInaH san , maraNasamaye hi prAyo'timandadharmasyApi dharmAbhiprAyotpatirityevamabhidhAnaM, yatazcaivaM mahA'narthahetuH pazcAttApahetuzca durAtmatA tata Adita eva mUDhatAmapahAya pariharttavyeyamiti bhaavH|| yastu mRtyumukhaprApto'pi na tAM vetsyati tasya kA vArtetyAha'Nirahie' ityAdi, nirarthikA tuzabdasvakArArthasyeha sambandhAt 'nirarthakaiva' niSphalaiva nAmye-zrAmaNye ruciH-11 icchA nAgyarucistasya 'je uttamati suvyatyayAdapezca gamyamAnatvAd 'uttamArthe'pi' paryantasamayArAdhanArUpe'pi AstAM pUrvamityapizabdArthaH 'viparyAsaM' durAtmatAyAmapi sundarAtmatAparijJAnarUpam 'eti' gacchati, itarasya tu kathaJcitsyAdapi kiJcitphalamiti bhAvaH, kimevamucyate ?, yataH 'imevitti ayamapi pratyakSo loka iti sambandhaH, 'se' iti tasya / 'nAsti' na vidyate, na kevalamayameva paro'pi loko-janmAntaralakSaNaH, tatrehalokAbhAvaH zarIraklezahetulocAdisevanAt / paralokAbhAvazca kugatigamanataH zArIramAnasaduHkhasambhavAt ,tathA ca duhato'vitti dvidhA'pi aihikapAratrikArthAbhAvena 'sa jhijjhaI' tti, sa aihikapAratrikAryasampattimato janAn vilokya dhig mAmapuNyabhAjanamubhayabhraSTatayeti cintayA dIpa anukrama [750-762] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~957~
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||38-50|| niyukti: [422R...] (43) prata sUtrAMka ||38 -50|| kSIyate, 'tatra' ityubhayalokAbhAve sati 'loke' jagati // yaduktaM sa jJAsyati pazcAdanutApeneti,tatra yathA'sau paritapyate tathA darzayannupasaMhAramAha-evameva' uktarUpeNaiva mahAvratAsparzAdinA prakAreNa 'yathAcchandAH' kharuciviracitAcArAH kuzIlA:-kutsitazIlAstadrUpaH-tatvabhAvaH 'kurarIva' pakSiNIya 'Nirahasoya'tti nirarthI-niSprayojanaH zoko yasyAH |sA nirarthazokA 'paritApaM' pazcAttAparUpam 'eti' gacchati, yathA caiSA''miSagRddhA pakSyantarebhyo vipatprAptI zocate na ca tataH kazcid vipatpratIkAra iti,evamasAvapi bhogarasamRddha aihikAmuSmikAnarthaprAptau, tato'sya skhaparaparitrANAsamarthatvenAnAthatvamiti bhAva iti trayodazasUtrArthaH // etat zrutvA yatkRtyaM tadupadeSTumAha sucANa mehAvi subhAsiyaM imaM, aNusAsaNaM nANaguNovaveyaM / maggaM kusIlANa jahAya savvaM, mahAniyaMThANa vae paheNaM // 51 // sugama, navaraM 'mahAvitti medhAvin ! suSTu-zobhanaprakAreNa bhASitaM subhASitam 'imam' ityanantaroktam 'anuzAsana' viSadanadoSadarzanenAvRttyA zikSaNaM jJAnasya guNo jJAtvA viramaNAtmakastena, jJAnaguNAbhyAM yopapetaM-yuktaM jJAnaguNopapetaM 'vayetti bajestvaM'paheNaM'ti pathA' mArgeNa mahAnirgranthAnAmiti sambandhaH // tataH kiM phalamitsAha carittamAyAraguNannie tao, aNuttaraM saMjama pAliyA NaM / - nirAsave saMkhaviyA Na kamma, ucei ThANaM viluuttama dhuvaM // 52 // dIpa anukrama [750-762] EX JAREairatam For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 958~
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-]/gAthA ||2|| niyukti: [422R...] (43) prata sUtrAMka ||5|| uttarAdhya. 'carittamAyAraguNannie'tti makAro'lAkSaNikaH, caritrasyAcaraNam AcAra:-AsevanaM sa eva guNaH, yadvA guNo-15 mahAnirmavRhadvRttiH hai jJAnaM tatastena tAbhyAM cA'nvitazcAritrAcAraguNAnvitaH 'tataH' mahAnirgranthamArgagamanAd 'anuttaraM' pradhAnaM 'saMjama ndhIyA pAliyA NaM'ti 'saMyama' yathAkhyAtacAritrAtmakaM 'pAlayitvA' Asevya 'nirAzravaH' hiMsAdyAzravarahitaH san kSapa-al // 48 // yitvA yadiyA 'saMkhaviyA 'ti 'sApayya' saMkSayaM nItvA 'karma' jJAnAvaraNIyAdi 'upaiti' upagacchati 'sthAna' padaM vipulaM ca tadanantAnAmapi tatrAvasthitaruttamaM ca pradhAnatvAd vipulottamaM 'dhruvaM' nisaM muktipadamitiyAvaditi sUtrArthaH // sarvopasaMhAramAha ebuggadatevi mahAtabodhaNe, mahAmuNI mahApadaNe mhaapse| mahAniyaMThijamiNa mahAsuaM, se kAhae mahayA vitthareNaM // 53 // 'evam' uktaprakAreNa 'se kAhae'tti sa zreNikapRSTo munirakathayat, tatkAlApekSayA kathayati veti sambandhaH, ugraH-utkaTaH karmazatrujayaM prati sa eva 'dAntaH prAgvat ugradAntaH apiH pUraNe mahApratijJaH' atidRDhavatAbhyupagamo'ta // 48 // eva mahAyazA mahAnigranthebhyo hitaM mahAnigranthIyam idam' anantarokkaM, zeSa spaSTamiti sUtrAdheH // tatazca tuTTo a seNio rAyA, iNamudAhu kayaMjalI / anAhayaM jahAbhUyaM, suhu me ucadaMsiyaM // 54 // tujhaM suladdhaM khu maNussajamma, lAbhA suladdhA ya tume mahesI / tunbhe saNAhA ya sabaMdhavA ya, jaMbhe ThiyA maggi jiNu % dIpa anukrama [764] 4 AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv wrancibaram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 959~
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||14-17|| niyukti: [422R...] (43) prata sUtrAMka ||54-57|| tamANaM // 55 // tasi nAho aNAhANaM, sabvabhUyANa sNjyaa!| khAmemi te mahAbhAga!, icchAmi aNusAsiuM // 56 // pucchiUNa mae tumbhaM, jhANavigyo ya jaM ko| nimaMtiyA ya bhogehi,taM savvaM marisehi me||57|| & sUtracatuSTayaM spaSTameva, navaraM tuSTazceti 'caH' punararthe bhinnakramazca, tataH zreNikaH punaridamAha-'yathAbhUtaM' yathA'vatasthitam upadarzitaM tvayeti prakramaH, 'suladdhaM khutti sulabdhameva 'lAbhAH' varNarUpAdhayAptirUpA dharmavizeSopalambhAtmakA / vA sulabdhA uttarottaraguNaprakapahetutvAt , sanAthAzca sabAndhavAzca tattvata iti gamyate, 'yada' yasmAd 'me' iti bhavanto, jinottamamArgasthitatvaM sulabdhajanmatvAdI hetuH 'taMsI ti pUrvArddhana punarupabRMhaNA kRtA, uttarArddhana tu kSamayaNopasaMpannate darzite, iha tu 'te'tti tyaaN| 'aNusAsiuti 'anuzAsayituM' zikSayitumAtmAnaM bhavateti gamyate, punaH kSamaNAmeva vizeSata Aha-pRSTvA 'kathaM tvaM prathamaghayasi pravajita' ityAdi paryunuyujya nimantritAzca bhogaiyaditi sambandha iti sUtracatuSTayArthaH // sakalAdhyayanArthopasaMhAramAha|| evaM thuNittANa sa rAyasIho, aNagArasIha paramAi bhattie / saoroho ya sapariyaNo [sabaMdhavo yAda dhammANuraso vimaleNa ceyasA / / 58 // UsasiyaromakUvo, kAUNa ya payAhiNaM / abhivaMdiUNa sirasA, aiyAo narAhivo // 59 // iyarovi guNasamiddho tiguttigutto tidaMDavirao y| vihaga iva vippamukko viharaha vasuhaM vigayamohu // 60 // ttivemi // EXAHARASHTRA dIpa anukrama [766 -769] For PAHATEEPIVanupontv Farjancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 960~
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [20], mUlaM [-] / gAthA ||58-60|| niyukti: [422R...] (43) mahAnirya prata sUtrAMka ||58 uttarAdhya. // mahAniyaMThinaM // 20 // bRhadvRttiH hA rAjA cAso siMhazcAtiparAkramavattayA rAjasiMhaH, anagArasya ca siMhatvaM karmamRgAnU pratsatidAruNatvAt prshNsaa||48|| khyApakaM vA ubhayatra siMha iti, sAbarodhaH'sAntaHpuraH saparijanaH saparivAra vimalena' vigata mithyAtvamalena |usitaa| iyocchvasitAH-udbhinnA romakUpA-romarandhANi yasyAsAvucchasitaromakUpaH 'atiyAtotti 'atiyAtaH' gtH| svasthAnamiti gamyate, 'itaraH saMyataH so'pi hi vihaga iva' pakSIva 'vipramuktaH' kvacidapi pratibandhavirahito viharatIti varcamAnanirdezaH prAgvat, 'vigatamohaH' vigatavaicittyaH, zeSaM sugamamiti sUtratrayArthaH // iti'| AparisamApso, bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste'pi prAgvadeva / / iti zrIzAnyAcAryaviracitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM mahAnirgranthIyaM nAma viMzatitamamadhyayanaM samAptamiti // 20 // -60|| dIpa anukrama [770-772] // 48 // iti zrIzAnyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIviMzatitamamadhyayanaM samAptam / / wwwwww wwwk JAIMEducatan intimation For ancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 20 parisamAptaM ~ 961~
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti : [423-424] (43) atha samudrapAlIyaM ekviNshmdhyynm| prata sUtrAMka ||1|| vyAkhyAtaM mahAnirgrandhIyaM nAma viMzatitamamadhyayanam , idAnImekaviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaHanantarAdhyayane'nAthatvamanekadhoktam , iha tu tadAlocanAdviviktacaryayaiva caritavyamityabhiprAyeNa saivocyata ityane-12 nAbhisambandhenAyAtasyAdhyayanasya prAgvadanuyogadvAracatuSTayaM prarUpyaM tAvad yAvannAmaniSpannanikSepe samudrapAlIyamiti hai nAmAtaH samudrapAlanikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRtsamuddeNa pAliaMmi a nikkheSu caukkao duviha dv| aag0|| 423 // samuddapAliAU veyaMto bhAvao ya nAyavo / tatto samuTriamiNaM samuddapAlijamajjhayaNaM // 424 // gAthAdvayaM pratItArthameva,navaraM samudrapAlanikSepaprastAye yatsamudreNa pAlita ityuktaM tatsamudrapAla ityatra samudreNa pAlyate / smeti samudrapAla iti vyutpattikhyApanArthamiti gAthAdvayArthaH // gato nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAlApakanidaSpannanikSepAvasaraH, sa ca sati sUtra iti sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam caMpAe pAlie nAma, sAvae Asi vANie / mahAvIrassa bhagavao, sIso so ca mahappaNo // 1 // HerCE% dIpa anukrama [773] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 21 "samudrapAlIya" Arabhyate ~962~
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [-1 / gAthA ||2-10|| niyukti: [424, (43) prata sUtrAMka ||1|| uttarAdhya- niggaMthe pAvayaNe, sAvae se vikovie / poeNa vavaharaMte, pihuMDaM nayaramAgae // 2 // pihuMDe vavaharaMtassa, samudrapA vANio deha dhUaraM / taM sasattaM paigijjha, sadesamaha ptthio||3|| aha pAliyassa gharaNI, samuddami pasabRhadvRttiH lIyA. vaI / aha dArae tahiM jAe, samuddapAlitti nAmae // 4 // khemeNa Agae caMpa, sAvae vANie gharaM / saMvahaI ghre| // 48 // tassa, dArae se suhoie // 5 // bAvattarIkalAo a, sikkhie niiikovie| juThavaNeNa ya apphuNNe, suruve piyadasaNe // 6 // tassa rUvavaiM bhajjU, piyA ANei rUviNiM / pAsAe kIlae ramme, devo doguMdago jahA // 7 // aha annayA kayAI, pAsAyAloaNe Thio / vajjhamaMDanasobhAga, bajjhaM pAsai bajjhagaM // 8 // taM, pAsiUNa saMviggo, samuddapAlo innmbbcii| aho asuhANa kammANaM, nijANaM pAvagaM imaM // 9 // saMvuddho dUso tahiM bhayavaM paramaM sNvegmaago| Apuccha'mmA piyaro, pavvae aNagAriyaM // 10 // sUtrANi daza / idamuttaraM cAdhyanaM kvacitsopaskAratayA vyAkhyAsyate-'campAyAM' campA'bhidhAnAyAM puri pAlito nAma sArthavAhaH zrAvakaH' zramaNopAsakaH 'AsIt abhUd vaNigeva vaNijaH-paNigjAtiH mahAvIrasya bhagavataH 'ziSyaH || vineyaH sa iti, satuH vizeSaNe 'mahAtmanaH' prazasvAtmanaH / sa ca kIragityAha-'nainandhe' nirgandhasambandhini 482] pAvayaNe ti pravacane zrAvakaH saH iti pAlito vizeSeNa kovidaH-paNDito vikovidaH, ko'rthaH ?-viditajIvAdipadArthaH 'potena vyavaharan' pravahaNavANijyaM kurvan 'pihuNDaM' piTuNDanAmakaM nagaram 'aagtH'praaptH| tatra ca pihuNDe | dIpa anukrama [773] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~963~
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 2-10 // dIpa anukrama [774 -782] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||2-10|| adhyayanaM [21], Education intimatin | vyavaharate tadguNAkRSTacetAH kazcidvANijo 'dadAti' yacchati 'dhUyaraM 'ti duhitaram, udUDhavAMzca tAmasI, sthitvA ca tatra kiyantamapi kAlaM tAM 'sasattvA' mityApannasattvAM 'parigR' AdAya vadezam 'atha' anantaraM 'prasthitaH' calitaH / tatra cAgacchato'tha pAlitasya gRhiNI 'samudra' jaladhau 'prasUte' garbhaM vimuJcati speti zeSaH, 'athetyupanyAse 'dArakaH' sutaH 'tasmin' iti prasavane 'jAtaH' utpannaH samudrapAla iti 'nAmato' nAmAzritya / krameNa cAgacchan 'kSemeNa' kuzalenAgatavampAyAM zrAvako bANijaH 'gharaM'ti casya gamyamAnatvAda gRhaM ca svakIyaM kRtaM ca tatra varddhApanakAdi, saMvarddhate ca 'gRhe' vezmani, 'tasya' iti pAlitAbhidhAnavaNijo dArakaH saH 'sukhocitaH' sukumAraH / evaM ca prAptaH kalAgrahaNa| yogyatAM dvisaptatikalAca zikSitaH, zikSate vA pAThAntarataH, jAtazca 'nItikovidaH' nyAyAbhijJaH, 'jobaNeNa ya apphuNNe' tti, casya bhinnakramatvAdyauvanena 'ApUrNazca' paripUrNazarIrazca, paThyate ca -- ' jovaNeNa ya saMpaNNeti, tatra ca 'saMpannaH' yukto'ta eva 'surUpaH susaMsthAnaH 'priyadarzanaH sarvasyaivAnandadAtA / pariNayanayogyatAM ca tasya vijJAya 'rUpavatI' viziSTAkRtiM bhAryA' patnI 'pitA' pAlitavaNig 'Anayati' tathAvidhakulAdAgamayati 'rUpiNIM' rUpiNInAmnIM, pariNAyitazca tAmasI, prAsAde krIDati-ramaMti tathA saha 'ramye' abhiratihetI devo dogundako yathA / athAnyadA kadAcit 'prAsAdAlokane' uktarUpe sthitaH san vadhamarhati vadhyastasya maNDanAni - raktacandanakaravIrAdIni taiH | zobhA - tatkAlocitaparabhAgalakSaNA yasyAsau vadhyamaNDanazobhAkastaM 'vadhyaM' badhAI kaJcana tathAvidhAkAryakAriNaM For PP Use On niryukti: [424,,,] ~964~ www.janciran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [-] / gAthA ||2-10|| niyukti: [424,] (43) prata sUtrAMka E- ||2-10|| uttarAdhyApazyati bAhya-nagaravahivartipradezaM gacchatIti bAhyagastaM, ko'rthaH-bahiniSkrAmantaM, yadvA 'vadhyagam' iha vadhyaza-17 samudrapAhatibdenopacArAdvadhyabhUmiruktA / tathAvidhaM vayaM dRSTvA saMvegaH-saMsAravaimukhyato muktyabhilASastadvetutvAtso'pi saMvegastaM 3 lIyA. samudrapAlaH 'idaM vakSyamANamatravIt , yathA-aho ! 'azubhAnAM karmaNAM pApAnAmanuSThAnAnAM 'niryANam' avasAnaM // 48 // pApakam' azubham 'idaM' pratyakSaM yadasau varAko vadhArthamitthaM nIyata iti bhAvaH / evaM paribhAvayan 'saMbuddhaH' avaga-18 tatattvaH 'saH' vaNikaputraH 'to'ti tasminneva prAsAdAlokane 'bhagavAn' mAhAtmyavAn , mAhAtmye'pi bhagavacchabdasya darzanAt , paraM-prakRSTaM saMvegamAgataH, tatazcApRcchaya mAtApitarau 'pavaye ti 'pAbAjIt' prakarSaNa gatavAn , ko'rthaH ?-pratipannavAn , 'anagAritAM nissaGgatAmiti sUtradazakAryaH / samprati anuvAdo'pi spaSTatAhetuAkhyAGgamiti khyApanAyaivoktamevArthamanuvadan vizeSaM ca vadannAha niyuktikAraHcaMpAe~ satthavAho nAmeNaM Asi pAlio nAmaM / vIravarassa bhagavao so sIso khINamohassa // 425 // aha annayA kayAI poeNaM gaNimadharimabharieNaM / to nagaraM saMpatto pihuMDaM nAma nAmeNaM // 426 // vavaharamANamsa tahiM pihuMDe dei vANio dhUaM / taMpi a pattiM cittUNa niggao so sadesassa // 427 // 3 aha sA sasthAhasuA samudamajhami pasavaI puttaM / piadasaNasavaMgaM nAmeNa samuddapAlitti // 428 // L OG dIpa anukrama [774-782] // 483 // PHOTREPwamonth muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~965~
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [21], mUlaM [-] / gAthA ||2-10|| niyukti: [425-435] (43) prata sUtrAMka khemeNaM saMpatto so pAlia sAvago gharaM niyayaM dhAIdasaddhaparivuDo aha baDai so udhinaamo||29|| bAvattari kalAo asikkhio nIikovio jaahe| to juvaNamapphunno jAo piadaMsaNo ahi||30|| aha tassa piA pattiM ANeI rUviNitti nAmeNaM / causaTriguNoveyaM amaravahaNaM sarisarUvaM // 431 // aha rUviNIi sahio kIlai so bhvnnpuNddriiaNmi|dogudguv devo kiMkaraparivArio niccaM // 432 // aha annayA kayAI oloaNasaMThio sdeviio| vajjhaM nINijaMtaM annijaMtaM jaNasaehiM // 433 // aha bhaNai sanninANI bhIo saMsAriANa dukkhANaM / nIANa pAvakammANa hA jahA pAvagaM iNamo 4344 ai saMbuddho so bhayavaM saMvegamaNuttaraM ca saMpatto / ApucchiUNa jaNae nikkhaMto khAyajasakittI // 435 // vyAkhyAtaprAyA eva, navaraM 'vIravarassa'tti nAmato'nye'pi vIrAH saMbhavanti sa tu bhagavAn bhAvato'pi vIra iti prAdhAnyakhyApakaM varagrahaNam , anena bhagavatsamakAlatAmadhyasya darzayati, gaNimadharimabharieNati gaNimaM-pUgaphalAdi dharima-suvarNakAdi / priyadarzanAni-sakalajanAbhimatAvalokanAni sarvANyaGgAni-zirauraHprabhRtInyaspeti priyadarzanasarvAGgastam / 'dhAIdasaddhaparibuDe'tti dazArddhadhAtrIparivRto, dazArddha ca paJca tAzca kSIramajanamaNDana -%A4%95%A6-%%% ||2-10|| dIpa anukrama [774-782] % * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~966~
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [-1 / gAthA ||2-10|| niyukti: [425-435] (43) prata sUtrAMka ||2-10|| uttarAdhya. krIDanAdhAtryaH, 'udadhinAmA' udadhisamAnArthasamudrapadopalakSitAbhidhAnaH samudrapAlanAmeti yAvat / 'jovaNama- samudrapA dapphuNNa'tti makAro'lAkSaNiko jAtaH priyadarzanaH 'adhika'mityatizayena savizeSalAvaNyahetutvAd yauvanasya, catuHpa- lI bRhadvRttiH ||STiguNA azvazikSAdikalApTakarahitAH kalA eva vijJAnAparanAmikA ucyante, 'bhavanapuNDarIke' bhavanapradhAne, // 484 // 13puNDarIkazabdaspeha prazaMsAvacanatvAt / vadhyaM pazyatIti zeSaH, 'nINijaMta'nti nIyamAnam ('aNijaMta'nti) 'anvI-181 dayamAnam' anugamyamAnaM janazatairavivekibhiriti gamyate, paThanti ca-'bajhaM NINIjaMte pecchA to so jaNavaehiMti spaSTaM, sajI-samyagdRSTiH sa cAsau jJAnI ca sajijJAnI bhItaH' trastaH san sAMsArikebhyo duHkhebhya iti, ApatvAca suvyatyayaH, kiM bhaNatItsAha-'nIcAnAM' nikRSTAnAM 'pApakarmaNAM' pApahetvanuSThAnAnAM cauryAdInAM dAhA' iti khede yathA pApakaM phalamiti gamyate, 'iNamotti 'idaM' pratyakSaM, kimuktaM bhavati?-yathA'sya caurasthAniSTaM phalaM pApakarmaNAM tathA'smAdRzAmapIti niyuktigAdhaikAdazakArthaH // pratrajya ca yadasau kRtavAMstadAha sUtrakRt jahija saragaMtha mahAkilesaM, mahaMtamohaM kasiNaM bhyaanngN| pariyAyadhamma ca'bhiroaijA, kyANi sIlANi 2 parIsahe ya // 15 // ahiMsa sacaM ca ateNagaM ca, taso a baMbhaM apariggahaM ca / paDibajiyA paMca mahabbayANi,6 dAcarija dhamma jiNadesiyaM viU // 16 / / sabvehi bhUehi dayANukaMpI, caMtikvame saMjayavaMbhayArI / sAvaja*joge parivajayaMto, carija bhikkhU susamAhiIdie // 17 // kAleNa kAlaM viharija rahe, balApalaM jaanniss| dIpa anukrama [774-782] For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra gAthA krama ||11,12,.....||eva vartate, parantu mUla saMpAdane mudraNa azuddhitvAt kramAMkane ||15.16...||iti mudritaM ~967~
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||11 -23|| dIpa anukrama [783 -795] Jain Educato "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||11-23|| adhyayanaM [21], appaNI a / sIho va saddeNa na saMtasijjA, vaijoga succA na asambhamAha // 18 // ubehamANo u parivvaijjA, piyamappiyaM savva titikkhar3ajjA / na savya sabvattha'bhiroaijjA, na yAvi pUrya garihaM ca saMjae // 19 // aNega chaMdA miha mANavehiM, je bhAvao se pakarei bhikkhU / bhayabheravA tattha uti bhImA, divyA maNussA | aduvA tiricchA ||20|| parIsahA dubbisahA aNege, sIyaMti jatthA bahukAyarA narA se tattha patte na vahija paMDie, saMgAmasIse iva nAgarAyA // 21 // sIosiNA daMsamasagA ya phAsA, AryakA vivihA phusaMti dehaM / akkukkuoM tattha'hiyAsaijjA, rayAI khevija purAkaDAI // 22 // pahAya rAgaM ca taheva dorsa, mohaM ca bhikkhU sayayaM vikkhaNe / meruvva vAeNa akaMpamANe, parIsahe Ayagutte sahijjA // 23 // aNunnae nAvaNae mahesI, na yAvi pUyaM garihaM ca sNje| se ujjubhAvaM parivajra saMjae, nivvANamaggaM virae ubei // 24 // araharaisahe pahINasaMthave, birae Ayahie pahANavaM / paramaTTapaehiM ciTThaI, chinnasoe amame akiMcaNe // 25 // vivittalayaNAI bhahaja tAI, nirovalevAI asaMthaDAI / isIhiM cinnAhaM mahAyasehiM, kAraNa phAsija parIsahAI // 26 // saNNANanANovagae mahesI, aNuttaraM cariyaM dhammasaMcayaM / aNuttarenANadhare jasaMsI, obhAsaI sUrie vaMData likkhe // 27 // trayodaza sUtrANi prAyaH sugamAnyeva, navaraM 'hitvA' khaktvA saMvAsI pranbazva sagranthaH, prAkRtatvAvindulopastaM, For Parent niryuktiH [435...] muni dIparatnasAgareNa saMkalita atra gAthA krama ||11,12,...|| eva vartate, parantu mUla saMpAdane mudraNa azuddhitvAt kramAMkane || 15.16...|| iti mudritaM AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~968~ jancibrary urg
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [-] / gAthA ||11-23|| niyukti: [435...] (43) prata sUtrAka // 11 -23|| uttarAdhya. paThanti ca-'jahittu saMgaM catti jahAya saMga ca'tti yA ubhayatra hitvA 'sajhaM khajanAdipratibandhaM 'caH' pUraNe nipAtaH, samudrapAmahAn klezo yasmAdyasmin vA taM mahAklezaM, 'mahaMtamohati mahAn mohaH-abhiSvaGgo yasmin yato vA taM tathA-1 lIyAvidhaM, 'kasiNaM'ti kRtyaM kRSNaM vA kRSNalezyApariNAmahetutvena 'bhayAnakaM' mahAklezAdirUpatvAdeva vivekinAM bhyaa||485|| vaha 'pariyAya'tti prakramAt pratrajyAparyAyastatra dharmaH paryAyadharmastaM, cazabdaH pAdapUraNe, 'abhiroyaejja'tti ArSa-18 AsvAd bastanyarthe saptamI, tataH 'abhyarocata' abhirocitavAn tadanuSThAnaviSayAM prItiM kRtavAn , upadezarUpatAM ca tantra-| nyAyena khyApayitumitthaM prayogaH, yadvA''tmAnamevAyamanuzAsti-yathA he Atman ! sajhaM tyaktvA pravajyAdharmamabhidArocayed bhavAn , evamuttarakriyAsapi yathAsambhavaM bhAvanIyaM, pratrajyAparyAyadharmameva vizeSata Aha-'pratAni' mahA-13 tAni 'zIlAni piNDavizuddhavAdyuttaraguNarUpANi 'parISahAn' iti bhImasenanyAyena parIpahasahanAni ca / etadabhirucya tadanantaraM ca yat kRtavAMtadAha-ahiMsAM satyamastainyakaM ca 'tatto avabhaM apariggahaM ca'tti tatazca brahmacaryasamaparigrahaM ca 'pratipadya' aGgIkRtya 'abbabhapariggahaM ca' iti tu pAThe parivarya cetyadhyAhArya 'paJca mahAvratAni' ukta-2 kaa||485|| rUpANi 'carejati prAgyadacarat , nAGgIkRtyaiva tiSThediti bhAvaH, 'dharma' zrutacAritrarUpaM jinadezitaM 'viU'tti vidvAnjAnAnaH / 'sabehiM bhUpahi' subvyatyayAt 'sarveSu' azeSeSu prANiSu dayayA-hitopadezAdidAnAtmikayA rakSaNarUpayA vA'nukampanazIlo dayAnukampI pAThAntarato dayAnukampo vA, kSAntyA na tvazaktyA kSamate-pratpanIkAyudIritadu-1 dIpa anukrama [783-795]] AIMEducatan intarnational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra gAthA krama ||11,12,.....||eva vartate, parantu mUla saMpAdane mudraNa azuddhitvAt kramAMkane ||15.16...||iti mudritaM ~969~
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [21], mUlaM [-] / gAthA ||11-23|| niyukti: [435...] prata sUtrAka // 11 -23|| vacanAdikaM sahata iti kSAntikSamaH, saMyata iti saMyataH sa cAsau pramacArI ca saMyatabrahmacArI pUrva brahmaprati-1 pattyA gatatve'pi brahmacArItyabhidhAnaM brahmacaryasya duranucaratvakhyApanArtham , anena ca mUlaguNarakSaNopAya uktaH / / 'kAleNa kAlaM'ti rUDhitaH kAle prastAve yadvA kAlena-pAdonapauruSyAdinA kAlamiti-kAlocitaM pratyupekSaNAdi kurvanniti zeSaH, 'rASTra' maNDale 'balAyalaM' sahiSNutvAsahiSNutvalakSaNaM jJAtvA''tmanaH yathA yathA''tmanaH saMyamayogahAnirna jAyate tathA tathetyabhiprAyaH, anyacca siMhavat 'zabdena' prastAvAdbhayotpAdakena 'na samatrasyat' naiva sattvAcalitavAn, siMhadRSTAntAbhidhAnaM ca tasya sAttvikatvenAtisthiratvAt , ata eva ca vAgyogam arthAd duHkhotpAdaka 'soca'tti zrutvA 'na' naiva 'asabhyam' azlIlarUpam 'Ahutti uktavAn / tarhi kimayamakarodityAha-'upekSamANaH' tamavadhIrayan paryavrajata, tathA 'priyam' anukUlam 'apriyam / ananukUlaM 'saba titikkhaejati sarvam 'atitikSata' soDhavAn , kiJca-'na sava'tti sarva vastu sarvatra sthAne'bhyarocayata, na yathAdRSTAbhilApuko'bhUditi bhAvaH, yadivA yadekatra puSTAlambanataH sevitaM na tatsarvam-abhimatAhArAdi sarvatrAbhilaSitavAn, na cApi pUjAM gahI vA'bhyarocayateti sambandhaH, iha ca gAto'pi karmakSaya iti kecidatastanmatavyavacchedArtha garhAgrahaNa,yadvA gA~-parApavAdarUpA / nanu bhikSorapi kimanyathAbhAvaH saMbhavati? yenesthamitthaM ca tadguNAbhidhAnamityAha-'aNega'tti vRttA, tatra ca 'aNega'tti aneke 'chandAH' abhiprAyAH saMbhavantIti dIpa anukrama [783-795]] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~970~
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [-] / gAthA ||11-23|| niyukti : [435...] (43) prata sUtrAka // 11 -23|| uttarAdhyAgamyate, 'miha'tti makAro'lAkSaNikaH 'iha' jagati 'mANayehi ti suvyatyayAnmAnayeSu 'je' iti yAnanekAn chandAna samudrapA 'bhAvataH tatvavRtyaudayikAdibhAvato vA saH 'prakaroti' bhRzaM vidhatte 'bhikkhuti apizabdasya gamyamAnatvAd bhikSuvRhadvRttiH lIyA. rapi-anagAro'pi san , ata itthamitthaM ca tadguNAbhidhAnamiti bhAvaH / aparaJca-bhayabhairavAH' bhayotpAdakatvena // 48 // bhIpaNAH 'tatra' iti bramapratipattau 'uiMti'tti 'udyanti' udayaM yAnti, paThyate ca-'uti'tti, upayanti bhayabhairavA hai ityanenApi gate bhImA iti punarabhidhAnamatiraudratAkhyApanAyoktaM, 'divyA' ityAdAvupasargA iti gamyate, 'tiricchatti . tairshcaaH| tathA 'parisaha'tti parIpahAca udyantIti sambandhaH, 'sIdanti' saMyama prati zithilIbhavanti 'jatthati yatra4.yepUpasargapu parIpahepu ca satsu 'se' iti saH tatra' teSu 'patte'tti vacanavyatyayAtprApteSu prApto vA-anubhavanadvAreNAyAto na ('vyatheta' syAt) vyathAbhItazcalito vA sattvAd bhikSuH san 'saGgrAmazIrSa iva' yuddhaprakarSa iva 'nAgarAjaH' hstiraajH| | 'spo' tRNasparzAdayaH 'AtaGkAH' rogAH 'spRzanti' upatApayanti 'akukya'tti ArSatvAt kutsitaM kUjati-pI-| DitaH sannAkrandati kukUjo na tathetyakukUjaH, paThyate ca-'akakkare'tti kadAcidvedanA''kulito na karkarAyitakArI, anena cAnantarasUtrokta evArthoM pispaSTatArthamanvayenoktaH, evaMvidhazca sa rajAMsIpa rajAMsi-jIvamAlinthahetutayA| kamoNi 'khevija ti akSipat parIpahasahanAdibhiH kSiptavAn / 'moha(ma)' iti mithyAtvahAsyAdirUpo'jJAnaM vA gRkhate, AtmanA guptaH AtmaguptaH-kUrmavatsaGkucitasarvAGgaH, anena parIpahasahanopAya uktaH / kiJca-'nayAvi pUrya garihaM ca | dIpa anukrama [783-795]] | // 486 // AIMEducatan intimational For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~971~
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [--]/ gAthA ||11-23|| niyukti: [435...] (43) prata sUtrAka // 11 -23|| hai saMjaya tti na cApi pUjAM gahIM ca pratIti zeSaH 'asajat' sajhaM vihitavAn ,tatra ca anunnatatvamanavanatataM ca heturbhA vataH, unnato hi pUjAM prati avanatazca gahA~ prati saGgaM kuryAnna tvanyatheti bhAvaH, pUrvatrAbhiruciniSedha uktaH, iha tu 18 saGgasyeti pUrvasyAdvizeSaH, 'sa' iti saH' evaMguNaH 'RjubhAvam' ArjavaM 'pratipadya' aGgIkRtya saMyato 'niryANamArga' samyadagdarzanAdirUpaM virataH san 'upaiti' vizeSeNa prApnoti, vartamAnanirdeza ihottaratra ca prAgvat / tataH sa tadA kIdRzaH kiM karotItyAha-aratiratI saMyamAsaMyamaviSaye sahate-na tAbhyAM vAdhyata ityaratiratisahaH, 'pahINasaMthavetti prakSINasaMstavaH saMstavAhINo vA, saMstavazca pUrvapazcAtsaMstavarUpo vacanasaMvAsarUpo vA gRhibhiH saha, pradhAnaH sa ca saMyamo | muktihetutvAt sa yasyAstyasau pradhAnavAn , paramaH-pradhAno'rthaH puruSArtho vA'nayoH karmadhAraye paramArtho-mokSaH sa padyate |-gamyate yaistAni paramArthapadAni-samyagdarzanAdIni suvyatyayAt teSu tiSThati-avirAdhakatayA''ste 'chinnasoya'tti chinnazokaH chinnAni vA zrotAMsIva zrotAMsi-mithyAdarzanAdIni yenAsau chinnazrotAH ata evAmamo'kiJcanaH, iha ca saMyamavizeSANAmAnantyAttadabhidhAyipadAnAM punaH punarvacane'pi na paunarUtta, tathA viviktalayanAni khyAdivirahitopAzrayarUpANi viviktatvAdeva ca 'niroklevAIti nirupalepAni-abhiSyaGgarUpopalepavarjitAni bhAvato dravyatastu tadarthe nopaliptAni 'asaMsRtAni' vIjAdibhiravyAptAni, ata eva ca nirdopatayA 'RSibhiH' munibhiH 'cINoni AsevitAni, cIrNazabdasya tu 'sucIrNa propitatrata mitivatsAdhutA, 'phAseja'tti aspRzat , soDhavAnityarthaH, punaH punaH dIpa anukrama [783-795]] AIMEducatan intimanand For Free wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~972~
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [21], mUlaM [--]/ gAthA ||11-23|| niyukti: [435...] (43) prata sUtrAMka // 11 Rak -23|| uttarAdhya. parISahasparzanAbhidhAnamatizayakhyApanArtha, tataH sa kIDagabhUdityAha-'saH' iti samudrapAlanAmA muninimiha zruta-samudra bRhadvRttiH jJAnaM tena jJAnam-avagamaH prakramAd yathAvakriyAkalApasya tenopagato-yukto jJAnajJAnopagataH, pAThAntarataH santi-zobhanAni 'nAne tyanekarUpANi jJAnAni-saGgatyAgaparyAyadharmAbhirucitattvAdhavabodhAtmakAni tairupagataH snnaa||487|| nAjJAnopagataH 'dharmasaJcayaM kSAntyAdiyatidharmasamudayam 'aNuttareNANadhare'tti ekArasyAlAkSaNikatvAdanuttarajJAna hai kevalAkhyaM taddhArayatyanuttarajJAnadharaH, paThyate ca-guNuttare NANadhare'tti, tatra ca guNottarI-guNapradhAno, jJAnaM prastA vAtkevalajJAnaM taddharaH, ekArasthAlAkSaNikatvAd guNottaraM yad jJAnaM taddharo vA'ta eva yazasvI 'obhAsai yatti ava1] bhAsate prakAzate sUryavadantarikSa, yathA nabhasi sUryo'vabhAsate tathA'sAvapyutpannakeMvalajJAna iti trayodazasUtrArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharaMstasyaiva phalamAha duvihaM khayeUNa ya punnapArva, niraMjaNe savao vippmuke| tarittA samuI va mahAbhavohaM, samuhapAle apuNAgamaM gae // 24 // ttiyemi // // samuddapAlijaM // 21 // 4 // 487 // 'dvividha' dvibhedaM ghAtikarmabhavopagrAhibhedena 'puNyapApaM zubhAzubhaprakRtirUpaM 'niraJjanaH karmasajharahitaH, ptthyte| ca-niraMgaNe'tti akSergatyarthatvAt niraGganaH-prastAvAtsaMyama prati nizcalaH zailezyavasthAprApta itiyAvat , ata eva | dIpa anukrama [783-795]] AIMEducatan indaiational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~973~
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [21], mUlaM [-] / gAthA ||24|| niyukti: [436] (43) prata Pri'sarvataH' iti bAdhAdAntarAca prakramAdabhiSvaGgahetoH 'to' ulaya 'samudramiya' atidustaratayA mahAzvAsau bhavI-1 6 ghazca-devAdibhavasamUhastaM, zepaM spaSTamiti sUtrArthaH // amumevArtha spaSTayitumAha niyuktikRtdUkAUNa tavacaraNaM bahuNi vAsANi so dhuyakileso / taM ThANaM saMpatto je saMpattA na soyati // 436 // sugamaiva / 'iti' parisamAptI, vImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste'pi prAgvat // iti zrIzAntyAcAryaviracitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM samudrapAlIyaM nAmaikaviMzatitamamadhyayanaM samAsamiti // 21 // sUtrAMka ||24|| dIpa anukrama [796] zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTI0ziSya samudrapAlIyaM nAmaikaviMzatitamamadhyayanaM samAptam / muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 21 parisamAptaM ~974~
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||24|| dIpa anukrama [796] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 488 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||24...|| adhyayanaM [22], atha dvAviMzaM rathanemiIyamadhyayanam / vyAkhyAtaM samudrapAlIyaM nAmaikaviMzamadhyayanam adhunA dvAtriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH - ananta - rAdhyayane viviktacaryoktA, sA ca caraNasahitena dhRtimatA caraNa evaM zakyate karttumato rathanemivacaraNaM tatra ca kathacidutpannavi zrotasikenApi dhRtizcAdheyetyanenocyata ityamunA sambandhenAyAtamidamadhyayanam asyApi caturanuyogadvAracarcA prAgvadvidhAya nAmaniSpannanikSepa evAbhidheya iti cetasi vyavasthApyAha niyuktikRtrahanemInikkhevo caukkao duviha hoi dabaMmi / Aga0 // 437 // rahaneminAmagoaM veaMto bhAvao a rahanemI / tatto samuTThiyamiNaM rahanemijaMti ajjhayaNaM // 439 // prAgvad vyAkhyeyaM, navaraM rathanemizabdocAraNamiha vizeSaH ityavasito nAmanippanna nikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannanikSepAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatyataH sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM tathedam jANa0 // 438 // Jgn Education intimation 1 kacit ime hve gAthe adhike dRzyete soriyapuraMgi nagare, AsI rAyA smudvijbhtti| tassasi agamahisI sivattIdevI aNujaMgI // 1 // tesiM puttA cauro ariTThanemI taheva rahaneni / taio ya sandhanemI catyao hoi dRDhanemI // 2 // anyatrAye te niryuktiH [437-439] For Parent ~975~ rathanemI yAdhya0 22 48 janibrary muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atha adhyayanaM 22 "rathanemIya" Arabhyate
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 1-16|| dIpa anukrama [797 -812] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||1-16|| adhyayanaM [22], Epation Intimatin soriyapuraMmi nayare, Asi rAyA mhhie| vasudevattinAmeNaM, rAyalakkhaNasaMju // 1 // tassa bhajjA dube Asi, rohiNI devaI thaa| tAsi duNhaMpi do pustA, iTThA (je) rAmakesavA // 2 // soriyapuraMmi nayare, Asi rAyA mhhie| samuhavijaye nAma, rAyalakkhaNasaMju // 3 // tassa bhannA sivA nAma, tIse putto mhaayso| bhagavaM aridvanemitti, loganAhe damIsare // 4 // so'riTThaneminAmo a, lakkhaNassarasaMjuo / aTThasahassalakkhaNadharo, goyamo kAlagacchavi / / 5 / / vaz2arisahasaMghayaNo, samacauraMso jhasodaro / tassa rAImaI kanne, bhajjaM jAyaha kesavo // 6 // aha sA rAyavarakannA, susIlA cArupehiNI / saJcalakkhaNasaMpannA, bijjusoA| maNippabhA // 7 // ahAha jaNao tIse, vAsudevaM mahaddiyaM / ihAgaccha kumaro, jA se kannaM dadAmahaM // 8 // savyosahIhiM havio, kayako jayamaMgalo / digvajuyala parihio, AbharaNehiM vibhUsio // 9 // mataM ca gaMdhahatthi ca vAsudevassa jidvyN| ArUDho sohaI ahiyaM sire cUDAmaNI jahA // 10 // aha UsieNa chatteNa, cAmarAhi ya sohio / dasAracakkeNa tao, sabbao parivArie // 11 // cauraMgiNIe seNAe, rahapAe jahakamaM / tuDiyANaM sanninAeNaM, divveNaM gagaNaM phuse // 12 // evArisIha iDIe, jur3ae uttamAi cha / niyagAo bhavaNAo, nijAo vapipuMgavo // 13 // aha so tattha nijato, dissa pANe bhyhue| bADehiM paMjarehiM ca, For Paare Only niryukti: [437-439] ~976~ www.noltrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 1-16|| dIpa anukrama [797 -812] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 489 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||1-16 || adhyayanaM [22], saMniruddhe sudu kkhi // 14 // jIvitaM tu saMpatte, maMsaTTA bhakkhiyanvae / pAsittA se mahApaNNe, sArahiM iNamavyavI | // 15 // - kassa (a) hA ime pANA, ee sabbe suhesiNo / vADehiM paMjarehiM ca, saMniruddhA ya acchahi 1 // 16 // niryuktiH [439...] sUtra poDazakaM prAyaH prakaTArthameva, navaraM rAjeva rAjA tasya lakSaNAni -- cakrakhastikAGkuzAdIni tyAgasatyazauryAdIni ( granthAgram 12000) vA taiH saMyuto - yukto rAjalakSaNasaMyuto'ta eva rAjetyuktaM, 'bhajjA dube Asi'tti bhAyeM dve abhUtAM, 'tAsi'nti tayo rohiNIdevakyohrauM putrau 'iSTI' yahabhI 'rAmakezavau' balabhadravAsudevAvabhUtAmitIhApi yojyate, tatra rohiNyA rAmo devakyAzca kezavaH, iha ca rathanemivaktavyatAyAM kasyAyaM tIrtha iti prasaGgena bhagavacarite'bhidhitsite'pi tadvivAhAdipUpayoginaH kezavasya pUrvotpannatvena prathamamabhidhAnaM, tatsahacaritatvAcca rAmasyeti bhAvanIyaM, punaH sauryapurAbhidhAnaM ca samudravijayavasudevayorekatrAvasthitidarzanArtham, iha ca rAjalakSaNasaMyuta ityatra | rAjalakSaNAni-chatracAmarasiMhAsanAdInyapi gRhyante / daminaH- upazaminasteSAmIzvaraH- atyantopazamavattayA nAyako damIzvaraH, kaumAra evaM kSatamAravIryatvAttasya / 'lakkhaNasara saMjuto'tti prAkRtatvAtsvarasya yAni lakSaNAni - saundaryagAmbhIryAdIni taiH saMyuktaH kharalakSaNasaMyutaH, lakSaNopalakSito yA kharo lakSaNakharaH prAgvanmadhyapadalopI samAsaH, tena saMyuto lakSaNa kharasaMyutaH, paThanti ca- 'paMjaNassarasaMjuo' tti vyaJjanAni prazastatilakAdIni kharo gAmbhIryAdigu[NopetastatsaMyutaH 'aSTasahasralakSaNadharaH' aSTottarasahasrasaGghazubha sUcakakarAdirekhAdyAtmakacakrAdilakSaNadhArakaH 'gautamaH' For PP Use On ~977~ rathanemI yAdhya0 22 // 489 // janibraryup muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [22], mUlaM [--] / gAthA ||1-16|| niyukti : [439...] (43) prata sUtrAMka ||1-16|| gautamasagotraH 'kAlakacchaviH' kRSNatvak / 'jhasodarotti jhapo-matsyastadudaramiva tadAkAratayodaraM yasyAsI jhapodaro, madhyapadalopI samAsaH, itazca gateSu dvArakApurI yadupu nihate jarAsindhanRpatAvadhigatabharatAIrAjyaH kezavo yauvanasthe'riSTanemini samudravijayAdezato yadaceSTata tadAha-'tasya' ariSTanemino rAjImatI bhAyA~ gantumiti zeSaH, yAcate kezavasta janakamiti prakramaH / sA ca kIdRzItyAha-'atha' ityupanyAse, rAjavara ihograsenastasya kanyA rAjJo vA-tasyaiva varakanyA rAjavarakanyA suSTu zIlaM-khabhAyo yasyAH sA |suzIlA cAru prekSituM-avalokituM zIlamasyAH cAruprekSiNI, nAdhoraSTitAdidopaduSTA, 'vijusoyAmaNippaha'tti vizeSeNa dyotate-dIpyata iti vidyut sA cAsau saudAmanI ca vidyutsaudAmanI, athavA vidyudagniH saudAminI |ca taDit , anye tu saudAminI pradhAnamaNirityAhuH / 'atha' iti yAcA'nantaramAha janakastasyAH-rAjImatyA ugrasena ityuktaM, 'jA se'tti suvyatyayAd yena tasmai 'dadAmi vivAhavidhinopaDhaukayAmyaham / evaM ca pratipannAyAmugrasenena rAjImatyAmAsanne ca kauSTikyAdiSTe vivAhalame yadabhUttadAha-sarvAzca tA auSadhayazca-jayAvijayaddhivRdayAdayaH sauMSadhayastAbhiH svapitaH-abhiSiktaH, kRtakautukamAla ityatra kautukAni-lalATasya muzalasparza| nAdIni maGgalAni ca-dadhyakSatarvAcandanAdIni 'divajuyalaparihiya'tti prAgvatparihitaM divyayugalamiti prastAvAd dUSya yugalaM yena sa tathA, vAsudevasya sambandhinamiti gamyate, jyeSThameva jyeSThakam-atizayaprazasyamatiddhaM vA guNaiH dIpa anukrama [797-812] For PATREPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~978~
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 1-16|| dIpa anukrama [797 -812] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 490 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||1-16 || adhyayanaM [22], paTTahastinamityarthaH, zobhata iti varttamAna nirdezaH prAgvat, 'cUDAmaNiH' ziro'laGkAraratnam / 'artha' anantaram 'ucchritena' uparidhRtena pAThAntaratazca vetocchritena 'cAmarAhi yati cAmarAbhyAM ca zobhitaH 'dasAracakkeNaM'ti dazAIcakreNa yadusamUhena 'caturaGgiNyA' hastyazvarathapadAtirUpAGgacatuSTayAnvitayA 'racitayA' nyastayA 'yathAkramaM yathAparipATI tUryANAM mRdaGgapaTahAdInAM sanninAdeneti-saMnadyata ityAdiSu samo bhRzArthasyApi darzanAdatigADhadhvaninA 'divyena' | iti pradhAnena devAgamanasyApi tadA sambhavAddeva lokodbhavena vA 'gayaNaM phuse'tti ArpatvAda 'gaganaspRzA' atiprabalatayA nabho'GgaNavyApinA, sarvatra ca lakSaNe tRtIyA, 'etAdRzyA' anantarAbhihitarUpayA 'RddhayA' vibhUtyA 'tyA' dIyA, uttaratra cazabdo'bhinnakramato tyA cottamayopalakSitaH sannijakAdbhuvanAt 'niryAtaH' niSkrAntaH 'vRSNipuGgavaH' yAdavapradhAno bhagavAnariSTanemiritiyAvat / tatazvAsau krameNa gacchan prApto vivAha maNDapAsannadezam, 'artha' anantaraM sa tatra 'niryan' adhikaM gacchan 'dissa'tti dRSTvA avalokya 'prANAn' sa 'prANinaH' mRgalAvakAdIn 'bhayadrutAn' bhayatrastAn vATairiti-vATakaiH - vRttivaraNDakAdiparikSiptapradezarUpaiH 'paJjaraidha' bandhanavizeSaiH 'sanniruddhAn' gADhaniyantritAnU, pAThAntaratastu vaddharuddhAn, ata eva suduHkhitAn, tathA jIvitasyAnto- jIvitAnto maraNa gityarthastaM saMprAptAniya saMprAptAn, atipratyAsannatvAttasya yadvA jIvitasyAntaH - paryantavarttI bhAgastamukkahetoH saMprAptAn 'mAMsArtha' mAMsanimittaM ca bhakSayitavyAn mAMsasyaivAtigRddhihetutvena tadbhakSaNanimittatvAdevamuktaM, yadivA 'mAMsenaiva For PP Use On niryukti: [439...] ~979~ rathanemI yAdhya0 22 // 490 // wwjanci muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [22], mUlaM [-] / gAthA ||1-16|| niyukti : [439...] (43) 15 prata 5 sUtrAMka ||1-16|| % mAMsamupacIyate' iti pravAdato mAMsamupacitaM syAditi mAMsAthai bhakSayitavyAnavivekimiriti zeSaH, 'pAsitta'tti dRSTvA, ko'rthaH -uktavizeSaNaviziSTAn hadi nidhAya 'saH' iti bhagavAnariSTanemimahatI prajJA-prakramAnmatizrutAvadhijJAna yAtmikA yasthAsau mahAprajJaH 'sArathi pravartayitAraM prakramAdgandhahastino hastipakamitiyAvat, yadvA'ta eva tadA rathArohaNamanumIyata iti rathapravarttayitAram / 'kassaTTatti kasya 'arthAt nimittAdime prANAH, ete sarve 'ime 6 ityanenaiva ca gate ete iti punarabhidhAnamatisAdrahRdayatayA punaH punasta eva bhagavato hRdi viparivartanta iti khyApanArtha, yadivA 'ime' pratyakSAH 'ete' samIpataravartinaH, uktaM hi "idamaH pratyakSagataM samIpataravarti caitado rUpam," paThyate ca-'bahupANetti pratItaM, 'sukhaipiNaH' sAtAbhilApiNaH 'sanniruddhe yatti sanniruddhAH 'ca' pUraNe 'acchihitti Asata iti poDazasUtrArthaH // evaM ca bhagavatokta___ aha sArahI tao bhaNaha, ee bhaddA u pANiNo / tujhaM vivAhakajaMmi, bhoAveuM pahuM jaNaM // 17 // sugamameva, navaram 'artha' iti bhagavadvacanAnantaraM 'bhaddA u'tti 'bhadrA eva' kalyANA eva na tu zvazgAlAdaya eva kutsitAH. anaparAdhatayA vA bhadrA ityuktaM bhavati, taba vivAhakArya' pariNayanarUpaprayojane 'bhoyAveti bhojayitum , anena yaduktaM 'kakhArthAditi tatpratyuttaramuktamiti sUtrArthaH // itthaM sArathinokte yadbhagavAn pihitAMstadAha soUNa tassa vayaNaM, bahupANiviNAsaNaM / citei se mahApanne, sANukose jiehi u||18|| jai majjha dIpa anukrama [797-812] ACCASTHAN FOFO muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 980~
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [22], mUlaM [-] / gAthA ||18-24|| niyukti: [439...] (43) prata bRhaddhRttiH sUtrAka 22 // 18 -24|| uttarAdhya. kAraNA ee, hammati subaha jiyA / na me eyaM tu nissesaM, paraloge bhavissaI // 19 // so kuMDalANa juyalaM,mArathanesI suttagaM ca mahAyaso / AbharaNANi ya savANi, sArahissa paNAmaI // 20 // maNapariNAmo akao, devA ya jahoiyaM samoinnA / sabbiDDIi saparisA, nikkhamaNaM tassa kAuMje // 21 // devamaNussaparivuDo, siviyA-14 yAdhya // 49 // kArayaNaM tao samArUDho / nikkhamiya bAragAo, revayayaMmi Thio bhayavaM // 22 // ujANe saMpatto, oinno uttamAu siiyaao| sAhassIe parivuDo aha nikkhamai u cittAhiM // 23 // aha so sugaMdhagaMdhie turiyaM mauakuMcie / sayameva lucaI kese, paMcaTThIhi smaahio||24|| sugamameva navaraM 'tasya' iti sAratheH bahUnAM-prabhUtAnAM prANAnAM-prANinAM vinAzanaM-hananamaryAdabhidheyaM yasmiMstadvahuprANavinAzanaM 'saH' bhagavAn 'sAnukrozaH' sakaruNaH, keSu?-'jiehi uti jIveSu 'tu' pUraNe // mama kAraNAditihetomadvivAhaprayojane bhojanArthatvAdamISAmityabhiprAyaH, 'hammaMti'tti hanyante vartamAnasAmIpye laT , tato haniSyanta ityarthaH, pAThAntarataH 'hammihati'tti spaSTaM, 'subahavaH' atiprabhUtAH 'jiya'tti jIvAH, 'etaditi jIvahananaM 'tuH' eva-| kArArthoM netyanena yojyate, tataH 'na tu' naiva 'nissesaM'ti 'niHzreyasaM' kalyANaM paraloke bhaviSyati, pApahetutvAdasyeti bhAvaH, bhavAntareSu paralokabhIrutyasyAtyantamabhyastatayaivamabhidhAnamanyathA caramazarIratvAdatizayajJAnitvAca bhagavataH 1 sabbANi -- - dIpa anukrama [814-820] R AIMEducatan intimational For Parsons Plus UN on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~981~
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [22], mUlaM [-] / gAthA ||18-24|| niyukti: [439...] (43) prata sUtrAka // 18 -24|| RAHASKARSHA kuta evaMvidhacintAbasaraH 1, evaM ca viditabhagavadAkUtena sArathinA mociteSu sattepu paritoSito'sau yattatA|stadAha-'so' ityAdi 'suttakaM ceti kaTIsUtram , arpayatIti yogaH, kimetadevetyAha-AbharaNAni ca saryANi zepA4ANIti gamyate, tatazca 'manaHpariNAmazca' abhiprAyaH kRto niSkramaNaM pratIti gamyate, 'devAH' caturnikAyA eva 'yathocitama' aucityAnatikrameNa samavatINoMH, pAThAntarataH samapapatitAH, cakArAbhyAM ceha samuccayArthIbhyAmapi tulyakAlatAyA dhvanyamAnatvAttadaiveti gamyate, 'sarvajyo' samastavibhUtyA 'sapariSadaH' bAbamadhyAbhyantaraparpayopetAH 'niSkramaNam' iti prakramAnniSkramaNamahimAnaM 'tasya' iti bhagavato'riSTaneminaH kattu 'je' iti nipAtaH puurnne| zivikAralaM' devanirmitamuttarakurunAmakamiti gamyate, 'tataH' tadanantaraM 'samArUDhaH' adhyAsInaH 'niSkramya' nirgatya 'dvArakAta' dvArakAparyAH 'raivatake' ujayante 'sthitaH' gamanAnivRttaH / tatrApi katara pradeza prAptaH sthita ityAha-'udyAna' sahasrAmravaNanAmakaM saMprAptaH, tatra cAvatIrNaH 'sIyAto'tti zivikAtaH 'sAhassIya'tti sahasreNa pradhAnapuruSANAmiti || zeSaH parivRtaH' pariveSTitaH 'athe' tyAnantarye 'niSkAmati' zrAmaNyaM pratipadyate 'tuH pUraNe 'cittAhiti citrAsa citrAnAni nakSatre / kathamityAha-'sugandhigandhikAn' svabhAvata eva surabhigandhIn 'tvarita' zIbhaM 'mRdakatvakacitAna' komalakuTilAn 'khayameva' Atmanaiva 'luJcati' apanayati kezAn 'paJcAzabhiH'-paJcamuSTibhiH 'samAhitaH samAdhimAn, sarva sAvA mamAkartavyamiti pratijJArohaNopalakSaNametat / iha tu bandikAcAryaH satyamocanasamaye XXXCAKE-be-kok dIpa anukrama [814-820] JAINEducatan international For P F muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 982~
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||25 -27|| dIpa anukrama [821 -823] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 492 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 25-27|| Jan Education intimat adhyayanaM [22], sArakhatAdipravodhana bhavana gamanamahAdAnAnantaraM niSkramaNAya purInirgamamupavarNayAMvabhUveti sUtrasasakArthaH // evaM ca 1 pratipannapratrajye bhagavati - vAsudevo aNaM bhAI, luttakese jiiMdiyaM / icchiyamaNorahe turiyaM, pAvasU taM damIsarA ! ||25|| nANeNaM daMsaNeNaM ca cariteNaM taveNa y| khaMtIe muttIe, baddhamANo bhavAhi ya // 26 // evaM te rAmakesavA, dasArA ya bahU jnnaa| arihanemiM vaMditA, ahagayA bAragAuriM // 27 // niryuktiH [439...] sUtratrayaM spaSTaM, navaraM vAsudevazceti cazabdAdvalabhadra samudra vijayAdayazca 'luptakezam' apanIta ziroruhaM IpsitaH-abhilapitaH sa cAsau manorathazca bhagavanmanorathavipayatvAnmuktirUpo'rtha IpsitamanorathastaM 'turiyaM'ti tvaritaM 'pAvasu'tti prAmuhi, AzIrvacanatvAdasya AziSi 'liloTA' vityAzipi loT // 'tam' iti tvaM 'varddhamAnaH' iti vRddhibhAk 'bhavAhi yati bhava, cazabda AzIrvAdAntarasamuccaye / 'evam' uktaprakAreNa 'vanditvA' stutveti yogaH, iha caivaMvidhAzIrSacanAnAmapi guNotkarSasUcakatvena svavanarUpatvamaviruddhamiti bhAvanIyaM, 'dasArA yatti dazArhAH, cazabdo bhinnakramastataH 'bahu'ti bahavo janAztha 'atigatAH' praviSTA iti sUtratrayArthaH // tadA ca kIdRzI satI rAjImatI kimace|TatetyAha soUNa rAyakA, pavanaM sA jiNassa u / NIhAsA u nirANaMdA, sogeNa u samucchiyA // 28 // For Parent ~983~ rathanemI yAdhya0 22 // 492 // www.janciran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [22], mUlaM [--]/ gAthA ||28-30|| niyukti: [439...] (43) prata sUtrAMka ||28-30|| rAImaI viciMtei, dhiratthu mama jIviyaM / jA'haM teNaM paricattA, seyaM pabaha mama // 29 // aha sA bhamarasa-4 nibhe, kucaphaNagappasAhie / sayameva lucaI kese, dhihamaMtI vavassiyA // 30 // 4. sUtratrayaM spaSTa, navaraM niSkrAntA hAsAnnirhAsA, cazabdo bhinnakramastato nirAnandA ca, 'samavasUtA' avaSTabdhA / dadhigastu mama jIvitamiti khajIvitanindodbhAvakaM khedavaco, yA'haM tena parityakteti khedahetUpadarzanaM, tatazca 'zreyaH' atizayaprazasyaM 'pratrajituM' pravajyAM pratipattuM mama yenAnyajanmanyapi naivaM duHkhabhAginI bhaveyamiti bhAvaH / itthaM cAsau tAbadabasthitA yAvadanyatra pravihatya tatraiya bhagavAnAjagAma, tata utpannakevalasya bhagavato nizamya dezanAMY vizeSata utpannavairAgyA kiM kRtavatItsAha-'ahe tyAdi, 'artha' anantaraM 'sA' rAjImatI 'bhramarasannibhAn' kRSNatayA |AkuJcitatayA ca, kUrcI-gUDhakezonmocako vaMzamayaH phaNakaH-kaGkatakastAbhyAM prasAdhitAH-saMskRtA ye tAn / 'vayam' Atmanaiva 'luJcati' apanayati, bhagavadanujJayeti gamyate, 'kezAn' kacAn 'dhiimaMti'tti dhRtimatI vyavasi| teti-adhyavasitA satI, dharma vidhAtumiti zeSa iti sUtratrayArthaH / tatpravrajyApratipattau ca| vAsudevo aNaM bhaNai, luttakesi jiiMdiyaM / saMsArasAgaraM ghoraM, tara kanne ! lahuM lahuM // 31 // spaSTameva, navaraM 'tara' ityulaiya, AzIrvacanatvAdayamapyAziSi loda, 'laghu laghu' tvaritaM tvaritaM, saMbhrame dvivacana|miti sUtrArthaH / taduttaravaktavyatAmAha dIpa anukrama [824-826] AIMEducatan intimational For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~984~
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [22], mUlaM [-] / gAthA ||31-35|| niyukti: [439...] (43) prata -4 C 22 sUtrAMka - SC-RECRECORRECERE ||31-35|| uttarAdhya. lA sA pabbaIyA saMtI, pabvAvesI tahiM bahuM / sayaNaM pariyaNaM ceva, sIlavaMtA bahussuA // 32 // giri revayayaM rathanemI jatI, vAseNollA u aMtarA / vAsaMte aMdhayAraMmi, aMto layaNassa sA ThiyA ||33||ciivraanni visAraMtI bRhadvRttiH yAdhya0 jahA jAyatti pAsiyA / rahanemI bhaggacitto, pacchA diTTo atIivi // 34 // bhIyA ya sA tahiM daI, egaMte // 49 // saMjaya tayaM / cAhAhiM kAuM saMgupphaM, vevamANI nisIyaI // 35 // hai| sUtracatuSTayaM spaSTameva, navaraM 'sA' iti rAjImatI 'pavAvesitti prAvivrajat-pratrAjitavatI 'tahiMti tasyAM dvArakA puri / 'raivatakam' ujayantaM 'yAntI' gacchantI, bhagavadvandanArthamiti gamyate, 'vaNa' vRSTyA 'ula'tti ArdrA stimita sakalacIyaretiyAvat , 'antare' tyantarAle'rddhapatha ityarthaH, 'vAsaMti'tti varSati, nIrada iti gamyate, 'andhakAre' apadigataprakAze, kasmin ?-'antaH' madhye, uktaM hi, 'antaHzabdo'dhikaraNapradhAnaM madhyamAha' layanamiha guhA tasyAM | 'sA' rAjImatI 'sthitA' ityAsitA, asaMyamabhIrutayeti gamyate, tatra ca 'cIvarANi saGghAkhyAdivastrANi 'visArayantI' vistArayantI ata eva 'yathAjAtA' anAcchAditazarIratayA janmAvasthopamA 'itI' sevaMrUpA 'pAsiya'tti dRSTvA(TA), taddarzanAca 'rathanemiH' racaneminAmA muniH 'bhagnacittaH bhagnapariNAmaH san prakramAtsaMyama prati, sa hi taamudaa-18|||49|| rarUpAmavalokya samutpannatadabhilASAtirekaH paravazamanAH samajani, pazcAdRSTazca 'tayA' rAjImatyA 'api' punararthe, pratha-| mapraviSTaihi nAndhakArapradeze kiJcidavalokyate, anyathA hi varSaNasambhramAdanyAnyAzrayagatAsu zepasAdhyIvekAkinI -- --- -- dIpa anukrama [827 -831] BER For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~985~
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||3& -38|| dIpa anukrama [832 -834] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 36-38|| adhyayanaM [22], pravizedapi na tatreyamiti bhAvaH bhItA ca mA kadAcidasau mama zIlabhaGgaM vidhAsyatIti, 'tasmin' iti layane dRSTvA 'ekAnte' vivikte 'takam' iti rathanemiM kiM kRtavatyasAvityAha- 'vAhAhiM'ti bAhubhyAM kRtvA 'saMgopaM' parasparavAhugumphanaM stanoparimarkaTabandhamitiyAvat, 'vepamAnA' zIlabhaGgabhayAtkampamAnA 'niSIdati' upavizati, tadA| zleSAdiparihArArthamiti bhAva iti sUtracatuSTayArthaH // atrAntare niryuktiH [439...] aha so'vi rAyaputto, samudravijayaMgao / bhIyaM paveviraM dahu~, imaM vamudAhare || 36 || rahanemI ahaM bhadde !, surUve ! caarubhaasinnii!| mamaM bhayAhi suaNu !, na te pIlA bhavissaI // 37 // ehi tA bhuMjimo bhoge, mANussaM khu sudRllahaM / bhuktabhogA puNo pacchA, jiNamaggaM carissimo // 38 // atha ca 'so'pI'ti sa punaH 'rAjaputraH' rathanemiH bhItAM praveSitAM ca prakramAdrAjImatIm 'udAhare'tti udAharat-uktavAn kiM tadityAha - rathanemirahamiti, anenAtmani rUpavattvAdyabhimAnataH khaprakAzanaM takhAbhilASotpAdanArthaM vizvAsavizasana hetvanyazaGkAnirAsArthaM vA khanAmakhyApanaM, 'mamaM'ti mAM 'bhajasva' sevakha sutanu ! na 'te' tava 'pIDA' vAdhA bhaviSyati, sukhahetutvAdviSayasevanasyeti bhAvaH, yadvA tAM sasambhramAM haTdaivamAha-'ma ma bhayAhi'tti mA mA bhaiSIH sutanu ! yato na 'te' taba pIDA bhaviSyati, kasyacidiha pIDAhetorabhAvAt, pIDayA zaGkayA ca bhayaM syAdilevamuktam, 'ehi' Agaccha 'tA' iti tasmAttAvadvA mAnuSyaM 'khuH' iti nizcitaM sudurlabhaM tadetadavApsAvidamapi For PP Use On ~986~ (ancibran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [22], mUlaM [--] / gAthA ||39-45|| niyukti: [439...] (43) prata CARRESS CAXXX sUtrAMka ||39 22 -45|| sAtAvadbhogalakSaNamasya phalamupabhudhamahe ityAzayaH, bhuktabhogAH punaH 'pazcAda' iti vArdhakye 'jinamArga' jinoktamukti-11 rathanemIpathaM 'carissAmo'tti cariSyAmaH, zeSaM spaSTamiti sUtratrayArthaH // tato rAjImatI kimaceSTatetyAhabRhadvRttiH yAdhyaka | daGNa rahanemi taM, bhaggujoyaparAiyaM / rAImaI asaMbhaMtA, appANaM saMvare tahiM // 39 // aha sA rAyavara, // 494 // kannA, suTiyA niyamabvae / jAI kulaM ca sIlaM ca, rakkhamANI tayaM vade // 40 // jai'si rUveNa vesamaNo, lalieNa nlkuubro|thaavi te na icchAmi, jai'si sakkhaM purNdro||41|| dhiratdhu te jaso kAmI, jo taM jiiviykaarnnaa| vaMtaM icchasi AveDaM, seyaM te maraNaM bhave // 42 // ahaM ca bhogarAyassa, taM ca'si aNdhgvhinno| mA kule gandhaNA homo, saMjamaM nihuo cara // 43 // jaitaM kAhisi bhAvaM, jA jA dicchsi| naario| vAyAviddhavva haDo, aTTiappA bhavissasi // 44|| govAlo bhaMDavAlo vA, jahA thb'nnissro| evaM aNIsaro tapi, sAmannassa bhavissasi // 45 // atra ekA prakSepagAthA vartate, dekho hamArA "AgamamuttANi" GI sUtrasaptake pAThasiddhaM, navaraM 'bhaggujoyaparAiya'ti bhagnodyogaH-apagatotsAhaH prastAvAsaMyama sa cAsI parAji tazca-abhibhUtaH khIparIpaheNa bhagnodyogaparAjitastam 'asambhrAntA' nAyaM balAdakArye pravarttayitetyabhiprAyeNAtrastA // 49 // 'AtmAnaM khaM 'saMbare'tti samavArIta-AcchAditavatI cIvarairiti gamyate, 'tasmina' iti layanamadhye pIDayA zaGkayA ca bhayaM syAdityevamuktaM / 'susthitA' nizcalA 'niyamatrate' itIndriyanoindriyaniyamane pravajyAyAM ca jAtiM kulaM zIlaM dIpa anukrama [835 -841] AIMEducatan intimational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 987~
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [22], mUlaM [-] / gAthA ||39-45|| niyukti: [439...] (43) prata SECREGCOCOLOR sUtrAMka ||39 ca rakkhamANI'tti rakSantI, zIladhvaMse hi kadAcidasyA evaMvidhaiya jAtiH kulaM ceti sambhAvanAtaste api vinA-3 zite syAtAmityevamuktaM, yadyapi 'asi' bhayasi 'rUpeNa' AkArasaundaryeNa 'vaizramaNaH' dhanadaH 'lalitena' sabilAsace-4 4Titena 'nalakUbaraH' devavizeSaH 'te' iti tvAM sAkSAt' samakSaH 'purandaraH' indro rUpAdyanekaguNAzrayo ya iti bhAvaH, rUpAdyabhimAnI cAyamityevamuktaH // aparaM ca-dhigastu 'te' tava pauruSamiti gamyate, ayazaHkAminniva ayazaHkAmin !|akIrtyabhilASin !, durAcAravAnchitayA, yadvA 'te' tava yazo-mahAkulasaMbhavodbhUtaM dhigastviti sambandhaH 'kAmin !' | bhogAbhilASin ! 'jIvitakAraNAt' jIvitanimittamAzritya, tadanAsevane hi tathAvidhadazAcAptI maraNamapi svAdihatyevamabhidhAnaM, 'vAntam' udgIrNa yat zRgAlairapi parihRtaM tadicchasthApAtuM, yathA hi kazcidvAntamApAtumiccha sevaM bhavAnapi pravrajyAgrahaNatastyaktAna bhogAn punarApAtumivApAtum-upabhoktumicchati ataH zreyaH' kalyANaM 'te' tava maraNaM : da bhavet, na tu vAntApAnaM, tato maraNasyaivAlpadoSatvAt, anUditaM caitad-"vijJAya vastu nindhaM tyaktvA gRhNanti kiM| kvacitpuruSAH ? / vAntaM punarapi bhuGktena ca sarvaH sArameyo'pi // 1 // " 'ahami' tyAtmanirdeze 'ca' pUraNe 'bhoja rAjasya' ugrasenasya tvaM ca 'asi' bhavasi andhakavRSNaH, kule jAta ityubhayatra zeSaH, atazca 'mA' iti niSedhe 'kule 6 anvaye 'gaMdhaNe'tti 'gandhanAnAM sarpavizeSANAM 'homoti bhUva, taceSTitAnukAritayeti bhAvaH, te hi vAntamapi virSa RSE-ROMAX -45|| dIpa anukrama [835 -841] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 988~
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||39 -45|| dIpa anukrama [835 -841] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 495 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||39-45 || adhyayanaM [22], jvaladvahnipAtabhIrutayA punarapi pivanti, tathA ca vRddhAH - "sappANaM kila do jAIo-gaMdhaNA ya agaMdhaNA ya, tatbha gaMdhaNA NAma je Dasie maMtehiM AkaDDiyA taM visaM baNamuhAto AviyaMti, agaMdhaNA uNa adhi maraNamajjhavasaMti va ya vaMtamAiyaMti / " kiM tarhi kRtyamityAha-saMyamaM nibhRtaH sthiraH 'cara' Asebakha, yadi tvaM 'bhAvaM' prakramAdbhogAbhilASarUpaM yA yAH 'dicchasi' tti drakSyasi tAsu tAkhiti gamyate, tataH kimityAha - vAtenAviddhaH samantAttADito vAtAviddho bhramita itiyAvat haTho - vanaspativizeSaH sa ivAsthitAtmA caJcalacittatayA'sthirasvabhAvaH / 'gopAlaH' yo gAH pAlayati 'bhANDapAlo vA' yaH parakIyAni bhANDAni bhATakAdinA pAlayati, paThyate ca - 'daNDapAlo vA' nagararakSako vA yathA 'tadravyasya' gavAdeH satatarakSaNIyasya 'anIzvaraH' aprabhuH, viziSTatatphalopabhogAbhAvAt evamanIzvarastvamapi zrAmaNyasya bhaviSyasi, bhogAbhilASatastatphalasyApi viziSTasyAbhAvAditi bhAva iti sUtrasaptakArthaH // evaM tayokto rathanemiH kiM kRtavAnityAha Jan Education intimational tIse so baghaNaM sucA, saMjaIe subhAsiyaM / aMkuseNa jahA nAgo, dhamme saMpaDivAio // 46 // gutto vayaguto, kAgutto jiiMdio / sAmannaM nicalaM phAse, jAvajjIvaM daDhavvao // 47 // 1 sarpANAM kila dve jAtI-gandhanAtha agandhanAzca tatra gandhanA nAma ye daSTA macairAkRSTAstadviSaM vraNamukhAdApivanti, agandhanAH punaH api maraNamadhyavasyanti na ca vAntamApibanti niryuktiH [439...] For PP Use On ~989~ rathanemI yAdhya0 22 // 495 // www.ncb muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||46 -47|| dIpa anukrama [843 -844] Jain Education "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||46-47|| adhyayanaM [22], sUtradvayam 'tasyAH' rAjImatyAH 'saH' rathanemiH 'vacanam' anantaroktAnuziSTirUpaM 'zrutvA' AkarNya 'saMyatAyAH prana| jitAyAH suSThu - saMvegajanakatvena bhASitam-uktaM subhASitam 'aGkuzena' pratItena yathA 'nAgaH' hastI padhIti zeSaH, evaM 'dharme' cAritradharme 'saMpaDivAio'tti 'saMpratiyAtitaH' saMsthitaH, tadvacasaiveti gamyate / atra ca vRddhasaMpradAyaH- "NeurapaMDiyAkkhANayayaM bhaNiUNa jAva tato rudreNa rAiNA devI meMTho hatthI ya tinnivichinnakaDage caDAviyANi, bhaNio ya maMTho - etthaM vAhehi hatthi, dohi ya pAsehiM veNuggahA TaviyA, jAba ego pAo AgAse Thavio, jaNo bhagai-kiM esa tiriyo jANai ?, eyANi mAreyavANi, tahAvi rAyA rosaM na muJcati, tato a tinni pAyA AyAse kayA, egeNa Thito, logeNa akaMdo kato- kimeyaM hatthirayaNaM vAvAijati ?, raNNA miTho bhaNio --tarasi piyatteuM ?, bhaNaha aha duyaggAvi abhayaM desi, diNNaM, tato teNa aMkuseNa niyattio hasthitti / " iha cAyamabhiprAyaH -- yathA'yamIdRgavastho dvipo'GkuzavazataH pathi saMsthita evamayamapyutpannavizrota sikastadvacanena ahitapravRttinivarttakatayA'GkuzaprAyeNa dharma iti, niryukti: [439...] 1 nUpura paNDitAkhyAnakaM bhaNitvA yAvattato ruSTena rAjJA devI hastipakaH hastI ca trayo'pi chinnakaTake ArohitAH, bhaNitazca hastipaka:atra pAtaya hastinaM, dvayozca pArzvayoH vaMzagrAhAH sthApitAH, yAvadekaH pAdaH AkAze sthApitaH, jano bhaNati - kimeSa tiryaGga jAnAti 1, ete mArayitavye, tathApi rAjA roSaM na muJcati tataJca trayaH pAdA AkAze kRtAH, ekena sthitaH, lokenAkrandaH kRtaH - kimetat hastinaM vyApAdyate ?, rAjJA meNTho bhaNitaH zaknoSi nivartayituM ?, bhaNati yadi dvayorapyabhayaM dadAsi dattaM, tatakhenAGkuzena nivarttito hastIti / For Para Prata Use Only ~990~ ancibran muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [22], mUlaM [-]/ gAthA ||48|| niyukti: [443-447] (43) uttarAdhya. RECG bRhadvRttiH yAdhya // 496|| - 5 prata sUtrAMka ||48|| tatazca zrAmaNyaM 'nizcalaM' sthiraM 'phAse'tti aspAkSIda-AsevitavAn , zeSaM spaSTamiti sUtradvayArthaH // ubhayorapyuttara- rathanemIvaktavyatAmAha uggaM tavaM carittA NaM, jAyA dunnivi kevalI / savvaM kamma khavittA NaM, siddhiM pattA aNuttaraM // 48 // ugraM karmaripudAraNatayA 'tapaH' anazanAdi 'carittA Nati caritvA 'jAto' bhUtau 'dvAvapIti rathanemirAjImatyA |'kevalI'ti kevalinI 'sarva' niravazeSaM 'karma' bhayopagrAhi 'khavittA NaM'ti kSapayitvA siddhi prAptAvanuttarAmiti sUtrArthaH / / samprati niyuktiranuzriyatesoriyapuraMmi nayare AsI rAyA smudvijotti| tassAsi aggamahisI sivatti devI aNujaMgI 443, tesiM puttA cauro ariTunemI taheva rhnemii| taio a saccanemI cautthao hoi daDhanemI // 44 // jo so ariTunemI bAvIsaimo ahesi so arihA / rahanemi saccanemI ee patteyabuddhA u|| 445 // rahanemissa bhagavao gihatthae caura iMti vaassyaa|sNvcchr chaumattho paMcasae kevalI huMti // 446496 // navavAsasae vAsAhie u savAugassa nAyavaM / eso u ceva kAlo rAyamaIe u nAyavo // 447 // atra ca prathamagAthayA racanemeranvaya uktaH / tersi'ti 'tayoH' samudravijayaziyAdevyoH, prasaGgatadeha zeSaputrAbhidhA 500-%A4% dIpa anukrama %% [845] % AIMEducatan intimaten For Pro muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: mUla saMpAdane asya Agame niyukti kramAMkana saMbaMdhe aneka sthAne mudraNa doSa: pravartate, atra ||440....|| sthAne ||443...|| mudritaM ~991~
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [22], mUlaM [-] / gAthA ||49|| niyukti: [443-447] (43) X 4 -54 prata sUtrAMka ||49|| -- nam , 'ahesitti abhUt , iha ca yadariSTanemerahattvaM rathanemezca pratyekabuddhatvamuktaM tadahAtRtvena khaguNaprakarSeNa ca rathanameAhAtmyakhyApanArtham / caturthagAthayA paryAyaparimANAbhidhAnaM, tatra catvAri varSazatAni gRhasthaparyAyaH varSa chadmasthaparyAyaH varSazatakapaJcakaM kevaliparyAya iti militAni nava varSazatAni varSAdhikAni sarvAyurabhihitam, eSa 'caivaviti catuzabdI pUraNe, tata eSa eva ca varSAdhikavarSazatanavakalakSaNaH, zeSaM spaSTamiti gAthApaJcakArthaH // samprati pratibhanmapariNAmatayA mA bhUdrathanemau kasyacidabajeti sUtrakRdAhaevaM kareMti saMbuddhA, paMDiyA pavipakSaNA / viniyati bhogesuM, jahA so purusottmo||49|| ttimi // rahanemijaM // 22 // 'evam' iti vakSyamANaM 'kurvanti' vidadhati 'saMyuddhAH' bodhilAbhataH paNDitAH' buddhimattvena 'pravicakSaNAH' prakarSaNa zAstrajJatayA na tvanIdRzAH, kimityAha-vizeSeNa kathaJcidvizrotasikotpattAvapi tannirodhalakSaNena nivattante, 'bhogesunti bhogebhyo yathA saH 'puruSottamo' rathanemiH, anIzA jhekadA bhagnapariNAmA na punaH saMyame pravartituM / kSamAH, tato bhogavinivartanAt saMbuddhAdivizeSaNAnvitatvena kathamayamavajJAspadaM bhavediti bhAvaH, upadezaparatayA vA prAgvadyAkhyeyamiti sUtrArthaH // 'iti' parisamAptI, bravImIti pUrvavat, ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // iti zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM dvAviMzatitamamadhyayanaM samAsamiti // 22 // dIpa anukrama [846] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 22 parisamAptaM ~992~
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/ gAthA ||49...|| niyukti: [448-450] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH atha trayoviMzaM kezigautamIyamadhyayanam / kezIgausa mIyAdhya // 497 // 23 prata sUtrAMka ||49|| dIpa anukrama [846] KHESAROK vyAkhyAtaM rathanemIyanAmakaM dvAviMzatitamamadhyayanam , adhunA trayoviMzatitamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaHihAnantarAdhyayane kathaJcidutpannavizrotasikenApi rathanemivad dhRtizcaraNe vidheyetyabhihitam , iha tu pareSAmapi citta-| piThatimupalabhya kezigautamavattadapanayanAya yatitavyamityabhiprAyeNa yathA ziSyasaMzayotpattI kezipRSTena gautamena| dharmastadupayogi ca liGgAdi varNitaM tathA'nenAbhidhIyata ityamunA sambandhana prAptasyAsyAdhyanasya prAgvadupakramAdi | pratipAdya yAvannAmaniSpannanikSepe kezigautamIyamiti nAma, ataH kezigautamazabdayonikSepo'bhidheyaH, tatra ca vartamAnatIrthAdhipaprathamagaNadharatayaitattIrthApekSayA gautamasya jyeSThatvAdAdau tadabhidhAnasya tadanu kezizabdasya nikSe pamAha niyuktikRtda niklevo goamaMmI caukkao duvi0|| 448 // jaann0|| 449 // goyamanAmAgoyaM veyaMto bhAvagoyamo hoi / emeva ya kesissavi nikkhevo caukkao hoi // 450 // T // 497 // JAIMEducatantntainadaina For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 23 "kezigautamIya" Arabhyate ~993~
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata |||| dIpa anukrama [847] Jgn Educa "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||1|| adhyayanaM [23], niryukti: [451] gAthAtrayaM prAgbannavaraM gautamAbhilApa eva vizeSaH, 'evameva' uktaprakAreNaiva 'kezerapi' kezizabdasyApi nizepa (:) catupakako bhavati, jJAtavya iti zeSaH, gAthAtrayArthaH // nAmAnvarthamAha goama kesIo A saMvAyasamuTTiyaM tu jamheyaM / to kesigoyamijaM ajjhayaNaM hoi nAya // 451 // gautamAt kezinazca saMvAdaH - paraspara bhASaNaM vacanaikyaM vA yatastayostAtparyata ekArthAbhidhAyitayai(te) tra tataH saMvA-| dAtsamutthitam - utpannaM saMvAdasamutthitam, anena bhAvArtha uktaH, tuH avadhAraNe, tato gautamAtkezinazca saMvAdasamusthitameva yasmAdetat-prastutaM tataH kezigItamayorbhavamityarthe 'nAmadheyena nAmadheyatve'sye' ti vRddhasajJatvAt, 'vRddhAcchaH' (pA0.4-2114) iti pratyaye kezigautamIyamadhyayanaM 'bhavati' jJAtavyamiti gAthArthaH // ukto nAma niSpannanikSepaH, idAnIM sUtrAlApaka niSpanna nikSepAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatIti sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM tacedam jiNe pAsiti nAme, arahA logpuuie| saMbuddhappA ya sanvannu, dhammatitthayare jiNe // 1 // 'jinaH' parIpahopasargajetA pArzva iti nAmnA'bhUditi zeSaH, sa cAnyo'pi saMbhavatyata Aha- arhati devendrAdivi| hitAni vandananamaskaraNAdInyarhan tIrthakRdityarthaH, ata eva lokapUjitaH saMbuddhaH -- tattvAvagamavAnAtmA'syeti saMbuddhAtmA, 'caH pUraNe, sa cAnutpanna kevalo'pi syAdityAha - 'sarvajJaH' sakaladravyaparyAyavit, tathA dharma eva tIryate bhavAsambhodhiraneneti tIrthaM dharmatIrthaM tatkaraNazIlo dharmatIrthakarU 'jinaH' jitasakalakarmA, bhavopagrAhi karmaNAmapi dagdhara For PP Use On ancibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~994~
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/ gAthA ||2-4|| niyukti: [451...] (43) uttarAdhya vRhadvattiH // 498 // prata sUtrAMka ||2-4|| jusaMsthAnatayaiva tena vyavasthApanAt , muktyavasthA'pekSayA kA, paThyate ca-'arihA loyvissue| sacannU sapadaMsI ya, | kezIgItadhammatitthassa desae / ' spaSTameveti sUtrArthaH // tataH kimityAha mIyAdhya. tassa logapaIvassa, Asi sIse mahAyase / kesI kumArasamaNe, vijAcaraNapArage // 2 // ohinANasue buddhe, sIsasaMghasamAule / gAmANugAma rIyaMte, se'vi sAvatthimAgae // 3 // tiMduyaM nAma ujANaM, taMmi nayaramaMDale / phAsuesijasaMdhAre, tattha vAsamuvAgae // 4 // 'tasya' iti pArthanAno'hato loke pradIpa iva pradIpastadgatasakalavastuprakAzakatayA lokapradIpastasyAsIcchiSyo| mahAyazAH 'keziH' kezinAmA kumArazcAsAvapariNItatayA zramaNazca tapakhitayA kumArazramaNo vidyAcaraNe-jJAnacAritre tayoH pAragaH-paryantagAmI vidyAcaraNapAragaH, 'ohinANasue'tti suvyatyayAdavadhijJAnazrutAbhyAM "maipucha jeNa suyaM"| ityAgamAtmatipUrvakatayA zrutasya matyA ca 'buddhaH' avagataheyopAdeyavibhAgo vizeSAbhidhAyitvAdasthApunaruktatA, ziSyANAM saGkA-samUhastena samAkula:-AkIrNaH parihita itiyAvat ziSyasaGghasamAkulo grAmAnugrAmaM pUrvavat 'rIyaMte'tti 'rIyamANaH' viharan 'zrAvastI' zrAvastInAmnI, 'tammiti tasyAH zrAvastyAH 'nagaramaNDale' puraparikSepaparisare 'praasuke| khAbhAvikAgantukasatvarahite, ketyAha-zayyA-vasatistasyAM saMstArakA-zilAphalakAdiH zayyAsaMstArakastasmin 'tatre'-* |ti tindukodyAne vAsam-avasthAnam 'upAgataH prAptaH, zeSaM spaSTamiti sUtratrayArthaH // asmiMzcAntare yadabhUtadAha dIpa anukrama [848-850] For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~995~
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [--] / gAthA ||5-8|| niyukti: [451...] (43) * prata sUtrAMka ||5-8|| aha teNeva kAleNaM, dhammatitthayare jiNe / bhayavaM vaddhamANutti, sabvalogaMmi vissue||5|| tassa logapaIvassa, Asi sIse mahAyase / bhayavaM goyame nAma, vijAcaraNapArage // 6 // vArasaMgaviU buddhe, siissNghsmaaule| digAmANugAma rIyaMte, se'vi sAvasthimAgae // 7 // kuTTagaM nAma ujjANaM, taMmi nayaramaMDale / phAsuesijasaM-15 thAre, tattha vAsamuvAgae // 8 // spaSTameva, navaram 'artha' iti vaktavyAntaropanyAse 'teNeva kAleNaM'ti tasminneva kAle, sUtratvAtsaptamyarthe tRtIyA, varddhamAno nAmnA'bhUditi zeSaH, 'vizrutaH' vikhyAtaH, gautamo nAmeti gotranAmato'nyathA hi indrabhUtyabhidhAna evAsau, 'vArasaMgabiutti dvAdazAGgAvit 'se'viti so'pi gautamanAmA bhagavAn 'tammi'nti ihApi tasyAH zrAvastyA iti sUtracatuSTayArthaH // tataH kimajanItsAha kesIkumArasamaNe, goyame a mahAyase / ubhaovi tattha viharisu, allINA susamAhiyA // 9 // ubhao 4 sIsasaMghANaM, saMjayANaM tavassiNaM / tattha ciMtA samuppannA, guNavaMtANa tAiNaM // 10 // keriso vA imo &dhammo, imo dhammo va keriso| AyAradhammappaNihI, imA vA sA va kerisii||11|| cAujAmo a jo dhammo, jo hamo pNcsikkhio| desio vaDamANeNaM. pAseNa ya mahAmuNI // 12 // acelago a jo dhammo, jo imo sNtruttro| egakajapavanANaM, visese kiM nu kAraNaM // 13 // dIpa anukrama [851 -854] AIMEducatan intimational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~996~
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9-13|| dIpa anukrama [855 -859] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 499 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||9-13|| adhyayanaM [23], Jain Education intimational tataH 'ubhayovi'tti ubhAvapi kezigautamI 'tatra' iti zrAvastyAM 'vihariMsuti vacanavyatyayAd vyahASTa, vihRtavantAvityarthaH, 'allINa'tti 'AlInau' manovAkkAyagupsAvAzritau vA, prakramAttasyAmeva puri, yadvA 'alInau' pRthagavasthAnena parasparamazliSTo 'susamAhitau' suSThu jJAnAdisamAdhimantau, 'ubhayoH' dvayoH tayoreva kezigautamayoH 'ziSyasahAnAM' ziSyasamUhAnAM 'saMyatAnAM' saMyaminAM 'tapakhinAM viziSTatapo'nvitAnAM 'tatreti tasyAmeva zrAvastI puri 'cinte 'ti vakSyamANavikalpA guNAH samyagdarzanAdayastadvatAM, 'tAiNaM'ti prAgvat tAyinAM trAyiNAM vA, | cintAsvarUpamAha-'kIdRza: ?' kiMkharUpaH 'vA' vikalpe punararthe vA 'imo'tti jayam - asmatsambandhI 'dharmaH' mahAvratAtmakaH 'aya' miti paridRzyamAnagaNabhRcchiSyasambandhI 'dhammo va 'ti vAzabdo bhinnakramastatazcAyaM vA dharmaH kIdRzaH 1, | AcaraNamAcAro - veSadhAraNAdiko vAhyaH kriyAkalApa ityarthaH, sa eva sugatidhAraNAddharmaH prApyate hi vAdyakriyAmA| zrAdapi navamatraiveyakamitikRtvA tasya praNidhiH vyavasthApanamAcAra dharmapraNidhiH, 'imAviti prAkRtatvAdayaM vA'smatsambandhI 'sAva'tti tata eva sa vA dvitIyayatisatkaH, ayaM cAzayaH - asmAkamamISAM ca sarvajJapraNIta eva dharmastatkimasyaitatsAdhanAnAM ca bheda iti tadetadavavoDumicchAmo vayamiti / uktAmeva cintAmabhivyaktI karttumevAha- 'cAujAmo yatti cAturyAmaH - mahAtratacatuSTayAtmako yo dharmaH 'dezitaH' kathitaH 'pArthena' pArzvanAmnA tIrthakRteti sambandhaH, 'jo imo'tti cakArasya prazleSAd yazcAyaM paJca zikSAH - prANAtipAtAdiviramaNopadezAtmikAH saMjAtA For Parent niryuktiH [451...] ~997~ kezigauta mIyAdhya0 23 // 499 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/ gAthA ||9-13|| niyukti: [451...] (43) prata sUtrAMka ||9-13|| yasminnasau paJcazikSitaH, tArakAderAkRtigaNavAditac, yadvA paJca zikSitAni-uktazikSArUpANi yasminnasau paJcazi-AL [kSito barddhamAnena dezita iti yogaH, 'mahAmuNi'tti suvyatyayAnmahAmuninetyubhayorapi vizeSaNaM mahAmunInA cA, anayorvizeSe kiM nu kAraNamityuttareNa sambandhaH, anena dharmaviSayaH saMzayo vyaktIkRtaH / sampratyAcAradharmapraNidhiviSayaM tamevAbhivyanakti-'acelakaca uktanyAyenAvidyamAnacelakaH kutsitacelako vA yo dharmoM vardhamAnena dezita ityapekSyate, tathA 'jo imotti pUrvavad yazcAyaM sAntarANi-varddhamAnakhAmisatkayativastrApekSayA kasyacitkadAcinmAnavarNavizeSato vizeSitAni uttarANi ca-mahAdhanamUlyatayA pradhAnAni prakramAdvastrANi yasminnasau sAntarottaro dharmaH pArthana dezita itIhApekSyate, ekaM kArya-muktilakSaNaM phalaM tadarthaM prapanau-pravRttAvekakAryaprapannau tayoH prakramAtpArzvavarddhamAnayoH, ubhAvapi hi muktyarthameva pravRttAvitikRtvA, 'vizeSa' uktarUpe 'kimiti saMzaye 'nu' vitarke / kAraNaM' hetuH 1, kAraNabhedena hi kAryabhedasambhava iti bhAvaH, zeSaM spaSTamiti sUtrapaJcakArthaH // evaM ca vineyacintopratpattau yatkezigautamAvakArTI tadAha+ aha te tattha sIsANaM, viNNAya paviyakkiyaM / samAgame kayamaI, ubho kesigoyamA // 14 // goamo. paDirUvanna, sIsasaMghasamAule / jirse kulamavikkhato, tiMduyaM vaNamAgao // 15 // kesI kumArasamaNe, goama dIpa anukrama [855 -859] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~998~
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 14 -17|| dIpa anukrama [860 -863] uttarAdhya. bRhadvRttiH * // 500 // dissamAgayaM / paDirUvaM paDivatti, sammaM saMpaDivajaI // 16 // palAla phAsUaM tattha, paMcamaM kusaMtaNANi ya / goyamassa nisijAe, khiSyaM saMpaNAmae // 17 // 'athe' tyanantaraM 'te' iti tau prakrAntau 'tatre'ti zrAvastyAM prakarSeNa vitarkitaM vikalpitaM pravitarkitaM 'samAgame' mIlake 'kRtamatI' vihitAbhiprAyAvabhUtAmiti zeSaH, 'ke sigoyame'tti kezigautamI, tatatha 'paDiruvannu'tti pratirU | pavinayo- yathocitapratipattirUpastaM jAnAtIti pratirUpajJaH 'jyeSThaM' prathamabhAvitayA 'kulaM' pArzvanAthasantAnam 'apekSamANaH' vigaNayan 'pratirUpAm' ucitAM 'pratipattim' abhyAgatakarttavyarUpAM 'samyagra' avaiparItyena samiti-sAMmu rUyena pratipadyate-aGgIkaroti saMpratipadyate / pratipattimevAha-'paThAle' pratItaM 'prAsukaM' vigatajIvaM 'tatre'ti tasiM tindukodyAne 'paMcamaM 'ti vacanavyatyayAt 'paJcamAni' paJca saGkhyApUraNAni, kAnItyAha-kuzatRNAni cazabdAdanyAnyapi sAdhuyogyatRNAni, paJcamatvaM caipAM palAlabhedApekSayA, tasya hi zAtyAdisambandhibhedApekSayA catvAro bhedAH, yata uktam- "tiNapaNagaM puNa bhaNiyaM, jiNehiM kammaTTagaMThimahaNehiM / sAlI bIhI kodavarAlagaraNNe tiNAI ca // 1 // " gautamasya 'niSadyAyai' niSadyAnimittamupavezanArthamityarthaH, 'saMpaNAmae'ti samarpayati, zeSaM sUtrasiddhameveti sUtracatuSTayArthaH // tau ca tatropaviSTau yathA pratibhAtastathA''ha 1 tRNapaJcakaM punarbhaNitaM jinaH karmASTakagranthimathanaiH / zAlI: trIhiH kodravo rAjakaH araNyatRNAni ca // 1 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [23], mUlaM [--] / gAthA ||14-17|| niryukti: [ 451...] Education inttinational For PP Use On kezigAva mIyAdhya0 23 ~999~ ||500 // janibrary muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||18-20|| niyukti : [451...] (43) prata sUtrAMka // 18 -20|| kesI kumArasamaNe, goame ya mahAyase / ubhao nisannA sohaMti, caMdasUrasamappahA // 18 // nigadasiddha, navaraM 'sohaMti'ti zobhete candrasUryasamA prabhA-chAyA yayoto tathA candrasUryopamApitiyAvaditi sUtrArthaH // tatsaGgame ca yadabhUttadAha samAgayA yaha tattha, pAsaMDA kougaasiyaa| gihatthANa aNegAo, sAhassIo samAgayA // 19 // devadANavagaMdhabbA, jakkharakkhasakinarA / ahissANa ya bhUANaM, Asi tattha samAgamo // 20 // 'samAgatAH' militAH pApaNDaM-vrataM tadyogAt 'pApaNDAH' zeSatratinaH kautuka-kutUhalam AzritAH-pratipannAH kautukAzritAH, paThyate ca-'kougAmiga'tti, tatra kautukAt mRgA iva mRgA ajJatvAtprAkRtatvAdamitakautukA thA, |'sAhassIo ci sUtratvAtsahasrANi / devA-jyotiSkavaimAnikAH dAnavAH-bhavanapatayo gandharvayakSAdayo-jyantaravi-13 zeSAH, samAgatA iti pUrveNa sambandhaH, ete cAnantaramadRzyavizeSaNAd razyarUpAH, adRzyAnAM ca bhUtAnAM kelIkila-11 byantaravizeSANAmAsIt 'samAgamaH' mIlakaH, zeSa sugamamiti sUtradvayArthaH // samprati tayorjalpamAha pucchAmi te mahAbhAga !, kesI goyamamabvavI / tao kesiM buvaMtaM tu, goyamo iNamabyavI // 21 // puccha bhaMte ! jahiccha te, kesiM goymmmvvii| tao kesI aNunAe, goama iNamabbabI // 22 // 'pRcchAmi' praznayAmi 'te' iti tvAM 'mahAbhAga ! atizayAcintyazake! 'atravIt uktavAn 'tataH tadvacanAnantaraM dIpa anukrama [864 -866] For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1000 ~
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-1 / gAthA ||21-22|| niyukti: [452-454] (43) uttarAdhya. prata bRhadvRttiH kameNa yana sUtrAMka // 50 // ||21-22|| kezi 'bruvantam' abhidadhataM 'tuH' punararthe bhinnakramazca kezi punarbuvantamiti yojyate, 'jahicchaMti icchAyA anatikameNa yathecchaM yadavabhAsata ityartho'nujJAta iti-anumato gautameneti prakramaH, zeSa pratItamiti sUtradvayArthaH // yacAsau gautama pRSTavAMstatsaGgrAhakaM niyuktikRd dvAragAthAtrayamAhasikkhAvae a liMge a, sattUNaM ca parAjae / pAsAvagattaNe ceva, taMtUddharaNabaMdhaNe // 452 // agaNiNivAvaNe ceva, tahA duTussa niggahe / tahA pahaparinnAya, mahAsoanivAraNe // 453 // saMsArapAragamaNe, tamassa a vighaaynne| ThANovasaMpayA ceva, evaM bArasasU kamo // 454 // etaca yathA'vasaraM sUtravyAkhyAna eva vyAkhyAsyate, tatra prathamaM 'sikkhAvaya'tti dvAram , atra ca zikSA-abhyAsastatpradhAnAni vratAni pratidinaM yatibhirabhyasyamAnatayA zikSApratAni zikSApadAni vA-prANivadhaviramaNAdIni, satsu hi teSu zeSA'pi zikSA ziSyopadezAtmikA saMbhavatIti / etadadhikRllAha sUtrakRt P5010 cAujAmo a jo dhammo, jo imo pNcsikkhio| desio baddhamANeNaM, pAseNa ya mahAmuNI // 23 // egakajapavannANaM, visese kiM nu kAraNaM / dhamme duvihe mehAvI, kahaM vippacao na te ? // 24 // dIpa anukrama [867-868] AIMEducatan intamanimal For ParaTREPWRauwonly wiancibansar v muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1001 ~
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/gAthA ||23-24|| niyukti: [452-454] (43) prata sUtrAMka ||23. -24|| 'caturyAmaH' hiMsA'nRtasteyaparigrahoparamAtmakabatacatuSTayarUpaH 'paJcazikSitaH sa eva maithunaviramaNAtmakapaJcamatratasahitaH / itthaM ca 'dharma' sAdhudharme dvividhe' dvibhede he 'medhAvin !' viziSTAvadhAraNazaktyanvita! kathaJcit (kathaM da vipra ) pratyayaH' anAzvAso na 'te' tava?, tulye hi sarvajJatve kiMkRto'sau matabheda ityabhiprAyaH, zeSaM prakaTArthameveti sUtradvayArthaH // evaM kezinokte| tao kesi buvaMtaM tu, goyamo iNamabyavI / pannA samikkhae dhammatattaM tattaviNicchiyaM // 25 // purimA | ujjujaDDA u, vakkajaDDA ya pacchimA / majjhimA ujjupannA u, teNa dhamme duhA kae // 26 // purimANaM duvisujjho ja, carimANaM duraNupAlao / kappo majjhimagANaM tu, suvisujjho supAlao // 27 // MI 'tataH' tadanantaraM keziM truvantaM tuH pUraNe'vadhAraNe vA tato bruvantameva jalpAdanuparatameva, anenAdarAtizayamAsannala dhapratibhatAM ca gautamasyAha / kiM tadatravIdityAha-'prajJA' buddhiH 'samIkSate' samyak pazyati, kiM tadityAha-'dhammatatta'ti binduralAkSaNikastataH 'dharmatattvaM' dharmaparamArtha tattvAnAM-jIvAdInAM vinizcayo-viziSTanirNayAtmako yasmiMstattathA, idamuktaM bhavati-na vAkyazravaNamAtrAdeva vAkyArthanirNayo bhavati, kintu prajJAvazAt , tataH 'purima'tti 'pUrva' prathamatIrthakatsAdhavaH 'ujjujaDe'ti Rjayazca prAJjalatayA jaDAca tata eva duSpratipAdyatayA RjujaDAH, turiti yasmAt 'vakajaDDA yatti, vakrAzca vakrabodhatayA jaDAzca tata eva khakAnekakuvikalpato vivakSitArthana dIpa anukrama [869 -870] For PATREPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1002~
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||25-27|| niyukti: [454...] (43) prata bRhadvRttiH sUtrAMka ||25-27|| uttarAdhyatipattyakSamatayA vakrajaDAH 'caH' samuccaye 'pazcimAH' pazcimatIrthakRdyatayaH 'madhyamAstu' madhyamatIrthakRtsambandhitapa- kezigauta khinaH, 'RjuprajJAH' Rjayazca te prakarSaNa jAnantIti prajJAzca sukhenaiva vivakSitamartha grAhayituM zakyanta iti RjuprajJAH, mIyAdhyA tena hetunA dharmo dvibhedaH 'kRtaH' vihitaH, ekakAryapratipannatve'pIti prakramaH / yadi nAma pUrvAdInAmevaMvidhatvaM 1502 // tathApi kathametad dvaividhyamityAha-'purimANaM'ti pUrveSAM duHkhena vizodhyo bizodhayituM-nirmalatAM netaM zakyora durvizodhyaH, kalpa iti saMbadhyate, te hyatiRjutayA gurubhiranuziSyamANA api na tadanuzAsanaM khaprajJA'parAdhAdyathA*vatpratipattuM kSamanta iti tepAmasaudurSizodhya ucyate, tuzabda uttarebhyo vizeSa dyotayati, 'caramANA' caramatIrthakattapa|khinAM duHkhenAnupAlyata iti duranupAlaH sa eva duranupAlakaH 'kalpaH' yatikriyAkalApaH, te hi vakratvena ku vikalpAkulitacittatayA kathaJcijAnAnA api na yathAvadanuSThAtumIzate, madhamakAnAM tu sukhena vizodhyo-vizodhayituM zakyaH suvizodhyaH, 'supAlau'tti cazabdasya gamyamAnatvAtsupAlakazca, ko'sau ?-kalpaH itIhApi yojyate, te hi RjuprajJA iti samyagmAgAnusAriyodhatayA sukhenaiva yathAvadavagacchanti pAlayanti ca, ataste caturyAmoktAvapi paJcamamapi yAmamuktahetoAtuM pAlayituM ca kSamA iti tadapekSayA pArthaNa caturyAma uktaH, pUrvapazcimAzcoktanItito nityamiti RSabhavarddhamAnAbhyAM paJcamaM pratamuktam , ayamarthaH-na yAzAdvAcakAdekasya zroturvivakSitAthepratipattistArazA-151 devAzeSANAmapi, khaprajJApekSayA hi ko'pi kIrazAdeva vAcakAdekamapyarthaM pratipadyata iti vicitraprajJavineyAnugrahA dIpa anukrama [871-873] JAINEducatan intimatemal For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1003~
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||28-30|| niyukti: [414...] (43) prata sUtrAMka // 28 -30|| yopAttIvAcakabhedAdeva dharmasya dvaividhyaM, na tu vastubhedAt, yadvAcakabhede'pi vastuto vratapaJcakasyaivAtra.vivakSitatvAt , prasAtazehAyajinAbhidhAnamiti sUtratrayArthaH / itthaM gautamenokte kezirAha4 sAhu goyama! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majha, taM me kahasu goyamA! // 28 // acelao a jo dhammo, jo imo sNtruttro| desio vaddhamANeNaM, pAseNa ya mahAmuNI // 29 // egakajapa-2 vanANaM, visese kiM nu kAraNaM / liMge duvihe mehAvI !, kahaM vipaJcao na te ? // 30 // A 'sAdhu'tti sAdhuH-zobhanA gautama ! 'prajJA' buddhiH 'te' taka, yataH 'chinnaH' apanItastvayeti gamyate, mama 'saMzayaH sandehaH 'imotti ayam-uktarUpaH, paThanti ca-'paNNAe'tti, tatra ca sAdhu yathA bhavatyevaM gautama! 'prajJayA' buddhayA bhI chinno me saMzayo'yaM, tvayeti vyAkhyeyaM, vineyApekSaM cetthamabhidhAnaM, na tu tasya matizrutAvadhijJAnatrayasamanvitasyaivaMvidhasaMzayasambhava iti sarvatra bhAvanIyam / 'anyo'pi vakSyamANaH saMzayo mama taM me kathaya gautama!, tadviSayamapyarthe / yathAvatpratipAdayeti bhAvaH / atra ca dvitIyaM dvAraM 'liMga'tti, liGgayate-gamyate'nenAyaM vratIti liGga-varSAkalpAdirUpo veSaH, tadadhikRtyAha-'acelaoM' ityAdi, pAgU vyAkhyAtameva, navaraM 'mahAmuni'tti mahAmune !, paThanti ca, mahAjasati mahAyazAH, liGge dvividhe-acelakatayA vividhavastradhArakatayA ca dvibheda iti sUtratrayArthaH // evaM kezinA'bhihite gautamavaco'bhidhAyakaM sUtratrayam dIpa anukrama [874-876] AIMEducatan intimational For ParaTREPWAuOnly muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1004 ~
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||31-33|| niyukti: [454...] (43) prata sUtrAMka // 503 // 23 ||31-33|| uttarAdhya kesi evaM buvANaM tu, goyamo iNamanbadhI / vinnANeNa samAgamma, dhammasAhaNamicchiyaM // 31 // paJcayatyaM / kezigauta ca logassa, nANAvihavikappaNaM / jattatthaM gahaNatthaM ca, loge liMgapaoaNaM // 32 // aha bhave painnA u, bRhadvRttiH KImukkhasambhUyasAhaNA / nANaM ca daMsarNa ceva, caritaM ceva nicchae // 33 // mIyAdhya | ana ca viziSTaM jJAnaM vijJAna-taca kevalameva tena samAgamya yadyasyocitaM tattathaiva jJAtvA 'dharmasAdhanaM' dharmopakaraNaM varSAkalpAdikam 'icchiya'nti 'iSTam' anumataM pArzvanAthavarddhamAnatIrthakRyAmiti prakramaH, varddhamAnavineyAnAM hi dA raktAdivastrAnujJAne vakajaDatvena vakharaJjanAdiSu pravRttiratidurnivAraiva syAditi na tena tadanujJAtaM, pArthaziSyAstu na titheti raktAdInAmapi (dharmopakaraNatvaM ) tenAnujJAtamiti bhAvaH, kiJca-pratyayArthaM vA-amI tina iti pratItiVInimittaM, kasya-lokasya, anyathA hi yathA'bhirucitaM veSamAdAya prajAdinimi viDambakAdayo'pi vayaM vratina| ityabhidadhIran, tato batiSvapi na lokasya tina iti pratItiH syAt , kiM tadevamityAha-'nAnAvidhavikalpanaM' prakramAnAnAprakAropakaraNaparikalpanaM, nAnAvidhaM hi varSAkalpAdyupakaraNaM yathAvadyativeva saMbhavatIti kathaM na tatpra-111 kaa||503|| tyayahetuH syAt ?, tathA yAtrA-saMyamanirvAhastadarthe, vinA hi varSAkalpAdikaM vRSTayAdI saMyamabAdhaiva sthAt, grahaNaM-| jJAnaM tadarthaM ca, kathaJcicittaviplavotpattAvapi gRhNAtu-yathA'haM vratItyetadartha, loke liGgasya-veSadhAraNasya prayojanamiti-pravarttanaM liGgaprayojanam / athe' tyupanyAse 'bhave painnA utti tuzabdasyaivakArArthatvAdbhinnakramatvAca bhave dIpa anukrama [877-879] 5 AIMEducatan intamanna For PAHATEEPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1005~
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||31-33|| niyukti: [414...] E (43) prata sUtrAMka ||31-33|| deva pratijJAnaM pratijJA-abhyupagamaH, prakramAtpArthavarddhamAnayoH, pratijJAsvarUpamAha-'mokkhasambhUyasAhaNa'tti mokSasya | sadbhUtAni ca tAni tAttvikatvAtsAdhanAni ca hetutvAnmokSasadbhUtasAdhanAni, kAnItyAha-jJAnaM ca' yathAkdavabodhaH 'darzanaM ca' tacaruciH 'cAritraM ca sarvasAvadhaviratiH 'eve' tyavadhAraNe, sa ca liGgasya muktisadbhUtasAdhanatA vyavacchi-2) natti, jJAnAyeva muktisAdhanaM na tu liGgamiti, zrUyate hi bharatAdInAM liGgaM binA'pi kevalajJAnotpattiH, 'nishcye| iti nizcayanaye vicArye, vyavahAranaye tu liGgasyApi kathaJcinmuktisadbhutahetuteSyata eva, tadayamabhiprAyaH-nizcaya-14 stAvalijhaM pratyAdriyata evaM na, vyavahAra eva tUktahetubhistadicchatIti tadbhedasya tattvatokizcitkaratvAnna viduSAM / vipratyayahetutA, zeSaM spaSTamiti sUtratrayArthaH // ____ sAhu goyama ! pannA te, chinno me saMsao imo| anno'vi saMsao majjha, taM me kahasu goyamA ! // 34 // prAgvat / atra ca tRtIyadvAraM zatrUNAM parAjaya iti, etadadhikRtyAha aNegANa sahassANaM, majjhe ciTThasi goyamA !|te a te abhigacchati, kahaM te nijiyA tume // 35 // 12 ege jie jiyA paMca, paMca jie jiyA dasa / dasahA u jiNittA NaM, sabvasattU jiNAmahaM // 36 // sattU a ii ke vutte, kesI goyamamabbavI / tao kesi buvaMtaM tu, goyamo iNamabbavI // 37 // egappo ajie sattU, kasAyA iMdiyANi ya / te jiNittU jahAnAya, viharAmi ahaM muNI // 38 // -KRAK dIpa anukrama [877-879] : For wiancibanam muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1006~
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||35-38|| niyukti: [454...] (43) prata sUtrAMka ||35-38|| uttarAdhya. avidyamAnameka iti-bhAvapradhAnatvAnirdezakaikatvaM yeSu te'ne kAsteSAm anekAnAM-bahUnAM sahasrANAM prakramA- kezigautavRhadvRttiH dicchatrusambandhinAM madhye tvaM tiSThasi' Asse gautama!, 'te ca' anekasahasrasaGkhyAH zatravaH 'te' iti sUtratvAcAmabhi mIyAdhya. lakSIkRtya gacchanti-dhAvanti, arthAjetum , itthaM caitat kevalAnutpattidarzanAt , dRzyate ca tajayaphalamapi tava prsh||50|| mAdi, tat 'ka' kena prakAreNa 'te' ityuktarUpAH zatravaH 'nirjitAH' abhibhUtAstvayA ?, bhUyastvAdabhiyoktRtvAca tatepAmiti bhAvaH / itthaM kezino ke gautama Aha-'ekasmin sakalabhAvazatrupradhAne Atmani 'jite' abhibhUte jitAH paJca, katham , ekaH sa evAnye ca catvAraH kaSAyAH, tathA 'paMca jie'tti sUtratvAtpaJcasu jiteSu jitA daza, atrApi pazcoktA evAparANi ca paJcendriyANi, tataH 'dazadhA' dazaprakArAnuktarUpAn 'tuH' punararthe zatrUn jitvA ! 'Na'ti prAgvat 'sarvazatrUn' nokapAyAdIstaduttarottarabhedAMzcAneka sahasra saGkhadhAn 'jayAmi' abhibhavAmyahaM, tadanena / prathamataH pradhAnajayo-jayanaprakAra uktaH, tatazca 'sattU ya iitti 'cA' pUraNe iti bhinnakramo jAtI caikavacanaM, tataH zatruH ka ukta iti kezigautamamabravIt, nanu yadyatau zatrUnapi na vetti kathaM tanmadhyagatastvaM tiSThasItyAdikamanena prAguktam ?, ucyate, ajJajanapratibodhArtha sarvA api jJapRcchA etAH, uktaM hi prAg 'jJAnatrayAnvito'sAviti kathamasyaivaMvidhavastvaparijJAnasambhava' iti, uttarArdha prAgvat / eka Atmeti-jIvazcittaM vA'tati-gacchati tAMstAn bhAvAn arthAnveti vyutpatteH 'ajitaH' avazIkRtaH anekAnAvAptihetutvAcchayuriva zatrustathoktahetoreva 'kaSAyAH' dIpa anukrama [881-884] 504 // AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1007~
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 35 -38|| dIpa anukrama [881 -884] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 35-38|| adhyayanaM [23], niryukti: [ 454...] krodhAdayaH 'indriyANi' sparzanAdIni cazabdAnnoka pAyAdayaH kaSAyAdyuttarottarabhedAtha, ajitAH zatrava iti vacanavipariNAmena yojyate / iha ca kapAyANAM prathamata upAdAnamindriyANAmapi kaSAyavazata evAnarthahetutvakhyApanArtha, sampratyupasaMharaNyAjena tajjaye phalamAha-'tAn' uktarUpAn zatrUn 'jitlA' abhibhUya 'yathAnyAyaM yathoktanItyanatikrameNa tato viharAmi - tanmadhye'pi tiSThannapratibaddhavihAritayeti gamyate, teSAmeva pratibandhahetutvena tadvivaandhakAbhAvAditi bhAvaH, 'aha' mityAtmanirdezaH 'mune' iti kezyAmantraNamiti sUtracatuSTayArthaH // evaM gautamenAbhihite sAhu goyama ! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majjhaM, taM me kahasu goyamA ! // 39 // prAgvat // samprati 'pAsAvagattaNaM' ti caturthadvAramadhikRtyAha saMta bahave loe, pAsabA sarIriNo / mukkapAso lahubbhUo, kahaM taM viharasI muNI | 1 // 40 // te pAse savvaso chintA, niraMtRNa uvAyao / mukkapAso lahumbhUo, viharAmi ahaM muNI ! // 41 // pAsA a idda ke vRttA?, kesI goyamamanyavI / kesi evaM buvaMtaM tu, govamo iNamadhvI // 42 // rAgadosAdao tibbA, neha pAsA bhayaMkarA / te chiMdi jahAnAyaM, viharAmi jahaka // 43 // sUtra catuSTayaM spaSTameva navaraM pAzairvaddhA-niyatritAH pAzabaddhAH zarIriNaH' prANinaH, 'muktapAzaH' tyaktapAzo'ta eva laghubhUto vAyuH, tato laghubhUta iva laghubhUtaH sarvatra prativaddhatvAt / gautama Aha-- 'te' iti tAnU - lokabandhakAn For PP Use On janeiro d muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~1008~
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||40-43|| niyukti: [414...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 50 // 23 prata sUtrAMka // 40-43|| pAzAn 'saghaso'tti sUtratvAtsarvAn 'chittvA' troTayitvA 'nihatya' punarvandhAbhAvalakSaNenAtizayena vinAzya, katham : kezigauta'upAyataH' sadbhUtabhAvanA'bhyAsAt / tataH pAzAzca-pAzazabdavAcyAH ke 'vutte ti uktAH / rAgadveSAdayaH, Adiza-01 bdAnmohaparigrahaH 'tIvAH' iti gADhAH, tathA 'Neha'tti snehA:-putrakalatrAdisambandhAste pAzA iva pAravazyahetutayA samIyAdhya pAzA ityuktA iti kramaH,atigADhatvAca rAgAntargatatve'pyamISAM punarupAdAnaM, bhayaGkarAH' anarthahetutayA trAsotpAdakA 'yathAkramam' iti kramo-yativihita AcArastadanatikrameNeti sUtracatuSTayArthaH / sAhu goyama! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majjhaM, taM me kahasu goyamA ! // 44 // pUrvavat / samprati 'tantUddharaNabaMdhaNe'tti paJcamadvArAbasaraH, tatra ca tanyate bhavo'neneti tantuH-bhavatRSNA sa eva / bandhahetutvAdvandhanaM tasyoddharaNam-unmUlanaM tantubandhanoddharaNaM, prAgvatparanipAtaH // tadadhikRtyAha| aMto hiayasaMbhUyA, layA ciTTha goyamA! / phalei visabhakkhINaM, sAu uddhariyA kaha // 45 // taMza layaM sabbaso chisA, uddharittA samUliyaM / viharAmi jahAnAyaM, mukkomi visabhakkhaNaM // 46 // layA ya iti / // 50 // kA buttA, kesI goymmvyyii| kesimevaM buvaMtaM tu, goyamo iNamabyavI // 47 // bhavataNhA layA vuttA, bhImA 31 |bhiimphlodyaa| tamucchittu jahAnAyaM, viharAmi mahAmuNI ! // 48 // dIpa anukrama [886-889]] For wrancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1009~
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/gAthA ||45-48|| niyukti: [454...] (43) prata ACANCE sUtrAMka // 45-48|| hRdayasthAntarantarhadayaM-mana ityarthasta tra saMbhUtA-utpannA latA 'tiSThati' Aste he gautama !, 'phalei visabhakSINa'ti | ArSatvAtphalati viSavadbhakSyanta iti viSabhakSyANi-paryantadAruNatayA viSopamAni phalAnIti gamyate, sA punaH |'uddhRtA' utpATitA tvayeti gamyate, 'kathaM' kena prakAreNa, iti kezipraznaH / gautama Aha-'tAm' ityuktavizeSaNAM latA 'saghaso'tti sarvataH 'chitvA' khaNDIkRtya 'uddhRtya' utpATya samUlAmeva samUlikAM rAgadvepalakSaNamUlanirmUlanena yathAnyAyaM viharAmIti prAgvat , anena sarvacchedasamUloddharaNaM coddharaNaprakAra uktaH,tatphalamAha-mukto'smi 'visabhakkhaNaM ti subbyatyayAd viSabhakSaNAd-viSaphalAbhyavahAropamAt kliSTakarmaNaH / 'late'sAdi spaSTaM, bhavaH-saMsArastasmin tRSNAlobhAtmikA bhavatRSNA latoktA 'bhImA' bhayadA kharUpataH kAryatazca bhImo duHkhahetutayA phalAnAmAkliSTakarmaNAmudayaH-paripAko yasyAH sA tathA, na ceha prAg latAmAtrasyaiva prazna iti vizeSaNAbhidhAnamayuktaM, savizeSaNAyA eva tasyAH prakrAntatvAt, prakramApekSatvAca praznasya, zeSamupasaMhArAbhidhAyIti suutrctussttyaarthH|| ___sAhu goyama ! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majhaM, taM me kahasu goyamA ! // 49 // gatArtham / 'agninirvApaNaM ceva'tti SaSThadvAramaGgIkRtyAhaI saMpajjaliyA ghorA, aggI ciTThaha goyamA! je DahaMti sarIrasthA, kahaM vijjhAviyA tume // 50 // mahA-13 mehapasUyAo, gijjha vAri jaluttamaM / siMcAmi sayayaM te u, sittA no va Dahati me // 51 // aggI a ii || dIpa anukrama [891-894] For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1010~
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||50 -53 // dIpa anukrama [896 -899] uttarAdhya bRhadvRttiH // 506 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [23], mUlaM [--] / gAthA || 50-53|| niryukti: [ 454...] ke kutte ?, kesI gomamavI / tao kesiM buvanaM tu, goyamo iNamantravI // 52 // kasAyA aggiNo vuttA, suasIlato jalaM / suyadhArAbhihayA saMtA, bhitrA hu na Darhati me // 53 // sUtra catuSTayam / samantAtprakarSeNa jvalitAH saMprajvalitA ata eva 'ghorAH' raudrAH 'aggI ciTThai'tti ArSatvAdvacanavyatyayAttato'nayastiSThanti he gautama! ye dahantIva dahanti paritApakAritayA 'zarIrasthAH ' dehasthAH, na bahirvarttina ityarthaH, ete ca yadyapyAtmasthAstathA'pi zarIrAtmanoranyo'nyAnugamakhyApanAyetthamuktAH, kathaM 'viSyApitAH' nirvApitAstvayA / gautama Aha-mahAmeghAt prasUtam - utpannaM mahAmeghaprasUtaM tasmAt, mahAzrotasa iti gamyate, gijjha'tti gRhItvA vArayati tRSNAdidoSAniti vAri- pAnIyaM 'jalottama' zeSajalApekSayA pradhAnaM tena 'siJcAmi ukSAmi vidhyApayAmItiyAvat, 'satatam' anavarataM 'te utti tuzabdasya bhinna ( : ) kramastatastAnazIn prasaGgatastatsecanaphalamAha - siktAstu 'no ve 'ti naiva dahanti 'meM' tti mAM, paThyate ca 'sayayaM dehitti, iha ca dehasthitatvenAgnayo'pi dehA uktAH, uktaM hi 'tAsdhyAttadvyapadeza' iti, anye tu pUrvasUtraM paThanti - 'jA Daheti sarIratthe'ti, atra tu paThanti - 'siMcAmi sayayaM taM tu' iti, iha ca 'ta' mityagnimanyat prAgvad, ekavacanAntatvameva tu sarvatra vizeSaH / "aggI ye' tyAdi prAgvat, navaramaziprazno mahAmeghAdipraznopalakSaNaM, 'kapAyAH' krodhAdayaH agnayaH paritApakatayA zoSakatayA coktAstIrthakRdbhiriti gamyate, zrutaM cehopacArAtkaSAyopazamahetavaH zrutAntargatopadezAH zIlaM ca mahApratAni tapazca-- anazanaprAyazci Jan Education intimational For Para Prata Use Only kezigIta mIyAdhya0 23 ~ 1011~ // 506 // janecibrary urg muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||50-53|| niyukti: [414...] (43) * Socks prata sUtrAMka *** ||50-53|| tAdi zrutazIlatapa iti samAhAraH, tatkimityAha-jalaM-pAnIyamupalakSaNatvAcAsya mahAmeghakhijagadAnandakatayA zeSameghAtizAyitvena bhagavAMstIrthakaro mahAzrotAzca tata utpanna AgamaH, uktamevArtha savizeSamupasaMharannAha-zrutasyaAgamasyoSalakSaNatvAcchIlatapasozca dhArA iva dhArA-AkrozahananatarjanadharmabhraMzeSUttarottarabhAvasyAlAmarUpatAdisatataparibhAvanAstAbhirabhihatAH-tADitAH zrutadhArAbhihatAH santaH prakramAduktarUpA agnayaH 'bhinnAH' vidAritAstadabhighAtena lavamAtrIkRtA itiyAvat 'hu|' pUraNe na dahanti mAmiti sUtracatuSTayArthaH // sAhu goyama! pannA te, chinno me saMsao imo| anno'vi saMsao majjhaM, taM me kahasu goyamA ! // 54 // prAgvat / 'duSTAzvanigraha' iti saptamadvAramurarIkRtyAha ayaM sAhassio bhImo, duhasso paridhAvaI / jaMsi goyama ! ArUDho, kaha teNa na hIrasi? // 55 // pahAvaMtaM nigipahAmi, suyarassIsamAhiyaM / na me gacchai ummaggaM, maggaM ca paDivajaha // 56 // asse aii kA vutte ?, kesI goyamamabbacI / to kesi buvaMtaM tu, goyamo iNamanbavI // 57 // maNo sAhassio bhImo, duhasso paridhAvai / taM sammaM tu nigiNhAmi, dhammasikkhAi kaMdhagaM // 58 // sUtracatuSTayam / 'ayaM' pratyakSaH sahasA-asamIkSya pravartata iti sAhasiko bhImaH prAgvat , duSTazvAsAvakArya * RS dIpa anukrama [896-899] * FOFO muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1012~
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka 1144 -58|| dIpa anukrama [901 -904] uttarAdhya. vRttiH ||507 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [23], mUlaM [ - ] / gAthA ||55-58|| niryukti: [ 454...] pravRttyA'zvazca duSTAzvaH 'paridhAvati' samantAdgacchati yaH kIdRgityAha-yaM duSTAzvamabhibhavasi yadivA 'yaMsi 'tti yasmin he gautama! 'ArUDhaH' caTitaH, anArUDhasya hi na vakSyamANApAyaheturasau syAdityevamabhidhAnaM, tataH kathamiti prazne 'tena' iti duSTAzvena 'na hiyase' prastAvAnnonmArga nIyase 1 / gautama Aha- 'pradhAvantam' unmArgAbhimukhaM gacchantaM 'nigRhAmi' niruNadhmi, kIdRzaM tamityAha zrutam - Agamo niyantrakatayA razmiriva razmiH pragrahaH zrutara|zmistena samAhito-baddhaH zrutarazmisamAhitastam, ato na 'me' mama sambandhI duSTAzvaH 'gacchati' yAti 'unmArgam' utpathaM tato na mama tena haraNamiti bhAvaH, tatazca kimudAsta evetyAha- 'mArga ca' satpathaM punaH 'pratipadyate' aGgIkurute / 'asse ya' ityAdi sugamaM, navaraM 'manaH' cittam, iha ca sAhasika ityAdyabhidhAnaM prakramAnusmaraNArtha, vizeSamupadarzayannupasaMhAramAha-taM samyagra nigRhAmi dharmaviSayA zikSA-upadezo dharmazikSA tayA, yadvA zikSA - abhyAsastato 'dharmazikSAyai' dharmAbhyAsanimittaM kanthako jAtyAzvastatazca kanthakamiva kanthakaM kimuktaM bhavati ? - duSTAco'pi nigrahaNayogyaH kanthakaprAya eveti sUtracatuSTayArthaH // kezirAha Jan Education intimal sAhu goyama ! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majjhaM, taM me kahasu goyamA ! // 59 // sAhusUtraM tathaiva / tathA 'pathaparijJAte' tyaSTamaM dvAramAzrityAhakuppahA bahave loe, jesiM nAsaMti jNtvo| ahANe kaha vahato, taM na nAsasi goyamA ! 1 // 60 // je a For Para Pral Use Only kezigIta mIyAdhya0 23 ~ 1013~ // 507 // [adjancibrary or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||60-63|| niyukti : [454...] (43) prata sUtrAMka ||60 STAR -63|| maggeNa gacchaMti, je a ummaggapaTTiyA / te sadhve viiyA majjhaM, to na nassAmahaM muNI! // 61 // magge a iti ke vutte, kesI goyamamabbavI / tao kesiM buvaMtaM tu, goyamo iNamabbavI // 62 // kuppavayaNapAsaMDI, savve 4 ummaggapaviyA / sammaggaM tu jiNakkhAyaM, esa magge hi uttame // 63 // | sUtrANi catvAri / kutsitAH pathAH kupathAH-azobhanamArgAH 'bahavaH' aneke 'loke' jagati 'yaH' kupathaiH 'nazyanti' sanmArgAzyanti 'jantavaH' prANinaH, tatazcAdhvani prastAvAtsanmArge 'kahanti kathaM vartamAnastvaM na 'nazyasi ? | satpathAzyavase ? he gautama ! / gautama Aha-'ye' kecit 'mArgeNe'ti sanmArgeNa 'gacchanti' yAnti ye ca 'unmArgaprasthitAH' utpathapravRttAH, te 'sarve' niravazeSA viditAH-pratItA mama, na caite pathApathaparijJAmantareNa samyag jJAyanta iti saivAnena bhajayantareNoktA, vicitratvAca RSINAM sUtrakRterevamabhidhAnaM, tatazca tata' iti pathApathaparijJAto na | nazyAmyahaM mune !, ye hi khayaM kupathasatpathasvarUpAnabhijJA bhavanti te bahutarakupathadarzanAteSveva supathabhrAntyA nazyeyuH, | ahaM tu na tatheti kathaM bahutarakupathadarzane'pi nazyeyamiti bhAvaH / 'magge'tyAdi [sUtra] sugama, navaraM mArgaH-sanmArgaH |kaH , upalakSaNatvAtkumArgAzca ke ?, kupravacaneSu-kapilAdiprarUpitakutsitadarzaneSu pApaNDino-pratinaH kuprayacanapApaNDinaH sarve unmArgaprasthitAH, bahuvidhApAyabhAjanatvAttepAmiti bhAvaH, anenApi bhaGgayA kupravacanAni kupathA ityuktaM bhavati, 'sanmArga tu' prazastamArga punarvidyAditi zeSaH 'jinAkhyAtaM' jinapraNItaM mArgamiti prakramaH, kutaH dIpa anukrama [906-909] -100 For Fun muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1014~
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||60-63|| niyukti: [414...] (43) uttarAdhya. prata sUtrAMka 508 ityAha-epa mArgo 'hI'ti yasmAd 'uttamaH' anyamArgebhyaH pradhAnaH, tasmAdayameva sanmArga ityabhiprAyaH, uttamatvaM cAsya praNetRNAM rAgAdivikalatveneti bhAvanIyamiti sUtracatuSTayArthaH // bRhadvRttiH mIyAdhya ___ sAhu goyama! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majjhaM, taM me kahasu goyamA ! // 14 // sAdhusUtraM prAgyat / samprati 'mahAzrotonivAraNe'tti navamadvAramurarIkRtyAha mahAudagavegeNaM, bujjhamANANa pANiNaM / saraNaM gaI pahU~ca, dIva ke mannasI muNI! // 65 // asthi ego mahAdIvo, vArimajhe mahAlao / mahAudagavegassa, gaI tattha na vijaI // 66 // dIve a ii ke cuse, kesI goyamamavyavI / tao kesi buvaMtaM tu, goyamo iNamabyavI // 67 // jarAmaraNavegeNaM, bujjhamANANa pANiNaM / 4 dhammo dIvo paiTTA ya, gaI saraNamuttamaM // 18 // | sUtracatuSTayam , mahadudakaM yatra tat mahodakaM prakramAnmahAzrotastasya vego-rayo mahodakavegastena 'udyamAnAnAM' nIyaINmAnAnAM 'pANiNaM'ti prANinAM zaraNaM' tanivAraNakSamamata eva gamyamAnatvA gatiM tata eva ca pratIya-Azritya tiSTha-12 nyatra duHkhAbhihatAHprANina iti pratiSThA, 'anyatrApI'ti (vA0) vacanAd tAM ca dvIpaM kaM manyase ? mune!, nAstyeva // 508 // kazcana tAdRzo dvIpa iti praznayiturAzayaH / gautama Aha-asti-vidyate eko mahAMzcAsau prazasyatayA dvIpazca mahAdvIpaH, ka-bArimadhye' jalasyAntaH samudrAntarvartyantaradvIpa ityarthaH / kITak ?-'mahAlao'tti mahAn-ucaistvena vistIrNatayA MICROSANSAR ||60-63|| dIpa anukrama [906-909] AIMEducatan intimational For muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1015~
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||65-68|| niyukti: [414...] (43) prata % sUtrAMka -% ||65-68|| 584 ca ata eva mahodakavegasya-kSubhitapAtAlakalazavAteritapravRddhajalamahAzrotovegasya 'gatiH' gamanaM 'tatreti mahAdvIpe / na vidyte| 'dIve' ityAdi, gatArtha / jarAmaraNe eva ca nirantarapravAhapravRttatayA vegaH prakramAdudakamahAzrotaso| |jarAmaraNavegastenodyamAnAnAmaparAparaparyAyamayanena 'prANinAM' jIvAnAM dharmaH' zrutadharmAdiH dvIpa iva dvIpa ukta iti | prakramaH, sa hi bhavodadhimadhyavartI muktipadanivandhanatayA na jarAmaraNavegena gantuM zakyata iti, tatra tathAvidhajarA-12 maraNAbhAvAd, ata eva vivekinastamAzritya tiSThantIti pratiSThA, tathA gatiH zaraNaM cottamaM prAgvat / ihApi dvIpamAtrapraznAbhidhAne'pi zeSAbhidhAnaM prakramopalakSaNatvAttatpraznasyeti bhAvanIyamiti sUtracatuSTayArthaH // sAhu goyama! pannA te, chinno me saMsao imo| anno'vi saMsao majha, taM me kahasu goyamA ! // 68 // sAhusUtramuktArtham / idAnIM saMsArapAragamanAkhyaM dazamadvAramAzrityAha annacaMsi mahohaMsi, nAvA viparidhAvaI / jaMsi goyamamArUDho, kaha pAraM gamissasI // 69 // jA u assAviNI nAvA, na sA pArassa gAmiNI / jA nirassAviNI nAvA, sA u pArassa gAmiNI // 70 / / / nAvA aii kA vuttA, kesI goyamamabbavI / tao kesi buvaMtaMta, goyamo iNamabvavI // 71 / / sarIra-4 mAhu nAvatti, jIvo bucai naavio| saMsAro annavo vutto, jaMtaraMti mahesiNo // 72 // dIpa anukrama [911-914] AIMEducatan intamadhana muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1016~
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||69 -72|| dIpa anukrama [916 -919] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 509 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||69-72|| niryuktiH [454...] sUtracatuSTayaM, 'aNNavaMsi mahohaMsi'tti, 'arNave' samudre 'mahaughe' bRhajjalapravAhe 'nAvA viparidhAvai 'tti 'nauH' droNI 'viparidhAvati' vizeSeNa samantAdgacchati 'yAM' nAvam 'asi' bhavasi yasyAM vA nAvi he gautama ! 'ArUDhaH' caTitastvamiti gamyate, tataH 'kathaM' kena prakAreNa 'pAraM' paryantaM prakramAdarNavasya 'gamiSyasi ?' yAsyasi 1, na kathaJciditi praTurAzayaH / gautama Aha- 'jA u'tti yA 'tuH' pUraNe AzrAviNI-jalasaMgrAhiNI pAThAntarataH sAzrAviNI vA-sahAzrAvibhiH- jalapravezAnvitaiH prakramAtsandhibhirvarttata itikRtvA 'nau' droNI na sA 'pArasya' prastAvAtsamudraparyantasya 'gAminI' avazyaMyAyinI, 'jA nirassAviNi'tti uttaratra tuzabdasya bhinnakramatvAd yA punarniSkrAntA AzrAvibhyaH prAgvat sandhibhyo nirAzrAviNI nauH sA 'pArasya' uktarUpasya 'gAminI' avazyaM pAraprApikA, tato'haM nirAzrA| viNImArUDha upAyataH pAragAmyeva bhaviSyAmIti bhAvaH / 'nAve'tyAdi pratItArtha, navaraM nAvastaraNatvAttaritA tArya ca pRSTamevAta evottaramAha - zarIram 'AhuH' bruvate nauriti, tasyaiva samyagdarzanAditrayAnuSThAnahetutayA, bhavodadhinistArakatvAjjIvaH 'ucyate' pratipAdyate tIrthakRdbhiriti zeSo nAvikaH, sa yuktarUpayA nAvA bhavodadhiM taratIti, saMsAraH 'arNavaH' samudra uktaH, tasyaiva tattvatastAryatvAt, 'yaM' saMsAramarNavaprAyaM taranti 'mahesiNo' tti prAgvanmahadeSiNo mahayo vA tadA ca tathAvidhamaharSINAM pratyakSatvAt zrotRpratItyarthametaditi sUtracatuSTayArthaH // Jan Eiration Intl F&P On kezigauta mIyAdhya0 23 ~ 1017 ~ ||509 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/ gAthA ||7|| niyukti: [454...] (43) prata sUtrAMka ||73|| sAhu goyama! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majha, taM me kahasu goyamA / // 73 // sAhusUtraM prAgvat / adhunA 'tamasazca vighATane' tyekAdazadvAramadhikRtyAha4] aMdhayAre tame ghore, ciTThati pANiNo bahU / ko karissai ujjoya, savvalogaMmi pANiNaM // 74 // uggao vimalo bhANU, sabbalogapabhaMkaro / so karissai ujjoyaM, sabbalogaMmi pANiNaM // 7 // bhANU a iti ke vutte, kesI goyamamabyavI / tao kesi buvaMtaM tu, goyamo iNamabbavI // 76 // uggao khINasaMsAro, |savaNNU jinnbhkkhro| so karissai ujjoyaM, sabalogaMmi pANiNaM / / 77 // 4 sUtracatuSTayaM, andhamivAndhaM cakSuHpravRttinivartakatvenArthAt janaM karotItyandhakArastasmin 'tamasi' pratIte 'ghore' bhayAnake tiSThanti prANino bahavaH, kaH kariSyatyuyotaM 'sarvaloke samastajagati prANinAM, na kazcittAdRzaM nirdo-IN rayAma iti bhAvaH / gautama Aha-'udgataH' uditaH 'vimala' nirmalaH 'bhAnuH AdityaH 'sabalogapahaMkareM'tti sarvalokaprabhAkaraH-sakalajagatprakAzavidhAtA, 'bhANU yatti bhAnuH ka ukto ya udyotaM kariSyatItiprakramaH, 'udgataH' udayaM prAptaH kSINasaMsAraH' apagatabhavabhramaNaH sarvajJaH 'jinabhAskaraH' ahaMdAdityaH 'uddyota' samastavastuprakAzanaM, taba tamovighaTTanAdeveti tadevAnena bhaGgayoktaM, zeSaM spaSTamiti sUtracatuSTayArthaH // ____ sAhu goyama! pannA te, chinno me saMsao imo / anno'vi saMsao majhaM, taM me kahasu goyamA ! // 8 // dIpa anukrama [920] For Free muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1018~
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||79 -83|| dIpa anukrama [926 -930] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 510 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||79-83 || adhyayanaM [23], niryukti: [ 454...] sAhusUtraM tathaiva sthAnamevopasaMpadyate prApyata iti sthAnopasampat-prApyaM sthAnamiti dvAdaze dvAramaGgIkRtyAha - sArI mANase dukkhe, bajjhamANA pANiNaM / khemaM sivaM aNAvAhaM, ThANaM kiM mannasI | muNI ! // 79 // atthi egaM dhuvaM ThANaM, logaggaMmi durAruhaM / jattha nasthi jarA mancU, vAhiNo veyaNA tahA // 80 // ThANe a ii ke butte ?, kesI goyamamacyavI / tao kesiM buvaMtaM tu goyamo iNamadhyavI // 81 // nivvANaMti avAti, | siddhI logaggameva ya / khemaM sivaM aNAvAhaM, jaM taraMti mahesiNo // 82 // taM ThANaM sAsayaMvAsaM, logaggaMmi durAruhaM / jaM saMpattA na soyaMti, bhavohaMtakarA muNI ! // 83 // sUtrANi paJca pratItAnyeva, navaraM 'sArIramANase dukkhe'tti ArpatvAcchArIramAnasairduHkhaiH 'bajjhamANANaM' vA dhyamAnAnAM pIDyamAnAnAM paThyate ca - 'pacamANANaM' ti pacyamAnAnAmiva pacyamAnAnAmatyAkulIkriyamANatayA 'prANinAM jIvAnAM kSemaM vyAdhirahitatayA zivaM sarvopadravAbhAvataH anAvAdhaM svAbhAvikavAdhApagamatastiSThantyasmi nniti sthAnam - AzrayastadevaMvidhaM kiM manyase ? - pratijAnISe ? na kiJcidIdRzamidaM nizcinuma iti bhAvaH / gautama Aha-asti 'ekam' advitIyaM 'durAruhaM'ti duHkhenAruhyate-adhyAsyata iti durArohaM, durApeNaiva samyagdarzanAditrayeNa tadavApyata itikRtvA, vedanAveha zArIramAnasaduHkhAnubhavAtmikAH, tatazcAsya vyAdhyabhAvena kSematvaM jarAmaraNAbhAvena zivatvaM, vedanA'bhAvenAnAvAdhakatvamuktamiti yathAyogaM bhAvanIyaM, sthAnaM kimuktaM ? -dhruvAdivizeSaNa Jan Education intimal For PP Use On kezigauta mIyAdhya0 23 ~ 1019~ * // 510 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [ 43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-] / gAthA ||79-83|| niyukti: [454...] (43) prata sUtrAMka ||79 -83|| || viziSTamiti prakramaH, nirvAnti-karmAnalavidhyApanAcchItIbhavantyasmin jantava iti nirvANaM, itizabdaH svarUpa-161 parAmarzako, yatrApi nAsti tatrApyadhyAharttavyaH, tata ucyata ityadhyAhRtya nirvANamitizabdena yaducyata ityAdibhAvanA vidheyA, 'abAhanti avidyamAnazArIramAnasapIDamiti prAgvat , siddhayanti-niSThitArthA bhavantyasyAM jantava iti | | siddhiH 'lokAgraM' sarvajagaduparivarti eveti pUraNe 'caH' samuccaye kSemaM zivamanAvAdhamiti ca prAgvat , tathA yat 'taranti' plavante gacchantItyarthaH, tatsthAnamuktamiti prakramaH, savizeSaNasya pRSTatvAttadeva vizinaSTi-sAsaryavAsaMti | vindoralAkSaNikatvAt 'zAzvatavAsaM' nityAvasthiti dhruvamitiyAvat , lokAgre durArohamupalakSaNatvAjarAdhabhAvavat, prasaGgatastanmAhAtmyamAha-yatsaMprAptA na zocante, kIdRzAH santa ityAha-bhavA-nArakAdayasteSAmoghaH-punaH punarbhava-15 rUpapravAhastasthAntakarA:-paryantavidhAyino bhavaughAntakarAH 'muNi'tti munaya iti sUtrapaJcakArthaH // sAhu goyama ! pannA te, chinno me saMsao imo / namo te saMsayAIya!, savvasuttamahoyahI! 84 // navaraM namo'stviti zeSaH 'te' tubhyamiti 'saMzayAtIta !" sandehAtikrAnta ! sarvasUtrANAM mahodadhiriva mahodadhiH sAmastyena tadAdhAratathA tatsaMbodhanaM sarvasUtramahodadhe !, anenopabRMhaNAgarbha stavanamAha / praznopasaMhAramAha niyuktikRt'evaM vArasasu kamoti, evamityuktarUpo dvAdazasu pratipAditaprazneSu 'prakramaH' paripATI, kimuktaM bhavati ?-anenaiva krameNAmI kezinA kRtAH, tathAhi-dharmArthatvAtsarSAnuSThAnasya zikSAtratarUpatvAcAsya prathamatasteSAM praznaH, tato liGga dIpa anukrama [926-930] JAINEducatan intamational For PF muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1020 ~
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||84|| dIpa anukrama [931] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 511 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [23], mUlaM [--] / gAthA ||84|| niryukti: [454...] pAlyAnyetAnIti liGgasya, satyapi ca liGge nAtmAdizatrujayaM vinA'sau sukhena pAlayituM zakyata iti zatrujayastha, teSvapi kaSAyA evotkaTAstadAtmakau ca rAgadveSAviti pAzAvakarttanasya, tatrApi lobha eva duranta iti latocchedasya, taducchedo'pi na kaSAyanirvApaNaM vinetyagninirvApaNasya tadvidhyApanamapi na manasyanigRhIta iti duSTAzvanigrahasya tannigrahe'pi ca na samyakpathaparijJAnaM vinA'bhimatapadaprAptiriti tasya samyakpathazca jinapraNItadharma eveti tasyaiva sanmArgatvakhyApanAya mahAzrotonivAraNasya tatastatraiva dAyotpAdanArthaM saMsArapAragamanasya atha yadyayameva sanmArgastatkimityanye'pi na vadantItyAzayAnyeSAmajJatvakhyApanArthaM tamovighaTanastha evamapi kimanena sanmArgeNa sthAnamavApyamityAzaGkAsambhave sthAnopasampada iti gAthApadatAtparyArthaH // punastadvaktavyatAmeva sUtrakRdAha Jain Education intimational evaM tu saMsae chinne, kesI ghoraparakame / abhivaMdittA sirasA, goyamaM tu mahAyasaM // 85 // paMcamahavayaM dhammaM, paDivajaha bhaavo| purimassa pacchimaMmI, magge tattha suhAvahe // 86 // 'evaM tu'ti amunaiva prakAreNa 'saMzaye' uktarUpe 'chinne' apanIte, ubhayatra jAtAvekavacanaM, zeSaM spaSTaM, navaraM 'bhAvataH' ityabhiprAyataH, pUrva hi caturyAma eva dharmaH pratipattavya ityabhiprAya AsIt, adhunA tu paJcayAma iti, ke punarayaM paJcayAmo dharma ityAha- 'purimassa' ti pUrvasya, ko'rthaH ? - Adyasya sopaskAratvAtsUtrasya tIrthakRto'bhimate 'pazcime' pazcimatIrtha For PP Use On kezigauta mIyAdhya0 23 ~ 1021 ~ // 511 // ancibraryup muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/ gAthA ||87|| niyukti: [454...] (43) SECCACANCY prata sUtrAMka ||87|| SARIA sambandhitayA 'mArga' pathi 'to'ti prakrAnte tatra vA tindukodyAne 'zubhAvahe' kalyANaprApake mArgasya vizeSaNamiti hai| sUtradvayArthaH // sampratyadhyayanArthopasaMhAravyAjena mahApuruSasAmaphalamAha kesIgoamao niccaM, taMmi Asi samAgame / suyasIlasamukkariso, mahatthasthaviNicchao // 87 / / 'kesigautamata' iti kezigautamAvAzritya 'nityaM sadA tatpuryavasthAnApekSayA 'tasmin' prakrAntasthAne AsIt / 'samAgameM mIlake, kimAsIdityAha-zrutaM-zrutajJAnaM zIlaM-cAritraM tayoH samutkarSaH-prakarSaH zrutazIlasamutkarSaH, tathA 3 mahA-mahAprayojanA muktisAdhakatvena ye'rthAH-zikSAtratAdayasteSAM vinizcayo-viziSTo nirNayo mahArthArthavinizcayaH, tacchiSyANAmiti gamyate, 'kesitti sublopArakezeA gautamataH gautamagaNadharApekSayA'pakarSavat zrutAdimattyAditya4/muktam , idaM tu kvacid dRSTamiti vyAkhyAtamiti sUtrArthaH // zeSaparSado yadabhUttadAha .. tosiA parisA sabbA, saMmaggaM smuvdviyaa| | 'toSitA' paritoSa nItA paripat' sadevamanujAsurA sabhA 'sI' niravazeSA 'sanmArga' muktipathamanuSThAtumiti | dagamyate, 'samupasthitA' pAThAntarataH 'paryupasthitA' vA ubhayatrodyatA, anena kAkA parSadaphalamAha // itthaM sadbhUtaguNaga bhesacaritravarNanadvAreNa tayoH stavanamuktvA praNidhAnamAha dIpa anukrama [934] For PATREPIVanupontv muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1022~
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [23], mUlaM [-]/ gAthA ||88|| niyukti: [454...] (43) uttarAdhya. kezigIta bRhadvRttiH mIyAdhya. prata mathuyA te pasIyaMtu, bhayavaM kesI goyam // 88 // timi / // kesigoyamijaM // 23 // saMthuetyuttarArddha / 'saMstutI' samyagabhivanditau 'to' uktarUpI 'prasIdatAM prasAdaparau bhavatAM bhagavatkezigautamAviti sUtrArthaH / iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste'pi prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAM kezigautamIyaM nAma trayoviMzamadhyayanaM samAptamiti // // 512 / BRE sUtrAMka ||8|| iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAguttarAdhyayanaTI trayoviMzamadhyayanaM samAsam / / dIpa anukrama [935] iti zreSTi devacandra lAlabhAI-jainapustakoddhAre-granthAGkaH 36. // 512 AIREDuratan international For PATREPIVanupontv ancibraram muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 23 parisamAptaM ~1023~
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-/ gAthA ||88...|| niyukti: [455-458] (43) atha caturviMzatitamamadhyayanaM pravacanamAtrAkhyam / prata sUtrAMka ||8|| vyAkhyAtaM prayoviMzamadhyayanaM, samprati caturviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayaneM pareSAmapi cicaviSThatimupalabhya tadapanayanAya kezigautamavadyatitavyamityuktam , iha tu tadapanayanaM samyagvAgyogata eva, sa ca pravacanamAtRkharUpaparijJAnata iti tatkharUpamucyata ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya copakramAdicaturanuyogadvAracarcA prAgvatsukaraiva yAvannAmaniSpanna nikSepe pravacanamAtR pravacanamAtamiti vA dvipadaM nAma, tatra tAvatpravacananikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRtnikkhevu pavayaNami(ya)cauviho duvihoya hoi dvmi|aagmnoaagmo noAgamao aso tiviho jANagasarIrabhavie tabairitte kRtitthimAIsu / bhAve duvAlasaMgaM gaNipiDagaM hoi nAyavaM // 456 // | mAyami u nikkhevo caubiho duviho| // 457 // jANagasarIrabhavie tabairite a bhAyaNe datvaM / bhAvami a samiIo mAyaM khalu pavayaNaM astha 450 ***%%AARTICA4% dIpa anukrama [935] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 24 "pravacanamAtrA" Arabhyate ~ 1024 ~
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-] / gAthA ||88...|| niyukti: [455-458] (43) uttarAdhya. bahavRttiH // 513 // 24 prata sUtrAMka ||8|| RI nikkhevetyAdi gAthAzcatasraH, nikSepaH pravacane caturvidho-nAmAdiH, tatra nAmasthApane kSuNNe evetsanAhala dravya- pravacanamAda nikSepamAha-dvividho bhavati 'dravye' vicArye, nikSepa iti gamyate, dvaividhyamevAha-Agamato noAgamataH, tatrAgamato 4 kAtrAkhyam. jJAtA tatra cAnupayogavAn , noAgamatastu sa trividhaH / kathamityAha-jANagasarIrabhavie tabatiritte ya'tti, zarIharabhavyazarIre prakramAtpravacane tayatiriktaM 'kutitthimAIsuti kutIrthyAdiSu pravacanamAdizabdAtsutIrtheSu ca RSabhAdi-11 sambandhiSu pustakAdinyataM bhASyamANaM vA, bhAve 'dvAdazAGgam' AcArAdiSTivAdaparyantaM gaNinaH-AcAryAteSAM piTakamiva piTakaM-sarvakhA''dhAro gaNipiTakaM bhavati' jJAtanyaM pravacanaM, nanvevaM dRSTivAdAntargatatvAtsakalakudRSTInAmapi bhAvapravacanataiva prAptA ?, ucyate, astyetat, kintvekapakSAvadhAraNaparatayA'sadaSTitvAvyapravacanataivA''sAmiti noktadoSApattiH // mAtazabdaM nikSepnumAha-'mAte' mAtazabde 'tuH' pUraNe nikSepazcaturvidho-nAmAdiH, dvividho bhavati dravye-AgamanoAgamataH, tatrAgamatastathaiva, noAgamatazca sa trividho-jJazarIrabhavyazarIre tayatiriktaM ca 'bhAjane | kAMsyapAtrAdau 'dravyam' modakAdi, prastAvAdyatra mAtam-antaH prAptAvasthiti taddanyaM mAtamucyate, bhAve ca 'sami-13 // 513 // tayaH' IyAsamityAdayo mAtA abhidhIyante 'mAtam' antaravasthitaM 'khalu' nizcitaM 'pravacanaM' dvAdazAGgaM 'yatra' iti yAsu / tadevaM niyuktikRtA mAtazabdo nikSisaH, yadA tu 'mAya'tti padasya mAtara iti saMskArastadA dravyamAtaro dIpa anukrama [935] wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1025~
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 1-3 // dIpa anukrama [936 -938] Education t "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH +vRttiH) adhyayanaM [ 24 ], mUlaM [-] / gAthA ||1-3|| niryukti: [459] | jananyo bhAvamAtarastu samitayaH, etAbhyaH pravacanaprasavAt, uktaM hi "aiyA pavayaNamAyA dubAlasaMgaM pasUyAto"tti, sujJAnatvAca etannikSepa upekSita iti gAthAcatuSTayArthaH // samprati nAmAnvarthamAha aTThasuvi samiIsu a duvAlasaMgaM samoarai jamhA / tamhA pavayaNamAyAajjhayaNaM hoi nAyavaM 459 'aSTAkhapi' aSTasaGkhyAkhapi samitiSu 'dvAdazAGgaM' pravacanaM samavatarati-saMbhavati yasmAt, tAzceddAbhidhIyanta iti ga myate, tasmAtpravacanamAtA pravacanamAtaro vopacArata idamadhyayanaM 'bhavati' jJAtavyamiti gAthArthaH // gato nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpanna nikSepAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatIti sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM tacedam aTThappavayaNamAyAo, samiI guttI taheva ya / paMcaiva ya samiIo, tao guttI AhiyA // 1 // iriyAbhAsesaNAdANe, ucAre samiI iy| maNaguttI vayaguttI, kAyagutI u aTTamA // 2 // eyAo aTTha samiIo, | samAseNa viyAhiyA / duvAlasaMgaM jiNakkhAyaM, mAyaM jattha u pavayaNaM // 3 // sUtratrayaM prakaTArthameva, navaraM 'samiti'tti samitayaH 'gutti'tti guptayaH, tatra ca samitiH- samyak -sarvavitpravacanAnusAritayA itiH - AtmanaH ceSTA samitiH tAntrikI saJjJA IryAdiceSTAsu paJcasu, gopanaM guptiH - samyagyoganigrahaH tathaiva ceti samucaye, uktaM hi - 'samyagyoganigraho guptiriti (tattvA0a09 sU04), bhavantvetAH pravacanamAtAH, aSTasaGkhyatvaM 1 etAH pravacanamAtaro dvAdazAGgaM prasUtAH For Funny www.pincibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~1026~
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-] / gAthA ||1-3|| niyukti: [459] (43) prata 24 sUtrAMka ||1-3|| uttarAdhya. tu kathamAsAmiti saMzaye samitInA paJcatvaM guptInA ca trikatvamuktam AhiyA' iti AkhyAtA:-kathitAH bRhadvRttiH tIrthakRdAdibhiriti gamyate, tA eva nAmabAhamAha-IraNamIyA-gatipariNAmo bhASaNaM bhASA eSaNamepo-nAve mAtrAkhyam paNaM taM karotIti Nika tataH strIliGge bhAve yuTi eSaNA AdAna-grahaNaM pAtrAdeH nikSepopalakSaNametat tata eSAM / // 514 // samAhAre IryAbhASeSaNAdAnaM tasmin , 'uccAre samiI iya'tti casya bhinnakramatvAducArazabdasya copalakSaNatvAducArA dipariSThApanAyAM ca samitiH, asya ca pratyekamabhisambandhAdIryAsamitirityAdirabhilApo vidheyaH, 'iti' parisamAptI, haetAvatya eva samitayaH, tathA manaso guptimanoguptiriti tatpuruSaH, evamuttarayorapi, nigamanamAha-etAH' ityananta roktAbhidhAnA aSTa samitayo, guptInAmapi 'pravacana vidhinA mArgavyavasthApanamunmArgagamananivAraNaM gupti'riti vacanAkathazcitsaceSTAtmakatvAtsamitizabdavAcyatvamastItyevamupanyAsaH, yattu bhedenopAdAnaM tatsamitInAM pravIcArarUpatvena guptInAM pravIcArApravIcArAtmakatvenAnyo'nyaM kathazcidbhedAt , tathA cAgamaH-"samio NiyamA gutto gutto samiyattahAmi bhaiyo / kusalavaimudIrato jaM vaigutto'pi samio'vi // 1 // " 'samAsena' sakalAgamasaGkareNa vyAkhyAtAH, jinAkhyAtaM mAtam uttaratra tuzabdasyaivakArArthasya bhinnakramatvAt 'mAtameva' antarbhUtameva 'yatra' iti yAsu 'pravaca 514 // 4 nam' AgamaH, tathAhi-IryAsamitI prANAtipAtaviramaNapratamavatarati, tahattikalpAni ca zeSatratAni tatraivAnta-18 1 samito niyamAdguto guptaH samitatve bhaktavyaH / kuzalavaca udIrayam yadvacogumo'pi samito'pi // 1 // R.RRRI dIpa anukrama [936 -938] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1027~
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-]/gAthA ||1-3|| niyukti: [459] (43) prata sUtrAMka ||1-3|| rbhAvamupayAnti, teSu ca na tadasti yanna samavatarati, yata uktam-"paMDharmami sahajIvA bIe carime ya sghdvaaii| / sesA mahaSayA khalu tadekadeseNa NAyacA // 1 // " ityarthataH sarvamapi pravacanamiha mAtamucyate, bhaassaasmititu| sAvadhavacanaparihArato niravadyavacobhASaNAtmikA tayA ca vacanaparyAyaH sakalo'pyAkSipta eva,na ca tadvahirbhUtaM dvAdazAGgamasti, evameSaNAsamityAdiSvapi khaghiyA bhAvanIyaM, yahA sarvA apyamazcAritrarUpAH, jJAnadarzanAvinAbhASi ca cAritraM, na caitaprayAtiriktamanyadarthato dvAdazAmiti sarvAsvapyetAsu pravacanaM mAtamucyate, anyathA vA''gamAvi-1 rodhenAbhidheyamiti sUtratrayArthaH // toryAsamitikharUpamAha AlaMbaNeNaM kAleNaM, maggeNa jayaNAi ya / caukAraNaparisuddhaM, saMjae iriyaM rie // 4 // tattha AlaMyaNaM nANaM, dasarNa caraNaM tahA / kAle ya divase butte, magge uppahavajie // 5 // dabbao khitto ceca, kAlao bhAvao tahA / jayaNA caubvihA vuttA, taM me kittayao suNa // 6 // dabbao cakkhusA pehe, jugamittaM ca (khitto| kAlao jAva rIijA, uvautto ya bhaavo||7|| iMdiyatthe vivajittA, sajjhAyaM ceSa paMcahA / tammuttI tappurakAre, uvautte riyaM rie // 8 // ___ Alambanena kAlena mArgeNa yatanayA ca catuSkAraNaiH-ebhirevAlambanAdibhiH parizuddhA-nirdoSA catuSkAraNapari 1 prathame sarvajIvA dvitIye carame ca sarvadravyANi / zeSANi mahAbratAni tadekadeza eva jJAtavyAni / / 1 // dIpa anukrama [936 -938] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1028~
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||8-4|| dIpa anukrama [939 -943] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 515 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [24], mUlaM [-] / gAthA ||4-8|| niryuktiH [459...] zuddhA tAM 'saMyataH' yatiH 'iryA' gatiM 'riye 'ti rIyeta anuSThAnaviSayatayA prApnuyAt yadvA sukayatyayAcatuSkAraNaparizuddhayA IryayA 'rIyeta' gacchet / AlambanAdInyeva vyAkhyAtumAha- 'tatra' tepyAlambanAdiSu madhye AlambanaM yadAlambya gamanamanujJAyate, nirAlambanasya hi nAnujJAtameva gamanaM tatkimityAha - 'jJAnaM' sUtrArthobhayAtmakAgamarUpaM 'darzanaM' darzanaprayojanaM ( zAstraM ) 'caraNaM' cAritraM, tathAzabdo'nuktasamuccayArthaH tena dvitrAdibhaGgasUcakaH, | tato'yamarthaH - pratyekaM jJAnAdInyAzritya dvikAdisaMyogato vA gamanamanujJAtam, Alambaneneti vyAkhyAtaM, kAleneti vyAcaSTe - kAlazca prastAvAdIyayA divasa uktaH, tIrthakRdAdibhiriti gamyate, rAtrau yacakSurviSayatvena puSTatarAla - svanaM vinA nAnujJAtameva gamanaM mArgeNeti dvAraM vyAkhyAtumAha-mArga iha sAmAnyena panthAH sa utpathena - unmA|rgeNa varjito--rahita utpathavarjita ukta iti sambandhaH, utpathe hi trajata AtmasaMyamavirAdhanAdayo doSAH / yataneti buvUrSurAha - 'davato' ityAdi, sugamameva, navaraM 'tAm' iti caturvidhayatanAM me 'kIrttayataH' samyakUkharUpAbhidhAnadvAreNa saMzabdayataH zRNu' AkarNaya ziSyeti gamyate / yathApratijJAtamevAha - 'dravyata' iti jIvAdikaM dravyamAzrityeyaM yatanA - yat 'cakSuSA' dRSTyA 'prekSeta' avalokayet, prakramAjjIvAdikaM dravyam, avalokya ca saMyamAtmavi| rAdhanAparihAreNa gacchediti bhAvaH, 'yugamAtraM ca' caturhastapramANaM prastAvAtkSetraM prekSeta, iyaM kSetrato yatanA, kAlato yatanA yAvat 'rIyija'tti rIyate yAvantaM kAlaM paryadanti tAvatkAlamAneti gamyate, upayuktazca bhAvato - dattAvadhAno yadrI Education intimatio Forest Use Only pravacanamAtrAkhyam. 24 ~ 1029~ // 515 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-] / gAthA ||4-8|| niyukti: [459...] (43) prata SC- sUtrAMka ||4-8|| yate, iyaM bhAvamaGgIkRtya ytnaa| upayuktatvameva spaSTayitumAha-'indriyArthAn' zabdAdIn 'vivarya' tadanadhyavasAnataH parihatya, khAdhyAyaM caiva 'ca' samuccaye evakAro'pizabdArthaH, tato'yamarthaH-na kevalamindriyArthAn vivajya | kintu khAdhyAyaM cApi 'paJcadheti vAcanAdibhedataH paJcaprakAra, gatyupayogopaghAtitvAt, tatazca tasyAmeveryAyAM mUrtiH-zarIramAdvayApriyamANA yasyAsI tanmUrtiH, tathA tAmeva puraskaroti-tatraivopayuktatayA prAdhAnyenAzIkuruta iti tatpuraskAraH, anena kAyamanasostatparatokkA, bacaso hi tatra vyApAra eva na samasti, evamupayuktaH sannIyo rIyeta yatiriti zeSaH, sarvatra ca saMyamAtmavirAdhanaiva vipakSe doSa iti sUtrapaJcakArthaH / samprati bhASAsamitimAha kohe mANe ya mAyA ya, lobhe ya javauttayA / hAse bhaya moharie, vigahAsu taheva y||9|| eyAI aha ThANAI, parivajjittu sNjo| asAvalaM miyaM kAle, bhAsaM bhAsijja pannavaM // 10 // krodhemAne ca mAyAyAM lobhe ca 'upayuktatA' krodhAdhupayogaparatA tadekA yatanetiyAvat , hAse 'bhaya'tti bhaye maukhaye vikathAsu tathaivopayuktateti sambandhaH, tatra krodhe yathA kazcidatikupitaH pitA prAha-na vaM mama putraH,pArthavartino yA prati prAha-vanIta banItainamityAdi, mAne yathA kazcidabhimAnAdhmAtacetA na kazcinmama jAtyAdibhistulya iti / vakti, mAyAyAM yathA paravyaMsanArthamaparicitasthAnavattI sutAdau bhaNati-nAyaM mama putro na cAhamasya pitetyAdi,lobhe yathA kazcidvaNik parakIyamapi bhANDAdikamAtmIyamabhidhatte, hAsye yathA kelIkilatayA kaJcana tathAvidhaM kulInama dIpa anukrama [939-943] AACCC JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1030~
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 9-10|| dIpa anukrama [944 -945] uttarAdhya. bRhatiH / / 516 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||9-10|| niryuktiH [459...] adhyayanaM [ 24 ], pyakulInamityulapati, bhaye yathA tathAvidhamakAryamAcarya sa tvaM yena tattadAcaritamiti pRSTaH prAha - nAhaM tadA'smin deze evAbhUvamityAdi, maukharye yathA mukharatayA yattatparaparivAdAdi vadannAste, 'vikathAsu' khyAdikathAsu -- 'aho ! kaTAkSavikSepAstasyAH' ityAdikamAha, paThyate ca - "kohe ya mANe ya mAyA ya lobhe ya taheva ya / hAsabhayamoharIe, vikahA ya taddeva ya // 1 // " gatArthameva / 'etAni' anantaramuktarUpANyaSTau sthAnAni 'parivarjya' parihatya saMyataH kimityAha-'asAvadyAM' nirdoSAM tAmapi 'mitAM' stokAM yAvatyupayujyate tAvatImeva' 'kAle' prastAve 'bhASA' vAcaM 'bhASeta' vadet prajJA-buddhistadvAniti sUtradvayArthaH // eSaNAsamitimAha Education intimation gavasaNAe gahaNeya, paribhogesaNA ya jA / AhArobahisikhAe, ee tinni visohae // / 11 // pANaM paDhame, bIe sohijja esaNaM / paribhogaMmi caDaNaM, visohijja jayaM jaI // 12 // 'gaveSaNAyAm' anveSaNAyAM 'grahaNe ca' svIkAre, ubhayatra prAkRtatvAdeSaNeti saMbadhyate, tato gaveSaNAyAmeSaNA grahaNe caiSaNA, paribhoga- AsevanaM tadviSayeSaNA paribhogepaNA ca yA, 'AhArovahisejAe' tti vacanavyatyayAd 'AhAropadhizayyAsu' pratItAsu 'etAH ' uktarUpA eSaNAH sUtratvAlliGgavyatyayAttisraH 'vizodhayet' nirdoSA vidadhyAt paThyate ca - "gavesaNAe gahaNeNaM, paribhogesaNANi ya / AharamuvahiM sejaM, ee tinni visohiya // 1 // "tti, asya ca gaveSaNAdibhirAhArAdIni trINi vizodhayediti saGkSepArthaH / kathaM vizodhayedityAha - udgamazcotpAdanA codgamo For Patenty pravacanamA trAkhyam. 24 ~ 1031~ // 516 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||11 -12|| dIpa anukrama [946 -947] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||11-12 || adhyayanaM [24], Education intemational tpAdanamiti samAhAraH, tatkimityAha - vizeodhayedityuttareNa sambandhaH, kimuktaM bhavati ? - AdhA karmAdidoSaparihArata udgamaM dhAtryAdidoSaparityAgatazcotpAdanAM zuddhAmAdadhIta 'paDha'tti prathamAyAM gaveSaNaiSaNAyAM, 'bIya'tti dvitIyAyAM grahaNaiSaNAyAM zodhacchatAdidoSatyAgataH 'eSaNAM' grahaNakAlabhAvigrAdyagatadoSAnyeSaNAtmikAM 'paribhoga' iti paribhogaiSaNAyAM catuSkaM piNDazayyAvastrapAtrAtmakam uktaM hi - piMDa sejaM ca vatthaM ca, cautthaM pAyameva ya"tti, vizodhayet iha catuSkazabdena tadviSaya upabhoga upalakSitaH, tatastaM vizodhayediti ko'rthaH ? - udgamAdidoSatyAgataH zuddhameva catuSkaM paribhuJjIta, yadivodgamAdInAM dopopalakSaNatvAt 'uggama'ti udgamadoSAn 'uppAyaNa' ti utpAdanAdopAn 'esa' ti eSaNAdopAn vizodhayet, 'catuSkaM ca' saMyojanApramANAGgAradhUmakAraNAtmakam, aGgAradhUmayormohanIyAntargatatvenaikatayA vivakSitatvAt vizodhayet ubhayantra zodhanamapanayanaM, 'jayaM'ti yatamAnaH 'yatiH' tapakhI, vyAkhyAdvaye'pi ca punastasyA eva kriyAyA abhidhAnamatizayakhyApanArthamiti sUtradvayArthaH // idAnImAdAnanikSepaNasa|mitimAha niryukti: [ 459...] ohohovaragahiyaM, bhaMDayaM duvihaM muNI / giNhaMto nikkhivaMto pa, pajijja imaM vihiM // 13 // cakkhusA paDilehittA, pamajijja jayaM jaI / Adie nikkhivijA vA, duhao'vi samie sayA // 14 // 1 piNDaM zayyAM ca vaca pAtrameva ca caturtham / For Fasten ~ 1032~ www.jancibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-]/ gAthA ||13-14|| niyukti : [459...] (43) pravacanamA prata bRttiH trAkhyam sUtrAMka 24 ||13 -14|| uttarAdhya. 'ohovahovaggahiya'ti upadhizabdo madhyanirdiSTatvAt DamarukaguNagranthiyadubhayatra saMbadhyate, tata oghopadhimI- pagrahikopadhiM ca 'bhANDakam' upakaraNaM rajoharaNadaNDakAdi 'dvividham' uktabhedato dvibhedaM muniH 'gRhan' Ada dAnaH 'nikSipaMzca kacitsthApayan 'prayuJjIta' vyApArayet 'imaM vakSyamANaM vidhi' nyAyaM / tamevAha-'cakSuSA' dRSTayA // 517 // 'paDilehitta'tti 'pratyupekSya' avalokya 'pramArjayet' rajoharaNAdinA vizodhayet yatamAno yatistataH 'Adie'tti IPI'AdadIta' gRhNIyAt 'nikSipedvA' sthApayet 'duhato'vitti dvAvapi prakramAdaudhikopagrAhikopadhI, yadivA 'dvidhA'pi' dravyato bhAvatazca 'samitaH' prakramAdAdAnanikSepaNAsamitimAn san 'sadA sarvakAlamiti sUtradvayArthaH // samprati pariSThApanAsamitimAha uccAraM pAsavarNa, khelaM siMghANa jalliyaM / AhAraM uvahiM dehaM, annaM vAvi tahAvihaM // 15 // aNAvAyamasaMloe aNavAe ceva hoi saMloe / AvAyamasaMloe AvAe ceva saMloe // 16 // aNavAyamasaMloe, parassa'NuvaghAie / same ajlusire yAvi, acirakAlakaryami ya // 17 // vicchinne dUramogAve, NAsanne bilavajie / tasapANabIyarahie, uccArAINi vosire // 18 // 'uccAra' purIpaM 'prazravaNaM' mUtraM 'khela' mukhavinirgataM zleSmANaM "siMghANaM ti nAsikAniSkrAntaM tameva 'jalliya'ti AryatvAt jallo-malastam 'AhAram' azanAdikam 'upadhi' varSAkalpAdi 'deha' zarIram 'anyadvA' kAraNato gRhItaM 517 // dIpa anukrama [948-949] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1033~
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-/ gAthA ||15-18|| niyukti: [459...] (43) prata 6 % sUtrAMka ||15 -18|| gomayAdi 'apiH' pUraNe tathAvidhaM pariSThApanAha prakramAtsthaNDile vyutsRjedityuttareNa sambandhaH / sthaNDilaM ca dazavi|zeSaNapadaviziSTamiti manasthAdhAya tadgatAkhilabhakopalakSaNArthamAdyavizeSaNapadayobhaGgaracanAmAha-avidyamAna ApAtaHkhaparobhayapakSasamIpAgamanarUpo'sminnityanApAtaM sthaNDilamiti gamyate, 'asaMloe'tti sUtratvAdihottaratra ca liGgavyatyaye na vidyate saMloko-dUrasthitasyApi khapakSAderAloko yasmiMstattatheti prathamo bhaGgaH 1, 'anApAtaM caiva bhavati loka' yatrApAto nAsti saMlokazcAstIti dvitIyo bhaGgaH2, 'ApAtamasaMloka'miti yatrApAto'sti na ca saMloka iti tRtIyaH 3, 'ApAtaM caiva saMloka' yatrobhayamapi saMbhavatIti caturthaH 4, iha cApAtasaMlokamiti ca arzAderAkRtigaNatvAnmatvarthIye'ci draSTavyaM kAkkA dazavizeSaNapadajJAnArtha, tAni yAraze sthaNDile vyutsRjettadAha-anApAte asaMloke, kasya punarayamApAtaH saMlokazcetyAha-'parasya' svapakSAdeH, gamakatvAcobhayatra sApekSatve'pi samAsaH, upaghAtaH-saMyamAtmapravacanabAdhAtmako vidyate yatra tadupaghAtikaM na tathA'nupAtika tasmin , tathA 'sameM nimno1 natatvavarjite 'azupire vA'pi tRNaparNAcanAkINe 'acirakAlakRte ca' dAhAdinA khalpakAlanirvartite, cirakAlate hi punaH saMmUrchantyeva pRthvIkAyAdayaH, 'vistIrNe' jaghanyato'pi hastapramANe 'dUramavagADhe' jaghanyato'pyadhastAcaturamulamacittIbhUtte 'nAsanne' prAmArAmAderdUravarjini 'bilavarjite' mUSakAdirandharahite trasaprANAzca-dvIndriyAdayo vIjAni ca-zAlyAdIni, sakalaikendriyopalakSaNametat , taistatrasthairAgantukaizca rahitaM-varjitaM trasaprANavIjarahitaM tasmin , dIpa anukrama [950-953] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1034~
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||15 -18|| dIpa anukrama [950 -953] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 518 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 15-18|| niryuktiH [459...] adhyayanaM [24], sthaNDila iti zeSaH, 'uccArAdIni' uktarUpANi 'vyutsRjet' pariSThApayet / iha cocAraM prazravaNamityAdAvukte'pi punaruccArAdInItyabhidhAnaM vismaraNazIlasmaraNArtha maduSTameveti sUtracatuSTayArthaH // sampratyuktamupasaMharan vakSyamANArthasambandhAbhidhAnAyAha eyAo paMca samiIo, samAseNa viyAhiyA / ito u tao guttIo, vucchAmi aNupucaso // 19 // nigadasiddhaM, navaram 'etto 'ti atazca samitipratipAdanAnantaraM 'tao'tti tisraH 'aNupuvaso'ti ArpatvAdAnupUrvyA krameNetyarthaH // tatrAyAM manoguptimAha ratnamation saccA taheva mosA ya, saccAmosA taheva ya / cautthI asabamosA ya, maNaguttI caDavvihA // 20 // saMraMbha samAraMbhe, AraMbha ya taheva ya / maNaM pavaTTamANaM tu, niyattijja jayaM jaI // 21 // sajyaH - arthAtpadArthemyo hito - yathAvadvikalpanenAptaH satyo manoyogastadviSayA manoguptirapyupacArAtsatyA, tathaiva | mRpA ca tadviparItamanoyogaviSayA, 'satyAmRSA' ubhayAtmakamanoyogagocarA, tathaiva ceti samucaye, caturthI 'asatyAmRSA' ubhayakhabhAvavikalamanodalikavyApArarUpamanoyogagocarA manoguptiH prakramAca sarvatraivaM yojanA, upasaMhAramAha-manoguptiH 'caturvidhA' uktabhedatazcaturbhedA, asyA eva svarUpaM nirUpayan kAkkopadeSTumAha-saMrambhaH- saGkalpaH sa ca mAnasaH tathA'haM dhyAsyAmi yathA'sau mariSyatItyevaMvidhaH, samArambhaH parapIDAkarocATanAdinibandhanaM dhyAnam, For Fans Only pravacanamAtrAkhyana. 24 ~1035~ // 518 // www.r muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-/ gAthA ||20-21|| niyukti: [459...] (43) prata sUtrAMka ||20 -21|| anayoH samAhAratasmin , Arambha:-atyantaklezataH paraprANApahArakSamamazubhadhyAnameva tasmin 'caH' samuJcaye 'tthaiy'| tenaivAgamapratItena tatra manaso'sannivezAtmakena prakAreNa 'cA' pUraNe 'manaH' cittaM 'pravarttamAnaM' vyApriyamANaM 'tuH' vizeSaNe 'nivartayet' niyamayet 'jaya'ti yatamAnaH 'yatiH' tpkhii| vizeSazcAyamiha-zubhasaGkalpeSu manaH pravartayet , pravIcArApravIcArarUpatvAdseriti sUtradvayArthaH // vAgaguptimAha sacA taheva mosA ya, saJcAmosA taheva ya / cautthI asacamosA ya, vayaguttI caubvihA // 22 // saMraMbhasamAraMbhe, AraMbhe ya taheva ya / vayaM pavattamANaM tu, niyattija jayaM jaI // 23 // sUtradvayamanantaraM vyAkhyAtameva, navaraM manoguptisthAne vAgaguptirucArayitavyA, tathA satyA vAk jIvaM jIvamiti prarUpayataH asatyA jIvamajIvamiti saMtyAmRSA kvacidvivakSitasamaye manuSyazatamutpannamuparataM ceti asatyAmRSA tu vidhehi khAdhyAyaM naitatsadRzamanyattapo'stItyAdi, tathA vAcikaH saMrambha:-paravyApAdanakSamakSudravidyAdiparAvartanAsa-1 kalpasUcako dhyanirevopacArAtsaGkalpazabdavAcyaH san, samArambhaH-paraparitApakaramantrAdiparAvarttanam 'ArambhaH' tathAvidhasaMklezataH prANinAM prANavyaparopaNakSamamatrAdijapanamiti sUtradvayArthaH / idAnI kAyaguptimabhidhAtumAha ThANe nisIyaNe ceva, taheva ya tupadaNe / ullaMghaNa pallaMghaNa, iMdiyANa ya jujaNe // 24 // saMraMbhasamAraMbhe, AraMbhe ya taheva ca / kArya pavattamANaM tu, niyatti jayaM jaI // 25 // dIpa anukrama [956-957] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1036~
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-]/gAthA ||24-25|| niyukti: [459...] (43) uttarAdhya. prata bRhadvRttiH trAkhyam. sUtrAMka // 519 // ||24-25|| X45645% 'sthAne' UrddhasthAne 'NisIyaNi'tti 'niSadane' upavezane, caH tayoreva vicitrabhedasamuccayArthaH, 'evaM' iti pUraNe, pravacanamAtathaiva ca 'tvagvarttane zayane 'ulaine tathAvidhanimittata UrdhvabhUmikAthutkramaNe gaghitikramaNe vA 'pralacane' sAmA-1 nyena gamane, ubhayatra sUtratvAtsupo luka, 'indriyANAM ca' sparzanAdInAM 'jhuMjaNe'tti yojana-zabdAdiviSayeSu vyApAraNaM tasmin , sarvatra ca varcamAna iti zeSaH, tataH sthAnAdiSu vartamAnaH saMrambha:-abhighAto yaSTimuSTayAdisaMsthAnameva saGkalpasUcakamupacArAtsaGkalpazabdayAcyaM sat samArambhA-paritApakaro muSTayAyabhighAtaH, tataH saMrambhazca samArambhazca || saMrambhasamArambha tasmin, 'Arambhe' prANivadhAtmani kArya pravarttamAnaM nivartayet , zepaM prAgvaditi sUtradvayArthaH Msamprati samitiguptyoH parasparavizeSa svayaM sUtrakRdAha eyAo paMca samiIo, caraNassa ya pavattaNe / guttI niyattaNe'vuttA, asubhatthesu ya sbbso|| 26 // 'etAH' anantarokkAH paJca samitayazcaraNaM-cAritraM saceSTetiyAvat tasya pravartane pUrvatra cazabdasya bhinnakramatvAdavadhAraNArthatvAca pravattena eva, kimuktaM bhavati saceSTAsu pravRttAveva samitayaH, tathA 'guttI'tti guptayo nivatteneDa-II pyuktAH 'azubhArthebhyaH' azobhanamanoyogAdibhyaH, sUtre tu suvyatyayena paJcamyarthe saptamI, 'saghaso'tti sarvebhyo'pi- 519 // zabdAcaraNapravarttane ca, upalakSaNaM caitat zubhArthebhyo'pi nivRtteH, vAkAyayonirvyApAratAyA api guptirUpatvAt, uktaM hi gandhahastinA-"samyagAgamAnusAreNAraktadviSTapariNatisahacaritamanovyApAraH kAyavyApAro vAgvyApArazca dIpa anukrama [959-960] wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1037~
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [24], mUlaM [-] / gAthA ||27|| niyukti: [459...] (43) CS prata sUtrAMka ||27|| RANCESS nirvyApAratA vA vAkAyayorgusi"riti, tadanena vyApArAvyApArAtmikA guptirukteti sUtrArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharannetadAcaraNaphalamAhaeyA pavayaNamAyA, je samma Ayare muNI / so khippaM sabyasaMsArA, vippamuccai paMDie // 27 // timi // // pacayaNamAyaraM ajjhayaNaM // spaSTameva / navaraM, 'samyak avaparItyena na tu dambhAdineti sUtrArthaH // iti' parisamAsau, pravImIti pUrvavat / uktoanugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAM caturviMzamadhyayanaM samAptamiti // 24 // a-STOTRAMERA-TATESTRARASTRA-STRE-EMATORESTMERESTMay zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTI0 ziSya0 pravaca0 nAma caturviMzatitamamadhyayanaM samAptam // dIpa anukrama [962] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 24 parisamAptaM ~1038~
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-] / gAthA ||27...|| niyukti: [460-462] (43) 4 uttarAdhya. atha yajJIyAkhyaM paJcaviMzatitamamadhyayanam / yajJIyA dhyaya.25 bRhadvRttiH // 12 // prata sUtrAMka ||27|| %%% dIpa anukrama [962] vyAkhyAtaM caturviMzamadhyayanam , adhunA paJcaviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane pravacanamAtiro'bhihitAH, iha tu tA brasaguNasthitasyaiva tattvato bhavantIti jayaghoSacaritavarNanAdvAreNa brahmaguNA ucyanta itya nenAbhisambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya cAnuyogadvAracatuSTayacarcA prAgvadyAvannAmaniSpanna nikSepe yajJIyamiti nAmAto yajJanikSepAyAha niyuktikRtniklevo jannaMmi acaukkao duviho ya hoi dvNmi| AgamanoAgamao noAgamao a so tiviho jANagasarIrabhavie tabairitte amAhaNAIsuM / tavasaMjamesu jayaNA bhAve janno munneyvo|| 461 // jayaghosA aNagArA vijayaghosassa jannakiccaMmi / tatto samuTTiyamiNaM ajjhayaNaM jannaijati // 462 // nikSepo yajJe catuSkako-nAmAdiH, dvividho bhavati dravye---AgamanoAgamataH, tatrAgamataH prAgvat , noAgamatazca 'sa' iti yajJavividhaH jJazarIrabhavyazarIre tadvayatiriktaca, 'mAhaNAisunti mAhanAdInAM prakramAd yajJa Adi-1 2529 // 520 // wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayana-25 "yajJIya" Arabhyate ~ 1039~
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-]/ gAthA ||27...|| niyukti: [460-462] (43) prata sUtrAMka ||27|| zabdAttathAvidhanRpatyAdiparigrahaH, tairhi prANihiMsopalakSita evAyaM kriyate, tataH sa bhAvayajJaphalAprasAdhakatvAd dravyayajJa ucyate, bhAvayajJamAha-'tapaHsaMyameSu' prasiddheSveva 'yatanA' tadanuSThAnAdarakaraNarUpA bhAye yajJaH 'muNitavyaH' pratijJAtavyaH, ahorthe cAyaM kRtyaH, tataH khargAdiyajJaphalaprasAdhakatayaiSa eva yajJaH pratijJAtumucito, na tvanyaH, tasya pratyutAnarthahetutvAt , jayaghoSAdanagArAdvijayaghoSasya 'yajJakRtye yajJakriyAyAmAgatAt jAtamiti zeSaH, tatazca yajJasyaiva prAdhAnyavivakSayA 'tataH' iti yajJAt samutthitamidamadhyayanaM yajJIyamiti, tasmAducyata iti zeSa iti gAthAtrayArthaH // evaM tAvannikSepa uktaH, sampratyanugamAvasaraH, tatropodghAtaniryuktyanugamAntargataM kizcidabhidhitsurAha- | |vANArasinayarIe do vippA Asi kAsavasaguttA / dhaNakaNagaviulakosA chakkammarayA caDaveyA 463 dovi a jamalA bhAua saMpIA annmnnmnnurttaa| jayaghosavijayaghosA AgamakusalA sadArarayA 464|| aha annayA kayAI jayaghoso hAiDaM gao gaMgaM / aha picchai maMDUkaM sappeNa tahiM gasijaMtaM // 465 // sappo'vi a kulaleNaM ukkhitto pADio ya bhuumiie| so'vi akulalo sappaM akamiuM acchae ttth||46|| sappo'vi kulalavasagao maDakaM khAi ciNciaaiy| so'vi akulalo khAyai sappaM caMDehiM gAsehiM467) dIpa anukrama [962] ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1040~
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-]/ gAthA ||27...|| niyukti: [463-470] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 521 // prata sUtrAMka ||27|| taM annamannaghAyaM jayaghoso pAsiUNa paDibuddho / gaMgAo uttariuMsamaNANaM Agao vasahi // 468 // yajJIyAso samaNo pavaio niggaMtho savagaMthaummukko / vosiriUNa asAre kesehi samaM parikese // 469 // paMcamahatvayajutto paMciMdiasaMvuDo guNasamiddho / ghaDaNajayaNappahANo jAo samaNo samiapAvo 470 | AsAmakSarArthaH spaSTa eva, navaraM 'kAsavasagotta'tti kAzyapakulotpannAH kAzyapAstaiH samAnaM gotraM yayostau kAzyapasagotrI 'chakkammaraya'tti paT karmANi-yajanayAjanAdhyayanAdhyApanadAnapratigrahAtmakAni teSu ratau-AsaktI SaTkarmarato, tathA dvAvapi 'yamalo' yugmI utpannau 'bhAuya'tti bhrAtarau 'saMprItI' vidyamAnasamyagvAbaprItI 'anyos-12 nyamanuraktau' AntaraprItiyogataH parasparasnehavantau, AgamaH-zrutismRtyAdirUpastasmin kuzalAvAgamakuzalau, ata-20 eva khdaarrtii| 'pahAi'ti khAtuM / 'kurareNa' mArjAranAmA pakSivizeSeNa 'ukkhitto'tti utkSiptaH, utkSipya ca kathaM nAmAsI priyatAmiti pAtitazca bhUmau 'akkamiunti Akramya-avaSTabhya / sarpaH kuraracazagataH-kurarAdhInatAM prAptaH "ciMciyAyaMta ti ciMcimiti kurvantaM 'caNDaiH' bRhatkhaNDanAtroTanato'tyantaraudreH 'pAsa' prtiitaiH| 'tam' ityuktarUpamanyo // 521 // |'nyaghAtaM-kurarasarpamaNDUkagataM 'pAsiUNaM'ti dRSTvA 'pratibuddhaH' aho ! duranto'yaM saMsAra ityAdiparibhAvanayA avagatatattvaH 'saH' iti jayaghoSaH samanAH-sahRdayo viziSTAbhogayukta ityarthaH 'pranajitaH' heyadharmebhyo 'nirgranthaH' grantha dIpa anukrama [962] SCSC muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1041~
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||27|| dIpa anukrama [962] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||27...|| adhyayanaM [25], Education intimatio | rahitaH, sa ca vAsagrantharahito'pi syAdata Aha- sarvo- bAhya Antarazca yo granthastenonmuktaH sarvagranthonmuktaH, vakSyamANazramaNavizeSaNAnyetAni, 'vyutsRjya' tyaktvA 'a sArAn paramArthAlocanAyAmapradhAnAn 'kezaiH' ziroruhaiH 'sama' saha | pariklezayantIti pariklezAH - prastAvAtputrakalatrAdisambandhAstAn / ghaTanaM-saMyamayogaviSayaM ceSTanaM yatanaM -- tatraivopayuktatvaM tAbhyAM pradhAnaH-- pravaro ghaTanayatanapradhAnaH 'jAta' bhUtaH 'zramaNaH ' tapakhI zamitAni pApAni - mithyAtvAdipApaprakRtirUpANi yenAsau zamitapApaH / bhAvArthastvAsAM sampradAyAdavaseyaH, sa cAyam - vANArasIe nayarIe do vippabhAyaro yamalA AsI jayaghosavijayaghosA, annayA jayaghoso vhAiuM gao gaMgaM, tattha pecchai sappeNa maMDUkaM gasijaMtaM, sappovi majjAreNa ucchitto, majjA sappaM akamiuM Thio, tathAvi sappo maMDUkaM ciMciyaMta khAyati, majjArovi sappaM caDaphaDataM khAyati, annamannaM ghAyaM pAsittA paribuddho gaMgamuttariUNa sAhasagAse samaNo jAto ti / iti gAthA'STakArthaH / ityabhihitaM kiJcidupodghAtaniryutayanugamAntargataM, samprati sUtrasparzika niyuktyanugamAvasaraH, sa ca sUtre sati bhavatIti sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM tathedam 1 vArANasyAM nagaryAM dvau viprabhrAtarau yamalAvAstAM jayaghoSavijayaghoSau, anyadA jayaghoSaH snAtuM gato gaGgAM, tatra prekSate sarpeNa maNDUkaM grasyamAnaM, sarpo'pi mArjAreNotkSiptaH, mArjAraH sarpamAkramya sthitaH, tathApi sarpoM maNDUkaM cicikurvantaM khAdati, mArjAro'pi sarpa kampamAnaM khAdati, anyo'nyaghAtaM dRSTvA pratibuddho gaGgAmuttIrva sAdhusakAze zramaNo jAta iti // niryukti: [463-470] For Fast Use Onl ~ 1042~ wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1044
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-]/gAthA ||1-3|| niyukti: [463-470] (43) uttarAdhya. prata sUtrAMka ||1-3|| bRhadvRttiH // 522 // mAhaNakulasaMbhUo, Asi vippo mhaayso| jAyAI jamajamnaMmi, jayaghosatti nAmao // 1 // iMdiya-12 yajJIyAggAmaniggAhI, maggagAmI mahAmuNI / gAmANugAmaM rIyaMte, patto vANArasiM puriM // 2 // vANArasIi pahiyA, ujjANaMmi maNorame / phAsuesijjasaMthAre, tattha vAsamuvAgae // 3 // sUtratrayaM prAyaH pratItArthameva, navaraM brAhmaNakulasaMbhUta itpanvayAbhidhAnaM, brAhmaNakulasaMbhUto'pi jananIjAtyanyathAtve prAmaNo na syAdata Aha-vipraH, 'jAyAi'tti avazyaM yAyajIti yAyAjI, ketyAha-yamA:-prANAtipAtaviratyAdirUpAH paJca ta eva yajJo-bhAvapUjAtmakatvAdvivakSitapUjAM prati yamayajJastasmin , viSayasaptamIyaM, gArhasthyApekSayA vaitavyAkhyAyate, tatra ca vipro viprAcAraniratatvena, saMbhavati hi kazcittatkulotpanno'pyanyatheti vizeSaNaM, tathA yama iva prANyupasaMhArakAritayA yamaH sa cAsau yajJazca yamayajJaH arthAd drvyyjnystsmin| indriyagrAma-sparzanA|dikasamUha nigRhNAti-khakhaviSayavinivarttanena niyamayatItyevaMzIla indriyagrAmanigrAhI, ata eva 'mAgeMgAmI' muktipathayAyI 'rIyaMti'tti rIyamANo viharan / 'vANArasIya bahiya'tti vANArasyA bahiriti-bahirbhAge yadudyAnamupavanaM tasminniti sUtratrayArthaH / / tadA ca tatpuri yatate yacAsau vidhatte tadAha 522 // aha teNeva kAleNaM, purIe tattha mAhaNe / vijayaghosatti nAmeNaM, jannaM jayaha veyavI // 4 // aha se tastha aNagAre, mAsakkhamaNapAraNe / vijayaghosassa jannaMmi, bhikkhamaTThA uvahie // 5 // dIpa anukrama [963-965] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1043~
Page #1045
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-] / gAthA ||4-5|| niyukti: [470...] (43) prata sUtrAMka ||4-5|| 'atheti ca vaktavyatAntaropanyAse 'teNeva kAleNaM ti suvyatyayAttasminneva kAle yatrAsau vANArasImAjagAma, 'veyavI'ti vedavit / 'atheti prastutopanyAse 'sa' jayaghoSaH 'tatreti yAge 'bhikkhamaTTha'tti makAro'lAkSaNikaH | prAkRtatvAd dIrghA vindvabhAvazca tato bhikSArtham 'upasthitaH' prAptaH, paThyate ca-'bhikkhassa'TTatti bhaikSyasyArthe bhaikSyanimittaM, zeSaM sugamamiti sUtradvayAvayavArthaH // tatra ca bhikSArthamupasthite yadasau yAjakaH kRtavAMstadAhadi samuvaDhiyaM tahiM saMtaM, jAyago paDisehae / nahu dAhAmi te bhikkhaM, bhikkhU! jAyAhi anno||6||je saya veyavika vippA, jannamahA ya je diyaa| joisaMgaviU je ya, je ya dhammANa pAragA // 7 // je samatthA TA samuddha, paraM appANameva ya / tesimannamiNaM deyaM, bho bhikkhU! sadhcakAmiyaM // 8 // II 'samupasthitaM' bhikSArthamAgataM 'yAjakA' yaSTA sa eva vijayaghoSanAmA prAmaNaH 'pratiSedhati' nirAkurute yathA 'na hu' naiva dAsyAmi te tubhyaM bhikSA 'jAyAhi'tti yAcakha 'anyataH' asmayatiriktAt / kimityevamata Aha-je viSpA' ityAdi, viprA jAtitaH 'jaNNaTThA yatti 'yajJArthI' yajJaprayojanA ye tatraiva vyApriyante ye 'dvijAH' saMskArApekSayA dvitIyajanmAno jyotiSa-jyotiHzAkhamakAni ca vidanti ye te jyotiSAvidaH, atra ca jyotiSasyopAdAnaM prAdhAnya-3 khyApakam , anyathA hi zikSA 1 kalpo 2 vyAkaraNaM 3 niruktaM 4 chandovicitiH 5 jyotiSamiti 6 SaDaGgAnItyaGgana-IM rAhaNenaiva tadgRhItamiti, dharmANAmupalakSaNatvAd dharmazAstrANAM 'pAragAH' paryantagAminaH, azeSavidyAsthAnopalakSaName dIpa anukrama [966-967] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1044~
Page #1046
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-]/ gAthA ||6-8|| niyukti: [470...] (43) prata sUtrAMka ||6-8|| uttarAdhya. tat , tato ye caturdazavidyAsthAnapAragatAH, ata eva ca ye 'samarthAH' zaktimantaH samuddhartuM bhavasamudrAditi gamyate, yajJIyA 'tesiM'ti sunvyatyayAt 'tebhyaH' anantaramuktarUpebhyaH dvijebhyaH 'savakAmiya'nti sarvANi kAmAni-abhilaSaNIyavastUni | bRhadvRttiH dhyaya. 25 yamiMstatsarvakAmyaM, yadvA sarvakAmanivRttaM tatprayojanaM vA sarvakAmika, SaDrasopetamityarthaH, zeSaM spaSTamiti sUtratra-18 // 52 // yArthaH // evamukto muniH sa kIdRg jAtaH ? kiM vA kRtavAn ? ityAha| so tattha eva paDisiddho, jAyageNa mahAmuNI / navi ruTo navi tuTTho, uttamahagavesao // 9 // naNNahU~ 18 pANahe cA, navi nivAhaNAya vA / tesiM vimukkhaNaTThAe, imaM vayaNamabbavI // 10 // navi jANasi veya-II muhuM, navi janANa jaM muhaM / nakkhattANa muhaM jaMca, jaM ca dhammANa vA muhaM // 11 // je samatvA samuddhattuM, paraMDA appANameva ya / na te tuma vijANAsi, aha jANAsi to bhaNa // 12 // II 'saH' iti jayaghoSanAmA 'tane ti yajJe 'eveti evam-uktaprakAreNa 'pratiSiddhaH' nirAkRtaH, kena ?-'yAjakena' yajJakA vijayaghoSatrAmaNena mahAmuni pi 'ruSTaH' iti roSaM gataH "bahuM paraghare asthi vivihaM khAimasAimaM / na . tattha paMDio kuppe, icchA dija paroNa vA // 1 // " ityAdyAgamaparibhAvanAto, nApi 'tuSTaH' paritoSa prAptaH, kintu samatayaiva sthita iti bhAvaH,kimityevaM ?, yata uttamArtho-mokSastameva gayeSayate-anveSayate ityuttamArthagaveSako,mukti 1 bahu paragRhe'sti vividhaM khAyaM svAyaM / na tasmai paNDitaH kupyet icchayA paro dadyAnnavA / / 1 / / ASSASSACREAST dIpa anukrama [968-970] // 523 // JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1045~
Page #1047
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-]/ gAthA ||9-12|| niyukti: [470...] (43) prata sUtrAMka ||9-12|| 45*5*6*6 vinA'nyatra niHspRha itiyAvat ,'na' naivAnnam-odanAdi tadartha, pIyata iti 'kRtyaluTo'nyatrApI (pA03-3-113) tivacanAtkarmaNi lyuTi pAnam-AcAmlAdi taddhetuMbA-tannimittaM vA,nApi 'nirvAhaNAya vA vastrAbhyasailAdinA KI yApanArtha sarvatrAtmana iti gamyate, kimarthaM tarhi ? ityAha-'teSAM' yAjakAnAM 'vimokSArtha' yathA kathaM nu nAmAmI vimuktimAmayuriti prayojanArtham 'idaM vakSyamANaM vacanamabravIt, kiM tadityAha-navitti naiva jAnAsi vedAnAM mukhaM vedamukha-yattepu pradhAnaM nApi yajJAnAM yanmukham-upAyo nakSatrANAM mukhaM-pradhAnaM yaca, yacca dharmANAM vA mukham upAyastad,anena tasya vedayajJajyotidhamAnabhijJatvamuktaM / samprati pAtrAvijJatAmAha-'je' ityAdi, vyAkhyAtaprAyameva, 8 navaram, atha jAnAsi tato bhaNetyAkSepAbhidhAnamiti sUtracatuSTayArthaH // evaM ca tatrAkSisapati bhagavati sa kiM kRtavAnitsAha tassakkhevapamukkhaM ca, acayaMto tahiM dio| sapariso paMjalIho, pucchaI taM mahAmuNiM // 13 // veyANaM ca muhaM yUhi, bUhi jannANa jaM muhaM / nakkhattANa muhaM bUhi, bUhi dhammANa yA muhaM // 14 // je samatthA samu ddha, paraM appANameva ya / eyaM me saMsayaM savaM, sAha! kahaya pucchio // 15 // III 'takheti munerAkSepaH-praznastasya pramokSaH-prativacanaM taM 'caH' pUraNe 'acayaMto'tti azaknuvan dAtumiti gamyate | tasmin' iti yajJe 'dvijaH' brAhmaNaH 'saparpat' sabhA'nvitaH prakRto'JjaliH-ubhayakarasaMpuTAtmako yenAsI prAJjali dIpa * 5 anukrama [971-974] % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1046~
Page #1048
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-1 / gAthA ||13-15|| niyukti: [470...] (43) uttarAdhya. yajJIyA prata dhyaya. bRhadbhuttiH 25 sUtrAMka // 52 // -15|| ACASSACAM bhUtvA pRcchati 'ta'miti prakrAntaM mahAmunim / kathaM pRSTavAnityAha-'veyANa' ityAdi, gatArthameva, navaraM 'brUhi' vyaktamabhidhehi, punaH punargrahItyuccAraNamatyAdarakhyApanArthaM 'etad' uktarUpaM 'me' mama saMzete'smin mana iti saMzayastaMsaMzayaviSayaM-vedamukhAdi sAdho ! kathaya pRSTa ityupasaMhAravacanamiti sUtratrayArthaH // itthaM pRSTo munirAha| aggihuttamuhA veyA, jannahI ceyasA muhaM / nakkhattANa muhaM caMdo, dhammANa kAsavo muhaM // 16 // jahA caMdaM gahAKAiyA, ciTuMte pNjliiuddaa|bNdmaannaa narmasaMtA,uttama mnnhaarinno||17||ajaanngaa jannavAI, vijaamaahnnsNpyaa| mUDhA sajjhAyatavasA,bhAsacchannA ivgginno||18||joloe baMbhaNo vutto,aggI vA mahio jahA sadA kusalasaMdilu, taM vayaM bUma mAhaNaM // 19 // jo na sajjai AgaMtuM, phavvayaMto na soaI / ramae ajjabayaNami, taM vayaM buum| mAhaNaM // 20 // jAyarUvaM jahAmaha, nitamalapAvagaM / rAgaddosabhayAIyaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 21 // tavassiyaM kisaM daMtaM, avciymNssonniaN| subvayaM pattanivvANaM, taM vayaM cUma mAhaNaM // 1 // ] tase pANe viyANittA, saMgaheNa ya thAvare / jo na hiMsai tiviheNaM, taM vayaM bUma mAhaNaM // 22 // kohA vA jaivA hAsA, lohA vA jaivA bhayA / musaM na vayaI jo u, taM vayaM bUma mAhaNaM // 23 // cittamaMtamacittaM vA, appaM vA jahavA phuN| na giNhai adattaM jo, taM vayaM vUma mAharNa // 24 // divvamANussatericcha, jo na 1 itaH prAga adhikeyaM gAthA pustakAntare dIpa anukrama [975-977] 524 // wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1047~
Page #1049
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 25], mUlaM [--1 / gAthA ||16-33|| niyukti: [470...] (43) 5 prata - sUtrAMka % ||16-33|| % sevei mehuNaM / maNasA kAyavakeNaM, taM vayaM cUma mAhaNaM // 25 // jahA pomma jale jAyaM, novalippada vAriNA / evaM alitaM kAmehi, taM vayaM bUma mAhaNaM // 26 / / aloluyaM muhAjIviM, aNagAraM akiMcaNaM / asaMsattaM gihatthehi, taM vayaM bUma mAhaNaM // 27 // pasubaMdhA savvaveyA, jaTuM ca pAvakammuNA / na taM tApaMti dussIla, kammANi balavaMtiha // 28 // navi muMDieNa samaNo, na OMkAreNa baMbhaNo / na muNI rapaNavAseNaM, kusacIraNa na tAvaso // 29 // samayAe samaNo hoi, caMbhacereNa bbhnno| nANeNa ya muNI hoha, taverNa hoi tAvaso G/ // 30 // kammuNA bhaNo hoi, kammuNA hoi khttio| vaisso kammuNA hoi, muddo havai kammuNA // 31 // ee pAukare buddhe. jehiM hoha sinnaayo| sabbakammaviNimmukaM taM vayaM bUma mAhaNaM // 32 // evaM guNasamAuttA, je havaMti diuttmaa|te samatthA u uddhattuM, paraM appANameva ya // 33 // | aggihocetyAdisUtrANyaSTAdaza prAyaH spaSTAnyeva, navaram , agnihotram-agnikArikA, sA ceha-"karmendhanaM samAzritya, dRDhA sadbhAvanAhutiH / dharmadhyAnAminA kAryA, dIkSitenAgnikArikA // 1 // " ityAdirUpA parigRkhate, tadeva mukha-pradhAnaM yeSAM te'gnihotramukhA vedAH, vedAnAM hi dadhyAdevi navanItAdi AraNyakameva pradhAnam, uktaM hi-"navanItaM yathA danazcandanaM malayAdiva / auSadhibhyo'mRtaM yadvedevAraNyakaM tathA // 1 // " tatra ca dazaprakAra eva 1 pratyantare gAyehAdhikekSyate % A dIpa anukrama [978-995] % , muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1048~
Page #1050
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM 25], mUlaM [-1 / gAthA ||16-33|| niyukti: [470...] (43) prata uttarAdhya. bRhadvRttiH // 525 // dhyaya.25 sUtrAMka ||16 -33|| dharma uktaH, tathA ca tadvacaH-"satyaM tapaH santoSaH saMyamazcAritramArjavaM kSamA dhRtiH zraddhA'hiMsetyetahazavidhamihA yajJIyAdhAme"ti, tatra ca dhAmazabdena dharma eva vivakSitaH, etadanuvAyuktarUpamevAgnihotramiti, tathA yajJaH prastAvAdbhAvayajJastadarthI 'veyasi'tti vedena hetunA'sthati-azubhAni karmANi kSipatIti niruktavidhinA vedaso-yAgaH, uktaM ca| nirghaNTe-"adhvaro vepo veSo makho vedA vitathaH" ityAdi, teSAM mukham-upAyaH, te hi satyeva yajJArthini pravarttanta iti / nakSatrANAM 'mukhaM' pradhAnaM candraH, tasyaiva tadadhipatitvAt / dharmANAM 'kAzyapaH' bhagavAnRSabhadevaH 'mukham' upAyaH kAraNAtmakaH, tasyaivAditatprarUpakatvAt , tathA cAraNyakam-"RSabha eva bhagavAn brahmA, tena bhagavatA brahmaNA / khayameva cIrNAni pramANi, yadA ca tapasA prAptaH padaM yad brahmakevalaM tadA ca brahmarSiNA praNItAni, kAni punastAni bramANi?" ityAdi,kiJca-bhavatAM bramANDapurANameva sargAdipurANalakSaNopetatvAtsakalapurANajyeSTham , uktazca-"navanItaM || | yathA danacandanaM malayAdiva / brahmANDa vai purANebhyastathA prAhurmanISiNaH // 1 // " tadvacastvidam-"iha hi ikSvAkukulavaMzodbhavena nAbhisutena marudevyA nandanena mahAdevena RSabheNa dazaprakAro dharmaH khayameva cIrNaH, kevalajJAnalambhAca maharSiNo ye parameSThino vItarAgAH sAtakA nirgranthA naiSThikAsteSAM pravartita AkhyAtaH praNItastretAyAmAdA"visyAdi, // 525 // kAzyapasyaiva mAhAtmyakhyApanato dharmamukhatvaM samarthayitumAha-yathA candra grahAdikAH, AdizabdAnnakSatrAdiparigrahaH, 'paMjalIuDa'tti prAgvatkRtaprAjalayastu 'vandamAnAH' stuvanto 'namassanto' namaskurvantaH 'uttama pradhAnaM 'mnohaarinnH'| dIpa anukrama [978-995] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1049~
Page #1051
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||16 -33|| dIpa anukrama [978 -995] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||16-33|| adhyayanaM [25], Education intemational ativinItatayA prabhucittAkSepakAriNastiSThantIti sambandhaH, tathainamapi bhagavantaM devendrapramukhAH samastasurAsuramanujasamUhA ityupaskAraH, paThyate ca jahA caMde gahAIe, cir3aMtI paMjalIuDA / NamaMsamANA vaMdaMtI, uddhattamaNahAriNo // 1 // " ci, atra yathA 'candre' candraviSaye grahAdikAstiSThantIti (nti) prAJjalipuTAH ko'rthaH 1 -- tadAyatyai (tAe) vAsate, anyaca - namasyantaH prakramAttameva 'vandante' stuvanti, anena teSAM bhaktiyuktitAmAha, 'vaMdaMtIuddhatta'tti sandhiprayogeNa | itizabdAntarbhAvAditItyevaM prakramAtkAzyapaM tiSThanti prAJjalipuTAstaM ca namasyanto vandante, ke ityAha- 'uddhattamaNahA|riNoti auddhatyam - ahaGkArastatpradhAnaM mana auddhatyamanastaddharaNazIlAH auddhatyamanohAriNaH - atyantazAntacittavRttayo, yataya ityarthaH, pUrvAparanipAtasyAntrAtantratvena vA manaauddhatyahAriNaH, auddhatyagrahaNaM cAsyaiva sakaladoSamUlatvAt paThanti ca - 'uddhattamaNagAriNo 'ti atra coddhartum - utkSemaM bhavapaGkamanamAtmAnamiti gamyate, agAriNogRhiNastadviparItA anagAriNo yatayaH, kriyAkArakayojanA prAgvat, iha ca dharmArthinAmeva abhyarhitatvAt kAzyapo dharmamukhamityabhiprAyaH / anena praznacatuSTayaprativacanamuktaM, samprati paJcamaM praznamadhikRtyAha - 'ajANaga' ti ajJA na tattvavedina ityuktaM bhavati, ke te ? - yajJavAdino ye bhavataH pAtratvenAbhimatAH, kAsAmityAha - 'vijAmAhaNasaMpaya'tti sUtratvAtsuyatyayaH 'vidyAtrAhmaNasampada' tatra ca vidyate jJAyata Abhistattvamiti vidyA- AraNyaka brahmANDapurANAtmikAstA eva brAhmaNasampado vidyAtrAhmaNasampadaH, tAttvikatrAhmaNAnAM hi niSkiJcanatvena vidyA eva sampadaH, tadvi For Final P niryuktiH [470...] ~1050~ wwwjanbrary org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1052
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-] / gAthA ||16-33|| niyukti: [470...] (43) prata yajJIyAdhyaya. 25 sUtrAMka ||16 -33|| uttarAdhya. jJatve ca kathamete bRhadAraNyakAyuktadazavidhadharmavedino yAgamevaM kuryuH ?, tathA 'mUDhAH' mohavantaH 'sajjhAyata- bRhadvRttiH vassa'tti suvyatyayAtkhAdhyAyatapaHsu tattvatastatkharUpAparijJAnAda, ata eva 'bhAsacchannA iva'ggiNoM'tti ivazabdasya bhinnakramatvAzramacchannA amaya iva,te hi bahirupazamabhAja AbhAnti, atha cAntaH kapAyavattayA jvalitAH, paThyate c||526|| 'gUDhA sajjhAyatabassa'tti tatra ca 'gUDhAH' bahiH saMvRtimantaH, kena hetunA?-svAdhyAyatapasA' vedAdhyayanopavAsAdinA 'ntazca bhasmacchannAgnitulyAH, evaM ca na tattvato bhavadabhimatatrAjhaNAnAM brAhmaNyaM, tadabhAvAcAtmanaH parasya coddharaNena pAtratvaM durApAstameveti bhAvaH / kastarhi bhavadabhiprAyeNa brAhmaNo ? yaH pAtramityAha-'yaH' ityanirdiSTakharUpaH 'loke' jagati brAhmaNaH 'uktaH' pratipAditaH kuzalairiti gamyate, 'aggI vA mahito jaha'tti veti pUraNe yathetyaupamye bhinnakramazca, tato yathA'gnivettadornityAbhisambandhAttathA 'mahitaH pUjitaH san 'sadA' saryakAlam , upasaMhAramAha kuzalaiH-tatvAbhijJaiH saMdiSTa:-kathitaH kuzalasandiSTastaM 'tam' ityuktarUpaM vayaM cUmo brAhmaNaM, yadeva hi loke vijJodApadiSTaM tadeva vastvabhyupagamAhe miti bhAvaH / ita uttarasUtrodazo'sau kuzalasandiSTastatkharUpameva kacitkathaJcidanuva dan khAbhimataM brAmaNamAha-yo na khajanenAbhiSvahaM karoti 'AgantuM prAptuM khajanAdisthAnamiti gamyate, Agato vA, tataH 'pratrajan' sthAnAntaraM gacchanna zocate, yathA-kathamahamamunA vinA bhaviSyAmIti, tata eva ramate AryANAMtIrthakRtAM vacanamAryavacanam-Agamastasmin , kimuktaM bhavati -sarvatra niHspRhatvenAgamArthAnuSThAnaparatayA tatra rati dIpa anukrama [978-995] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1051~
Page #1053
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-1 / gAthA ||16-33|| niyukti: [470...] (43) prata sUtrAMka U-2262964 5 ||16-33|| mAn bhavati, yadvA yo na sajatyAgantuM pravrajyAparyAyAgArhasthyaparyAyamiti gamyate, tathA 'pravrajan' pratrajyAM gRhan na zocate-na khidyate, kintvidameva manujajanmaphalamiti manyamAnaH sa rabhasaivAbhiniSkrAmati. zeSaM tathaiva, vyAkhyA-1 dvaye'pi ca niHspRhataivocyate / tathA 'jAtarUpaM' varNa tato jAtarUpamiva jAtarUpaM, yaH kIdRzaH san ?-mahAmaha'ti makArasthAlAkSaNikatvAnmahAnarthaH-prayojanaM muktirUpamasyeti mahArthoM, jAtarUpasya tvartho viSaghAtAdiH, tathA niddhaMtamalapAvakaM' nirmAtaM-bhasmIkRtaM tato nitimiSa nirmAtaM mala ivAtmano vizuddhakharUpaghAtitayA pApameva pApakaM yenAsau nirmAtamalapApako, jAtarUpaM tu prAkRtatvAt pAvakena-aminA nirmAto malaH-kiTTAtmako'syeti pAvakanirmAtamalam , anyaca-rAgazca-pratibandhAtmako dveSazca-aprItirUpo bhayaM ca-ihalokabhayAdi rAgadveSabhayAni tAnyatIto-niSkAnto rAgadveSabhayAtIto rAgAdirahita ityarthaH, sarvatra liGgavyatyayaH prAgvat, paThyate ca-'jAyarUvaM jahAmaTuMti 'yathe' tyaupamye AmRSTaM-tejaprakarSAropaNAya manaHzilAdinA samantAtparAmRSTam , anena hai jAtarUpasya vAyo guNa uktaH, pAvakanitimalamiti cAntaraH, tato jAtarUpavadvAhyAntaraguNAnvitaH, ata eva / rAgAdyatItazca yastaM vayaM brUmo brAhmaNam / kiJca-trasaprANino vijJAya 'saGgraheNa' saGkepeNa cazabdAdvistareNa ca, tathA 'sthAvarAn' pRthivyAdIn , yadivA saMgRhyata iti saGgraho-varyAkalpAdistena hetunA, jIvarakSArthatvAttasya, ca-14 zabdo bhinnakramaH, tata eva sthAvarAMzca, paThyate ca-'saMgaheNa sathAvare'tti 'sasthAvarAn sthAvarasahitAn yo 'na hinasti' dIpa anukrama [978-995] ENGALACK muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1052~
Page #1054
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||16 -33|| dIpa anukrama [978 -995] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 527 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||16-33|| adhyayanaM [25], Education infamational na vyaparopayati 'etAn' anantaramuktarUpAn 'tuH' pUraNe, paThyate ca- 'vividhena' manovAkkAyarUpatayA yogeneti gamyate, taM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA cAraNyake'pyuktam- "yadA na kurute pApaM sarvabhUteSu dAruNam / karmaNA manasA vAcA, brahma sampadyate tadA // 1 // " tathA krodhAdibhyo mRSA na vadati yastu taM vayaM brUmo trAhmaNam, iha ca mAnasya krodho | mAyAyAzca lobha upalakSaNaM, prAyastatsahacaritatvAttayoH tathA ca tatrApyavAci - "yadA sarvAnRtaM tyaktaM mithyAbhASA vivarjitA / anavadyaM ca bhASeta, brahA sampadyate tadA // 1 // kiJca - "azvamedhasahasraM ca satyaM ca tulayA dhRtam / azvamedhasahasrAddhi, satyameva viziSyate // 1 // " iti 'cittavat' dvipadAdi 'acittaM ca' kharNAdi 'alpaM vA' saGkhayA pramANena ca stokaM yadivA 'bahu' tAbhyAmeva pracuraM na gRhNAti 'adattam' anisRSTaM yastaM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA ca tatrApyuktam- "paradravyaM yadA raDDA, Akule athavA rahe / dharmakAmo na gRhNAti, prajha sampadyate tadA // 1 // " anyacadivyaviSayatvAddivyaM mAnuSaviSayatvAnmAnuSaM tiryakSu bhavaM tairazvameSAM samAhAro divyamAnuSatairathaM yo na sevate maithunaM 'manasA' cittena kAyazca zarIraM vAkyaM ca vacanaM kAyavAkyaM tena taM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA ca tatrApyuktam- "devamAnuSatiryakSu, maithunaM varjayedyadA / kAmarAgaviraktazca brahma sampadyate tadA // 1 // " / api ca-yathA 'padma' kamalaM jale upalakSaNatvAjjalamadhye 'jAtam' utpannaM tatparityAgata upari vyavasthAnataH 'nopalipyate' na lipyate 'vAriNA' jalena, 'eva' miti padmavat 'alitta'tti aliptaH-akSiSTaH kAmyamAnatvAt kAmaiH - manojJaiH zabdAdibhirAvAlyAt Forest Use Only niryuktiH [470...] ~1053~ yajJIyA dhyaya. 25 // 527 // www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1055
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 25], mUlaM [-1 / gAthA ||16-33|| niyukti: [470...] (43) prata sUtrAMka ||16-33|| sAtaireva vRddhiM nIyamAnatayA tanmadhyotpanno'pi yastaM vayaM brUmo brAhmaNaM, tathA ca tatrApyabhidhAyi-"yadA sarva parityajya, nissako niSparigrahaH / nizcintazca careddharma, aba sampadyate tadA // 1 // " iti / itthaM mUlaguNayogAcAttvikaM brAhmaNamabhidhAyottaraguNayogatastamevAha-(granthAnam 13000) 'alolupam' AhArAdiSyalamparTa 'muhAjIvitti subvyatyayAt 'mudhAjIvinam' ajJAtoJchamAtravRtti, paThyate ca-'muhAjIvitti anagAramakiJcanaM prAgvat 'asaMsaktam' asaMbaddhaM, kaiH-gRhasthaiH, tRtIyArthe saptamI viSayasaptamI vA, anena kAkA piNDavizuddhirUpottaraguNayuktatvamuktaM, 'tam' uktaguNayuktamapyevaMvidhaM santaM vayaM brUmo brAhmaNaM, kacit paThyate ca-'jahittA puvasaMjogaM, pAisaMge ya baMdhave / jo na sajai bhoehi, taM vayaM bUma baMbhaNaM // ' atra 'pUrvasaMyoga' mAtrAdisambandhaM 'jJAtisaMyogAn' khasrAdisambandhAna, cazabdo bhinnakramastataH 'bAndhavAMzca' bhrAtrAdIn , zeSaM spaSTam , anena cAtiniHspRhatAbhidhAnenottaraguNA apyAkSiptA bhavanti / syAdetad-vedAdhyayanaM yajanaM ca bhavAtrAya kamiti tadyogAdeva pAtrabhUto brAhmaNo na tu yathA tvayokta ityAzalyAha-pazUnAM chAgAnAM bandho-vinAzAya niyamanaM hetubhiste'mI pazuvadhAH 'vetaM chAgamAlabheta vaayvyaaN| dizi bhUtikAma' ityAdivAkyopalakSitAH, pAThAntarataH pazavo baddhA yaiste AhitAgnyAderAkRtigaNatvAt ktAntasya paranipAte pazuvaddhAH, na tu ye.'AtmA vAre jJAtavyo mantavyo nididhyAsitavyaH' ityAdivAkyopalakSitAH sarvavedAH | RgvedAdayaH 'jaTTa'ti iSTaM yajanaM 'vA' samuccaye 'pApakarmaNA' pApahetubhUtapazubandhAdyanuSThAnena tu harikezIyAdhyayanokta dIpa anukrama [978-995] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1054~
Page #1056
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 25], mUlaM [-1 / gAthA ||16-33|| niyukti: [470...] (43) sattarAdhya. prata yajJIyAdhyaya, 25 bRhadvRttiH sUtrAMka // 528 // ||16-33|| vidhinetibhAvaH, kimityAha-'na' naiva 'ta'miti prakramAdvedAdhyetAraM yazAraM vA 'trAyante' rakSanti bhavAditi gamyate, kiMviziSTaM ?-'duHzIlaM' tAbhyAmeva hiMsAdipravarttanena durAcAraM, kimiti ?-yataH 'karmANi' jJAnAvaraNAdIni 'bala-1 canti' durgatinayanaM prati samarthAni 'iheti bhavadavagamaviSaye vedAdhyayane yajane ca bhavantIti gamyate, pazubandhAdipravartanena tayostadbalAyakatvAditi bhAvaH, anena durgatihetutvAtsvargahetutvamapyanayoH pratyuktam, uktaM hi-"yUpaM chittvA pazuM hatvA, kRtyA rudhirakardamam / yadyevaM prApyate svargo, narake kena gamyate ? // 1 // " ato naitadyogAdrAhmaNaH pAtrabhUto bhavati, kintvanantarAbhihitaguNa eveti bhAvaH / anyacca-neti niSedhe 'apiH' pUraNe 'muNDitena' kezApanayanAtmakena samaM mano'syeti niruktavidhinA zramaNaH-nirgranthaH, 'na' naiva OMkAro (reNo)palakSaNatvAd 'OMbhUrbhuvaHskha'rityAdhucAraNarUpeNa brAhmaNaH, tathA na muniraraNyavAsena, kuzo-darbhavizeSastanmayaM cIvaraM kuzacIvaraM, valkalopalakSaNametat, tena tApasaH, anUditaM caitadvAcakaiH-"muNDanAt zramaNo naica, saMskArAdrAhmaNo na vA / muni raNyavAsitvAdvalkalAnna ca taapso||1||" bhavatIti sarvatra zeSaH / kathamamI tarhi saMbhavantItyAha-samatayA' rAgadveSAbhAvarUpayA zramaNo bhavati, brahmaNavaraNaM brahmacarya, prama ca dvidhA, yata uktam-"ve brahmaNI veditavye, zabdabrahmaparaM ca yat / / zabdabrahmaNi niSNAtaH, paraM brahmAdhigacchati // 1 // " etAni ca parANi brahmANi bariSThAni yAni prAgahiMsAdInyuktAnIti, etadrUpameyeha brahmocyate, tena brAhmaNo bhavati, 'jJAnena' hitAhitAvagamarUpeNa munirbhavati 'tapasA' dIpa anukrama [978-995] 528 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1055~
Page #1057
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-] / gAthA ||16-33|| niyukti: [470...] (43) OM prata sUtrAMka ||16-33|| bAbAbhyantarabhedabhinnena bhavati tApasaH, sarvatrAbhidhAnAnyathA'nupapattiriha hetuH, nanu cAnvarthavatve'bhidhAnasyaiSa hetuH, taccAnyathA'pi DityAdivatsyAdata Aha-'karmaNA' kriyayA brAhmaNo bhavati, uktaM hi-"kSamA dAnaM damo dhyAnaM, satsaM zaucaM dhRti (dayA ghuu)nnaa| jJAnavijJAnamAstikyametadrAmaNalakSaNam // 1 // " tathA 'karmaNA' kSatatrANalakSaNena bhavati kSatriyaH, vaizyaH 'karmaNA' kRSipAzupAlyAdinA bhavati, zUdro bhavati tu 'karmaNA' zocanAdihetupraipAdisaMpAdanarUpeNa, karmAbhAye hi trAsaNAdivyapadezA nA''sanneveti, brAhmaNaprakrame'pi yaccheSAbhidhAnaM tanmA bhUniranukrozateti byAsidarzanArtha, kica-bhavanmate'pyuktam-"ekavarNamidaM sarva, pUrvamAsIyudhiSThira! / kriyAkarmavibhAgena, cAtaye | vyavasthitam // 1 // " kimidaM khamanISikayavocyate ityAha-'etAn' anantaroktAnahiMsAdharthAn 'prAdurakAt' prakaTitavAn 'buddhaH' avagatatattvaH, paThyate ca-'ee pAukarA dhammA' 'ete' uktarUpAH 'prAduSkarAH' nemalyakAri-18 tayA''tmanaH prakAzahetavaH 'dharmAH' ahiMsAdayo, yairbhavati 'snAtakaH kevalI sarvakarmabhirvinirmuktaH, iha ca pratyAsa namuktitayA sarvakarmavinirmuktaH,subbyatyayAtprathamArthe dvitIyA,'ta'mityabhihitaguNaM tattvataH snAtakaM vA vayaM brUmo brAsaThANam / sampratyupasaMharjumAha-evam' uktaprakAreNa guNaiH-ahiMsAdibhiH samAyuktAH-samanvitA guNasamAyuktA ye bhavanti | 'dvijottamAH' brAmaNapradhAnAste 'samarthAH' zaktAH 'tuH pUraNe uddharnu saMsArAditi gamyate arthAnmuktipade vyavasthApayituM 'param' AtmavyatiriktamAtmAnameva vetyaSTAdazasUtragarbhArthaH // abhidhAya cedamavasthito bhagavAn , tatazca dIpa anukrama [978-995] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1056~
Page #1058
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-1 / gAthA ||34-37|| niyukti: [470...] (43) uttarAdhya. yajJIyA prata bRhaddhattiH dhyaya.25 sUtrAMka ||34 // 529 // -37 evaM tu saMsae chinne, vijayaghose ya baMbhaNe / samudAya tao taMtu, jayaghosaM mahAmuNiM // 34 // tuDhe ya 4 vijayaghose, iNamuddAhu kyNjlii| mAhaNattaM jahAbhUyaM, suhu me uvadaMsiyaM // 35 // tumbhe jaiyA jannANaM, tunbhe veyavido viU / joisaMgaviU tumbhe, tumbhe dhammANa pAragA / / 36 / / tumbhe samatthA uddharnu, paraM appANameva y| tamaNuggahaM kareha'mhaM, bhikkhU NaM bhikkhuuttamA // 37 // sUtracatuSTayaM pratItArtham , 'evam' uktaprakAreNa 'tuH' vAkyAntaropanyAse 'saMzaye prAgabhihitarUpe 'chinne' apanIte 'vijayaghoSaH' vijayaghoSanAmA 'caH' pUraNe 'bAmaNaH' mAhaNaH paThyate ca-'mAhane 'samudAya'tti ApatvAt 'samAdAya' samyag gRhItvA'vadhAryeti yo'rthaH 'tayaM ti takAM prakramAjayaghoSavAcaM, 'taM tu'tti taM ca jayaghoSaM mahAmuni, yatheSa mama bhrAtA eSa eva ca mahAmuniriti, kiM kRtavAnityAha-'tuDe' ityAdi, kecittvanantarasUtre tRtIyapAdamevaM paThanti-saMjANato tao taM tu' atra ca 'saMjAnan' sa evAyaM mama saudarya iti pratyabhijAnan , yuktaM caitad, | yato vakSyati sUtrasparzikaniyuktI-'saMjANaMto bhaNaI jayaghosaM jAyago vijaya ghoso ti, tathA 'tuSTaH' paritoSitaH 'caH' pUraNe vijayaghoSaH 'idaM vakSyamANam 'udAhutti 'udAha' brUte, tatkAlApekSayA vartamAnatA, kRtAJjaliH prAgvat, yadAha taddarzayati-brAhmaNatvaM 'yathAbhUtaM' yathA'vasthitaM su iti-zobhanaM yathA bhavatyevaM tiSThantIti suSTu, auNAdikA kupratyayaH, 'me' mama 'upadarzitam' iti prakaTitam / kiJca-yUyaM 'jaiyatti yaSTAro yajJAnA, yUyaM 'vedavidaH' vedanAH dIpa anukrama [996-999] 529 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1057~
Page #1059
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 25], mUlaM [-1 / gAthA ||34-37|| niyukti: [470...] (43) prata sUtrAMka ||34 -37 vidu'tti vidvAMsaH, yadvA he 'vidaH' yathA'vasthitavastuvedino!, jyotiSAvido yUyaM, yUyaM 'dharmA' sadAcArANAM pAragAH, bhavatAmeva tattvavettRtvena sarvazAstravAridhipAradarzitvAnnihitasadAcAratvAcetyabhiprAyaH, tathA yUyaM samarthA uddhartu paramAtmAnameva ca, yuSmAkameva tAttvikaguNasamanvitatvAt , 'tat tasmAd 'anugrahaM bhikSAgrahaNenopakAraM 'kuruta' vidhattAsmAkaM 'bhikSo! tapakhin ! Namiti bAkyAlaGkAre 'bhikSuttama' yatipradhAna !, yadivA bhiSaNAmutta|meti sambandhaH 'bhikSuti bhikSo! iti sUtracatuSTayArthaH / / evaM brAhmaNenokte muniraah|| na kajaM majjha bhikkheNaM, khippaM nikkhamasU diyaa| mAM bhamihisi bhayAvatte, ghore saMsArasAgare // 38 // uvalevo hoha bhogesu, abhogI novalippaI / bhogI bhamai saMsAre, abhogI viSpamuccaI // 39 // ullo sukko ya do chuDhA, golayA maTTiyAmayA / do vi AvaDiyA kuDDe, jo ullo so'tha laggaI // 40 // evaM laggati dummehA, je narA kAmalAlasA / virattA u na laggati, jahA se sukagolae // 41 // 'ne'syAdi sUtracatuSTayam , 'na kArya' na prayojanaM mama 'bhikkheNaM'ti bhikSayA samudAnena, kintu 'kSipraM' zIghraM 'niSkAma' pravraja 'dvija !' brAhmaNa!, bhavanniSkramaNenaiva mama kAryamiti bhAvaH, kimevamupadizyate ityAha-'mA bhramI' mA paryaTI, ASatvAca sUtre luTaH prayogaH, yadivA mA bhramISyasItyapi na duSTa, yato mADi luGakto'yaM tu mA, bhayAniihalokabhayAdIni AvartA iva AvartA yasminnasau bhayAvatastatra 'ghore' raudre, paThyate ca-bhavAvace dIhe'tti, atra ca dIpa anukrama [996-999] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1058~
Page #1060
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-1 / gAthA ||38-41|| niyukti: [470...] (43) yajJIyA prata uttarAdhya. bRhadvRttiH sUtrAMka ||38-41|| bhavA-manuSyabhavAdayaH, anyatprAgvat , 'dIrgha Ayate 'saMsArasAgareM bhavasamudre, anena ca viparyayadoSa uktaH / eta- deva samarthayitumAha-'upalepaH' karmopacayarUpo bhavati 'bhogesu' zabdAdiSu bhujyamAneSviti gamyate, bhogI-zabdAdibhogavAnna tathA'bhogI 'na' naiva 'upalipyate' karmaNopadizyate, tatazca bhogI bhramati saMsAre abhogI vipramucyate, mukto bhavatItyarthaH, iha ca gRhasthabhAve bhogitvaM niSkramaNe tu tadabhAva iti gRhibhAvasya sadoSatvAnniSkramaNameva yuktamityuktaM bhavati / yathA bhogeSUpalepastadabhAve cAnyathAtvaM tathA dRSTAntadvAreNa darzayitumAha-'ullo'tti ArdraH zuSkazcaanArdo dvAvubhau 'chUDha'tti kSiptau 'golako piNDako mRttikAmayau, dvAvapi 'Apatito' prAptau 'kuDye bhittau, tataH kimityAha-ya ArdraH so 'atre'sanayormadhye 'lagati' riSyati prakramAkuDye / dAntikayojanAmAha-evaM laganti prastAvAtkarmaNA 'durmedhasaH' durbuddhayo ye narAH 'kAmalAlasAH viSayalampaTAH, viraktAstuzabdasya punararthatvAkAmabhogaparAGmukhAH punarna laganti, uttaratra tuzabdasya bhinnakramatvenaivakArArthatayA ca naiva karmaNA saMzliSyante yathA zuSko golakaH, iha cAnvayAnantaraM vyatirekaH sukhenaiva budhyata iti tamuktvA prathamamutkSiptasyApi dRSTAntasya pazcAda|| bhidhAnamiti sUtracatuSTayArthaH / yadityaM prajJApito'sau kRtavAMstadAha evaM se vijayaghose, jayaghosassa aMtie / aNagArassa nikkhaMto, dhamma sucA aNuttaraM // 42 // 'evam' uktaprakAreNa sa vijayaghoSo brAhmaNo jayaghoSasya 'antike' samIpe 'anagArasya' yateH 'niSkrAntaH' pratra dIpa anukrama [1000-1003] SAKAL 530 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1059~
Page #1061
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [471-479] (43) prata sUtrAMka ||43|| jitaH 'dharmam' ahiMsAdi zrutvA' AkarNya 'anuttara' pradhAna, paThyate ca-socA Na kevala ti, tatra ca 'kevala || vizuddhamiti sUtrArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharannanayorniSkramaNaphalamAhakhavittA puvakammAI, saMjameNa taveNa ya / jayaghosavijayaghosA, siddhi pattA aNuttaraM // 43 // tibemi // ||jnnij // 25 // sugamameva // sakalAdhyayanatAtparyArthamupadarzayan sUtrasparzikaniyuktimAha niyuktikRtaha egarAiAe paDimAe so muNI vihrmaanno| vasuhaM dUijato patto vANArasiM nayariM // 471 // so ujjANa nisanno mAsakkhamaNeNa kheiysriiro| bhikkhaTTa baMbhaNije uvaDhio jnnvaaddNmi|| 472 // aha bhaNaI jayaghosaM kIsa tuma Agao ? ihaM bhNte!|nhu te dAhAmi io jAyAhi hu annao bhikkhaM // so evaM paDisiddho jannavADaMmi jAyageNa tahiM / paramatyadiTusAro neva ya tuTro navi a ruTTo // 47 // aha bhaNaI aNagArojaM jAyaga! Auso nisAmeha / vayacariya bhikkhacariA diTThA sAhUNa caraNami // 3 rajANi u avahAyA rAyasiriMa(ta)NucaraMti bhikkhaae|smnnssu mukkassA bhikkhA caraNaM ca karaNaM ca // saMjANaMto bhaNaI jayaghosaM jAyago vijyghoso| asthi u pabhUamannaM bhuMjau bhayavaM! pagAmAe // 477 // Wei Gong Zhong Gong Zhong %*%*%AF% dIpa anukrama [1006] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1060~
Page #1062
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [471-479] (43) prata sUtrAMka // 53 // ||43|| uttarAdhya.bhikkheNa na me karja majjha karaNaM tu dhammacaraNeNaM / paDivaja dhammacaraNaM mA saMsAraMmi hiMDihisi 478|| yajJIyAbRhaddhattiH so samaNo pavaio dhamma soUNa tassa smnnss| jayaghosavijayaghosA siddhi gayA khINasaMsArA 479/4 dhyaya.25 | gAthAnavakaM vyAkhyAtaprAyameva, navaram , 'egarAiyAe'tti ekarAtrikyA 'pratimayA' tathAvidhAbhigrahavizeSarUpayA na tu dvAdazyA bhikSupratimayA, tatra mAsakSapaNAsambhavAt , tathA ca tatkharUpam-"egarAIyaM bhikkhupaDima paDivaNNassa aNagArassa NicaM posaTakAe (yassa) jAva ahiyAse0 kappati se aTTameNaM bhatteNaM apANaeNaM pahiyA gAmassa jAva 4 // rAyahANIe vA IsiM dovi pAe sAhaTu bagdhAriyapANissa egapoggaladihissa aNimisanayaNassa IsipambhAragaeNaM kAeNa ahApaNihiehiM gattehiM saviMdiehiM guttehiM ThANaM ThAittae" ityAdi, tatrASTamamevoktamatra tu vakSyati-'mAsakSapaNena kheditazarIra' iti / 'viharan' apratibaddhavihAramAcaran , ayaM ca bhAvata ekasthAnasthitasyApi saMbhavatyata: ucyate-'vasudhAM' pRthvI 'ijaMto'tti paribhraman tathA 'udyAnaniSaNNaH' udyAnAzritaH san mAsakSapaNena kheditaMzramamAnItaM zarIraM na punarmano'syeti mAsakSapaNakheditazarIraH 'baMbhaNijjetti brAhmaNAnAmijyA-pUjA yasmin sa | 1 ekarAtrikI bhikSupratibhA pratipannasyAnagArasya nityaM vyutsRSTakAyastha yAvaddhyAsayataH kalpate tasyASTamena bhaktanApAnakena bahirmAmAt / // 531 // yAvadrAjadhAnyA vA ISat dvAvapi pAdau sahatya (varnulAkAreNa bhUmAvalagnatayA vA sthApayitvA) lambamAnapANerekapudgaladRSTikasyAnimiSanayanasyeparapArabhAragatena kAyena yathApraNihitaiH gAtraiH sarvairindriguptaiH sthAnaM sthAtuM (kAyotsarga vidhAtum) -2 -2 dIpa anukrama [1006] wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1061~
Page #1063
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [25], mUlaM [-] / gAthA ||4|| niyukti: [471-479] (43) prata sUtrAMka ||43|| brAhmaNejyastasmin 'io'tti 'itaH' brAhmaNArthamupaskRtAdAhArAt 'jAyAhitti yAcakha, 'huH' avadhAraNe bhinnakramaca.12 tatazca 'anyata evaM' aspayatiriktAt bhikSA yAcakheti sambandhaH / 'paramahadivasAro'ti prAkRtatvAd dRSTaH-upa-13/ labdhaH paramArthAya-mokSAya sAraH-prastAvAtkSAntyAdirUpaH pradhAnopAyaH paramArthAnAM vA jJAnAdInAM sAraH-pradhAnale yenAsau.dRSTaparamArthasAra, tvaM yAjaka! Auso ti AyuSman ! komalAmantraNametatU, 'vayacariya'tti izabdasya 2 gamyamAnatvAd pratacaryeva bhikSAyai cayoM-paryaTana bhikSAcayo dRSTA' vihitatvenopalabdhAtIrthaMkarAdibhiriti gamyate,sAdhUnAM - caryata iti caraNam-AcArastasmin / kiJca-'rAjyAni' saptAhAni 'tuH samucaye bhinnakramazca 'apahAya' tyaktvA kA'rAjyazriyaM tu chatracAmarAdyalakArarUpAM kimityAha-'anucaranti' paryaTanti sAdhava iti prakramaH 'bhikSAyai bhikSArtha, kimi-15 ti-zramaNasa turiti yasmAt 'muktasya'niHsaGgasya,akAro'lAkSaNikaH,bhikSetyupalakSaNatvAdbhikSAcaryA 'caraNaM catratAdi caraNahetutvena 'karaNaM ca' piNDavizuddhyAdihetutvena, tato vihitAnuSThAnarUpatvAdrAjarSibhirapi sevitatvAca bhikSA cayoyAsta dvidhAnAmahamihAyAto, bhavAstu dadAtu mA vA bhikSAmiti bhAvaH / 'saMjAnan' pratyabhijAnAnaH 'pakAmA-13 CIe'tti ApatvAtprakAmam-atyartha / 'dharmacaraNena' dharmAnuSThAnena bhaveti gamyate / 'saH' iti vijayaghoSaH saha manasA-18 cittena vartata iti samanAH, kimuktaM bhavati ?-bhAvato na tu bahivRttyaiva, tasya zrAmaNasyAntika iti gamyata iti niyuktigAthAnavakArthaH // iti' parisamAptI, avImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // [ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM paJcaviMzcamadhyayanaM samAptamiti // 25 // dIpa anukrama [1006] Cisc JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH atra adhyayanaM- 25 parisamAptaM ~ 1062~
Page #1064
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-] / gAthA ||43...|| niyukti: [480-485] (43) sAmAcA uttarAdhya. bRhadvRttiH // 532 // prata sUtrAMka ||43|| atha SaDviMzatitamamadhyayanam / vyAkhyAtaM yajJIyAbhidhAnaM paJcaviMzamadhyayanam , adhunA paDviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane brahmaguNA uktAH, tadvAMzca yatireva bhavati, tena cAvazyaM sAmAcArI vidheyeti sA'sminnabhidhIyate ityabhisambadhAgatasyAsyopakramAdi prAgvatprarUpyaM yAvannAmaniSpannanikSepa sAmAcArIti nAma, ataH sAma AcAra iti ca nikSeptavyamityabhiprAyeNAha niyuktikRtnikkhevo sAmaMmi(ya)caubiho duviho hoi dvNmi|aagmnoaagmo noAgamaoya so tiviho480 jANagasarIrabhavie tabairitte a sakarAIsuM / bhAvaMmi dasavihaM khalu icchAmicchAiaM hoi // 481 // 2 iccho micchA tahakAro, AvassiA a nisiihiaa|aapucchnnaa ya paDipucchA, chaMdaNA ya nimNtnnaa|| uvasaMpayA ya kAle sAmAyArI bhave dasavihA u| eesiM tu payANaM patteya parUvaNaM vucchaM // 483 // AyAre niklevo caukkao duvi0 // 184 // jANagasarIrabhavie tabairitte ya nAmaNAIsuM / bhAvami dasavihAe sAmAyArIi AyaraNA // 485 // dIpa anukrama [1006] // 532 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayana - 26 "sAmAcArI" Arabhyate ~ 1063~
Page #1065
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||43...|| niyukti: [480-485] (43) prata sUtrAMka ||43|| ROCCASEAN NikkheyoityAdi gAthAH paTU prAyaH pratItArthAH, sUtravyAkhyAne ca kAzcidyAkhyAsyante, navaraM 'tayatiriktaMca jJazarIrabhanyazarIravyatiriktaM ca dravyasAma zarkarAdiSu, AdizabdAtkSIrAdiparigrahaH, tatazca zarkarAkSIradadhiguDAdInAM / yatparasparamavirodhena vyavasthAnaM, bhAve sAma dazavidha 'khaluH' avadhAraNe dazavidhamevecchAmithyAdikaM sAmAcArIkharUpamiti gamyate, bhAvasAmatvaM cAsya tAttvikassa kSAyopazamikAdibhAvarUpatvAt parasparamavirodhena cAvasthAnAt, tathA pratyekaprarUpaNAM vakSye iti pratijJAmabhidhAya yat prarUpaNAnabhidhAnaM tadAvazyakaniyuktI kRtatvAttagAthayoreva caika|kartRkatveneha likhitatvAnna duSTamiti bhAvanIyaM, sUtrakramolaGghanaM tu yathAviSayaM sarveSAM sadAkRtyatvena pUrvAparabhAvasthAbhAvapradarzanArtha, tathA 'tabaharitte ya NAmaNAIsunti sopaskAratvAnnAmanadhAvanAdipu sukarANi yAni dravyANi tAni tayatirikto dravyAcAra ucyate, yata uktam-"NAmaNadhovaNavAsaNasikkhAvaNasukaraNAvirohINi / davANi jANi loe davA-3 yAraM viyANAhi // 1 // " bhAve dazavidhAyA icchAdibhedena sAmAcAryA AcaraNA, atra bahulagrahaNAttriyAM yuda, evamApracchanAdiSyapi, bhAvatvaM tu jIvadravyaparyAyatvAdaskheti gAthASaTkArthaH // sampratyadhyayananAmAnvarthamAhaicchAisAmamesuM AyaraNaM vaSiNaaM tu jamhettha / tamhA sAmAyArI ajjhayaNaM hoi nAyavaM // 486 // 1 nAmanadhAvanavAsanazikSaNamukaraNAvirodhIni / dravyANi yAni loke dravyAcAraM vijAnIhi // 1 // dIpa anukrama [1006] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1064~
Page #1066
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [486] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||1|| R uttarAdhya-10 'icchAdisAma'tti suvyatyayAd icchAdisAmasu 'eSu' anantarAbhihiteSu 'AcaraNam' etadviSayamanuSThAnaM varNitaM' sAmAcA4/prarUpitaM 'tuH' pUraNe yasmAdatrAdhyayane tasmAtsAmAcArIti-sAmAcArInAmakamidamiti prakrame adhyayanaM bhavati || TAdhyayanaM. hai| jJAtavyam , ayamAzayaH-samAcAro'tra varNyate tataH samAcAre bhavamiti vivakSAyAM zaiSiko'N rUDhitazca strIliGgatA, 1533 // tathA ca 'TiDDANa' (pA04-1-15) ityAdinA DIpi sAmAcArIti bhavatIti gAthArthaH / gato nAmaniSpannanikSepaH, 26 samprati sUtrAnugame sUtramuJcAraNIyaM, tacedam sAmAyAriM pavakkhAbhi, sabvadukkhavimukkhaNi / jaM carittA Na niggandhA, tiNNA saMsArasAgaraM // 1 // samAcaraNa-samAcArastasa bhAvo 'guNavacanabrAmaNAdibhya' iti (pA05-1-124) pya , tasya ca pitkaraNasAmarthAt khiyAmapi vRttiriti 'SidgaurAdibhyazce'(pA04-1-41)ti kIpi sAmAcArI tAM-yatijanetikartavyatArUpAmahaM pravakSyAmi 'sarvaduHkhavimokSaNIm' azeSazArIramAnasAsAtavimuktihetum ata eva yAM sAmAcArI 'caritvA' Asevya 'Na'iti vAkyAlaGkAre 'nirgranthAH' yatayastIrNAH saMsArasAgaraM, mukti prAptA iti bhAvaH, upalakSaNatvAca taranti ta tariSyanti ceti sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha 533 // paDhamA AvassiyA nAma, viiyA | nisIhiyA / ApucchaNA ya taiyA, cautthI paDipucchaNA // 2 // paMcamA dIpa anukrama [1007]] A Swlanniorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1065~
Page #1067
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 2-4 // dIpa anukrama [1008-] -1010] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [26], mUlaM [-] / gAthA ||24|| niryukti: [ 486 ...] chaMdaNA nAmaM, icchAkAro achaTTao / sattamo micchakAro ya, tahakakAro ya aTTamo ||3|| anbhudvANaM navamA, | dasamA uvsNpyaa| esA dasaMgA sAhUNaM, sAmAyArI paveiyA // 4 // sUtratrayaM spaSTameva, navaraM vratagrahaNAdapyArabhya kAraNaM vinA gurvavagrahe AzAtanAdoSasambhavAnna stheyaM, kintu tato nirgantavyaM, na ca nirgamanamAvazyaka vineti prathamamAvazyakI, nirgatya ca yatrAspade stheyaM tatra naiSedhikI pUrvakameva praveSTavyamiti tadanu naiSedhikI, tatrApi tiSThato bhikSATanAdiviSayAbhiprAyotpattau gurupRcchApUrvakameva tatsAdhanamityanantaramApracchanA, ApracchanAyAmapi guruniyuktena punaH pravRttikAle kvacitpraSTavyA eva gurava iti tatpRSThataH pratipracchanA, kRtvA'pi gurvanujJayA bhikSATanAdikaM nAtmambhariNaiva bhavitavyamiti tadanu chandanA prAgragRhItadravyajAtena zeSayatinimantraNAtmikA, tasyAmapi prayoktavya evecchAkAra iti tadanu tasyAbhidhAnam, ayaM cAtyantamavadya bhIruNaiva tavato vidhIyate, tena ca kathaJcidaticArasambhave AtmA ninditavya iti tadanu mithyAkAraH, kRte'pi ca tasmin bRhattara doSasambhave gurUNAmAlocanA dAtavyA, tatra ca yadAdizanti guravastattatheti mantavyaM iti tathAkAraH, tatheti pratipadya ca sarvakRtyeSUdyamatratA bhAvyamiti tadanu tadrUpamabhyutthAnam, udyamavatA ca jJAnAdinimittaM gacchAntarasaGkramo'pi vidheyaH tatra copasampad gRhItavyetyanantaramupasampaduktA, upasaMhAramAha- ' epA' anantarokkA 'dazAGgA' Ja Education intimational For P www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 1066~
Page #1068
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-]/ gAthA ||2-4|| __ niyukti: [486...] (43) sAmAcA 26 prata sUtrAMka ||2-4|| uttarAdhya icchAdidazAvayavA 'sAdhUnAM' yatInAM sAmAcArI 'prayeditA' tIrthakarAdibhirukteti sUtratrayagarbhArthaH // etAmeva 4 pratyavayavaM viSayapradarzanapUrvakaM vidheyatayA'bhidhAtumAhabRhadvRttiH yadhyayanaM. gamaNe AvassiyaM kujA, ThANe kujA nisiihiy| ApucchaNA sayaMkaraNe, parakaraNe paDipucchaNA // 5 // 5534 // chaMdaNA dvajAeNaM, icchakAro asAraNe / micchAkAro anidAe, tahakAro paDissue // 6 // ambhuTThANaM / gurupUyA, acchaNe uvasaMpayA / evaM dupaMcasaMjuttA, sAmAyArI paveiyA // 7 // | 'gamane' tathAvidhAlambanato bahiniHsaraNe AvazyakeSu-azeSAvazyakarttavyabyApAreSu satsu bhavA''vazyakI, uktaMbha ||hi-"AvassiyA u AvassaehiM satvehiM juttajogasse"tyAdi, tAM 'kuryAd' vidadhyAt, sthIyate'sminniti sthAnam upAzrayastasmin pravizanniti zeSaH, kuryAt , kAM ?-'naSedhikI' niSedhanaM niSedhaH-pApAnuSThAnebhya Atmano byAvartana tasmin bhavA naipedhikI, niSiddhAtmana etatsambhavAt , uktaM hi-"jo hoi nisiddhappA nisIhiyA tassa bhAvao hoi" ityAdi, AGiti-sakalakRtyAbhivyAyA pracchanA ApracchanA-idamahaM kuryo na vetyevaMrUpA tAM khayamityAtmanaH karaNaM-kasyacidvivakSitakAryasya nirvartanaM svayaMkaraNaM tasmin ,tathA 'parakaraNe' anyaprayojanavidhAne pratipracchanA,guruniyu 534 // kto'pi hi punaH pravRttikAle pratipRcchatyeva guruM, sa hi kAryAntaramapyAdizet siddhaM vA tadanyataH syAditi, ubhayatra 1 AvazyikI tu AvazyakeSu sarveSu yogayuktasya / 2 yo bhavati niSiddhAtmA naiSedhikI tasya bhAvato bhavati / / SAMACHAR dIpa anukrama [1008-] -1010] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1067~
Page #1069
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-]/ gAthA ||5-7|| niyukti: [486...] (43) prata sUtrAMka ||5-7|| - 1 vA khakaraNaparakaraNe upalakSaNamiti-ucchAsaniHzvAsau vihAya sarvakAryeSvapi khaparasambandhiSu guravaH praSTavyA atH| sarvaviSayamapi prathamataH pracchanamApRcchetyucyate, tathA ca niyuktikRtA sAmAnyenaivAvAci-"opucchaNA tu kajje"tti, tathA svaparasambadhini sarvatrApi kRtye guruniyuktena punaH pravRttikAle yadgurupracchanaM sA pratipRcchA, tathA ca"pucaniutteNa hoi paDipuccha'tyavizeSeNaivoktaM, 'chandanA' uktarUpA vidheyeti zeSaH, evamuttaratrApi, 'dravyajAtena | tathAvidhAzanAdidravyavizeSeNa prAragRhIteneti gamyate, sUcakatvAtsUtrasya, tathA cAha-"puSagahieNa chaMdaNaM'ti, icchAkhakIyo'bhiprAyastayA karaNaM-tatkAryanirvartanamicchAkAraH, 'sAraNe' ityaucityata AtmanaH parasya yA kRtyaM prati prayartane, tatrAtmasAraNe yathecchAkAreNa yuSmacikIrSita kAryamidamahaM karomIti, anyAha ca-"ahaMgaM tunbhaM evaM karemi | kajaM tu icchAkAreNaM"ti, anyasAraNe ca mama pAtralepanAdi sUtradAnAdi vA icchAkAreNa kuruteti, tathA cAnvAha"jei ambhatthijja paraM kAraNajAe kareja se koi / tatthavi icchAkAroNa kappara balAbhiogo u // 1 // " tthaa| mizyetyalIkaM mithyAkaraNaM mithyAkAra:-mithyedamiti pratipattiH, sA cAtmano nindA-jugupsA tasyA, vitathAca-11 bhAraNe hi dhigidaM mithyA mayA kRtamiti nindyata evAtmA viditajinavacanaiH, tathAkaraNaM tathAkAra:-idamitthaM caibe- 1 AmacchanA tu kArye / 2 pUrvaniyuktena bhavati pratipRcchA / 3 pUrvagRhIvena chandanA / 4 ahaM yuSmAkametat karomi kArya vicchAkAreNa 5 yadyabhyarthayati paraM kAraNajAte kuryAttasya kazcit / catrApi icchAkAro na kalpate eva balAbhiyogaH // 1 // dIpa anukrama [1011-] -1013]] -960-6- 2 4-64G muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1068~
Page #1070
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-] / gAthA ||5-7|| niyukti: [486...] (43) prata sUtrAMka ||5-7|| uttarAdhya. sabhyupagamaH, sa ca phiviSayaH ityAha-pratizravaNaM pratizrutaM-gurI vAcanAdikaM yacchatyevametadityabhyupagamatasmin , sAmAcA tathA cAnvAha-"vAyaNapaDisuNaNAe uvaese suttaatthakahaNAe / avitahameyaMti tahA avikappeNaM thkaaro||1||" bRhadvRttiH da abhItyAbhimukhyenotthAnam-udyamanamabhyutthAnaM taca 'gurupUya'tti sUtratvAd gurupUjAyAM, sA ca gauravAhANAm-AcArya-14 // 535 // glAnabAlAdInAM yathocitAhArabheSajAdisampAdanam , iha ca sAmAnyAbhidhAne'pyabhyutthAnaM nimavaNArUpameva pari-1 gRhyate, ata eva niyuktikRtaitatsthAne nimantraNaivAbhihitA "chaMdaNA ya nimaMtaNe"ti, tathA 'acchaNe'tti Asane prakramAdAcAryAntarAdisannidhau avasthAne upa-sAmIpyena sampAdanaM-gamanaM sampadAditvAtvipi upasaMpad-iyantaM kAlaM bhavadantike mayA''sitavyamityevarUpA, iyaM ca jJAnArthatAdibhedena tridhA, tathA coktam-"uvasaMpayA yativihA NANe taha dasaNe caritte ya"tti 'evam' ityuktaprakAreNa 'dupaMcasaMjuttatti ArSatvAt dvipaJcakasaMyuktA dazasaMkhyAyuktAmityarthaH, sAmAcArI 'pravedayet' kadhayet ArSatvAda guruH ziSyAyeti zeSaH, anena ca guruNA sadA tadupadezapareNeva bhavitavya-11 mityarthata uktaM, paThyate ca-'esA dasaMgA sAhUNaM, sAmAyArI paveiya'tti, etaca spaSTamiti suutrtryaarthH|| etAvatA dazavidhasAmAcArImabhidhAyaughasAmAcArI vivakSuridamAha // 535 // 1 vAcanApratizravaNe upadeze tathA sUtrArthakathanAyAm / avitathametaditi tathA avikalpena tathAkAraH // 1 // 2 upasaMpaJca trividhA jJAne | DI tathA darzane cAritre ca * CRESS dIpa anukrama [1011-] -1013]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1069~
Page #1071
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 8-10 // dIpa anukrama [1014-] -1016] Jus Education intam "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||8-10 || niryukti: [486...] adhyayanaM [26], pullimi ubhAge, AicaMmi samuTTie / bhaMDayaM paDilehitA, vaMditA ya tao guruM // 8 // pucchinA paMjaliuDo, kiM kAyadhvaM mae ihaM / / icchaM nioiDaM bhaMte !, veyAvace va sajjhAe // 9 // veyAvace niutteNaM, kAyadhvamagilAo / sajjhAe vA niutteNaM, savvadukkhavimukakhaNe // 10 // 'vilaMmi'tti pUrvasmiMzcaturbhAge Adile 'samutthite' samudgate, iha ca yathA dazAvikalo'pi paTaH paTa evocyate, evaM kiJcidUno'pi caturbhAgacaturbhAga uktaH, tato'yamarthaH- buddhyA nabhazcaturdhA vibhajyate, tatra pUrvadiksaMbaddhe kiJcidUnana| bhacaturbhAge yadAdityaH samudeti tadA, pAdonapaurubhyAmityuktaM bhavati, 'bhANDakaM' patadbahAdyupakaraNaM 'pratilekhya' sAmayi kaparibhASayA cakSuSA nirIkSyopalakSaNatvAtpramRjya ca 'vanditvA ca' namaskRtya 'tataH' iti pratilekhanAnantaraM 'gurum' AcAryAdikaM kimityAha- 'pRcchet' paryanuyuJjIta prakramAgurumeva ' paMjaliuDa 'tti prAgvatkRtaprAJjaliH, yathA - kiM 'karttavyam' anuSTheyaM 'maye' tyAtmanirdezaH 'iha' asmin samaye iti gamyate, kadAciguravo manyeran khAdhyAyavaiyAvRtayoranyatarasminnevAsya niyoge vAcchetyato brUyAt- 'icchAmi NiyoiuM'ti antarbhAvitaNyarthatvAnniyojayituM yuSmAbhirAtmAnamiti zeSaH 'bhaMte 'ti bhadanta ! 'veyAvaye' tti vaiyAvRttye-gyAnAdivyApAre vAzabdo bhinnakramastataH 'sajjhAe'tti ArpatvAtkhAdhyAye vA, iha ca pAtrapratilekhanAnantaraM guruM pRcchediti yaduktaM tatprAyastadaiva bahutaravaiyAvRtyavidhAnasambhavAt yadvA pUrvasminnabhazcaturbhAge Adile samutthite iva samutthite, bahutaraprakAzIbhavanAttasya, bhANDa Forest Use Only www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 1070~
Page #1072
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-]/gAthA ||8-10|| niyukti: [486...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||8-10|| meva bhANDakaM tatastadiva dharmadraviNopArjanAhetutvena mukhavastrikAvarSAkalpAdIha bhANDakamucyate, tatpratilekhya vanditvA sAmAcA|ca tato guruM pRcchet , zeSa prAgvat , upalakSaNaM caitad-yataH sakalamapi kRtyaM vidhAya punarabhivandanApUrvakaM praSTavyA eva |gurava iti, evaM ca pRSTvA yatkartavyaM tadAha-vaiyAvRttye 'niyuktena' vyApAritena karttavyaM prakramAt vaiyAvRttyam , 'agilAyautti aglAnyaiva zarIrazramamavicintyaivetiyAvat, khAdhyAye vA niyuktena sarvaduHkhavimokSaNe, sakalatapaHkarma-18| 26 pradhAnatvAdasya, khAdhyAyo'glAnyaiva karttavya iti prakrama iti sUtratrayArthaH // itthaM sakalaughasAmAcArImUlatvAtpratilekhanAyAstatkAlaM sadAvidheyatvAdgurupAratatryasya taccAbhidhAyautsargikaM dinakRtyamAhadivasassa cauro bhAge, kujjA bhikkhU viykkhnno| tao uttaraguNe kujjA, diNabhAgesu caumuvi // 11 // paDhamaM porisiM sajjhAya, vIrya jhANaM ziyAyaI / taiyAe bhikkhAyariyaM, puNo cautthIi sajjhAyaM // 12 // / sUtradvayaM spaSTameva, navaraM caturo bhAgAn kuryAd buddhyetyupaskAraH, 'tata' iti caturbhAgakaraNAdanantaramiti gamyate uttaraguNAn mUlaguNApekSayA svAdhyAyAdIMstatkAlocitAn 'kuryAd' vidadhyAt , ka dinabhAge kamuttaraguNaM kuryAdityAha-17 prathamAM pauruSI 'svAdhyAyaM' vAcanAdikaM, sUtrapauruSItvAdasyAH, kuryAditIhottaratra ca kriyAntarAbhAve'nuvayete, dvitIyAM prakramAtpauruSI dhyAnaM 'jhiyAyaiti dhyAyet, dhyAnaM cehArthapauruSItvAdasyA arthaviSaya eva mAnasAdivyApAraNamucyate, dhyAyediti vA'nekArthatvAddhAtUnAM kuryAt, iha ca pratilekhanAkAlakhAlpatvenAvivakSitatvAdubhayatra - - dIpa anukrama [1014-1016] - muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1071~
Page #1073
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 26], mUlaM [-1 / gAthA ||11-12|| niyukti : [486...] (43) prata sUtrAMka ||11-12|| 'kAlAdhavanoratyantasaMyoge (pA02-3-5)iti dvitIyA, tRtIyAyAM bhikSAcI, punazcaturthI khAdhyAyam , upalakSaNatvAtRtIyAyAM bhojanavahirgamanAdIni, itaratra tu pratilekhanAsthaNDilapratyupekSaNAdIni gRhyante, itthamabhidhAnaM ca kAlApe kSayaiva kRSyAderiva sakalAnuSThAnasya saphalatvAditi suutrdvyaarthH|| yaduktaM prathamapauruSI svAdhyAyaM kuryAttatparijJAnArthamAha8 AsADhe mAse dupayA, pose mAse cuppyaa| cittAsoesu mAsesu, tipayA havaha porasI // 13 // aMgulaM sattaratteNaM, pakSaNaM tu duaMgulaM / vahue hAyae vAvi, mAseNaM cauraMgulaM // 14 // AsADhabahulapakkhe, bhaddavae / 4 kattie ya pose ya / phagguNavaisAhesu ya nAyabvA omarattA u // 15 // l tatra prathama pratItameva, dvitIyamapi tathaiva, navaraM sasarAtreNeti dinAvinAbhAvivAdAtrINAM saptAhorAtreNa varddhate / dakSiNAyane hIyata uttarAyaNe, iha ca saptarAtreNe satra sArddhaneti vizeSo draSTavyaH, pakSaNa baGgulavRhmabhidhAnAt , anyaca keSucinmAseSu dinacaturdazakenApi pakSaH saMbhavati, tatra ca saptAhorAtreNApyanulavRddhihAnyA na kazciddoSaH // keSu / punarmAseSu dinacaturdazakenApi pakSasambhava ityAha- AsADhe'tyAdi, idamapi sugamameva, navaraM bahulapakSa iti bhAdrapadAdiSyapi pratyekamabhisambadhyate, tataH 'AsADhe'tti ASADhe bahulapakSe bhAdrapadAdiSu ca bahulapakSe 'oma'tti 'avamA | |nyUnA ekeneti zeSaH, 'ratta'tti padaikadeze'pi padaprayogadarzanAdahorAtrAH, evaM caikadinApahAre dinacaturdazakenaiva kRSNapakSa eteSviti bhAvaH, idaM ca vyavahArataH pauruSImAnaM,nizcayatastu, "ayaNAIyadinagaNe aTTaguNegavibhAie laDuM dIpa anukrama [1017-] -1018] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1072~
Page #1074
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||13-15|| niyukti : [486...] (43) uttarAdhya. prata bRhadbhuttiH // 537 // sUtrAMka ||13 -15|| uttaradAhiNamAI uttrpysojjhpkkhesso||1||" atra cAyanam-uttarAyaNaM dakSiNAyanaM ca tasyAtItadinAni-atihe krAntadiSasAsteSAM gaNaH-samUho'yanAtItadinagaNaH, sa cotkRSTatakhyazItaM zataM, tacASTaguNaM jAtAni caturdaza zatAniyadhyayanaM. | catuHSaSTayadhikAni,tatra caikaSaSTayA bhAge hRte labdhAni caturvizatiraGgulAni,tatrApi dvAdazabhiranulaiH padamiti jAte dve pade, etayozca 'uttaradAhiNamAItti uttarAyaNAdau dakSiNAyanAdau ca 'uttarapada'tiuttarapadayoH 'sojjha'tti zuddhiH prakSepazca, tatra hi uttarAyaNaprathamadine catvAri padAnyAsan tatastanmadhyAtpadadvayotsAraNe jAte karkaTasaMkrAntyadine dve pade, dakSiNAyanAdhadine tu ve pade abhUtAM,tanmadhye ca dvayoH kSipsayorjAtAni makarasatAntI catvAri padAni, idaM cotkRSTajaghanyadinayoH pauruSImAnaM, madhyamadineSyapyabhihitanItitaH sudhiyA bhAvanIyamiti sUtratrayArthaH // iha prathamapauruSyAmupala kSaNadvAreNa pratilekhanAyA api vidheyatvamuktaM, pAdonaiva cAsau tatkAlatyena prAk pradarziteti tatparijJAnopAyamAha|jiTThAmUle AsADhasAvaNe chahi aMgulehi paDilehA / aTThahi biiyatiyaMmI taie dasa aTThahi cautthe // 16 // jiTThAsUtram / jyeSThAmUla iti jyeSThe, ASADhazca zrAvaNazcApADhazrAvaNaM tatra, ko'rthaH ? -jyeSThe ApADhe zrAvaNe ca // 537 // paDiraGgulaiH pratyahaM prAgupadiSTapauruSImAne prakSiptairiti cehottaratra(ca) gamyate, pratilekheti prakramAtpratilekhanAkAlaH, evaM tAvadekasiMcike, tathA'STabhiraGgulairiti sarvatrAnuvartate dvitIyatrike bhAdrapadAzvayukArtikalakSaNe pratilekhanAkAlaH, tathA % % dIpa anukrama [1019-] -1021] *-%A5% muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1073~
Page #1075
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-] / gAthA ||16|| niyukti: [486...] (43) prata sUtrAMka ||16|| tRtIye prakramAtrike mArgazIrSapauSamAghAtmani dazabhiH pratilekhanAkAlaH, tathA'STabhizcaturthe prAgvatrike phAlgunacaitravaizAkhasvarUpe pratilekhanAkAlaH, sthApanA ceyam jyeSThe pade 2-4 / bhAjapade pade 2-4 mArgazIrSe padAni 3-8 phAgune padAni 3-4 ala. 2-0 akula.43-8. bhala01022-6 aGgula08-4 ASAde pade 2 azvine padAni 3 pauSe padAni 4 / caitre padAni 3 abula.83-8 agula010-4-10 aGgukA 8-3-8 zrAvaNa pade 2-4 kArtike padAni 3-4 mAghe padAni 3-4 vaizAkhe pade 2-8 akula 62-10 aGgala -4 agula 10-41 aGgula083-4 iti sUtrArthaH / itthaM dinakRtyamabhighAya rAtrau yadvidheyaM tadAha ratipi cauro bhAe, bhikkhU kujjA viykkhnno| tao uttaraguNe kujjA rAIbho(bhA)gesu cusuvi||17|| paDhama porisi sajjhAyaM vIrya jhANaM jhiyAI / tajhyAe niddamukkhaM tu cautthI bhujoci sajjhAyaM // 18 // sUtradvayaM spaSTameva, navaraM rAtrimapi na kevalaM dinamityapizabdArthaH / dvitIyAM pauruSI 'dhyAyati dhyAnaM' sUkSmasUtrAlakSaNaM kSitivalayadvIpasAgarabhavanAdi vA 'jhiyAe tti 'dhyAyet' cintayet , tRtIyAyAM nidrAyA mokSaH-pUrvani dIpa anukrama [1022] JABERatin intimational wwwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1074~
Page #1076
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||17 -18|| dIpa anukrama |[1023-] -1024] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||17-18 || adhyayanaM [26], tAhe saMdhArabhUmiM pamajvaMti, tAhe saMthArayaM acchuraMti sauttarapaTTyaM, tattha (ya) laggA muhapottiyAe uvarimaM kArya pamajaMtitti hiTThilaM rayaharaNeNaM, kappe ya vAmapAse ThaveMti, puNo saMdhArayaM caDettA bhaNaMti- jeTThajAINa purao cihaMtANaM- aNujANejjaha, puNo sAmAIyaM tinni cAre kaDDiUNa suyaMti tti / sutAnAM cAyaM vidhiH - " aNujANaha saMthAraM bAhuvahANeNa bAmapAseNaM / pAyapasAraNi kukuDi ataraMto pamajjae bhUmiM // 1 // saMkoe saMDAsaM uttI ya kAyapaDihA davAdIuvaogaM ussAsaniraMbhaNAloyaM // 2 // iti sUtradvayArthaH // samprati rAtribhAgacatuSTayaparijJAnopAyasupadarzayan samastayatikRtyamAha - Education into jaM ne jayA ratiM nakkhantaM taMmi nahacaumbhAe / saMpatte viramijjA sajjhAya paosakAlaMmi // 19 // tammeva ya nakkhatte gayaNaM ca bhAgasAvasesaMmi / verattiryapi kAlaM paDilehitA muNI kujjA // 20 // yat 'nayati' prApayati parisamAptimiti gamyate yadA rAtriM nakSatraM tasminnabhazcaturbhAge saMprApte 'viramet' nivartteta 'sajjhAya'tti svAdhyAyAt, 'pradoSakAle' rajanImukhasamaye prArabdhAditi zeSaH, tasminneva nakSatre prakramAtprApte, ketyAha- 'gagaNa'tti gagane, kIdRzi 1-caturbhAgena gamyena sAvazeSaM soddharitaM caturbhAgasAvazeSaM tasmin 'vairAtrikaM' niryuktiH [486...] 1 anujAnIta saMstArakaM bAhUpadhAnena vAmapArzveNa / pAdaprasAraNaM kurkuTI (vat) azaknuvan pramArjayet bhUmim // 1 // saMkoce saMdezakAna (pramArjayet ) udvarttane ca kaayprtilekhnaa| dravyAdyupayogaM ( jAgaraNe kuryAt ) ucchvAsanirodhamAlokaM // 2 // For Parts Only ~1075~ www.jancibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1077
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||19-20|| niyukti: [486...] (43) prata sUtrAMka ||19 -20|| uttarAdhya tRtIyam , apizabdAnnijanijasamaye prAdoSikAdikaM ca kAlaM 'paDilehittati pratyupekSya pratijAgarya muniH 'kuryAt, sAmAcAkaroteH sarvadhAtvarthatvAd gRhNIyAt , iha ca kAkopalakSaNadvAreNa prathamAdiSu nabhazcaturthabhAgeSu saMprApte netari nakSatre : ryadhyayanaM. rAtreH prathamAdayaH praharA ityuktaM bhavatIti sUtradvayArthaH // itthaM sAmAnyena dinarajanikRtyamupadarya punarSizeSatastadeva, // 539 // darzayaMstAvadinakRtyamAha pubvilaMmi caubhAge, paDile hittA Na bhaMDayaM / guruM vaMdittu samAyaM, kujA dukkhavimukkhaNiM // 21 // porisIe caubhAe, vaMdittA Na tao guruuN| apaDikamittu kAlassa, bhAyaNaM paDilehie // 22 // muhapatti | paDilehittA, paDilehija gucchayaM / gucchagalaiyaMgulio, vatthAI paDilehae // 23 // uhUM thiraM aturiyaM pubdhi tA vatthameva paDilehe / to biiyaM papphoDe taiyaM ca puNo pamajijjA // 24 // aNacAviyaM abaliyaM aNANubaMdhi amosaliM ceva / chappurimA nava khoDA pANIpANivisohaNaM // 25 // ArabhaddA sammadA bajepabbA ya mosalI taiyA / pakoDaNA cautthI vikkhittA veiyA chaTThA // 26 // pasiDhilapalaMbalolA egAmosA aNe garUvadhuNA / kuNati pamANi pamAyaM saMkiya gaNaNovagaM kujA // 27 // aNuNAirittapaDilehA avivacAsA|| dAtaheva ya / paDhamaM parya pasatthaM sesANi u appasatyANi // 28 // paDilehaNaM kurNato miho kahaM kuNai jaNava-|| deyakahaM vA / deha va pacakkhANaM vAeha sayaM paDicchai vA // 29 // puDhavI AukAe teU vAU vaNassai tasANaM / Sex-MROSAGA dIpa anukrama [1025-] -1026] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1076~
Page #1078
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 26], mUlaM [-1 / gAthA ||21-37|| niyukti : [486...] (43) prata sUtrAMka ||21-37|| paDilehaNApamatso chaNhapi virAhao hoi // 30 // taiyAe porisIe, bhattaM pANaM gavesae / chahaM aNNayapArAgaMmi, kAraNami samuTTie // 31 // veyaNaveyAvacce iriyaDAe ya saMjamaTThAe / taha pANavattiyAe cha8 puNa|4 dhammaciMtAe // 32 // niggaMtho dhiimaMto niggaMdhIvi na karija chahi ceva / ThANehiM tu imehiM aNaikkamaNA ya se hoi // 33 // Aryake uvasagge titikkhayA baMbhaceraguttIsuM / pANidayAtavaheu sarIrabuccheyaNaDhAe // 34 // avasesaM bhaMDagaM gijjhA, cakkhusA paDilehae / paramaddhajoaNAo, vihAra vihare muNI // 35 // cavathIe porisIe nikkhivittA Na bhAyaNaM / sajjhAyaM ca tao kujA, savvabhAvavibhAvaNaM // 36 // porisIe caubhAe, vaMdittA Na tao gurUM / paDikamittA kAlassa, sijaM tu paDilehae // 37 // pAsavaNuccArabhUmi ca, paDilehija jayaM jii| | puvilletyAdisUtrANi saptadaza sArddhAni, tatra sUtradvayaM vyAkhyAtaprAyameva, navaraM 'pUrvasmiMzcaturbhAge prathamapau|ruSIlakSaNe prakramAd dinasya pratyupekSya 'bhANDakaM prAgvadvarSAkalpAdi upadhimAdityodayasamaya iti zeSaH, dvitIyasUtre ca pauruSyAzcaturthabhAge'vaziSyamANa iti gamyate, tato'yamarthaH-pAdonapauruSyAM bhAjanaM pratilekhayediti sambandhaH, khAdhyAyAduparatazcekAlasya pratikramyaiva kRtyAntaramArabdhayamityAzaGkayetAta Aha-apratikramya kAlasya, tatpratikramArtha kAyotsargamavidhAya, caturthapauruSyAmapi khAdhyAyasya vidhAsthamAnatvAt / pratilekhanAvidhimevAha dIpa anukrama [1027-] -1043]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1077~
Page #1079
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||21-37|| niyukti: [486...] (43) I uttarAdhya. sAmAcAyadhyayanaM. prata bRhadRttiH sUtrAMka // 54 // ||21-37|| PROGRILX-29 mukhapatrikA' pratItAmeva 'pratilekhya' pratilekhayet 'gocchaka' pAtrakopariva[pakaraNaM, tatazca 'gocchagalaiaMguliuti prAkRtatvAdalibhirlAto-gRhIto gocchako yena so'yamaGgulilAtagocchakaH 'vastrANi' paTalakarUpANi 'pratilekhayet' prastAvAtpramArjayedityarthaH / itthaM tathA'vasthitAnyeva paTalAni gocchakena pramRjya punaryakuryAttadAha-'Urca' kAyato vastratazca, tatra kAyata utkuTukatvena sthitatvAt , vastratazca tiryakprasAritayatratvAt , uktaM hi-'ukuDuto tiriyaM pehe jaha vilitto' 'sthiraM' dRDhagrahaNena 'atvaritam' adbhutaM simitaM yathAbhavatyevaM pUrva prathama 'tA' iti tAvada 'vastraM' paTalakarUpaM, jAtAyekavacanaM, paTalakaprakrame'pi sAmAnyavAcakavastrazabdAbhidhAnaM varSAkalpAdipratyupekSaNAyAmapyayameva vidhiriti khyApanArtham , ekzabdo bhinnakramastataH 'paDilehi'tti 'pratyupekSetaiva' ArataH paratazca nirIkSetaiva na tu prasphoTayet , athavA vindulopAd 'evam' amunA UrdhvAdiprakAreNa pratyupekSeta na tvanyatheti bhAvaH, tatra ca yadi jantUn pazyati tato yatanayA'nyatra saGgamayati, tadadarzane ca 'to' iti 'tataH' pratyupekSaNAdanantaraM dvitIyamidaM kuryAt yaduta parizuddhaM sat prasphoTayet-tatprasphoTanAM kuryAdityarthaH, tRtIyaM ca punaridaM kuryAt-yaduta pramRjyAt , ko'rthaH-pratyupekSya || prasphoyya ca hastagatAn prANinaH pramRjyAdityarthaH, kathaM punaH prasphoTayetpramRjyAdvetyAha-'anartitaM' prasphoTanaM prmaa| 1 utkaTukastiryak prekSeta yathA viliptaH dIpa anukrama [1027-] -1043]] // 540 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1078~
Page #1080
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [--1 / gAthA ||21-37|| niyukti: [486...] (43) prata sUtrAMka K-RSSC ||21-37|| janaM vA kurvato vakhaM vapurvA yathA nartitaM na bhavati 'avalitaM yathA''tmano vakhasya ca valitamiti moTanaM na bhavati 'aNANubaMdhi'nti 'ananubandhi' anubandhena-nairantaryalakSaNena yuktamanubandhi na tathA, ko'rthaH ?-alakSyamANavibhAgaM| yathA na bhavati, 'Amosalinti sUtratvAdAmarzavattiryagUlamadho yA kuDyAdiparAmarzavadyathA na bhavati, uktaM hi"tiriuhahaghaTTaNA''musali"ti, tathA kimityAha-'chappurimatti SaTra pUrvAH pUrva kriyamANatayA tiryakRtavastraprasphoTanAtmakA kriyAvizeSA yeSu te pahapUrvAH, 'navakhoDa'tti khoTakAH samayaprasiddhAH sphoTacAtmakAH kartavyA iti zeSaH 'pANI' pANitale 'prANinAM' kunthvAdisattvAnAM vizodhanaM pAThAntaratazca-'pramArjanaM' prasphoTanaM trikatrikottarakAlaM trikatrikasaGkhyaM pANiprANivizodhanaM pANiprANipramArjanaM vA kartavyaM / pratilekhanAdoSaparihArArthamAhaArabhaTA viparItakaraNamucyate tvaritaM vA'nyAnyavaskhagrahaNenAsau bhavati, uktaM hi-"vitahakaraNamArabhaDA turiyaM vA annamanagahaNeNaM" saMmardanaM samardA rUDhitvAtstrIliGgatA vastrAntaHkoNasaMcalanamupadhervA upari niSadanam , uktazca"aMto va hoja koNA NisiyaNa tattheva sammahA" varjayitavyeti sarvatra saMbadhyate, 'caH' pUraNe 'mosalitira tiryagUrdhvamadho vA ghaTTanA tRtIyA, 'prasphoTanA' prakarSaNa reNuguNDitasyeva vastrasya jhATanA caturthI, vikSepaNaM vikSisA 1 tiryagUlamadhI ghaTanA'mosaliriti 2 vitayakaraNaM ArabhaTA tvaritaM thA anyA'nyagrahaNena 3 antarvA bhaveyuH koNA niSIdanaM tatraiva saMmardA dIpa anukrama [1027-] -1043]] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1079~
Page #1081
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||21-37|| niyukti : [486...] (43) carAdhya. prata sUtrAMka bRhadvRttiH // 54 // ||21-37|| paJcamIti gamyate, rUDhitvAca strIliGgatA, uktaM hi liGgamaziSyaM lokAzrayatvAt', sA ca pratyupekSitavastrasthAnya- sAmAcAtrApratyupekSite kSepaNaM, pratyupekSamANo vA vastrAJcalaM yadUrdhva kSipati, vedikA '8'tti SaSThI, atra sampradAyaH yadhyayanaM. "vetiyA paMcavihA pannattA, taMjahA-uhavetiyA ahovetiyA tiriyavetiyA duhatovetiyA egatovetiyA' tatva uDDavetiyA ucariM juSaNagANaM hatthe kAUNa paDilehei, ahoveiyA aho juNNagANaM hatthe kAUNa paDilehei, tiriyaveDyA saMDAsayANa majjheNa hattheNa cittUNa paDilehei, duhatobeiyA vAhANaM aMtare dovi juNNagA kAUNa paDi-13 leheti, egato vezyA egaM juNNagaM vAhANamaMtare kAuNa paDileheti / " evamete paDU doSAH pratilekhanAyAM pari-18 hrttvyaaH| tathA prazithilaM nAma doSo yadadRDhamanirAyantaM vA vastraM gRhyate, pralambo-yadviSamagrahaNena pratyupekSyamANavastrakoNAnAM lambanaM lolo-yadbhUmau kare vA pratyupekSyamANavastrasya lolanamamISAM dvandvaH, ekAmarzanaM ekAmarzA prAgvat strIliGgatA, madhye gRhItvA grahaNadezaM yAvadubhayato vastrasya yadekakAlaM saMgharSaNamAkarSaNam , uktazca pasiMDhilamaghaNaM - vedikAH paJcavidhAH prajJaptAH,tadyathA UrdhvavedikA adhovedikA tiryagvedikA dvidhAto vedikA ekato vedikA, tatro+vedikA upari jAnu-13 nohastau kRtvA pratilekhayati, adhovedikA adho jAnboIsau kRtvA pratilekhayati, tiryavedikA saMdaMzakayormadhye hastena gRhItvA pratilekha- // 541|| yati, dvidhAto bedikA bAhorantare dve api jAnunI kRtvA pratilekhayati ekato vedikA eka jAnu bAhyorantare kRtvA pratilekhayati 2 prazithilamapanaM anirAyantaM ca (pralambam ) viSamagrahaNaM koNAnAM / bhUmau kare vA lolanaM AkarSagrahaNamekAmarzA / / 1 // dIpa anukrama [1027-] -1043]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1080~
Page #1082
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||21-37|| niyukti: [486...] (43) prata sUtrAMka ||21-37|| CONGRESLOGACH aNirAiyaM ca visamagahaNaM ca koNe thaa| bhUmIkaralolaNayA''kahaNagahaNegaAmosA // 1 // " 'aNegarUvadhuNe'tti anekarUpA cAsau saGkhayAtrayAtikramaNato yugapadanekavastragrahaNato kA dhUnanA ca prakampanAtmikA anekarUpadhUnanA, paThyate ca-'aNegarUvadhUyatti tatra ca dhutaM-kampanamanyatprAgvat ,tathA yatkaroti pramANe-prasphoTAdisaJjayAlakSaNe pramA| dam-anavadhAnaM yaca zaGkite-pramAdataH pramANe prati zaGkotpattau gaNanAM karAGgulirekhAsparzanAdinaikadvitrisaGgayAtmi|kAmupagacchati-upayAti gaNanopagaM yathAbhavatyevaM gamyamAnatvAtprasphoTanAdi kuryAt , sambhAvane liT, so'pi doSaH, sarvatra pUrvasUtrAdanuvartya varjanakriyA yojanIyA, uktaJca-"dhuNeNA tiNha pareNaM bahUNi vA ghettu ekao dhunnti| khoDaNapamajaNAsu ya saMkiya gaNaNe kare pmaadii||1||" evaM cAnantaroktadoparanvitA sadoSA pratyupekSaNA, ciyuktAhI tu nirdoSetyarthata uktam / sAmprataM tvenAmeva bhaGgakanidarzanadvAreNa sAkSAtsadoSAM nirdoSAM ca kizcidvizeSato vaktumAha'aNUNAiritta'tti UnA cAsAvatiriktA UnAtiriktA na tathA anUnAtiriktA pratilekhA,iha ca nyUnatAdhikye sphoTa-13 nApramArjane velAM cAzritya vAcye, yata uktam-"khoDaNapamajavelAsu ceva UNAhiyA muNeyavA" 'avivaccAsatti |vividho vyatyAso-viparyAso yasyAM sA vivyatyAsA na tathA avivyatyAsA-puruSopadhiviparyAsarahitA karttavyeti 1 dhUnanA tisRbhyaH parato vahUni vA gRhItvaikato dhunAti / sphoTanapramArjanAsu ca zaGkita gaNanAM kuryAtpramAdI // 1 // 2 sphoTanApramArjanAvelAsu caivonAdhikA muNitavyA / dIpa anukrama [1027-] -1043]] KAC----- ERSCR muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1081~
Page #1083
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||21 -37|| dIpa anukrama [1027-] -1043] utarAdhya. bRhadvRttiH / / 542 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [26], mUlaM [ - ] / gAthA ||21-37|| niryuktiH [486...] IIS SIS zeSaH, atra ca tribhirvizeSaNapadairaSTau bhaGgAH sUcitA bhavanti, sthApanA ceyam // 5 // eteSu ca kaH zuddhaH ko vADazuddhaH ityAha- 'prathamapadam' ihaivopadarzitAdyabhaGgarUpaM 'prazastaM' nirdoSatayA lAdhyaM t St zuddhamitiyAvat, zepANi tu prakramAtpadAni dvitIyAdibhaGgAtmakAnyaprazastAni teSu nyUnatAdyanyatamado sssss pasambhavAt, tataH prathamabhaGgAnupAtinyeva pratilekhanA vidheyetyuktaM bhavati / evaMvidhAmadhyenAM kurvatA yatpariharttavyaM tat kAkopadeSTumAha-pratilekhanAM kurvan 'mithaHkathA' parasparasaMbhASaNAtmikAM karoti, janapadakathAM vA, khyAdikathopalakSaNametat dadAti vA pratyAkhyAnamanyasmai, vAcayati - aparaM pAThayati, svayaM pratIcchati yA AlApAdikaM gRhNAti, ya iti gamyate, sa kimityAha, 'puDhavI'ti spaSTaM, navaraM 'puDhavI AukAya'tti pRthivyapkAyayoH 'pratilekhanApramatto' mithaH kathAdinA tatrAnavahitaH san paNNAmapi, AstAmevaikAdInAmityapizabdArthaH, virAdhakazcaivaM-pramatto hi kumbhakArazAlAdau sthito jalabhRta ghaTAdikamapi praloThayet, tatastajjalena mRdagnibIjakunthvAdayaH plAvyante, plAvanAtazca virAdhyante, yatra cAgnistatrAvazyaM vAyuriti SaNNAmapi dravyato virAdhakatvaM, bhAvatastu pramattatayA'nyathA'pi virAdhakatvameva, uktaM hi"Iya davao u uNhaM virAhato bhAvato iharahAvi / uvautto puNa sAhU saMpattIe vaDavahao u // 1 // " tadanena 1 evaM dravyataH SaNNAM virAdhako bhAvata itarathA'pi / upayuktaH punaH sAdhuH saMpattAvapyavadhaka eva // 1 // Education infamational For Fans Only sAmAcA ryadhyayanaM. 26 ~1082~ // 542 // www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1084
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||21 -37|| dIpa anukrama [1027-] -1043] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||21-37|| adhyayanaM [26], Education infamational jIvarakSArthatvAtpratilekhanAyAstatkAle ca pramAdajanakatvena hiMsAhetutvAnmithaH kathAdInAM parihAryatvamuktam / itthaM prathamapauruSIkRtyamuktaM, tadanantaraM dvitIyapauruSIkRtyAbhidhAnAvasaraH, taca "bIe jhANaM jhiyAyaI" iti vacanena dhyAna| muktam, ubhayaM caitadavazya karttavyamatastRtIyapaurupI kRtya madhyevamuta kAraNa evotpanne ? ityAzaGkayAha- 'taie' ityAdi sugamaM, navaramautsargikametat, anyathA hi sthavirakalpikAnAM yathAkAlameva bhaktAdigaveSaNaM, tathA cAha- 'sahekAle care bhikkhU'ti, paNNAM kAraNAnAm 'annayarAyaMmi'tti anyatarasmin kAraNe 'samutthite' saMjAte, na tu kAraNotpattiM vineti bhAvaH, bhojanopalakSaNaM ceha bhaktapAnagaveSaNaM, guruglAnAdyarthamanyathA'pi tasya sambhavAt tathA cAnyatra bhojana evaitAni kAraNAnyuktAni tAnyeva SaT kAraNAnyAha - 'veyaNa veyAvace 'tti, sucyatyayAdra vedanAzabdasya copalakSaNatvAtkSutpipAsAjanitavedanopazamanAya tathA kSutpipAsAbhyAM (parigato) na gurvAdivaiyAvRttyakaraNakSama iti vaiyAvRttyAya, tathA 'Iye 'ti IryAsamitiH saiva nirjarArthibhirardhyamAnatayA'rthastasmai, 'caH' samucaye, kathaM nAmAsau bhavatviti 1, itarathA hi kSutpipAsAbhyAM pIDitasya cakSurmyAmapazyataH kathamivAsau syAditi ?, tathA saMyamArthAya kathaM nAmAsau pAlayituM zakyatAmiti ?, Akulitasya hi tAbhyAM sacittAhAre tadvighAta eva syAt, tathA 'pANavatiyAe 'ti prANapratyayaM1 smRtikAle caredra bhikSuH x prayojanopao For Parts Only niryuktiH [486...] ~ 1083~ www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1085
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||21-37|| niyukti: [486...] (43) prata bRttiH sUtrAMka ||21-37|| uttarAdhya. jIvitanimittam, avidhinA khAtmano'pi prANopakramaNe hiMsA sthAna , ata evoktam-"bhAviyajiNavayaNANaM mamatta-12 sAmAcA|| rahiyANa natthi hu viseso / appANami paraMmi ya to vaje pIDamubhao'vi // 1 // " SaSThaM punaridaM kAraNam-yaduta dharma-|| yadhyayanaM. cintAyai ca, bhaktapAnaM gaveSayediti sarvatrAnuvartate, atra ca dharmacintA-dharmadhyAnacintA zrutadharmacintA thA,iyaM bubh||543|| 18| yarUpA'pi tadAkulitacetaso na syAt ,ArtadhyAnasambhavAt ,iha ca yadyapi vedanopazamanAdInAM zAcyA vRttyA tadupala |kSitabhojanaphalatvena pratItistathA'pi tairvinA taniSedhasUcanAdA* vRttyA kAraNatvamevaiSAmupadarzitaM bhavati, ata eca SaSThamityatra kAraNameva sambandhitam, Aha-etatkAraNotpattau kimavazyaM bhaktapAnagaveSaNaM karttavyamutAnyathetyAha'nigranthaH' yatiH dhRtimAn dharmacaraNaM prati 'nirgranthA' tapakhinI sA'pi na kuryAdbhaktapAnagaveSaNamiti prakramaH, SaDizcaiva sthAnaH 'tuH punararthe 'ebhiH' anantaraM vakSyamANaiH, kimityevamata Aha-'aNaikkamaNAi'tti sUtratvAd 'anatikramaNa |saMyamayogAnAmanulAnaM, cazabdo yasmAdarthe, yasmAt 'se'tti tasya nirgranthasya tasyA vA nimranthatAyAH (mathyAH) bhavati / jAyate,anyathA tdtikrmnnsmbhvaat| pada sthAnAnyevAha-AtaGko-jvarAdirogastasmin , 'upasarga'miti khajanAdiH kazcidupasargamunniSkramaNArtha karoti, vimarzAdihetorvA devAdiH, tatastasmin sati, ubhayatra tannivAraNArthamiti gamyate, // 543 // tathA titikSA-sahanaM tayA hetubhUtayA, kaviSaye ityAha-brahmacaryaguptiSu, tA hi nAnyathA soddhaM zakyAH , tathA 1 bhAvitajinavacamAnAM mamatArahitAnAM nAstyeva vizeSaH / Atmani parasmiMzca tato varjayetpIDAmubhayorapi // 1 // dIpa anukrama [1027-] -1043]] k muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1084 ~
Page #1086
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||21 -37|| dIpa anukrama [1027-] -1043] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||21-37|| adhyayanaM [26], Education intimational 'pANidayA tavaheu ti 'prANidayAhetoH' varSAdau nipatatyapkAyAdijIvarakSAyai tapaH ---caturthAdirUpaM taddhetobha, tathA zarIrasya vyavacchedaH - parihArastadarthe ca ucitakAle saMlekhanAmanazanaM vA kurvan, bhaktapAnagaveSaNaM na kuryAditi sarvatra yojyaM, kAraNatvabhAvanA cAmISAM prAgvat, tadgaveSaNAM ca kurvan kena vidhinA kiyatkSetraM paryaTedityAha - 'avazeSa ' bhikSAprakramAtpAtraniryogoddharitaM cazabdasya gamyamAnatvAdavazeSaM ca pAtraniryogameva, yadvA'pagataM zeSamapazeSaM, ko'rthaH 1 - samastaM, 'bhANDakam' upakaraNaM 'gijjha'tti gRhItvA cakSuSA pratyupekSeta, upalakSaNatvAtpratilekhayeca, iha ca vizeSata iti gamyate, sAmAnyato apratyupekSitasya grahaNamapi na yujyata eva yatInAm upalakSaNatvAcAsya tadAdAya 'param' utkRSTam 'ardhayojanAt' ardhayojanamAzritya lyabThope paJcamI, parato hi kSetrAtItamazanAdi bhavet, viharanyasmin pradeza iti vihArastaM 'viharae' ti vihareta- vicarenmuniH / itthaM vityopAzrayaM cAgatya gurvAlocanAdipurassaraM bhojanAdi kRtvA yatkuryAttadAha- caturthyAM pauruSyAM nikSipya pratyupekSaNApUrvakaM baddhA 'bhAjanaM' pAtraM svAdhyAyaM tataH kuryAt sarvabhAvA - jIvAdayasteSAM vibhAvanaM (kaM) - prakAzakaM sarvabhAvavibhAvaka, paThyate ca - 'sabadukkhavimokkhaNaM'ti prAgvat, paurupyAH prakramAccaturthyAH caturbhAge-caturthAMze zeSa iti gamyate, vanditvA 'tataH' iti | khAdhyAya karaNAdanantaraM 'gurum' AcAryAdi pratikramya kAlasya 'zayyAM' vasatiM 'tuH' pUraNe pratilekhayet, tatazca 'pAsavaNucArabhUmiM catti, bhUmizabdasya pratyekamabhisambandhAt prazravaNabhUmiM uccArabhUmiM ca pratyekaM dvAdazasthaNDilAtmikAM For Final P niryukti: [486...] muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~1085~
Page #1087
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||21-37|| niyukti: [486...] (43) prata sUtrAMka ||21-37|| uttarAdhya. cazabdAtkAlabhUmiM ca sthaNDilatrayAtmika pratilekhayet 'jaya'ti 'yatam' ArambhAduparataM yathA bhavati yatamAnoM vA sAmAcA yatiH, evaM ca saptaviMzatisthaNDilapratyupekSaNAnantaramAdityo'stameti, tathA coktam-"caubhAgAvasesAe carimAe bRhadvRttiH yadhyayanaM. paDikamittu kAlassa / uccAre pAsavaNe thaMDilacauvIsaI pehe // 1 // ahiyAsiyA u aMto Asanne majjhi dUri tinni // 544 // tinni bhve| tiNNeva aNahiyAsI aMto chacchacca baahirto||2|| emeva ya pAsavaNe vArasa cauvIsaI tu pehettaa| kAlassa ya tinni bhave aha sUro asthamuvayAi // 3 // " iti sArddhasaptadazasUtrArthaH / itthaM vizeSato dinakRtyamabhidhAya samprati tathaiva rAtrikarttavyamAha kAussarga tao kujjA, savvadukkhavimukkhaNaM // 38 // desiyaM ca aIyAraM, ciMtija aNupubvaso / nANami dasaNe ceva, caritaMmi taheva ya // 39 // pAriyakAussaggo, vaMdittA ya tao guruuN| desiyaM tu aIyAraM, Aloija jahakamaM // 40 // paDikamittANa nissallo, vaMdittANa tao guruuN| kAussaggaM tao kujA, sambadudakkhavimukvaNaM // 41 // siddhANaM saMdharva kicA, baMdittANa tao guruuN| dhuimaMgalaM ca kAUNaM, kAlaM saMpaDi-II 1 caturbhAgAvazeSAyAM gharamAyAM pratikramya kAlasya / ucArasya prazravaNasya sthaNDilAni caturviziti prekSeta // 1 // adhyAsanIyAni tura antarAsanne madhye dUre zrINi trINi bhveyuH| trINyeva anadhyAsanIyAni antaH pad pada ca bAhyataH / / 2 / / evameva ca prazravaNe dvAdaza caturvizati tu prekSya / kAlasya ca trINi bhaveyuratha sUryo'stamupayAti // 3 // HE4% dIpa anukrama [1027-] -1043]] JABERatinintamational wwwsaneiorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1086~
Page #1088
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||38-51|| niyukti : [486...] (43) prata sUtrAMka ||38-51|| lehae // 42 // paDhama porisiM sajjhAyaM, bIyaM jhANaM jhiyAyaI / taIyAe nighamukkhaM tu, cautthI bhujovi sajjhAyaM / / 43 // porisIe cautthIe, kAlaM tu pddilehe| sajjhAyaM tu tao kujjA, abohaMto asNje||44|| |porisIe caunmAe, vaMdittANa tato gurUM / paDikkamittu kAlassa, kAlaM tu paDilehae // 45 // Agae kAyacussagge, savvadukkhavimukkhaNe / kAussaggaM tao kujA, savvadukkhavimukkhaNaM // 46 // rAIyaM ca aI. yAraM, ciMtija aNupuvvaso / nANaMmi dasaNami, carittaMmi tavami ya // 47 // pAriyakAussaggo, vaMdittANa tao guruuN| rAIyaM tu aIyAraM, Aloijja jahakarma // 48 // paDikkamittu nissallo, caMdittA Na tao gurUM / kAussaggaM tao kujA, sambadukkhavimukkhaNaM // 49 // kiM tavaM paDivajAmi', evaM tattha virNitae / kAussaggaM tu pAritA, karijA jiNasaMdhavaM // 50 // pAriyakAussaggo, vaMdittANa tao gurUM / tavaM saMpaDivajittA, karina siddhANa saMthavaM // 51 // kAussaggamityAdi sArddhAni trayodaza sUtrANi / kAyotsarga 'tataH' prazravaNAdibhUmipratilekhanAdanantaraM kuryAtsaduHkhavimokSaNaM, tathAtvaM cAsya karmApacayahetutvAt , uktaM hi-"kAussagge jaha suTThiyassa bhajaMti aNgmNgaaii| taha bhiMdaMti suvihiA aTTavihaM kammasaMghAyaM ||1||"ti tatra ca sthito yatkuryAttadAha-'desiya'ti prAkRtatvAikA| 1 kAyotsarge yathA musthitasya bhajyante'jhopAGgAni / tathA bhindanti suvihitA aSTa vidhaM karmasAtam // 1 // dIpa anukrama [1044-] -1057]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1087~
Page #1089
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||38-51|| niyukti: [486...] (43) prata sAmAcA| ryadhyayana // 545 // sUtrAMka ||38 26 -51|| uttarAdhya. rasya lope devasika 'caH' pUraNe 'aticAram' atikramaM 'cintayet' dhyAyet 'aNupucaso'tti AnupUrvyA-krameNa, bAda prabhAtamukhavatrikApratyupekSaNAto yAvadayameva kAyotsargaH, uktaM hi-"gosamuhaNaMtagAI Aloiya desie ya aiyAre / save samANayittA hiyae dose tthvijaah||1||" phiviSayamatIcAraM cintayedityAha-'jJAne' jJAnaviSayamevaM darzane |caiva cAritre tathaiva ca / pAritaH-samApitaH kAyotsargoM yena sa tathA yanditvA prastAvAd dvAdazAvarttavandanena 'tata' ityatIcAracintanAdanantaraM 'gurum' AcAryAdi 'desiya'ti prAgvad daivasikaM 'tuH' pUraNe'tIcAram 'Alocayet' prakAzayed gurUNAmeva 'yathAkramam' AlocanasevanAnyatarAnulomyakramAnatikrameNa 'pratikramya' pratIpamaparAdhasthAnebhyo nivRtya, pratikramaNaM ca manasA bhAvazuddhito vAcA tatsUtrapAThataH kAyenottamAjanamanAditA, 'niHzalyaH' mAyA| dizalyarahitaH, sUcakatvAtsUtrasya bandanakapUrva kSamayitvA ca vanditvA dvAdazAvarttavandanena 'tataH' ityuktavigheranantaraM | 'gurum' AcAryAdikaM kAyotsarga' cAritradarzanazrutajJAnazuddhinimittavyutsargatrayalakSaNaM, jAtAvekavacanaM, 'tataH' guruvandanAdanantaraM kuryAtsarvaduHkhavimokSaNam / 'pAriye' tyAdi pUrvAddha vyAkhyAtameva, stutimAlaM ca siddhastavarUpaM kRtvA pAThAntaraM vA-'siddhANaM saMthavaM kiccati sugama, 'kAlam' AgamapratItaM 'saMpaDilehae'tti saMpratyupekSate, ko'rthaHpratijAgarti, upalakSaNatvAd gRhNAti ca, etadgatazca vidhirAgamAdavaseyaH / 'paDhama mityAdi prAgvad, vyAkhyAtameva, 1 prAbhAtikamukhabastrikAdipratyupekSaNAyA Alocya daiyasikAMzcAticArAn / sarve saMmAnya hRdaye doSAn sthApayet // 1 // SRAEXMOST dIpa anukrama [1044-] -1057]] 545 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1088~
Page #1090
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||38-51|| niyukti : [486...] (43) prata sUtrAMka ||38-51|| navaraM punarabhidhAnamasya punaH punarupadeSTavyameva gurubhirna prayAso mantavya iti khyApanArtham / kathaM punazcaturthapauruSyAM khAdhyAyaM kuryAdityAha-pauruSyAM caturthI 'kAlaM' pairAtrikaM 'tuH pUraNe 'paDilehiya'tti pratyupekSya-pratijAgarya prAgvad | gRhItvA ca khAdhyAyaM tataH kuryAt 'abodhayan' anutthApayan 'asaMyatAn' agAriNaH, tadutthApane tatpApasthAneSu teSAM pravartanasambhavAt / pauruSyAH prakramAcaturthyAzcaturbhAge'vaziSyamANa iti zeSaH, tatra hi kAlavelAyAH sambhava iti na kAlasya grahaNaM, vanditvA tato guruM pratikramya 'kAlasya' vairAtrikasya 'kAlaM' prAbhAtikaM, tuzabdo vakSyamANavizeSadyotakaH, 'paDilehae'tti pratyupekSeta prAgvad gRhNIyAca, raha ca sAkSAtpratyupekSaNasyaiva punaH punarabhidhAnaM bahutaraviSayatvAt , atra ca sampradAyaH-"tAhe gurU uhittA guNaMti jAva carimo jAmo patto, carime jAme sace udvittA varattiyaM ghettuM sajjhAyaM kareMti, tAhe gurU suvaMti, patte pAbhAie kAle jo pAbhAiyakAlaM ghecchati so kAlassa paDikamiuM pAbhAiyaM kAlaM giNhai, sesA kAlavelAe kAlassa paDikamaMti, tao AvassayaM kuNaMti " madhyamaprakramApekSaM ca kAlatrayagrahaNamuktam , anyathA yutsargata utkarSeNa catvAro jaghanyena trayaH kAlA apavAdatazcotkarSeNa dvI 1 tadA gurava utthAya guNayanti yAvaccaramo yAmaH prAptaH, carame yAme sarve utthAya vairAtrika gRhItvA khAdhyAyaM kurvanti, tadA guravaH |svapanti, prApte prAbhAtike kAle yaH prAbhAtikakAlaM grahISyati sa kAlasya pratikramya prAbhAtikaM kAlaM gRhAti, zeSAH kAlavelAyAM kAlasya pratikAmyanti, tata AvazyakaM kurvanti / dIpa anukrama [1044-] -1057]] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1089~
Page #1091
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-]/gAthA ||38-51|| niyukti: [486...] (43) sAmAcA prata "amAyAviNo . yadhyayana. sUtrAMka ||38-51|| uttarAdhya. jaghanyenako'pyanujJAta eva, yata uktam-"kAlacaukaM ukkosaeNa jaghaNNao tiNNi hu~ti boddhacA / bIyapayaMmi dugaM| tu mAyAmayavippamukANaM / / 1 // " atra ca tuzabdAdekasyApyanujJA, tathA cUrNikAra eva-"amAyAviNo tiNNi vA bRhadvRttiH | ageNhaMtassa eko bhavati" paThanti ca-paDhamA porasi sajjhAyaM, bIe jhANaM jhiyAyati / tatiyAe nimokkhaM ca, // 54 // caubhAe cautthae // 1 // kAlaM tu paDilehittA, abohito asaMjae / kujjA muNI ya sajjhAyaM, sabadukkhavimo kkhaNaM // 2 // porasIe caumbhAe, sese vaMditu to guruM / paDikaminu kAlassa, kAlaMtu paDilehae // 3 // " atrApi vyAkhyA tathaiva, pAThadvaye'pi caturthapraharavizeSakRtyAbhidhAnaprasaGgena punaH praharatrayakRtyAbhidhAnamiti mantavyam / |'Agate' prApte 'kAyavyutsarga' ityupacArAt kAyavyutsargasamaye sarvaduHkhAnAM vimokSaNamarthAt kAyotsargadvAreNa yasmin visa tathA tasmin , zeSa prAgvat , yaha sarvaduHkhavimokSaNavizeSaNaM punaH punarucyate tadasyAtyantanirjarAhetutvakhyA-18 panArtha, tatheha kAyotsargagrahaNena cAritradarzanazrutajJAna vizuddhartha kAyotsargatrayaM gRhyate, tatra ca tRtIye rAtriko'tI-1 |cArazcintyate, yata uktam-"tattha paDhamo caritte, saNasuddhIya bIyao hoi / suyaNANassa ya tatito NavaraM | 1 kAlacatuSkaM utkRSTena jaghanyataH trayo bhavanti boddhavyAH / dvitIyapade dvikaM tu mAyAmadavipramuktAnAm // 1 // 2 amAyAvinakhIna vA TUi agRhRta eko bhavati / 3 tatra prathamazcAritre darzanazuddha dvitIyo bhavati / zrutajJAnasya ca tRtIyo navaraM cintayati tatredam // 2 // tRtIye nizAticArAn / SARKA dIpa anukrama [1044-] -1057]] // 546 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1090 ~
Page #1092
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-1 / gAthA ||38-51|| niyukti : [486...] (43) prata AESAXY sUtrAMka ||38-51|| ciMtei tattha imaM // 1 // taie nisAiyAraM"ti rAtriko'ticArazca yathA yadviSayazca cintanIyastathA''ha-rAtrI bhavaM rAtrikaM 'caH pUraNe atIcAraM cintayet 'aNupuSaso tti AnupUrvyA-krameNa jJAne darzane cAritre tapasi cazabdAvIrye ca, zeSakAyotsargeSu caturvizatistavaH pratItazcintyatayA sAdhAraNazceti noktaH / tatazca pAritetyAdisUtradvayaM vyAkhyAtameva, kAyotsargasthitazca kiM kuryAdityAha-'ki miti kiMrUpaM 'tapoM' namaskArasahitAdi pratipadye'ham , evaM tatra vicintayet-parddhamAno hi bhagavAn SaNmAsaM yAvanirazano viddatavAn, tatkimahamapi nirazanaH zakromye-|| tAvatkAlaM sthAtumuta neti ?, evaM paJcamAsAdyapi yAvannamaskArasahitaM tAvatparibhAvayet, uktaM hi-"ciMte carame u kiM tavaM kAhaM ? / chammAsAmekadiNAdihANi jA porisi namo vA // 2 // " uttarArddhaM spaSTam, etaduktArthAnuvAdataH sAmAcArIzeSamAha-'pArie'tyAdi prAgvat , navaraM 'tapaH' yathAzakti cintitamupavAsAdi 'saMpratipadya' aGgIkRtya kuryAt siddhAnAM 'saMstavaM' stutitrayarUpaM, tadanu ca yatra caityAni santi tatra tadvandanaM vidheyaM, tathA cAha bhASyakAra:"vaMdittu niveyaMtI kAlaM to ceiyAi yadi asthi / to vaMdaMtI kAlaM jaha ya tuleuM paDikkamaNaM // 1 // " iti sArddhatrayodazasUtrArthaH // sampratyadhyayanArthamupasaMharannAha 1cintayet carame tu kiM tapaH kariSyAmi / SaNmAsyA ekadinAdihAni yAvat pauruSI namaskArasahitaM vA // 1 // 2 vanditvA nivedayanti kAle tatazcaiyAni yadi santi / tadA candante kAlaM yathA ca tolayitvA pratikramaNam // 1 // % dIpa anukrama [1044-] -1057]] 4 muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1091~
Page #1093
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [26], mUlaM [-] / gAthA ||12|| niyukti: [486...] (43) sAmAcA yadhyayana, 26 prata sUtrAMka ||2|| uttarAdhya.esA sAmAyArI, samAseNa viyaahiyaa| jaM carittA bahU jIvA, tinA saMsArasAgaraM // 52 // timi // bRhadvRttiH ||saamaayaariiyN // 26 // _ 'eSA' anantaroktA sAmAcArI dazavidhA, ogharUpA [ca] padavibhAgAtmikA ceha noktA, dharmakathA'nuyogatvA- // 547 // dasya, chedasUtrAntargatatvAca tasyAH, 'samAsena' saGkepeNa 'viyAhiya'tti vyAkhyAtA, atraivAdarakhyApanArthamasthAH phalamAha-'yA' sAmAcArI 'caritvA' Asevya 'bahavaH' aneke jIvAstIrNAH saMsArasAgaraM prAgvaditi sUtrArthaH // iti parisamAsI, avImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanaTIkAyAM zrIzAnyAcAryaviracitAyAM sAmAcArInAmakaM SaDviMzamadhyayanaM samAptam // 26 // TERESTAESTRA-TaskEATRA-STREESRA T RATRATRA zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTI ziSya sAmAcArInAmakaM paDriMzamadhyayanaM samAptam // dIpa anukrama [1058] A547 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayana- 26 parisamApta ~1092~
Page #1094
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [-]/ gAthA ||52...|| niyukti: [487-488] (43) atha saptaviMzaM khallukIyamadhyayanam / prata sUtrAMka ||2|| vyAkhyAtaM SaDizamadhyayanaM, samprati sasaviMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane sAmAcArI , pratipAditA, sA cAzaThatayaiva pAlayituM zakyA, tadvipakSabhUtazaThatAjJAna eva ca tadvivekenAsau jJAyata ityAzayena dAdRSTAntataH zaThatAkharUpanirUpaNadvAreNAzaThataivAnenAbhidhIyata ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam, assa caturanu-IX yogadvAraprarUpaNA prAgyadyAvannAmaniSpanne nikSepe khalukIyamiti nAma, ataH khaluka [nAmataH khalluka] nikSepAyAha niyuktikRt niklevo khalukami cauviho // 487 // jANagasarIrabhavie tabairitte baillamAIsuM / paDilomo savatthesu bhAvao hoi u khaluMko // 488 // hai 'niklevogAthAdvayaM byAkhyAtaprAyameva, navaraM valIvardAdiSvityAdizabdenAzvAdiparigrahaH, nirdhAraNe ceyaM saptamI, tato balIvardAdipu yo galyAdiriti gamyate sa dravyataH khaluGka iti, 'pratilomaH' pratikUlaH sarvArthapu, pAThAntarataH | 5/I 'sarvasthAneSu' jJAnAdiSu bhAvato bhavati khaluka iti gaathaadvpaarthH| tadvayatiriktadravyakhalukharUpamAha dIpa anukrama [1058] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 27 "khalaMkIya" Arabhyate ~1093~
Page #1095
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [-] / gAthA ||52...|| niyukti: [489-491] (43) bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||2|| uttarAdhya. 18 avadAlI uttasao jottajugabhaMja tuttabhaMjo a| uppahavippahagAmI eya khalaMkA bhaveM goNA // 489 // 14 khalukkI jaM kira davaM khujaM kakkaDaguruyaM tahA duravaNAmaM / taM davesu khaluMkaM vaMkakuDilaveDhamAiddhaM // 490 // yAdhya.27 suciraMpi vaMkaDAI hohiMti aNujaijamANAI / karamaMdidAruAI gayaMkusA iva viMTAiM // 491 // // 548 // 'avadAli'tti avadArayati zakaTaM svakhAminaM vA vinAzayatItyevaMzIlo'vadArI, unasako yo yatkiJcanAvalokyojAprasthati, 'juttajugabhaMjatti yotraM-tathAvidhasaMyamanaM yuga-pratItameva te bhanakti-vinAzayati yotrayugabhaJjaH, tathA totraM prAjanakastadbhanakti totrabhaJjakaca, ubhayatra 'karmaNyaNa'(pA03-2-1ityaNa), 'utpathavipathagAmI' utpatha:-unmArgo vipatho-virUpamArgastAbhyAM gamanazIlaH, ete' avadAryAdayaH khalukAH bhavanti' bhaveyuH 'goNAH' balIvardAH, upalakSaNatvAdazvAdayazca / amumeva prakArAntareNAha-'yadi ti sAmAnyanirdeze kile ti parokSAsavAdasUcakaH 'dravyaM' dArvAdi kujamiSa kujaM madhyasthUlatayA karkazaM ca tatkaThinatayA gurukaM cAtinicitapudgalatayA karkazagurukaM,tathA'ta eva duHkhenAva|nAmayituM zakyata iti duravanAma, karIrakASThavat, tahavyeSu khalukaM vakramanRjutvAt kuTilaM viziSTa kauTilyayogAt | 548 // | 'veDhamAiddhaM'ti makAro'lAkSaNikastatazca veSTe:-pranthibhirAbidhU-vyAsaM veSTAviddham , teSAM vizeSaNasamAsaH / ihaiva dRSTAntamAha-suciramapi' prabhUtakAlamapi 'vaMkaDAi'nti vakrANi, avadhAraNAphalatvAca vAkyasya cakrANyeva bhavi-IN CENCERCIENCE dIpa anukrama [1058] + muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1094~
Page #1096
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [-] / gAthA ||52...|| niyukti: [489-491] (43) prata sUtrAMka ||2|| pyanti na kadAcirajubhAvamanubhaviSyanti, 'aNujjaijjamANAIti ekaM kharUpato'nRjUni aparaM ca teSAM kvacitkAryeDanupayogAtkenacidanRjUkriyamANAni, kAnyevaMvidhAnIsAha-karamardI-gulmabhedastaddArukAni, tathA 'gayaMkusA iva viMTA iti cassa gamyamAnatvAd gajAGkazAnIva vakratayA vRntAni ca-phalabandhanAni, prakramAkarama- evoktarUpANi / da anekadhA dravyakhaluGkAbhidhAnaM ca kAkA'nekavidhakuziSyadRSTAntapradarzanArthamiti gaathaatryaarthH|| samprati yaduktaM 'prati lomaH sarvArtheSu bhAvato bhavati khaluGka' iti tadabhivyaktIkartumAhadasamasagassamANA jaluyakavicchyasamA ya je huti| te kirahoMti khalukA tikkhammiucaMDamadaviA4923 |je kira gurupaDiNIA sabalA asamAhikAragA paavaa| ahigaraNakAraga'ppA jiNavayaNe te kira khlNkaa|| pisuNA parovatAvI bhinnarahassA paraM pribhvNti| niviaNijA ya saDhA jiNavayaNe te kira khlNkaa||494|| daMzamazakaiH 'samANa tti samAnAH-tulyA daMzamazakasamAnAH, te hi jAtyAdibhistadvattudantIti, tathA jalaukAkapi- cchukasamAnAzca prastAvAcchiSyA ye bhavanti, doSagrAhitayA'prastutapRcchAdinodvejakatayA ca, paThanti ca-jalUkavicchugasamA yatti yathA vRzciko'vaSTandho vidhyatyeva kaNTakena evaM ye ziSyamANA guruM vacanakaNTakairvidhyanti 'te' evaMvidhAH kila bhavanti khaluGkA bhAvata iti gamyate, tIkSNA-asahiSNavo mRdavaH-alasatayA kAryakAraNaM pratyada dIpa anukrama [1058] JABERatinintamatana muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1095~
Page #1097
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [-] / gAthA ||52...|| niyukti: [492-494] (43) khalI bRhadvRttiH prata sUtrAMka ||2|| uttarAdhya. tivAthaNDA:-kopanatayA mArdavena caranti mArdavikA:-zatakRtvo'pi gurupreritA na samyaganuSThAnaM prati pravarttante kintva- lasA eva, amISA dvandvaH / anyacca-ye kila 'gurupratyanIkAH' AcAryAdipratikUlAH kUlavAlakavat 'zabalAH' zaba hAlacAritrayogAt 'asamAdhikArakAH' gurvAdInAmasamAdhAnajanakAH, ata eva pApAH 'adhikaraNakArakAtmAnaH' // 549 // kalahakartRkhabhASAH sadanuSThAnaM prati preryamANA yuddhAyaivopatiSThante, 'jinavacane' sarvajJazAsane te kila khalukkA ityucyanta iti zeSaH / tathA 'pizunAH' sUcakAH, ata eva 'parovayAvi'tti paropatApinaH 'bhinnarahasyAH' vizvastajanakathitarahasyabhedinaH tathA 'param' anyaM 'paribhavanti' yena kenacitprakAreNAbhibhavanti 'NiveyaNijjatti nidanIyA nirveda prApya prakramAdyatikRtyena, pAThAntarato nirgatA vacanIyAd-upadezavAkyAtmakA ye te nirvacanIyAH, caH samucaye [bhinnakramaca, tataH 'zaThAzca' mAyApinaH, paThyate ca-NivayA NissIlasaDha'tti, sugamameSa, 'jinavacane' zrIsarvajJazA-1 sane bhaNitA ye iti zeSaH, te prAgabhihitasvarUpAH kila khaluGkA iti gAthAtrayArthaH // tataH kimityAhatamhA khalaMkabhAvaM caiUNaM paMDieNa puriseNaM / kAyadA hoi maI ujusabhAvami bhAveNaM // 495 // tasmAditthaM doSavantaM khaluGkabhAvaM tyaktvA 'paNDitena' buddhimatA puruSeNa upalakSaNatvAt khyAdinA ca karttavyA bhavati matiH' buddhiH, ka?-'RjukhabhAve' Arjave bhAve 'bhAvena' paramArthena na tu bahirvRttyaiveti gaathaarthH|| avasito nAmaniSpanna nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam dIpa anukrama [1058] // 549 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1096~
Page #1098
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 27], mUlaM [-1 / gAthA ||1|| niyukti: [495...] (43) prata sUtrAMka ||1|| dhere gaNahare gagge, muNI Asi visArae / Ainne gaNibhAvammi, samAhiM paDisaMdhae // 1 // dharme'sthirAn sthirIkarotIti sthaviraH, uktaM hi-"ghirakaraNA puNa thero" gaNaM-guNasamUhaM dhArayati-AtmanyavasthApayatIti gaNadharaH 'gAryaH' gargasagotraH tathA muNiti-pratijAnIte sarvasAvadyaviratimiti muniH 'AsIt, abhUt 'vizAradaH' kuzalaH sarvazAstreSu saGgrahopagrahayo, 'AkIrNaH' aacaarygunnairaacaarshrutsmpdaadibhirvyaaptH| paripUrNa itiyAvat , 'gaNibhAve' AcAryatve sthita iti gamyate, 'samAhiM paDisaMdhae'tti samAdhAnaM samAdhiH, saca |dvidhA-dravyato bhAvatazca, tatra dravyasamAdhiryadupayogAtkhAsthyaM bhavati, yathA(vA) payaHzarkarAdidravyANAM parasparamavi|rodhaH, bhAvasamAdhistu jJAnAdIni, tadupayogAdevAnupamakhAsthyayogAt, tatreha bhAvasamAdhirpayate, tataH samAdhi 'pratisaMdhatte' karmodayAt truTitamapi saMghaTTayati, tathAvidhaziSyANAmiti gamyate iti suutraarthH|| samAdhi ca pratisaMdaghadyathA'sau ziSyebhya upadizati tathA''ha ghahaNe vahamANassa, kaMtAraM aivattae / joe vahamANassa, saMsAro aivattae // 2 // udyate'nena voDhavyamiti vahanaM-zakaTAdistasmin yojitasyeti gamyate, 'vahamAnasa' samyakpravarttamAnasyottaratra khalukagrahaNAdiha vinItagavAderiti gamyate, atikramyAtikramaNasambandhe paSThI, vAhakAvinAbhUtatvAcAsa vAhakasya 1 khirakaraNAtpunaH sthaviraH dIpa anukrama [1059] ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH ~ 1097~
Page #1099
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||2|| dIpa anukrama [1060] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 550 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [--] / gAthA ||2|| niryukti: [495...] ca pAmarakAdeH 'kAntAram' araNyam 'ativarttate' sukhAtivarttitayA khayamevAtikramatIti STAntaH, upanayamAha'yoge' saMyamavyApAre 'vahataH' tathaiva pravarttamAnasya ihApi prAgvatpravarttakasya cAcAryAdeH 'saMsAraH' bhavaH ativarttate' prAgvat khayamevAtikrAmati, iha ca yogavahanamazaThateti saiva prAgadhyayanArthatvenopavarNitA phalopadarzanadvAreNAnenoteti bhAvanIyamiti sUtrArthaH // tadevaM kathamamI azaThatAMmAsevya punarjJAnAdisamAdhimantaH ziSyAH syuriti tasyA guNamabhidhAya tadguNajJAnamiva tadvipakSadoSAvadhAraNamapi tadAsevanAGgamiti tadvipakSabhUtazaThatAdoSA api vAcyAH, teca kuziSyakharUpAbhidhAnata evAbhidhAtuM zakyante iti nirvedakatvaM svayaM doSaduSTatvaM ca tatsvarUpamavagamayituM dRSTAntopavarNanAyAha laMke jo u jor3a, vimANe kilissaI / asamAhiM ca veei, tuttao ya se bhajjaI // 3 // evaM saha pucchaMmi, evaM vivai'bhikkhaNaM / ego bhaMjai samila, ego uppahapaTTio // 4 // ego paDai pAseNaM, nivesaha nivijjii| ukkudai unphiDaI, saDhe bAlagavI vae // 5 // mAI muddheNa paDaI, kuddhe gacchai paDivahaM / mayalakleNa ciTThAI, vegeNa ya pahAvaI / / 6 / / chinnAle chiMdaI sili duIte bhaMjaI jugaM / seviya sussuyAittA, ujju| hitA palAyaI // 7 // yadvA dharmakathA'nuyogatvAdasya prathamasUtre garganAmA''cAryaH kathaJcitkuziSyairbhagnasamAdhirAtmanaH samAdhiM prati - uttaration For Fans Only khaDakI yAdhya. 27 ~ 1098~ // 550 // www.incibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1100
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [-]/ gAthA ||3-7|| niyukti: [495...] (43) prata sUtrAMka ||3-7|| |saMdhatta iti byAkhyAyate, dvitIyasUtre tu vahane 'vahamANassati antarbhAvitaNyarthatayA cAhayamAnasya vinItagavAdIn / yathA kAntAramativarttate tathA yogyAn ziSyAn vAhayamAnasya-kRtyeSu pravarttayataH saMsAro'tivarttate, tadvinItatAdarzanAdAtmano vizeSataH samAdhisambhavAditibhAva iti sopaskAratayA vyAkhyAyate, itthamAtmanaH samAdhipratisandhAnAya vinItakharUpaM paribhAbya sa evAvinItakharUpaM yathA paribhASayati tathA''ha-khaluMketyAdisUtradvAdazakas / khalukAna yo'nirdiSTakharUpaH 'tuH vizeSaNe yojayati-yokrayati vahana iti prakramaH, sa kimityAha-vihaMmANo'tti sUtratvAd vizeSeNa 'nan' tADayan 'klAmyati' zramaM yAti, pAThAntarataH klizyati, ata eva 'asamAdhi' cicodegarUpaM 'vedayate' | anubhavati 'totrakA prAjanakaH, sa ca 'se' iti tasya khaluGkayojayituH 'bhajyate' atitADanAdbhaGgaM yAti / tatazcA|tiruSTaH san yat kurute tadAha-eka 'dazati dazanairbhakSayati 'pucche' vAladhau, 'ekam' anyaM galiM 'vidhyati' prAjanakArayA tudati, upalakSaNaM caitadazlIlabhASaNAdInAm , 'abhIkSNaM' punaH punaH, atha kimete kurvanti ? yena yojahai yiturevaM nirvedahetava ityAha-'ekaH kazcit khaluko gauH 'bhanakti' Amardayati, kAM ?-'samilA' yugarandhakIlikAm , 'ekaH' anyastAmabhaGktvA'pi utpatham-unmArga prasthita utpathaprasthito bhavatIti gamyate / tathA 'ekaH' aprH| patati 'pArthena' ekagAtravibhAgena, gamyamAnatvAd bhUmI, anyastu 'nivesai'tti nivizati-upavizati, aparazca |'Nivijae'tti zete, paraH 'utkUdate' UrdU gacchati 'upphiDai'tti maNDUkavalayate, anyaH 'zaThaH' zAThyapAna , anyaH dIpa anukrama [1061-1065] 4SXSI 4 JABERatinintammationa muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1099~
Page #1101
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||3-6|| dIpa anukrama [1061 -1065] uttarAdhya. bRhadvRtti: // 551 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [27], mUlaM [-] / gAthA ||37|| niryukti: [495...] kazcidra 'bAlagavI vae'si 'bAlagavIm' avRddhAM gAM 'brajet tadabhimukhaM dhAvedityarthaH, yadivA''rpatvAdvAlagavIti vyAlagavo- duSTabalIvardaH 'vrajet' gacched anyata iti zeSaH / anyazca 'mAyI' mAyAvAn 'mUrdhnA' mastakena patati, ko'rthaH ? - atinissahamivAtmAnamAdarzayan bhuvi zirasA luThati, aparaH 'kruddhaH kupitaH san 'gacchati pratipathaM ' pazcAdvalati, aparaH 'mRtalakSyeNa' mRtavyAjena 'tiSThati' Aste, paThyate ca- 'palayaM (yalaM) te Na ciTThiya'tti prava (ca) lan - 5 prakarSeNa kampamAnastiSThati, kampAnna nivarttata ityarthaH, kathaJcitpravaNIkRtaH 'vegena ca pradhAvati' yathA dvitIyo gantuM na | zaknoti tathA gacchatIti yo'rthaH / 'chinnAlaH ' tathAvidhaduSTajAtiH kazcit 'chinatti' khaNDayati 'si [kha]liM'ti razmi saMyamana rajjumitiyAvat, aparastu durdAnto bhanakti yugaM, so'pi ca yugaM bhaGktvA 'sussuyAitta'ti sUtkArAn kRtvA, tathA 'ujjuhitta'tti prerya khAminaM zakaTaM ceti gamyate ' palAyate' anyato ghAvatIti sUtrapaJcakArthaH // itthaM dRSTAntamabhidhAya dArzantikayojanAmAha khaluMkA jArisA jujA, dussIsAviha tArisA / joiyA dhammajANaMmi, bharjjatA dhiidubbalA // 8 // 'khalukA:' ihoktarUpA gAvo yAdRzAH 'yojyAH' ghaTTanIyAH, duHziSyA api 'duH' abadhAraNe bhinnakramazca tatastAdRzA eva, yathA hi khaluGkagavAH svakhAminaM kra (la) mayantyasamAdhiM ca prApayanti yathA ca samilAbhaGgAdinA duSTatvamAdarzayantyevamete'pi kimiti 1-yato 'yojitAH' vyApAritA dharmo yAnamiva muktipuraprApakatayA dharmayAnaM tasmin Education intol For Fasten khaluGkI yAdhya. 27 ~1100~ // 551 // wwwjanbrary org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1102
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [--1 / gAthA ||9-14|| niyukti: [495...] (43) prata sUtrAMka ||9-14|| bhajyante' na samyak pravartante 'dhiidubala'tti prAkRtatvAd durbaladhRtayo dharmAnuSThAnaM pratIti gamyata iti sUtrArthaH // dhRtidurbalatvameva teSAM bhAvayitumAha ihIgAravie ege, egittha rasagArave / sAyAgAravie ege, ege sucirakohaNe // 9 // bhikkhAlasie ege,8 ege omANabhIrue thaddhe / egaM ca aNusAsamI, hehi kAraNehi ya // 10 // so'vi aMtarabhAsillo, dosa-15 meva pakubbaI / AyariyANaM taM vayaNaM, paDikUlei abhikkhaNaM ||11||n sA mama viyANAi, navi sA majjha2 dAhiI / niggayA hohiI mane, sAhU anno'tya vaccau // 12 // pesiyA paliuMcaMti, te pariyati smNto| rAyaviTTi va manaMtA, kariti bhiDiM muhe // 13 // vAiyA saMgahiyA ceva, bhattapANehiM posiyaa| jAyapakkhA jahA haMsA, pakkamati disodisiM // 14 // | 'iDIgAravie'tti RyA gaurava-zrAddhA Rddhimanto mama vazyAH saMpadyate ca yathAcintitamupakaraNamityAdhAtmabahumAnarUpamRddhigauravaM tadaskhAstIti Rddhigauraviko na guruniyoge pravartate kimetairmameti ekA-kazcana, ekaH' anyo' ti-duHziSyAdhikAre 'rasagAravetti raseSu-madhurAdiSu gaurava-pAya yasyAsI rasagauravo vAlaglAnAdisamucitAhAradAnatapo'nuSThAnAdau na pravarttate, 'sAyAgAravie'tti sAte-sukhe gaurava-prativandhaH sAtagauravaM tadasyAstIti sAtagau-10 ravika ekA, sukhapratibaddho hi nApratibaddhavihArAdI pravartituM kSamaH, ekaH 'sucirakrodhana' prabhUtakAlakopanazIlaH, dIpa anukrama [1067 -1072 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1101~
Page #1103
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9-14|| dIpa anukrama [1067 -1072] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 552 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||9-14|| niryukti: [495...] Education intemational adhyayanaM [27], / ekadA kupitaH kupita evAste, na kRtyeSu pravarttate / bhikSAyAmAlasyakaH - AlasyavAn bhikSAsslasthika eko na vihartumicchati, eko'pamAnabhIruH- bhikSAM bhramannapi na yasya tasyaiva vezmani praveSTumicchati, yadivA 'omANaM ti pravezaH sa ca khapakSaparapakSayostaddbhIrurgRhipratibandhena mA mAM pravizantamavalokyAnye sAdhavaH saugatAdayo vA'tra pravezyantIti, 'thaddho'ti stabdho'haGkAravAn na nijakugrahAnnamayituM zakya iti prakramaH, ekaM ca duHziSyam 'aNusAsaMmiti ArpatvAdanuzAsti gururiti gamyate, yadA tvAcArya AtmanaH samAdhiM pratisaMdhatte iti vyAkhyA tadA'nuzAstrIti vyAkhyeyaM hetubhiH kAraNaizcotarUpaiH / sa cAnuziSyamANaH kiM kurute ? ityAha-so'pi duHziSyaH 'aMtarabhAsila'tti antarabhASAvAn, guruvacanApAntarAla eva svAbhimatabhASaka ityarthaH, 'dopameva' aparAdhameva 'prAduSka (praka)roti' prakarSeNa vidhatte, na tu ziSyamANo'pi tadvicchedamiti bhAvaH, pAThAntaratazca doSameva prabhASate, gurUNAmiti gamyate, na caitAvatA tiSThati, kintvAcAryANAmupalakSaNatvAdupAdhyAyAdInAM dvitIyapakSe tvAcAryANAM satAmakhAkamiti gamyate, tadityanuziSTyabhidhAyakaM vacanaM vacaH 'pratikUlayati' viparItaM karoti yuktyupanyAsena viparItaceSTayA vA 'abhIkSNaM' punaH punaH, na tvekadaivetyabhiprAyaH / yathA pratikUlayati tathA''ha-na sA 'mama' ti mAM vijAnAti, kimuktaM bhavati ? - gurubhiH kadAcitprajJApito yathA - AyuSman ! glAnapratijAgaraNaM mahannirjarAsthAnamityamukasyA api zrAvikAyAH sakAzAdamuka mauSadhamAdArajAtaM vA''nIyatAM, tataH sa tathA jJAyamAno'pi pratikUlatayA prAha For False khaluGkI yAdhya. 27 ~ 1102~ // 552|| www.jancibrary.or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1104
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||9-14|| dIpa anukrama [1067 -1072] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||9-14|| niryukti: [495...] Education intemational adhyayanaM [27], na sA-zrAvikA mA pratyabhijAnAti, apratyabhijJAnAca na vetti, naiva sA mAM dAsyati vivakSitamauSadhAdIti gamyate / | iti hetuhetumadbhAvena vyAkhyeyaM svatantratayA vA na sA mAM vijAnAti, nApi sA mayaM dAsyatItyAha yadivA nirgatA | gRhAdidAnIM sA bhaviSyatIti manye iti vakti, athavA sAdhuH 'anyaH' madyatiriktaH 'atra' vivakSitaprayojane trajatu, kimahamevaikaH sAdhurasmItyabhidhatte / anyaca 'preSitAH' kvacittathAvidhaprayojane prasthApitAH 'paliuMcaMti'ti tatprayojanAniSpAdane pRSTAH santo'pahuvate - ka vayamuktAH 1, gatA vA tatra vayaM, na tvasau dRSTeti, paThyate ca- 'posiyA paliuM |caMti' poSitAH- AhAropakaraNAdinA zrutAdinA ca puSTiM nItA apahnavate yathA kimasmAkaM gurubhiH kRtamityapalapanti 'te' duHziSyAH 'pariyaMti' paryaTanti 'samantataH' sarvAsu dikSu, na gurusannidhau kadAcidAsate, mA kadAcideSAM kiJcitkRtyaM bhaviSyatIti, kathaJcitsaMnidhAne vA karttuM pravRttau 'rAjaveSTimiva' nRpatihaThapravarttitakRtyamiva 'manyamAnAH' manasyavadhArayantaH kurvanti 'bhrakuTIm' AvezavazakRta bhrUtkSeparUpAM 'mukhe' vakre, atyantaduSTatAkhyApakametat tadanyavapurvikAropalakSaNaM ca / aparaJca- 'vAcitAH' zAstrANi pAThitAH, upalakSaNatvAttadarthaM ca grAhitAH, kimAcAryAntarasatkA eva santa utAnyathetyAha- 'saMgRhItAH parigRhItAzcazabdAd dIkSitA upasthitAzca svayamiti gamyate, eveti pUraNe, 'bhaktapAnena' ca sukhigdhamadhurAdinA, sUtre ca subvyatyayAttRtIyArthe saptamI, 'poSitAH' upacitIkRtAH, tathA'pi 'jAtapakSAH' utpannapatatrA yathA haMsAH prakarSeNa - ativiprakRSTadezAntaragamanalakSaNena krAmanti gacchanti prakrAmanti 'disodisiM ti Forest Use Only www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~1103~
Page #1105
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [27], mUlaM [-1 / gAthA ||15-16|| niyukti: [495...] (43) prata sUtrAMka ||15 -16|| uttarAdhya. dizi dizi yadRcchAvihAriNo bhavantItyarthaH / pUrvaukasthAnasthitAnAmeva paryaTanamuktam , iha tu dezAntaragamana iti na bRhadRttiH | paunaruktya, prAgekaprakrame'pi yadiha bahvabhidhAnaM tadIdRzAM bhUyastvakhyApanArthamiti sUtraSaTkArthaH / itthaM khaluGkarasyeva samilAbhakAdinA duHziSyasya dhRtidurvalatvAdinA duSTatvam , ata eva vakhAmiklamAsamAdhijanakatvaM coktam , idAnI [4] yAdhya.27 // 553 // taireva prApitalamAsamAdhiryadasAvaceSTata tadAha | aha sArahI vicitei, khaluMke hi smaage| kiM majha duTTasIsehiM 1, appA me avasIAI // 15 // | jArisA mama sIsA u, tArisA galigaddahA / galigaddahe caittANa, daDhaM pagihaI tavaM // 16 // & 'artha'ti klamAsamAdhisambhavAnantaraM sArathiriva sArathiH skhalitapravartakatayA''cAryAdiH 'vicintayati' dhyAyati, AcAryasamAdhipratisandhAnapakSe tu 'atyanantaroktacintAnantaraM 'sArathiH sa eva gargAcAryaH khalukairiva khaluhai:-duH|ziSyaiH, hetau tRtIyA, zrama-khedamAgataH-prAptaH zramAgataH, te hi duSTagavavadanekadhA preryamANA api sanmArgamagacchanto guruzramahetava eva bhavanti, yadivA samAgataH khalukairiti ca.sahArthe tRtIyA, yadvicintayati tadAha-kiM , na kiJci|dityarthaH, mamaihikamAmuSmikaM yA prayojanaM sidhyatIti gamyate, kaiH1-duSTaziSyaiH prakramAtpreritaiH, kimevamucyate ityAha // 55 // AtyA 'me' mamAvasIdati, etatpreraNAdivyagratayA tathAvidhakhakhakRtyAkaraNena, tata etatyAgato varamudyatavihAreNaiva 2 viddatamiti bhaavH| athaitatpreraNAntarAle khakRtyamapi kiMna kriyate ? ityAha-yAzA mama ziSyAH, 'tuH' pUraNe, tAdRzA ARMS*******MARIA CAIG dIpa anukrama [1073-1074] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1104 ~
Page #1106
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 17 // dIpa anukrama [1075] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||17|| adhyayanaM [27], niryukti: [495...] galigardabhAH, yadi paramityupaskAraH, garda bhagrahaNamatikutsAkhyApakaM, te hi svarUpato'pyatipreraNayaiva pravarttante, tatastatpreraNayaiva kAlo'tikrAmati, na tu tadantarAlasambhava iti bhAvaH, yatazcaivaM tato galigardabhAniva gaThigardabhAn - duH ziSyAM| styaktvA 'dRDha' bATa 'pragRhNAmi' pAThAntarataH 'parigRhNAti vA aGgIkurute, tadanuzAsanarUpapalimandhatyAgataH, ekatra sAmAnyena gururanyatra tu garganAmA, kintu 'tapaH' anazanAdIti sUtradvayArthaH tataH kIrazaH san kimasau kurute ? ityAhamitramaddavasaMpanne, gaMbhIre susmaahie| viharadda mahiM mahappA, sIIbhUSaNa appaNa // 17 // ttivemi // // khaluMkijaM // / 27 // 'mRdu:' bahirvRttyA vinayayAn 'mArdavasaMpannaH' antaHkaraNato'pi tAdRgeva, kuziSyasannidhau hi mRdurapi kharUpato'mRdurevAsIt, uktaM hi prAkU - " aNAsavA thUlavayA kusIlA, miuMpi caMDaM pakaraMti sIsA" iti, ata eva 'gambhIraH ' alabdhamadhyaH 'susamAhitaH' suSThu cittasamAdhAnavAn 'viharati' apratibaddhavihAreNa paryaTati 'mahIM' pRthvI mahAtmA zIlaM -- cAritraM bhUtaH - prAptaH zIlabhUtastenAtmanA upalakSitaH, yatazcaivaM gurorapi khaluGkatyAgata eva mArdavAdiguNasaMpannateti khalaGkatAyA ihaivAtmano gurUNAM ca doSahetutvena satyAgato'zaThataiva sevitavyetyadhyayanatAtparyArthaH // 'iti' parisamAptI, navImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAste'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM ziSyahitAyAM zrIzAntyAcAryakRtAyAM khaluGkIyaM nAma saptaviMzamadhyayanaM samAptam // 27 // Education intimational Forest Use Only www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atra adhyayanaM - 27 parisamAptaM ~ 1105~
Page #1107
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-/ gAthA ||17...|| niyukti: [496-501] (43) bRhadattiH FACES prata sUtrAMka ||17|| atha mokSamArgagatyAkhyamaSTAviMzamadhyayanam / uttarAdhya. mokSamArgavyAkhyAtaM saptaviMzamadhyayanam adhunA'STAviMzamArabhyate, assa cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane'zaThatayaiva gatya028 disAmAcArI paripAlayituM zakyata iti tAmabhihitavAn , iha tu tadyavasthitasya nyAyaprAptaiva mokSamArgagatiprAptiriti ra // 554 // tadabhidhAyakamidamadhyayanamArabhyate, assa cAnuyogadvAracatuSTayaM prAgvatprarUpyaM yAvannAmaniSpannanikSepe asya mokSamArgagatiriti nAma ato mokSasya mArgasya gatezca nikSepamabhidhAtumAha niyuktikRtnikkhevo mukkhaMmi(ya)caubiho // 496 // jANagasarIrabhavie tabairitte aniyalamAIsu / aTravihakammamuko nAyavo bhAvao mukkho // 497 // nikkhevo maggaMmi(vi)cauvi0 . // 498 // jANagasarIrabhavie tabairite a jalathalAIsuM / bhAvaMmi nANadaMsaNatavacaraNaguNA muNeyavA // 499 // nikkhevo u gaIe cauko duvi0 // 50 // jANagasarIrabhavie tabairite a puggalAIsuM / bhAve paMcavihA khala mukkhagaIe ahIgAro // 501 // dIpa anukrama [1075]] 554aa muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 28 "mokSamArgagati" Arabhyate ~ 1106~
Page #1108
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||17...|| niyukti: [496-501] (43) prata sUtrAMka ||17|| NikkhavetyAdi gAthAH SaTra pratItArthA eva, navaraM 'tavairitte ya niyalamAIsu'tti tadyatiriktazca nigaDAdibhyaH, A-|| 2 dizabdAtkArAgRhAdiparigrahaH, sUtratvAca paJcamyarthe saptamI, iha ca nigaDAdInAM dravyatvAttanmokSo'pi dravyamokSa uktaH, aSTavidhakarmaNA-jJAnAvaraNAdinA muktaH-tyakta Atmeti gamyate jJAtavyo bhAvato mokSaH, kathazcidravyaparyAyayorananyatvakhyApanArthamitthamuktam , anyathA hi kSAyikabhAva evAtmano muktatvalakSaNo mokSa ityucyate, Aha-karmaNo'pi dravyatvAtkarmakSayalakSaNatvAcAsya kathaM na dravyamokSatA ?, ucyate, iha dravyasyAvivakSitatvAtkSAyikabhAvarUpasyaiva cAsyA-12 |zritatvAnna doSaH, athavA bhAvazabdo'tra paramArthavacanaH, tathA ca vaktAro bhavanti-ayamatra bhAvaH-ayamatra paramArtha | | ityarthaH, tatazcAsyaivaikAntikAtyantikatvena tAttvikatvAdbhAvamokSatvam , itarasya tu tadviparItatvAd dravyamokSatvamitya-IX navakAza evaM preraNAyAH, 'tacairite ya jalathalAIsunti jalasthale-pratIte AdizabdAdubhayaparigrahasteSu prakramAdyo mArgaH || sa tavyatirikto dravye muNitavya iti saMTaGkaH, bhAve jJAnadarzanatapazcaraNaguNA jIvaparyAyatvAnmuktipadAvAptinimittatayA / ca muNitavyo mArga iti prakramaH / 'tapairitte ya poggalAIsu'nti sUtratvAttayatiriktA ca prakramA vyagatiH pudgalA|5|| dipu, AdizabdAjIvaparigrahaH, vyaktibhedavivakSayA ca bahuvacananirdezaH, dravyatvaM cAsthA dravyaprAdhAnyavivakSayA, anyathA hi pudgalAdiparyAyatvAdatarbhAvarUpataiva, yadivA dravyasya gatiH dravyagatiriti SaSThIsamAsAzrayaNAnna doSaH, bhAve / dIpa anukrama [1075]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1107~
Page #1109
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [502] (43) prata sutrAMka ||1|| uttarAdhya. paJcavidhA' paJcaprakArA prastAvAdgatiArakatiryaDarAmaramasyAkhyagamyabhedena, mokSagatyA-siddhigayA ladhikAraH, tasyA mokssmaargbRhddhtiH| evehAbhidheyatvAditi gAthASaTkArthaH // samprati yathA'sya mokSamArgagatiriti nAma tathA darzayitumAha gatya028 mukkho maggo a gaI vaNijai jamha ittha ajjhayaNe / taM eaM ajjhayaNaM nAyavaM mukkhamamgagaI 502 // 555 // IPL mokSaH prApyatayA mArgastatprApaNopAyatayA cazabdo bhinnakramaH tataH 'gatizca' siddhigamanarUpA tadubhayaphalatayA 'vaNyetaM' prarUpyate yahAd 'atre'ti prastute'dhyayane 'tat tasmAdetadadhyayanaM jJAtavyaM 'mokSamArgagatiH' iti mokSamA-115 geMgatinAmakam, abhidheye'bhidhAnopacArAditi bhAva iti gAthArthaH // ukto nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam . mukkhamaggagaI taJca (stha), suNeha jiNabhAsiyaM / caukAraNasaMjuttaM, nANadasaNalakkhaNaM // 1 // hai| mokSaNaM mokSaH-aSTavidhakarmocchedastasya mArgaH-uktarUpastena gatiH-anantaroktA mokSamArgagatistAM, kathyamAnA miti gamyate, 'tacaMti 'tathyAm' avitA 'zRNuta' AkarNayata 'jinabhASitA' tIrthakRdabhihitAM, catvAri kAra|NAni vakSyamANalakSaNAni taiH saMyuktA-samanvitA catuSkAraNasaMyuktA tAM, nanvamUni catvAri kAraNAni karmakSayala-|| kSaNasya mokSasya, gatestu tadanantarabhAvitvAtsa ece (va ne)ti kathaM catuSkAraNavatItvamasyA na virudhyate , ucyate, nyavahArataH kAraNakAraNasyApi kAraNatvAbhidhAnAdadoSaH, ata eva cAnantarakAraNasyaiva kAraNatvamityAzaGkA'pohAthe-13 dIpa anukrama [1076] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1108~
Page #1110
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 28], mUlaM [-] / gAthA ||2|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||2|| massa vizeSaNasyopanyAsaH, anyathA hi mokSamArgeNa gatiriti vigraha gati prati mArgasya kAraNatvaM pratIyata eva, tadrUpANi cAmUni catvAri kAraNAnIti, tathA jJAnadarzane lakSaNaM-cihaM yasyAH sA jJAnadarzanalakSaNA, yasya hi dAtatsattA tasyAvazyaMbhAvinI muktiriti nizcIyate, ata eva cAnayomUlakAraNatAM darzayitumitthamupanyAsaH, yadvAra mokSe-uktalakSaNe mArgaH-zuddho 'mRjU zuddhA viti dhAtupAThAttasya gatiH-prAptistAM jJAnadarzane-vizeSasAmAnyopayoganIrUpe lakSaNam-asAdhAraNaM kharUpaM yasyAH sA tathA tAM, na ceha niyuktikRtA mArgagasyoranyathAnyAkhyAnAtadvirodhaH, anantagamaparyAyatvAtsUtrasya, ziSyAsaMmohAya kasyacidevArthasa tenAbhidhAnAt, zeSaM prAgvaditi sUtrArthaH // yaduktaM 'mokSamArgagatiM zRNute ti, tatra mokSamArga tAvadAha nANaM ca dasaNaM ceva, carittaM ca tavo tahA / esa maggutti pannatto, jiNehiM varadaMsihi // 2 // jJAyate-avabudhyate'nena vastutacamiti jJAnaM, tacca samyagajJAnameva jJAnAvaraNakSayakSayopazamasamutthaM matyAdibhedaM, dRzyate tattvamasminniti darzanam, idamapi samyagarUpameva, darzanamohanIyakSayakSayopazamopazamasamutpAditamahaMdabhihitajIvAditattvarucilakSaNAtmazubhabhAvarUpam, 'eca' avadhAraNe bhinnakramazcottaratra yokSyate, caranti-gacchantyanena muktimiti caritram, etadapi samyagrUpameva cAritramohanIyakSayAditrayaprAdurbhUtasAmAyikAdibhedaM sadasatkriyApravRttinivRttilakSaNaM, tapati puropAtakarmANi kSapaNeneti tapo-bAhyAbhyantarabhedabhinnaM yadahadvacanAnusAri tadeva samIcI-1 dIpa anukrama [1077] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1109~
Page #1111
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 28], mUlaM [-] / gAthA ||2|| niyukti: [502...] (43) uttarAdhya. vRhadvRttiH // 55 // prata sUtrAMka ||2|| namupAdIyate, itthaM caitat , sarvatra mokSamArgagatiprastAvAdviparyastajJAnAdInAM tatkAraNatA'nupapatteranyathA'tiprasaGgA-18 mokSamArgatatheti, sarvatra cazabdaH samuccaye, sarvatra samuccayAbhidhAnaM samuditAnAmeva muktimArgavakhyApakam , eSa eva 'mArga' iti mArgazabdavAcyaH, asvaiva muktiprApakatvAt 'prajJapsaH' prajJApitaH 'jinaH' tIrthakRdbhiH varaM-samastavastunyApi gatya028 tayA'vyabhicAritayA ca draSTuM-prekSituM zIlameSAM te varadarzinastaiH, iha ca cAritrabhedatve'pi tapasaH pRthagupAdAnamasyaiva kSapaNaM pratyasAdhAraNahetutvamupadarzayituM, tathA ca vakSyati-"tavasA (u) visujjhai"tti sUtrArthaH // sampratyetasyaiSAnuvAdadvAreNa phalamupadarzayitumAha nANaM ca dasaNaM ceva, carittaM ca tavo tahA / eyaM maggamaNuppattA, jIvA gacchaMti suggaI // 3 // pUrvAddha vyAkhyAtameva, 'enam' ityanantaramuktarUpaM 'mArga' pandhAnam 'anuprAsAH' AzritA jIvAH 'gacchanti' yAnti 'soggai'nti sugati-zobhanagati, prakramAnmuktimiti sUtrArthaH // jJAnAdIni muktimArga ityuktamatastatvarUpamihAbhidheyaM, taca tadbhedAbhidhAne'bhihitameva bhavatItimatvA 'yathoddezastathA nirdeza' iti nyAyato jJAnabhedAnAhatattha paMcavihaM nANaM, suaM AbhiNiyohiyaM / ohiyanANaM taiyaM, maNanANaM ca kevalaM // 4 // 31556 // 'tatra' iti teSu jJAnAdiSu madhye 'paJcavidha paJcaprakAraM, kiM tat-jJAnaM, ka ete paJca prakArA ityAha-zrUyate taditi zrutaM-zabdamAtraM, tazca dravyazrutameva, yatpunaH zabdamAkarNayataH khayaM vA vadataH pustakAdinyastAni vA cakSurA dIpa anukrama [1077] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1110~
Page #1112
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 28], mUlaM [-]/ gAthA ||4|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||4|| |dibhirakSarANyupalabhamAnasya zeSendriyagRhItaM vA'rtha vikalpayato'kSarArUpitaM vijJAnamupajAyate tadiha bhAvazrutaM zrutazabdenoktaM, tathA'bhimukho yogyadezAvasthitavastvapekSayA niyataH khakhaviSayaparicchedakatayA'vabodhaH-avagamo'bhinibodhaH sa evAbhinibodhika,vinayAditvAtkhArthikaSThaka, ohi'tti avazabdo'dhaHzabdArthaH, tatazcAdha ityadhastAddhAvati adho'dhA vistRtaviSayavedakatayetyavadhiH, mINAdiko DiH, yadvA 'ave'tyadha eva dhAnaM dhAtUnAmanekArthatvAtparicchedo'vadhiH 'upasarge ghoH kiriti (pA03-3-92)kiH,athavA'vadhiH-maryAdA rUpiSveva dravyeSuparicchedakatayA pravRttirityevaMrUpA, tadupalakSitaM jJAnamaNyavadhiH,jJAyate'neneti jJAtirvA jJAnaM,tato'vadhizcAsau jJAnaM cAvadhijJAnaM,tRtIyaM tRtIyasthAnavarttitvAt , 'maNaNANaM'timanaHzabdena dravyaparyAyayoH kathaJcidabhedAt manodravyaparyAyA gRhyante,teSu tattatsajJivikalpahetuSu jJAnaM manojJAnaM, tAneva hi manaHparyAyajJAnI sAkSAdeva budhyate,na tu bAhyAn ,anumAnagamyamAnatvAtteSAm ,uktaM hi-"jANati vajjhe'NumANAo"ti, 'caH' samuJcaye bhinnakramastataH kevalaM ca, tatra kevalam-ekamakalupaM saphalamasAdhAraNamanantaM |ca jJAnamiti prakramaH, uktaM hi-"kevalaMmegaM suddhaM sakalamasAdhAraNa aNaMtaM ca / " Aha-nanyAdiSu matijJAnAnantaraM zrutajJAnamuktaM tadiha kimarthamAdita eva zrutopAdAnam , ucyate, zeSajJAnAnAmapi kharUpajJAnasya prAyastadadhInatvena daprAdhAnyakhyApanArthamiti sUtrArthaH // sAmprataM jJAnazabdasya sambandhizabdatvAdyeSAM tajjJAnaM tAnyabhidhAtumAha 1 jAnAti bAhyAnanumAnAt 2 phevalamekaM zuddhaM sakalamasAdhAraNamanantaM ca / dIpa anukrama [1079] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH ~1111~
Page #1113
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||5|| niyukti: [502...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 557 // prata sUtrAMka evaM paMcavihaM nANaM, davANa ya guNANa ya / paJjavANaM ca savvesiM, nANaM nANIhiM desiyaM // 5 // mokSamArga'etad anantaroktaM paJcavidhaM jJAnaM dravanti-gacchanti tAMstAn paryAyAniti dravyANi-vakSyamANalakSaNAni teSAM, gatya020 'caH tadvatAnekamedakhyApako, guNAnAM-rUpAdInAM caHprAgvat, parIti-sarvataH, ko'rthaH -dravyeSu guNeSu sarveSyava-11 |nti-gacchantIti paryavAsteSAM ca, 'sarveSAm' azeSANAM, kevalApekSayA cAyaM dravyakAsnye sarvazabdaH zeSajJAnApe-18 kSayA tu prakArakAsye, pratiniyataparyAyagrAhitvAteSAM, 'jJAnam avabodhakaM 'jJAnibhiH' atizayajJAnopateH keva-12 |libhiritiyAvat 'dezitaM' kathitam / anena ca yadAhuH-jJAnaM jJAnakharUpasyaiva grAhakaM, bAhyAbhimatasya vastuno jJAnAhai tiriktasyAsattvAda, ata evoktaM-kharUpasya khato gati riti, tannirastam, antaH sukhAdipratibhAsavahiH sthUlaprati bhAsasyApi khasaMviditatvAt, na ca yugapadvedyamAnayorekasya tAttvikatvamitarasya tvanyathAtvamiti nimittaM vinA kalpayituM zakyam , athaikatrAvidyopadarzitatvaM tatkalpananimittaM, na, yatastaditaratrApi kiM na kalpyate', nimittaM | vinA kalpanAyA ubhayatrAvizeSAt , tathA ca jJAnasyApyabhAvena sarvazUnyatApattirityalaM prasaGgeneti sUtrArthaH // anena | 557|| dravyAdiviSayatvaM jJAnasyoktaM, tatra ca dravyAdIni kiMlakSaNAnItyata Aha guNANaM Asao davaM, egadadhvassiyA guNA / lakkhaNaM patravANaM tu, ubhao assiyA bhave // 6 // 'guNAnAM' vakSyamANAnAm 'AzrayaH' AdhAro yatrasthAsta utpadyante utpadya cAvatiSThante pralIyante ca tad dravyam , dIpa anukrama [1080] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1112~
Page #1114
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [--]/ gAthA ||6|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||6|| anena rUpAdaya eva vastu na tadyatiriktamanyaditi tathAgatamatamapAstaM, tathAhi-yadutpAdavinAzayona yasyotpAdavinAzI KAna tattato'bhinnaM, yathA ghaTApaTo, na bhavatazca payoyotpAda vinAzayovyasyotpAdavinAzI, na cAyamasiddho hetuH, Tra sthAsakozakuzUlAdyavasthAsu mRdAdidravyasyAnugAmitvena darzanAt , na cAsya mithyAtvaM, kadAcidanyathAdarzanAsiddheH, uktaM hi-"yo hyanyarUpasaMvedyaH, saMvedyetAnyathA punaH / sa mithyA na tu tenaiva, yo nityamavagamyate // 1 // " tathaikasmin / dravye svAdhArabhRte AzritAH-sthitA ekadravyAzritAH, ke te?-guNAH' rUpAdayaH, etena ca ye dravyamevecchanti taba-18 tiriktAMzca rUpAdInavidyopadarzitAnAhustammataniSedhaH kRtaH, saMviniSThA hi viSayavyavasthitayo, na ca rUpAdyutkali-14 tarUpaM kadAcitkenacid dravyamavagatamavagamyate vA, atha tadvivartta eva rUpAdayo na tu tAttvikAH kecana tadbhedena | santi, nanyevaM rUpAdiviSattoM dravyamityapi kiMna kalpyate ?, atha tathaiva pratIteH, evaM sati pratItirabhayatra sAdhAraNe-14 tyubhayamubhayAtmakamastu, lakSyate'neneti lakSaNaM 'paryavANAM' vakSyamANarUpANAM 'tuH' vizeSaNe 'ubhayoH' dvayoH prAkRta-1 tvAd dravyaguNayorAzritAH bhavetti 'bhaveyuH' syuH / anena ca ya evamAhuH-yadAdyantayorasat madhye'pi tattathaiva, yathA : marIcikAdo jalAdi, na santi ca kuzUlakapAlAdyavasthayorghaTAdiparyAyAH, tatodravyamevAdimadhyAnteSu sat, paryAyAH punarasatyairAkAzakezAdibhiH sadRzA api bhrAntaH satyatayA lakSyante, yathoktam-"AdAvante ca yannAsti, madhye'pi |hi na tattathA / vitathaiH sadRzAH santo'vitathA iva lkssitaaH||1||" te'pAkRtAH, tathAhi-Adyantayorasattvena dIpa anukrama [1081] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1113~
Page #1115
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata nnddyyaayy |||| dIpa anukrama [1081] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||6|| adhyayanaM [28], niryukti: [502...] bRhadvRtti: uttarAdhya. 4 madhye'pyasattvaM sAdhayatAmidamAkUtaM - yatkacidasa tatsarvasminnasaditi, tatazca mRdravye'pyadravyasyAsatvAtsarvasminnapyasa svaprasaGgaH, atheSTamevaitat sattAmAtrasyaiva tattvata iSTatvAt uktaM hi -"sarvamekaM sadavizeSAt" nanvevamabhAve bhAvAbhAvAdbhAvasyApi sarvatrAbhAvaprasaGgaH tasmAdvAdhakapratyayodaya evAsave nibandhanamiti na kvacidasattve tasyAvazyaMbhAvaH, tato dravyavatparyAyANAmapyavAdhitabodhaviSayatve satvamastu, tathA guNeSvapi navapurANAdiparyAyAH pratyakSapratItA eva kiyatkAlabhAvinaH, pratisamayabhAvinastu purANatvAdyanyathAnupapatteranumAnato'vasIyante, tatazca dravyaguNaparyAyAtmakamekaM zabalamaNiva citrapataGgAdivadvA vastviti sthitamiti sUtrArthaH // Aha-gRhImo 'guNAnAmAzrayo dravya miti dravyalakSaNaM, tacaivaMlakSaNaM dravyaM kimekamevota tasya bhedA api santItyAha // 558 // dhammo adhammo AgAsaM, kAlo puggljNtvo| esa loguti pannatto, jiNehiM varadaMsihiM // 7 // 'dharma' iti dharmAstikAyaH 'adharma' ityadharmAstikAyaH 'AkAza' mityAkAzAstikAyaH 'kAlaH' addhAsamayAtmakaH 'pudgalajantava' iti pudgalAstikAyaH jIvAstikAyaH, etAni dravyANIti zeSaH, prasaGgato lokakharUpamapyAhaepa ityAdi, sugamameva, navarameSa iti - sAmAnyataH pratIto loka itItyevaM svarUpaH ko'rthaH 1 anantaroktadravyaSaGkAtmakaH, uktaM hi - "dharmAdInAM vRttirdravyANAM bhavati yatra tatkSetram / tairdravyaiH saha lokastadviparItaM hyalokA- 2 rUyam // 1 // " iti sUtrArthaH / Aha- kimete'pi dharmAdayo bhedavanta utAnyathA 1, ubhayathA'pIti brUmaH, tathA cAha // 558 // Education intimational For P mokSamArga ~1114~ gatya0 28 www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1116
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 28], mUlaM [-]/ gAthA ||8|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||8|| dhammo adhammo AgAsaM, davvaM ikikamAhiyaM / aNatANi ya vANi, kAlo puggalajaMtavo // 8 // dharmo'dharma AkAzaM dravyamiti dharmAdibhiH pratyekaM yojyate 'ekaika' ekasaGkhyAyA evaiteSu bhAvAn AkhyAtaM tIrthaRdbhiriti gamyate, tatkiM kAlAdidravyANyapyevamevetyAha-'anantAni' anantasavayAni khagatabhedAnantyAt, 'caH | punararthe uttaratra yokSyate, kAni', dravyANi, katamAni-kAlaH pugalajantavazvoktarUpAH, kAlasya cAnantyamatItA-1 nAgatApekSayeti sUtrArthaH // eSAM parasparabhedanivandhanaM lakSaNabhedamAha| gailakSaNo u dhammo, ahammo ThANalakkhaNo / bhAyarNa savvadabvANaM, nahaM ogAhalakkhaNaM // 9 // vattaNAlakkhaNo kAlo, jIvo uvoglkkhnno| nANeNaM dasaNeNaM ca, suheNa ya duheNa y||10|| nANaM ca daMsaNaM ceva, caritaM ca tavo thaa| vIriyaM uvaoge ya, evaM jIvassa lakkhaNaM // 11 // sadhayAraujoo, pabhA chAyA tavutti vA / vaNNarasagaMdhaphAsA, puggalANaM tu lakkhaNaM // 12 // gamanaM gatiH-dezAntaraprAptiH lakSyate'neneti lakSaNaM, gatirlakSaNamasyeti gatilakSaNaH, 'tuH' pUraNe, ko'sau ?dharmAstikAyaH, Aha-siddhe sati vastuno'stitve idamanena lakSyata iti vaktuM yuktam , asya tu sattvamevAsiddham , atrocyate, yadyacchuddhapadavAcyaM tattadasti, yathA stambhAdiH, zuddhapadavAcyazca dharmanAmAstikAyo, na cAyamasiddho hetuH, dharma ityasyaitadvAcakasyAsamastapadatvena tathA'bhidheyArthabAdhakapramANAbhAvAt pramANAntaravAdhitaviSayatvAkhyadoSarahi dIpa anukrama [1083] Minutanasanayog muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1115~
Page #1117
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-]/ gAthA ||9-12|| __ niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||9-12|| uttarAdhya. tatvena ca siddhatvAt, na ca khapuSpAdiSu saGketiteduHkhAdizuddhapadairanekAnto, vRddhaparamparAyAtasataviSayANAmeva mokSamArgabRhadvRttiH zuddhapadAnA vAcyatvasyeha hetutveneSTatvAt , nipuNena pratipatrA bhAvyam , anyathA dhUmAderapi gopAlaghaTAdigvanyathA pAnAsArasAgatya028 bhAvadarzanAdeSa prasaGgo durnivAraH syAt , ukaMca-"athiti niviyappo jIyo niyamA u saddato siddhI / kamhA? // 559|| suddhapayattA ghddkhrsiNgaannumaannaao||1||" ityAyalaM prasaGgena, tathA 'adharmaH' adharmAstikAyaH sthitiH sthAnaM gatinivRttirityarthaH, talakSaNamasyeti sthAnalakSaNaH, sa hi sthitipariNatAnAM jIvapudgalAnAM sthitilakSaNakArya pratyapekSAkAkAraNatvena vyApriyata iti tenaiva lakSyata ityucyate, anenApyanumAnameva sUcitaM, tavedam-yadyatkArya tattadapekSAkAraNa bad, yathA ghaTAdi, kArya cAsau sthitiH, yaca tadapekSAkAraNaM tadadharmAstikAya iti, atra ca naiyAyikAdiH saugato* vA vadet-nAsti adharmAstikAyaH,anupalabhyamAnatvAt , zazavipANavat, tatra yadi naiyAyikAdistadA'sau vAcyaH-kathaM bhavato'pi digAdayaH santi ?, atha digAdipratyayalakSaNakAryadarzanAda , bhavati hi kAryAtkAraNAnumAnam , evaM sati || sthitilakSaNakAryadarzanAdayamapyastIti kiM na gamyate !, atha tatra digAdipratyayakAryasthAnyato'sambhavAtkAraNabhUtAna ra |digAdInanumimImaha iti matiH,ihApyAkAzAdInAmavagAhadAnAdikhakhakAryavyAghRtatvena tato'sambhavAdadharmAstikAyasyaiva sthitilakSaNaM kAryamiti kiM nAnumIyate ?, athAsau na kadAcid dRSTaH, etahigAdiSvapi samAnam / atha saugataH 1 astrIti nirvikalpo jIvo niyamAt zabdata eva siddhiH / kasmAt ? zuddhapadatvAt ghaTa kharazaGgAnumAnAt // 1 // dIpa anukrama [1084-1087] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1116~
Page #1118
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 9-12|| dIpa anukrama [1084 -1087] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||9-12 || niryukti: [502...] Education intol adhyayanaM [28], so'pyevaM vaktavyaH yathA-bhavataH kathaM vAhyArthasaMsiddhiH 1 na hi kadAcidasau pratyakSagocaraH, sAkArajJAnavAdinaH sadA tadAkArasyaiva saMvedanAt, tathA ca tasyApyanupalabhyamAnatvAdabhAva eva, athAkArasaMvedane'pi tatkAraNamarthaH parikalpyate, dhUmajJAna ivAziH, evaM sati sthitidarzane'pi kiM na tatkAraNasyAdharmAstikAyasya nizcayaH 1, athAyamapyabhi - dadhIta na kadAcidasau tatkAraNatvenekSita iti, nanu vAhyArthe'pi tulyametat, na hi so'pi tadAkArakAritayA | kadAcidavalokitaH, atha manaskArasya cidrUpatAyAmeva vyApAro na tu niyatA (ta) kAraNatve, atastatrArthaH kAraNaM kalpyate, evaM tarhi jIvapulo pariNAmamAtra eva kAraNaM, sthitipariNatI punaradharmAstikAyo'pekSAkAraNatvena vyApriyata iti kiM na kalpyate 1, athAsau sarvadA sarvasya sannihita ityaniyamena sthitikAraNaM bhavet, nanvevamartho'pi kiM sannihita ityeva khAkAramarpayati ?, atha cakSurAdivyApAramayamapekSate, adharmAstikAyo'pi tarhi khaparagatau vizrasAprayogAvapekSata iti nAnayorvizeSamutpazyAmaH, tathA 'bhAjanam' AdhAraH 'sarvadravyANAM' jIvAdInAM 'namaH' AkAzam, abagAha :- avakAzastallakSaNamasyetyavagAhalakSaNaM taddhyavagADhuM pravRtAnAmAlambanIbhavati, anenAvagAhakAraNatvamAkAzasyoktaM, na cAsya tatkAraNatvamasiddhaM yato yadyadanvayavyatirekAnuvidhAyi tattatkArya, yathA cakSurAdyanvayavyatirekAnuvidhAyi rUpAdivijJAnam, AkAzAnvayavyatirekAnuvidhAyI cAvagAhaH, tathAhi zuSirarUpamAkAzaM, tatraiva cAvagAho, na tu tadviparIte pudgalAdI, athaivamalokAkAze'pi kathaM nAvagAhaH 1, ucyate, svAdevaM yadi kazcidavagAhitA bhavet, Forest Use Only www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 1117 ~
Page #1119
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||9-12|| niyukti: [502...] (43) bRhadRttiH prata sUtrAMka ||9-12|| uttarAdhya. tatra tu dharmAstikAyasya jIvAdInAM cAsattvena tasyaivAbhAva iti kasyAsau samastu 1, nanvevamapi na tatsiddhiH, heto-15 mokSamArgarasiddhatvAt , tadasiddhizcAnvayAbhAvAt , sati hi tasmin bhavanamanvayo, na ca tatsattvasiddhirasti, anvayAbhAve / ca vyatirekasyApyasiddhiriti, nanu kathaM na tatsattvasiddhiH?, atha bhittyAdyabhAva evAkAzamiti, evaM satyAkAzA-15 ||560||||bhaav eva bhittyAdaya ityapi kiM na bhavati ?, atha teSAM pramANapratItatvAdU, ihApi kiM na pramANapratItiH, tathA hi-viyati vihaga ityAdi pratItyanyathAnupapattyA'numAnatastatsiddhiH, na ceyaM pratItiranyathA'pi saMbhavatIti / na tatastatsidviriti (vaktuM) yuktam , evaM hi bhittyAdipratIterapi bhicyAdyabhAve'pi bhAvakalpanayA teSAmapyabhA vaprasaktiH, atha tatpratIteH prAmANya nizcaya iti nAnyathAtvakalpanA, evaM tarhi vaktavyaM-kuto'syAH pramANanidAzcayaH, kiM pramANAntarAnugrahAdvAdhakAbhAvAdA, yadi pramANAntarAnugrahAt kiM tatpramANAntaraM , ya ihaavaadhi-3| tapratyayaH sa sarvaH pramANaM, yathA sukhAdipratyayaH, bAdhitapratyayAzcAmI bhityAdipratyayA ityanumAnamiti ceyadyevamihApi yo ya ihapratyayaH sa sarvaH sAlambano yaha kuNDe dadhIti pratyayaH, ihapratyayazcAyam iha vihaga iti pratyayaH ityanumAnamastyeva, athaivamAdhAramAtrasyaiva siddhirnatvAkAzastha, kathaM na tatsiddhiH, yadeva bAdhAramAtraM tadevAkAza-II |miti vayaM brUmaH, atha vAdhakAbhAvAt, nanu vAdhakamapi viparItapratyayotpattirUpaM, tadabhAvakSobhayatra samAna iti na kAbhityAdyabhAva evAkAzaM kintu zuSirarUpamanyadeva,tatastadbhAvamAvivAdavagAhasa kathaM na tatkAraNatvasiddhirAkAzasya ?, dIpa anukrama [1084-1087 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1118~
Page #1120
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-]/gAthA ||9-12|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||9-12|| evaM ca sthitametad-avagAhena kAryarUpeNa lakSyamANatvAdavagAhalakSaNaM namaH, tathA vartante-bhavanti bhAvAstena tena // nArUpeNa tAn prati prayojakatvaM vartanA sA lakSaNaM-liGgamasyeti varttanAlakSaNaH, ko'sau ?-kAlaH,idamuktaM bhavati-yadamI zItavAtAtapAdayaH RtuvibhAgena bhavanti yacca kecicchazadharakaranikarAnukAripAratIprasavAH anye tu tuhinazilAza-12 kalavizadakundamAlatIkusumavAsavAhinaH apare ca kezaratilakurubakazirISAkolaprasUnajRmbhamANaparAgabhAjaH taditare |ca karidazanasakaladhavalamallikApahalaparimalahAriNaH pare ca kadambaketakarajaHpUrapUritAmbarAH apare tu saptacchada kusumarajodhUlidhUsaritavidhavizvambharAH aviziSTaviziSTavastavaH prakAzante krameNaiva bhuvanabhAgAMstadavazyamamISAM naiyatyahetunA kenApi bhavitavyaM , sa ca kAla ityalaM prasaGgena, sarvathA vartanayA lakSyamANatvAdasti kAla iti sthitaM, tathA || 'jIvaH' janturupayogo-matijJAnAdi lakSaNaM-rUpaM yasyAsau upayogalakSaNo, matijJAnAdiko dupayogastaddharmaH, sa ca khasaMvidita eveti, tadanubhavato rUpAdyanubhavAdiva ghaTAdirjIvo lakSyata iti talakSaNamucyate, apazcitaM caitadihaiya prAganyatra ceti na punaH pratanyate, ata eva 'jJAnena' vizeSagrAhiNA 'darzanena ca' sAmAnyavipayeNa 'sukhena ca' AhAdarUpeNa duHkhena ca-tadviparItena prakramAlakSyata iti gamyate, na hi jJAnAdInyajIveSu kadAcidupalabhyanta itikRtvaa|| samprati vineyAnAM paDhatarasaMskArAdhAnAya uktalakSaNamanUdha lakSaNAntaramAha-'jJAnaM ca' uktarUpamevaM darzanaM caiva caritraM ca tapastathA 'vIrya' vIryAntarAyakSayopazamasamutthaM sAmarthyalakSaNam 'upayogazca' avahitatvaM, kimityAha-'etat' jJAnAdi 358 dIpa anukrama [1084 -1087] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1119~
Page #1121
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-]/ gAthA ||9-12|| niyukti: [502...] (43) brahadvRttiH prata sUtrAMka ||9-12|| utcarAdhya. jIvasya lakSaNam, etena hi jIvo'nanyasAdhAraNatayA lakSyata iti / itthaM jIvalakSaNamabhidhAya pudgalAnAM lakSaNa- mokSamArga mAha-zabdaH' dhvaniH 'andhakAraH' timiram , ubhayatra sUtratvAtsupo luk, 'udyotaH' ratnAdiprakAzaH 'prabhA' candrA-||4|| didIdhitiH 'chAyA' zaityaguNAH 'AtapaH' ravivimbajanita uSNaprakAzaH, itizabda AdyarthaH, tatazca sambandhabhedA gatya028 // 561 dInAM parigrahaH,vA samuccaye,varNazca-nIlAdiH rasazca-tiktAdiH gandhazca-surabhyAdiH sparzazca-zItAdireSAM dvandvaH, itizabdena cAdyArthenaiSAM grahaNe'pi punarupAdAnaM sarvatrAnuyAyitAkhyApanArtha, "pudgalAnAM' skandhAdInAM 'tuH punararthaH lakSaNam, etaireva teSAM lakSyatvAt ,Aha-paugalikatve zabdAdInAM pudgala lakSaNatvaM yuktaM taya katham ?, ucyate,zabdastAvanmUrcatvAtpaudgaliko, mUrtimAyo'sya pratighAtavidhAyitvAdibhyaH,uktaM hi-"pratighAtavidhAyitvAloSTavanmUrtatA dhvneH| hadvAravAtAnupAtAca, dhUmavaca parisphuTam // 1 // " andhakArodyotapramANAMta paugalikatvaM cakSurvijJAnaviSayatvAt ||4 prayogazcAtra-yatpaugalika na bhavati tacakSurvijJAnaviSayamapi na bhavati, yathA''tmAdayaH, cakSurvijJAnaviSayAzcAndhakA rAdayaH, athAlokAmAvo'ndhakAraM, tathA ca nirupAkhyatvena tasyAsatyamucyate, na, sataH sarvathA niranvayAbhAva4 sthAbhAvenAbhAvarUpatve'pi nirUpAkhyatvAsiddheH, tathAhi-ghaTastha kapAlAkhyaparyAyAntarotpattirevAbhAvo na punaru-13 // 56 // cchedamAtram, evamalokasyApyandhakArAkhyaparyAyAntarotpattirevAbhAvo na tu tathAvidhaparamANurUpatayA'pyabhAva eva, itthaM caitat, pariNAmitvAdvastunaH, pariNAmasya ca sata eva bastunaH pUrvarUpaparityAgena rUpAntarotpattirUpatvAt , dIpa anukrama [1084-1087] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1120~
Page #1122
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-]/ gAthA ||13|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||13|| uktaM hi-"pariNAmo barthAntaragamanaM na ca sarvathA vyvsthaanm| na ca sarvathA vinAzaH pariNAmastadvidAmiSTaH // 1 // " evaM chAyA''tapayorapi paudgalikatvaM vastutvaM ca bhAvanIyaM, tathA sparzanagrAbatvAcAnayoH paugalikatvaM, tathAhi* chAyAyAH zaityamAtapasya coSNatvaM pratipANi pratItameveti, atazca yatkaizciducyate-zabdo'mbaraguNa ityAdi, tadapAsta bhavati, uktazca-"aNavaH srvshktitvaanydsNsrgvRttyH| chAyA''tapastamaH zabdabhAvena pariNAminaH // 1 // " ityAdi, varNAdInAM ca paugalikatvaM suprasiddhameveti sUtracatuSTayArthaH / anena dravyalakSaNamuktaM. paryAyalakSaNamAha egattaM ca puttaM ca, saMkhA saMThANameva ya / saMjogA ya vibhAgA ya, pajavANaM tu lakvarNa // 13 // ekasya bhAvaH ekatvaM-bhinneSvapi paramANvAdiSu yadeko'yaM ghaTAdiriti pratItihetuH sAmAnyapariNatirUpaM, cazabda uttarApekSayA samuccaye,pRthagbhAvaH pRthaktvam-ayamasmAtpRthagiti pratyayopanibandhanaM, 'caH' sarvatra prAgvat ,saMkhyAnaM Tra saGkhyA-yata eko dvau traya ityAdikA pratItirupajAyate, saMtiSThate'nenAkAravizeSeNa vastviti saMsthAnaM-parimaNDa lo'yamityAdibuddhinibandhanam , eveti pUraNe, 'saMyogAH' ayamaGgulyoH saMyoga ityAdivyapadezahetavaH, 'vibhAgAzca' ayamito vibhakta iti buddhihetavaH, ubhayatra sambandhibhedena bhedamAzritya bahuvacananirdezaH, cazabdo'nuktanavapurANatvAdiparyAyopalakSakaH, 'paryavANAm' uktaniruktAnAM, 'tuH' pUraNe 'lakSaNam' asAdhAraNarUpam, ayamabhiprAya:-yaH kazcidaskhalitapratyayaH sa sarvaH sanivandhano, yathA ghaTAdipratyayaH, askhalitapratyayAzcAmI eko'yamityAdipratyayAH, dIpa anukrama [1088] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1121~
Page #1123
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||14 -15|| dIpa anukrama [1089 -1090] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 562 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 14-15 || adhyayanaM [28], | tato'vazyamamISAM nibandhanena bhavitavyaM taca na dravyameva, tasya sadA'vasthitatvena pratiniyatakAlaikatvAdipratyayAnutpattiprasaGgAt, tatazca yadamISAM kAlaniyamenotpattinibandhanaM na tatparyavebhyastattatpariNativizeSarUpebhyo'nyat, guNAnAM tu lakSaNAnabhidhAnaM rUpAdirUpANAM teSAmatipratItatvAt prAyo vipratipatyaviSayatvAcceti sUtrArthaH // itthaM kharUpato viSayatazca jJAnamabhidhAya darzanamupadarzayitumAha Education intemational jIvA jIvA ya baMdho ya, puNNaM pAvAsssavo thaa| saMvaro nijarA mukkho, saMtee tahiyA nava // 14 // tahiyANaM tu bhAvANaM, sambhAve uvaesaNaM / bhAveNa saddahaMtassa, sammattaM ti viyAhiyaM // 15 // 'jIvAH' uktalakSaNAH 'ajIvAzca' dharmAstikAyAdaya uktarUpA evaM 'bandhaztha' jIvakarmaNoratyantasaMzleSaH puNyaM - zubhaprakRtirUpaM pApam-azubhaM midhyAtvAdi Azravati - Agacchatyanena karmetyAzravaH-karmopAdAnaheturhisAdiH, puNyAdInAM ca kRtadvandvAnAmiha nirdezaH, 'tathe 'ti samucaye, saMvaraNaM saMvaraH- guptyAdibhirAzravanirodhaH nirjaraNaM nirjarA - vipAkAttapaso vA karmaparisATa:, 'mokSaH' kRtstrakarmakSayAtsvAtmanyavasthAnaM, 'santi' vidyante 'ete' anantaroktAH 'tathyAH' avitathA nirupacaritavRttayo, na tu sugatasAGkhyolUkAdikalpitapadArthavadvicArAkSamAH, yathA caitadevaM tathA sUtrakRnnAni dvitIyAGge prapaJcitamiti tata evAvadhAryam, iha tu granthagauravabhayAnnocyate, 'nave'ti navasaGkhyAH, madhyamaprasthAnApekSayA caitad, anyathA saGkSepApekSayA jIvAjIvayoreva bandhAdInAmantarbhAvasambhavAt dvitva niryuktiH [502...] For Fasten ~ 1122~ mokSamArga gatya0 28 ||562|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #1124
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||14-15|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||14-15|| saGkhyaicAbhidheyA syAt , tathA ca vakSyati-"jIvA ceva ajIvA ya, esa loge biyAhie"tti, vistaratastu taduttaro ttarabhedavivakSayA'nantameva syAt / yadyamI nava tathyAstataH kimityAha-'tathyAnAM tu bhAvAnAm' anantaroditajIvAdadikharUpANAM 'sadbhAve' sadbhAvaviSayaM, kimuktaM bhavati ?-etadavitathasattAbhidhAyakam 'upadezanaM' gAdisambandhinama padezaM 'bhAvena' antaHkaraNena 'zraddadhataH' tatheti pratipadyamAnasya samyagbhAvaH samyaktvaM darzanamitiyAvat 'taditi bhASazraddhAnaM vizeSeNAkhyAtaM tIrghakadAdibhiriti gamyate,paThanti c-'smbhaavo(venno)vesnne| bhAveNa u saddahaNA sammatta hoti Ahi' 'saddahaNe ti sUtratvAt zraddhAnaM samyaktvaM bhavatyAkhyAtaM, taca zradhAtyanena jIvAditattvamiti zraddhAnaMsamyaktyamohanIyakarmANukSayakSayopa(zamopa) zamasamutthAtmapariNAmarUpam , uktaM hi-"se ya samatte pasatthasammattamohaNIyakammANuveyaNovasamakhayasamutthe pasamasaMvegAiliMge suhe AyapariNAme paNNatti"tti, avazyaM hi sa kazcidAtmanaH pariNAmo'sti yena satyapi jIvAdikharUpAvabodhe kasyacideva samyak pratipattirbhavati na punaH sarvasya, yathA hiM satyapi darzane kazcit zaGke vetimAnaM pratipadyate anyastvanyathAbhAvamiti tatra kAraNavizeSo'numIyate, evamihApi, tatazca jIvAdikharUpaparijJAnakha samyagbhAvaheturAtmapariNAmavizeSaH samyaktvaM, na tu jJAnakharUpameva, ata eva hi jJAnAdAvaraNabhedo viSayabhedaH kAraNabhedo jJAnakAraNatvaM ca samyaktvasya zrutakevalinokaM, yattu 'tattvArthazraddhAnaM 1 taca samyaktvaM prazastasamyaktvamohanIyakarmANuvedanopazamadhyasamutthaH prazamasaMvegAdiliGgaH zubha AtmapariNAmaH prajAtaH / 04-4 dIpa anukrama [1089-1090] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1123~
Page #1125
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||16|| niyukti: [502...] (43) uttarAdhya. prata bRhadvRttiH // 56 // sutrAMka ||16|| samyagdarzanamapAyasavyatayA samyagdarzanamapAyo matijJAnatRtIyAMza' ityAdi tatkAraNe kAryopacAraM kRtvA''yurghata- mokSama mityAdivaditi guravo vyAcakSata iti sUtradvayArthaH // itthaM samyaktvakharUpamabhidhAya tadbhedAnAha gatya028 nissagguvaesaI ANArui suttabIyaruimeva / abhigamavitthAraI kiriyA saMkheSadhammaI // 16 // "nisagguvaesaruti'tti rucizabdaH pratyekaM yojyate, tato nisargaH-khabhAvastena ruciH-tattvAbhilASarUpAukheti |nisargaruciH, upadezo-gudinA kathanaM tena ruciryasvetyupadezaruciH, AjJA-sarvajJavacanAtmikA tayA ruciryasya saH tathA, 'suttabIyaruimeva'ti ihApi rucizabdasya pratyekamabhisambandhAt sUtreNa-Agamena ruciryasya sa sUtraruciH, bIja-15 miva bIja-yadekamapyanekArthaprabodhotpAdakaM vacastena ruciryasya sa bIjaruciH, anayoH samAhAradvandvaH, eveti / samuccaye, abhigamo-jJAnaM vistAro-vyAsastAbhyAM, pratyekaM rucizabdo yojyate, tato'bhigamarucivistArarucI iti, tathA kriyA-anuSThAnaM saGkepA-saGgraho dharma:-zrutadharmAdisteSu ruciryasyeti, pratyekaM rucizabdasambandhAt kriyArucidharmaruciH saGkeparucizca bhavati vijJeya iti zeSaH, yacceha samyaktvastha jIvAnanyatvenAbhidhAnaM tadguNaguNinoH kathacidananyatvakhyApanArthamiti sUtrasaGkepArthaH // vyAsArtha tu khata evAha sUtrakRt bhUattheNAhigayA jIvA'jIvA ya puNNa pAvaM ca / sahasaMmuiA AsavasaMvaru roei u nisaggo // 17 // jo jiNadiDhe bhAve caubvihe saddahAi sayameva / emeva nannatti ya nissaggaruitti nAyabvo // 18 // ee cevara dIpa anukrama [1091] 56zA Swlanmiorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1124 ~
Page #1126
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||17-27|| niyukti: [502...] (43) prata *4-%2 sUtrAMka 5 ||17-27|| % ubhAye uvA jo pareNa sahA / chaumatyeNa jiNe va uvaesaruitti naaybyo||19|| rAgo doso moho annANaM jassa avagarya hoi / ANAe royaMto so khalu ANAruInAma / / 20 // jo suttamahijaMto sueNa ogAhaI dAu saMmattaM / aMgeNa bAhireNa va so suttaruitti nAyabvo // 21 // egeNa aNegAiM payAI jo pasaraI u sammat / udayavya tillaviMdU so bIyaruitti nAyabco // 22 // so hoi abhigamaI suanANaM jassa atyao | diha / ikArasa aMgAI paiNNagaM diDivAo ya / / 23 // bvANa savvabhAvA savvapamANehiM jassa uvaladdhA / dasambAI nayavihIhi ya visthAraruisi nAyabbo // 24 // daMsaNanANacarite tavaviNae sacasamiiguttIsu || jo kiriyAbhAvarUI so khalu kiriyAruI nAma // 25 // aNabhiggahiyakudihI saMkhevaruisi hoi naaybvo| 18 avisArao pavayaNe aNabhiggahio a sesesu // 26 // jo adhikAyadhamma supadhamma khalu carittadhamma ca / saddahai jiNAbhihiyaM so dhammaruitti nAyabvo // 27 / / / hai bhUtaH sadbhUto'vitatha itiyAvat tathAvidho'rtho-viSayo yasya tadbhUtArtha jJAnamiti gamyate tena, bhAvapradhAnatvAdvA nirdezaH(sya), bhUtArthatvena-sadbhUtA amI arthA ityevaMrUpeNAbhigatA adhigatA bAparicchinnA yeneti gamyate, jIvAjIvAzcoktarUpAH puNyaM pApaM ca, kathamamI adhigatA ityAha-'sahasaMmui'tti sopaskAratvAtsUtratvAca sahAtmanA yA saMgatA matiH saM(sahasaM)matiH, ko'rthaH ?-paropadezanirapekSatayA jAtismaraNapratibhAdirUpayA, 'AsavasaMbare yatti dIpa anukrama [1092 -1102] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1125~
Page #1127
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-1 / gAthA ||17-27|| niyukti: [502...] (43) - prata bRhadvRttiH sUtrAMka ||17-27|| uttarAdhya. AzravasaMvarau, cazabdo'nuktavandhAdisamucaye, tato bandhAdayazca, tathA 'rocate'zraddhatte, tuzabdasyaivakArArthatvAdrocata eva | mokSamArgayo'nyasyAzrutatvAdanantaranyAyenAdhigatAn jIvAjIvAdIneva 'nisarga'iti nisargarucirvijJeyaH, sa iti zeSaH / amume gatya028 vArtha punaH spaSTataramevAha-yaH 'jinadRSTAn tIrthakaropalabdhAn 'bhAvAn jIvAdipadArthAn 'caturvidhAna' drvykssetrkaal||56|| bhAvabhedato nAmAdibhedato vA catuSprakArAn zraddadhAti' tatheti pratipadyate 'svayameva' paropadezaM vinA,zraddhAnolekhamAha emeya'tti evametadyathA jinadRSTaM jIvAdi, 'nAnyatheti' naitaviparItaM,'caH' samuccaye,sa Inisargaruciriti jJAtavyaH,nisargeNa ruciraspetikRtvA,upadezarucimAha-etAMzcaivAnantaroktAna (tuH pUraNe) bhAvAn' jIvAdIn padArthAn 'upadiSTAn' kathitAn 'pareNa' anyena zraddadhAti, kIrazA pareNa ?-chAdayatIti chadma-ghAtikarmacatuSTayaM tatra tiSThati chabasthA-12 18// anutpanna kevalastena, jayati rAgAdIniti jinaH,auNAdiko nak tena cotpannakevalajJAnena tIrthakadAdinA, chadmasthasya tu prAgupanyAsastatpUrvakatvAjinasya prAcuryeNa vA tathAvidhopadeSTuNAM, sa Ika kimityAha-upadezaruciriti jJAtavyaH upadezena rucirasyeti hetoH| AjJArucimAha-rAgaH' abhiSvaGgaH 'dveSaH' aprItiH 'moha' zeSamohanIyaprakRtayaH 'ajJAnaM mithyAjJAnarUpaM yasya 'apagataM' naSTaM bhavati, sarvathA cAsyaitadapagamAsambhavAddezata iti gamyate, apagatazabdazca lim-18||594|| vipariNAmato rAgAdibhiH pratyekamabhisaMbadhyate. etadapagamAca 'ANAe'tti avadhAraNaphalatvAdvAkyasya AjJayeva AcAryAdisambandhinyA rocamAnaH' kvacitkugrahAbhAvAjjIvAdi tatheti pratipadyamAno mASatuSAdivat saH 'khalu'| dIpa anukrama [1092 -1102] %ALA JABERatinintamational wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1126~
Page #1128
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-1 / gAthA ||17-27|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||17-27|| nizcitamAjJArucirnAmetyabhyupagame, tatazcAjJArucirityabhyupagantavyaH, AjJayA rucirasya ytH| sUtrarucimAha-yaH TrA 'sUtram' Agamam 'adhIyAnaH' paThan 'zrutena' iti sUtreNAdhIyamAnena 'avagAhate' prApnoti 'tuH' pUraNe samyaktvaM,|| kIzA zrutena ?-'aGgena' AcArAdinA 'vATena' anapraviSTenottarAdhyayanAdinA vA, yA vikalpe, 'saH' uktakA lakSaNo govindavAcakavat sUtraruciriti jJAtavyaH, sUtrahetukatvAdasa ruceH| bIjarucimAha-'ekena' prakramAtpadena jIvAdinA 'aNegAI payAIti subvyatyayAd 'anekeSu' bahuSu 'padeSu' jIvAdiSu yaH 'prasarati' cyApitayA gacchati 'tuH' evakArArthaH, prasaratyeva, samyaktvamityanena ruciratropalakSitA, tadabhedopacArAdAtmA'pi samyaktvamucyate, & upacAranimittaM ca rucirUpeNaivAtmanA prasaraNaM, keva kaH prasarati ?-udaka iva tailabinduH, yathodakaikadezagato'pi tilavinduH samastamudakamAkrAmati (prandhAnam 14000) tathA tattvaikadezotpannarucirapyAtmA tathAvidhakSayopazama-|| vazAdazeSatattveSu rucimAn bhavati, sa evaMvidho vIjaruciqhatavyaH, yathA hi vIjaMkrameNAnekabIjAnAM janakamevamasyApi rucirviSayabhedato bhinnAnAM rucyantarANAmiti / abhigamarucimAha-sa bhavatsa bhigamaruciH zrutajJAnaM yenA rthyata ityarthaH-abhidheyastamAzritya 'dRSTam' upalabdha, kimuktaM bhavati ?-yena zrutajJAnasvArtho'dhigato bhavati, kiM (punastat zrutajJAnamityAha-ekAdazAGgAni AcArAdIni, prakIrNakamiti jAtAvekavacanaM, tataH 'prakIrNakAni' utta rAdhyayanAdIni 'dRSTivAdaH' parikarmasUtrAdi, aGgatve'pi pRthagupAdAnamasya prAdhAnyakhyApanArtha, cazabdAdupAGgAnyo-It dIpa anukrama [1092 -1102] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1127~
Page #1129
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [28], mUlaM [-1 / gAthA ||17-27|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||17-27|| uttarAdhya. papAtikAdIni, abhigamAnvitatvAdasya ruce| vistArarucimAha-'dravyANAM dharmAstikAyAdInAM sarvabhAvAH' eka-IM mokSamArgabRhadvRttiH tvapRthaktvAdyazeSaparyAyAH 'sarvapramANaiH' azeSaiH pratyakSAdibhiryasyopalabdhA-yasya yatra vyApArastenaiva pramANena pratItAH 'sabAhiti 'sarvaiH' samastaiH 'nayavidhibhiH' naigamAdibhedairamuM bhAvamayamamuM vA'yaM nayabheda icchatIti, 'caH' samuccaye 4 la gatya028 1565 // sa Igya vistAraruciriti jJAtavyo, vistAraviSayatvena jJAnasya rucerapi tadviSayatvAdasya jJAnapUrSikA hi ruciH, yata uktam-"saddahai jANati jato" | kriyArucimAha-darzanaM ca jJAnaM ca caritraM ca darzanajJAnacaritraM tasmin prAgutarUpe tathA tapovinaye satyAH-nirupacaritAstAzca tAH samitiguptayazca, yadivA satyaM ca-avisaMvAdanayogAdyAtmaka |samitiguptayazca satyasamitiguptayastAsu yaH kriyAbhAvaruciH, kimuktaM bhavati ?-darzanAdyAcArAnuSThAne yasya bhAvato | rucirasti saH 'khalu' nizcitaM kriyAruciH, nAmeti prakAza, bhaNyata iti zeSaH, iha ca cAritrAntargatatve'pi tapaHprabhRtInAM punarupAdAnaM vizeSata eSAM muktyAtvakhyApanArtham / sa parucimAha-anabhigRhItA-anaGgIkRtA kudRSTiHsaugatamatAdirUpA yena sa tathA saGgreparuciriti bhavati jJAtavyaH, 'avizAradaH' akuzalaH pravacane' sarvajJazAsane 'aNabhiggahio ya sesesu'tti avidyamAnamabhIti-Abhimukhyena gRhItaM grahaNa-jJAnamassetsanabhigRhItaH anabhijJa ityarthaH, 'caH' samuccaye, anabhigRhItazca ke tyAha-zeSeSu' kapilAdipraNItapravacaneSu, saMbhavati hi jinapravacanAnabhijJo'pi zeSapravacanAnabhijJa iti tayavacchedArthametat , ayamAzayaH-ya uktavizeSaNaH saGkepeNaiva cilAtIputravatprazamAdipadatrayeNa: *CCIENCREASSASRC_CACY dIpa anukrama [1092 -1102] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1128~
Page #1130
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka // 17 -27|| dIpa anukrama [1092 -1102] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||17-27|| adhyayanaM [28], tattvarucimavApnoti sa saGkSeparucirucyate / dharmarucimAha-yo'stikAyAnAM dharmAdInAM dharmo - gatyupaSTambhAdirastikAya - dharmastaM jAtAvekavacanaM, 'zrutadharmam' aGgapraviSTAdyAgamasvarUpaM 'khaluH' vAkyAlaGkAre 'caritradharma vA' sAmAyikAdi, vasya cArthatvAt, 'zraddadhAti' tatheti pratipadyate 'jinAbhihitaM' tIrthakuduktaM sa dharmaruciriti jJAtavyo, dharmeSu-paryAyeSu dharme vA zrutadharmAdau rucirasyetikRtvA, ziSyamativyutpAdanArthaM cetthamupAdhibhedena samyaktvabhedAbhidhAnam, anyathA hi nisargopadezayoradhigamAdI vA kvacitkeSAMcidantarbhAva iti bhAvanIyamiti sUtraikAdazakArthaH / kaiH punaliGgairidaM dazavidhamapi samyaktvamutpannamastIti zraddheyamityAha Education infamational paramatthasaMdhavo vA suparamatthasevaNA vAvi / vAvannakudaMsaNavajraNA ya saMmattasadahaNA // 28 // paramAzca te tAttvikatvenArthAzcAryamANatvena paramArthAH -jIvAdayasteSu saMstavo- guNakIrttanaM tatkharUpaM punaH punaH pari| bhAvanAjanitaH paricayo vA paramArthasaMstavo, vAzabda uttarApekSaH samuccaye, tathA suSThu yathAvaddarzitayA dRSTA- upalabdhAH paramArthA-jIvAdayo yaiste sudRSTaparamArthA - AcAryAdayasteSAM sevanaM paryupAsanam, ihottaratra ca (prAkRtatvAt sUtratvAca strIliGganirdezaH, betyanuktasamucaye, tato yathAzakti tadvaiyAvRtyapravRttizca, 'apiH' pUrvApekSaH samuccaye, 'vAvaNNakudaMsaNa tti darzanazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate tato vyApanaM-- binaeM darzanaM yeSAM te vyApannadarzanAH-yairavApyApi samyaktvaM tathAvidhakarmodayAdvAntaM tathA kutsitaM darzanaM yeSAM te kudarzanAH- zAkyAdayasteSAM ca varjanaM-- parihAro vyApannaku niryukti: [502...] Forest Use Only ~ 1129~ www.ncbrary.or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1131
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||28|| niyukti: [102...] (43) prata sUtrAMka ||28|| uttarAdhyAlAdarzanavarjana, mA bhUdetadaparihArataH samyaktvamAlinyamiti, 'ca' samupaye, samyaktvaM zraddhIyate'stIti pratipadyate- mokSamArga Itsneneti samyaktvazraddhAnaM, pratyekaM ca paramArthasaMstavAdibhirasya sambandhAdekavacanaM, na cAGgAramardakAderapi paramArtha- gatya.24 vRAcanasaMstavAdInAM saMbhavAyabhicAritA, tAttvikAnAmevaiSAmihAdhikRtatvAt , tasya ca tathAvidhAnAmeSAmasaMbhavAditi | // 55 // sUtrArthaH // itthaM samyaktvasya liGgAnyabhidhAya samprati tasyaiva mAhAtmyamupadarzayannidamAha nathi caritaM saMmattavihaNaM dasaNe u bhaiyavvaM / saMmattacarittAI jugavaM purva va saMmattaM // 29 // NAdaMsaNissa nANaM nANeNa viNA nahu~ti crnngunnaa| aguNissa nasthi mukkho natthi amukkhassa nivvANaM // 30 // 'nAsti' na vidyate upalakSaNatvAnnAsIna ca bhaviSyati, kiM tat 1-cAritraM, kIDaka !-'samyaktvavihIna' darzanena virahitaM, kimuktaM bhavati ?-yAvanna samyaktvotpAdo na tAvacAritraM, kimevaM darzanamapi cAritre niyatamityAha'darzane tu' samyaktve punaH sati bhaktavyaM bhavati vA na vA, prakramAccAritram , ato na tattatra niyataM, kimityevamata 2 Aha-samyaktvacAritre 'yugapad' ekakAlamutpadyate iti shessH| 'puvaM vatti pUrva cAritrotpAdAt samyaktvamutpadyate tato yadA yugapadutpAdastadA tayoH sahabhAvaH, yadA tu tathAvidhakSayopazamAbhAvato na tathotpAdastadA satyapi samyalAktve na cAritramiti taddarzane bhAjyamucyate / anyaca 'nAdarzaninaH' darzanavirahitasya 'jJAna'miti samyagjJAnaM 'jJAnena dIpa anukrama [1103] 566 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1130~
Page #1132
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||29-30|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||29 -30|| vinA' jJAnavirahitAH na bhavanti' na jAyante, ke te?-caraNaguNAH, tatra ca caraNaM-tratAdi guNAH-piNDavizudyAdayaH, aguNinaH' avidyamAnaguNasya caraNAvinAbhAvityAdyathoktaguNAnAmavidyamAnacaraNasya ca, yadivA prAk caraNAntargatA guNAzcaraNaguNA iti vyAkhyAtAstata ihApi ta eva gRhyante, nAsti 'mokSaH' sakalakarmakSayalakSaNo, nAstyamuktasya / karmaNeti gamyate 'nirvANaM' nirvRtirmuktipadaprAptiritiyAvat, tadatra pUrvasUtreNa muktyanantarahetorapi cAritrasya samya-2 ktvabhAva eva bhayanaM tammAhAtmyamuktam , anantarasUtreNa tUttarottaravyatirekadarzaninA zeSaguNAnAM, vyatirekasthAnvayAkSe pakatvAditi sUtradvayArthaH // asya cASTavidhAcArasahitasyaivottarottaraguNaprAptihetuteti tAnAdarzayitumAhaPL nissaMkiya nikaMkhiya nigvitigicchaM amUDhadiTThI ya / uvavRhathirIkaraNa vacchallapabhAvaNe'vate // 31 // | zaGkanaM zaGkitaM-dezasarvazaGkAtmakaM tasyAbhAvo niHzaGkitaM, evaM kAGgaNaM kAsitaM-yuktiyuktatvAdahiMsAdyabhidhAyitvAca zAkyolUkAdidarzanAnyapi sundarANyevetyanyAnyadarzanagrahAtmakaM tadabhAvo niSkAGkitaM, prAgyadubhayatra bindulopaH, vici6 kitsA-phalaM prati sandeho yathA-kimiyataH klezasya phalaM syAduta neti ?, tatranyAyena 'vidaH' vijJAH te ca tattvataH sAdhava eSa tajjugupsA vA yathA-kimamI yatayo maladigdhadehAH, prAsukajalanAne hi ka iva dopaH syAdityAdikA nindA tadabhAvo nirvicikitsaM nirvijugupsa bA, ApatvAca sUtra evaM pAThaH, 'amUDhA' RddhimatkutIrthikadarzane'pyana-13 vagItamevAsmaddarzana miti mohavirahitA sA cAsau dRSTizca buddhirUpA amUDharaSTiH, sa cAyaM caturvidho'pyAntara AcAraH, dIpa anukrama [1104-1105] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1131~
Page #1133
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||31|| niyukti: [502...] (43) vRhadRttiH prata sUtrAMka ||31|| uttarAdhya. vAya tyAha-'uvayUha'tti, upabRMhaNamupabRMhA-darzanAdiguNAnvitAnAM sulabdhajanmAno yUyaM yuktaM ca bhavArazAmidamityA mokSamArgadivacobhistattadguNaparivarddhanaM sA ca sthirIkaraNaM ca-abhyupagama(ta)dharmAnuSThAnaM prati viSIdatAM sthairyApAdanamupabRMhAsthi- gatya028 |rIkaraNe, vatsalabhAvo vAtsalya-sAdharmikajanasya bhaktapAnAdinocitapratipattikaraNaM taca prabhAvanA ca-tathA tathA // 567 // khatIrthonnatihetuceSTAsu pravartanAtmikA vAtsalyaprabhAvane, upasaMhAramAha-aSTaite darzanAcArA bhavantItizeSaH, ebhire-1 vASTabhirAcAryamANa svAsyoktaphalasampAdakateti bhAvaH, etaca jJAnAcArAdhupalakSakaM, yadvA darzanakhaiva yadAcArAbhidhAnaM / matadasyaivoktanyAyena muktimArgamUlatvasamarthanArthamiti sUtrArthaH // itthaM jJAnadarzanAkhyaM muktimArgamabhidhAya punastameva |cAritrarUpamupadidarzayiSurbhedakathanata eva tatkharUpamupadarzitaM bhavatIti manvAna idamAha sAmAiya'tya paDhamaM chedovaTThAvaNaM bhave bitiyaM / parihAravisuddhIyaM sahamaM taha saMparAyaM ca // 32 // akasAya ahakkhAyaM, chaumasthassa jiNassa vA / eyaM cayarittakara, cAritaM hoda AhiyaM // 33 // samiti-sAGgatvenaikIbhAvena vA Ayo-gamanaM, ko'rthaH ?-pravarttanaM, samAyaH sa prayojanamasya sAmAyika, tadasya prayo 567 // jana"miti (pA05-1-109) Thak, tacca sakalasAvadyaparihAra eva, tatraiva sati sAGgatvena khaparavibhAgAbhAvena ca sarvatra pravRttisambhavAt , yadvA samo-rAgadveSavirahitaH sa ceha prastAvAcitapariNAmastasminnAyo-gamanaM samAyaH sa eva sAmAyika, vinayAderAkRtigaNatvAtvArthikaH Thak, idamapi sarvasAvadyaviratirUpameva, ceti pUraNe, 'prathamam' Adyam , dIpa anukrama [1106] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1132~
Page #1134
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-1 / gAthA ||32-33|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||32 -33|| etaca dvidhA-itvaraM yAvatkadhikaM ca, tatratvaraM bharatarAvatayoH prathamacaramatIrthakaratIrthayorupasthApanAyAM chedopasthApanI yacAritrabhAvena tatra tadyapadezAbhAvAt , yAvatkathikaM ca tayoreva madhyamatIrthakaratIrtheSu mahAvideheSu copasthApanAyA k|abhAvena tadyapadezasya yAvajjIvamapi sambhavAt , tathA chedaH-sAticArasya yateniraticArasya vA zikSakasya tIrthAnta rasambandhino vA tIrthAntaraM pratipadyamAnasya pUrvepayoyavyavacchedarUpastadhuktopasthApanA mahAvatAropaNarUpA yasiMstacchedopasthApanaM bhavedvitIyam , tathA pariharaNaM parihAro viziSTataporUpastena vizuddhirasminniti parihAravizuddhikaM, tacaita-12 gAthAbhyo'yaseyam-"parihAriyANa u tavo jahanna majjho taheva ukkoso| sIuNhavAsakAle bhaNio dhIrehiM patteyaM // 1 // tattha jahaNNo gimhe cauttha chaTuM tu hoi mjjhmo| aThThamamihamukoso itto sisire pavakkhAmi // 2 // sisire u jahannAI chahAI dasamacaramago hoI / vAsAsu aTThamAI bArasapajjaMtago Neo // 3 // pAraNae AyAma paMcasu pagaho dosa'bhiggaho bhikkhe / kappaTThiyA ya paidiNa karati emeva AyAmaM // 4 // evaM chammAsatavaM cariura 1 pArihArikANAM tu tapo jaghanya madhyama tathaivotkRSTam / zItoSNavarSAkAleSu bhaNito dhIraH pratyekam // 1 // tatra jaghanyamapi grISme caturtha SaSThaM tu bhavati madhyamataH / aSTama ida utkRSTamataH zizire pravakSyAmi / / 2 // zizire tu jaghanyAdi SaSThAdi dazamacaramakaM bhavati / varSAsvaSTamAdi dvAdazaparyantaM zeyaM // 3 // pAraNake AcAmAnlaM paJcAnAM pragrahaH dvayorabhigraho bhikSAyAm / kalpasthitAzca pratidinaM kurvanyevamevAcAmAmlam // 4 // evaM paNmAsatapazcaritvA parihArikA anucaranti / anucarakeSu parihArapadasthiteSu yAvat paNmAsAH // 5 // dIpa anukrama [1107-1108] 42C24 wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1133~
Page #1135
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||32 -33|| dIpa anukrama [1107 -1108] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 568 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 32-33|| adhyayanaM [28], Education into parihAriyA aNucaraMti / aNucarage parihAragaparyaTThie jAva chammAsA // 5 // keppaTThio'vi evaM chammAsatavaM karei sesA u / aNuparihAragabhAvaM caraMti kappaTThiyattaM ca // 6 // eveso aTTArasamAsapamANo u vaNNio kappo / saMkhebao viseso visesamuttAu neyavo // 7 // kappasamattIya tayaM jiNakappaM vA uvaiti gacchaM vA / paDivajamANagA puNa jiNassagAse pavajrjjati // 8 // titthayarasamIvAsevagassa pAse No ya aNNassa / eesiM jaM caraNaM parihAravisuddhigaM taM tu // 9 // " "sudumaM taha saMparAyaM ca'tti, 'tathe' tyAnantarye, chandobhaGgatayA cai(bhayAcaivamupanyastaH, sUkSmaH -kiTTIkaraNataH saMparyeti- paryaTati anena saMsAramiti saMparAyo - lobhAkhyaH kaSAyo yasmiMstatsUkSmasamparAyam etacopazama zreNikSapaka zreNyorlo bhANuvedanasamaye saMbhavati, yata uktam- " lobhANuM vedaMto jo khalu uvasAmao va khamao va / so suhumasaMparAyo ahakhayA UNao kiMci // 1 // " tathA 'akaSAyam' avidyamAnakaSAyaM kSapitopazamitakaSAyAvasthAbhAvi iha copazamitakapAyAvasthAyAma kaSAyatvaM kapAyakAryAbhAvAt, 'yathAkhyAtam' arhatkathitasvarUpAnatikramavat, 'chadmasthasya' 1 kalpasthito'pi evaM SaNmAsatapaH karoti zeSAstu / anuparihArikabhAvaM caranti kalpasthitatvaM ca // 6 // evameSo'STAdazamAsapramANastu varNitaH kalpaH / saMkSepato vizeSo vizeSasUtrAt jJAtavyaH // 7 // kalpasamAptau takaM jinakalpaM vopaiti gacche vA / pratipadyamAnakAH punajinasakAze prapadyante // 8 // tIrthakarasamIpAsevakasya pArzve vA naivAnyasya / eteSAM yaccaraNaM parihAravizuddhikaM tu tat // 9 // 2 lobhANuM vedayan yaH khalupazamako vA kSapako vA / sa sUkSmasaMparAyo yathAkhyAtAdUnakaH kiJcit // 1 // niryuktiH [502...] For Parts Only ~1134~ mokSamArga gatya0 28 // 568 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1136
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-1 / gAthA ||32-33|| niyukti: [502...] (43) prata sUtrAMka ||32 ACANCCTSAX2 -33|| upazAntakSINamohAkhyaguNasthAnadhyavartinaH 'jinasya vA' kevalinaH sayogyayogiguNasthAnadvayasthAyinaH, vA samuccaye, yathaitatpaJcavidhamapi cAritrazabdavAcyaM tathA'nvarthata Aha-'etad anantaroktaM sAmAyikAdi cayasya-rAzeH prastAvAtkarmaNAM riktaM-vireko'bhAva itiyAvat tatkarotIyevaMzIlaM cayariktakaraM cAritramiti nerukto vidhiH, Aha-yazyati"cariteNa NigiNhAti taveNa ya vi(pari)sujjhati'tti' kathaM na tenAsa virodhaH?, ucyate, tapaso'pi tattvatazcAritrAntargatatvAt , bhavati 'AkhyAtaM' kathitamahadAdibhiriti gamyata iti sUtradvayArthaH // samprati tapazcaturthaM kAraNamAha tavo aduviho cutto, bAhira'bhataro tahA / bAhiro chabviho butto, evamabhitaro tavo // 34 // tapazca dvividhamukta, 'bAhira'tti bAhyamAbhyantaraM, tathA tatra vAhyaM SaDvidhamuktamevamiti-paDvidhamAbhyantaraMtapa uktamiti | | sUtrArthaH, bhAvArthastu tapo'dhyayana evAbhidhAsyate // Aha-eSAM muktimArgatve kasya kataro vyApAraH, ucyate nANeNa jANaI bhAve, saMmatteNa ya sdhe| caritteNa nigiNhAha, taveNa parisujAI // 3 // 'jJAnena' matyAdinA jAnAti' avabudhyate 'bhAvAn' jIvAdIn 'darzanena ca' uktarUpeNa 'saddahi'tti zraddhatte cAritresaNa-anantarAbhihitena 'nigiNhAti'tti nirAzrayo bhavati, paThyate ca-'na giNhati'tti, tatra 'na gRhNAti' naadt| karmeti gamyate 'tapasA parizuddhati' puropacitakarmakSapaNataH zuddho bhavati, uktaM hi-"saMjame aNaNhayaphale tave bodANaphale"tti, iti sUtrArthaH / anena mArgasya phalaM mokSa uktaH, samprati tatphalabhUtAM gatimAha- . dIpa anukrama [1107-1108] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1135~
Page #1137
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [28], mUlaM [-] / gAthA ||36|| niyukti: [502...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH / // 569 // *OM*- prata sUtrAMka ||36|| khavittA puScakammAI, saMjameNa taveNa ya / savvadukkhappahINaTThA, pakkamaMti mahesiNo // 36 // timi mokssmaarg||mukkhmgggiiyN // 28 // agatya028 'kSapayitvA' kSayaM nItvA 'pUrvakarmANi' pUrvopacitajJAnAvaraNAdIni saMyamaH-samyak pApebhya uparamaNaM cAritra-2 mityarthastena 'tapasA' uktarUpeNa cazabdAjjJAnadarzanAbhyAM ca, nanvevamanantaraM tapasa eva karmakSapaNahetutvamuktam iha tu jJAnAdInAmapIti kathaM na virodha?, ucyate, tapaso'pyetatpUrvakasyaiva kSapaNahetutvamiti jJApanArthamitthamabhidhAnam , ata eva mokSamArgatvamapi caturNAmapyupapannaM bhavati, tatazca 'sabadukkhappahINaha'tti prAkRtatvAtprakarSeNa hInAni-hAni gatAni prakSINAni vA sarvaduHkhAni yasmin yadvA sarvaduHkhAnAM prahINaM prakSINaM vA yasmiMstattathA taca siddhikSetrameva tadarthayanta ivArdhayante sarvArthacchoparame'pi tadbhAmitayA ye se tathAvidhAH 'prakrAmanti' bhRzaM gacchanti athavA prahINAni vA sarvaduHkhAnyAzca-prayojanAni yeSAM te tathAvidhAH prakrAmanti siddhimiti zeSaH, 'mahesiNoti maharSayo mahaiSiNo yA prAgvanmahAmunaya iti suutraarthH| iti' parisamAptau bravImIti pUrvavat ,ukto'nugamaH,samprati nayAH,te'pi prAgvadeva / / ityuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSyahitAyAM zrIzAntyAcAryakRtAyAM muktimArgagatinAmakamaSTAviMzamadhyayanaM samAptamiti 20 // 569 // zrIzAntyAcAryakRtAyAmuttarAdhyayanaTI0ziSya muktimArgagatinAmakamaSTAviMzamadhyayanaM samAptam // - dIpa anukrama [1111] 5 -20-4 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 28 parisamAptaM ~1136~
Page #1138
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka ||36|| dIpa anukrama [1111] *%*%%**%*6** "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [29], mUlaM [ - ] / gAthA || 36...|| niryukti: [503] atha ekonatriMzaM samyaktvaparAkramAdhyayanam / vyAkhyAtamaSTAviMzamadhyayaname konatriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH - anantarAdhyayane jJAnAdIni muktimArgatvenAktAni tAni va saMvegAdimUlAnyakarmatA'vasAnAni ca tathA bhavantIti tAnIhocyante, yadvA'nantarAdhyayane mokSa|| mArgagatiruktA iha punarapramAda eva tatpradhAno pAyo, jJAnAdInAmapi tatpUrvakatvAditi, sa eva varNyate, athavA'nantarAdhyayane muktimArgagatiruktA sA ca vItarAgatvapUrviketi yathA tadbhavati tathA'nenAbhidhIyate ityanena sambandhatrayeNAyAtamidamadhyayanam, asya ca mahApurasyeva catvAryanuyogadvArANi vyAvarNya nAmaniSpannanikSepo'bhidheyaH, sa ca nAmapUrvaka ityetannAmanirdezAyAha niryuktikRt | AyANaparaNeyaM sammattaparakkamaMti ajjhayaNaM / guNNaM tu appamAyaM ege puNa vIyarAgasuyaM // 503 // AdIyataityAdAnam AdiH prathamamityarthaH taca tatpadaM ca nirAkAGkSatayA'rthagamakatvena vAkyamevAdAnapadaM tena, | upacArataceha tadabhihitamapi tathoktaM, tata AdAnapadAbhihitena prakramAnnAmnA 'idamiti prastutaM samyaktvaparAkramamitiH- upapradarzane, ucyata iti zeSaH 'adhyayanaM' prAguktaniruktaM, vakSyati hi "iha khalu sammattaparakame NAma'jjha Forest Use Only www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atha adhyayanaM 29 "samyaktva" Arabhyate ~ 1137 ~
Page #1139
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [--] / gAthA ||36...|| niyukti: [503] (43) samyaktva parAkramA. prata sUtrAMka ||36|| uttarAdhya rAyaNe paNNatte"tti, guNairhi nirvRttaM gauNa 'tuH' avadhAraNe gauNameva, apramAda ityupalakSaNatvAd apramAdazrutam , eke ta punarvItarAgazrutaM, ko'rthaH ?-saMvegAdayo'tra varNyante, tadrUpa eva ca tattvato'pramAda iti tadabhidhAyizrutarUpatvAdaprabRhadvRttiH | mAdazrutamiti bruvate, anye tvAmAdo'pi vItarAgatAphala iti tatprAdhAnyAzrayaNato vItarAgazrutamiti gAthArthaH // // 570 // atra cAdAnapadanAnaH sUtrAntargatatvAtsUtrasparzikaniyuktareva tatra vyApAra iti tadupekSya vItarAgazrutanAma ca tasya | keSAJcidevAbhimatatvAt 'madhyagrahaNe Adyantau gRhItAyeva bhavata' iti nyAyato yA dvayamapyanAdRtyApramAdazrutanikSe-| pamabhidhAtumAhanikkhevo apamAe cauvi0 / / // 504 // jANagabhaviyasarIre tabairitte amittamAIsu / bhAve annANaasaMvarAIsu hoi nAyavo // 505 // nikkhevo a suaMmi caukkao duvi0 // 506 // PjANagabhaviyasarIre tabairite a so u paMcaviho / aMDayaboMDayavAlaya vAgaya taha kIDae ceva // 507 // bhAvasuaMpuNa duvihaM sammasuaMceva hoi micchasuyaM / ahiyArosammasue ihamajjhayaNami nAyavo // 50 // dIpa anukrama [1111] // 570 / muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1138~
Page #1140
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [-1 / gAthA ||36...|| niyukti: [504-508] (43) prata sUtrAMka ||36|| gAthApaJcakaM prAyaH pratItArthameva, navaram 'amittamAIsutti amitrAH-zatravaH AdizabdAbAlAdiparigrahasteSu yo'na-181 mAdaH sa tavyatirikto'pramAda ucyate, dravyatvaM cAsya tathAvidhApramAdakAryAprasAdhakatvAt dravyaviSayatvAdvA, 'bhAva' iti bhAve vicArya ajJAnaM-mithyAjJAnamasaMvaraH-aniruddhAzravatA, AdizabdAtkaSAyaparigrahaH, eteSu prakramAdapramAdaHetajayaM prati sadA sAvadhAnatArUpo bhavati jJAtavyaH / tathA 'so u paMcavidhoti, sa iti tat-tayatiriktasUtraM // |'tuH punararthe 'paJcavidha' paJcaprakAraM, paJcavidhatvamevAha-'aNDajaM' haMsAdyaNDakebhyo yajAyate yathA kvacitpaTTasUtra, pauNDakaM (boNDaja) yamanitindukodbhavaM yathA karpAsasUtraM, vAlajaM yadUraNakAdikezotpannaM yathoosUtra, yAkajaM-1 4sanAtasyAdivAkebhyo yajjAyate yathA sanasUtraM, kITajaM ca yattathAvidhakITebhyo lAlAtmakaM prabhavati yathA paTTasUtra, tathA 'samyakazrutam' aGgapraviSTAdi 'mithyAzrutaM' kanakasapsatyAdi, adhikAraH-prakRtaM samyakathutena, subvyatyayAvRtI-| yArtha saptamI, 'iha' adhyayane 'jJAtavyaH' avaboddhavyaH, tadrUpatvAdakheti gAthApacakArthaH // samprati gauNatAmevAsa nAno vaktumAhasammattamappamAo ihamajjhayaNami vapiNao jeNaM / tamheyaM ajjhayaNaM NAyavaM appmaaysuaN|| 509 // 'sammatta'ti subvyatyayAtsamyaktve upalakSaNatvAjjJAnAdiSu cApramAda uktanyAyena saMvegAdiphalopadarzanataH kAkA dIpa anukrama [1111] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1139~
Page #1141
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1] / gAthA ||-|| niyukti: [509] (43) * uttarAdhya. bRhadvRttiH // 571 // prata RECE satrAka tadanuSThAnaM pratyudyamadarzanena vA 'ihamajjhayaNamitti ihAdhyayane varNito yena tasmAdetadadhyayanaM jJAtavyam 'apramAdazrutaM samyaktvaapramAdazrutanAmakamiti gAthArthaH // gato nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, taccedam- parAkramA. suaM me AusaMteNaM bhagavayA evamakkhAyaM-iha khalu sammattaparakame nAmajAyaNe samaNeNaM bhagavayA mahAvIreNaM kAsaveNaM paveie jaM sammaM saddahaittA pattiyAittA royaittA phAsaittA pAla ittA tIraittA kiittA sohaittA ArAhaittA ANAe aNupAlaittA ghahave jIvA sijhaMti bujhaMti mucaMti pariniccAyati sabba-12 | dukkhANamaMtaM kareMti // 1 // ___ 'zrutam' AkarNitaM 'me' mayA AyuSmanniti ziSyAmantraNam , etaca sudharmakhAmI jambUkhAminaM pratyAha, 'tene ti yaH sarvajagatpratItaH, tenApi kIdRzetyAha-bhagavatA' samagrezcaryAdimatA prakramAnmahAvIreNa evaM miti vakSyamANaprakAreNa AkhyAtaM' kathitaM, tameva prakAramAha-'iha' asmin jagati jinapravacane vA 'khalu' nizcitaM samyaktvamiti guNaguNinorananyatvAtsamyaktvaguNAnvito jIvastasya samyaktve voktarUpe sati parAkramaH-uttarottaraguNapratipattyA karmA-13 rijayasAmarthyalakSaNo varNyate'sminniti samyaktvaparAkrama nAmAdhyayanamastIti gamyate, nanvevamidamapi gauNameva // 571 // nAma tatkimiti niyuktikRtA''dAnapadenaitaduktam ?, itare tu gauNe iti, satyametat, kintu nAno'nekavidhatvasUcanArtha niyuktikRtetyamuktaM na tvasya gauNatvavyavacchedArtha, taca kena praNItamityAha-'zramaNena' zrAmaNyamanucaratA %%%* dIpa anukrama [1112] * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1140~
Page #1142
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 29, mUlaM [1] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka dharmakAyAvasthAmAsthitenetyarthaH, bhagavatA mahAvIreNa kAzyapena 'pravedita' khataH praveditameva bhagayatA mamedamAkhyA-13 tamityuktaM bhavati, anena vaktRdvAreNa prastutAdhyayanasya mAhAtmyamAha / nanu sudharmakhAmino'pi zrutakevalitvAttadvAreNApyasya prAmANyaM sidhyatyeva tarikamevamupanyAsaH', ucyate, labdhapratiSTharapi gurUpadiSTaM gurumAhAtmyaM ca khyApayadbhiH |sUtramarthazcAkhyeya iti khyApanArthamevamupanyAsaH, itthaM vaktRdvAreNAstha mAhAtmyamabhidhAya saMpati phaladvAreNAha-'yaditi prastutAdhyayanaM 'samyam' avaiparItyena 'zraddhAya' zabdArthobhayarUpaM sAmAnyena pratipadya 'pratItya' uktarUpameva vizeSata itthameveti nizcitya, yadvA saMvegAdijanitaphalAnubhavalakSaNena pratyayena pratItipathamavatArya, rocayitvA' tadabhihitA nuSThAnaviSayaM tadadhyayanAdiviSayaM vA'bhilASamAtmana utpAdya, saMbhavati hi kacidguNavattayA'vadhArite'pi kadAcidarucirityevamabhidhAnaM, 'phAsitta'ti taduktAnuSThAnataH spRSTvA 'pAlayitvA' tadvihitAnuSThAnasyAtIcArarakSaNena 'tIra-13 yitvA' taduktAnuSThAnaM pAraM nItvA 'kIrtayitvA' khAdhyAyavidhAnataH saMzuma 'zodhayitvA' taduktAnuSThAnasya tattadguNasthAnAvAptita uttarottarazuddhiprApaNena 'ArAdhya' yathAvadutsargApavAdakuzalatayA yAvajIvaM tadarthAsevanena, etat sarva khamanISikAto'pi syAdata Aha-AjJayA' guruniyogAtmikayA 'anupAlya' satatamAsevya, yadvA 'spRSTvA' yogamAtrikeNa manovAkAyalakSaNena, tatra manasA-sUtrArthobhayacintanena vacasA-vacanAdinA kAyena-majhakaracanAdinA. evaM pAlanArAdhanayorapi yogatrayaM vAcyaM, 'pAlayitvA' parAvarttanAdinA'bhirakSya 'tIrayitvA' adhyayanAdinA pari dIpa anukrama [1112] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1141~
Page #1143
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata tthllaayy [8] dIpa anukrama [1112] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) adhyayanaM [29], mUlaM [1] / gAthA ||-|| niryukti: [509...] uttarAdhya. OM samApya 'kIrttayitvA gurorvinayapUrvakamidamitthaM mayA'dhItamiti nivedya 'zodhayitvA' guruvadanubhASaNAdibhiH zuddhaM vidhAya 'ArAdhya' utsUtraprarUpaNAdiparihAreNAvAdhayitvA zeSaM prAgyannavaram AjJayeti jinAjJayA, uktaM hi "phAsiya vRhadvRttiH jogatiNaM pAliyamavirAhiyaM ca emeva / tIriyamaMtaM pAviya kiTTiya gurukahaNa jiNamANA // 1 // " evaM ca kRtvA | kimityAha - 'bahavaH' aneka eva 'jIvAH' prANinaH 'siddhyanti' ihaivAgamasiddhatvAdinA, 'budhyante' ghAtikarmakSayeNa, 'vimucyante' bhavopagrAhikarmacatuSTayena, tatazca 'parinirvAnti' karmadAvAnalopazamena ata eva 'sarvaduHkhAnAM zArIramAnasAnAm 'antaM' paryantaM kurvanti muktipadAvAdhyeti sUtrArthaH // samprati vineyAnugrahArthaM sambandhAbhidhAnapurassaraM 14 prastutAdhyayanArthamAha // 572 // tassa NaM ayama evamAhijjai, taMjahA saMvege 1 nibbee 2 dhammasadA 3 gurusAhammiya sussUsaNayA 4 AloyaNayA 5 niMdaNayA 6 garihaNayA 7 sAmAie 8 cauvIsatthae 9 baMdaNae 10 paDikamaNe 11 kAussagge 12 paJcakakhANe 13 dhayadhuha maMgale 14 kAlapaDilehaNayA 15 pAyacchintakaraNe 16 khamAvaNyA 17 sajjhAe 18 vA yaNayA 19 paripucchaNayA 20 pariyahaNayA 21 aNuppehA 22 ghammakA 23 suyassa AMrAhaNayA 24 egaggamaNasaMnivesaNayA 25 saMjame 26 tave 27 codANe 28 suhasAe 29 appaDibaddhayA 30 vivittasayaNAsaNasevaNayA * 31 viNaNayA 32 saMbhogapaJcakakhANe 33 ubahipacakkhANe 34 AhArapacakkhANe 35 kasAyapacakkhANe Forest Use Only samyaktva parAkramA. 29 ~ 1142 ~ // 572 || muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1144
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM 29, mUlaM [2] / gAthA ||-|| niyukti: [509...] (43) 65+% % prata % % |36 jogapaJcakkhANe 37 sarIrapaccakkhANe 38 sahAyapaJcakkhANe 31 bhattapaJcakkhANe 40 sambhAvapaJcakkhANe // 41 paDirUvayA 42 veyAvace 43 sabvaguNasaMpuSaNayA 44 vIyarAgayA 45 khaMtI 46 muttI 47 maddave 48 ajaye 49 bhAvasace 50 karaNasacce 51 jogasacce 52 maNagusayA 53 vayaguttayA 54 kAyaguttayA 55 maNasamAdhAraNayA 56 vayasamAdhAraNayA 57 kAyasamAdhAraNayA 58 nANasaMpannayA 59dasaNasaMpannayA 60 carittasaMpannayA 61 soiMdiyaniggahe 62 cakkhidiyaniggahe 63 ghANidiyaniggahe 64 jibhidiyaniggahe 65 phAsiMdiyani-6 ggahe 66 kohavijae 67 mANavijae 68 mAyAvijae 69 lobhavijae 70 pijjadosamicchAdasaNavijae 71 selesI 72 akammayA 73 (daaraanni)|| 'tasyeti samyaktvaparAkramAdhyayanasya Namiti sarvatra vAkyAlaGkAre 'aya'mityanantarameva vakSyamANaH 'arthaH' abhidheyaH evam' amunA vakSyamANaprakAreNa 'AkhyAyate' kathyate mahAvIreNeti gamyate, tadyatheti vakSyamANatadarthopanyAsArthaH, saMvego 1 nirvedo 2 dharmazraddhA 3 'gurusAhammiyasussUsaNa'tti sAdharmikaguruzuzrUSaNam ApatvAcehottaratra ca sUtrevanyathA pAThaH 4 AlocanA 5 nindA 6 gahare 7 sAmAyika 8 caturviMzatistayo 9 vandanaM 10 pratikramaNaM 11 |kAyotsargaH 12 pratyAkhyAnaM 13 stavastutimaGgalaM 14 kAlapratyupekSaNA 15 prAyazcittakaraNaM 16 kSamaNA 17 8 khAdhyAyo 18 vAcanA 19 pratipracchanA 20 parAvarcanA 21 anuprekSA 22 dharmakathA 23 zrutasyArAdhanA 24 ekA-hA dIpa anukrama [1113] 12%A2% wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1143~
Page #1145
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [2] / gAthA ||-|| niyukti: [509...] (43) uttarAdhya amanaHsaMnivezanA 25 saMyama 26 stapo 27 vyavadAnaM 28 sukhazAyo 29 pratibandhatA 30 viviktazayanAsana- samyaktva sevanA 31 vinivarttanA 32 sambhogapratyAkhyAnam 33 upadhipratyAkhyAnam 34 AhArapratyAkhyAnaM 35 kaSAyaprasAvRhadvRttiH parAkramA. khyAnaM 36 yogapratyAkhyAnaM 37 zarIrapratyAkhyAnaM 38 sahAyapratyAkhyAnaM 39 bhaktapratyAkhyAnaM 40 sadbhAvapratyAkhyAnaM // 57241 pratirUpatA 42 vaiyAvRttyaM 43 sarvaguNasaMpUrNatA44 vItarAgatA 45kSAntiH 46 muktiH 47 mArdavaM 48 ArjavaM 29 K49 bhAvasatyaM 50 karaNasatyaM 51 yogasatsaM 52 manoguptatA 53 vAgguptatA 54 kAyaguptatA 55 manaHsamAdhAraNA N56 vAksamAdhAraNA 57 kAyasamAdhAraNA 58 jJAnasaMpannatA 59 darzanasaMpannatA 60 cAritrasaMpannatA 61 zrotrendriya-II hA nigrahaH 62 cakSurindriyanigraho 63 bANendriyanigraho 64 jihvendriyanigrahaH 65 sparzanendriyanigrahaH 66 krodhavijayo 67 mAnavijayo 68 mAyAvijayo 69 lobhavijayaH 70 premadveSamithyAdarzanavijayaH 71 zailezI 72 akamateti 73, ityakSarasaMskAraH // sAmpratamidameva pratipadaphalopadarzanadvAreNa vyAcikhyAsurAha sUtrakAraH saMvegeNa bhaMte ! jIve ki jaNayAi,saMvegeNaM aNuttaraM dhammasaddhaM jaNayai,aNuttarAe dhambhasaddhAe saMvegaM habvamA-141 gacchaha, arNatANuvaMdhikohamANamAyAlome khacei, kammaM na baMdhaha, tappacahayaM ca micchattavisohiM kAUNa dasaNA-1 rAhae bhayaha dasaNavisohIeNaM visuddhAe atyagAyA teNevaNaM bhavaggahaNaNaM sijhaMti bujhaMti vimucaMti parini-1 vvAyaMti savvadukkhANamaMtaM kareMti, sohIe yaNaM visuddhAe tacaM puNo bhavaggahaNaM nAikamati 1 // nivveeNaM bhaMte / anukrama [1113] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: mUla saMpAdane atra sUtrakramAMka 1 tathA 2 dvIvArAn likhitaM tasmAt mayA 1R PR, 3, ..iti kramAMka datta ~1144 ~
Page #1146
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] jIve kiMjaNayaha,nibbeeNaM divvamANussatiricchiemu kAmabhoesunivveyaM havvamAgacchai sabavisaesu vira jai,sabbavisaema cirajamANe AraMbhaparicAyaM karei,AraMbhaparicAyaM karemANe saMsAramaggaM vucchidai siddhimaggakApaDivanne ya havaha ||dhmmsddhaae Na bhaMte ! jIve kiM jaNayai,2 sAyAmukkhesu rajamANe virajai agAradhammaM ca MNaM cayai,aNagArie NaM jIve sArIramANasANaM dukkhANaM cheyaNabheyaNasaMjogAINaM vuccheyaM karei avvAbAhacaNaM suhaM nivvatteizA gurusAhammiyasussUsaNayAe bhaMte! jIve kiMjaNei,2 viNayapaDivarti jaNeha.viNayapaDivajAneNaM jIve aNacAmAyaNasIle neraiyatirikkhajoNiyamaNussadevaduggaIo mirubhaha, vaNNasaMjalaNabhattibaha-IN mANayAe mANussadevasuggaio nibaMdhai siddhisugaiMca visohei pasatthAI ca NaM viNayamUlAI savvakabAI da sAhai, anne ya bahave jIce viNaittA havada // AloyaNAe NaM bhaMte ! jIve kiMjaNei, 2 mAyAniyANami cchAdarisaNasallANaM mukkhamaggavigghANaM aNaMtasaMsArabaddhaNANaM uddharaNaM karei ujjubhAvaM ca jaNeha, ujjubhAvaM, paDivanne yarNa jIve amAI itthIveyaM napuMsagaveyaM ca na bandhaha, puvabaddhaM ca NaM nijarai 5 // niMdaNayAe NaM bhaMte // 4 ta jIve kiMjaNei,2 pacchANutAvaM jaNai,pacchANutAveNaM virajamANe karaNaguNaseTiM paDivajai, karaNaguNasedipa-13 Divanne ya aNagAre mohaNija kamma ugghAei 6 / / garihaNAe NaM bhaMte! jIve kiMjaNei , 2 apurakkAra jaNei, apu rakAragae NaM jIve appasatthehitojogehito niyattai pasatthehi ya paDivajaha,pasatthajogapaDivanne yaNaM aNagAre hai aNaMtaghAI pajjave khavei 7 // sAmAieNaM bhaMte ! jIve kiM jaNe, 2 sAvajajogaviraI jaNayaha 8 // dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1145~
Page #1147
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata uttarAdhya. bRhadvRttiH // 574 // sUtrAMka [1R AARISROSORRECTRICA -73]] caudhIsatvaeNaM bhaMte ! jIve kiM jaNei 1, 2 daMsaNavisohi jaNai 9 // baMdaNaerNa bhaMte ! jIve kiM jaNei ?,2|| samyaktvanIyAgoyaM kamma khavei uccAgoyaM nibaMdhaha sohaggaM ca NaM appaDihayaM ANAphalaM nivattei dAhiNabhAvaM ca / gaMjaNei 10 // paDikkamaNeNaM bhaMte ! jIve ki jaNei ?, 2 vayachidAI pihei, pihiyavayachidde puNa jIve niru parAkramA. dAsave asavalacarite ahasu pavayaNamAyAsu uvautte apuhatte suppaNihie biharaha 11 // kAussaggeNaM| 29 bhiMte! jIve kiM jaNei, 2tIyapaTupannaM pAyacchittaM visohei, visuddhapAyacchitte ya jIve nivvupahiyae ohariyabharubva bhAravahe dhammajjhANovagae suhaM suheNaM viharai 12 // parcakkhANeNaM bhaMte! jIve kiMjaNei, 2 AsavadArAI niraMbhaha 13 ||dhydhuimNglennN bhaMte! jIve ki jaNei 1, 2 nANadasaNacarittayohilAmA saMjaNai,nANadasaNacarittayohilAbhasaMpanne NaM jIve aMtakiriyaM kappavimANovavattiyaM ArAhaNaM ArAhei 14 // kAlapaDilehaNAe NaM bhaMte jIve kiM jaNe, nANAvaraNijjaM kamma khaveda 15 // pAyacchittakaraNeNaM bhaMte! jIve kiM jaNeha,2pAvakammavisohiM jaNei nirahayAre Avibhavai sammaM ca pAyacchitaM paDivajjamANe maggaM ca maggaphalaM ca visohei AyAraM AyAraphalaM ca ArAhei 16 // khamAvaNayAe Na bhaMte ! jIve kiM 57 jaNei , 2 palhAyaNabhAvaM jaNei, palhAyaNabhAvamuvagae ya sabbapANabhUyajIvasattesu mittIbhAvaM upAei mittIbhAvamuvagae yajIve bhAvavisohiM kAUNa nibhae bhavai 17 // sajjhAeNaM bhaMte / jIve |kiM jaNei , 2 nANAvaraNijaM kama khavei 18 // bAyaNayAe NaM bhaMte! jIce kiM jaNei , 2 dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~11464
Page #1148
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] niraM jaNeha suassa ya aNusajjaNAe aNAsAyaNAe vaha, suyassa ya aNusajaNAe aNAsAyaNAe bamANe titthadharma avalaMbai, titvadhammamavalaMbamANe mahAnijarAe mahApajjavasANe havai 19 // paDipucchaNAe NaM bhaMte ! jIve ki jaNei ,2 suttasthatadubhayAI visohei, kaMkhAmohaNija kamma vucchidei 20 // pariyahaNayAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 baMjaNAI jaNei baMjaNaladdhiM ca uppAe |21 // aNuppehAe NaM bhaMte ! jIve kiM jaNei. 1,2 AuyavajAo satta kammapayaDIo dhaNiyabaMdhaNayahAo siDhilavaMdhaNayaddhAo pakarei, dIhakAlaTiIyAo hassakAlaTiIyAo pakarei, tibvANubhAvAo maMdANubhAvAo pakarei, bahuppaesaggAo appapaesaggAo pakarei, AuM ca NaM kammaM siya baMdhai siya no-3 baMdhaha, assAyAveyaNijjaM ca NaM kammaM no bhujo bhujo ucaciNaha, aNAiyaM ca NaM aNavayaggaM dIhamaddhaM cAuraMtasaMsArakaMtAraM khippAmeva vIivayai 22 // dhammakahAe NaM bhaMte! jIve kiMjaNei, 2 nijaraM jaNei, dhammakahAe NaM paSayaNaM pabhAvei, pavayaNapabhAvaeNaM jIve AgamisassamaddattAe kammaM nibaMdhai |23 // suyassa ArAhaNayAe NaM bhaMte! kiMjaNei,2 annANaM khabaI, na ya saMkilissai 24 // egaggamaNasaMnivesaNAe NaM bhaMte! jIve kiMjaNei ,2 cittanirohaM karei 25 // saMjameNaM bhaMte! jIve kiM jaNei,2aNaNhayataM jaNei 26 // taveNaM bhaMte ! jIve kiM jaNeha,2voyANaM jaNei 27 // boyANeNaM bhNte| jIve kiM jaNei , 2 akiriyaM jaNeha, akiriyAe bhavittA tao pacchA sijjhai 5, 28 // suhasAeNaM 31 dIpa anukrama [1114-1187] SINEaiahinima muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1147~
Page #1149
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) samyaktva prata uttarAdhya. bRhadRttiH // 575 // 29 sUtrAMka [1R -73] bhaMte jIve ki jaNei , 2 aNussuyattaM jaNei, aNussura NaM jIve aNukaMpae aNubhaDe vigayasoge carittamohaNijja kamma khabera 29 // apaDibaddhayAe NaM bhaMte ! jIve kiMjaNeha, 2 nissaMgattaM jaNeha, nissaMgatseNaM jIve || ege egaggacitte diyA ya rAo ya asajjamANe appaDibaddhe Avi viharai 30 // vivittasayaNAsaNayAe parAkramA. Na bhaMte ! jIve kiM jaNei , 2 carittagutti jaNei, carittagutte Na jIye vivittAhAre daDhacaritte egaMtarae mukkhabhAvapaDivanne aDavihaM kammagaMThiM nijarei 31 // viNivaNayAe NaM bhaMte ! jIve ki jaNei 1,2 pAvakammANaM akaraNayAe anbhuDhei pubvaSaddhANa ya nijaraNayAe pAvaM niyattei, tao pacchA cAuraMtaM saMsArakatAraM cIIvayai 32 // saMbhogapacakkhANeNaM bhaMte jIve kiMjaNei,2 AlaMvaNAI khaveha, nirAlavaNassa ya Ayaya|DiyA jogA bhavanti, saeNaM lAbheNaM saMtUsaha parassa lAbha no AsAei no takei no pIheDa no pattheda no a-13 milasai, parassa lAbhaM aNAsAemANe atakemANe apIhemANe apatdhemANe aNamilasemANe ducaM suhasijja uvasaMpajjittA NaM viharaha 33 / / uvahipaJcakkhANeNaM bhaMte jIve kiM jaNeha,2apalimaMthaM jaNei, niruvahie NaM jIve nikakhe uvahimaMtareNa ya na saMkilissai 34 // AhArapaJcakkhANeNaM bhaMte ! jIve kiMjaNei ,2 jIviyAsaMsa-18 575 // ppaogaM buJchidai, jIviyAsaMsappaogaM buJchidittA jIve AhAramaMtareNa na saMkilissai 35 // kasAyapaccakkhANeNaM bhaMte jIve kiM jaNei ,2 vIyarAyabhAva jaNei vIyarAyabhAvaM paDivanne'viya NaM jIve samasuhadukkhe bhavai 36 // jogapaJcakkhANeNaM bhaMte !, 2 ajogayaM jaNei, ajogI NaM jIve navaM kammaM na bandhai puccabaddhaM dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1148~
Page #1150
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||-|| niyukti : [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] SASARAMATA nijarei 37 // sarIrapacakkhANeNaM bhaMte0,2 siddhAisayaguNattaNaM nivvattei, siddhAisapaguNasaMpane ya NaM jIve logaggabhAvamuvagae paramasuhI bhavai 38 // sahAyapacakkhANeNaM bhaMte0,2 egIbhAvaM jaNei, egIbhAvabhUe ya jIce egaggaM bhAvemANe appasadde appajhaMjhe appakalahe appakasAe appatumaMtume saMjamabahule saMvarebahule samAhie Avibhava 39 // bhattapacakkhANeNaM bhaMte01,2 aNegAI bhavasayAI niraMbhai 40 // sambhAvapazca-12 6 kkhANeNaM bhaMte.1,2 aNiyahi jaNayai, aniyahi paDivane ya aNagAre cattAri kevalikamaMse khavei, taMjahA-18 yaNija AuyaM nAma goyaM, to pacchA sijjhai 5.41 // paDirUvayAe NaM bhaMte01.2 lApaviyaM jahara lahubhUe NaM jIve appamatte pAgaDaliMge pasathaliMge visuddhasaMmatte sattasamiisamatte savvapANayajIvasattesu vIsasaNijarUve appaDile he jiiMdie vipulatavasamiisamannAgae Avi bhavai 42 // dheyAvacceNaM bhaMte01,2|| |titthaparanAmaguttaM kammaM nibaMdhai 43 // savvaguNasaMpunnayAe gaMbhaMte01, 2 apuNarAvatti jaNeha, apuNarAvati / pattae NaM jIve sArIramANasANaM dukkhANaM no bhAgI bhavai 44 // bIyarAgayAe NaM bhaMte01,2 nehANubaMdhaNANi taNhANubaMdhaNANi ya buJchidai maNuSaNAmaNuSaNesu saddarUvarasapharisagaMdhesu saJcittAcittamIsaemu ceva virajjA 45 // khaMtIe NaM bhaMte01,2 parIsahe jiNei 46 / / muttIe NaM bhaMte, 2 akiMcaNaM jaNei, akiMcaNe ya jIve atthalolANaM purisANaM apatthaNije bhavaha 47 // ajjavayAe NaM bhaMte0, 2 kAujjuSayaM bhAvujjuyayaM bhAsujju-13 yayaM avisaMvAyaNaM jaNei, avisaMvAyaNasaMpannayAe NaM jIve dhammassa ArAhae bhavai 48 // madavayAe NaM bhaMte', dIpa anukrama [1114-1187] AMERatinintamatana wwwsaneiorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1149~
Page #1151
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata bRhadvRttiH 29 sUtrAMka [1R -73] uttarAdhya.42 aNussiyattaM jaNeha, aNussiyatte NaM jIve miumadavasaMpanne aTTha mayaTThANAI niveza 49 // bhAvasaNaM bhaMte samyaktvadi.2 bhAvavisohiMjaNei, bhAvacisohIe vahamANe arahaMtapannattassa dhammassa ArAhaNayAe anbhuTTeha, arahatapanna | parAkramA. ttassa dhammassa ArAhaNapAe anbhudvittA paralogadhammassa ArAhae bhavai 50 // karaNasacceNaM bhaMte,2 karaNanayanl satiM jaNei, karaNasacce vaTTamANo jahAvAI tahAkArI bhavai 51 / / jogasaceNaM bhaMte ! NaM jIve01, 2joge visohei 52 / / maNaguttayAe NaM bhaMte,2 egaggaM jaNei, egaggacitteNaM maNagusse saMjamArAhae bhavai 53 // SayaguttayAe NaM bhaMte01,2 nivikArattaM jaNei, nimvikAreNaM jIve vaigute joge ajjhappajogasAhaNajutte yAvi bhavai 54 // kAyaguttadhAe NaM bhaMte01, saMvara jaNayaha, saMvareNaM kAyagute NaM puNo pAvAsavanirohaM kare| 55 // maNasamAdhAraNayAe NaM bhaMte01, 2 egaggaM jaNei, egaggaM jaNaittA nANapajjave jaNayai, nANapajjave jaNaittA sammattaM visohei, micchattaM ca nijarei 56 // vayasamAhAraNayAe NaM bhaMte01, 2 vayasAhAraNaM idisaNapajjave visohei, vaisAhAraNaM dasaNapajjave visohittA sulahabohiyattaM ca nivvattei dullahabohiyattaM nijarei 57 // kAyasamAdhAraNayAe NaM bhaMte 1,2 carittapajjave visohei, carittapajjave visohittA ahakkhAyacarittaM visohei 2tsA cattAri kevalikammaMse khavei, tao pacchA sijhai 5,58 // nANasaMpannayAe NaM bhaMte.1 // 576 // 2 savvabhAvAbhigamaM jaNei, nANasaMpanne Na jIve cAurate saMsArakaMtAre na viNassaI-'jahA sUI samuttA, paDiyA na viNassaI / tahA jIve samutte, saMsAre na viNassaI // 1 // nANaviNayatavacarittajoge saMpAuNai, sasamaya dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1150~
Page #1152
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [29], Education intimation parasamayavisArae ya asaMghAyaNijje bhavai 59 // daMsaNasaMpannayAe NaM bhaMte0 1, 2 bhavamicchantachepaNaM kareha paraM na vijjhAyaha, aNuttareNa nANadaMsaNeNaM appANaM saMjoemANe sammaM bhavemANe viharaha 60 // carittasaMpannayAe NaM bhaMte0 1, 2 selesIbhAvaM jaNeha, selesiM paDicanne aNagAre cattAri kammaMse khavei, tabha pacchA sijjhai 5, 61 // soiMdiyaniggaNaM bhaMte0 1, 2 maNunAmaNutresu sasu rAgaddosaNiggahaM jaNeha tappacaiyaM ca NaM kammaM na baMdhai puSvabaddhaM ca nijjarei 62 // evaM cakkhidiya0 63 // ghAniMdiya0 64 / / jibhidiya0 65 // phAsiMdiya0 66 // kohavijaeNaM bhaMte 0 1, 2 khaMtiM jaNei kohaveyaNijjaM kammaM na baMdha pubvanibaddhaM ca nijjarei 67 / / evaM mANavija0 maddavaM 68 || mAyA0 ajjavaM 69 / / lobha0 saMtosaM 70 / / pijJadosamicchAdaMsaNa| vijaeNaM saMte0 1, 2 nANadaMsaNacaritArAhaNapAe anmuTTeha aTThavihassa kammassa kammagaMThivimoyaNayAe, | tappaDhamayAe jahANupuvi aTThAvIsahavihaM mohaNijjaM kammaM ugdhAei, paMcavihaM nANAvaraNijaM navavihaM dasaNAvaraNijjaM paMcavihaM aMtarAyaM, ee tini kammaMse jugavaM khavei, tabha pacchA aNusaraM anaMtaM kasiNaM paDi | punaM nirAvaNaM vitimiraM vimuddhaM logAloga pabhAsagaM kevalavaranANadaMsaNaM samuppADeha jAba sajogI havaha tAva ya iriyAvahiyaM kammaM nibaMdha - suhapharisaM dusamayadviIyaM taM padamasamae baddhaM biiyasamae beiyaM taiyasamae nijinaM taM baddhaM puDhaM udIriyaM vehayaM nijinnaM, seyAle akammaM cAvi bhavai 71 // ahAuyaM pAlaittA aMto muhuttaddhA vasesAe joganirohaM karemANo suhumakiriyaM appaDivAI sukajjhANaM jhAyamANe tappadamayAe Forest Use Only niryukti: [509...] ~ 1151 ~ www.ancibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1153
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -693] dIpa anukrama [1114 -1187] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 577 // 89599% "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [ 29 ], Education into maNajogaM niraMbhai baghajogaM niraMbhaha ANApANanirohaM karei, IsipaMcahassakkharucAraNadvAra ya NaM aNagAre samucchinnakiriyaM aNiyaTTisukajhANaM ziyAyamANo veyaNijjaM AuyaM nAmaM guttaM ca ee cattArivi kammaMse jugavaM khabei 72|| tao orAliyaM kammAhaM ca savvAhiM vippajahaNAhiM vippajahintA ujjuseDIpatte aphusamA NagaI uhuM egasamaeNaM aviggaheNaM tattha gaMtA sAgArovaDa se sijjhai jAva aMtaMkarei // 73 // sarvasya cAsya prayAsasya muktireva phalaM tatra ca pravRttirabhilApapUrvikA tadrUpazca saMvega ityAditastamAha-saMvegomuktatyabhilASastena bhadanta / iti pUjyAbhimantraNaM 'jIvaH kiM janayati ?" jantuH kataraM guNamutpAdayatIti yo'rtha 1, iti zidhyapraznaH, atra prajJApakaH prativacanamAha-saMvegena 'anuttarAM' pradhAnAM dharmaH zrutadharmAdistatra zraddhA tatkaraNAbhilASarUpA dharmazraddhA tAM janayati, tadabhAve hi na tatsambhavo bhAve'pi vA devalokAdiphalaivAsAviti nAnuttaratvamasyAH, tayA'pi kimityAha- anuttarayA dharmazraddhayA saMvegaM tamevArthAdviziSTataraM 'havaM'ti zIghramAgacchati, tadyatirekeNa hi viSayAdyabhilASato na tathA'sminnAgamanam anuttaradharmazraddhAyAM tvanyatra nirabhiSvaGgatayA nAnyathAtvasambhavaH, tato'pi kimityAha- 'anantAnubandhikrodhamAnamAyAlobhAn' vakSyamANalakSaNAn kSapayati, tathA 'karma' prastAvAdazubhaprakRtirUpaM 'na banAti' na lepayati, evamapi ko guNaH ? ityAha-sa- kaSAyakSayaH pratyayo - nimittaM yasyAH sA tatpratyayA saiva tatpratyayikA khArthe kan pratyayastAM, 'caH' karmAbandhakatvApekSayA samuccaye, mithyAtvasya 'visohi 'tti vizodhanaM niryukti: [509...] For Fasten ~ 1152~ samyaktva parAkramA. 29 // 577 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1154
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 - 1187] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [29], Education intol vizuddhiH sarvathA kSayo mithyAtvavizuddhistAM kRtvA darzanasya - prastAvAtkSAyikasamyaktvasyArAdhako niraticArapAlanAkRddarzanArAdhako bhavati, tathA'pi kimityAha - darzanavizuddhyA ca 'vizuddhyA' atyantanirmalayA 'asti' vidyate 'egaya'tti ekakaH kazcittathAvidho bhavastenaiva 'bhavagrahaNena' janmopAdAnena siddhyati, kimuktaM bhavati ? - yasminneva janmani darzanasya tathAvidhA zuddhistatraiva muktiM gacchati, yathA marudevI svAminI, yastu na tenaiva siddhyati sa kimityAha-zuddhyA-prakramAdarzanasya vizuddhyA 'tacaM 'ti tRtIyaM punarbhavagrahaNam - anyajanmopAdAnAtmakaM 'nAtikrAmati' nAtivarttate, avazyaM tRtIyabhavagrahaNe siddhyatItyarthaH, utkRSTadarzanArAdhakApekSayaitat yata uktam - "ukkosadaMsaNe NaM bhaMte! jIve kahahiM bhavaggahaNehiM sijjhijjA 1, goyamA ! ukkoseNaM teNeva tato mukke taiyaM NAikamati" 1 // saMvegAcAvazyambhAvI nirveda iti tamAha-itaH prabhRti sarvatra sugamatvAnna praznavyAkhyA, 'nivedena' sAmAnyataH saMsAraviSayeNa kadA'sau tyakSyAmItyevaMrUpeNa divyamAnuSatairazreSu, sUtratvAtkapratyayaH, yathAsambhavaM devAdisambandhiSu kAmabhogeSUtarUpeNa nirvedaM havamAgacchati yathA-alametairanarthahetubhiriti tathA ca 'sarvaviSayeSu virajyate' azeSazabdAdiviSayaM virAgamApnoti, virajyamAnasteSu ArambhaH - prANyupamardako vyApArastattyAgaM karoti, viSayArthatvAtsarvArambhANAM tatparityAgaM kurvan 'saMsAramArga ' mithyAtvAviratyAdirUpaM vyavacchinatti, tattyAgavata eva tattvata ArambhaparityAgasambhavAt tadvyavacchittau ca suprApa eva 1 utkRSTadarzanena bhadanta ! jIvaH katibhirbhavagrahaNaiH sidhyet ?, gautama ! utkarSeNa tenaiva tato muktastRtIyaM nAtikrAmyati / For Fans Only niryukti: [509...] ~ 1153~ www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1155
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) samyaktva prata sUtrAMka [1R -73]] siddhimArgaH-samyagdarzanAdiriti siddhimArgapratipannazca bhavati 2 // satyapi nivede dharmazraddhaiva sakalakalyANanivandhanamiti / tAmAha-'dharmazraddhayA' uktarUpayA sAta-sAtavedanIyaM tajjanitAni saukhyAni sAtasaukhyAni prAgvanmadhyapadalopI samAbRhadvRttiH parAkramA. sasteSu vaiSayikasukheSvitiyAvat 'rajyamAnaH' pUrva rAgaM kurvan 'virajyate' viraktiM gacchati, 'agAradharma ca' gRhAcAraM gaarh||578|| sthyamitiyAvat ,cazabdazceha vAkyAlaGkAre, 'tyajati' pariharati, tadatyAgasya viSayakasukhAnurAganibandhanatvAt , tatazca 'aNagAra'tti prAkRtatvAd 'anagArI' yatiH san jIvaH zArIramAnasAnAM duHkhAnAM kiMrUpANAmityAha-'chedanabhedana saMyogAdInAmiti, chedana-khaDgAdinA dvidhAkaraNaM bhedana-kuntAdinA vidAraNam , AdizabdasvehApi sambandhAtA-IR KDanAdayazca gRdhante, tatazchedanabhedanAdInAM zArIraduHkhAnAM saMyogaH-prastAvAdaniSTasambandhaH, AdizabdAdiSTa viyogAdiparigrahaH, tatazca saMyogAdInAM mAnasaduHkhAnAM vizeSeNa-punarasambhavalakSaNenocchedaH-abhAvo vyucchedastaM karoti, tannivandhanakarmocchedeneti bhAvaH, ata eva avyAvAdham' uparatasakalapIDaM moktamitiyAvat , 'caH' punararthe / |bhinnakamastataH sukhaM punaH 'nirvarttayati' janayati, pUrva saMvegaphalAbhidhAnaprasaGgena dharmazraddhAyAH phalanirUpaNamiha tu dAkhAtanyeNetyapInaruktyamiti bhAvanIyam 3 // dharmazraddhAyAM cAvazyaM guravaH zuzrUSitavyA iti guruzuzrUpaNamAha- 578 // gurUNAM zuzrUSaNaM-paryupAsanaM tena 'vinayapratipattim' ucitakarttavyakaraNAjhIkArarUpAM janayati 'viNayapaDivaNNe yatti prAgvat pratipannaH-aGgIkRto vinayo yena sa tathA 'caH' punararthe jIvaH 'aNacAsAyaNAsIle'tti atIvA''yaM-samya dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1154~
Page #1156
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [29], Education infamational ktvAdilAbhaM zAtayati - vinAzayatItyatyAzAtanA tasyAM zIlaM - tatkaraNasvabhAvAtmakam syetyatyAzAtanAzIlo na tathA'natyAzAtanAzIlaH, ko'rthaH ?- guruparivAdAdiparihArakRt, evaMvidhazca nairayikatiryagyonikamanuSyadeva durgatIriti-nairavikAzca tiryaJcazca nairayikatiryaJcasteSAM yoniH svArthike ke nairayikatiryagyonike-pratIte 'manuSyadevadurgatI ca' mlecchakillipikatvAdilakSaNe 'niruNaddhi' niSedhati, taddhetoratyAzAtanAyA abhAvena tatrAgamanAt, tathA varNa:- zlAghA tena sajavalanaM-guNodbhAsanaM varNasajvalanaM bhaktiH -aJjalipragrahAdikA bahumAnam - AntaraprItivizeSa eSAM dvandve bhAvapratyaye ca varNasaJcalana bhaktibahumAnatA tayA-prakramAdgurUNAM vinayapratipattirUpayA 'mANussadeva soggaio'ti mAnuSyadevasugatIH viziSTakulaizvaryendratvAdyupalakSitA nivabhAti tatprAyogya karmabandhaneneti bhAvaH, 'siddhisommaI' ti siddhisugatiM ca vizodhayati, tanmArgabhUtasamyagdarzanAdivizodhanena, 'prazastAni' ca prazaMsAspadAni 'vinayamUlAni' vinayahetukAni sarvakAryANIha zrutajJAnAdIni paratra ca mukti 'sAdhayati' niSpAdayati, tatkimevaM svArthasAdhaka evAsAvityAhaanyAMzca bahUn jIvAn 'vinetA' vinayaM grAhitA, svayaM susthitasyopAdeyavacanAt uktaM hi "Thio u ThAvae paraM" ti, tathA ca vinyamUlatvAdazeSazreyasAM tatprApaNena parArthasAdhako'pyasau bhavatyeveti bhAvaH 4 / guruzuzrUSAM kurvato'pyatIcArasambhave AlocanAta eva vivakSitaphalaprAptiriti tAmAha-AGiti sakalakhadoSAbhivyAhayA locanA - AtmadoSANAM gurupurataH prakAzanA''locanA tathA mAyA- zAThyaM nidAnaM mamAtastapaH prabhRtyAderidaM syAditi prArthanAtmakaM mithyAdarzanaM-sAMzayikAdi etAni zalyAnIva zalyAni tataH karmadhAraye mAyAnidAnamithyAdarzanazalyAni, For Parts Only niryukti: [509...] ~ 1155~ www.incibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1157
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||-|| niyukti : [509...] (43) uttarAdhya. prata bRhadvRttiH // 579 // sUtrAMka [1R -73] yathA hi tomarAdizalyAni tatkAladuHkhadAne'pyAyatI duHkhadAyIni evaM mAyAdInyapItyevamucyate teSAM mokssvitaanaaN'| samyaktvapApAnubandhakarmabandhanibandhanatvena muttayantarAyANAM, tathA'nantasaMsAraM barddhayanti-vRddhiM nayantItyanantasaMsAravarddhanAni | parAkramA. teSAm 'uddharaNam' apanayanaM karoti, taduddharaNatazca 'RjubhAvaM ca' ArjavaM janayati 'ujjubhAvapaDivaNNe yati pratipanarjubhAvazca jIvaH 'amAyI' mAyArahitastataH puMstvanibandhanatvAdamAyitvasya 'ithiveya'tti prAgvadvindulope strIvedaM napuMsakavedaM ca na banAti, pUrvabaddhaM ca tadeva dvayaM yadvA sakalamapi karma 'nirjarayati' kSapayati, tathA ca muktipadamAmotItyabhiprAyaH, uktaM hi-"uddhiyadaMDo sAhU acireNa uvei sAsayaM ThANaM / sovi aNuddhiyadaMDo saMsArapavahao hoti kaa||1||" ti5 / AlocanA ca duSkRtanindAvata eva saphalA bhavatIti tAmAha-'rNidaNayAe'tti, ApatvAnnindanam AtmanaivAtmadoSaparibhAvanaM tena 'pazcAdanutApaM' hA ! duSTamanuSThitamidaM mayetyAdirUpaM janayati, tataH pazcAdanutApena 'virajyamAnaH' vairAgyaM gacchan karaNena-apUrvakaraNena guNahetukA zreNiH karaNaguNazreNiH sarvoparitanasthitermohanIyAdikarmadalikAnyupAdAyodayasamayAtprabhRti dvitIyAdisamayeSvasaGkhacAtaguNapudgalaprakSeparUpA''ntarmohUrtikI, yata uktam-18 "uMvarimaThiIi daliyaM heTThimaThANesu kuNai guNaseDhI / guNasaMkamakaraNaM puNa asuhAoM suhRmi pakkhivai // 1 // " // 579|| 1 uddhRtadaNDaH sAdhuracireNaivopaiti zAzvataM khAnam / so'pi cAnudbhutaNDaH saMsArapravardhako bhavati // 1 // 2 uparitanasthitedelikamasanasthAneSu karoti guNazreNiH / guNasaMkramakaraNaM punarazubhAH zubhe prakSipati // 2 // 355 dIpa anukrama [1114-1187] Q % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1156~
Page #1158
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] upalakSaNatvAtsthitighAtarasaghAtaguNasaGkramabandhAzca viziSTAH, athavA karaNaguNena-apUrvakaraNAdimAhAtmyena zreNiH | karaNaguNazreNiH prakramAtkSapakazreNireva gRhyate, yadvA karaNaM-piNDavizuddhAdi tadupalakSitaguNAnA jJAnAdInA zreNiuttarottaraguNaparamparAkharUpA tAM pratipadyate 'karaNaguNaseDhIpaDivaNe yatti prAgvatpratipannakaraNaguNazreNikazcAnagAraH 'mohanIya darzanamohanIyAdi karma 'udghAtayati' kSapayati, tatkSapaNe ca muktiprAptirityarthata uktaiva bhavati 6 // kazcidAtmano'tyantaduSTatAM paribhAvayan na nindAmAtreNa tiSThet kintu gAmapi kuryAditi tAmAha-'garihaNayAe'tti garhaNena-parasamakSamAtmano doSodbhAvanena 'apurakAraMti puraskaraNaM puraskAro-guNavAnayamiti gauravAdhyAropo na tathA'puraskAraH-avajJAspadatvaM taM janayatyAtmana iti gamyate, tathA cApuraskAraM gataH-prAptaH apuraskAragataHsarvatrAvajJAspadIbhUto jIvaH kadAcitkadadhyavasAyotpattAvapi tadbhItita eva 'aprazastebhyaH' karmabandhahetubhyo yogebhyaH 'nivarttate' tAn na pratipadyate, prazastayogAMstu pratipadyata iti gamyate, 'pasatthajogapaDivanne yatti pratipannaprazastayogo'nagAro'nantavipayatayA'nante jJAnadarzane hantuM zIlaM yeSAM te'nantaghAtinastAn 'paryavAn' prastAvAt jJAnAva-14 raNAdikarmaNastadghAtitvalakSaNAn pariNativizeSAn 'kSapayati' kSayaM nayati, paryavAbhidhAnaM ca tadrUpatayaiva dravyasya vinAza iti khyApanArtham , upalakSaNaM caitanmuktiprApteH, tadarthatvAtsarvaprayAsasya, evamanuktA'pi sarvatra muktiprAptirevara phalatvena draSTavyA 7 / AlocanAdIni ca sAmAyikavata eva tattvato bhavantIti taducyate-sAmAyikena' uktarU dIpa anukrama [1114-1187] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1157~
Page #1159
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) OM prata sUtrAMka [1R 5 -73]] uttarAdhya. peNa sahApadyena vartanta iti sAvadyA:-karmavandhahetayo yogA-vyApArAstebhyo viratiH-uparamaH sAvadyayogaviratistAM bRhadvRttiH janayati, tadviratisahitasyaiva sAmAyikasambhavAt, na caivaM tulyakAlatvenAnayoH kAryakAraNabhAvAsambhava iti / parAkramA. vAgyaM, keSucittulyakAleSvapi vRkSacchAyAdivatkAryakAraNabhAvadarzanAd , evaM sarvatra bhAvanIyam 8 / sAmAyikaM ca // 58 pratipacakAmena tatpraNetAraH stotavyAH, te ca tattvatastIrthakRta eveti tatsUtramAha-'caturvizatistayena' etadavasarpiNI prabhavatIrthakRdutkIrtanAtmakena darzana-samyaktvaM tasya vizuddhiH-tadupaghAtikarmApagamato nirmalIbhavanaM darzanavizuddhistAM janayati 9 / stutvA'pi tIrthakarAn guruvandanapUrvikaiva tatpratipattiriti tadAha-vandanakena' AcAryAdhucitapratipa-11 |ttirUpeNa 'nIceotram' adhamakulotpattinivandhanaM karma kSapayati, 'ucairgotra' tadviparItarUpaM nivanAti, 'saubhAgyaM / ca' sarvajanaspRhaNIyatArUpam 'apratihataM' sarvatrApratiskhalitamata evAjJA-janena yathoditavacanapratipattirUpA 15phalaM 'nivartayati' janayati, tadvato hi prAya AdeyakarmaNo'pyudayasambhavAdAdeyavAkyatA'pi saMbhavatIti, 'dakSi-12|| NabhAvaM ca' anukUlabhAvaM janayati lokasyeti gamyate, tanmAhAtmyato'pi sarvaH sarvAvasthAkhanukUla eva bhavati 10 // etadguNasthitenApi madhyamatIrthakRtAM tIrtheSu skhalitasambhave pUrvapazcimayostu tadabhAve'pi pratikramitavyamiti prati-|| 580 // kramaNamAha-'pratikramaNena' aparAdhebhyaH pratIpanivartanAtmakena vratAnAM-prANAtipAtanivRttyAdInAM chidrANi-18 aticArarUpANi pivarANi pratacchidrANi 'pidadhAti' sthagayati apanayatItiyAvat , tathAvizva ke guNamavApnotI % dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1158~
Page #1160
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] tyAha-pihitavratacchidraH punarjIvaH 'niruddhAzravaH' sarvadhA hiMsAdyAzravANAM niruddhatvAt , ata evAsabala-sabalasthAnarakakhurIkRtaM caritraM yasya sa tathA, 'aSTasu pravacanamAtRSu' uktarUpAsu 'upayukta' avadhAnavAn tata evAvidyamAnaM pRthaktvaMprastAvAtsaMyamodyogebhyo viyuktakharUpaM yasyAsau apRthaktvaH-sadA saMyamayogavAn , (a) pramatto vA pAThAntarAt, tathA 'supraNihitaH' suSTha saMyame praNidhAnavAn, pAThAntarato vA suSThu praNihitAni-asanmArgAt pracyAvya sanmArge vyavasthApitAnIndriyANyaneneti supraNihitendriyaH viharati' saMyamAdhvani yAti 11 / atra cAtIcArazuddhinimitta kAyotsargaH kartavya iti tamAha-kAya:-zarIraM tasyotsarga:-AgamoktanItyA parityAgaH kAyotsargastena, atItaM ceha cirakAlabhAvitvena pratyutpannamiva pratyutpannaM cAsanakAlabhAvitayA'tItapratyutpannaM 'prAyazcittam' upacArAtprAyazcittAImatIcAraM 'vizodhayati' tadupArjitapApApanayato'panayati, vizuddhaprAyazcittazca jIvo nirvRttaM-svasthIbhUtaM hRdayamantaHkaraNamasyeti nivRttahRdayaH, ka iva ?-'ohariya'tti apahRtaH-apasArito bhara iti-bhAro yasmAtsa tathA, iveti bhinnakramaH, tato bhAraM vahatIti mUlavibhujAderAkRtigaNatvAtkapratyaye bhAravaho-vAhIkAdiH sa iva, bhAraprAyA khatIcArAstatastadapanayane'pahatabharabhAravAha iva nivRttahRdayo bhavatIti bhAvArthaH, sa ca dhyAna-dharmAdhupagataHprAso dhyAnopagataH pAThAntarataH prazastadhyAnadhyAyI 'sukhasukhena' sukhaparamparAvAsyA 'viharati' ihaparalokayoravatiSThate, ihaiva jIvan muktyavAteriti bhAvaH 12 / evamapyazuddhyamAne pratyAkhyAnaM vidheyamiti tadAha-pratyAkhyA CCCCCCCCC++ dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1159~
Page #1161
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||-|| niyukti : [509...] (43) prata 39 sUtrAMka [1R * -73 uttarAdhya. nena' mUlaguNottaraguNapratyAkhyAnarUpeNAzravadvArANi niruNaddhi, tannirodhahetutvAttasya, upalakSaNaM caitat , puropacitakarma-10 samyaktva kSaye muktyaGgatvenAsyAnyatroktatvAt , tathA cAha-pacakkhANamiNaM seviUNa bhAveNa jiNavaruddiI / pattA'NaMtA jIvA bRhadvRttiH sAsayasokkhaM lahuM mokkhaM // 1 // " 13 / atra cottaraguNapratyAkhyAnAntarbhUtaM namaskArasahitAdi, tahaNAnantaraM ca parAkramA. // 581 // yatra sannihitAni caityAni(tatra)tadvandanaM vidheyamityuktaM prAk, taba na stutistavamaGgalaM vineti tadAha-tatra stavAhai devendrastavAdayaH stutaya-ekAdisaptazlokAntAH, yata uktam-"egadugatisilogA [dhuio] annesiM jAva huMti sttev| deviMdatvamAI teNa paraM dhuttayA hoMti // 1||"tti, tatazca stutayazca stavAzca stutistavAH, stutizabdasya kyantatvAtpU-1 venipAtaH, sUtre tu prAkRtatvAdyatyayanirdezaH, stutistaMvA eva maGgalaM-bhAvamaGgalarUpaM stutistavamaGgalaM tena jJAnadarzanacAritrAtmikA bodhinidarzanacAritrabodhistasya lAbho jJAnadarzanacAritrabodhilAbhaH, paripUrNajinadharmAvAptirityarthaH, taM janayati, uktaJca-"bhattIe jiNavarANaM paramAe khINapijadosANaM / ArogabohilAbhaM samAhimaraNaM ca pArvati di||1||" jJAnadarzanacAritralAbhabodhisaMpannazca jIvo'ntaH-paryanto bhavasya karmaNAM vA tasya kriyA-abhinivettenamantakriyA, muktirityarthaH, tatazcAntakriyAhetutvAdantakriyA tAm, antakriyAhetutvaM ca tadbhave'pi syAdata Aha1 pratyAkhyAnamidaM sevitvA bhAvena jinabaroddiSTam / prAptA anantA jIvAH zAzvatasaukhyaM laghu mokSam // 1 // 2 ekadvitrizlokAH 581 // stutayo'nyeSAM yAvadbhavanti saptava / devendrastavAcAstataH paraM savA bhavanti // 1 // 3 bhattyA jinavarANAM paramayA kSINapremadveSANAm / / * ArogyabodhilAbhaM samAdhimaraNaM ca prApnuvanti // 1 // dIpa anukrama [1114-1187] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1160~
Page #1162
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [ 29 ], Education intimatio kalpA- devalokA vimAnAni - maiveyakAnuttaravimAnarUpANi teSUpapattiryasyAM sA kalpavimAnopapattikA tAM kimuktaM bhavati ? - anantarajanmani kalpAdiSu viziSTadevatvAvAptiphalAM paramparayA tu muktiprApikAm 'ArAdhanA' jJAnAdhArAdhanAtmikAm 'ArAdhayati' sAdhayati, iyaM caivaMvidhA''rAdhanA tapakhitAyAmapi tathAvidhagurukarmANaM tathAvidha| karmavedanA'bhAvavantaM ca jIvamapekSyoktA, antakriyAbhAjanaM ca jIvavastu caturdhA bhavati, tathAhi kazcitpratipadyApi zrAmaNyaM pAlayannapi saMyamaM tathAvidhagurukarmatayA tathAvidhaviziSTAdhyavasAyAsambhavena tathAvidhakarmavedanAyA abhAvAnna tadbhava eva muktibhAg bhavati, kintu bhavAntare dIrghaparyAyAvAdhyA, yathA sanatkumAracakrI, tathA ca sthAnAGgam - "tattha khalu ime paDhane aMtakiriyAvatthU - mahAkamme pacAyAe yAni bhavati, samaNAuso ! se NaM samaNe bhavettA agArAo aNagAraM pavaio ucaTTie neyAuyassa maggassa saMjamabahule samAhibahule (saMbarabahule) lUhe tIraDIo ubahANa dukkhakhaye tabassI, tassa NaM tahappagAre tave bhavati No tahaSpagArA veyaNA bhavati, se NaM tahaSpagAre purisajjAe dIha|dIheNaM pariyAeNaM sijjhai bujjhai muccai pariNidhAti saccadukkhANamaMta karei, jahA se sarNakumAre rAyA cAuraMtaca kavaTTI 1 tatra khalu idaM prathamamantakriyAvastu - mahAkarmA pratyAjAtaJcApi bhavati, zramaNAyuSman ! sa zramaNo bhUtvA'gArAt anaMgAritAM pratrajitaH upasthito naiyAyikAya mArgIya saMyamabahulaH samAdhibahulaH ( saMvarabahulaH) rUkSastIrArthI upadhAnavAn duHkhakSapakaH tapasvI, tasya tathAprakAraM tapo bhavati na tathAprakArA bedanA bhavati, sa tathAprakAraH puruSajAto dIrghadIrgheNa paryAyeNa sidhyati budhyati mucyate parinirvAti sarvaduHkhAnAmantaM karoti, yathA sa sanatkumAro rAjA cAturantacakravartI, niryukti: [509...] For FPs Use Only ~ 1161~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1163
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) uttarAdhya. prata bRhadvRttiH sUtrAMka [1R 1582 // -73] paDhamA aMtakiriyAvatthU 1 / ahAvare doce aMtakiriyAvatthU mahAkammA paJcAyAe Avibhavati samaNAuso ! seNaM muMDe bhavittA agArAto aNagAriyaM paccayAi, uvaTie NeyAuyassa jAva uvahANavaM dukkhaM khavei tabassI, tassa NaM tahappagAre parAkramA. tave bhavati, tahappagArA veyaNA bhavati, se NaM tahappagAre purisajAe bhavati, niruddheNaM pariyAraNaM sijjhati jAva sabadukkhANamaMtaM kareti jahA se gayasukumAle aNagAre 2 / " aparaH punaralpakarmA zrAmaNyamavApya tathAvidhatapasastathA vedanAyAzcAbhAvAttadbhavabhAvinA dIrghaparyAyeNa nirvANamApnoti, yathA bharatazcakravartI, yathoktam-"ahAvare tace aMtakiriyAvatthU appakamme pacAyAe yAvi bhavati, samaNAuso! se NaM muMDe bhavittA agArAo aNagAriyaM pavaetti, uvaTThie NeAuyassa maggassa saMjamabahule jAva saghadukkhaMkhave tavassI, tassa NaM No tahappagAre tave bhavati no taha-4 dAppagArA veyaNA bhavati, se NaM tahappagAre purisajjAe dIheNaM pariyAraNaM sijjhati, jahA se bharahe rAyA cAuraMtaca-1 1 prathamA'ntakriyAsthAnaM ? athAparaM dvitIyamantakriyAsthAnaM mahAkarmA pratyAjAtazcApi bhavati zramaNAyuSman ! sa muNDo bhUtvA'gArAt anagAritAM annajati, upasthito naiyAyikAya mArgAya yAvadupadhAnavAn duHkhaM kSapayati, tasya tathAprakAraM tapo bhavati tathAprakArA vedanA bhavati / sa tathApakAraH puruSajAto bhavati, (yena) niruddhena paryAyeNa sidhyati yAvat sarvaduHkhAnAmantaM karoti yathA sa gajasukumAlo'nagAraH 2 athAparaM tRtIyamantakriyAvastu alpakarmA pratyAjAtazcApi bhavati, zramaNAyuSman! sa muNDoM bhUtvA'gArAdanagAritAM pravrajati, upasthito 582 // 4 naiyAyikAya mArgAya saMyamabahulo yAvat sarvaduHkhakSapakaH tapasvI, tasya tathAprakAraM na tapo bhavatina tathAprakArA vedanA bhavati, sa tathAprakAraH puruSajAto dIrpaNa paryAyeNa sidhyati, yathA sa bharato rAjA cAturantacakravartI, dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1162~
Page #1164
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [29], kaTTI 3 // " tadanyastyalpakarmA viratimavApya tathAvidhavizuddhAdhyavasAyavazAttathAvidhatapastathAvidhavedanA ca labdhvA jhagityeva muktimadhigacchati, yathA marudevI svAminI, tathA ca tatraivoktam- "ahAvare cautthe aMtakiriyAvatthU appakamme pacAyAte yAci bhavati, samaNAuso ! se NaM muMDe bhavittA agArAo aNagAriyaM pacatie uvaTThie NeyAuyassa maggassa saMjamabahule jAva saGghadukkhaMkhave tabassI, tassa NaM tahappagAre tave bhavati tahappagArA caiva veyaNA bhavati, se NaM tahayyagAre purisajAe niruddheNaM pariyAeNaM sijjhai jAva sacadukkhANaM aMtaM kareti, jahA se marudevI bhagavatitti" paThanti ca 'aNaMtakiriyaM ArAhaNaM ArAheti'tti" atra cAvidyamAnA'ntakriyA-karmakSayalakSaNA tadbhava eva yasyAM sA'nantakriyA tAM paramparAmuktiphalAmityarthaH 14 / arhadvandanAnantaraM khAdhyAyo vidheyaH, sa ca kAla eva tatparijJAnaM ca kAlapratyupekSaNApUrvakamiti tAmAha- kAlaH - prAdoSikAdistasya pratyupekSaNA- AgamavidhinA yathAvannirUpaNA grahaNapratijAgaraNarUpA kAlapratyupekSaNA tathA jJAnAvaraNIyaM karma kSapayati, yathAvatpravRttyA tathAvidhazubhabhAvasambhaveneti ratnamation 1 athAparaM caturthamantakriyAvastu alpakarmA pratyAyAtazcApi bhavati, zramaNAyuSman sa muNDo bhUtvA'gArAt anagAritAM prabrajitaH, upasthito naiyAyikAya mArgAMya saMyamabahulo yAvatsarvaduH khakSapakastapasvI, tasya tathAprakAraM tapo bhavati tathAprakAraiva vedanA bhavati, sa tathAprakAra: puruSajAto niruddhena paryAyeNa sidhyati yAvat sarvaduHkhAnAmantaM karoti yathA sA marudevI bhagavatIti niryukti: [509...] For Fans Only ~1163~ www.jancibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1165
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -693] dIpa anukrama [1114 -1187] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 583 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| Jus Education intam adhyayanaM [29], | bhAvaH 15 / kathaJcidakAlapAThe ca prAyazcittaM pratipattavyamiti prakramAyAtaM tatkaraNamAha-tatra pApaM chinatti prAyazcittaM vA vizodhayatIti nairuktavidhinA prAyazcittam, uktaM hi "pAvaM chiMdati jamhA pAyacchittaMti bhaNNae teNaM | pAeNa vA'vi cittaM visohae teNa pacchittaM // 1 ||"ti, tacAlocanAdi tasya karaNaM vidhAnaM prAyazcittakaraNaM tena pApakarmaNAM vizuddhiH - abhAvaH pApakarmavizuddhistAM janayati niraticArazcApi bhavati, tenaiva jJAnAcArAdyatI cAravizodhanAt, samyak ca prAyazcittaM pratipadyamAno mArgaH - iha jJAnaprAptihetuH samyaktvaM taM ca tatphalaM ca jJAnaM 'vizodhayati' nirmalIkurute tatazcAcaryata ityAcAraH- cAritraM taba tatphalaM ca muktilakSaNamArAdhayati, na ca jJAnadarzanayoryugapadbhAva bhAvitvAddhetuphalabhAvAbhAva iti vAcyaM yata AgamaH - "koraNakajja vibhAgo dIvapagAsANa jugavajammevi / jugavuppannaMpi tahA heU NANassa saMmattaM // 1 // " yadvA mArga cAritraprAptinibandhanatayA darzanajJAnAkhyaM tatphalaM ca cAritraM tata AcAraM ca-jJAnAcArAdi tatphalaM - mokSamArAdhayati, athavA 'mArga ca' muktimArga kSAyopa| zamikadarzanAdi tatphalaM ca tameva prakarSAvasthaM kSAyikadarzanAdi, zeSaM prAgvat, vizodhanA''rAdhanayozca sarvatra niraticAratayaiva heturiti bhAvanIyam 16 / prAyazcittakaraNaM ca kSamaNAvata eva bhavatyatastAmAha-kSamaNA - duSkRtAna niryukti: [509...] 1 pApaM chinatti yasmAt prAyazcittamiti bhaNyate tasmAt / prAyeNa vApi cittaM vizodhayati tena prAyazcittam // 1 // 2 kAraNakAryavibhAgo dIpaprakAzayoryugapajjanmanyapi / yugapadutpannamapi tathA heturjJAnasya samyaktvam // 2 // Forest Use Only ~ 1164~ samyaktva parAkramA. 29 // 583 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1166
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| Education intimation adhyayanaM [29], ntaraM kSamitavyamidaM mayetyAdirUpA tathA 'palhAeNaMtabhAvaM jaNayaiti prahlAdena - Atmano manaHprasattyAtmakenAntarbhA (bhA) vaM- vinAzaM prakramAdanuzayasya tajanitacittasaMklezasya ca 'janayati' utpAdayati prahAdenAntarbhAvamupagatazca, paThanti ca - 'palhAyaNabhAvaM jaNayati, parahAyaNabhAvamuyagae yatti, iha ca prahlAdanabhAvaH - cittaprasattirUpo'bhiprAyaH sarve ca te prANAceha dvitricaturindriyA bhUtAca --taravo jIvAzca paJcendriyAH sattvAzca - zeSajantavaH sarvaprANabhUtajIvasattvAH, uktaM hi - "prANA dvitricatuSproktA, bhUtAzca taravaH smRtAH / jIvAH paJcendriyA jJeyAH, zeSAH sattvA itIritAH // 1 // " teSu 'mizrIbhAvaM parahitacintAlakSaNamutpAdayati, tato maitrIbhAvamupagatazcApi jIvaH 'bhAvavizuddhi' rAgadveSavigamarUpAM kRtvA 'nirbhayaH' ihalokAdibhayavikalo bhavati, azeSabhayahetvabhAvAditi bhAvaH 17 / evaMvidhaguNAvasthitena svAdhyAye yatitavyamiti tamAha-svAdhyAyena jJAnAvaraNIyamupalakSaNatvAt zeSaM ca karma kSapayati, yata Aha - "kammamasaMkhejabhavaM khavei aNusamayameva Autto / annayarammivi joe sajjhAyaMmi ya | viseseNaM // 1 // " 18 / atra ca prathamaM vAcanaiva vidheyeti tAmAha-yakti ziSyastaM prati gurAH prayojakabhAvo vAcanA pAThanamityarthastayA 'nirjarAM' karmaparizATanaM janayati, tathA 'zrutasya' Agamasya casya bhinnakramatvAdanAzAtanAyAM ca varttate, tadakaraNe hyavajJAtaH zrutamAzAtitaM bhavet na tu tatkaraNa iti, paThanti ca- 'aNusajjaNAe baTTai' tatrAnupaGga (Jja)1 karmAsaMkhyeyabhavikaM kSapayati anusamayamevA''yuktaH / anyatarasmin yoge'pi svAdhyAye ca vizeSeNa // 1 // For Parts at Le Only niryukti: [509...] ~ 1165~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1167
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) prata // 584W sUtrAMka [1R namanuvartanaM tatra varttate, ko'rthaH ?-avyayacchedaM karoti, tataH zrutasyAnAzAtanAyAmanuSaJjane vA vartamAnaH tIrthamiha samyaktva uttarAdhya. gaNadharastasya dharma:-AcAraH zrutadharmapradAnalakSaNastIrthadharmaH yadivA tIrtha-pravacanaM zrutamityarthastaddharmaH-khAdhyAyasta parAkramA bRhadvRttiH mavalambamAnaH-Azrayan mahatI bahutarakarmaviSayatvAnnirjarA'syeti mahAnirjaro mahat-mahApramANaparyavasitatvena prazasvaM vA muktyavAptyA paryavasAnam-antaH karmaNo bhavasya vA yasya, cassa gamyamAnatvAnmahAparyavasAnazca bhavati; muktibhAg bhavatIti hRdayam 19 / gRhItavAcanenApi saMzayAyutpattau mudA praSTavyamiti pratipracchanAvasara iti tAmAha-tatra prathamaM kathitasya sUtrAdeH punaH pracchannaM pratipracchannaM tena sUtrArthatadubhayAni vizodhayati, saMzayAdimA-IM 4/linyApanayanena vizuddhAni kurute, tathA kAsA-idamitthamitthaM ca mamAdhyetumucitamityAdikA bAnchA saiva moha yati 'anyatrApI'ti vacanAdanIyari kAGkhAmohanIya karma anabhigrahikamithyAtvarUpaM 'vyucchinatti' vizeSeNApanayati 20 / itthaM vizodhitasyApi sUtrasya mA bhUdvismaraNamiti parAvartanA'vasaraH, tatra ca 'pariyaTTaNAe'tti sUtra|tvAtparAvartanA-guNanaM tayA vyajyate ebhirartha iti vyaJjanAni-akSarANi 'janayati' utpAdayati, tAni hi vigalitAnyapi guNayato zagityutpatantItyutpAditAnyucyante, tathA tathAvidhakarmakSayopazamato vyajanalamdhi, cazabdAd sh||584|| vyajanasamudAyAtmakatvAdvA padasya tallabdhi ca padAnusAritAlakSaNAmutpAdayati 21 / sUtravadarthe'pi saMbhavati vismakaraNamataH so'pi paribhASanIya ityanuprekSA prastAvAtsUtrAnuprekSA-cintanikA tayA prakRSTazubhabhAvotpattinivandhana GESCRG -73] dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1166~
Page #1168
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] tayA''yuSkavarjAH sapta karmaprakRtIH 'dhaNiya'ti bADhaM bandhana-zlepaNaM tena baddhA nikAcitA ityarthaH 'zithilabandhanabaddhAH' kizcinmutkalAH, ko'rthaH ?-apavarttanAdikaraNayogyAH prakaroti, taporUpatvAdasyAH, tapasazca nikAcitakarmakSapaNe'pi kSamatvAt , uktaM hi-"tavasA u nikAiyANaMpi"tti, dIrghakAlasthitikA hakhakAlasthitikAH praka-13 rotIti, zubhAdhyavasAyavazAsthitikha(ka)NDakApahAreNeti bhAvaH, etacaivaM, sarvakarmaNAmapi sthiterazubhatvAt , yata | uktam-"sebAsipi ThitIo subhAsubhANapi hoti asubhAo / mANusatiricchadevAuyaM ca mottUNa sesANaM // 1 // " tIbrAnubhAvAzcatuHsthAnikarasatvena mandAnubhAvAH tristhAnikarasatvAdyApAdanena prakaroti, iha cAzubhaprakRtaya eva gRhyante, zubhabhAvasya zubhAzubhatIprA(amandAnubhAvahetutvAt , uktaM hi-"subhapayaDINa visohI[e] tivamasubhANa saMkileseNaM / annaM hi'pisohIe"tti, zubhabhAvena tIbramityanubhAgaM vanAtIti prakramaH, kacididamapi dRzyate-"bahupaesaggAo appapaesamgAto kareti" nanu kenAbhiprAyeNAyuSkavarjAH saptetyabhidhAnaM ?, zabhAyupa eva saMyatasya sambha-18 da vAt , tasyaiva cAnuprekSA tAttvikI, naca zubhabhAvena zubhaprakRtInAM zithilatAdikaraNaM, saMklezahetukatvAttasya, AhazubhAyurvandho'pyasyAH kiM na phalamuktam ?, ucyate, AyuSkaM ca karma svAbhAti, tasya tribhAgAdizeSAyuSkatAyA 1 tapasA tu nikAcitAnAmapi 2 sAsAmapi khitayaH zubhAzubhAnAmapi bhvntyshubhaaH| manuSyatiryagdevAyUMSi ca muktvA zeSANAm // 2 // 3 zubhaprakRtInAM vizumamA tInamazubhAnAM saMkezena / anya hi avizukSA / / 4 bahupradezAmA aspapradezApAH karoti dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1167~
Page #1169
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||-|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] uttarAdhya. meva vandhasambhayAt, uktaM hi-"siya tibhAge siya tibhAgatibhAge" ityAdi, tatastasya kAdAcitkatvena vivakSi-18 samyaktva tatvAttadvataca kasyacinmuktiprAstadvandhAnabhidhAnamiti bhAvaH, aparaM ca 'asAtavedanIyaM zArIrAdiduHkhahetuM karma vRhadvRttiH parAkramA. cazabdAdanyAzcAzubhaprakRtIH 'no' naiva bhUyobhUyaH 'upacinoti' vanAti, bhUyobhUyograhaNaM tvanyatamapramAdataH prmtt||585 saMyataguNasthAnavarttitAyAM tadvandhasyApi sambhavAt , anye vevaM paThanti-sAyAveyaNijaM ca NaM kammaM bhujo bhujjo uva- 29 / hai ciNAti' iha ca zubhaprakRtisamuccayArthazcazabdaH, zeSaM spaSTam , 'anAdikam AderasambhavAt , 'ca' samuccayArthoM yokSyate 'aNavayagga'nti anavadat-anapagacchat 'agaM' parimANaM yasya sadA'vasthitAnantaparimANatna so'yamanava|dano'nanta ityarthastaM, pravAhApekSaM caitat , ata eva 'dIhamaddhaM ti makAro'lAkSaNikaH dIrghAddha' dIrghakAlaM dI? |vA'dhyA-tatparibhramaNahetuH karmarUpo mArgoM yasmiMstattathA,catvAraH-caturgatilakSaNA antAH-avayavA yamiMstacaturantaM saMsArakAntAraM kSiprameva-zIghrameva 'bItIvayati'tti 'vyatibrajati' vizeSeNAtikAmati, kimuktaM bhavati ?-muktimavApnoti / 22 / evamabhyastazrutena ca dharmakathA'pi vidheyeti tAmAha-'dharmakathayA' vyAkhyAnarUpayA nirjarAM janayati, pAThAdantarataca pravacanaM 'prabhAvayati' prakAzayati, uktaM ca-"pAvayaNI dhammakahIvAdI mittio tabassI y| vijA siddho|4|0585|| ya kavI aTeva pabhAvagA bhaNiyA // 1 // " 'AgamisassamaddattAe'ti sUtratvAdAgamiSyaditi-AgAmikAlabhAvi 1 svAbhimAge syAtribhAgatribhAge 2 prAvadhanI dharmakathiko vAdI naimittikastapasvI ca / vidyA siddhazca kaviradaiva prabhAvakA bhaNitAH // 11 // dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1168~
Page #1170
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-63] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) C prata sUtrAMka [1R -73] bhadra-kalyANaM yasmiMstathA tasya bhAvastattA tayA,yadivA''gamiSyatItyAgamaH-AgAmI kAlastasmin zazvadbhadratayA-ana-14 varatakalyANatayopalakSitaM karma nivanAti, zubhAnubandhi zubhamupArjayatIti bhAvaH 23 / itthaM ca paJcavidhavAdhyAyaratena zrutamArAdhitaM bhavatIti tadArAdhanocyate-zrutasya 'ArAdhanayA' samyagAsevanayA 'ajJAnam' anavabodhaM 'kSapayati' apanayati, viziSTatattvAvabodhAvAH, 'na ca saMklizyate' naiva rAgAdijanitasaMklezabhAga bhavati, tadvazato nava navasaMvegAvAH , uktaM hi-"jaha jaha suyamo(mava)gAhai aisayarasapasarasaMjuyamaputra / taha taha palhAi muNI NavarANavasaMvegasaddhAe ||1||"tti 24 / zrutArAdhanA caikAgramanaHsaMnivezanAta eva bhavatyatastAmAha-ekamagraM-prastAvA-lA cchubhamAlambanamasyetyekAgraM taca tanmanazca tasya saMnivezanA-sthApanA, ekAgre vA manaHsaMnivezanA tayA cittaskhetakhata unmArgaprasthitasya nirodho-niyatraNA cittanirodhastaM karoti 25 / evaMvidhasyApi saMyamAdeveSTaphalAvAptiriti tamAha-saMyamena' paJcAzravaviramaNAdinA 'aNaNyatta'ti anaMhaskatvam' avidyamAnakarmatvaM janayati, Azravavira-2 maNAtmakatvAdasya 26 / saMyamavato'pi na tapo vinA karmakSaya iti tadAha-tapasA' vakSyamANena 'codANaM'ti 'vyavadAnaM' pUrvavaddhakarmApagamato viziSTAM zuddhiM janayati 27 / itthaM vyavadAnasya tapo'nantaraphalatvAtta(sya tadAha-vyavadAnena 'akriyam' avidyamAnakriya, ko'rthaH-vyuparatakriyAkhyaM zukladhyAnacaturtha bhedaM janayati, 'akriyAkA' byuparatakriyA 1 yathA yathA zrutamavagAhate atizayarasAsarasaMyuttamapUrvam / tathA tathA prahAdayati munirnavanavasaMvegazraddhayA // 1 // dIpa anukrama [1114-1187] REASEARCEL muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1169~
Page #1171
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata uttarAdhya.] bRhadvRttiH // 586 // sUtrAMka [1R -73] khyazukladhyAnavartI bhUtvA tataH pazcAt tadanantaraM 'sidhyati' niSThitArthoM bhavati 'budhyate' jJAnadarzanopayogAbhyA ca samyaktva. vastutattvamavagacchati, na tu navAtmaguNAtyantocchedAtmakamuktivAdinAmiyAbuddhimAn bhavati, mucyate saMsArAnna tu parAkramA. 'dagdhendhanaH punarupaiti bhava'mityAdivAdiparikalpitamuktavatpunarihAgamanavAn ata eva parinirvAtItyAdi prAgvata. Aha-anantaraM tapaso vyavadAnaM phalamuktaM, taba muktyAkhyaphalopalakSakamityatidezenoktamiti kiM punastatphalatvena // 29 sAkSAdasthAbhidhAnam ?, ucyate, sUtrakRtAM vaicitryakhyApanArtha, te hi parArthodyatacetasaH pareSAM prajJAprakarSApakarSAvapekSya 81 kacitsAkSAdabhidhAnocitAnapyAnaspaSTatayA nirdiSTavantaH kacittu gamyAnapi ca sAkSAdanyatra tUbhayatheti 28 / / vyavadAnaM ca satsapi saMyamAdiSu sukhazAyitAyAmeva bhavatIti tAmevAha, tatra ca sukhaM zete, ko'bhiprAyaH ?pravacanazaGkAdInAM paralAbhakAmabhogazarIrasaMvAdhanAdimadanaspRhAdInAM ca krameNAbhAvarUpAsu catasaSu sukhazayyAsu sthitatvena manovighAtAbhAvAnnirAkulatayA''sta iti sukhazAyi tasya bhAyaH sukhazAyitA, prAkRtatvAtsUtre yalopaH, tayA'nutsukatyaM ko'rthaH ?-paralAbhadivyamAnuSakAmabhogeSu sarvadA niHspRhatvaM, yadivA 'suhasAyAra'tti prAkRtatvAtsukhaM-vaiSayika zAtayati-tadgamanaspRhAnivAraNenApanayatIti sukhazAtastasya bhAvaH sukhazAtatA tayA, paThanti ca- 586 // 'suhasAeNaM ti, tatra ca sukhazAyaH-sukhena zayanaM tena, yadivA sukhazAtaH-sukhasya zAtanaM tena jIvaH 'anutsuktvN'| viSayasukhaM prati niHspRhatvaM 'janayati' utpAdayati, saMyamAdiSveva niSpannamAnasatvAt , anutsukazca jIvo'nu dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1170~
Page #1172
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||- -|| adhyayanaM [ 29 ], Education intemational saha kampata ityanukampakaH, sukhotsuko hi triyamANamapi prANinamavalokayan khasukharasika evAsIt ayaM tu tadviparIta iti duHkhena kampamAnamavalokya taduHkhaduHkhitayA svayamapi tatkAla evaM kampata iti, tathA 'anudbhaTaH anulvaNaH 'vigatazokaH' naihikArthabhraMze'pi zocate, muktipadabaddhaspRhatvAt evaMviSazca prakRSTazubhAdhyavasAyatazcAritramohanIyaM karma kSapayati 29 / sukhazayyAsthitasya cAprativaddhatA bhavatIti tAmabhidhAtumAha-'aprativaddhatayA' manasi | nirabhiSvaGgatayA 'niHsaGgatvaM' vahiHsaGgAbhAvaM janayati, niHsaGgatvena jIva eko rAgAdivikalatayA tata eva 'ekA gracittaH' dharmaikatAnamanA ekAgratAvibandhaka hetvabhAvAt tatazca divA vA rAtrau vA'sajan, ko'rthaH ?- sadA vahi:sa tyajannapratibaddhathApi viharati ko'bhiprAyaH 1- vizeSataH pratibandhavikalo mAsakalpAdinoyatavihAreNa parya| rati 30 / aprativaddhatA ca viviktazayanAsanatAyAM saMbhavatyatastAmAha-viviktAni khyAyasaMsaktAni zayanAsanAnyupalakSaNatvAdupAzrayazca yasyAsau viviktazayanAsanastadbhAvastattA tathA 'cAritraguptiM' caraNarakSAM janayati 'caritaguteti prAgvad, guptacaritrazca jIvo vivikto vikRtyAdirahita AhAro yasya sa tathA, guptacAritro hi sarvatra niHspRha eva bhavati, tathA dRDha nizcalaM caritramasyeti dRDhacaritrastata evaikAntena - nizcayena rataH-abhiratimAnekAntarataH saMyama iti gamyate, tathA mokSe-muktau bhAvena - antaHkaraNena pratipanna - AzritaH mokSabhAvapratipannaH mokSa eva mayA sAdhayitavya ityabhiprAyavAn aSTavidhakarmagranthiriva granthidurbhedatayA'STavidhakarmagranthistaM 'nirja Forest Use Only niryukti: [509...] ~ 1171~ www.incibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1173
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka // 587 // 20MHot 29 [1R rayati' kSapakazreNipratipattyA kSapayati 31 / viviktazayanAsanatAyAM ca vinivarttanA bhavatIti tAmAha-vinivarta- samyaktva nayA' viSayebhya AtmanaH parAGmukhIkaraNarUpayA 'pApakarmaNAM' sAvadyAnuSThAnAnAm 'akaraNatayA' na mayA pApAni bRhadvRttiH parAkramA. va kartavyAnItyevaMrUpayA 'abhyuttiSThate' dharma pratyutsahate, pUrvavaddhAnAM pApakarmaNAmiti prakramaH, cazabdo nirjaraNAna ntaraM draSTavyaH tataH pUrvabaddhAnAM nirjaraNayA cazabdAdabhinavAnupAdAnena ca taditi karma 'nivarttayati' vinAzayati, yadivA pApakarmaNAM-jJAnAvaraNAdInAm 'akaraNayAi'tti ArSatvAd 'akaraNena' apUrvAnupArjanenAbhyuttiSThate mokSA6 yeti zeSaH, pUrvavaddhAnAM ca karmaNAM nirjaraNayA, anyatprAgvat 40 / viSayanivRttazca kazcitsambhogapratyAkhyAnavAnTra saMbhavatyatastadAha-samiti-saMkareNa-khaparalAbhamIlanAtmakena bhogaH sambhogaH,ekamaNDalIkabhoktRtvamiti yo'rthaH tasya pratyAkhyAna-gItArthAvasthAyAM jinakalpAdyabhyudyatavihArapratipacyA parihAraH sambhogapratyAkhyAnaM tena 'AlambanAni / |glAnAdIni 'kSapayati' tiraskurute, sadodyatatvena vIryAcAramevAvalambate, nirAlambanasya cAyato-mokSaH saMyamo vA sa evArtha:-prayojanaM vidyate yeSAmityAyatArthikAH 'yogA' vyApArA bhavanti prapaJcatazca pravartante, tathA 'khakIyena' AtmIyena lAbhena 'santuSyati' nirabhilApo bhavati, parasya lAbha no tarkayati no spRhayati no prArthayati no 587 // abhilapati, tatra tarkaNaM-manasA yadi mahyamasau dadAtIti vikalpanaM, spRhaNaM-tacchaddhAlutayA''tmana AviSkaraNaM, prArthanaM-vAcA mahyaM dehIti yAcanam , abhilaSaNaM-talAlasatayA vAJchanam , ekArthikAni vaitAni nAnAdezajavineyAnu -73]] 4 42 dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1172~
Page #1174
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] grahAyopAttAni, evaMvidhazca yaM guNamavApnoti tamevoktAnuvAdenAha-parassa lAbha ANAsAemANetti, 'anAzayamAnaH AzAviSayamakuryANo'nAkhAdayan vA'bhujAno'tarkayannaspRhayannaprArthayamAno'nabhilaSan 'docaMti dvitIyAM sukhazayyAma 'upasaMpadya' prApya viharati, evaMvidharUpatvAttasyAH, tathA ca sthAnAGgam-"ahAvarA docA suhasejjA se NaM muMDe bhavittA |agArAo aNagAriyaM paJcaie samANe saeNaM lAbheNaM santUsati parassa lAbhaM no AsAeti No takei No pIhei No || patthei no abhilaseti, se NaM parassa lAbhaM aNAsAemANe atakemANe apIhemANe apatthemANe aNabhilasamANe NoM maNaM / uccAvayaM niyacchati No viNidhAyamAvajaItti iha ca 'aNAsAemANe' ityuttaratra vacanAt sthAnAGge ca darzanAt , pUrvatrApi 'No AsAeI' iti [bahuvacanamanumIyate, taca gamyatayA na nirdiSTaM lekhakadopeNa vA na dRzyata iti na vidmaH 33 // 3 sambhogapratyAkhyAnavatazcopadhipratyAkhyAnamapi saMbhavatIti tadAha, tatropadhiH-upakaraNaM tasya.rajoharaNamukhavastrikAvyatiriktasya pratyAkhyAnaM na mayA'sau grahItavya ityevaMrUpA nivRttirupadhipratyAkhyAnaM tena parimandhaH-khAdhyAyAdikSati 1 athAparA dvitIyA sukhazayyA sa muNDo bhUtvA'gArAdanagAritAM prabajitaH san khakena lAbhena saMtuSyati parasya lAbhaM nAsvAdayati na | tarkayatti na spRhayati na prArthayati nAbhilaSyati, sa parasya lAbhamanAsAdayan atarkayan aspRhayana aprArthayamAno'nabhilaSyan no manaH |ubAvacaM niyacchati no vinidhAtamApadyate dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1173~
Page #1175
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||-|| niyukti : [509...] (43) prata parAkramA. 29 588vokasismArikA sUtrAMka [1R -73] sadabhAvo'parimanthastaM janayati, tathA niSkrAnta upadhernirupadhiko jIvaH 'niSkAsaH' vastrAthabhilAparahitaH san , uttarAdhya. samyaktvaetaca padaM kvacideva dRzyate, upadhimantareNa casya bhinnakramatvAnna saMklizyati-na ca mAnasaM zArIraM vA klezamAmoti, uktaM bRhadvRttiH hi-"tassa NaM bhikkhussa No evaM bhavati-parijunne me batthe sUI jAissAmi saMghissAmi ukaMsissAmi tuNissAmi DAvokkasissAmi" ityAdi 34 / upadhipratyAkhyAtA cAhAramapi pratyAcaSTe, yato jinakalpikAdirepaNIyAlAbhe bahUnyapikA |dinAnyupoSita evAste'ta AhArapratyAkhyAnamAha-'AhArapratyAkhyAnena' aneSaNIyabhaktapAnanirAkaraNarUpeNa jIviteprANadhAraNarUpe AzaMsA-abhilASo jIvitAzaMsA tasyAH prayogo-vyApAraNaM karaNaM jIvitAzaMsAprayogastaM vyavacchinatti, AhArAdhInaM hi manujAnAM jIvitamatastatpratyAkhyAne tadAzaMsAsu vyavacchedo bhavati, paThanti ca-'jIviyAsa-| vippaogaM yochidiya'tti, tatra jIvitAzayA viprayogo-vividhavyApArastaM vyavacchinatti, jIvitAzayA sAhAra eva mukhyo vyApArastatastatpratyAkhyAne zeSavyApAranyavacchedaH sukara eva bhavatIti, tatazca jIvitAzaMsAprayogaM jIvitAzA-| viprayoga vA vicchidya jIvaH 'AhAram' azanAdikam 'antareNa vinA na saMklizyati, ko'rthaH-vikRSTatapo'nuSThAnavAnapi na vAdhAmanubhavati 35 / etaca pratyAkhyAnatrayamapi kapAyAbhAva eva phalavaditi tatpratyAkhyAnamucyate- // 588 // kapAyapratyAkhyAnena-krodhAdivinivAraNena pIto-vigato rAgo dveSavigamAvinAbhASitvAttadvigamassa dveSazcAsyeti 1 tasya bhikSonavaM bhavati-parijINa me vastraM sUci yAcayiSyAmi saMdhAsye utkarSayiSyAmi tUNayiSyAmi (vyeSyAmi ) vyutkarSayiSyAmi | dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1174~
Page #1176
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) Re%-9 prata % sUtrAMka [1R % -73] vItarAgastadbhAvaM janayati, 'vItarAgabhAvapaDibanne yatti, apicetyasya punararthatvAtpratipannavItarAgabhAvaH punarjIvaH same-rAgadveSAbhAvatastulye sukhaduHkhe yasya sa tathAvidho bhavati, rAgadvepAbhyAM hi tatra vaiSamyasambhavaH, tadabhAve tu *samataivAvaziSyate 36 / niSkaSAyo'pi yogapratyAkhyAnAdeva muktisAdhaka iti taducyate, tatra yogA-manovAkAyavyApArAstatpratyAkhyAnena-tannirodhalakSaNena 'ayogatvaM' vakSyamANanyAyenAyogibhAvaM janayati, ayogI jIvaH ('nvN'| pratyarpa 'karma' sAtavedanIyAyapi na bAti tatkAraNayogAbhAvAt,) 'pUrvavaddham' iti bhavopagrAhikarmacatuSTayamanyasya TrA tadA'saMbhavAt 'nirjarayati' kSapayati 37 / yogapratyAkhyAnataH zarIramapi pratyAkhyAtameva bhavati, tathApi tadAdhA ratvAnmanoyAgyogayostatprAdhAnyakhyApanArtha tatpratyAkhyAnamevAha, tatra zarIram-audArikAdi tatpratyAkhyAnena 4 siddhAnAmatizayaguNA na kRSNA na nIlA ityAdayo yasya sa siddhAtizayaguNo gamakatvAdaduvrIhitadbhAvastattvam ,uktaM hihai "se Na kiNhe Na nIle Na hAlidde" ityAdi 'nirvartayati' janayati, siddhAtizayaguNasaMpannazca, jIyo lokAprabhavatvAt lokAgraM-muktipadam 'upagataH'prAptaH 'paramasukhI' atizayasukhavAn bhavati 38 / sambhogAdipratyAkhyAnAni ca prAyaH sahAyapratyAkhyAna eva sukarANi bhavantIti taducyate-sahAyAH-sAhAyyakAriNo yatayastatpratyAkhyAnena-tathAvidhayogya-4 tAbhAvinA'bhigrahavizeSarUpeNa 'ekabhAvas' ekatvaM janayati 'ekIbhAvabhUtazca ekatvaprAptazca jIvaH ekAlambanatvaM 'bhAvayan' abhyasyan 'appajhaMjha'tti alpazabdo'bhAvavacanaH, tatathAlpajhaJjhaH-avidyamAnavAkalahastathA'lpakapAyaH-avidya % -%% dIpa anukrama [1114-1187] %A5 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1175~
Page #1177
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) samyaktva uttarAdhya. prata bRhadvRttiH parAkramA sUtrAMka [1R // 589 // -73]] mAnakrodhAdiH 'appatumaMtumi tti alpam-avidyamAnaM tvaM tvamiti svalpAparAdhinyapi tvamevaM purA'pi kRtavAn tvamevaM | sadA karoSItyAdi punaH punaH pralapanaM yasya sa tathA,saMyamabahulaH saMvarabahula iti prAgvad, ata eva 'samAhIe yAvitti 'samAhitaH' jJAnAdisamAdhimAMzcApi bhavati 39 / evaMvidhazcAnte bhaktapratyAkhyAtA bhavatIti tatpratyAkhyAnamAha'bhaktapratyAkhyAnena AhAraparityAgarUpeNa bhaktaparijJAdinA anekAni bhavazatAni niruNaddhi, tathAvidhaDhAdhyavasAyatayA ThA saMsArAlpatvApAdanAditi bhAvaH 40 / sAmprataM sakalapratyAkhyAnapradhAnaM sadbhAvapratyAkhyAnamAha-tatra sadbhAvana-sarvathA punaHkaraNAsaMbhavAtparamArthena pratyAkhyAnaM sadbhAvapratyAkhyAnaM sarvasaMvararUpA zailezItiyAvat tena, na vidyate nivRttiH* muktimaprApya nivattenaM yasiMtad anivRtti zukladhyAnaM caturthabhedarUpaM janayati, pAThAntarataca 'nivRtti' dvisamayasthiti-II kasyApi vedyakarmaNo bandhavyAvRttiM janayati, 'aNiyahi paDivaNNe yatti pratipannAnivRttiH pAThAntarataH pratipannani6 vRttizcAnagAraH 'catvAri' catuHsaJjayAni kevalinaH 'kammaMsati kArmaprandhikaparibhASayAu~zazabdasya satparyAyatvAt satkarmANi kevalisatkarmANi-mayopagrAhINi kSapayati, zeSaM spaSTam 41 / etaca pratyAkhyAnaM prAyaH pratirUpatAyA-13 meva bhavatIti tAmAha-paDirUvayAe'tti, pratiH-sAdRzye, tataH pratIti-sthavirakalpikAdisadRzaM rUpaM-veSo yasya / ||589 // sa tathA tadbhAvastattA tayA-adhikopakaraNaparihArarUpayA lAghavamasyAstIti lAghavI tadbhAyo lAghavitA tAM dravyataH khalpopakaraNatvena bhAvatastvapratibaddhatayA janayati,laghubhUtazca jIvaH 'apramattaH' pramAdahetUnAM parihArata itareSAM cAMjhI dIpa anukrama [1114-1187] 2 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1176~
Page #1178
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||-|| niyukti : [509...] (43) cayana 29, prata sUtrAMka [1R -73]] karaNataH, tathA 'prakaTaliGgaH' sthavirAdikalparUpeNa vratIti vijJAyamAnatvAt 'prazastalika' jIvarakSaNaheturajoharaNAdidhArakatvAd 'vizuddhasamyaktvaH' tathApratipattyA samyaktvavizodhanAt , tathA sattvaM ca-ApatkhavaikalyakaramadhyavasAnakara ca samitayazca-uktarUpAH samAptAH-paripUrNA yasya sa samAsasattvasamitiH, sUtre niSTAntasya prAkRtatvAtparanipAtaH, |tata eva sarvaprANabhUtajIvasattveSu vizvasanIyarUpaH, tatpIDApariharitvAt, 'apaDileha'tti alpArthe natra, tato'pratyupekSita ityalpopakaraNatvAdalpapratyupekSaH, paThyate ca-'appapaDilehitti, jitAni-vazIkatAni yatirahamitipra-18 tyayAtkathaJcitpariNAmAnyathAtve'pIndriyANi yena sa tathA, vipulena-anekabhedatayA vistIrNana tapasA samitibhizca sarva viSayAnugatatvena vipulAbhireva samanvAgato-yukto vipulatapaHsamitisamanvAgatazcApi bhavati, pUrvatra samitInAM | paripUrNatvAbhidhAnena sAmastyamuktam , iha tu tAsAM sArvatrikatvamiti na paunarutyam 42 / pratirUpatAyAmapi vaiyAvRttyAdeva viziSTaphalAvAsirityetadanantaraM vaiyAvRttyaM, tatra vyAvRtaH-kulAdikAryeSu vyApAravAMstadbhAvo vaiyAvRttyaM tena tIrthakaranAmagotraM karma nivanAti, uktaM hi taddhetukItanAvasare-"veyAvace samAhI ya"tti 43 / vaiyAvRzyavAMzca | sarvaguNabhAjanaM bhavatIti sarvaguNasaMpannatAmAha-sarvaguNA-jJAnAdayastaiH saMpanno-yuktastadbhAvaH sarvaguNasaMpannatA tayA 'apunarAvRrti' punarihAgamanAbhAvo muktiritiyAvattAM janayati, apunarAvRttiM prApta eva prAptako jIvaH zArIramAna sAnAM duHkhAnAM 'no' naiva 'bhAgI' bhAjanaM bhavati, tannivandhanayohamanasorabhAvAt, siddhisukhabhAjanameva bhavatIti dA dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1177~
Page #1179
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) samyakrava prata uttarAdhya. bRhadvRttiH +5-NCR parAkramA sUtrAMka [1R // 590 // -73] bhAvaH 44 / sarvaguNasaMpannatA ca rAgadveSaparityAgato jAyata iti vItarAgatAmAha-vItarAgatayA' rAgadveSApagama-16 rUpayA bandhanAni-rAgadveSapariNAmAtmakAni, tRSNA-lobhastadrUpANi bandhanAni tAni ca vyavacchinatti, pAThAntaratazca 'snehAnuvandhAni tRSNAnubandhAni ca tatra snehaH-putrAdiviSayaH tRSNA-dravyAdivipayA tadrUpANyanuvandhanAni tu-10 anugatAnyanukUlAni vA bandhanAni, atidurantatvakhyApanArthaM ca rAgAntargatatve'pi pRthak tRSNAnehayorupAdAnaM, tatazca 4 manojJeSu zabdarasarUpagandheSu (sacittAcitcamizrepu-khyAdidravyepu) caiva virajyate, tRSNAnehayoreva rAgahetutvAt , AhakaSAyapratyAkhyAnaphalena vItarAgatoktaiva takimarthamasyAH pRthagupAdAnam ?, ucyate, rAgasyaiva sakalAnarthamUlatvakhyApanAtha 45 / rAgadvepAbhAve ca tAttvikAH zramaNaguNAH, teSu ca prathamatrataparipAlanopAyatvAtkSAntireva prathameti tAmAha, tatra zAntiH-krodhajayastayA 'parIpahAn' arthAdvadhAdIn 'jayati' parIpahAdhyayanoktanyAyato'bhibhavati 46 / kSAntimAsthitenApi na muktiM vinA'zeSatrataparipAlanaM kartuM zakyamiti tAmAha-mukti-nirlobhatA tayA kizcanAbhAvo'kiJcanaM, ko'rthaH-niSparigrahattvaM janayati,akizcanazca jIvo'theM lolA-lampaTA arthalolAcaurAdayasteSAM na prArthanIyaH-prastAvAdvAdhitumanabhilapaNIyo bhavati 47 / lobhAvinAbhAvinI ca mAyeti tdbhaave'vshyNbhaavyaanyjymtstdaah-'ajvyaa-12/||590|| patti sUtratvAd RjuH-avakrastAva ArjavaM tena-mAyAparihArarUpeNa kAyena Rjareva RjukaH kAyarjukastaddhAvastattAkubjAdiveSabhUSikArAdyakaraNataH prAalatA tAM tathA bhAva:-abhiprAyastasmiMstena vA RjukatA bhAvaNukatA-yadanya dIpa anukrama [1114-1187] CARRASSOC muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1178~
Page #1180
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata AKkKAR sUtrAMka [1R -73] dvicintayan lokapatapAdinimittam anyadvAcA kAyena vA samAcarati tatparihArarUpA, evaM bhASAyAmRjukatA bhASaPIrjukatA-yadupahAsAdihetoranyadezabhASayA bhASaNaM tatparityAgAtmikA, tathA-'avisaMbAdanaM' parAvipratAraNaM janayati, tathAvidhazcAvisaMvAdanasaMpannatayopalakSaNatvAtkAyarjukatAdisaMpannatayA ca jIyo dharmasthArAdhako bhavati, vizuddhAdhyavasAyatvenAnyajanmanyapi tadavAH 48 / evaMguNasyApi na vinayaM vinA samagraphalAvAptiH, sa ca mArdavAdeveti tadAha-'maddavayAe'tti mArdavena gamyamAnatvAbhyasyamAnena 'miumaddavasaMpannetti mRduH-dravyato bhAvatazcAvanamanazIlastasya (bhAvaH karma vA) mArdavaM yatsadA mArdavopetasyaiva bhavati tena saMpanna:-tadabhyAsAtsadA mRdukhabhAvo mRdumAdayasaMpannaH san 'aSTau madasthAnAni' jAtikulabalarUpatapaaizvaryazrutalAbhAvaleparUpANi,uktaM hi-"jAtIkulabalarUve tabaIsariesuelAbhe"ti, 'niSThApayati' vinAzayati, paThanti ca-'maddavayAe NaM jIve aNussiyataM jaNeti, aNussie NaM jIve miumaddavasaMpanne aTTha mayaTThANANi NiTThaveti' atra cAnutsiktatvam-anuddhatatvamanyatprAgvat 49 / etadapi tattvataH satyavyavasthitasyaiva bhavati,15 tatrApi ca bhAvasatyaM pradhAnamiti tadAha-'bhAvasatyena' zuddhAntarAtmatArUpeNa pAramArthikAvitadhatvena bhAvavizudi' vi-Isx zuddhAdhyavasAyAtmikAM janayati, bhAvavizuddhau vartamAno jIyo'hatprajJaptasya dharmasya 'ArAhaNayAe'tti 'ArAdhanayA' anuSThAnena 'abhyuttiSThate' muktyarthamutsahate, yadiyA''rAdhanAyai-AvarjanArthamabhyuttiSThati, arhatprajJaptasya dharmasArAdhanayA''rAdhanAyai vA'bhyutthAya paraloke-bhavAntararUpe dharmaH paralokadharmastasya, pAThAntarataH paraloke vA''rAdhako bhavati, dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1179~
Page #1181
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [109...] (43) prata sUtrAMka [1R -73]] uttarAdhya. |pretya jinadharmAvAtyA viziSTabhayAntaraprAptyA veti bhAvaH 50 / bhAvasatyena karaNasatyaM saMbhavatIti tadAha karaNe . samyana bRhadvRttiH satyaM karaNasatyaM yatpratilekhanAdikriyAM yathoktAM samyagupayuktaH kurute tena karaNazaktiM tanmAhAtmyAt purA'nadhyava 8 sitakriyAsAmarthyarUpAM janayati, tathA karaNasatye vartamAno jIvo yathAvAdI tathAkArI cApi bhavati, sa hi suutrm591|| dhIyAno yathaiva kriyAkalApabadanazIlaH karaNazIlo'pi tathaiveti 51 / evaMvidhasyaiva yogasatyamapi bhavatIti tadAha yogA-manovAkAyAsteSAM satyam-acitathatvaM yogasatyaM tena yogAn 'vizodhayati' kliSTakarmavandhakatyAbhAvato |nirdoSAn karoti 52 / etaca satyaM guptyanvitasyaiva bhavatyato yathAkrama tadabhidhAnaM, tatra ca 'manoguptatayA' mano-12 dragusirUpayA jIvaH aikAya' prastAvAddhamaiMkatAnicittatvaM janayati, tathA caikAgracitto jIyo guptam-azubhAdhyavasATAyeSu gacchadrakSituM mano yenAsau guptamanAH san , niSThAntasya paranipAtaH prAgvat, saMyamArAdhako bhavati, tatra mano-| nirodhasya pradhAnatvAditi bhAvaH 53 / vAgguptatayA' kuzalavAgudIraNarUpayA 'nirvikAraM vikathAdyAtmakavAgvikAparAbhAvaM janayati, tatazca nirvikAro jIvo vAggupta iti, pravIcArApravIcArarUpatvena dvividhatvAttagapteH sarvathA vANi-II rodhalakSaNavAgguptisamanvitaH sannadhyAtma-manastasya yogA-vyApArA dharmadhyAnAdayasteSAM sAdhanAni-ekAgratAdIni 59|| |teyukto'dhyAtmayogasAdhanayukto bhavati, viziSTavAggupsirahito hi na cittaikAgratAdibhAg bhavediti bhAvaH, anye tu| 'niSiyAre NaM jIve vayaguttayaM jaNayati' ityetAvadeva paThanti, taca spaSTameva 54 / 'kAyagusaH' zubhayogapravRttyAtmakakA dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1180~
Page #1182
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] yaguptimAn 'saMvaram' azubhayoganirodharUpaM janayati, saMvareNa gamyamAnatvAdabhyasthamAnena kAyaguptaH punaH sarvathA / || niruddhakAyikavyApAraH pApasya-'pAve kamme vere' ityAdivacanAtkarmaNa AzravA-upAdAnahetavo hiMsAdayaH pApA-15 avAstanirodhaM karoti, tAttvikyA assA etatphalatvena supratItatvAt 55 / itazca guptitrayAdyathAkramaM manaHsamAdhAraNAdisambhava iti tadAha-tatra 'maNasamAhAraNayAe ti manasaH samiti-samyag AGiti-maryAdayA''gamAbhihi-151 tabhAvAbhivyAptyA'vadhAraNA-vyavasthApanaM manaHsamAdhAraNA tayA 'ekAtryam' uktarUpaM janayati, ekAgryaM janayitvA 'jJAnapayevAn' viziSTataravastutattvAvabodharUpAn janayati, jJAnaparyavAn janayitvA samyaktvaM vizoSayati, vizuddhatvaM cAsya vastutattvAvagame tadviSayA rucirapi zuddhatareva saMbhavatItikRtvA, ata eva ca mithyAtvaM ca nirjarayati 56 / | 'vaisamAhAraNayAe'tti 'vAkasamAdhAraNayA' svAdhyAya evaM vAgnivezanAtmikayA, vAcA sadhAraNA vAksamAdhAraNA, yena te vacaso'pi viSayAH, prajJApanIyA ityarthaH, teSAmevAnyathAtvasambhavena vizeSaNasAphalyAt, iha ca tadviSayA darzanaparyavA apyupacAratastathoktAstatazca vAksAdhAraNAzca te darzanaparyavAzca-samyaktvabhedarUpA vAksAdhAraNadarzanaparyavAstAn vizodhayati, 'devie daMsaNasodhI' iti vacanAdravyAnuyogAbhyAsatastadviSayAzaGkAdimAlinyApanayanena vizuddhAn karoti, vAksAdhAraNadarzanaparyavAn vizodhya sulabhabodhikatvaM niyati, tata eva durlabhavodhi 1 dravyAnuyogAdarzanazuddhiH 4240 dIpa anukrama [1114-1187] -- -- muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1181~
Page #1183
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata bRhadvattiH sUtrAMka [1R -73] uttarAdhya. katvaM nirjarayati 57 / 'kAyasamAhAraNayAe'tti 'kAyasamAdhAraNayA' saMyamayogeSu zarIrasya samyagvyavasthApanarUpayA samyaktva'caritraparyavAn' cAritrabhedAn kSAyopazamikAniti gamyate vizodhayati, tadunmArgapravRttita eva prAyasteSAmatIcAra-18 kAluSyasambhavAt , caritraparyavAn vizodhya yathAkhyAtacAritraM vizodhayati, sarvathA basata utpatyasambhava iti pUrvamapi / parAkramA. // 5922 // kazcitsadeva yathANyAtacAritraM cAritramohodayamalinitaM tannirjaraNena nirmalIkurute, yathAkhyAtacAritraM vizodhya | catvArItyAdi sarvaM prAgvat 58 / evaM samAdhAraNAtrayAdyathAkrama jJAnAditrayaskha zuddhiruktA, phalaM punarasya kimi-3|| tyAzaGkAyAM yathAkramametatphalamAha-jJAnamiha prastAvAt zrutajJAnaM tatsaMpannatayA jIvaH sarvabhAvAnAm-azeSajIvAdipadArthAnAmabhigamo-jJAnaM sarvabhAvAbhigamastaM janayati, tathA saM(tatsaM)panno jIvaH 'cAurate'tti uktanItitazcaturantasaMsArakAntAre naiva 'vinazyati' itastataH paryaTanena muktimArgAdvizeSeNa dUrIbhavati, amumeyArtha dRSTAntadvAreNa spaSTa taramAha-yathA 'sUcI' pratItA sasUtrA suprApatayA 'na vinazyati' kacavarAdipatitA'pi na vizeSeNa dUrIbhavati tathA dAjIvaH saha sUtreNa-zrutena vartata iti sasUtraH saMsAre na vinazyati, uktaM ca-"sUI jahA samuttA Na NassaI kayavaraMmi* paDiyAvi / jIvo tahA sasutto Na Nassai gaovi saMsAre // 1 // " tata eva jJAnaM ca-avadhyAdi vinayazca-jJAna 592 // vinayAdiH tapazca-vakSyamANaM cAritrayogAH-cAritrapradhAnA vyApArA jJAnavinayatapazcAritrayogAstAn prApnoti, 1 sUciryathA sasUtrA na nazyati kacavare patitA'pi / jIvastathA sazruto na nazyati gato'pi saMsAre // 1 // dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1182~
Page #1184
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-63] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] tathA khasamayaparasamayayoH saMghAtanIyaH-pramANapuruSatayA mIlanIyaH khasamayaparasamayasaMghAtanIyo bhavati, iha ca khasamayaparasamayazabdAbhyAM tadvedinaH puruSA ucyante, teSveva saMzayAdivyavacchedAya mIlanasaMbhavAt 59 / 'darzanasaMpannatayA' kSAyopuzamikasamyaktvasamanvitayA bhavahetubhUtaM mithyAtvaM bhava mithyAtvaM tassa chedana-kSapaNaM bhavamidhyAtvacchedana karoti,ko'rthaH-kSAyikasamyaktvamavAmoti, tatazca paramiti-uttarakAlamutkRSTatastasminneva bhave madhyamajaghanyApekSayA tRtIye turye vA janmanyuttarazreNyArohaNena kevalajJAnAvAptau 'na vidhyAyati' na jJAnadarzanaprakAzAbhAvarUpaM vidhyAnamavAmoti, kintu 'anuttareNa kSAyikatvAtpradhAnena jJAnaM ca darzanaM ca jJAnadarzanaM tena 'AtmAnaM' khaM 'saMyojayan' pratisamayamaparApareNopayogarUpatayotpadyamAnena ghaTayan , saMyojanaM ca bhede'pi syAdata Aha-(samma-samyaka) 'bhAvayan' tenAtmAnamAtmasAnnayan 'viharati' bhavasthakevalitayA muktatayA vA''ste, paThanti ca-'aNuttareNaM NANadasaNeNaM viharaItti' atra ca lakSaNe tRtIyA 60 // caritrasaMpannatayA 'zailezIbhAvaM'ti zilAnAmime zailA:-parvatAstepAmIzaH zailezo-meruH sa iva zailezo-muniniruddhayogatayA'tyantasthairyeNa tasyeyamavasthA-zailezI tasyA bhAvaH azailezasya vA zailezIbhavanaM zailezIbhAvaH, ityAdiranekadhA vyutpattiH, uktaM hi-"seleso kira merU selesI hoi thaa'clyaa| houM va aseleso selIsI hoi thirayAe // 1 // ahayA seloca isI selesI hoi so hu thirayAte / seva aselI hoI selIsI 1 zailezaH kila meruH zalezI bhavati yA tathA'calatA / bhUtvA vA'zailezaH zailezIbhavati sthiratayA // 1 // athavA zaila iba RSiH zailarSiH (selesI) bhavati sa eva sthiratayA / sa eva azailIbhavati zailezI dIpa anukrama [1114-1187] -% 82% muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1183~
Page #1185
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||-|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73]] uttarAdhya. hoalovaao||2|| sIla va samAhANaM Nicchayato sabasaMvaro so yA tasseso sIleso selesI hoi tayavatthA // 3 // " samyaktvabRhaddhRttiH datamevaMvidhaM zailezIbhAvaM janayati, tajananAca zailezIpratipanno 'viharati Aste'ntarmuhUrtamiti zeSaH, paThanti ca hAparAkramA. 'selesI paDiyanne aNagAre cattAri kevalikammase khaveti, tato pacchA sijjhati bujjhai' ityAdi prAgvat 61 / caritraM // 59 // |cendriyanigrahAdeva jAyata iti pratyeka tannigrahamAha-zrotrendriyakha nigrahaH-khaviSayAbhimukhamanudhAvato niyamana / / 29 zrotrendriyanigrahastena 'manojJAmanojJeSu' abhimatetareSu zabdeSu yathAkramaM rAgadveSayornigraho rAgadveSanigrahastaM janayati, tathA ca tatpratyayika-rAgadveSanimittaM karma na banAti pUrvavaddhaM ca nirjarayati, tannigrahe zubhAdhyavasAyapravRtteriti bhaavH| evaM cakSurindriyanigraheNa 63 ghANendriyanigraheNa 64 jihvendriyanigraheNa 65 sparzanendriyanigraheNa ca idameva vAcyaM, navaraM cakSurindriyeSvityupacArAcakSurindriyagrAhyeSu rUpeSviti yo'rthaH, yathApradhAnaM cAtrendriyanirdezaH, prAdhAnyaM ca pATahai vAdyapekSamiti bhAvanIyam 66 / etannigraho'pi kaSAyavijayAdbhavatyataH krameNa tadvijayamAha-tatra krodhasya vijayo durantAdiparibhAvanenodayanirodhaH krodhavijayastena krodhena-kopAdhyavasAyena vedyata iti krodhavedanIyaM-taddhetubhUtapudgala rUpaM karma na badhnAti "jaM veei taMbaMdhai"tti vacanAt , tathA pUrvavaddhaM prakramAttadeva nirjarayati, tata eva viziSTajIvavI-11 dollAsAt 67 / evaM mAnavijayena 68 mAyAvijayena 69 lobhavijayena 70 cAbhidheyam / etajayazca na premadveSami 1 bhavatyalopAt // 2 // zIlaM vA samAdhAnaM nizcayataH sarvasaMvaraH sa ca / tasyezaH zailezaH zailezI bhavati tadavasthA // 3 // dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1184 ~
Page #1186
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73]] thyAdarzanavijayaM vinA'taH sa ucyate-'pijjatti prema rAga ityarthaH sa ca dveSazca-aprItirUpo mithyAdarzanaM ca-sAMzayi4 kAdi premaDhepamithyAdarzanAni tadvijayena 'NANadaMsaNacaritArAhaNayAe'tti jJAnadarzanacAritrArAdhanAyAm 'abhyuttiSThate' udyacchati premAdinimittatvAtadvirAdhanAyAH, tatazcASTavidhasya karmaNo madhya iti gamyate, 'kammagaMThivimoyaNayAe'nti karmapranthi:-atidurbhedadhAtikarmarUpastasya vimocanA-kSapaNA karmagranthivimocanA tasyai ca, casya gamyamAnatvAttadartha || cAbhyuttiSThate ityanuvartya yojyate, paThanti ca-'aTThavihakammavimoyaNAe'tti spaSTam , abhyutthAya ca kiM karotItyA ha-tatprathamatayA' tatpUrvatayA, na hi tena tatpurA kSapitamAsIditi, AnupUrdhyA anatikrameNa yathAnupUrvIma(via)TAviMzativighaM mohanIya karma 'udghAtayati' kSapayati, atra ceyaM kSapaNAnupUrvI-prathamamanantAnubandhinaH krodhAdIna yugapadantarmuhUrtena kSapayati, tadanantabhAgaM ca mithyAtve prakSipati, tatastena sahaiva mithyAtvaM kSapayati, pravarddhamAnA-12 titIvrazubhapariNAmatvAt , atisaMbhRtadavAnala ivArddhadagdhendhana indhanAntaraM, tato mithyAtvAMzaM samyamithyAtve prakSipya tatkSapayati, tato'pi tadaMzasahitaM samyaktvaM, tadanu samyaktvAvaziSTadalikasahitamapratyAkhyAnapratyAkhyAnAvaraNakaSAyASTakaM yugapadeva kSapitumArabhate, tatkSapaNaM ca kurvanetAH prakRtIH kSapayati, tadyathA-"gaiANupudhi do do| jAINAmaM ca jAva curiNdii| AyAvaM ujo thAvaranAmaM ca suhumaM ca ||1||saahaarmpjjtN NihANiI ca 1 gatyAnupUjyau~ dve dve jAtinAma ca yAvaJcaturindriyam / AtapamudyotaM sthAbaranAma ca sUkSmaM ca // 1 // sAdhAraNamaparyApta nidrAnidrAMca RANCE dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1185~
Page #1187
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] uttarAdhya vRhadvattiH // 594 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [29], Education intimational peyalapayalaM ca / thINaM khaveha tAhe avasesaM jaMca aTuNhaM // 2 // " tato'pi kiJcitsAvazeSaM napuMsakavedamadhye prakSipya tatsamanvitaM kSapayati, evaM taduddharitasahitaM strIvedaM tadavaziSTAnvitaM ca hAsyAdipaGkaM tadaMzasahitaM ca puruSavedakhaNDadvayaM yadi puruSaH pratipattA, atha strI napuMsakaM vA tataH khasvavedakhaNDadvayaM tataH kSipyamANavedatRtIyakhaNDasahitaM saMjvalanakopaM kSapayati, evaM pUrvapUrvAzasahitamuttarottaraM kSapayati yAvat saMjvalanalobhaH, tattRtIyakhaNDaM tu saGkhyeyAni | khaNDAni kRtvA pRthakAlabhedena kSapayati, tatra ca tatkSapaNAkAlaH pratyekaM sarvatra cAntarmuhUrttameva, itthaM caitadantarmuhUrttasyA saGkhayabhedatvAt tatastazcaramakhaNDamapi punarasaGghayeya sUkSmakhaNDAni karoti, tAni ca pratisamayamekaikatayA kSapayati, tazcaramakhaNDamapi punarasaGkhyasUkSmakhaNDAni kRtvA tathaiva kSapayati, evaM ca mohanIyaM kSapayitvA'ntarmuhUrtta yathAkhyAtacAritramanubhavaMzchadmasthavItarAgatAdvicaramasamayayoH prathamasamaye nidrApracale nAma prakRtIzca devagatyAdyAH kSapayati, yata uktam- "vIsaMmiUNa niyaMTho dohi u samaehiM kevale sese / paDhame vihaM payalaM NAmassa imAoM payaDIo // 1 // devagati ANupuvI viuvi saMghayaNa paDhamavajvAI / annayaraM saMThANaM titthayarAhAraNAmaM ca // 2 // " caramasamaye tu yatkSa1 pracalApracalAM ca / syAnaddhi kSapayati tadA avazeSaM yathASTAnAm || 2 | 2 vizramyanirmantho dvAbhyAM tu samayAbhyAM kevale zeSe prathame nidrAM pracalAM nAmna imAH prakRtIH // 1 // devagatyAnupUjyauM vaikiyaM saMhanAni prathabhavarjAni / anyatarat saMsthAnaM tIrthakaramAhArakanAma ca // 2 // For Fasten niryukti: [509...] ~1186~ samyaktva parAkramA. 29 // 594 // www.ncbrary.o muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1188
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] apayati tatsUtrakRdAha-paJcavidhaM jJAnAvaraNIyaM navavidhaM darzanAvaraNIyaM paJcavidhamantarAyam , 'ee'tti liGgavyatyayAde tAni 'trINyapi' vakSyamANarUpANi 'kammaMse'tti satkarmANi 'yugapat' ekakAlaM kSapayati, sthApanA ceyam // 'tataH' iti kSapaNAtaH 'pazcAd' anantaraM nAsyottaraM pradhAnamanyat jJAnamastItyanuttaram , 'anantam' avinAzitayA viSayAnantatayA ca 'kRtlaM' kRtsnavastuviSayatvAt 'paripUrNa sakalakhaparaparyAyaparipUrNavastuprakAzakatvAt 'nirAbaraNam' azepAvaraNavigamAt 'vitimiraM tatra sati kvacidapyajJAnatimirAbhAvAt 'vizuddhaM sakaladoSavigamAt 'lokAlokaprabhAvakaM tatkharUpaprakAzakatvAt , pAThAntaratazca-'lokAlokasabhAvaM' saMkrAntalokAlokasakalakharUpatvAt kevalam-asahAya baraM zeSajJAnApekSayA jJAnaM ca darzanaM ca jJAnadarzanaM tataH kevalavarazabdAbhyAM vizeSaNasamAse kevalavarajJAnadarzanaM 'samutpAdayati janayatyAtmana iti gamyate, sa ca yAvat 'sayogI' manovAkkAyavyApAravAn bhavati tAvaca kimityAha-IraNamIryAgatistasyAH panthA yadAzritA sA bhavati tasmin bhavamadhyAtmAditvAhaki airyApathikam , upalakSaNaM ca pathigrahaNaM, tiSThato'pi sayogasveryAsambhavAt , saMbhavanti hi sayogitAyAM kevalino'pi sUkSmA gAtrasaJcArAH, yata Aha-"kevalI / NaM bhaMte ! assi samayaMsi jesu AgAsapaesesu hatthaM vA pAyaM vA ogAhittANaM sAharijA pabhU NaM bhaMte ! kevalI | 1 kevalI bhadanta ! asmin samaye yeSvAkAzapradezeSu hastaM vA pAdaM vA'vagAha saMharet prabhurbhavanta ! kevalye dIpa anukrama [1114-1187] LARSHAR wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1187~
Page #1189
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) % samyaktva % prata 22 sUtrAMka [1R % % -73] uttarAdhya. tesu cevAgAsapaesesu paDisAharittae ? No iNamaTTe samaDhe, kevalissa NaM calAI sarIrovagaraNAI havaMti, calo vagaraNattAe kevalI No saMcAeti tesu cevAgAsapaesesu hatthaM vA pAyaM vA paDisAharittae" tadevaM pathibRhadvRttiH vAparAkramA. sthastiSThathairyApathikaM karma vanAti, taya kIragityAha-sukhayatIti sukhaH sparzaH-AtmapradezaiH saha saMzleSo yasya ttsukh||595|| sparza dvau samayau yasyAH sA dvisamayA tathAvidhA sthitirasyeti dvisamayasthitikaM, dvisamayasthitikatvameva bhAvayitu mAha-tat prathamasamaye baddham-AtmasAtkRtaM sparzAvinAbhAvitvAcAkha spRSTaM ca, dvitIyasamaye veditam-anubhUtamudayAnyathAnupapattyA cAsoditaM ca, tRtIyasamaye nirjIrNa-parizaTitaM, taduttarakAlasthiteH kaSAyahetutvAt, uktaM hi"jogA payaDipaesaM ThitiaNubhAgaM kasAyao kuNati"tti, dvisamayasthitikabandhasya tu yogasambhave'vazyambhAvitvAdihAbhidhAnaM, tadavazyambhAvitA tu No kammehi vivarIyaM jogadavehiM bhavati jIvassa / tassAvatthANe NaNu siddho X|dusmytthitibNdho||1|| iti yuktito'vaseyA, atazca tadvaddhaM-jIvapradezaiH zliSTamAkAzena ghaTabat tathA spRssttN| 6 masUNamaNikukhyApatitasthUlazilAzakalacUrNavat, anena vizeSaNadvayena tasya nidhattanikAcitAvasthayorabhAvamAha, 'udI-IX 1 teSvevAkAzapradezeSu pratisaMhartu, naiSo'rthaH samarthaH, kevalinazcalAni zarIropakaraNAni bhavanti, calopakaraNatayA kevalI na zaknoti // 595 // teSvevAkAzapradezeSu hasaM vA pAdaM mA pratisaMhartum // 2 yogAt prakRtipradezabandhaM sthityanubhAgavanya pAyataH karoti / 3 na karmadravyANi | diviparItAni yogadravyebhyo bhavanti jIvasya / tasyAvasthAne nanu siddho dvisamayasthitibandhaH // 1 // dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1188~
Page #1190
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti: [509...] (43) prata sUtrAMka [1R -73] ritam' udayaprAptam udIraNAyAstatrAsambhavAt 'veditaM' tatphalasukhAnubhavanena 'nirmANa' kSayamupAgataM 'seyAle yatti| sUtratvAd 'eSyatkAle' caturthasamayAdAvakarma cApi bhavati, tajjIvApekSayA punastasya tathAvidhapariNAmAbhAvAt , eta caivaMvidhavizeSaNAnvitaM sAtakamaivAsI vanAti, yata uktam-"appaM vAyara mauyaM bahuMca rukkhaM ca sukkilaM ceva / lamadaM mahatvayaMti ya sAyAbahulaM ca taM kammaM // 1 // "71 / ayaM ca dezonapUrvakoTImantarmuhUrtAdipramANaM vA kAlaM vihRtya sAyathA zailezImavApyAkarmatAM labhate tathA darzayan zailezyakarmatAdvAramarthato vyAcikhyAsurAha-'atheti kevalAvA yanantaram 'AyuSkaM' jIvitamantarmuhUrttAdiparimANaM pAlayitvA, antarmuhartaparimANA'ddhA-kAlo'ntarmuhUrtAddhA sA'|vazeSam-uddharitaM yasmiMstadantarmuhUrtAddhAvazeSaM tathAvidhamAyurakhetyantarmuhUrtAddhAvazeSAyuSkaH san , pAThAntaratazcAntarmuhUrtAvazeSAyuSkA, paThanti ca-'aMtomuhuttaaddhAvasesAe'tti prAkRtatvAdantarmuhUrtAvazeSAddhAyAM yoganirohaM karemANe'tti yoganirodhaM kariSyamANaH sUkSmA kriyA-vyApAro yasmiMstatsUkSmakriyamapratipatanazIlamapratipAti adhaHpatanAbhAvAt , zuklaM dhyAnaM 'samudAyeSu hi vRttAH zabdA avayaveSvapi vartanta' iti zukladhyAnatRtIyabhedaM dhyAyan 'tattrathamatayA' tadAdyatayA manaso yogo manoyoga:-manodravyasAcivyajanito vyApAra niruNaddhi, tatra ca paryApsamAtrasya sacino jaghanyayogino yAvanti manodravyANi tajjanitazca yAvadyApArastadasaGkhyaguNavihInAni manodravyANi 1 alpaM bAdaraM mRdu bahu ca rUkSaM ca zukla caiva / mandaM mahAvyayamiti ca sAtabahulaM ca tatkarma // 1 // dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1189~
Page #1191
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [R -73] dIpa anukrama [1114 -1187] uttarAdhya. gRhadvRttiH // 596 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [12-73] / gAthA ||--|| adhyayanaM [29], Education intemational tadyApAraM ca pratisamayaM nirundhannasaMkhyeya samayaistatsarvanirodhaM karoti, yata uktam - " pajjattamittasaNNissa jantiyAI | | jahaNNajogissa / honti maNodavAI taccAvAro ya jammetto // 1 // tayasaMkhaguNavihINe samae samaya niraMbhamANo | so| maNaso saGghaNirohaM kuNai asaMkhejasamaehiM ||2||" tadanantaraM ca vAMco vAci vA yogo bhASAdravyasAcivyajanito jIvavyApArastanniruNaddhi, tatra ca paryAptamAtradvIndriyajaghanyavAgyogaparyAyebhyo'saMkhyeyaguNavihInAMstatparyAyAn samaye samaye nirundhanna saMkhyeyasamayaiH sarvavAgyogaM niruNaddhi, yata uktam- "pajattamittabiMdiya jahannavaijogapajavA je u / tadasaMkhaguNavihINaM samae samae nirubhaMto // 3 // savvavadajogaroha saMkhAIehi kuNai samapahiM / " 'ANApANuNiroha' ti AnApAnau - ucchrAsaniHzvAsau tannirodhaM karoti, sakalakAyayoganirodhopalakSaNaM caitat taM ca kurvan prathamasamayoutpanna sUkSmapanakajaghanya kAyayogato'saGghaveyaguNahInaM kAyayogenaikaikasamaye nirundhan dehatribhAgaM ca muJcannasaGkhyeyasamayaireva sarva niruNaddhi, yata uktaM ca- "tatto ya sudumapaNayassa paDhamasamaovavaNNassa // 4 // jo kira jahaNNajoo tayasaMkhejjaguNahINa mekeke / samae niruMbhamANo dehatibhAgaM ca muMcaMto // 5 // ruMbhai sa kAyajogaM saMkhAIehiM caiva samaehiM / to kayajoganiroho selesI bhAvaNAmeti // 6 // " itthaM yogatrayanirodhaM vidhAya ISaditi khalpaH prayatnApekSayA paJcAnAM hakhAkSarANAm aiuRla ityevaMrUpANAmuJcaraNamuccAro -bhaNanaM tasyAddhA kAlo yAvatA ta uccAryanta ISatpaJcAkSarocAraNAddhA tasyAM ca Namiti prAgvat anagAraH samucchinnA-uparatA kriyA - manovyApArAdirUpA yasmiM For Fasten niryukti: [509...] ~1190~ samyaktva parAkramA. 29 // 596 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1192
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-63] / gAthA ||--|| niyukti: [109...] (43) prata sUtrAMka [1R OM%A5* -73] statsamugchinnakriyaM na nivarttate karmakSayAtnAgityevaMzIlam anivarci zuktadhyAnacaturthabhedarUpaM 'dhyAyan' zailezyaSasthAmanubhavanniti bhAvaH, ikhAkSarocAraNaM ca na vilambitaM drutaM vA kintu madhyamameva gRhyate, yata Aha-"hassakkharAI majjheNa jeNa kAleNa paMca bhaNNaMti / acchai selesigato tattiyamittaM tao kAlaM // 1 // " evaMvidhazca yatkurute tadAhavedanIya' sAtAdi 'AyuSkaM' manuSyAyuH 'nAma' manujagatyAdi 'gotraM ca uzcargotram 'ee'ti etAni catvAryapi 'kammasi'tti satkamoNi yugaparakSapayati, etatkSapaNAnyAyazca bhASyagAthAbhyo'vaseyaH, tAdhemA:-"tayasaMkhejaguNAe / guNaseDhIeN raiyaM purAkammaM / samae samae khavayaM kammaM selesikAleNaM // 1 // sacaM sveti taM puNa NilevaM kiMci ducarime samae / kiMcica hoi carime selesIe tayaM vocchaM // 2 // maNuyagaijAitasavAyaraM ca pjttsubhgmaaejN| aNNayaraveyaNijaM NarAumucaM jaso NAmaM // 3 // saMbhavato jiNaNAma NarANupurI ya carimasamayammi / sesA jiNasaMtAto ducarimasamayaMmi nnittuNti||4||"'ttH' iti vedanIyAdikSayAnantaram 'orAliyakammAIca'tti audArikakAmaNe zarIre upalakSaNatvAttaijasaM ca 'sabAhiM viSpajahaNAhinti 'sarvAbhiH' azeSAbhirvizeSeNa vividhaM vA prakarSatohAnayaH| 1 tadasaMkhyaguNayA guNazreNyA racitaM puraakrm| samaye 2 kSapayan karma zailezIkAlena ||shaa sarva kSapayati tatpunarnirlepaM kiJcihicarame samaye, kizcicca bhavati carame zailezyAstadvakSye / / 2 / / manujagatijAtitrasabAdaraM ca paryAptasubhagamAdeyam / anyataravedanIya narAyurucairyazonAma // 3 // saMbhavato jinanAma narAnupUrvI ca carame samaye / zeSA jinasatkA dvicaramasamaye nistiSThanti // 4 // 10--5604624460% dIpa anukrama [1114-1187] / muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1191~
Page #1193
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [1R-73] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) samyaktva prata sUtrAMka [1R -73] uttarAdhya. sAgA viprahANayo, vyaktyapekSaM bahuvacanaM, tAbhiH, kimuktaM bhavati ?-sarvathA parizATena, na tu yathA pUrva saGghAtapari- zATAbhyAM dezatyAgataH, 'vippajahittA'vizeSeNa prahAya-parizAthya, uktaM hi-"orAliyAhiM sabAhiM cayaha viSpajahavRhadvRttiH INNNAhi jaM bhaNiyaM / NissesatayA Na jadhA desacAeNa so purva // 1 // " cazabdo'traudayikAdibhAvanivRttimasthAnu-14 // 597 // |ktAmapi samucinoti, yata uktam-"tassodaiyAbhAvA bhavattaM ca viNiyattae jugavaM / sammatsanANadaMsaNasuhasiddhattANi| bamottaNaM // 1 // " RjuH-avakrA zreNi:-AkAzapradezapakistAM prApta RjuzreNiprAptaH anuzreNigata itiyAvata. || 'aphusamANagai'tti aspRzadgatiriti, nAyamoM yathA nAyamAkAzapradezAnna spRzati api tu yAvatsu jIvo'vagAha|stAvata eva spRzati na tu tato'tiriktamekamapi pradezam , 'Urddham' upari 'ekasamayena' dvitIyAdisamayAntarAspazaina 'avigrahaNa' vakragatirUpavigrahAbhAvena, anvayanyatirekAbhyAmukto'rthaH spaSTataro bhavatIti anuzreNiprApta itya nena gatArthatve'pi punarabhidhAnaM, 'tatra' iti vivakSite muktipada itiyAvat 'gaMta'tti gatvA 'sAkAropayuktaH zAnodupayogavAn siyatItyAdi yAvadantaM karotItyAdi prAgvat, uktaM ca-"ujuseDiM paDivaNNo samayapaesaMtaraM aphasa-R mANo / egasamaeNa sijjhai aha sAgArovautto so // 1 // " iti, dvAsaptatisUtrArthaH / iha ca cUrNikRtA-"selesI-16 / 1 cacAri kammaMse khaveItyataH sUtrapArthakyaM jJeyamata evAdI trisaptatiprabhAGkAH trisaptatisUtrANItyupakramaca, sUtrasaMkhyA tu dvAsaptatiriti ato dvAsaptatisUtrArthaH ityupasaMhAraH, manye cAta evAkarmatAphaladarzakaM cUrNikRnmataM sUtraviSayaM matAntaramupAdarzi sUriNA / dIpa anukrama [1114-1187] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1192~
Page #1194
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [29], mUlaM [74] / gAthA ||--|| niyukti : [509...] (43) ** * prata sUtrAMka * [74] eNaM bhaMte ! jIve kiMjaNai 1, akammayaM jaNati, akammayAe jIvA sijjhanti" iti pAThaH, pUrvatra ca kaciki|zcitpAThabhedenAlpA evaM prabhA AzritAH,asmAbhistu bhUyasIpu pratiSu yathAvyAkhyAtapAThadarzanAditthamunnItamiti 72 11 | sampratyupasaMhartumAha eso khala sammattaparakamassa ajjhayaNassa aTThe samaNeNaM bhagavayA mahAvIreNaM Adhavie panavie pruuvie| desie nidaMsie uvadaMsie siyemi // // saMmattaparakama // 29 // 'eSaH' anantaroktaH 'khalu' nizcaye samyaktvaparAkramasAdhyayanasya 'arthaH' abhidheyaH zramaNena bhagavatA mahAvIreNa 'Adhavie'tti ArSavAda AkhyAtaH' sAmAnyavizeSaparyAyAbhivyAptikathanena 'prajJApitaH' hetaphalAdiprakAzanAtmaka prakarSajJApanena 'prarUpitaH' kharUpakathanena 'darzitaH' nAnAvidhabhedadarzanena 'nidarzitaH' dRSTAntopanyAsena 'updrshitH| 4 upasaMhAradvAreNa, idamapi cUrNimAzritameva / 'iti' parisamAptI, pravImIti pUrvavat , gato'nugamaH, samprati nayAH, te'pi tathaiva // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAM samyaktvaparAkrama nAma ekonatriMzamadhyayanaM samAptam ityuttarAdhyayanaTIkAyAM ziSya zrIzAntisUrikRtAyAM samyaktvaparAkramAbhidhamekonatriMzamadhyayanam // ** dIpa anukrama [1188] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 29 parisamAptaM ~1193~
Page #1195
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [73...] / gAthA ||--|| niyukti: [510-513] (43) 455 prata sutrAMka [74]] atha triMzaM tapomArgagatyadhyayanam / uttarAdhya. tapomArgavRhadvRttiH vyAkhyAtamekonatriMzamadhyayanam , adhunA triMzattamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane'pramAda / gatya030 ||59NuktH, iha tu tadvatA tapo vidheyamiti tatkharUpamucyate, ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya catura nuyogadvAraprarUpaNA prAgvadyAvannAmaniSpannanikSepe tapomArgagatiriti tripadaM nAma, ata eva tatpadatrayanikSepAyAha niyuktikRtnikkhevo (u) tami cauvi0 // 51 // jANagabhaviyasarIre tabairitte apaMcatavamAI / bhAvami hoi duviho bajjho abhitaro ceva // 511 // maggagaINaM duNhavi puvvuviTTho caukkanikkhevo / pagayaM tu bhAvamagge siddhigaIe u nAyavaM // 512 // duvihatavomaggagaI vannijai jamha ittha ajjhayaNe / tamhA eajjhayaNaM tavamaggagaitti nAyatvaM // 513 // | gAthAcatuSTayaM prAgvat , navaraM 'paMcatavamAiti paJcatapaH-paJcAgnilapaH, yatra catasRSvapi dikSu catvAro'mayaH paJcamazca M // 598 // tapanastalloke prasiddham , AdizabdAlokapratItamanyadapi bRhattapaHprabhRti tapo gRkhate, dravyatvaM cAsyAjJAnamalamalinatvena -- - dIpa anukrama [1188] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 30 "tapomArgagati" Arabhyate ~1194 ~
Page #1196
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [510-513] (43) prata sUtrAMka tathAvidhazuddhyanajatvAt , tathA bhAva prakramAttapo vAhyamabhyantaraM cAtraiva vakSyamANakharUpaM // tathA 'puSkhu didyotti pUrvatramokSamArgagatinAmake'dhyayane uddiSTaH-kathitaH pUrvoddiSTaH 'bhAvamaggo'tti subbyatyayAd 'bhAvamArgeNa' muktipathena taporUpeNa jJAnadarzanacAritrAvinAbhAyitvAd bhAvatapasaH // nAmaniruktimAha-dvividhaM tapo-bAhyamabhyantaraM ca tadeva maargo| bhAvamArgastatphalabhUtA ca gatiH-siddhigatirdvividhatapomArgagatirbhaNyate yasmAdatra-adhyayane tasmAdetadadhyayanaM tapomArgagatiriti jJAtavyam , abhidheye'bhidhAnopacArAditi bhAvaH, iti niyuktigaathaactussttyaarthH||gto nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAlApakaniSpannanikSepAvasaraH, tasya ca sUtrAnugamAvinAbhAvitvAta sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, taccedam jahA u pAvarga kamma, rAgaddosasamajjiyaM / khavei tavasA bhikkhU, tamegaggamaNo muNe // 1 // 'yathA' yena prakAreNa 'tuH' avadhAraNe bhinnakramo yokSyate, 'pApakaM karma jJAnAvaraNAdi rAgadveSAbhyAM samitidabhRzamarjitam-upAttaM rAgadveSasamarjitaM kSapayatyeva 'tapasA' vakSyamANalakSaNena bhikSuH 'tadekAnamanAH' avahitacittaH || zuNviti ziSyamabhimukhIkaroti, mA bhUdanabhimukhopadezanenaitadvaiphalyamiti sUtrArthaH // iha cAnAzraveNaiva sarvathA karma| kSapyata iti yathA'sau bhavati tathA''hapANivahamusAvAyA adattamahaNapariMggahA viro| rAIbhoyaNavirao, jIvo bhavaha aNAsavo // 2 // paMcasamio tigutto, akasAo jiiMdio / agAravo a nissallo, jIvo bhava: aNAsavo // 3 // dIpa anukrama [1189] ROSCk JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1195~
Page #1197
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||2-3|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [2-3] uttarAdhya. sUtradvayaM prAyaH pratItArthameva, navaraM virata iti prANavadhAdibhiHpratyekamabhisambadhyate,tathA bhavatyanAzrava iti-avidya- tapomArga maankrmopaadaanhetuH| dvitIyasUtre'pyanAzravaH-samityAdiviparyayANA karmopAdAnahetutvenAzrayarUpatvAtteSAM cAvi-18 bRddhRttiH gatya030 |dyamAnatvAditi sUtradvayArthaH // evaMvidhazca yArazaM karma yathA ca kSapayati AdarAdhAnAya punaH shissyaabhimukhiikrnn||599|| pUrvakaM dRSTAntadvAreNa tadAha | eesiM tu vivajjAse, rAgahosasamajjiyaM / khavei taM jahA bhikkhU, taM me egamaNA suNa // 4 // jahA mahAtalA. gassa, saMniruddha jalAgame / umsicaNAe tavaNAe, kameNaM sosaNA bhave // 5 // evaM tu saMjayassAvi, pAcakammanirAsave / bhavakoDIsaMciyaM kamma, tavasA nijarijaI // 6 // | 'eteSAM tu' prANivadhaviratyAdInAmanAzrabahetUnAM 'vivajjAse'tti viparyAse prANivadhAdAvasamitavAdI ca rAgadveSAbhyAM samarjitam-upArjitaM rAgadveSasamarjitaM karmeti gamyate tadyathA kSapayati tanme kathayata iti zeSaH, ekamekatra prastute vastunyabhiniviSTatvena mano yasyAsAvekamanAH paNviti ziSyAbhimukhIkaraNam // 'saMniruddhe pAlyAdinA niSiddhe 'jalAgame' jalapraveze 'ussiMcaNAe'tti sUtratvAd 'utsecanena' araghaTTaghaTInivahAdibhirudazcanena 'tava-IP hoNAe'tti prAgvat 'tapanena' ravikaranikarasantAparUpeNa 'krameNa' paripATyA 'zoSaNA' jalAbhAvarUpA bhavet // 'pApa-12 karmanirAzraye' pApakarmaNAmAzravAbhAve 'bhavakoTIsazcitam' ityatra koTIgrahaNamatibahutvopalakSaNaM, koTIniyamAsa EXCELECTRXAMS dIpa anukrama [1190-1191] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1196~
Page #1198
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-]/ gAthA ||4-6|| niyukti: [513...] (43) **** prata sUtrAMka [4-6] ** mbhavAta. karma tapasA 'nirjIyate' Adhikyena kSayaM nIyate, zeSa spaSTamiti sUtratrayArthaH // tapasA karma nirjIyata ityuktaM, tatra kiM tattapaH iti saMzaye bhedAbhidhAnaM vinA'zakyatvAttatsvarUpAbhidhAnasya tadbhedAnAha so tavo daviho butto, bAhira'bhataro thaa| vAhiro chabdhiho vutto, evamabhitaro tvo||7|| 'tad' anantaraprakrAntaM tapo dvividhamuktaM 'bAhira'bhataro'tti 'bAya' bAthadravyApekSatvAt prAyo muktyavAptibahirajatvAya 'abhyataraM tadviparItaM, yadivA lokapratItatvAtkutIthikezva khAbhiprAyeNAsevyamAnatvAdvAvaM taditarattvAbhyantaram , uktaJca-"loke parasamayeSu ca yatprathitaM tattapo bhavati vAhyam / AbhyantaramaprathitaM kuzalajanenaiva tu grAhyam // 1 // " anye vAhuH-"prAyeNAntaHkaraNavyApArarUpamevAbhyantaraM, bAyaM tvanyathe"ti, tatheti samuccaye, vAjhaM 'paDDidhaM' SaDbhedamuktamevamiti-paDDidhamabhyantaraM tapa uktamiti sambandhA, sarvatra sUtratvAlliGgavyatyaya iti sUtrArthaH / / tatra yathA bAhyaM SaDvidhaM tathA''haaNasaNamUNoariyA bhikkhAyariyA ya rasaparicAo / kAyakileso saMlINayA ya bajjho sayo hoi / / 8 // akSarArthaH spaSTa eva / / bhAvArtha tu pratibhedaM sUtrakAra evAbhidhitsustAvadanazanamAha ittariyamaraNakAlA ya, aNasaNA duvihA bhave / ittariyA sAvakaMkhA, niravakaMkhA u biijjiyA // 9 // hajo so ittariyatavo, so samAseNa chabviho / seditayo payaratavo, ghaNo a taha hoi vaggo ya // 10 // taso dIpa *** anukrama [1192-1194] * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1197~
Page #1199
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [9-13] dIpa anukrama [1195 -1201] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 600 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||9-13 || niryukti: [ 513...] Education intamational adhyayanaM [30], ya vaggavarago u paMcamo chaTTao panatavo / maNaicchiyacittattho nAyako ho intario // 11 // jA sA aNasaNA maraNe, duvihA sA viyAhiyA / savIpAramavIpArA, kAyaci paI bhave // 12 // ahavA saparikammA aparikammA ya AhiyA / nIhArimaNIhArI AhAraccheao dumuvi // 13 // 'ittariya'tti itvaramevetvarakaM - khalpakAlaM niyatakAlAvadhikamiti yo'rthaH, maraNAvasAnaH kAlo yasya tanmaraNakAlaM prAgvanmadhyapadalopI samAsaH, yAvajjIvamityarthaH, tathA maraNaM kAlaH avasaro yasya tanmaraNakAlaM 'caH' samuccaye, azyate -- bhujyata ityazanamazeSAhArAbhidhAnametat uktaM hi "savo'vi ya AhAro asaNaM savo'vi bucara pANaM / savo'vi khAipi ya savvo'viya sAimaM hoi // 1 // " tatazcAvidyamAnaM dezataH sarvato vA'zanamasminnityanazanaM 'dvividhaM' dviprakAraM bhavet, tatra 'ittariya'tti itvarakaM sahAbakAGkSayA - ghaTikAdvayAdyuttarakAlaM bhojanAbhilASarUpayA varttata iti sAvakAGkSa niSkrAntamAkAGkSAto nirAkAGkSa, tajjanmani bhojanAzaMsAbhAvAt tuzabdasya bhinnakrama - tvAd dvitIyaM punarmaraNakAlaM, pAThAntaratazca nirakhakA dvitIyam / 'yathoddezaM nirdeza' iti nyAyata itvarakAnazanasya bhedAnAha - yattaditvarakaM tapaH - itvarakAnazanarUpamanantaramuktaM tat 'samAsena' saGkSepeNa SaDvidhaM vistareNa tu bahuta| rabhedamiti bhAvaH // SaDvidhatvamevAha - 'seDhitavo' ityAdi, atra ca zreNiH --- paGktistadupalakSitaM tapaH zreNitapaH, 1 sarvo'pi cAhAro'zanaM sarvamapyucyate pAnam / sarvamapi khAdyameva svAyaM sarvamapi ca // 1 // For Party tapomArga - gatya0 30 ~1198~ ||600|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1200
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-]/ gAthA ||9-13|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [9-13] ticaturthAdikrameNa kriyamANamiha SaNmAsAntaM parigRkhate, tathA zreNireva zreNyA guNitA pratara ucyate, tadupalakSitaM tapaH prataratapaH, iha cAvyAmohAthai caturthaSaSThASTamadazamAkhyapadacatuSTayAtmikA zreNirvivakSyate, sA ca caturbhirguNitA poDazapadAtmakaH prataro bhavati, ayaM cAyAmato vistaratazca tulya ityasya sthApanopAya ucyate-"ekAdyAdyA vyavasthApyAH, paklayo'tra yathAkramam / ekAdIMzca nivezyAnte, mAtpatiM prapUrayet // 1 // " asthArthaH-eka Adiu~pAM te ekAdayaH-ekakadvikatrikacatuSkAste AyA yAsu tA ekAdyAdyAH 'vyavasthApyAH' nyasanIyAH 'patayaH' zreNayaH|4 'yathAkrama kramAnatikrameNa, ko'rthaH 1-prathamA ekAdyA ekakAdArabhya, dvitIyA dvikAdyA dvikAdArabhya, tRtIyAtrikAdyA trikAdArabhya, caturthI-catuSkAdyA catuSkAdArabhya, Aha-evaM sati prathamapatireva paripUrNA bhavati dvitIyAdyAstu na pUryanta eva, tatkathaM pUraNIyAH 1, ucyate, ekAdIMzca nivezya vyavasthApyAH 'ante' ityane 'kramAt' iti kramamAzritya 'patim' apUryamANA zreNi 'pUrayet' paripUrNI kuryAt , tatra ca dvitIyapaktI viktrik-| catuSkAnAmagre ekakaH, tRtIyapatau trikacatuSkayoH paryante ekako dvikaH, caturthapau catuSkAvasAna ekakadvikatrikAH sthApyante, sthApanA ceyam-23|| caturthaSaSThASTamadazamaprakramaH, 'ghana' iti ghanatapaH 'ca' pUraNe tatheti samucaye bhavatIti ca kriyA pratitapobhedaM yojanIyA, atra ca SoDazapadAtmakaH prataraH padacatuSTayAtmikayA zreNyA %+15+%AE%ARRAISAX** dIpa anukrama [1195-1201]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1199~
Page #1201
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-]/gAthA ||9-13|| niyukti: [513...] (43) prata ||60shaa sUtrAMka [9-13] uttarAdhya. guNito ghano bhavati, AgataM catuHSaSTiH 64, sthApanA tu pUrvikaiva navaraM vAhalyato'pi padacatuSTayAtmakatvaM tapomArgavRddhRttiH vizeSaH, etadupalakSitaM tapo ghanatapa ucyate, 'caH' samucaye, 'tathA bhavati vargathe'tIhApi prakramAvarga iti vrgtpH| tatra ca pana eva ghanena guNito vargoM bhavati, tatazcatuHSaSTizcatuHSaSTayaiva guNitA jAtAni paNNavatyadhikAni catvAriza gatya030 sahasrANi, etadupalakSitaM tapo vargatapaH / tatazca' vargatapaso'nantaraM 'vargavarga' iti vargavargatapaH 'tuH' samucaye 'paJcalAma' paJcasayApUraNam , atra ca varga eva yadA vargeNa guNyate tadA vargavargo bhavati, tathA ca catvAri sahasrANi paNNavatyadhikAni tAvataiya guNitAni jAtakA koTiH saptapaSTilakSAH saptasaptatisahasrANi dve zate poDazAdhike, aGkato'pi 16777216, etadupalakSitaM tapo vargavargatapa ityucyate, evaM padacatuSTayamAzritya zreNyAditapo darzitam , etadanusAreNa paJcAdipadevapyetatparibhAvanA kAryA, SaSThakaM 'prakIrNatapaH' yacchreNyAdiniyataracanAvirahitaM khazaktyapekSaM yathAkathaJcidvidhIyate, taca namaskArasahitAdi pUrvapuruSAcaritaM yavamadhyavajramadhyacandrapratimAdi ca, itthaM bhedAnabhidhAyopasaMhAramAha-'maNaicchiyacittatthotti manasaH-cittasya Ipsita-iSTazcitra:-anekaprakAro'rthaH khargApavargAdistejolezyAdi yasmAttanmanaIpsitacitrArtha jJAtavyaM bhavati 'itvaraka' prakramAdanazanAkhyaM tpH| samprati maraNakAlamanazanaM vaktumAha-'jA sA aNasaNA'iti yattadanazanaM 'maraNe' maraNAvasare dvividhaM tadvizeSeNAkhyAtakathitaM vyAkhyAtaM tIrthakRdAdibhiriti gamyate, tadvaividhyamevAha-saha vicAreNa-ceSTAtmakena varttate yattatsavicAra dIpa anukrama [1195-1201]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1200~
Page #1202
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||9-13|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [9-13] tadviparItamavicAra, vicArazca kAyavAdyAnobhedAtrividha iti tadvizeSaparijJAnArthamAha-kAyaceSTAm' urtanaparivarta nAdikakAyapravIcAraM 'pratIti Azritya 'bhavet' syAt, tatra savicAra bhaktapratyAkhyAnamiGginImaraNaM ca, tathAhi bhaktapa-12 patyAkhyAne gacchamadhyavartI gurudattAlocano maraNAyodyato vidhinA saMlekhanAM vidhAya tatatrividhaM catarvidhaM vA''hAra | pratyAcaSTe, sa ca samAzritamUdusaMstArakaH samutsRSTazarIrAdyupakaraNamamatvaH svayamevodvAhitanamaskAraH samIpavartisAdhadattanamaskAro yA satyAM zaktI khayamutte, zaktivikalatAyAM cAparairapi kiJcitkArayati, yata uktam-"viyaDa-11 NamanbhuTThANaM uciyaM saMlehaNaM ca kAUNaM / paJcakkhati AhAraM tivihaM ca cauvihaM vApi // 1 // ugvattati paripattati siyamaNNeNAvi kArae kiMci / jattha samattho navaraM samAhijaNayaM apaDibaddho // 2 // " iGginImaraNamapyuktanyAyata pratipadya zuddhasthaNDilasthAtA ekAkyeva kRtacaturvidhAhArapratyAkhyAnastatsthaNDilasyAntazchAyAta uSNamuSNAca chAyAM khayaM saMkrAmati, tathA cAha-iMgiyamaraNavihANaM ApavajaMtu biyaDaNaM daauN| saMlehaNaM ca kAuM jahAsamAhI jahA|| kAlaM // 1 // paJcakkhati AhAraM cauvihaM Niyamao gurusagAse / iMgiyadesaMmi tahA ceTuMpi hu iMgiyaM kuNai // 2 // 1 AlocanamabhyutthAnamucitAM saMlekhanAM ca kRtvA / pratyAkhyAti AhAraM trividhaM caturvidha vA'pi // 11 // udvarttate parivarttate svayamanyenApi kArayet kizcit / yadi samartho navaraM samAdhijanakamapratibaddhaH / / 2 / / 2 iGginImaraNavidhAnamApratrajyaM tu AlocanAM datvA / saMlekhanAM kRtvA / ca yathAsamAdhi yathAkAlam // 1 // pratyAkhyAti AhAra caturvidha niyamato gurusakAze / initadeze tathA ceSThAmapi izitAM karoti // 2 // dIpa anukrama [1195-1201]] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1201~
Page #1203
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-]/ gAthA ||9-13|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [9-13] uttarAdhya. uttai pariyattai kAiyamAIsu hoi u vibhAsA / kicaMpi appaNuciya jhuMjai niyameNa dhIbalio // 3 // " tapoma avicAraM tu pAdapopagamanaM,tatra hi savyAghAtAvyAghAtabhedato dvibhede'pi pAdapavannizceSTatayaiva sthIyate,tathA ca tadvidhiH gatya030 vRhadvRttiH "abhivaMdiUNa deve jahAvihaM sesae ya gurumaaii| paJcakkhAinu tato tayaMtie samAhAraM // 1 // samabhAvaMmi ||602||tthiyppaa sammaM siddhatamaNitamaggeNaM / girikaMdaraM tu gaMtuM pAyavagamaNaM aha kare // 2 // savatthApaDibaddho daMDAyaya mAdiThANamiha ThAuM / yASajIvaM ciTThai NiciTTho paayvsmaanno||3||" punadvaividhyameva prakArAntareNAha-'athave ti|| prakArAntarasUcane saha parikarmaNA-sthAnaniSadanatvagvartanAdinA vizrAmaNAdinA ca vartate yattatsaparikarma aparikarma ca tadviparItam 'AkhyAtaM' kathitaM, tatra saparikarma bhaktapratyAkhyAnamiGginImaraNaM ca, ekatra khayamanyena vA kRtasya anyatra tu vayaMvihitasyodvartanAdiceSTAtmakaparikarmaNo'nujJAnAt , tathA cAha-"AyaparaparikammaM bhattapariNAe~ do annunnaayaa| paravajiyA ya iMgiNi caubihAhAraviraI ya // 1 // ThANanisiyaNatuyaTTaNa ittariyAI jahAsamAhIe / ol 1 udvartate parivarttate kAyikyAdiSu bhavati tu vibhaassaa| kRtyamapyAtmanaiva yunakti niyamena dhRtivlikH||||2 amivandha devAn yathAvidhi zeSAMzca gurvAdIn / pratyAkhyAya tatastadantike sarvamAhAram // 1 // samabhAve sthitAtmA samyaka siddhAntabhaNitamArgeNa / girikandarAM tu gatvA | pAdapopagamanamatha karoti // 2 // sarvatrApratibaddho daNDAyatAdi sthAnamiha sthitvA / yAvajjIvaM tiSThan nizceSTaH pAdapasamAnaH // 2 // 3 Atmapa-| parikarmaNI bhaktaparikSAyAM dve adhyanujJAte / paravarjitaM ceGgite caturvidhAhAraviratizca // 1 // sthAnaniSidanatvavartanAnItvarANi yathAsamAdhi / / RECCAXE dIpa anukrama [1195-1201]] JABERatinintamational Binatandinary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1202~
Page #1204
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-]/gAthA ||9-13|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [9-13] sayameva ya so kuNaI uksaggaparisaha'hiyAse // 1 // " aparikarma ca pAdapopagamanaM, nipratikarmatAyA eva tatrA bhidhAnAt , tathA cAgamaH-"samavisamaMmiyapaDio acchaha jaha pAyavo vya nnikNpo| NizcalaNippaDikammo nnikkhiyii|| Kja jahiM aMga // 2 // taM ciya hoi tahathiya NavaraM calaNaM prppogaao| vAyAIhiM tarussa va paDiNIyAIhiM taha 6 tassa // 3 // " yadvA parikarma-saMlekhanA sA yatrAsti tatsaparikarma, tadviparItaM svaparikarma, tatra cAvyAghAte yamapyetatsUtrArthobhayaniSThito niSpAditaziSyaH saMlekhanApUrvakameva vidhatte, anyathA''dhyAnasambhavAt , uktaJca-4 "dehammi asaMlihie sahasA dhAUhi khijamANAhi / jAyai aTTajjhANaM sarIriNo carimakAlaMmi // 4 // " iti sa-21 parikarmocyate, yatpunAghAte giribhittipatanAbhighAtAdirUpe saMlekhanAmavidhAyaiva bhaktapratyAkhyAnAdi kriyate tada-18 parikarma, uktaJcAgame-"avi ghAto yA vijjUgiribhittIkoNagA ya vA hojA / saMbaddhahatyapAyAdayo va pAeSa 1 svayameva ca sa pharoti upasargaparISahAn adhyAle // 1 // 2 same viSame ca patito yathA tiSThati pAdapa iva niSpakampaH / nizcalo niSmatikarmA nikSipati yathA yatrAGgam // // tat tathaiva bhavati naparaM palanaM paraprayogAt / yAvAdimistaroriva pratyanIkAdibhistathA tasya // 2 // |3 dehe'saMlikhite sahasA dhAtuSu zrIyamANeSu / jAyate AdhyAnaM zarIriNabharamakAle // 3 // 4 api ghAtaca girivizudbhittipatanAca vA bhavet / saMbaddhahastapAdAdayo kA bhaveyurvA dIpa anukrama [1195-1201]] +564 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1203~
Page #1205
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||9-13|| niyukti: [513...] (43) tapomArga prata bRhadvRttiH gatya030 sUtrAMka [9-13] uttarAdhya. pA hojyAhi // 1 // eehiM kAraNehiM vAghAzmamaraNa hoi boddhavvaM / parikammamakAUNaM paJcakkhAI tato bhattaM // 2 // " k tathA nirharaNaM nihA~ro-girikandarAdigamanena prAmAderbahirgamanaM tadvidyate yatra tannihAri tadanyadanihAri yadutthA-1 tukAme prajikAdau vidhIyate, etaca prakAradvayamapi pAdapopagamanaviSayaM, tatprastAva evAgame'syAbhidhAnAt, tathA // 30 // cAgamaH-"paMcajAI kAuMNeyavvaM jAva hoyvocchittii| paMca tule kAUNa ya so pAogamapariNato ya // 3 // taM duvihaM NAyavvaM NIhAriM ceva tahamaNIhAriM / bahiyA gAmAINaM girikaMdaramAi pIhAriM // 4 // vajhyAisu jaM aMto uTheumaNANaM ThAi aNihAriM / kamhA? pAyavagayANaM jaM uvamA pAyaveNa'tthaM // 5" AhAraH-azanAdistabacchedaH-tannirAkaraNam , AhAracchedazca dvayorapi saparikarmAparikarmaNornihAryanihAriNozca sama iti zeSaH, ubhayatra tayavacchedasya tulyatvAditi sUtrapaJcakArthaH // uktamanazanamUnodaratAmAha 1. tena // 1 // etaiH kAraNaiyAghAtima maraNaM bhavati boddhavyam / parikAMkRtvA pratyAkhyAti tato bhaktam // 2 // 2 pravajyAdi kRtvA * neyaM yAvadbhavatyavyucchittiH / paJca tulanAH kRtvA ca sa pAdapopagamane pariNatazca / / 3 / / tahividhaM jJAtavyaM nirhArya nihAri caiva tathA / dabahirmAmAdegirikandarAdau nihari // 4 // prajikAdiSu yadantaH utthAtumanasi tiSThati anihAri / kasmAd ? pAdapopagatAnAM yadupamA 4 pAvapenAtra // 4 // dIpa anukrama [1195-1201]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1204 ~
Page #1206
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) witttthaayy anukrama [1202 -1212] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 14-24|| adhyayanaM [30], Education intimation omoaraNaM paMcahA, samAseNa vigrAhiyaM / dabbao vittakAleNaM, bhAveNaM pajavehi ya // 14 // jo jassa u AhAro, tatto omaM tu jo kare / jahaneNegasitthAI, evaM davveNa U bhave // 15 // gAme nagare taha rAyahANinigame ya Agare pllii| kheDe kabbaDadoNamuhapaTTaNamaDavasaMvAhe // 16 // Asamapae vihAre saMnivese samAyaghose ya / thaliseNAkhaMdhAre satthe saMbaddha kohe ya // 17 // vADesu ya ratthAsu ya gharesu vA evamittiyaM khitaM / kappar3a u evamAI evaM khitteNa U bhave // 18 // peDhA ya apeDA gomutti payaMgavIhiyA ceva / saMbukAvaTTAyayatuM pacchAgayA khaDDA // 19 // divasassa porisINaM cauNhaMpi u jattio bhave kAlo / evaM caramANo khalu kAlomANaM muNepavvaM // 20 // ahavA tahayaporisIe, UNAe ghaasmesNto| cabhAgUNA evA, evaM kAleNa U bhave // 21 // itthI vA puriso vA alaMkio vA'NalaMkio vAvi / annaparavayattho vA, aNNayareNaM ca |vastheNaM // 22 // aNNeNa viseseNaM vaNNeNaM bhAvamaNumuaMte u / evaM caramANA khalu bhAvomoNaM muNeyadhvaM ||23|| dadhve khitte kAle bhAvaMbhi ya AhiyA u je bhAvA / eehiM omacarao pajjavacarao bhave bhikkhU // 24 // tatrAvamaM-- nyUnamudaraM - jaTharamasyAsAvavamodarastadbhAvaH avamaudarya - nyUnodaratA, paThanti ca -- ' omoyaraNa' nti tatra cAvamaM ca tadudaraM cAvamodaraM tasmAtkarotyarthe Nici lyuTi cAvamodaraNam, avamodarakaraNamityarthaH taca 'paMcaha' tti 'paJcadhA' paJcaprakAraM 'samAsena' saGkSepeNa vyAkhyAtaM paJcadhAtvamevAha - 'dravyata' iti dravyAt hetau paJcamI, kSetraM ca niryuktiH [513...] For Funny ~1205~ www.r muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1207
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||14-24|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka // 604 // [14 -24] % uttarAdhya. adhyakAlazceti kSetrakAlaM tena bhAvena ca paryAyaizcopAdhibhUtaiH, sarvatra hetau tRtIyA // tatra dravyata Aha-yo yasya 'tuH tapomArgaH 18 pUraNe AhAro-bhojanaM tataH-khAhArAdaramam-Una 'tuH' prAgvad yaH kuryAd bhujAna iti zeSaH, ayamatra bhAvArtha:bRhadvRttiH puruSasya hi dvAtriMzatkavalamAna AhAraH khiyazcASTAviMzatikavalamAnaH, yata ukta-vattIsaM kirakavalA AhAro kucchipUrao bhnnio| purisassa mahiliyAe aTThAvIsaM bhave kavalA // 1 // kavalANa ya parimANaM kukaDiaMDagapamAsamettaM tu / jo vA avigiyavayaNo vayaNami chuhija vIsatyo // 2 // " tatazcaitanmAnAdUnaM yo bhuGkte yattadornityamabhisambandhAttasya 'evam' amunA prakAreNa 'dravyeNa' upAdhibhUtena bhavediti saNTaGkaH, avamaudAryamiti prakramaH, etacca jaghanyenekasikthu-yatraikameva sikthu bhujyate tadAdi, AdizabdAsikthudvayAdArabhya yAvadekakavalabhojanam, evaM cAlpAhArAkhyamavamaudAryamAzrityocyate, yata upArdAdiSu teSu kavalanavakAdimAnamevaitat , tathA ca sampradAyaH-"appA hAromoyariyA ekkakavalAhAromoyariyA (jahaNNA aTThakavalA.) ukosA sesA ajahaNNukosA, abaDAhAromoyariyA dAjahanniyA navakavalA ukkoseNaM bArasa sesA ajahannamaNukosA" ityAdi, etadbhedAbhidhAyinI ceyaM gAthA-"appAjahAra 1 avahe 2 dubhAga 3 pattA 4 taheva kiMcUNA 5 / aTTa1 duvAlasa 2 solasa 3 cauvIsa 4 tahekatIsA ya|| 2 K604 // 1 dvAtriMzatkila kavalA AhAraH kukSipUrako bhaNitaH / puruSasya mahelAyA aSTAviMzatirbhaveyuH kavalAH // 1 // kabalAnAM ca parimANaM 4 || kukuTayaNDakapramANamAtrameva / yaM vA'vikRtavadano vadane kSipedvizvastaH // 2 // A5% dIpa anukrama [1202-1212] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1206~
Page #1208
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [--1/ gAthA ||14-24|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [14 5-35 -24] sInt" kSetrAvamaudaryamAha-sati guNAn gamyo vA'STAdazAnAM karANAmiti prAmastasmin , nAna karo'stIti kA tasmina, tathA rAjA'nayA dhIyata iti rAjadhAnI-rAjJaH pIThikAsthAnamityarthaH, nigamayanti tasminnaneka-1|| vidhabhANDAnIti nigamaH-prabhUtataravaNijAM nivAso'nayoH samAhArastasmiMzca, Akurvanti tasminnityAkaro-hiraNyAyutpattisthAnaM tasmin , 'pali'tti suvyatyayAt pAlyante'nayA duSkRtavidhAyino janA iti pallI, nairukto vidhiH, | yakSagahanAdyAzritaHprAntajananivAsastayAM, kheTyante-unAsvante'sminneva sthitaiH zatraya iti kheTaM-pAMzuprAkArapa-18 rikSiptam , uktaM hi-"kheDaM puNa hoi dhUlipAyAraM " tasmin , kaTa-karbaTajanAvAsaH, kunagaramityarthaH, droNyonAyo mukhamasyeti droNamukha-jalasthalanirgamapravezaM yathA bhRgukaccha tAmralipsiA, patanti tasmin samasta digbhyo janA iti pattanaM,taca jalapattanaM yajalamadhyavarti,yathA kAnanadvIpaH, sthalapattanaM ca nirjalabhUbhAgabhAvi yathA mathurA, 'maDaMba'ci dezIpadaM yasya sarvadizvarddhatRtIyayojanAntAmo nAsti, samiti-bhRzaM vAdhyante'smin janA iti saMbAdhaH-prabhUtacA-14 turvarNyanivAsaH, karbaTAdInAM cAtra samAhAradvandvastasmin, A-samantAt zrAmyanti-tapaH kurvansasminnityAzrama: tApasAvasadhAdistadupalakSitaM padaM sthAnamAzramapadaM tasmin, vihAro-bhikSunivAso devarAI vA tatpradhAno grAmAdihArapi vihArastasmin , 'saMniveze' yAtrAdisamAyAtajanAvAse, samAjaH-pathikasamUhaH ghoSo-gokulamanayoH samAhArerA samAjaghoSa tasmin , 'ca' samuccaye, sthalyAm-uccabhUbhAge senA-cAturaGgabalasamUhaH skandhAvAraH sa evAzepakheDADupa-| dIpa anukrama [1202-1212] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1207~
Page #1209
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||14-24|| niyukti: [513...] (43) uttarAdhya. tapomArga prata bRhadbhuttiH gatya030 sUtrAMka [14 64 -24] lakSito'nayoH samAhAre senAskandhAvAra tasmin , 'sArthe' gaNimadharimAdibhRtavRSabhAdisaGghAte saMvarttante-piNDIbhava- tyasmin bhayatrastA janA iti saMvartastasmin, korTa-prAkAro'nayoH samAhAre saMvartakorTa tasmin, 'caH' samuccaye, kSetraprastAvAdiha samAjikAdiSu ca kSetrameyopalakSyate / 'vADesutti bATeSu pATeSu vA vRttivaraNDikAdiparikSiptagRhasamUhAtmakeSu 'rathyAsu' serikAsu 'gRheSu' pratItepu, sarvatra vA vikalpe, "evaM'mityanena hRdayasthaprakAreNa 'ettiyanti etAvat vivakSAto niyataparimANaM kSetraM 'kalpate' upayogaM yAti paryaTitumiti zeSaH, 'tuH' pUraNe, evamAdi, AdizabdAgRhazAlAdiparigrahaH, 'eva'mityamunA kSetraprAdhAnyAdabhigrahagrahaNalakSaNena prakAreNeti 'kSetreNa' iti kSetrahetukaM 'tuH pUraNe bhavedavamaudAryamiti prakramaH // punaranyathA kSetrAvamaudAryamAha-peDe'tyAdi, atra ca sampradAyaH-"peDA peDikA |iva caukoNA addhapeDA imIe ceva addhasaMThiyA gharaparivADI gomuttiyA kAvaliyA payaMgavihI aNiyayA paryaguDA-I NasarisA 'saMyukAvaTuM'ti zambUka:-zaGkhastasyAvataH zambUkAvatastadvadAvarto yasyAM sA zambUkAvA, sA ca dvividhAyataH sampradAya:-"abhitarasaMvukkA bAhirasaMbukA ya, tattha abhaMtarasaMbukkAe saMkhanAbhikhettovamAe Agiie aMto || ADhavati bAhirao saMNiyaTTai, iyarIe vivajao,"'AyayagaMtuMpacAgaya'tti, atrAyataM-dIce prAJjalamityarthaH, tathA ca sampradAyaH-"tattha ujjuyaM gaMtUNa niyaTTaI" 'chaTTatti SaSThI, nanvatra gocararUpatvAdbhikSAcaryAtvamevAsAM tatkatha-4 miha kSetrAvamaudAryarUpatoktA ?, ucyate, avamaudArya mamAstvitsabhisambandhinA vidhIyamAnatvAdavamaudAryavyapadezo'-18 M dIpa anukrama [1202-1212] // 605 // wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1208~
Page #1210
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [30], mUlaM [-1 / gAthA ||14-24|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [14 -24] pyaduSTa eca, dRzyate hi nimittabhedAdekatrApi devadattAdau pitRputrAdyanekavyapadezaH, evaM pUrvatra prAmAdiviSayasyottaratra || 8 kAlAdiviSayasya ca naiyatasyAbhigrahatvena bhikSAcaryAtvaprasaGge idamevottaraM vAcyam // kAlAvamaudAryamAha-divasasya ahaH 'pauruSINAM' praharANAM catasRNAmapi 'tuH prAgvad yAvAn bhavetkAlo'bhigrahaviSaya iti zeSaH, 'eva'mityevaM prakramA-13 kAlena 'caramANa'tti tisuvyatyayAcarataH 'khalu nizcita kAlomANa'nti kAlenAvamatvaM prastAvAdudarasya kAlAvamatvaM ko'rthaH ?-kAlAvamaudArya muNitavyaM, kAlahetutvAdasyeti bhAvaH, yadivA'bhedopacAreNa sa evAbhigRhItakAle carana-2 vimaudArya munnitvyH|| etadeva prakArAntareNAha-athavA tRtIyapauruSyAmUnAyAM prAsam-AhArameSayan-trividhepaNayA / gaveSayan , nyUnatvameva vizeSata Aha-caturbhAgonAyAM vAzabdAtpazcAdibhAgonAyAM vA tRtIyapauruSyAm, 'evam' amunA kAlaviSayAbhigrahalakSaNena prakAreNa carannityanuvartate, kAlena tu bhavedavamaudAryayogAd yatirapyavamaudAryam , autsa|rgikavidhiviSayaM caitat , utsargato hi tRtIyapauruSyAmeva bhikSATanamanujJAtaM, yaduktam-"paMtho bhikkhA ya tiyaae"tti| bhAvAvamaudAryamAha-strI vA puruSo vA 'alaGkato vA' kaTakAdyalaGkAravibhUSito vA 'analaGkRto vA'pi tadviparItaH, tathA'nyataraca tadvayazca-pAlyAcanyataravayastatstho bA, anyatareNa vA paTTavATakamayAdinA 'varaNa' vAsasA, lakSaNe tR-1 |tIyA, sarvatra vA vikalpe / 'anyena' vizeSAntarAdbhinnena 'vizeSeNa' kupitaprahasitAdinA'vasthAbhedena 'varNena' kRSNAdinA prakramAdanyatareNopalakSitaH 'bhAva' paryAyamuktarUpamevAlaGkRtatvAdi 'aNumuyaMte u' tti tuzabdasvAvadhAraNa(gArtha)tvAd 4 26290SAROKARNAL dIpa anukrama [1202-1212] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1209~
Page #1211
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-1 / gAthA ||14-24|| niyukti: [513...] (43) prata E sUtrAMka [14 -24] uttarAdhya anunmuJcanneva' atyajanneva yadi dAtA dAsyati tato'haM grahISye na tvanyathetyupaskAraH, evaM caran 'khalu' nizcitaM 'bhA- tapomArgadivomoNaM' ti bhAvAvamatvenopalakSitaH prakramAdudarakha muNitavyaH, yadvA succyatyayAdevaM carataH khalu subvyatyayAbhAvAvavRhatta matvena hetunA muNitavyamAvamaudAryamiti prkrmH|| paryavAvamaudAryamAha-'dravye' azanAdau 'kSetre' prAmAdau 'kAle' paurupyAdau 'bhAve ca' strItvAdau 'AkhyAtAH' kathitAH 'tuH' pUraNe ye 'bhAvAH' paryAyA ekasikthonatvAdayaH, etaiH sarvairapi dravyAdiparyAyaiH 'omatti' avamamupalakSaNatvAdavamaudArya carati-Asevate avamacarakaH paryavacarako bhave-13 zikSuH, iha ca paryavagrahaNena paryavaprAdhAnyavivakSayA paryavAvamaudAryamuktam , athavA 'eehi avamacarao'tti etebhyaH' dravyAdiparyAyebhyaH 'avamacarakaH' nyUnatvAsevakaH, kimuktaM bhavati !-ekasikthonatvAdAvapi navapurANAdivizeSAbhigrahavAn , evaM grAmapauruSIstrItvAdiSvapi viziSTAbhigrahataH pUrvasmAnnyUnatvaM bhAvanIyam / Aha-kSetrAvamaudAryAdiSyapyazanAdidravyeNaivodarasthAvamatvamiti kathaM dravyAvamaudAryAdeSAM vizeSaH 1, ucyate, kSetrAdihetukatvasyaiva tatra prAdhAnyena | vivakSitatvAt, tadvivakSA ca dravyAvamaudAryaskhApi teSu ta tukatvAt, yadivA yatrApi dravyato nyUnatvamudarasya nAsti tatrApi kSetrAdinyUnatAmapekSya kSetrAdyavamaudAryANi bhaNyanta iti praznAnavakAza eveti sUtraikAdazakagarbhArthaH // itthamadivamaudAryamabhidhAya bhikSAcaryAmAha aTTavihagoyaraggaM tu, tahA satteva esaNA / abhiggahA ya je anne, bhikkhAyariyamAjhyA // 25 // % dIpa anukrama [1202-1212] XX // 606 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1210~
Page #1212
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||25|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAka [25] 'avihagoyaraggaM'ti prAkRtatvAd aSTavidhA-aSTaprakAro'nA-pradhAna AdhAkarmAdiparihAreNa sa cAsau gauriva caraNam-uccAvacakuleSvavizeSeNa paryaTanaM gocarazcASTavidhAagocaraH, 'tuH uttarabhedApekSayA samucaye, tathA saptaveSaNA abhigRhyanta ityabhigrahAH 'cA' samuccaye ye anye etadatiriktAH, te kimityAha-'bhikkhAyariyamAhiyaci sUtratvena , bhikSAcaryAviSayatvAt bhikSAcaryA vRttisa pAparanAmikA''khyAtAH, atra cATAvagragocarabhedAH peDAdaya eva zambUkAvadAyA vaividhyAzrayaNataH tathA RjvyAdyAzcAparAyAH prakSepAt, sasaiSaNAmAH-"saMsahamasaMsaThThA uddhaDa taha appalevaDAra cev| uggahiyA paggahiyA ujjhiyadhammA ya sattamiyA // 1 // " 'abhigrahAca' dravyakSetrakAlabhAvaviSayAH, tatra dravyAbhigrahA:-kuntAnAdisaMsthitamaNDakakhaNDAdi grahISya ityAdayaH kSetrAbhigrahA:-dehalIjaGyorantarvidhAya yadi dAsyati 4 tato prAyamityAdayaH, kAlAbhigrahAH-sakalabhikSAcaranivartanAvasare mayA paryaTitavyamityAdayaH, bhAvAbhigrahAstu-hasan da rudan baddho vA yadi pratilAbhayiSyati tato'hamAdAsye na tvanyayetyevamAdaya iti sUtrabhAvArthaH // (prnyaanm15000)| abhihitA bhikSAcaryA, rasaparityAgamAha2 khIradahisappimAI, paNIyaM pANabhoyaNaM / parivajaNaM rasANaM tu, bhaNiyaM rasaviSajaNaM // 26 // kSIraM-dugdhaM dadhi-tadvikAraH sarpiH-ghRtaM tadAdi, AdizabdAd guDapakkAnnAdipariprahaH, 'praNItam' atibRMhakaM pIyata iti pAnaM-varjUrarasAdi bhujyata iti bhojana-lavindvodanAdi anayoH samAhAre pAnabhojanaM sopaskAratvAdeSAM / dIpa anukrama [1213] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1211~
Page #1213
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [26] dIpa anukrama [1214] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 607 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [30], mUlaM [--] / gAthA ||26|| niryuktiH [513...] 'parivarjanaM' pariharaNaM rasAnAM rasyamAnatvena 'tuH' pUraNe 'bhaNitam' abhihitaM tIrthakRdAdibhiriti gamyate, rasavivarjanaM nAma bAhyaM tapa iti sUtrArthaH // ukto rasaparityAgaH, kAyaklezamAha ThANA vIrAsaNAIyA, jIvassa u suhAvahA / uggA jahA gharijjati, kAyakilesaM tamAhiyaM // 27 // sthIyata ebhiriti sthAnAni - kAyAvasthitibhedA vIrAsanaM yatsiMhAsanasthitasya tadapanayane tathaivAvasthAnaM tadAdi - yeSAM tAni vIrAsanAdikAni, AdizabdAdgodohikAsanAdiparigrahaH, sUtratvAlliGgavyatyayAt, locAdyupalakSaNaM caitat, tathA''ha - "vIrAsaNa ukudugAsaNAha loyAio a viSNeo / kAyakileso saMsAravAsaNiveyautti // 1 // " 'jIvasya' jantoH 'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca tataH sukhAvahAnyeva muktisukhaprApakatvena zubhAvahAnyeva vA 'uprANi' duranuSTheyatayotkaTAni 'yathA' yena prakAreNa 'dhAryante' ityAsevyante gamyamAnatvAdyatibhiH 'kAyakilesaM tamAhiyanti kAyasya klezo-bAdhanaM kAyaklezaH saH 'AkhyAtaH' kathitastathaiveti zeSaH, iha ca saMsAryAtmanaH kAyAnugatatvena tatleze yadyapyavazyaM klezasambhavastathA'pi bhAvitAtmanAmasau sannapyasatsama eveti tadanabhidhAnamiti sUtrArthaH // evaM kAyaklezamuktvA saMlInatAM vaktumAha etamaNAvAe, itthIpasuvivajjie / sayaNAsaNasevaNayA, vivittaM sayaNAsaNaM // 28 // 11 vIrAsanotkaTukAsanAdi locAdikaJca vijJeyaH / kAyaDezaH saMsAravAsanirvedaheturiti // 1 // For Fans Only tapomArga gatya0 30 ~1212~ ||607 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1214
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||28|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka [28] MI egaMtati mukhyatyayAd 'ekAnte' janenAnAkule 'anApAte' khyAdhApAtarahite 'strIpazuvivarjite' tatraiva sthitakhyA dirahite zUnyAgArAdAviti bhAvaH 'sayaNAsaNasevaNaya'tti sUtratvAt zayanAsanasevanaM viviktazayanAsanaM bAvaM tapa | ucyata iti zeSaH, upalakSaNaM caitadeSaNIyaphalakAdigrahaNasya, tathA cAnena viviktacaryA nAma saMlInatoktA bhavati, yatastallakSaNamidam-"ArAmujANAisu thIpasupaMDagavivajie ThANaM / phalagAINa ya gahaNaM taha bhaNiyaM esaNijANaM Mu||"shesssNliintoplkssnnN cAsau, prAdhAnyAcAsyA eva sAkSAdabhidhAnaM, prAdhAnyaM cendriyAdisalInatopakAritvA-IN sadasyAH, iyaM cetthaM caturvidhA, yata uktam-"iMdiyakasAyajoge pahuca saMlINayA muNeyadhA / taha jA vivittacariyA paNNattA vIyarAgehiM // 1 // " tatrendriyasalInatA zrotrAdibhirindriyaiH zabdAdiSu sundaretareSu rAgadveSAkaraNaM, kaSAyasaMlInatA tadudayanirodha udIrNaviphalIkaraNaM ca, yogasaMlInatA ca manoyogAdInAmakuzalAnAM nirodhaH kuzalAnAmudIra-13 gamiti sUtrArthaH / uktamevArthamupasaMharannuttaragranthasambandhAbhidhAnAyAha eso bAhiragatabo, samAseNa viyaahio| ambhitaraM tavaM itto, bucchAmi annupubbso|| 29 // 'etat anantaroktaM vAyakaM tapaH samAsena vyAkhyAtam ,Aha-kiM punarito bAdyAttapasaH phalamavApyate ?, ucyate, | 1 ArAmodyAnAdiSu strIpazupaNDakavivarjite sthAne / phalakAdInAM ca grahaNaM tathA bhaNitameSaNIyAnAm // 1 // 2 indriyakavAyayogAn pratItya saMlInatA jJAtavyA / tathA yA viviktacayA~ prajJaptA vItarAgaiH // 2 // dIpa anukrama [1216] CSCRICE JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1213~
Page #1215
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||29|| niyukti: [513...] (43) tapomArga gatya030 prata sUtrAMka [29] uttarAdhya. niHsamatA zarIralAghavendriyavijayasaMyamarakSaNAdiguNayogAt zubhadhyAnAvasthitasya karmanirjaraNamiti, abhyantaratapaH itaH' bAsatapo'bhidhAnAdanantaraM 'vakSyAmi' abhidhAsse 'aNupubbaso'tti AnupUyeti sUtrArthaH // pratijJAtamAhabRhadvRttiH pAyacchisaM viNao, bevAvaJca taheva smaao| jhANaM ca viussaggo, eso abhitaro tavo // 30 // // 608 // akSarArthaH sugama eva, bhAvArtha tu sUtrata evAha sUtrakRt AloaNArihAIyaM, pAyacchittaM tu dasavihaM / je bhikkhU vahaI samma, pAyacchittaM tamAhiyaM // 31 // a-1 mbhuTTANaM aMja(gaMja)likaraNa, tahevAsaNa dAyaNaM / gurubhattibhAvasussUsA, viNao esa viyAhio // 32 // AyariyamAiyaMmi, veyAvace ya dasavihe / AsevarNa jahAthAma, yAvaccaM tamAhiyaM // 33 // bAyaNA pucchadANA ceca, taheva pariyaTTaNA / aNuppehA dhammakahA, sahAo paMcahA bhave // 34 // aharudANi vajittA, jhA-3 ijjA susmaahie| dhammasukAI jhANAI, jhANaM taM tu buhA vae (vynti)|| 35 // sapaNAsaNa ThANe vA, je u bhikkhU Na vAvare / kAyassa viussaggo, chaTo so parikittio // 36 // | AlocanaM vikaTanaM prakAzanamAkhyAnaM prAduSkaraNamityanAntaraM, tadahatyAlocanAI-yat pApamAlocanAta eva zu-15 dhyati, uktaM hi-"AloyaNamarihaMti A majjA loyaNA gurusgaase| jaM pAva vigaDieNaM sujjhai pacchittapaDhameyaM // 1 // " 1 AlocanAI miti AmaryAdAyAmAlocanA gurusakAze / yat pApaM vikaTanena zudhyati prAyamittaM prathamamiSam // 1 // dIpa anukrama [1217] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~12144
Page #1216
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-1 /gAthA ||31-36|| niyukti: [513...] (43) prata sUtrAMka -36 // AdizabdAtpratikramaNAhIdiparigrahaH, iha punarupacArAdevaMvidhapApavizuddhayupAyabhUtAnyAlocanAdInyevAlocanArdAdizabdenoktAni, upacAranimittaM cAtra viSayaviSayibhAvaH, evaMvidhAni hi pApAnyAlocanAdInAM viSaya AlocanAdIni ca viSayINIti bhAvanIyaM, tathA cAnyatra 'AloyaNapaDikkamaNe' tyAdinA'haMzabdaM vinaiva tadbhedAbhidhAnaM, tadevaMvidhamAlocanAImAdiryasya tadAlocanArhAdikaM, zeSAdvibhASeti (pA.5-4-154)kappratyayaH, 'prAyazcittam' uktaniruktaM 'tuH| avadhAraNe bhinnakramazca, tataH 'dazavidhameva' dazaprakArameva, dazavidhatvaM cetyam-"AloyaNa paDikamaNe mIsa vivege tahA viussgge| tava cheya mUla aNavaThThayA ya pAraMcie ceva // 1 // " 'jatti ArSatvAd yadbhikSuH 'vahati' Asevate 'smyg'| avaiparItyena prAyazcittaM tadAkhyAtam zA vinayamAha-abhyutthAnamaJjalikaraNamubhayamapi pratItaM 'tathe ti samuccaye 'eveti pUraNe 'AsaNadAyaNa'ti sUtratvAdAsanadAnaM pIThAdidAnamityarthaH, gurUNAM gauravArhANAM bhaktirgurubhaktiH, bhaavH-antH| karaNaM tena zuzrUSA-tadAdezaM prati zrotumicchA paryupAsanA vA bhAvazuzrUSA, vinaya eSa vyAkhyAtaH 2 // vaiyAvRttyamAhaAyariyamAIttimakAro'lAkSaNikastataH AcAyodike AcArya(yAdi)viSaye vyApRtabhAvo vaiyAvRttyam-ucitAhArAdisampAdanam ,uktazca-"yAvacaM vAvaDabhAyo taha dhmmsaahnnnnimittN| annAiyANa vihiNA saMpADaNamesa bhaavtyo||1||" 1 AlocanA pratikramaNaM mizra vivekastathA vyutsargaH / tapazchedo mUlamanavasthApyatA ca pArAbhikameva // 1 // 2 vaiyAvRttyaM vyApRta|bhAvastathA dharmasAdhananimittam / annAdikAnAM vidhinA saMpAdanameSa bhAvArthaH // 2 // dIpa anukrama [1219-1224] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1215~
Page #1217
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [31 -36] dIpa anukrama [1219 -1224] uttarAdhya. bRhadvRttiH ||609 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||31-36|| adhyayanaM [30], Education intol tasmin 'dazavidhe' dazaprakAre, dazavidhatvaM cAcAryAdiviSayabhedAd uktaM hi - " Ayariya 1 uvajjhAya 2 thera 3tabassI 4 gilANa 5 sehANaM 6 | sAhammiya 7 kula 8 gaNa 9 saMgha 10 saMgayaM tamiha kAyacaM // 1 // " "Aseva nam etadviSayamanuSThAnaM 'yathAsthAnaM' svasAmarthyAnatikrameNa vaiyAvRttyaM tadAkhyAtamiti 3 // svAdhyAyamAha - 'vAyaNe' - tyAdi prAgvyAkhyAtaprAyameva 4 // samprati dhyAnamAha - RtaM duHkham uktaM hi "Rtazabdo duHkhaparyAyavAcyAzrIyate" Rte bhavamArtta, tathA rodayatyaparAniti rudraH- prANivadhAdipariNata Atmaiva tasyedaM karma raudram, AtaM ca raudraM ca Arttaraudre, prAkRtatyAca bahuvacananirdezaH, 'varjayitvA' hitvA dhyAyetsusamAhitaH prAgvat kimityAha - dharmaH - kSamAdidazalakSaNastasmAdanapetaM dharmya zuklaM zuci - nirmalaM sakalamidhyAtvAdimalavilayanAt yadvA zugiti - duHkhamaSTaprakAraM vA karma tataH zucaM klamayati--nirasyatIti zuklamanayordvandvastataH dharmyazukladhyAne sthirAdhyavasAnarUpe, uktaM hi - "jaM thiramajjhavasANaM taM jhANaM jaM calaM tayaM cittaM" ti, 'dhyAnaM' dhyAnAkhyaM tapastat tuzabdasyaivakArArthatvAttadeva budhAH 'vayaMti' vadanti 5 // adhunA vyutsargamAha-zayyata iti zayanaM saMstArakAdau tiryak zarIranivezanaM tatrAsanam - | upavezanaM tasmin, ubhayatra sUtratvAtsuporluk 'sthAne' UrdhvasthAne 'vA' vikalpe pratyekaM ca yojyate, svazaktyapekSaM sthita 1 AcAryopAdhyAyasyaviratapasviglAna shaikssaannaam| sAdharmikakulagaNasaGke saMgataM tadiha karttavyam // 1 // yat sthiramadhyavasAnaM tat dhyAnaM yat calat tat cittam / For Fans Only niryukti: [513...] ~1216~ tapomArga - gatya0 30 // 609 // www.ncbrary.or muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1218
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [30], mUlaM [-] / gAthA ||37|| niyukti: [513...] (43) 69 -% % prata % sUtrAka [37] % iti gamyate, yastu bhikSuH 'na vAvare'tti 'na vyApriyate' na calanAdikriyAM kurute, yattadornityAbhisambandhAdarthavazAdara vibhaktipariNAmataca tasya bhikSoH 'kAyasya' zarIrasya 'vyutsargaH' ceSTAM prati parityAgo yaH 'chaTo so parikittito'ti |satratyApliGgavyatyaye SaSThaM 'tat' prakramAdabhyantaraM tapaH parikIrtitaM' tIrthakarAdibhiruktaM, zeSavyutsargopalakSaNaM caitad, anekavidhatvAttasya, uktaMca-"dece bhAve ya tahA duvidhussaggo cauviho dabve / gaNadehovahibhatte bhAve kohAicAtotti // 1 // " iti suutrpdaarthH|| sampratyadhyayanArthamupasaMharannasyaiva phalamAhaeyaM tavaM tu duvihaM, jaM sammaM Ayare muNI / se khippaM savvasaMsArA, vippamuccai paMDie // 37 // tibemi // // tavamaggija // 38 // etat' anantaroktakharUpaM tavaM tu duvihati tapaH dvividhamapi uktabhedato dvibhedamapi yaH samyak 'Acaret' Asevate muniH sa kSipraM 'sarvasaMsArAt' caturgatirUpAt 'vipramucyate' pRthag bhavati paNDitaH, paThanti ca-so khavettu darayaM arao, nIrayaM tu gaI gae' iha ca 'Ayare ti tibyatyayAdAcArIt, atItanirdezazca bhUtabhaviSyatorapyupala kSaNaM, kAlatraye'pi tulyamAhAtmyatvAdaskhaitatkSetrApekSA (kSayA) veti sUtrArthaH / / iti' parisamAsau, bravImIti pUrvavat / 18 // ityavasito'nugamo, nayAzca prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM tapomAgeMgati nAmakaM triMzattamamadhyayanaM samAsamiti // 30 // 1 dravye bhAve tathA dvividha utsargaH caturvidho dravye | gaNadehopadhibhakte bhAve krodhArityAga iti // 1 // %% % dIpa anukrama [1225]] 2-% 4% Hinatandionary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 30 parisamAptaM ~ 1217~
Page #1219
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [37] dIpa anukrama [1225] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 610 // 66 "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 (mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||37...|| adhyayanaM [31], Education intemational atha caraNAkhyamekatriMzattamamadhyayanam / vyAkhyAtaM triMzattamamadhyayanam adhunaikatriMzattamamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH - anantarAdhyayane tapa uktam, | iha tu taccaraNavata eva samyag bhavatIti caraNamucyate ityanena sambandhenAyAtasyAsyAdhyayanasya pUrvavadupakramAdidvAra| catuSTayaprarUpaNA tAvadyAvannAma niSpannanikSepe caraNavidhiriti nAma, atazvaraNavidhizabdanikSepAyAha niryuktikRtnikkhevo caraNami (mI) caubiho duviho ya hoi dabaMmi / AgamanoAgamao noAgamao ya so tiviho| jANagasarIrabhavie tavatiritte ya gaibhikkhamAIsuM / AcaraNe AcaraNaM bhAvAcaraNaM tu NAyacaM // 515 // Nikkhevo u vihIe cauviho duviho ya hoi davvaMmi / AgamanoAgamao noAgamao ya so tiviho // jANaga sarIrabhaviyaM tavatiritte ya iMdiyatthesuM / bhAvavihI puNa duvihA saMjamajogo tavo ceva // 517 // gAthAcatuSTayaM spaSTameva, navaraM 'tavvaharite ya'tti tavyatiriktaM ca gatibhikSAdiSu gatiH - gamanaM bhikSA- bhakSaNaM, paThyate ca 'cara gatibhakSaNayoH' iti, AdizabdAdAsa~yAparigrahaH, uktaM hi "caratirAsevAyAmapi varttate" iti, tata eteSu satsu For Past Use Only niryukti: [514-517] ~ 1218~ caraNavi dhya0 31 // 610 // wwwjanbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atha adhyayanaM 31 "caraNavidhi" Arabhyate
Page #1220
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata =yyaayy [8] anukrama [1226] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRtti:) mUlaM [ - ] / gAthA || 1 // adhyayanaM [31], niryukti: [518] | prakramAddravyameva suvyatyayena gatyAdayo vA bhAvacaraNakAryAkaraNatvena tayatiriktadravyacaraNaM, tathA 'AcaraNe' prastAvAjjJAnAdyAcAre 'AcaraNam' anuSThAnaM siddhAntAbhihitaM 'bhAve' vicArye caraNaM 'tuH' vizeSaNe jJAtavyamiti // tathA 'iMdiyatthesu 'nti indriyANi-sparzanAdIni teSAmarthAH - sparzAdayasteSu prakramAd yaH 'vidhiH' anuSThAnamAsevanamiti yAvat, asyApi dravyatvaM bhAvavidhiphalAsAdhakatvena dravyaprAdhAnyavivakSayA vA bhAvavidhiH punaH 'dvividhaH' dvipra kAraH, dvaividhyamAha-'saMyamayogaH' saMyamavyApAraH 'tapazcaiva' anazanAdyanuSThAnarUpaM, caraNAsevanaM yatra bhAvavidhiH, sa | caivaMvidha eveti gAthAcatuSTayArthaH // samprati yeneha prakRtaM tadupadarzayannupadezamAha | pagayaM tu bhAvacaraNe bhAvavihIe a hoi nAyavaM / caiUNa acaraNavihiM caraNavihIe u jaiyAM // 598 // nigadasiddhA, navaraM 'bhAvacaraNena' prastAvAccAritrAcArAnuSThAnena 'acaraNavidhim' anAcArAnuSTAnaM tyaktvA 'caraNavidhau' uktarUpe 'yatitavyaM' yattro vidheya iti gAthArthaH // ukto nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucA - raNIyaM tacedam Education intimational caNavihiM pavakkhAmi, jIvassa u suhAvahaM / jaM carittA bahU jIvA, tinnA saMsArasAgaraM // 1 // caraNasya vidhiH AgamoktanyAyaH caraNavidhistaM pravakSyAmi jIvasya 'tuH' avadhAraNe bhinnakramastataH 'suhAvahaM 'ti For Parts Only ~1219~ Dig muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1221
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-] / gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) prata sUtrAMka [2-20] 25 uttarAdhya. sukhAvahameva zubhAvahameva vA, yathA caitadevaM tathA phalopadarzanadvAreNAha-yaM 'caritvA' Asevya vahayo jIvAH 'tIrNA' caraNavi atikAntAH 'saMsArasAgaraM' bhavasamudra muktimavApsA ityabhiprAya iti sUtrAtheM // bRhadvRttiH // 11 // egao viraI kujjA, egao apavattaNaM / assaMjame niyattiM ca, saMjame ya pavattaNaM // 2 // rAgaddose ya do pAce, pAvakammapavattaNe / je bhikkhU saMbhaI nicaM, se na acchaha maMDale // 3 // daMDANaM gAravANaM ca, sallANaM ca tiyaM / tiyaM / je bhikkhU cayaI nicaM, se na acchA maMDale // 4 // dibve yaje ubassagge, tahA tericchmaannuse| ||je bhikkhU sahaI nicaM, se na acchA maMDale // 5 // vigahAkasAyasannANaM, jhANArNa ca durya tahA / je bhikkhU/ vajaI nirca, se na acchA maMDale ||6||bes iMdiyatyesu, samiIsu kiriyAsu ya / je bhikkhU jayaI nicaM, | se na acchaha maMDale // 7 // lesAsu chasu kAesa, chakke AhArakAraNe / je bhikkhU jaya nicaM, se na acchA | maMDale // 8 // piMDaggahapaDimAsu, bhayavANesu sattasu / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchA maMDale // 9 // maesubabhaguttIsu, bhikkhudhammami dasavihe je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchada maMDale // 10 // uvAsa gANaM paDimAsu, bhikkhUNaM paDimAsu ya / je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchada maMDale // 11 // kiriyAmu| nam dAbhUyagAmesu, paramAhammiesu ya / je bhikkhu jaI nicaM. sena acchaha maMDale // 22 // gAhAsolasaehi, tahA| assaMjamaMmi a / je bhikkhU jayaI nicaM, sena acchada maMDale // 1 // bhami nAyajjhayaNesu, ThANesu ya'samA 55kara dIpa anukrama [1227-1245] JABERatinintamational wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1220~
Page #1222
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-20] dIpa anukrama [1227 -1245] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||2-20|| niryukti: [518...] adhyayanaM [31], hie| je bhikkhU jayaI nicaM, se na acchara maMDale ||14|| ikavIsAe sabalesuM, bAvIsAe parIsahe / je bhikkhU jayaI niyaM, se na acchara maMDale // 15 // tevIsa sugaDe, svAhiesa suresa ya / je bhikkhU jayaI niyaM se na accha maMDale // 16 // paNavIsA bhAvaNAhiM ca, uddesesu dasAiNaM / je bhikkhU jayaI niyaM, se ma acchai maMDale ||17|| aNagAraguNehiM ca, paNa paMmi taheba ya / je bhikkhU jayaI nicaM, se na accha maMDale 18 pAvasuyapasaMgesu [ya], mohadvANesu veva ya / je bhikkhu jayaI niyaM, se na acchara maMDale // 19 // siddhAiguNajogesu, tittIsAsAyaNAsu ya / je bhikkhU jayaI niyaM, se na acchara maMDale // 20 // Education Intamational tatra ca 'ekataH' ekasmAt sthAnAdU viratiM viramaNamuparamamitiyAvat 'kuryAt' vidadhyAt 'ekatazca' ekasmiMztha, AdyAditvAtsaptamyantAttasiH, 'caH' samucaye bhinnakramaH, pravarttanaM ca kuryAditi sambandhaH / etadeva vizeSata jAha'asaMyamAt' hiMsAdirUpAt paJcamyarthe saptamI 'nivRttiM ca' parihArarUpAM 'saMyame' uktarUpe casya bhinnakramatvAtpravarttanaM ca kuryAdityanuvarttate, cazabdAdubhayatra parasparApekSayA samucaye / tathA 'rAgadveSau' uktarUpau 'caH' pUraNe 'dvau' dvisasayau, etadabhidhAnaM ca prAkRte dvitvabahutvayoH saMdigdhatvAd uktArthAnAmadhyapUpau dvAvAnayetyAdivaloke prayogadarzanAca, 'pApI' kopAdipApaprakRtirUpatvAt pApakarmANi midhyAtvAdIni pravarttayato- janayata iti pApakarmapravarttako yaH 'bhikSuH' tapakhI 'ruNaddhi' udayasya kathaJciduditayorvA prasarasya nirAkaraNatastiraskurute 'nityaM' sadA saH 'nAste' For Fans at Use Only www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~1221 ~
Page #1223
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-20] dIpa anukrama [1227 -1245] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 612|| "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||2-20|| niryukti: [518...] Education intimational adhyayanaM [31], na tiSThati maNDale, paThanti ca- 'se Na gaccha maMDale' tti 'na' naiva 'gacchati' yAti bhrAmyatIti yo'rthaH ubhayatra ca | maNDalazabdasya vRddhavyAkhyA - maNDalagrahaNAcaturantaH saMsAraH parigRhyate, muktipadaprAsizcAtra hetuH evamuttaratra sUtrepvapi nityamityAdi vyAkhyeyam / daNDyate cAritraizvaryApahArato'sArIkriyate ebhirAtmeti daNDA - duSpraNihitamAnasAdirUpA manodaNDAdayaH, uktaM hi "jaha loe daMDijjai dabaM hIrada ya vajjhae yAvi / iya daMDaMta'ppANaM maNamAI duppaNihiehiM // 1 // teSAM 'trikaM' manodaNDavAgdaNDakAyadaNDarUpaM, tathA guruH- lAbhAbhimAnAcyAtacita Atmaiva tadbhAvAstasya vaitAnyadhyavasAnAni gauravANi teSAM 'trikaM' RddhigauravarasagauravasAta gauravAtmakaM, tathA zalyate-anekArthatvAdvAdhyate janturebhiriti zalyAni teSAM ca 'trikaM' mAyAzalyanidAnazalyamidhyAzalyAtmakam ubhayatra 'caH ' samuccaye, trikaM trikamiti ca pratyekaM traividhyAbhidhAnato vyAkhyAtameva, yo bhikSuH 'tyajati' varjayati / divyAMzcahAsyapradveSavimarzapRthagvimAtrAbhirdevavihitAn upa-sAmIpyena sRjyante devAdibhirutpAdyanta ityupasargAstAn, tathA 'tericchamANuse 'ti tirazcAmete bhayapradveSAhArahetvapatyalayanasaMrakSaNa detostaiH kriyamANatvAttairathAH tathA mAnuSANAmete hAsapradveSa vimarza kuzIlapratisevanAtmaka nimittatastairvidhIyamAnatvAnmAnuSakAzca tairazvamAnuSakAstAn upalakSaNatvAtpUrvatra cazabdasyAnuktasamuccayArthatvAdvA''tmasaMvedanIyAMzca ghaTTanaprapatanastambhana zleSaNodbhavAn yo bhikSuH ' sahate 1 yathA loke daNDyate dravyaM hiyate ca vadhyate cApi / iti daNDayantyAtmAnaM manaAdIni duSprayuktaiH // 1 // For Parts Only caraNavi dhya0 31 ~1222~ // 612 // wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1224
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) prata sUtrAMka [2-20] samyagadhyAste / viruddhA virUpA yA kathA vikathA,sA ca strIbhaktajanapadanRpatibhedatazcaturdhA, kaSAyAH-krodhamAnamAyAlo|bhAH sajJA-AhArabhayamaithunaparigrahAkhyAH, eSAM kRtadvandvAnAM pratyekaM catuSkamiti zeSaH, 'jhANANaM ca'tti prAkRtasvAda dhyAnayozca dvikamAraudrarUpaM tathA yo bhikSuH 'varjayati' pariharati, caturvidhatvAca dhyAnasyAtra prastAve'bhidhAnam / 'vrateSu' hiMsA'nRtasteyAtramaparigrahaviratilakSaNeSu 'indriyArtheSu' zabdarUparasagandhasparzeSu 'samiti samityadhyayanA|bhihitAsu ca kriyAsu-kAyikyAdhikaraNikIprAdveSikIpAritApanikIprANAtipAtarUpAsu, paThanti ca 'samItIsu ya taheva yatti, atra ca cazabdAkriyAsu ceti yo bhikSuH 'yatate' yatnaM kurute yathAvatparipAlanAto vratasamitile |mAdhyasthyavidhAnatazcendriyArtheSu parihAratazca kriyAsu / 'lezyAsu' vakSyamANarUpAsu 'padasu kAyeSu' pRthivyAdiSu vakSyamANeSveva SaGke paTraparimANe 'AhArakAraNe vedanAdAyuktarUpe yo bhikSuH 'yatate' yathAyoga nirodhotpAdanarakSAnurodhavidhAnena yalaM kurute / "piNDAvagrahapratimAsu' AhAragrahaNaviSayAbhigraharUpAsu saMsRSTAdiSvanantarA|dhyayanoktAsu saptakhiti saMvadhyate, tathA 'bhayasthAneSu' bhayasya-bhavamohanIyasamutthAtmapariNAmasyotpattinimittatayA''zrayeSu ihalokAdiSu prAguktarUpeSu 'saptasu' saptasaGkhayeSu yo bhikSuH 'yatate' ekatra tu pAlanAto'nyatra tadazena bhayAkaraNataH / madA-jAtimadAdayaH prAgabhihitA aSTau teSu, pratItatvAcehAnyatra ca sUtre saGkhyAnabhidhAnaM, brahma-vanacaryaM tasya gopanaM guptiryakAbhistA brahmaguptayo gamakatvAdahuvrIhistAsu vasatyAdiSu navasu, uktaM ca dIpa anukrama [1227-1245] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1223~
Page #1225
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/ gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) caraNavi dhyaka prata sUtrAMka [2-20] 4% uttarAdhya- |"vasaMhikahaNisirjidiya kur3itarapuvakIliyapaNIe / atimAyAhAravibhUsaNA ya Nava baMbhaguttIo // 1 // " bRhadbhuttiH mikSudharme 'dazavidhe' kSAntyAdibhedato dazaprakAre prAgukta eva yo bhikSuryatate ythaavtprihaaraasevnpripaalnaadibhiH| upAsate-sevante yatInityupAsakA:-zrAvakAsteSAM 'pratimAsu' abhigraha vizeSarUpAkhekAdazasu darzanAdipu, uktaM hi'dasaiNavayasAmAiya poshpddimaaabhscitte| AraMbhapesauddivajae samaNabhUe ya 11 // 1 // " 'bhikSUNAM' vatInAM pratimAsu ca' mAsikyAdipu dvAdazasu, yata AgamaH-"mAsAI sartatA paDhamAvititatiya sattarAidiNA / / aharAiegarAI bhikkhupaDimANa vArasagaM // 1 // " yo bhikSuryatate ythaavtprijnyaanopdeshpaalnaadibhiH| kriyante mithyAvAdikoDIkRtairjantubhiriti kriyAH-karmavandhanibandhanabhUtAzceSTAstAkhAnarthAdibhedatastrayodazasu, tathA cAgamaH"aTThANahAhiMsA'kamhA dichI ya mosa'diNNe ya / ajjhatthamANamece mAyAlobheriyAvahiyA // 1 // " abhUvan bhavanti bhaviSyanti ceti bhUtAni-prANinasteSAM grAmAH-saGghAtA bhUtagrAmAsteSvekendriyasUkSmetarAdibhedatazcaturdazasu, ukkaM hi 1 vasatiH kathAniSadyendriyANi kuDyAntaraM pUrvakrIDitaM praNItam / atimAtrAhAro vibhUSaNA ca nava brahmaguptayaH // 1 // 2 darzanaM vratApani sAmAyika poSadhaM pratimA abrahmacarya sacittam / ArambhaH preSya uddiSTavarjakaH zramaNabhUtazca // 2 // 3 mAsAdayaH saptAntAH prathamA dvitI- yA tRtIyA saptarAtridinAH / ahorAtrikI ekarAtrikI bhikSupratimAnAM dvAdazakam // 3 // 4 arthAnarthahiMse akasmAdRSTizca bhUSA'dataM ca / / adhyAtma mAno maitrI mAyA lobha IyopathikI // 5 // dIpa anukrama [1227-1245] 613 // JABERatinintamational Janatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1224 ~
Page #1226
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) * prata sUtrAMka % [2-20] "egidiya sahamiyarA saniyarA paNidiyA sabiticau / pajattApajattagabheeNaM cohasaggAmA // 1 // " dharmeNa / sacaranti dhArmikA yena tathA te'dhArmikAH paramAzca te sakalAdhArmikapradhAnatayA'dhArmikAca paramAdhArmikA:-18 atyantasaMkliSTacetaso'mbAdayasteSu, te ca paJcadaza, yata uktam-"aMbe 1 aMbarisI 2 ceva, sAme 3 sabaletti 4 A-1 dAvare / ruddo 5 baruda 6 kAle ya 7, mahAkAletti Avare 8 // 1 // asipatte 9 ghaNa 10 kUme 11. cAlU 12 veya-15 raNI iya 13|khrssre 14 mahAghose 15, ee paNNarasAhiyA // 2 // " teSu yo bhikSuryatate yathAkramaM prihaarrkssaaprijnyaanaadibhiH| gIyate-zacyate khaparasamayakharUpamasyAmiti gAthA-sUtrakRtAGgasya SoDazamadhyayanam , uktaM hi-"gAhAsolasamaM hoi ajjhayaNaM" tatazca gAyAdhyayanaM poDazaM yeSu tAni gAthASoDazakAni zeSAdvibhASeti (pA.5-4-154) kapa,suvyatyayAtteSu samayAdiSu sUtrakRtAdhyayaneSu, uktazca-"samao 1 velAlIyaM 2 ubasamgapariNa 3 thIpariSaNA ya / / 4 / NirayavibhattI 5 vIrathao ya 6 kasIlANa paribhAsA 7 // 1 // vIriya 8 dhamma 9 samAhI 10 magga 11 samo-IA saraNa 12 ahataha 13 gaMtho 14 / yamadIyaM 15 taha gAhA 16 solasamaM hoi ajjhayaNaM // 2 // " tathA saMyamanaM saM 1 ekendriyAH sUkSmA itare ca saMjhina itare paJcendriyAH sadvitricaturindriyAH / paryAptAparyAptakabhedena caturdaza prAmAH // 1 // 2 ambo'mbarSizcaiva zyAmaH zavala itypr| rudra uparudraH kAlaca mahAkAla iti cAparaH // 2 // asipatro dhanuH kumbhA vAluka: vaitaraNiriti / / kharakharo mahAghoSaH ete paJcadazAkhyAtAH // 3 // - %A dIpa anukrama [1227-1245] % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1225~
Page #1227
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) caraNavi 31 prata sUtrAMka [2-20] uttarAdhyayamona saMyamo'saMyamaH sa ca saptadazabhedaH pRthivyAdiviSayaH, tathAtvaM cAsa tatpratipakSasya saMyamakha saptadazabheda- tvAt, yaduktam-"puDhavidagaagaNimAruyavaNapphatIbiticaUpaNidiajIve / pehopehapamajaNapariTThavaNamaNovaIbRhadvRttiH kAe // 1 // " tasiMca yo bhikSuryatate ekatra taduktAnuSThAnato'nyatra tu parihArataH / 'brahmaNi' brahmacarye'STAdazame-10 // 14 // dabhinne, uktaM hi-"orAliyaM ca divaM maNavayakAeNa karaNajoeNaM / aNumoyaNakArAvaNakaraNANaTArasAvabhaM // 2 // "| jJAtAni-udAharaNAni tatpratipAdakAnyadhyayanAni jJAtAdhyayanAni tAni cokSiptajJAtAdInyekAnaviMzatisteSu, yadu-1 ktam-"ukkhittaNAe 1 saMghADe 2, aMDe 3 kumme ya 4 selae 5 / tuMce ya 6 rohiNI mallI8, mAyaMdI9 caMdimA iya (10 // 1 // dAvadae 11 udagaNAe 11, maMDuko 13 teyalI iya 14||nnNdiiphle 15 abarakaMkA 16, AiNNe 17 suMsa 18 puMDarie 19 // 1 // " 'sthAneSu' AzrayeSu kAraNeSvitiyAvat kasyetyAha-samAdhiH-samAdhAnaM jJAnAdiSu citrI-|| kAyaM na samAdhirasamAdhistasya, tAni ca drutaM drutaM gamanAdIni viMzatiH, tathA ca samavAyAnam-"vIsaM asamAhiTThANA paNNattA, taMjahA-davadavacArI yAvi bhavati 1 apamajacArI Avi bhavati 2 duppamajjiyacAri yAvi bhavati 3| 1 audArikaM ca divyaM manovacaHkAyena karaNayogena / anumodanakAraNakaraNAnyaSTAdazadhA'brahma // 1 // 2 viMzatirasamAdhisthAnAni | prAptAni, tapadhA-drutaM drutaM cArI cApi bhavati 1 apramRjyacArI cApi bhavati 2 duSpramRjyacArI cApi bhavati 3 dIpa anukrama [1227-1245] // 614 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~12264
Page #1228
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-] / gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) prata sUtrAMka [2-20] atirittasejAsaNie 4 rAyaNiyaparibhAsI 5 therovaghAtie 6 bhUtovaghAtie 7 saMjalaNe 8 kohaNe 9 piTimaMsie 10 abhikkhaNaM ohAraittA bhavati 11 NavANaM ahigaraNANaM aNuppannANaM uppAettA bhavati 12 porANANaM ahigaraNANaM khAmiyaviosabiyANaM puNodIritA bhavati 13 sasarakkhapANipAe 14 akAlasajjhAyakArae diyApi bhavati 15 sahakare 16 kalahakare 17 jhaMjhakare 18 sUrappamANabhoI 19 esaNAasamiI yApi bhavati 20 // " yo bhikSuryatate rakSAparijJAnaparihArAdibhiH / ekaviMzato zabalayanti-karburIkurvantyatIcArakaluSIkaraNatazcAritramiti zavalA:-kriyAvizeSAsteSu, tathA cAha-"avarAhami payaNuge jeNa ya mUlaM Na vaccae sAhU / sabaleMti taM carittaM tamhA sabalatti NaM bhaNiyaM // 1 // " tAni ca hastakarmAdInyekaviMzatiH, tathA cAgamaH-"taM jaha u hatthakammaM kurvate 1 mehuNaM ca sevaMte 2 / rAI ca bhuMjamANe 3 AhAkammaM ca bhuMjae 4 // 1 // tatto ya rAyapiMDaM 5 kIyaM 6 pAmica 7 1 atirittazayyAsanikaH rAjikaparibhASI sthaviropaghAtI bhUtopaghAtI saMjvalanaH krodhanaH pRSThamAsikaH abhIkSaNamavadhArayitA bhavati navAnAmadhikaraNAnAmanutpannAnAmutpAdayitA bhavati purANAnAmadhikaraNAnAM kSAmitavyutsRSTAnAM punarudIravitA bhavati sarajaskapANipAdaH | akAlasvAdhyAyakArakacApi bhavati zabdakaraH kalahakaraH jhanjhAkaraH sUryapramANabhojI eSaNAyAmasamitazcApi bhavati / 2 aparAdhe pratanuke thena ca mUlaM na prApnoti sAdhuH / zabalayanti tacAritraM tasmAt zabalA iti bhnnitaaH||1|| 3 tadyathA hastakarma kurvan maithunaM ca sevamAnaH / rAtrI bhujAna AdhAkarma bhujAnaH // 1 // 4 tatazca rAjapiNDa kI prAmityaM dIpa anukrama [1227-1245] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1227~
Page #1229
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) vRttiH prata sUtrAMka [2-20] pattarAdhya. abhihaI 8ccheja 9 / muMjate sabale U9 paJcakkhiya'bhikTabhujate 10||2||chmmaas'bhtro gaNA gaNaM sacaraNavisaMkamaM kareMte ya 11 / mAsabhaMtara tinni ya dagalevA U karemANe // 3 // mAsamaMtarao yA mAiTThANAI tiNNi|| dhya031 | kuNamANe 12 / pANAtivAyaAuTiM kuccanta 13 musaM vayaMte ya 14 // 4 // giNhate ya adinnaM 15 AuTTiyaMsa // 15 // 1 taha aNaMtarahiyAe / puDhapIe ThANasejANisIhiyaM vAvi ceeti 16 // 5 // evaM sasiNaddhAe sasarakkhAe citta hai mantasilalelU / kolApAsapaiTThA kola ghuNA tesi AvAse 17 // 6 // saMDasapANasabIe jAva u santANae bhave tahiyaM / ThANAdiceyamANe sabale AuTTiyAe u 18 // 7 // AuTTimUlakande pupphe ya phale ya bIya harie ya / bhuMjate sabale U 19 taheva sNvcchrssNto||8||ds dagaleve kuvaMta mAiTThANA dasa ya parisaMto 20 AuTTiyasIo-2 * abhyAhRtaM Accheyam / bhujAnaH zabala eva pratyAkhyAyAbhIkSNaM bhukhAnaH / / 2 / / SaNmAsyabhyantare gaNA gaNaM saMkrama kurvazca / mAsAbhyantare tAtrIca dakalepAna kurSastu // 3 // mAsAbhyantaratazca mAtRsthAnAni trINi kurvan / pANAtipAtamAkuTTapA kurvana bhUSA padaMzca / / 4 / / gRhatyadatte || cAkuTTayA tathA'nantarAyAM pRthivyAM sthAnazayyAnaipedhikIrvApi cetayati // 5 // evaM sasnigdhAyAM sarajaskAyAM cittvcchilaalelumtyaaN| // 615 // | kolAvAsapratiSThAyAM kolA ghuNAsteSAmAvAse // 6 // sANDasaprANasabIjaM yAvat sasaMtAnakaM bhavet tatra / sthAnAdi kurvan zabala AkuTTathaiva | // 7 // AkuTathA mUlAni kandAna puSpANi phalAni ca bIjAni haritAni ca / bhujAnaH zabalastu tathaiva saMvatsarasyAntaH / / 8 // daza | udakalepAn kurvan mAtRsthAnAni daza ca varSasyAntaH AkuTTayA dIpa anukrama [1227-1245] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1228~
Page #1230
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/ gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) prata sUtrAMka [2-20] degavagdhAriyahatthamatte ya ||9||dviie bhAyaNeNa ya dijantaM bhattapANa ghettUNaM / bhuMjai sabalo eso, igaviso hoinnaayyo| // 10 // 'bAvIsaparIsaha'tti dvAviMzatI 'parISahepu' parIpahAdhyayanenAbhihitakharUpeSu yo bhikSuryatate parihArAdi(dhi)sahanAdibhiH / tribhiradhikA viMzatistrayoviMzatiH, 'trayaskhayazceti (pA06-3-48 khayaH) trayasAdezaH, tatsaGkhyAdhyayanayogAtrayoviMzatisUtrakRtaM tasmin , trayoviMzatisUtrakRtAdhyayanAni ca puNDarIkAdIni sapta poDaza ca samayAdIni, tathA cAha-"puMDarIya 1 kiriyaThANaM 2 AhArapariNa 3 paJcakhANaM 4 ca / aNagAra 5 adda 6 NAlaMda 7 solasAiMca tevIsaM 8 // " tathA rUpam-ekastenAdhikAH prakramAtsUtrakRtAdhyayanebhyo rUpAdhikAzcaturviMzatirityartha-15 teSu, keSu ? ityAha-sureSu, paThanti ca-deveSu, tatraca dIvyanti-krIDantIti devA-bhavanapatyAdayasteSu, yadivAM dInyante|stUyante jagatrayeNApIti devAH-arhantasteSu RSabhAditIrthakareSu, uktaM ca-"bhavaNavaNajoivemANiyA ya dasa aTTha paMca egavihA / iti cauvIsaM devA keI puNa beMti arahaMtA // 1 // " yo bhikSuryatate yathAvatprarUpaNAdinA / 'paNavIsatti 'paJcaviMzato' paJcaviMzatisaGkhacAsu 'bhAvaNAhi~ti bhAvyanta iti bhAvanAH, tAzceha mahAvrataviSayA IryAsamitiyatnAdayaH parigRhyante, suvyatyayAttAsu, uktaM hi-"paNavIsaM bhAvaNAo paNNattAo, taM0-iriyAsamiti 1 maNa 1 zItodakachinne haste mAtre ca / / 9 // dA bhAjanena ca dIyamAnaM bhaktapAne gRhItvA / bhunakti zavala eSa ekaviMzatitamo bhavati jnyaatvyH||10|| dIpa anukrama [1227-1245] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1229~
Page #1231
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) prata sUtrAMka [2-20] guttI 2 vayaguttI 3 AloiUNa pANabhoyaNa 4 AyANabhaMDaNikkhevaNAsamiI 5, aNuvIibhAsaNayA 1 kohavivege uttarAdhya. 2 lohavivege 3 bhayavivege 4 hAsavivege 5, uggahamaNuNNavaNayA 1 uggahasIma jANaNayA 2 sayameva uggaha hai bRhadvRttiH aNuNNaviya paribhuMjaNayA 4 sAhAraNabhattapANaM aNuNNaviya paribhujaNayA 5, itthipasupaMDayasaMsattasayaNAsaNavajaNayA dhya031 // 616 // 1 itthikahavivajaNayA 2 itthINa iMdiyANi AloyaNavajaNayA 3 pudharayapurakIliyANaM visayANaM asaraNayA 4 paNIyAhAravivajaNayA 5, soiMdiyarAgovaraI, evaM paMcaSi iMdiyA // " 'uddezeSvi'tyupalakSaNatvAduddezanakAleSu / 4 dazAdInA-dazAzrutaskandhakalpavyavahArANAM par3izatisaGkhayeSviti zeSaH, uktaM hi-"dasa uddesaNakAlA dasANa kappassa hai hoti chacceca / dasa ceva ya vavahArassa huMti satve'vi chabIsaM // 1 // " yo bhikSuryatate sarvadA paribhAvanA prarUpaNAkAlagrahaNAdibhiH / anagAraH prAgvattasya guNA:-prataSadendriyanigrahAdayaH saptaviMzatiH subvyatyayAtreSu ca, ukta |hi-"vayachakka 6 midiyANaM ca niggaho 11 bhAva 12 karaNasacaM ca 13 / khamayA 14 virAgayAviya 15 maNamAIrNa |Niroho ya 18 // 1 // kAyANa chaka 24 jogammi juttayA 25 beyaNAhiyAsaNayA 26 / taha mAraNatiyahiyAsaNayA 27 ee'NagAraguNA // 2 // " prakRSTaH kalpo-yativyavahAro yasminnasI prakalpaH sa cehAcArAnameva zastrapari // 616 // | jJAdyaSTAviMzatyadhyayanAtmakaM tasmin , uktaM ca-"satthapariNNA 1 logavijao 2 sIosaNija 3 sammattaM 4 / AvaMti || 5 dhuva 6 vimohA 7 uvahANasuyaM 8 mahapariSaNA 9 // 1 // piMDesaNa 10 seji 11 riya 12 / bhAsA 13 vatthe dIpa anukrama [1227-1245] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1230~
Page #1232
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-20] dIpa anukrama [1227 -1245] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||2-20|| niryukti: [518...] adhyayanaM [31], saNA ya 14 pAesA 15 / uggahapaDimA 16 sattikkasattayA 17 bhAvaNa 24 vimutI 25 // 1 // " "ugdhAya 26 maNugdhAyaM 27 ArovaNa 28 tivimo nisIhaM tu / iha aThThAvIsaviho AyArapakappanAmo u // 1 // " mAsikyAdyAropaNAtmake vA samavAyAGgAbhihite'STAviMzatividhe prakalpe 'tathaiva' tenaiva yathAvadAsevanAprarUpaNAdinA prakAreNa 'tuH' samucaye bhikSuyetate // pApopAdAnAni zrutAni pApazrutAni teSu prasaJjanAni prasaGgAH - tathAvidhAsaktirUpAH pApazrutaprasaGgAH, te cASTA|GganimittasUtrAdiviSayabhedAdekonatriMzatteSu, uktaM hi "aTThanimittaMgAI dippAyaMtalikkha bhomaM ca / aMgaM saralakkhaNa vaMjaNaM ca tividaM puNokekaM // 1 // sutaM vittI taha vittiyaM ca pAvasuya aunntiisvihN| gaMdhacanavatthaM AuM dhaNuveyasaMjutaM // 2 // " moho-mohanIyaM tiSThati ko'rthaH 1-nimittatayA varttate eteSviti mohasthAnAni - vArimadhyAya mamatrasaprANamAraNAdIni triMzatteSu, uktaM hi "borimajjhe'vagAhittA, tase pANeya hiMsati / chAeu muhaM hattheNaM, aMtoNAI galerayaM 2 // 1 // sIsA - beDheNa veDhittA, saMkileseNa maare| sIsammi je ya AhaMtu, duhamAreNa hiMsae 4 // 2 // bahujaNassa NeyAraM, dIvaM tANaM ca 1 aSTau nimitAGgAni divyamautpAtaM AntarikSaM bhaumaM ca AnaM kharalakSaNe vyaJjanaM ca trividhaM punarekaikam // 1 // sUtraM vRttistathA vArttikaM ca pApabhutamekonatriMzadvidhaM / gAndharvanATyavAstvAyurdhanurvedasaMyuktam // 2 // 2 vArimadhye'vagAhya zrasAn prANAn vihiMsati / chAdayitvA mukhaM hastenAntarnAdaM prIvAravaM (galekhaM) ||1|| zIrpAveSTena veSTayitvA saMkezena mArayet / zIrSe Aiya ca duHkhamAreNa hinasti ||2|| bahujanasya netAraM dvIpaM trANaM ca Education international For Fans Only muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 1231 ~
Page #1233
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-] / gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) prata sUtrAMka [2-20] uttarAdhya. pANiNaM 5 / sAhAraNe gilANami pahUkiccaM Na kuvati 6 // 3 // sAhuM akammadhammo u, jo bhaMseja uvaTTiyaM caraNavibRhadvRttiH NiyAuyassa maggassa, avagAraMmi baddati // 4 // jiNANaNaMtanANINaM, avaNNaM jo pabhAsae / AyariyauvajjhAe, dhya031 khisae maMdabuddhie 9||5||tesimev ya NANINaM, samma No paritappaI 10 / puNo puNo ahigaraNaM, uppAe // 617 // 11titthabheyae 12 // 6 // jANaM Ahammie joe, pauMjati puNo puNo 13 / kAme bamittA patthei, ihauNNa-12 bhavie i vA 14 // 7 // abhikkhaM bahussue'haMti, je bhAsaMta'bahussue 15 / tahA ya atavassIvi, je tavassittihaM vae 16 // 8 // jAyateeNa bahujaNaM, antodhUmeNa hiMsae 17 / akicamappaNA kAuM, kayameeNa bhAsate 18 // 9 // |NiyaDuvahipaNihIe paliyaMce sAyajogajutte ya 19 / beha sarva musaM vayasi 20, ajjhINaM jhaMjhae sayA 21 / // 10 // / 1 prANinAm / sAdhAraNe glAne prabhukArya na kroti||3||saadhumdhrmkrmaa tu yo bhraMzayati upasthitaM / naiyAyikasya mArgasyApakAre vartate // 4 // jinAnAmanantajJAninAmavajJA yastu prabhASate / AcAryopAdhyAyAn khiMsati mandabuddhikaH // 5 // teSAmeva ca jJAninAM samyak no praticAra karoti / puna: punaradhikaraNamutpAdayati tIrthabhedakazca // 6 // jAnan AdharmikAn yogAn prayuNakti punaH punH| kAmAn vAntvA prArthayate / ihAnyabhavikAn vA // 7 // abhIkSNaM bahukSuto'hamiti yo bhASate'bahuzrutaH / tathA cAtapakhIti yastapasyahamiti vadati // 8 // jaattej-2||17|| sA bahujanamantadhUmena hinasti / akRtyamAtmanA kRtvA kRtameteneti bhASate // 9 // nikRtyupadhipraNidhikaH parikuthakaH sAtiyogayuktazca / jUte sarva mRSA vadasi aGkezaM chezayati sadA // 10 // dIpa anukrama [1227-1245] arwanniorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1232 ~
Page #1234
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-]/gAthA ||2-20|| niyukti: [518...] (43) 45 prata sUtrAMka [2-20] HddhANami pavesittA, jo dhaNaM harai pANiNaM 22 / vIsaMbhettA uvAeNaM, dAre tasseva lubbhati 23 // 11 // abhikkhamaku-4 mAre u, kumAre'hanti bhAsae 24 / evamabaMbhayAriM baMbhayAritti bhAsae 25 // 12 // jeNeyesarIyaM NIe, vitte tasseva lubhae 26 / tappahAbur3hie vAvi, antarAyaM kareti se 27 / // 13 // seNAvatiM pasatyAraM, bhattAraM vAvi hiNse| rahassa vApi Nigamassa, NAyarga seTThimeva vA 28 / // 14 // apassamANo passAmi, ahaM devatti vA vae 29 / avapaNe |ca devANa, mahAmohaM pakavati 30 / // 15 // " yo bhikSuryatate tatparihAradvArataH / siddhAH-siddhipadaprAsAstepAmAdI-1 prathamakAla evAtizAyino vA guNAH siddhAdiguNAH siddhAtiguNA vA-saMsthAnAdiniSedharUpA ekatriMzat, uktaM hi-14 "paDisehaNasaMThANe vaNNa gaMdharasaphAsavee ya / paNapaNadupaNaTThatihA igatIsamakAya'saMga'rahA // 1 // ahavA kamme-1 praNava durisaNaMmi cattAri Aue paMca Aime aMte / sese do do bheyA khINabhilAveNa igatIsaM // 2 // " tathA 'joga'-6, |ti padekadeze'pi padaprayogadarzanAd yogasaGkahA yogAH-zubhamanovAkAyanyApArAH samyag gRbante-khIkriyante te AlocanAnirapalApAdayo dvAtriMzat , uktaM hi-"AloyaNA 1 niravalAve 2, AvaIsu daDhadhammayA 3 / aNassio 1 adhvani pravezya yo dhanaM harati prANinAm / vizambhyopAyena dAreSu vasya lubhyati ||1shaa abhIkSNamakumAro'pi kumAro'hamiti bhASate / / evamanavAcAryapi mahmacArIvi bhASate 25 // 12 // yenaivaizvarya prApito vite tasyaiva lubhyati / satprabhAvotthitazcApi antarAyaM karoti tasya / / 13 // senApati prazAstAra bhari vA vihinasti / rASTrasya vApi nigamasya, nAyakaM zreSThinameva vA // 14 // apazyan pazyAmyahaM devAniti vA vadet / / 6 avarNena ca devAnAM mahAmoiM prakaroti // 15 // % % dIpa anukrama [1227-1245] % % JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1233~
Page #1235
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [31], mUlaM [-] / gAthA ||21|| niyukti: [518...] (43) prata sutrAMka [21] uttarAdhya. vahANe ya 4, sikkhA 5NippaDikammayA 6 // 1 // aNNANayA 7 alome ya8, titikSA 9 ajjave 10 suii| sadAcaraNavi11 / sammadiTThI 12 samAhI ya 13, AyAre 14 viNaovae 15 // 2 // dhiImaI ya 16 saMvego 17, paNihI bRhadvRttiH |18 suvihI 19 saMvare 20 / attadosopasaMhAre 21, sabakAmavirattayA 22 ||3||pckkhaanne 23 viussagge 24, // 11 // || appamAe 25 lavAlave 26 / jhANaM 27 saMvarajoge 28 ya, udae mAraNaMtie 29 // 4 // saMgANaM ca pariNAyA 30,15 dipAyacchittakaraNe iya 31 / ArAhaNA ya maraNate 32, battIsaM jogasaMgahA // 5 // " tato inhe siddhAdiguNayogAH AsiddhAtiguNayogA vA teSu, 'ticIsAsAyaNAsu yati trayastriMzatsajhyAkhAzAtanAsa coktazabdArthAkharhadAdiviSayAsu pratikramaNasUtrapratItAsu ratnAdhikasya purataH zikSakagamanAdikAsu vA samavAyAGgAbhihitAsu yo bhikSuryatate yathAyoga samyazraddhAnAsevanAvarjanAdinetyekonaviMzatisUtrArthaH // adhyayanArtha nigmyitumaahhai| ii eesu je bhikkhU, ThANesu jayaI sayA / khippaM se sabvasaMsArA, viSpamuccai paMDie // 21 // timi // ||crnnvihijvN / / 31 // 'itI' sanena prakAreNa 'eteSu' anantaroktarUpeSu 'sthAneSu' asaMyamAdiSu yo bhikSuH 'yatate' uktanyAyena yatnavAn / bhavati sadA kSipraM sa sarvasaMsArAdvipramucyate paNDita iti sUtrArthaH / iti' parisamAptI, bravImIti pUrvavat / avasita-1 zvAnuyogo, nayAzca prAgvat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM ziSyahitAyAmekatriMzaM caraNavidhyadhyayanaM samAsamiti // dIpa anukrama [1246] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 31 parisamAptaM ~ 1234 ~
Page #1236
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||21...|| niyukti: [519-521] (43) ||ath pramAdasthAnAkhyaM dvAtriMzamadhyayanam // prata sutrAMka [21] vyAkhyAtaM caraNavidhinAmakamekatriMzamadhyayanam ,idAnI dvAtriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane nekadhA caraNamabhihitaM, taca pramAdasthAnaparihArata evAsevituM zakyaM, tatparihArazca tatparijJAnapUrvaka iti tadarthamidamArabhyate, ityanena sambandhenAyAtamidamadhyayanam , asya catvAryanuyogadvArANi yAvannAmaniSpanna nikSepastAvatpUrvavadeveti manasAdhAya nAmaniSpannanikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRt|nikkhevo apamAe caubi0 // 519 // jANaga0 tavairite a majamAIsu / nidAvikahakasAyA visaesu bhAvao pamAo // 520 // nAmaM ThavaNAdavie khittaddhA uDDa uvaraI vshii| saMjamapaggahajohe ayalagaNaNasaMdhaNA bhAve // 529 // NikkhevetyAdigAthAstisraH sugamA eva, navaraM 'majamAIsu'tti makAro'lAkSaNiko madayatIti madya-kASThapiSTaniSpannamAdizabdAdAsavAdiparigrahaH etAni, subbyatyayAca prathamArthe saptamI, bhAvapramAdahetutvAvyapramAdaH, 'nidrA dIpa anukrama [1246] 4 JABERatinintamational Dinatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRttiH atha adhyayanaM - 32 "pramAdasthAnaM" Arabhyate ~1235~
Page #1237
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||21...|| niyukti: [519-521] (43) bRhadRttiH prata sutrAMka [21] uttarAdhya. vikathAkaSAyAH uktarUpAH 'visae'tti prAgvadviSayAzca 'bhAvataH' bhAvamAzritya pramAdaH / tathA sthAnanikSepe prastA-pramAdasthAvAtsthAnazabdo nAmAdibhiH pratyekaM yojyate, tatra ca dravyasthAna-noAgamato jJazarIrabhavyazarIravyatiriktaM yatsacittA nA032 didravyANAmAzrayaH, kSetrasthAna-bharatAdikSetramUrdhvalokAdi vA yatra vA kSetre sthAnaM vicAryate, addhA-kAlaH saiva tiSThatsa-11 sminniti sthAnamaddhAsthAnaM taca pRthivyAdInAM bhavasthityAdi samayAvalikAdi vA, UrddhasthAnaM-kAyotsargAdi uparatiH-viratistatsthAnaM yatrAsau gRhyate, vasatiH-upAzrayastatsthAnaM grAmArAmAdi saMyamaH-sAmAyikAdistasya sthAnaM-12 prakarSApakarSavadadhyavasAyarUpaM, yatra saMyamasyAvasthAnaM, tacAsaGkhayeyabhedabhinnaM, tathAhi-sAmAyikacchedopasthApanIyapari-II hAravizuddhikAnAM pratyekamasaGkhayeyalokAkAzapradezaparimANAni saMyamasthAnAni, sUkSmasamparAyasaMyamastvAntamaukartika / ityantarmuhUrttasamavaparimANAni tatsthAnAni, yathAkhyAtasaMyamastu prakarSApakarSarahita ekarUpa evetyekameva tatsthAnam, |evaM ca sAmAyikAdInAmasaGkhayeyabhedatvAtsamudAyAtmakasya saMyamasthAnasyApyasaJjayeyabhedatA, kevalamiha bRhattaramasa yeyaM gRhyate, asaGkhyAtAnAmasaGkhyAtabhedatvAt , 'pragrahasthAna' tu prakarSaNa gRhyate'sya vacanamiti pragrahaH-upAdeyavA-2 kyo'dhipatitvena sthApitaH, sa ca laukiko lokottaratazca tasya sthAnaM, taca laukikaM paJcadhA-rAjayuvarAjamahattarAmA- // 19 // jayakumArabhedAt , lokottaramapi paJcadhaiva-AcAryopAdhyAyapravRttisthaviragaNAvacchedakabhedAt , 'yodhasthAnam' AlIDhAdi / 'acalasthAnaM' nizcalasthitirUpaM, tatra sAdisaparyavasitAdi paramANvAdInAM, gaNanAsthAnam-ekakAdi sandhAnasthAnaM SEARCH dIpa anukrama [1246] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1236~
Page #1238
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||21...|| niyukti: [519-521] (43) * SASSACS *% prata sutrAMka [21] dravyataH kazukAdigataM bhAvasthAnam-audayikAdiko bhAvastiSThanyatra jantaya itikRtveti gAthAtrayArthaH // samprati yenAtra prakRtaM tadupadarzayannupadezasarvaskhamAhabhAvappamAya pagayaM saMkhAjutte abhAvaThANaMmi / caiUNaM ca (Na ii)pamAyaM jaiyatvaM appamAyaMmi // 522 // bhAvapramAdena uktarUpeNa prakRtam-adhikAraH, tathA 'saMkha'tti saGkhyAsthAnaM tadyuktena, cakha bhinnakramatvAdbhAvasthAnena / 4ca, ko'rthaH-sAdhAsthAnena ca, sarvatra suvyatyayena saptamI, atra hi guruvRddhasevAdyabhidhAnataH prakAmabhojanAdiniSedha-12 tatazca bhAvapramAdA nidrAdayo'rthAtparihattavyatvenocyante, te caikAdisaDabAyogina audayikamAvakharUpAzceti bhAvaH, 'tyaktvA' vihAya 'itI'tyevaMprakAra pramAda, kimityAha-'yatitavyaM' yatno vidheyaH, ka ?-'apramAde' pramAdapratiyogini dharma pratyudyama iti gAthArthaH / / asyaivArthasya dRDhIkaraNArthamuttamanidarzanamAhavAsasahassaM uggaM tavamAigarassa AyaraMtassa / jo kira pamAyakAlo ahorattaM tu saMkaliaM // 523 // bArasavAse ahie tavaM caraMtassa vaddhamANassa / jo kira pamAyakAlo aMtamuhuttaM tu sNkliaN||524|| 'varSasahasramiti kAlAtyantasaMyoge dvitIyA, tatazca varSasahasrapramANaM kAlaM yAvat 'ugram' utkaTaM 'tapaH' anaza % % % dIpa anukrama [1246] % % % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1237~
Page #1239
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [21] dIpa anukrama [1246] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 620 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||21...|| adhyayanaM [32], nAdi 'Adikarasya' RSabhanAno bhagavata Acarato yaH kileti parokSAsavAdasUcakaH 'pramAdakAla : ' yatra pramAdos - bhUt yattadorabhisambandhAtso'horAtraM 'tuH' avadhAraNe tato'horAtrameva, kimayamekAvasthAbhAvinaH pramAdasya kAla utAnyathetyAzaGkayAha-saGkalitaH, kimuktaM bhavati ? - apramAdaguNasthAnasyAnta mauhUrttikatvenAnekazo'pi pramAdaprAptau tadavasthitiviSayabhUtasyAntarmuhUrttasyAGkhayeya bhedatvAtteSAmatisUkSmatayA sarvakAlasaGkalanAyAmapyahorAtramevAbhUt / tathA dvAdaza varSANyadhikAni tapazvarato varddhamAnasya yaH kila pramAdakAlaH prAgvatso'ntarmuhUrttameva saGkalitaH, ihApyantarmuhUrttAnAma saGgha dheya bhedatvAtpramAdasthitiSiSayAntarmuhUrttAnAM sUkSmatvaM saGkalanAntarmuhUrttasya ca bRhattaratvamiti bhAvanIyam, abhye tvetadanupapattibhItyA nidrApramAda evAyaM vivakSita iti vyAcakSata iti gAthAdvayArthaH // itthamuttamanidarzanAbhyA| mapramAdAnuSThAne dArzvamApAdya viparyaye doSadarzanadvAreNa punastadevApAdayitumidamAha -- Education infamational jesiM tu pamAeNaM gacchai kAlo niratthao dhamme / te saMsAramaNaMtaM hiMDaMti pamAyadoseNaM // 525 // 'yeSAM' prANinAM 'tuH' pUraNe pramAdenopalakSitAnAM 'gacchati' vrajati kAlaH 'nirarthakaH' niSprayojanaH, ka ? - 'dharme' dharmaviSaye dharmaprayojanarahita ityarthaH, pramAdato hi nazyantyeva dharmaprayojanAni, te kimityAha - saMsAram 'anantam' aparyavasitaM 'hiNDante' bhrAmyanti 'pramAdadoSeNa' hetuneti gAthArthaH // yatazcaivaM tataH kiM karttavyamityAha niryukti: [523-524] Forest Use Only ~1238~ pramAdasthA nA0 32 // 620 // www.incibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1240
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/gAthA ||1|| nayukti : [526] (43) prata * sUtrAMka tamhA khaluppamAyaM caiUNaM paMDieNa puriseNaM / dasaNanANacarite kAyavo appamAo u|| 526 // tasmAt 'khalu' nizcayena pramAdaM tyaktvA 'paNDitena' buddhimatA puruSeNa upalakSaNatvAtlyAdinA ca, darzanaM ca jJAnaM ca cAritraM ceti samAhArastasmina muktimArgatayA prAgabhihite 'karjavyaH' vidheyaH 'apramAdaH' udyamaH 'tuH' avadhAra-11 4ANArtha ityapramAda eva na tu kadAcitpramAdaH, tasyaivaM doSaduSTatvAditi gAthArthaH / ityavasito nAmaniSpanna nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, taccedam acaMtakAlassa samUlayassa, sabbassa dukkhassa u jo pmokyo| taM bhAsao me paDipunnacittA, suNeha egaggahiyaM hiyasthaM // 1 // __ antamatikrAnto'tyanto, vastunazca dvAvantau-ArambhakSaNaH samAsikSaNaca, tathA cAnyairapyucyate-"ubhayAntAparisAcchinnA vastusattA nityate" ti, tatrehArambhakSaNA(NalakSaNo'ntaH parigRkhate, tathA cAtyantaH-anAdiH kAlo yasya | so'yamasantakAlastasya, saha mUlena-kaSAyAviratirUpeNa vartata iti samUlakaH(kaH)prAgvattasya,ukta hi-"mUlaM saMsArassa u huti kasAyA aviratI ya" 'sarvasya niravazeSasya, duHkhayatIti duHkha-saMsArastasya, asAtaM ceha duHkhaM gRhyate, atra ca pakSe mUlaM rAgadveSau, yaH prakarSeNa mokSayati-mocayatIti pramokSa-Atmano duHkhApagamahetuH, pUrvatra tuzabdasyAvadhAraNA1 mUlaM saMsArama tu bhavanti kaSAyA aviratizca dIpa anukrama [1247] % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1239~
Page #1241
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-1/ gAthA ||1|| niyukti: [126...] (43) uttarAdhya. vRhadvRttiH 1621 // prata sUtrAMka yeha sambandhAtpramokSa eva, taM 'bhASamANasya' pratipAdayataH, yadivA pramokSaH-apagamataM bhASamANaspati, ko'rthaH - pramAdasthAyathA'sau bhavati tathA bruvANasya 'me' mama pratipUrNa-viSayAntarAgamanenAkhaNDitaM cittaM cintA vA yeSAM te pratipUrNa nA0 32 cittAH pratipUrNacintA vA 'zRNuta' AkarNayata, ekAgrasya-ekAlambanasyArthAcetaso bhAva ekAgryaM-dhyAnaM taca prakramAddhAdi tasmai hitamekAmyahitaM, pAThAntarata-ekAntahitaM vA hitaH-tattvato mokSa eva tadarthamiti sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha NANassa savvassa pagAsaNAe, annANamohassa vivjjnnaae| rAgassa dosassa ya saMkhaeNaM, egaMtasukkhaM samuvei mokkhaM // 2 // 'jJAnasya' AbhiniyodhikAdeH 'sarvasya' niravazeSasya pAThAntarataH 'satyasya yA' avitathasya 'prakAzanayA' iti prabhA-14 sanayA nirmalIkaraNenetyarthaH, anena jJAnAtmako mokSaheturuktaH, tathA ajJAnaM-matyajJAnAdi moho-darzanamohanIyamanayoH samAhAre'jJAnamohaM tasya vivarjanA-parihAro mithyAzrutazravaNakudRSTisaGgaparityAgAdinA tayA, anena sa eva samyagdarzanAtmako'bhihitaH, tathA 'rAgasya dveSasya ca' uktarUpasya 'saMkSayeNa' vinAzena, etena tasyaiva cAritrAtmakasthAbhidhAnaM, rAgadveSayoreva kaSAyarUpatvena tadupaghAtakatvAbhidhAnAt , tatazcAyamarthaH-samyagdarzanajJAnacAritraiH 'ekA dIpa anukrama [1247] // 621 // www.jandiaray.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1240~
Page #1242
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||2|| niyukti: [526...] (43) prata 4/ntasaukhyaM' duHkhalezAkalaGkitasukhaM samupaiti 'mokSam' apavargam , ayaM ca duHkhapramokSAvinAbhAvItyataH sa evopalakSita iti sUtrArthaH // nanyastu jJAnAdibhirduHkhapramokSaH, amISAM tu kA prAptihetuH 1, ucyate , tassesa maggo guruciddhasevA, vivajaNA bAlajaNassa draa|| sajjhAyaegaMtanisecaNA ya, suttasthasaMciMtaNayA dhiI ya // 3 // tasyeti yo'yamanantaraM mokSopAya uktaH 'eSaH' anantaravakSyamANaH 'mArgaH panthAH prAptihetuH, yaduta guravo-yathAvacchAkhAbhidhAyakA vRddhAztha-zrutaparyAyAdivRddhAsteSAM sevA-paryupAsanA guruvRddhasevA, iyaM ca gurukulavAsopalakSaNaM,13 tatra ca sumApAnyeva jJAnAdIni, yaduktam-"NANassa hoi bhAgI thirayarao dasaNe caritte ya / dhannA AvakahAe / gurukulavAsaM na muMcaMti ||1||"ti, satyapi ca gurukulavAse kusaMsargato na syAdeva tatprAptirityAha-vivarjanA' vizeSeNa parihAraH 'bAlajanasya' pArzvasthAdeH 'dUrAt' dureNa, tatsaGgasyAlpIyaso'pi mahAdoSanivandhatvenAbhihitatvAt , tatparihAre'pi ca na khAdhyAyatatparatAM vinA jJAnAdyavAptirityAha-khAdhyAye-uktarUpe ekAntena-itaracyAsaaparihArAtmakena nivezanA-sthApanA khAdhyAyakAntanivezanA sA ca manovAkAyAnAmiti gamyate, paThanti ca'sajjhAyaegaMtaNisevaNAe'tti, svAdhyAyasyaikAntaniSevaNA-nizcayenAnuSThAnaM khAdhyAyakAntaniSevaNA, sA ca tatrApi 1jJAnasya bhavati bhAgI thirataro darzane cAritre ca / dhanyA yAvatkathaM gurukulavAsaM na muJcanti // 1 // X-RAKAR dIpa anukrama [1248] ainatorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1241~
Page #1243
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||3|| niyukti: [526...] (43) vRhadvRttiH prata // 622 // uttarAdhya. vRthA zrutamacintita'mitikRtvA'nuprekSaiva pradhAnetyabhiprAyeNAha-sUtrasthArtha:-abhidheyaH sUtrArthastasya 'saMciMtaNaya'tti pramAdasthA sUtratvAtsaMcintanA sUtrArthasaMcintanA, asyAmapi na cittakhAsthyaM vinA jJAnAdilAma ityAha-'dhRtizca' cittavAsthya-nAi 18/manudvimatvamityartha iti sUtrArthaH // yatabaivaMvidho jJAnAdimArgastata etAnyabhilaSatA prAka ki vidheyamityAha AhAramicche miyamesaNijaM, sahAyamicche niuNasthabuddhiM / nikeyamicichaja vivegajoga, samAhikAme samaNe tavassI // 4 // 6 'AhAram' azanAdikam 'icchet ' abhilapenmitameSaNIyam , apergamyamAnatvAdicchedapyevaMvidhameva, dAnabhojane tu dUrotsArite eva anevaMvidhAhAra (sa) eva banantaroktaM guruvRddhasevAjJAnAdikAraNamArAdhayituM kSamaH, tathA 'sahAyaM sahacaramicchedgacchAntavartI sanniti gamyate, nipuNA-kuzalA arthepu-jIvAdiSu buddhiH-matiraspeti nipuNArthabuddhistaM, paThyate ca-NiuNehabuddhiM tatra nipuNA-sunirUpitA IhA-ceSTA buddhizca yasya sa tathA, anIrazo hi sahAyaH svAcchanyopadezAdinA jJAnAdikAraNaguruvRddhasevAdibhraMzameva kuryAditi, tathA 'niketam' AzrayamicchedU vivekA- // 22 // pRthagbhAvaH sayAdisaMsagoMbhAva itiyAvattasmai yogyam-ucitaM tadApAtAdyasambhavena vivekayogyam , viviktAzraye hi khyAdisaMsargAcittaviplavotpattI kuto guruvRddhasevAdijJAnAdikAraNaM saMbhavet ?, samAdhi kAmayate-abhilapati samA dIpa anukrama [1249] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1242~
Page #1244
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||4|| niyukti: [526...] (43) prata * dhikAmaH, atra ca samAdhivyabhASabhedAdvibhedaH, tatra dravyasamAdhiH kSIrazarkarAdidravyANAM parasparamavirodhenAvasthAna, mAvasamAdhistu jJAnAdInAM parasparamavAdhayA'vasthAnaM tadananyatvAca jJAnAdInAmayamaveha gRhyate, tathA ca jJAnAghavApsukAma ityuktaM bhavati, zramaNastapasvIti prAgvaditi sUtrArthaH // kAlAdidoSata evaMvidhasahAyAprAptI yatkRtyaM | tadAha na vA lamijA niuNaM sahAyaM, guNAhiyaM vA guNao samaM vaa| egovi pAvAi vivajayaMtI, vihareja kAmesu asajjamANo // 5 // 'na' niSedhe vAzabdazcedarthe tatazca na cet 'labhet' prAmuyAt 'nipuNam' iti nipuNavuddhiM 'sahAyaM guNaiH-jJAnA|dibhiradhikam-argalaM guNAdhikaM vA 'guNataH' iti jJAnAdiguNAnAzritya 'samaM vA' tulyamubhayatrAtmana iti gamyate, ti vikalye, tataH kimityAha-'eko'pi' asahAyo'pi 'pApAni' pApahetubhUtAnyanuSThAnAni 'vivarjayan' vize6SeNa pariharana , paThyate ca-'aNAyaraMto'tti anAcaran 'viharet' saMyamAdhyani yAyAt 'kAmeSu' viSayeSu 'asajan'M pratibandhamakurvan, tathAvidhagItArthayativiSayaM caitad, anyathaikAkivihArasyAgame niSiddhatvAt, etadavidhAne ca 'madhyagrahaNe Adyantayorapi grahaNaM bhavatIti nyAyAdAhAravasativiSayo'pyapavAda ukta eva bhavatIti mantavyam // ghAitthaM saprasaGgaM jJAnAdInAM duHkhapramokSopAyatyamuktam , idAnIM teSAmapi mohAdikSayanibandhanatyAttatkSayasyaiva prAdhA dIpa anukrama [1250] * *-* JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1243~
Page #1245
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||6-8|| niyukti: [526...] (43) 44 pramAdasthA uttarAdhya bRhadvRttiH // 12 // prata sUtrAMka [6-8] nyena duHkhapramokSahetutvakhyApanArthaM yathA teSAM sambhavo yathA duHkhahetutvaM yathA ca duHkhasya prasaGgatasteSAM cAbhAvastathA / vi('bhi)dhAtumAha nA032 | jahA ya aMDappabhavA balAgA, aMDaM balAgappabhavaM jahA ya / emeva mohAyayaNaM khu taNhaM, mohaM ca taNhAyayaNaM vayaMti ||6||raago ya dosoviya kammayIyaM, kammaM ca mohappabhavaM vayaMti / kammaM ca jAImaraNassa mUlaM, dukkhaM ca jAImaraNaM vayaMti // 7 // dukkhaM hayaM jassa na hoi moho, moho ho jassa na hoi taNhA / taNhA hayA jarasa na hoi lobho, lobho hao jassa na kiMcaNAI // 8 // 'yathA ceti yenaiva prakAreNANDaM-pratItaM tataH prabhava-utpattiryasyAH sA'NDaprabhavA 'balAkA' pakSivizeSaH, aNDa balAkAtaH prabhavatIti balAkAprabhavaM yathA ca, kimuktaM bhavati ?-yathA'nayoH parasparamutpattisthAnatA 'evameva' anenaiva prakAreNa mohayati-mUDhatAM nayatyAtmAnamiti mohaH-ajJAnaM taha mithyAtvadoSaduSTaM jJAnameva gRsate, uktaM hi"jaha dudhayaNamavayaNa"mityAdi, Ayatanam-utpattisthAnaM yasyAH sA mohAyatanA tAM 'khuH' avadhAraNe tato mohAyatanAmeva 'taNha'nti tRSNAM vadantIti sambandhaH, yathoktamohAbhAve avazyambhAvI tRSNAkSaya iti, mohaM ca tRSNA''-17||2|| yatanaM yasyAsau tRSNAyatanastaM vadanti, tRSNA hi sati mUrchA, sA cAtyantadustyajeti rAgapradhAnA tatastayA rAga upalakSyate sati ca tatra dveSo'pi saMbhavatIti so'pyanayavAkSipyate tatastRSNAgrahaNena rAgadveSAvuktI, etayozcA dIpa anukrama [1252 -1254 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~12444
Page #1246
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||6-8|| niyukti: [526...] (43) prata sUtrAMka [6-8] -% % nantAnuvandhikapAyarUpayoH sattAyAmavazyambhAvI mithyAtvodayaH, ata evopazAntakaSAyavItarAgasyApi mithyAtvagamanaM, tatra ca siddha evAjJAnarUpo mohaH, etena ca parasparaM hetuhetumadbhAvAbhidhAnena yathA rAgAdInAM sambhava-13 stathoktaM, samprati yathateSAM duHkhahetutvaM tathA vaktumAha-rAgazca mAyAlobhAtmakaH 'dveSo'pica' krodhamAnAtmakaH karmajJAnAvaraNAdi tasya vIja-kAraNaM karmavIjaM, karma cassa bhinnakramatvAnmohAtprabhavatIti mohaprabhavaM ca-mohakAraNaM vadanti / 'caH sarvatra samucaye 'karmaca' iti karma punarjAtayazca maraNAni ca jAtimaraNaM tasya 'mUlaM kAraNaM 'duHkhaM' saMsAramasAtapakSe tu duHkhayatIti duHkhaM, ko'rthaH ?-duHkhahetuM, casya punararthasya bhinnakramatvAt jAtimaraNaM punarvadanti, tIrthakarAdaya iti gamyate, jAtimaraNasyaivAtizayaduHkhotpAdakatvAt , uktaM hi-"meramANassa jaM dukkhaM, jAyamANassa jaMtuNo / teNa dukkheNa saMtatto, na sarati jaatimppnno||1||" yatazcaivamataH kiM sthitamityAha-'duHkham uktarUpaM hatamiva hataM, kenetyAha-yasya 'na bhavati' na vidyate, ko'sau ?-mohaH, asyaiva tanmUlakAraNatvAt , tato hi karma karmaNazca duHkhamityanantaramevoktaM, hatamima hatamiti ca vyAkhyAtaM tatkSaye'pi nArakAdigatau svatattvabhAvanAparasyApi kiyato'pi duHkhasya sambhavAt, yadi duHkhahananaM mohAbhAvAd asAvapi kuta ityAha-moho hato yasya na bhavati tRSNA 4 ko'dhaH ?-tRSNAyA abhAvAnmohAbhAvaH, tadAyatanatvena tasyA abhidhAnAt , tRSNAyA api kuto hananamityAha 1 mriyamANasya yaduHkha jAyamAnasya jantoH / tena duHkhena saMtapto na smarati jAtimAtmanaH // 1 // 2 khyApakSaye'pi dIpa anukrama [1252 -1254 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1245~
Page #1247
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [&-<] dIpa anukrama [1252 -1254] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 624 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||6-8|| niryukti: [526...] tRSNA hatA yasya na bhavati lobhaH, kimuktaM bhavati ? - lobhAbhAvA tRSNA'bhAvaH, tRSNAgrahaNenoktanItyA rAgadveSayoruktatvAttayozca lobhakSaye sarvathaivAbhAvAda, ata eva prAdhAnyAlobhasya rAgAntargatatve'pi pRthagupAdAnaM, dRzyate hi pradhAnasya sAmAnyoktAvapi vizeSottatyabhidhAnaM yathA brAhmaNA AyAtA vaziSTho'dhyAyAta iti, sa tarhi kena hata ityAha-lobho hato yasya na kiJcanAni-dravyANi santIti gamyate, satsu hi teSu saMbhavatyabhikAGkSA tadrUpa eva ca lobhaH, yattu tatsadbhAve'pi lobhahananaM bharatAdInAM tatkAdAcitkamityavivakSitameva, paThyate ca yasya na kiJcana nAsti -- na kiJcidvidyate dravyAdikamiti gamyata iti sUtrArthaH // santyevaM duHkhasya mohAdayo hetavo, hananopAyasteSAM kimayamevotAnyo'pyasti ? ityAzaya savistaraM tadunmUlanApAyaM vivadiSuH prastAvamAracayati rAgaM ca dosaM ca tadeva mohaM uddhattukAmeNa samUlajAlaM / je je vAyA vijayabbA, te kittaissAmi ahANupuvi / / 9 / / paraM yadi prathamamupAdAnaM pUrva tu mohasya tat mohasya rAgadveSayozca parasparAyattatvena pUrvAparbhAvasthAniyamAt, tathA 'uddhartukAmena' ityunmUlayitumicchatA saha mUlAnAmiva mUlAnAM tItrakapAyodayAdInAM mohaprakRtInAM jAlena - samUhena varttata iti samUlajAlastam, etaca rAgAdInAM pratyekaM vizeSaNam, 'upAyAH' taduddharaNahetavaH 'pratipattavyAH' aGgIkarttavyAH karttumiti gamyate, paThyate ca- 'apAyA parivRjjiyA' iti 'apAyAH' taduddharaMNapravRttAnAM vivandhakAriNo'rthAH 'parivarjayitavyAH' pariharttavyA iti sUtrAvayavArthaH // yathApratijJAtamevAha Education intentional For Fans Only pramAdasthA ~1246~ nA0 32 // 624 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1248
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/gAthA ||10-20|| niyukti: [526...] (43) prata EXMAR-4 -20 rasA pagAmaM na hu seviyabvA, pAyaM rasA ditikarA narANaM / dittaM ca kAmA samabhivaMti, durma jahA sAuphalaM va pakkhI // 10 // jahA davaggI pariMdhaNe vaNe, samAruo novasamaM vei / ervidiyaggIvi pagAmabhoiNo, na baMbhayArissa hiyAya kassaI // 11 // vivittasijjAsaNajaMtiyANaM, omAsaNANaM damiiMdiyANaM / na rAgasattU dharisei cittaM, parAio vAhirivosahehi // 12 // jahA birAlAvasahassa mUle, na mUsagANaM vasahI pasatthA / emeva itthInilayassa majjhe, na baMbhayArissa khamo nivAso // 13 // na rUbalAvaNNavilAsahAsaM, na jaMpiyaM iMgiya pehiyaM vA / isthINa cittaMsi nivesaittA, daDe vavasse samaNe tavassI // 14 // adasaNaM ceca apatthaNaM ca, aciMtaNaM ceva akitsaNaM ca / itthIjaNassAriyajhANajuggaM, hiyaM sayA baMbhavae rayANaM // 15 // kAmaM tu devIhiM vibhUsiyAI, na cAiyA khobhai tiguttA / tahAvi egaMtahiyaMti nathA, vivitsavAso muNiNaM pasattho // 16 // mukkhAbhikaMkhissavi mANavassa, saMsArabhIrussa Thiyassa dhamme / neyArisa dusaramasthi loe,jahatthio baalmnnohraao||17|| ee ya saMgA samaikkamittA, suhattarA ceva havaMti sesaa|jhaa mahAsAgaramuttarittA, naI bhaSe avi gaMgAsamANA // 18 // kAmANugiddhippabhavaM khu dukkhaM, savvassa logassa sadevagassa-jaM kAiyaM mANasiyaM ca kiMci, tassaMtayaM gacchA bIyarAgo // 19 // jahA ya kiMpAgaphalA maNoramA, |raseNa dhaneNa ya bhujamANA / te khupa jIviya paJcamANA, eovamA kAmaguNA vidhAge // 20 // dIpa anukrama [1256-1266] FAA% muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1247~
Page #1249
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||10-20|| niyukti: [526...] (43) prata bRhadRttiH -20 uttarAdhya. rasetyAdi sUtraikAdazakam / rasAH' kSIrAdivikRtayaH 'prakAmam' atyartha 'na niSevitavyAH' nopabhoktavyAH, prakAmagrahaNaM pramAdasthAtu vAtAdikSobhanivAraNAya rasA api niSevitavyA eva, niSkAraNaniSevaNasya tu niSedha iti khyApanArtham , uktaM ca nA032 "acAhAro na sahe atiniddheNa visayA uditi / jAyAmAyAhAro tapi pagAma Na bhuMjAmi // 1 // " kimitye-4 // 625 vamupadizyate ityAha-'prAyaH' bAhulyena rasA niSevyamANA iti gamyate, iptiH-dhAtUdrekastatkaraNazIlA dRptikarA dRptakarA vA pAThAntarataH iha ca bhAve ktapratyaya iti saMdarpa ucyate, dRzyanta eva hi kurvanto rasatvamamI prANinAmiti, yadivA dIsaM dIpanaM mohAnalajvalanamityarthastatkaraNazIlA dIptakarAH, keSAM -narANAmupalakSaNatvAtsyAdInAM ca, udIrayanti hi te upabhuktAsteSAM mohAnalamiti, uktaM hi-"vigaiI pariNaidhammo moho jamudijae udiNNe | jaya / suhuvi cittajayaparo kahaM akaje Na vaTTihiI // 1 // " evaM ca ko doSa ityAha-dasaM yadivA dIptaM naramiti prakramaH 'caH punararthe jAti vivakSayA ca bahuvacanaprakrame'pyekavacanaM, 'kAmA' viSayAH 'samabhidravanti' abhibhavanti, tathAvidhasya khyAdhabhilapaNIyatvAtsukhAbhibhavanIyatvAceti bhAvaH, kamiva ka ivetyAha-'dumaM vRkSaM 'yathe' tyaupamye, 'khAduphala' madhuraphalAnvitaM 'ca' iti bhinnakramaH, tatazca 'pakkhi'tti pakSiNa iva, iha ca drumopamaH puruSAdiH khAdu 1 atyAhAra na bhujAmi atithigdhena viSayA udIyante / yAtrAmASAhArastamapi prakAmaM na mujAmi // 1 // 2 vikRtiH pariNatidharmA moho yadudIryate udIrNe ca / suSThApi cittajayaparaH kathamakArthe na yAti ? // 2 // dIpa anukrama [1256-1266] KARXXX muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1248~
Page #1250
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [10 -20] dIpa anukrama [1256 -1266] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||10-20|| Education intimatio adhyayanaM [32], phalatAtulyaM ca satyaM dIsatyaM vA pakSisadRzAzca kAmA iti / anena rasaprakAmabhojane doSa uktaH, samprati sAmAnyenaiva prakAmabhojane doSamAha-yathA 'davAgbhiH' dAvAnalaH pracurendhane 'vane' araNye, etadupAdAnaM ca vasati ( 0timati ) kazcidvidhyApako'pi syAditi, 'samArutaH savAyuH 'nopasamanti na 'upazamaM ' vidhyApanam 'upaiti' prApnoti, 'evam' iti davAgnivannopazamabhAg bhavati 'iMdiyaggi'tti indriyazabdenendriyajanito rAga evoktaH, tasyaivAnarthahe-tutveneha cintyamAnatvAt, so'gniriva dharmavanadAhakatvAd indriyAgniH so'pi 'prakAmabhojinaH' atimAtrAhArasya, prakAmabhojanasyaiva pavanaprAyatvenAtIva tadudIrakatvAd, atazcAyaM na brahmacAriNaH 'hitAya' hitanimittaM brahmacaryavighAtakatvena kasyacid atisusthitasyApi tadanena prakAmabhojanasya kAkA parihAryatvamuktam / itthaM rAgamuddharjukAmena yatpariharttavyaM tadabhidhAya yadatiyatnena karttavyaM tadAha-viviktA-khyAdivikalA zayyA vasatistasyAmAsanam-avasthAnaM tena yantritA- niyantritA viviktazayyAsanayantritAsteSAm 'avamAzanAnAm' nyUnabhojanAnAM paThanti ca- 'omAsaNAe 'ti avamaM- nyUnamazanam - AhAro yeSAM te'mI avamAzanAstadbhAvo'vamAzanatA - avamaudarya rUpA tathA damitAni vazIkRtAni indriyANi yaiste tathA teSAM damitendriyANAM paThyate ca- 'omAsaNAIda miiMdiyANaM'ti, avamamazanaM yatra tapasi tadavamAzanaM tadAdibhistapo bhedairdamitAnIndriyANi yaiste tathA teSAM 'na' naiva rAgaH zatrurivAbhibhavahetutayA rAgazatruH 'dharSayati' parAbhavati, kiM tat 1 - cittaM, kintu sa evetthaM parAdhRSyata iti bhAvaH, ka For Fast Use Only niryukti: [526...] ~ 1249~ www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1251
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [10 -20] dIpa anukrama [1256 -1266] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||10-20|| adhyayanaM [32], Education intemational uttarAdhya. 5 iva 1 - 'parAjitaH' parAbhUtaH 'vyAdhiriva' kuSThAdiH 'auSadhaiH' gaDUcyAdibhirdehamiti gamyate, anenApi vivikazavyAsanAdInAM kAkA vidheyatvamuktam, idAnIM tu viviktazayanAsane yatnAdhAnAya viparyaye doSamAha-yathA viDALAbRhadvRttiH | mArjArAsteSAmAvasathaH- Azrayo biDAlAvasathastasya 'mUle' samIpe na mUSakANAM vasatiH 'prazastA' zobhanA, avazyaM tatra // 626 // 7 tadapAyasambhavAt evameva strINAM-yuvatInAM paNDakAdyupalakSaNametat nilayo-nivAsaH bInilayastasya 'madhye' antarna OM brahmacAriNaH 'kSamaH' yuktaH, ko'sau ? - nivAsaH - vasatiH, tatra brahmacaryavAdhAsambhavAditi bhAvaH / viviktazayyAvasthitAvapi kadAcitstrIsaMpAte yatkarttavyaM tadAha-'na' naiva rUpaM - susaMsthAnatA lAvaNyaM nayanamanasAmAhAdako guNo vilAsAviziSTanepathyaracanAdayo dAsaH - kapolavikAsAdireSAM samAhAre rUpalAvaNyavilAsahAsaM na jalpitaM manmanollApAdi 'iMgiya'ti bindulopAda 'iGgitam' aGgabhaGgAdi 'vIkSitaM' kaTAkSavIkSitAdi 'vA' samuccaye strINAM sambandhi 'cittaMsi' ti 'citte' manasi 'nivezya' aho ! sundaramidaM ceti vikalpataH sthApayitvA 'draSTuM' indriyaviSayatAM netuM 'vyavasyet' adhyavasyet zramaNastapasvIti prAgvat, citte nivezyetyanena ca rAgAdyabhisandhi vinaitaddarzanamapi na doSAyeti khyApyate, uktaM hi 'na sakaM rUpamadda' ityAdi, nivezyeti ca samAnakAlatve'pi ktvApratyayaH akSiNI nimIlya hasatItyAdivat / kimityevamupadizyate ityAha-'adarzanam' indriyAviSayIkaraNaM 'caH' samubaye 'evaH' avadhAraNe'darzanameva ca * 'aprArthanaM ca' anabhilaSaNam 'acintanaM caiva' rUpAdyaparibhAvanam 'akIrttanaM ca' asaMzabdanaM, taba nAmato guNato ||626 // For Fans Only niryukti: [526...] ~1250~ pramAdasya nA0 32 www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1252
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||10-20|| niyukti: [526...] (43) vA strIjanasvAryadhyAna-dhAdi tasya yogya-tahetutvenocitamAryadhyAna yogya 'hita' pathyaM 'sadA' sarvakAlaM namanate pAThAntarato brahmacarye 'ratAnAm' AsaktAnAM, tataH sthitametat-strINAM rUpAdi manasi nivezya draSTuM vyavaskhet // nanu | 'vikArahetau sati vikriyante, yeSAM na cetAMsi ta eva dhIrAH' tatkimiti rAgamuddha kAmena viviktazayanAsanatAvinidhayetyucyate ? ityAzaGkayAha-'kAmaM tuti anumatamevaitad yaduta 'devIhivitti 'devIbhirapi'apsarobhirapyAstAM mAnuSI|bhirityapizabdArthaH 'bhUSitAbhiH' alaGkRtAbhiH 'na' naiva 'cAiya'tti zakitAH 'kSobhayituM' cAlayituM saMyamAditi gamyate 'tisRbhiH' manoguptyAdiguptibhirgusAH arthAnmunayaH 'tathA'pi' yadapyevaMvidhAcAla yituM na zakyante tadapyekAntahitametaditi jJAtvA, kimuktaM bhavati ?-saMbhavanti hi kecidabhyastayogino'pi ye tatsamataH kSubhyanti, ye'pi na kSubhyanti te'pi khIsaMsaktavasativAse "sAhu tavo vaNavAso" ityAdyavarNAdidopabhAjo bhaveyuriti paribhASya 'viviktavAso' viviktazayyAsanAtmako munInAM prazasta ityanta vitaNyarthatayA 'prazaMsitaH' gaNadharAdibhiH zlAdhita ityarthaH, ataH sa evAzrayaNIya iti bhAvaH / etatsamarthanArthemeva strINAM duratikramatvamAha-'mokSAbhikAtiNo'pi' muktyabhilASiNo-IK |'pi mAnavasya saMsArAta-caturgatirUpAyanazIlo bhIruH saMsArabhIruH, aperihApi sambandhAttasyApi-tathAsthitasyApi dharme' zrutadharmAdau 'na' naiva 'etAdRzam IdRzaM dustaraM-duratikramam 'asti' vidyate 'loke' jagati yathA 'striyaH' yuvatayaH 'bAlamanoharAH' nirvivekacittAkSepiNyo dustarAH, dustaratve ca bAlamanoharatvaM hetuH, atazcAtidustaratvAdAsAM pari anukrama [1256-1266] JABERatinintamational instandinrary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1251~
Page #1253
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||10-20|| niyukti: [526...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 627 // -54-550% prata - -20 -* hAryatvena viviktazayyAsanameva zreya iti bhAvaH // nanyevaM strIsaGgAtikamArthamayamupAya upadiSTastathA zeSasaGgAtikra-pramAdasthAmaNArthamapi kiMna kazcanopAya upadizyate ? ityAha,-yadivA strIsAitikrame guNamAha-etAMtha 'sahAn' sambandhAna nA prakramAtstrIviSayAn 'samatikramya' ulaya 'sukhottarAzcaiSa' akRcchrollaTyAzcaiva bhavanti 'zeSAH' dravyAdisAH, sarvasakAnAM rAgarUpatve samAne'pi khIsaGgAnAmevaiteSu pradhAnatvAditi bhAvaH, dRSTAntamAha-yathA 'mahAsAgaraM' khayambhUramaNa| muttIrya 'nadI' sarit 'bhavet' syAtsukhottaraiveti prakramo vIryAtizayayogata iti bhAvaH, 'avi gaMgAsamAne ti gaGgA kila ||4| mahAnadI tatsamAnA'pi-tatsadRzA'pi, AstAmitarA kSudranadItyapizabdArthaH // yaduktaM "vivittasejjAsaNajattiyANa"mityatra viviktAvasathamarthato vyAkhyAya "omAsaNANaM damiiMdiyANa" mityatrAvamAzanatvamanantarameva prakAmabhojana-2 | niSedhena samarthitaM, damitendriyatvaM tRttaratra vakSyata ityubhayamupekSya "na rAgasatta parisai citta"mityatra kimiti rAgapa-|| rAjayaM pratyevamupadizyate ? ityAzaya rAgasya duHkhahetutvaM darzayitumAha-kAmAH-viSayAsteSvanugRddhiH-satatAmikAGkA anubhAvAnuvandha ityAdiSyanoH sAtatye'pi darzanAt tasyAH prabhavo yasya tatkAmAnugRddhiprabhavaM 'khu'tti khuzabdasvAvadhAra|NArthatvAtkAmAnugRddhiprabhavameva, kiM tat ?-'duHkham' asAtaM sarvasya lokasya-prANigaNasya, kadAciddevAnAM vishissttaanumaa-12||27|| | vavattayaivaM na pAdata Aha-'sadevakasya' devaiH samanvitasya, katarattad duHkhamityAha-yat'kAyika' rogAdi 'mAnasikaM | ca' iSTaviyogAdijanyaM 'kizcit' salpamapi, kadAcidetadabhAve'pyetatsyAd ata Aha-tasya dvividhakhApi duHkha-14 % % dIpa anukrama [1256-1266] % % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1252~
Page #1254
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/gAthA ||10-20|| niyukti: [126...] (43) prata -20 prasthAntameva antaka-paryantaM gacchati 'bItarAgaH' vigatakAmAnuddhirityarthaH // nanu kAmAH sukharUpatayaivAnubhUyante tatkathaM kAmAnugRddhiprabhava duHkham ?, ucyate, 'yathA ca' iti yathaiva kimpAko-vRkSavizeSastatphalAni, apegemyamAnatvAt |'manoramANyapi hRdayajamAnyapi 'rasena' AkhAdena 'varNena ca ruciraraktAdinA cazabdAd gandhAdinA ca bhujyamAnAni' upabhujyamAnAni 'te' iti 'tAni' lokapratItAni kSodayitum-adhyavasanAdibhirupakramakAraNairvinAzayituM zakyata iti kSudraM tadevAnukampyatayA kSudrakaM sopakramamityarthastasmin jIvite-AyuSi pacyamAnAni-vipAkAvasthAprAsAni maraNAntaduHkhadAyInIti zeSaH, prAgvaca liGgavyatyayaH, paThyate ca-'te jIviyaM qhudati paJcamANe ti tAnikimpAkaphalAni jIvitam-AyuH 'khuMdati' ApatvAt 'yodayanti' vinAzayanti vipacyamAnAni, 'etadupamAH' kimpAkaphalatulyAH kAmaguNAH 'vipAke' phalapradAnakAle, kimuktaM bhavati ?-yathA kimpAkaphalAnyupabhujyamAnAni manoramANi vipAkAvasthAyAM tu sopakramAyuSAM maraNahetutayA'tidAruNAni, evaM kAmaguNA api upabhujyamAnA manoramA vipAkAyasthAyAM tu narakAdidurgatiduHkhadAyitayA'tyantadAruNA eva, tataH sukharUpatayA pratibhAsanaM sukhahetutve'naikAntikameva, kimpAkaphalAnAM manoramatvena sukhapratibhAse'pyanyathAbhAvAditi sUtraikAdazakArthaH // itthaM bahutaraguNasthAnAnuyAyitvena rAgasya prAdhAnyAtkevalasyaivoddharaNopAyamabhidhAya samprati tasyaiva dveSasahitasya tamabhidhitsurdamitendriyatvaM ca siMhAvalokitanyAyAzrayaNena vyAcikhyAsuridamAha dIpa anukrama [1256-1266] JABERatinintimationa rajaniorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1253~
Page #1255
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||21|| niyukti: [526...] (43) CASEACOC nA0 prata sutrAMka [21] uttarAdhya. je iMdiyANaM visayA maNuNNA, na tesu bhAva nisire kyaaii| na yAmaNunne maNapi kujA, samAhikAme samaNe tabassI / / 21 // bRhadvRttiH ye 'indriyANAM' cakSurAdInAM 'viSayAH' rUpAdayaH 'manojJAH' manoramAH na teSu' viSayeSu 'bhAvam' abhisandhim , // 628 // apergamyamAnatvAdAvamapi prastAvAdindriyANi pravarttayituM, kiM punastatpravarttanamityapizabdArthaH, 'nisRjet' kuryAt / 'kadAcit kasmiMzcitkAle, 'na ca' naiva 'amanojJeSu' amanorameSu 'mano'pi' cittamapi, atrApIndriyANi pravartayi tum apizabdArthazca prAgvat 'kuryAt' vidadhyAt, anena vAkyadvayanApIndriyadama uktaH, samAdhiH-cittaikAyaM sa cara darAgadveSAbhAva eveti sa evAnenopalakSyate, tatastatkAmo-rAgadveSoddharaNAbhilASI zramaNastapakhIti ca prAgvat, nanvevamubhayoddharaNahetutvenendriyadamasya kimiti rAgoddharaNahetuSvabhidhAnam ?, ucyate, hetuprakramAt, na cobhayoddharaNa-12 hetutayekoddharaNahetutA virudhyate, yadivA tatrApi rAgasya dveSopalakSaNatvAdubhayoddharaNopAyataiva vivakSitA, kintu datatra viviktazayyA-sAmAnyenaikAntazayyA gRhyate, tadavasthAnasya ca pratItaiva taduddharaNopAyatA, evaM prakAmabhojina eva darpato dveSasambhavAdavamAzanatvasyApyasau bhAvanIyetsalaM prasaGgeneti sUtrArthaH // itthaM rAgadveSoddharaNaiSiNo viSa- // 28 // yebhyo nivartanamindriyANAmupadiSTam , adhunA tveteSu tatpravartane rAgadveSAnuddharaNe ca yo doSastaM pratyekamindriyANi : tatprasaGgato manazcAzritya darzayitumAha dIpa anukrama [1267] * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1254~
Page #1256
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/gAthA ||22-99|| niyukti: [526...] (43) prata sUtrAMka [22 -99] cakkhussa rUvaM gahaNaM vayaMti, taM rAgahe tu maNunnamAhu / taM dosaheu amaNunnamAhu, samo a jo tesu sa viiyraago||22|| ruvassa cakkhaM gahaNaM vayaMti, cakkhussa rUvaM gahaNaM vayaMti / rAgassa he samaNunnamAhu, dosassa he amaNunnamAhu // 23 // rUvesu jo giddhimuvei tibvaM, akAliyaM pAvA so viNAsaM / rAgA-IN ure se jahavA payaMge, Aloalole samuha maI // 24 // je yAvi dosaM samuvei tibba, taMsi kkhaNe se va uveda |dukkhaM / duItadoseNa saeNa jaMtU, na kiMci rUvaM avarajjhaI se // 25 // egaMtaratto ruharaMsi rUve, atAlise |se kuNaI paosa / dukkhassa saMpIlamuvei vAle, na lippaI teNa muNI virAge // 26 // rUvANugAsANugae ya jIve, carAcarehiM sayaNegarUve / cittehiM te pariyAveha cAle, pIlei attagurU kiliTTe // 27 // rUvANuvAeNa pariggaheNa, uppAyaNe rakkhaNasaMnioge / vae vioge ya kahaM suhaM se, saMbhogakAle ya atittalAbhe? // 28 // rUve atite apariggaDaMmi, sattovasatto na ubeda tuhi / atuDhidoseNa duhI parassa, lobhAvile AyaI adattaM // 29 // taNhAbhibhUyassa adattahAriNo, rUve atittassa pariggahe ya / mAyAmusaM vaDai lobhadosA, tatvAvi dukkhA na vimuccaI se // 30 // mosassa pacchA ya paratyao ya, paogakAle ya duhI *duraMte / evaM adattANi samAyaaMto, rUve atitto duhio annisso|| 31 // rUvANurattassa narassa evaM, katto muhaM hunja kapAi kiNci| tatthovabhoge'vi kilesadukkha, nivvataI jassa karaNa dukkhaM // 32 // eemeva rUvaMmi gao paosaM, uvei dukkhohaparaMparAo / paduddacitto a ciNAi kamma, jaM se puNo hoi duhaM| dIpa anukrama [1268-1345] JABERahim intamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1255~
Page #1257
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||22-99|| niyukti : [526...] (43) prata nA. sUtrAMka [22 -99] uttarAdhyaM.6 vivAge // 33 // rUve viratto maNuo visogo, eeNa dukkhohaparaMpareNa / na lippaI bhavamajhevi saMto, jale TaNa vA pukkhariNIpalAsaM // 34 // soyarasa sadaM gahaNaM vayaMti, taM rAgahe tu maNunnamAhu / taM dosaheje amaNu-|| bRhadvRttiH namAhu, samo a jo tesu sa vIyarAgo // 35 // sahassa soyaM gaharNa vayaMti, taM rAgahe tu maNunnamAhu / // 629 // taM dosaheuM amaNunnamAhu, samo a jo tesu sa vIyarAgo // 36 // saddesu jo gehimuvei tibba, akAliya 4 pAvai so vinnaasN| rAgAure hariNamiubva munDe, sadde atite samuvei majhu // 37 // je yAvi dosaM samuvei tivvaM, taMsi kkhaNe se u ubei dukkhaM / duItadoseNa saeNa jaMtU, na kiMci saI avarajjhaI se // 38 // egataratte ruiraMsi sadde0 // 39 // shaannugaasaannu0||40|| sahANuvAeNa pariggaheNa // 41 // sadde atite042 tnnhaabhibhuuyss0||43|| mosassa pacchA y||44|| sadANu // 45 // emeva siNmi0||4aa sahe viratto // 47 // ghANassa gaMdhaM gahaNaM vyNti0||48|| gaMdhassa ghANaM // 49 // gaMdhesu jo gehiM0 rAgAure osahigaMdvidhagiddhe, sappe pilAo viSa nikkhamaMte // 50 // je yAvi dosN0||51|| egataratto bhairaMmi gaMdhe0 // 52 / / IgNdhaannu0||53|| gndhaannuvaa0||54|| gaMdhe atitte||55|| tnnhaa0||56|| mosss0||57|| gaMdhANu014 // 58 // emeva gNdhmi0|| 69 // gaMdhe virtto0||60|| jinbhAe rasaM gahaNaM0 // 11 // rasassa jIhaM gahaNaM |vyNti0||62|| rasesu jo gehi rAgAure baDisavibhinnakAe, macche jahA Amisabhogagiddhe // 33 // gAthA 13 // 73 // kAyassa phAsaM gahaNaM vyNti01|| phAsassa kAyaM gahaNaM0 2 // phAsesu jo gehimukArAgAure sIyaja dIpa anukrama [1268-1345]] // 29 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1256~
Page #1258
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/gAthA ||22-99|| niyukti : [126...] (43) prata sUtrAMka 3%82 [22 lAvasanne, gAhaggahIe mahise va ranne, 3 // evaM phAsAbhilApe gAthA 13 // 86 // maNassa bhAvaM ghnnN01|| bhAvassa maNaM ga0 2 // bhAvesu jo gehi| rAgAure kAmaguNesu giDe, kareNumaggAvahie va nAge 3 // evaM bhAvAbhilApe gAthA 13 // 19 // ___ 'cakkhusse'tyAdi suutraannyssttspttiH| tatrApi cakSurAzritya trayodaza / 'cakSupaH' cakSurindriyasya rUpyata iti rUpaMvarNaH saMsthAnaM vA, gRyate'neneti grahaNaM, ko'rtha ?-AkSepakaM, viziSTena hi rUpeNa cakSurAkSipyate tad vadanti | abhidadhati tIrthadAdaya iti gamyate, tataH kimityAha-'tad' iti rUpaM rAgaH-abhiSvAstahetuH tadutpAdaka 'tuH' pUraNe manojJamAhuH, tathA 'tadU' iti rUpameva doSastaddhetumamanojJamAhuH, tatastayozcakSuHprayarsane rAgadveSasambhavAttaduddharaNAzaktilakSaNo doSa iti bhAvaH, Aha-evaM na kazcit sati rUpe vItarAgaH syAdata Aha-samastu' ara-1 |ktadviSTatayA tulyaH punaryaH 'tayoH' manojJetararUpayoH sa 'vItarAga' iti tathAvidharAgAbhAvato vItarAgastadavinAbhAvi| tvAd dveSasya tathaiva vItadveSazca, idamAkUtam-yasyaiva rAgadveSau stastasyaiva tadudIrakatvenAnayostajanakatvamucyate na tu, | yaH sama eva, tathA ca na tAvacakSustayoH pravatyet, kazcitpravacane vA samatAmevAlambetetyuktaM bhavati, nanu yadyevaM rUpameva rAgadveSajanakaM tatastaduddharaNArthinastadtaiva cintA'stu, rUpe cakSune pravartayedityevaM tuna yuktaiva cakSuSazcintA ityAzaGkayAha-rUpasya cakSuH gRhAtIti grahaNaM, bahulavacanAtkartari lyuT, tadvadanti, tathA cakSuSo rUpaM gRhyata iti -99] dIpa anukrama [1268-1345]] vmuni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1257~
Page #1259
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [22 -99] dIpa anukrama [1268 -1345] uttarAdhya. bRhadvRttiH ||630 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||22-99|| adhyayanaM [32], Education intemational prAgvalyuTi grahaNaM grAhyaM tadvadanti, anena rUpacakSupograyagrAhakabhAva uktaH, tathA ca na grAhakaM binA prAtyaM nApi grAyaM vinA grAhakatvamityanayoH parasparamupakAryopakArakabhAva ukto bhavati, etena tvanayo rAgadveSajanane sahakAribhAvaH khyApyate, tathA ca yathA rUpaM rAgadveSakAraNaM tathA cakSurapi, ata evAha - rAgasya hetuM - kAraNaM prakramAcakSuH * saha manojJena grAhyeNa rUpeNa varttate iti samanojJaM, manojJarUpaviSaya bhityuktaM bhavati, 'AhuH' bruvate, yatra tu 'heDaM tamaguNNa' miti pAThastatra 'taM'ti tacakSurmanojJaM manojJarUpaviSayatvena tato doSo dveSaH, uktaM hi - " IrSyA roSo dveSaH" ityAdi, tasya hetumamanojJam amanojJarUpaM, pAThAntaratazca hetuM tadamanojJamAhuH, ubhayaprakrame'pi cakSupa eva vizepyatvenopadarzanaM, rUpasya pUrvasUtreNaiva, evaM ca rUpacakSuSoH sahitayoreva rAgadveSajanakatvAdyuktamuktaM tAbuddhartukAmo rUpe cakSurna pravarttayet, yadA tu pAzcAtyapAdatrayaM pUrvavatpaThyate tadA pUrvasUtre cakSuSo rUpaM grahaNaM - prAthamiti vyAkhyeyaM tatazcehApi zrAhmagrAhakabhAva uktaH, tatra cokta evAbhiprAyaH, tathA yadi cakSU rAgadveSakAraNaM na kazcidvItarAgaH syAdata AhasamazcetyAdi, zeSaM sugamam / Aha-- astvayaM rAgadveSoddharaNopAyaH, etadanuddharaNe ca ko doSaH 1 yena taduddharaNArthamitthamupadizyata ityAha-- rUpeSu yo 'zRddhiM gAye rAgamityarthaH, uktaM hi vAcakaiH -- " icchA mUrcchA kAmaH khedo gAye mamatvamabhinandaH / abhilASa ityanekAni rAgaparyAyavacanAni // 1 // " upaiti gacchati 'tItrAm' utkaTAM gRddhervizeSaNaM, sa kimityAha--akAle bhavam AkAlika - yathAsthityAyuruparamAdarvAgeva prApnoti sa 'vinAzaM' ghAtaM, pAThAntarataH Forest Use Only niryuktiH [526...] ~ 1258~ pramAdasthA nA0 32 // 630 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1260
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||22-99|| niyukti: [526...] (43) 15% prata sUtrAMka [22 -99] E0%ACTICS kleizaM yA' maraNAntavAdhAtmaka, rAgeNAturo-vihalo rAgAturaH san 'se' iti sa lokapratItaH 'yathA vA' iti bAza-161 bdasyaivakArArthatvAd 'yathaiva' yenaiva prakAreNa pataGgaH zalabhaH Aloka:-atisnigdhadIpazikhAdidarzanaM tasmin lololampaTa AlokalolaH samupaiti 'mRtyu' prANatyAga, tasyApi gRyA''lokalolatvaM rAga eveti bhAvaH / 'yazca' iti yastu, apIti ca tasminnityanena yokSyate 'doSa' dveSa 'samutitti bacanavyatyayAt 'samupaiti' samupagacchati rUpebitiprakramaH 'nityaM sadA na tu kadAcit, sa kimityAha-tasminnapi 'kSaNe prastAve yasmin dveSa utpannaH 'sa' iti saH 'tuH paraNe upaiti 'duHkha' zArIrAdi, dviSTo hi kimidamaniSTaM mayA dRSTamiti manasA vyAkulIbhavati paritapyate ca I dehena, na tu yathA rAgamupagacchaMstatkAle manojJaviSayAvalokanajanitaM sukhamabhimanyate uttarakAlameva tu duHkhamiti, paThanti ca 'samuti sacaMti spaSTaM, yadi rUpadarzanAd dveSamupagacchan duHkhamupaiti tatastathAvidharUpadoSeNaivAkha duHkhAvAptiriti prAptamityAzaGkavAha-duSTaM damanaM durdAntaM taca prakramAcakSuSastadeva doSo durdAntadoSastena 'khakena' AtmI-| yena 'jantuH' prANI, na kiJcit' khalpamapi rUpaM prakramAdamanojJam 'aparAdhyati' duSyati se' tasya, yadi hi rUpa-2 mevAparAdhyenna kasyacidveSAbhAvaH syAt, tathA ca muktyabhAvAdayo doSA iti bhAvaH / itthaM rAgadveSayoyorapyanarthahetutvamuktamidAnI tu dvepasyApi rAgahetukatvAtsa eva mahA'narthamUlamiti darzayaMstasya vizeSataH pariharttavyatA khyApayitumAha-'ekAntarakto' yo na kathaJcidvirAgaM yAti 'rucireM manorame rUpe, kimityAha-'atAlisi'tti dIpa anukrama [1268-1345] % A5% vmuni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1259~
Page #1261
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/gAthA ||22-99|| niyukti: [526...] (43) OM pramAdasthA nA032 prata sUtrAMka [22 // 33 // 5 % -99] uttarAdhya. mAgadhadezIbhASayA 'atAze' anyAdRze, tathA ca tallakSaNaM-razayorlaso mAgadhikAyA'miti, 'se' iti sa karoti bRhadvRttiH 'pradoSa' dveSaM sundarInanda iva surasundarIrAgataH sundayA~, tathA ca duHkhasya 'saMpIDanaM' saGghAtaM, yadvA samiti-bhRzaM pIDA-duHkhakRtAbAdhA saMpIDA tAmupaiti 'bAlaH' ajJaH uktamevArtha vyatirekamukhenAha-na lipyata iva lipyate, zliSyata ityarthaH, 'tena' dveSakRtaduHkhena muniH 'virAgaH' rAgavirahitaH, tasyaiva tanmUlatvAditi bhAvaH // samprati rAgasyaiva pApakarmopacayalakSaNamahA'narthahetutAM khyApayituM hiMsAdyAzrayanimittatA punariha ca tadvAreNa duHkhajanakatvaM ca sUtraSaTvenAha-rUpaM prastAvAnmanojJamanugacchati rUpAnugA sA cAsAvAzA ca rUpAnugAzA, rUpaviSayo'bhilASa iti yo'rthaH, tadanugatazca jIvaH, paThanti ca-rUvANuvAyANugae ya jIve'tti tatra rUpANAM-manojJAnAmupAyaiH-upArjanahetubhiranugato-yukta upAyAnugataH sa ca prANI jIvAn 'carAcarAn' usasthAvarAn 'hinasti' vinAzayati 'anekarUpAn' jAtyAdibhedato'nekavidhAn , kAMzcittu 'citraiH' anekaprakAraiH khakAyaparakAyazaskhAdidimirupAyairiti gamyate suvyatyayAd yathAsambhavaM citteSu vA tAniti-carAcarajIvAn parIti-sarvatastApayati-duHkha yati paritApayati bAla ica bAlaH-vivekavikalatayA'parAMzca pIDayati ekadezaduHkhotpAdanenAtmArtha guru:-khaprayo- jananiSThaH 'kliSTaH' rAgabAdhitaH // anyaca-rUpAnupAto-rUpaviSayo'nupAtaH anugamanamanurAga itiyAvat sasiMca dasati 'parigraheNa' mUrjAtmakena hetunA 'utpAdane' upArjane rakSaNaM ca-apAyavinivAraNaM sanniyogazca-khaparaprayojaneSu / % % dIpa anukrama [1268-1345]] // 31 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1260~
Page #1262
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [22 -99] dIpa anukrama [1268 -1345] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||22-99|| adhyayanaM [32], Education intimational samyagvyApAraNaM rakSaNasanniyogaM tasmin 'baye 'ti 'vyaye' vinAze 'viyoge' birahe sato'pyanekakAraNajanite, | sarvatra rUpasyetiprakramaH, ka sukhaM ?, na kvacit, kintu sarvatra duHkhameveti bhAvaH, 'se' iti tasya jantoH, iyamaMtra bhAvanA- rUpamUrchito hi rUpavatkarituraGgamakalatrAdInAmutpAdanarakSaNArthaM teSu teSu klezahetupUpAyeSu jantuH pravarttate, tathA niyojyApi tathAvidhaprayojanotpattau rUpavatkalatrAdi tadapAyazaGkayA punaH punaH paritapyata eveti siddhamevAsyotpAdanarakSaNasaMniyogeSu duHkham evaM vyayaviyogayorapi bhAvanIyam, anye tu paThanti - 'ruvANurAgeNa pariggaheNaM'ti, tatra rUpAnurAgeNa hetunA yaH parigrahastena, zeSaM prAgvat syAdetat-mA bhUdutpAdanAdiSu rUpasya sukhaM, | sambhogakAle tu bhaviSyatItyAzaGkayAha-'sambhogakAle ca' upabhogaprastAve ca 'atittalAbhe'ti tarpaNaM tRptaM tRptiritiyAvattasya lAbhaH prAsistRptalAbho na tathA'tRsalAbhaH, kimuktaM bhavati 1 - bahudhA'pi rUpadarzane rAgiNAM na tRptirasti, yato'nyairapyuktam -- "na jAtu kAmaH kAmAnAmupabhogena zAmyati / haviSA kRSNavarmegha, bhUya evAbhivarddhate // 1 // " tathA " yathA'bhyAsaM vivarddhante viSayAH kauzalAni cendriyANAmiti, tasmin sati va sukhamiti sambandhaH, uttarottarecchayA hi paritapyata eva janturiti, paThanti ca - ' atittilAbhe 'ti tRptiprApyabhAve / Aha evaM parigrahAd duHkhamanubhavatastadbhIrutayA tato nivRttirdoSAntarAnArambhaNaM vA kimasya saMbhavatItyAzaGkayAha - rUpe'tRsazca parigrahe catadviSayamUrddhAtmake saktaH - sAmAnyenaivAsaktimAn upasaktazca gADhamAsaktastataH saktazca pUrvamupasaktazca pazcAt sakto Forsy niryuktiH [526...] ~1261~ www.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1263
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||22-99|| niyukti : [526...] (43) pramAda prata bRhadvRttiH sUtrAMka [22 -99]] uttarAdhya. pasaktaH 'nopaiti' nopagacchati 'tuSTiM paritoSa santoSamitiyAvat , tathA cAtuSTireva doSo'tuSTidoSastena duHkhIhai yadi mamedamidaM ca rUpabadvastu syAdityAkAGkSAto'tizayaduHkhavAn , sa kiM kuruta ityAha-parasya anyasya sambandhi nA032 rUpavadvastviti gamyate 'lobhAvilaH' lobhakaluSaH,yadvA pareSAM svaM parakhaM prakramAd yadyavastu tasmin lobho-gAdhye // 632 // tenAvilaH parakhalobhAbilaH 'Adatte' gRhNAti 'adattam' anisRSTaM parakIyameva rUpayada stviti gamyate,anena rAgasyAti-18|| duSTatAM khyApayituM parigrahAddoSadarzane'pi vizeSatastatrAsaktirdoSAntarArambhaNaM cAbhi hitaM // takkimasyaitAvAneva doSa utAnyo'pi.1 ityAzaGkayoktadoSAnuvAdena dovAntaramapyAha-'tRSNAbhibhUtasya' lobhAbhibhUtasya tata evAdattaM harati-II gRhNAtItyevaMzIlo'dattahArI tasya,tathA rUpe-rUpaviSayo yaH parigrahastasminniti yogaH, casya bhinnakramatvAdatRptasya ca tatrAsantuSTasya mAyApradhAna mosaMti-bhUSA'lIkabhASaNaM mAyAmRSA 'varddhate' vRddhi yAti, kutaH punaridamityamityAha-'lobhadoSAt' lobhAparAdhAt, lubdho hi parakhamAdatte AdAya ca tadgopanaparo mAyAmRSA vakti, tadanena lobha eva sarvAzravANAmapi mukhyo heturityuktaM, tathA rAgaprakrame'pi sarvatra lobhAbhidhAnaM rAge'pi lobhAMzasyaivAhatiduSTatAvedanArthe, tatrApi ko doSaH ? ityAha-'tatrApi' mRSAbhASaNe'pi 'duHkhAt' asAtAt 'na vimucyate' | M632 // na vimuktimAmoti saH, kintu ?, duHkhabhAjanameva bhavatIti bhaavaarthH|| duHkhAvimukkimeva bhAvayati-'mosassatti mRSA, ko'rthH|-anRtbhaassnnsy pazcAcca purastAca 'prayogakAle ca tadbhASaNaprastAve ca duHkhI san tatra pazcAdidamidaM ca na mayA dIpa anukrama [1268-1345]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1262~
Page #1264
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-1 /gAthA ||22-99|| niyukti: [526...] (43) 4 prata sUtrAMka %90%AX [22 susaMsthApitamuktamiti pazcAttApataH purastAca kathamayaM mayA vaJcanIya iti cintAvyAkulatvena prayogakAle ca nAsau |mamAlIkabhASitAM lakSayiSyatIti kSobhataH tathA duSTo'ntaH-paryavasAnaM tajanmanyanekaviDambanAto vinAzena anyaja nmani ca narakAdiprAptyA yasyAsau duranto bhavati janturiti gamyate, tadevaM mRSAdvAreNAdattAdAnasya duHkhahetutvamukta, dAyadA ca 'mosassa'tti 'moSasa' teyasyeti vyAkhyA tadA sAkSAdeva tasya dukhihetutvAbhidhAnam, upasaMhAramAha evam' amunoktaprakAreNAdattAni 'samAdadAnaH' gRhan rUpe'tRptaH san duHkhito bhavati, kIdRzaH san ? itsAha'anizraH' doSavattayA sarvajanopekSaNIya iti kasyacitsambandhinA'vaSTambhena rahitaH, maithunarUpAzravopalakSaNaM caitaditi, prasiddhatvAca rAgiNAM tasya sAkSAdanabhidhAnaM, yadvA rUpasambhogo'pi mithunakarmakatvAddevAnAmiya maithunameva, tathA ca rAgivacanam-"Aloe ciya sA teNa piyayamA Neha nimbharamaNeNaM / AbhAsiyaca avagUhiyava ramiyacha pIyaca // 1 // " tti, sa ca prakrAntaH, evamuttaratrApi strIgatazabdAdisambhogAnAM maithunatvaM sambhAvanIyam / uktamevA) nigamayitumAha4 rUpAnuraktasya narasya 'evam' anantarasUtrakadambakoktaprakAreNa kutaH sukhaM bhavet ? kadAcitkiJcit , sarvadA duHkhame-Ta ceti bhAvaH, kimityevaM ?, yataH 'tatra' rUpAnurAge 'upabhoge'pi' upabhogAvasthAyAmapi 'klezaduHkham' atRptalAbhatAlakSaNavAdhAjanitamasAtam , upabhogameva vizinaSTi-nivarttayati' utpAdayati yasya-ityupabhogasya kRte yadartha 'Na' 1 Aloka eva sA tena priyatamA snehanirbharamanasA AbhASiteva avagUhiteba ramiteva pIteva // 1 // -99] % 84% C dIpa anukrama [1268-1345]] Circle : JABERahim intamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1263~
Page #1265
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||22-99|| niyukti: [526...] (43) prata sUtrAMka [22 -99] uttarAdhya. di iti vAkyAlaGkAre 'duHkhaM' kRcchramAtmana iti gamyate, upabhogArtha hi jantuH klizyati-tatra sukhaM syAditi, yadA capramAdasthAbRhadvRttiH TatadA'pi duHkhaM tadA kuto'nyadA sukhasambhavaH ? iti bhAvaH / itthaM rAgasthAnahetutAmabhidhAya dveSasyApi tAmatide-13 nA 32 TamAha-'evameva' yathA'nuraktastathaiva rUpe gataH pradoSa-dveSam 'upaiti' prApnoti ihaiveti zeSaH 'duHkhaughaparamparAH' uttaro-IA // 33 // ttaraduHkhasamUharUpAH, tathA praduSTa-prakarSaNa dviSTaM cittaM yasya tathAvidhaH, casya bhinnakramatvAt 'cinoti vA' banAti karma, tat zubhamapi saMbhavatyata Aha-yat 'seM' tasya punarbhavati 'duHkhaM duHkhahetuH 'vipAke' anubhavakAle iha paratra ceti bhAvaH, punargrahaNamaihikaduHkhApekSam , azubhakarmopacayazca hiMsAdyAzrayAvinAbhAvIti taddhetutvamanenAkSipyate / itthaM re rAgadveSayorubaraNAhatAM khyApayituM tadanuddharaNe doSamabhidhAya taduddharaNe guNamAha-rUpe virakta upalakSaNatvAdadviSTazca 'manujaH' manuSyaH 'vizokaH' zokarahitaH saMstannibandhanayo rAgadveSayorabhAvAt 'etena' anantaramupadarzitena 'dukkho-ra haparaMpareNa ti duHkhAnAm-asAtAnAmoghAH-saGghAtAsteSAM paramparA-santatirduHkhaughaparamparA tayA 'na lipyate' na spRzyate bhavamadhye'pi 'san' bhavan , saMsAravayaMpItyarthaH, dRSTAntamAha-jaleneva pAzabdasyopamArthatvAt 'puSkariNIpalAsaM' paminIpatraM jalamadhye'pi saditi zeSaH / 13 // 34 // itthaM cakSurAzritya trayodaza sUtrANi vyAkhyAtAni, 633 / / etadanusAreNaiva zeSendriyANAM manasazca saviSayapravRttI rAgadveSAnuddharaNadoSAbhidhAyakAni prayodaza sUtrANi vyAkhyeyAni, navaraM 'zrotraskheti zrotrendriyasya zabdyata iti zabdo-dhvanistaM 'manoja' kAkalIgItAdi 'amanoja' kharakarka ARNA dIpa anukrama [1268-1345]] 4 % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1264~
Page #1266
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||22-99|| niyukti: [526...] (43) prata sUtrAMka [22 -99] zAdi, tathA hariNamiyaca muddheti, mRgaH sarvo'pi pazurucyate, yaduktam-"mRgazIrSe hastijAtI, mRgaH pazukarAyoH" dAiti, hariNastu kuraGga eveti tena vizeSyate, hariNazcAsau mRgazca hariNamRgaH 'mugdhaH' anabhijJaH san 'zabda' gaurigI tAtmake'tRsaH-tadAkRSTacittatayA tatrAtRptimAn / 'mANasya' iti ghANendriyasya gandhyate-cAyata iti gandhastaM 'mano|' surabhim 'amanojam' asurabhi, tathauSadhayo-nAgadamanyAdikAstAsAM gandhastatra gRddho-gRddhimAnauSadhigandhagRddhaH | san 'sappavilAo viva'tti iyazabdasya bhinnakramatvAtsarpa iva bilAnniSkraman , sa khatyantapri(tapriyatayA tagandhaM soDhumazaknuvan bilAnniSkAmati 3 / 'jihvAyAH' 'jihvendriyasya rayate-AkhAdyata iti rasastaM 'manoja' mdhuraadi| 'amanoja kaTukAdi tathA baDiza-prAntanyastAmiSo lohakIlakastena vibhinnakAyo-vidAritazarIro baDizavibhinnakAyaH 'matsyaH' mIno yathA''miSasya-mAMsAderbhogaH-abhyavahArastatra gRddha AmiSabhogagRddhaH 4 / kAya iha-4 sparzanedriyaM, sarvazarIragatatvakhyApanArtha cAsyaivamuktaM, tasya spRzyata iti sparzasta 'manoja' mRduprabhRti 'amanojha'karkazAdi zIta-zItasparzavajalaM-pAnIyaM tatrAvasannaH-avamAnaH zItajalAvasanno grAhaiH-jalacaravizeSaigRhItaH-koDI-13 kRto grAhagRhIto mahipa ivAraNye, vasati hi kadAcitkenacidunmocyetApItyaraNyagrahaNam 5 / 'manasaH' cetaso bhAva:-abhiprAyaH sa ceha smRtigocarastaM 'grahaNaM' grAhyaM vadantIndriyAviSayatyAttasya, 'manoja' manojarUpAdiviSayam 'amanoja' tadviparItaviSayam , evamuttaragrantho'pi bhAvaviSayarUpAdyapekSayA vyAkhyeyaH, yadvA khapnakAmadazAdiSu dIpa anukrama [1268-1345]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1265~
Page #1267
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||100|| niyukti : [526...] (43) pramAdasthA nA032 prata sUtrAMka [100] uttarAdhya. bhAvopasthApito rUpAdirapi bhAva uktaH, sa manaso grAyaH, khamakAmadazAdipu himanasa eva kevalasya vyApAra iti, kAmaguNeSu' manojJarUpAdiSu 'gRddhaH AsaktaH 'kareNumaggAvahie vaNAge' iti ivArthasya casya bhinnakramatvAt kareNvAbRhadvRttiH kariNyA mArgeNa-nijapadhenApahRtaH-AkRSTaH kareNumArgApahRtaH 'nAga iva' hastIva, sa hi mdaandho'pyduurvrtiniikre||634|| Numupadarya tadrUpAdimohitastanmArgAnugAmitayA ca gRhyate saGghAmAdiSu ca pravezyate tathA ca vinAzamApnotIti dRSTAntatvenoktaH, Aha-evaM cakSurAdIndriyayazAdeva gajasya pravRttiriti kathamasyAtra dRSTAntatvenAbhidhAnam ?, ucyate, evametat , manaHprAdhAnyavivakSayA vetanneyaM, yadivA tathAvidhakAmadazAyAM cakSurAdIndriyavyApArAbhAve manasaH pravRttiriti na doSaH, iha cAnAnupUryapi nirdezAGgamitIndriyANAmitthamupanyAsa ityaSTasaptatisUtrAvayavArthaH // uktamevArtha hai sajhepata upasaMhAravyAjenAha eviMdiyatvA ya maNassa asthA, dukkhassa he maNuyassa raaginno| te ceva thebaMpi kayAi dukkhaM, na bIyarAgarasa kariti kiMci // 10 // 'evam' uktanyAyena 'indriyArthAH' cakSurAdiviSayA rUpAdayaH cazabdo bhinnakramastato manaso'rthAzca-uktarUpA upalakSaNatvAdindriyamanAMsi ca duHkhasya 'he'tti hetayo manujasya rAgiNaH, upalakSaNatvAd dveSiNazca, viparyaye guNamAha'te ceya' indriyamano'rthAH 'stokamapi' khalpamapi kadAcid duHkhaM 'na' naiva vItarAgasya upalakSaNatvAhItadveSasya dIpa anukrama [1346] | // 634 // JABERatinintimational wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1266~
Page #1268
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||101|| niyukti : [526...] (43) prata sUtrAMka [101] kurvanti 'kiJciditi zArIraM mAnasaM ceti sUtrArthaH // nanu kazcana kAmabhogeSu satsu (na) vItarAgaH saMbhavati, tatkathamasya duHkhAbhAvaH 1, ucyate na kAmabhogA samayaM uviti, na yAvi bhogA vigaI uviti / je tappaosI ya pariggahI ya, so tesu mohA vigaI uveda // 101 // 'na' naiva 'kAmabhogAH' uktarUpAH 'samatAM' rAgadveSAbhAvarUpAm 'upayAnti' upagacchanti hetutyeneti gamyate, dAta tutve hi teSAM na kazcidrAgadveSavAn bhavet , na cApi 'bhogAH' bhujyamAnatayA sAmAnyena zabdAdayaH 'vikRti krodhAdirUpAm , ihApi hetutvenopayantItyanyathA na kazcana rAgadveSarahitaH syAt, ko'nayostarhi hetuH ityAha-yaH 'tatpradoSI ca teSu-viSayeSu pradveSavAn 'parigrahI ca' parigrahabuddhimAn , teSveva rAgItyuktaM bhavati, sa teSu' viSayeSu 'mohAt' rAgadveSAtmakAt mohanIyAt vikRtimupaiti, rAgadveSarahitastu samatAmitsarthAduktam , uktaM hi pUrva'sato rAgadveSayorudIrakatvena zabdAdayo hetava' iti, Aha-"samo ya jo tesu sa vIyarAgo" ityanena gatArtha|metat , satsaM, tasyaiva tvayaM prapaJcaH, uktaM hi ta eva vidhayaH susaMgRhItA bhavanti yeSAM lakSaNaM prapaJcathocyate' iti satrArthaH // kiMkharUpAH punarasau vikRtiyoM rAgadveSavazAdupaitIsAha dIpa anukrama [1347] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1267~
Page #1269
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH ) adhyayanaM [32], mUlaM [-] / gAthA ||102-103|| niyukti : [526...] (43) uttarAdhya. prata nA032 bRhadvRttiH // 635 // sUtrAMka [102 -103] kohaM camANaMca tahevamAyaM, lobhaMduguMcha araIraiMcAhAsaM bhayaM sogapumithiveyaM, napuMsaveyaM vivihe ybhaave||102||prmaadsthaaaavjii evamaNegarUce,evaM vihe kAmaguNesu stto| anne ya eyappabhave visese,kAruNNadINe hirime visso||10|| ___ krodhaM ca mAnaM ca tathaiva mAyAM lobha-catuSTayamapyuktarUpaM 'jugupsAM' cikitsAm 'ararti' asvAsthya ratiM ca' | viSayAsaktirUpAM 'hAsaM ca vaRvikAzalakSaNaM 'bhayaM' sAdhvasaM zokapuMkhIvedamiti samAhAranirdezaH tataH zoka-18 priyaviprayogajaM manoduHkhAtmakaM puMveda-strIviSayAbhilASaM strIveda-puruSAbhiSvaGgaM 'napuMsakaveyaMti napuMsakavedam-18 ubhayAbhilASaM 'vividhAMzca' nAnAvidhAn 'bhAvAn' harpaviSAdAdInabhiprAyAn 'Apadyate' prApnoti, 'evam' amunA rAgadveSavattAlakSaNena prakAreNa 'anekarUpAn' bahubhedAnanantAnubandhyAdibhedena tAratamyabhedena ca evaMvidhAn' uktapra-2 kArAn vikArAniti gamyate 'kAmaguNeSu' zabdAdiSu 'saktaH' abhiSvaGgavAn upalakSaNatvAd dviSTazca, anyAMzca 'etatprabhavAn' krodhAdijanitAn 'vizeSAn' paritApadurgatipAtAdIn , kIrazaH san ! ityAha-kAruNyAspadIbhUto dInaH kAruNyadIno madhyapadalopI samAso'tyantadIna ityarthaH, 'hirime'tti 'hImAn' lajjAvAn, kopAdhApanno hi prItivinAzAdikamihaivAnubhavan paratra ca tadvipAkamatikaTukaM vibhAvayan prAyo'tidainyaM lajjAM ca bhajate, tathA| Am635 // 'vahassa'tti ArSatvAt 'dveSyaH' tattadoSaduSTatvAtsarvasyAprItibhAjanamiti sUtradvayArthaH / yatazcaivaM rAgadveSAveva duHkhamU-12 lamataH prakArAntareNApi tayoruddharaNopAyAbhidhAnArthaM tadviparyaye dopadarzanArtha cedamAha dIpa anukrama [1348-1349]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1268~
Page #1270
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||104|| niyukti: [526...] (43) % prata sUtrAMka [104] kappaM na icchita sahAyaliccha, pacchANutAveNa tvppbhaavN| evaM vikAre amiyappayAre, AvajaI iMdiyacoravasse // 104 // kalpate-svAdhyAyAdikriyAsu samarthoM bhavatIti kalpo-yogyastam , apergamyamAnatvAtkalpamapi, kiM punarakalpaM ?, ziSyAdIti gamyate, 'necchet' nAbhilaSet 'sahAyalicchU'tti vindoralAkSaNikatvAt 'sahAye (ya) lipsuH' mamAsau zarIrasaMbAdhanAdi sAhAyyaM kariSyatItyabhilASukaH san , tathA pazcAditi-prastAvAtasya tapaso vAjIkArAduttarakA-12 lamanutApaH-kimetAvanmayA kaSTamaGgIkRtamiti cittavAdhAtmako yasya sa tathAvidhaH cazabdAdanyAzazca sambhUtayativad |bhavAntare bhogaspRhayAluH, tapaHprabhAvaM prakramAnecchedU, yathA-na zakyamazIkRtaM tyaktuM paraM yadyasya pratasya tapaso vA phalamasti tata etasmAdihavAmoSadhyAdilabdhirastu, tadanyAzApekSayA tu bhavAntare zakacakrivibhUtyAdi bhUyAditi, 6 kimeva niSidhyate ? ityAha-evam' amunA prakAreNa 'vikArAn' doSAn 'amitaprakArAn' aparimitabhedAn 'Apa-2 yate' prAmoti indriyANi caurA iva dharmasarvakhApaharaNAd indriyacaurAstadazyaH-tadAyattaH, uktavizeSaNaviziSTasya hi kalpyatapaHprabhAvavAgchArUpeNa sparzanAdIndriyavazyatA'vazyasaMbhAvinI tatazcottarottaravizeSAnabhilapataH saMyama prati cittavipnutsavadhAvanAdidoSA api saMbhavantyeveti, evaM ca avato'yamAzayaH tadanugrahabuddhyA kalpaM puSTAladampane ca tapaHprabhAvaM ca vAJchato'pi na dopaH, athavA kalpamuktarUpaM necchetsahAyalipsuM yadi kathaJcanAmI mama dharma dIpa anukrama [1350] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1269~
Page #1271
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [--] / gAthA ||104|| __niyukti: [526...] (43) A pramAdasthAnA0 32 prata sUtrAMka [104] uttarAdhya. sahAyA bhavantItyevamabhilApukamapyAstAmanyamiti bhAvaH, jinakalpikApekSaM caitat , etena ca rAgasya hetudvayapari haraNamuddharaNopAya uktaH, upalakSaNaM caitadIrazAmanyeSAmapi rAgahetUnAM ca parihArasya, tataH siddhaM dvayorapyuddharaNopA- bRhadRttiH yAnAM tadviparyaye ca doSANAmabhisandhAnamiti sUtrArthaH // anantaraM rAgadveSoddharaNopAyaviparyaye yo doSa uktastameva dopAntarahetutA'bhidhAnadvAreNa samarthayitumAha taosi jAyaMti paoaNAI, nimaji mohamahannavaMmi / suhesiNo dukkhaviNoya [mukkha] gaTThA, tappaccayaM ujjamae arAgI // 15 // 'tataH' iti vikArApatteranantaraM 'se' tasya 'jAyante' utpadyante 'prayojanAni' viSayasevanaprANihiMsAdIni 'nimajitu'mityanta vitaNyarthatvAnnimajayitumiva nimajjayituM prakramAtameva jantuM moho mahArNava ivAtidustaratayA mohamahArNavastasmin, kimuktaM bhavati ?-yairmohamahArNavanimagna iva jantuH kriyate sa butpannavikAratayA mUDha evAsIt | viSayAsevanAdibhizca prayojanaiH sutarAM mughatIti, kIdRzasya punarasya kimarthaM caivaMvidhaprayojanAni jAyante ? itsAha 'sukhaiSiNaH' sukhAbhilaSaNazIlasya 'duHkhavinodArtha' duHkhaparihArArthaM pAThAntarato duHkhavimocanAya vA, sukhaipitAyAM sAhi duHkhaparihArAya viSayasevanAdiprayojanasambhava iti bhAvaH, kadAcidevaMvidhaprayojanotpattAvapi tatrAyamudAsIdAna eva syAd ?, atrocyate-'tatpratyayam' uktarUpaprayojananimittaM pAThAntaratastatpratyayAdudyacchati cazabdasyaivakArArtha ct dIpa anukrama [1350 // 636 // wajaniorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1270~
Page #1272
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [105] dIpa anukrama [1351] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||105 || niryuktiH [526...] Education intamational adhyayanaM [32], tvAdudyacchatyeva, ko'rthaH :- tatpravRttAyutsahata eva, 'rAgI' rAgavAnupalakSaNatvAd dveSI ca san rAgadveSayoreva sakalAnarthasya paramparAkAraNatvAditi sUtrArthaH // kimiti rAgadveSavataH sakalA'pyanarthaparamparocyate ? ityAzaGkayAhavirajyamANassa ya iMdiyatthA, saddAiyA tAvazyappagArA / na tassa savvevi maNunnayaM vA nivvattayaMtI amaNunnayaM vA // 106 // virajyamAnasyeti upalakSaNatvAdadviSatazca 'caH' punararthe tato virajyamAnasyAdviSatazca punaH 'indriyArthAH' zabdA|dikAH pAThAntarato varNAdikA vA tAvanta iti yAvanto loke pratItAH prakArAH kharamadhurAdibhedA yeSAM te tAvatprakArAH, bahuprabhedA ityarthaH, na 'tasya' iti manujasya 'sarve'pi' samastA api manojJatAM vA 'nirvarttayanti' janayantyamanojJatAM vA [nirvarttayanti, ] kintu ?, rAgadveSavata eva, kharUpeNa hi rUpAdayo na manojJatAmamanojJatAM vA kartumA - tmanaH kSamAH kintu raktetarapratipatradhyavasAyavazAd ucyate cAnyairapi - " parivrATkAmukazunAmekasyAM pramadAtanI / kuNavaM kAminI bhakSyamiti tisro vikalpanAH // 1 // tato vItarAgasya tannirvarttana hetvabhAvAtkathamamI manojJatAmanojJatAM pA nirvarttayeyuH 1, tadabhAve ca kathaM viSayasevanAkrozadAnAdiprayojanotpattiH / iti, pUrva sati manojJatve'manojJatve ca samasya rUpAdInAmakiJcitkaratvamuktam, iha tu manojJatvAmanojJatve api tAdRzasya na bhavata evetyucyata iti pUrvasmAdvizeSa iti sUtrArthaH // tadevaM "je je upAyA paDivajiyaba"tti pratijJAtarAgadveSayormohasya ca paraspa Forest Use Only www.jacibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~ 1271~
Page #1273
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||106|| niyukti : [526...] (43) nA032 prata sUtrAMka [106] uttarAdhya. | rAyatanatve'pi rAgadveSayoratiduSTatvAtsAkSAt mohasya ca tadAyatanatvAttadvAreNoddharaNopAyAn pratipattavyAnnirUpya yadA pramAdasthA tu "je je avAyA parivajiyava"tti(pAThaH) tadA rasaniSevaNAdInapAyAnuktanyAyato'bhidhAyopasaMharanAhabRhadvRttiH evaM sasaMkappavikappaNAsuM, saMjAI samayamuvaTTiyassa / // 30 // atthe ca saMkappayao tao se, pahIyae kAmaguNesu tAhA / / 107 // 'evam' uktaprakAreNa svasya-AtmanaH saGkalpA:-prakramAdrAgadveSamoharUpAdhyavasAyAsteSAM vikalpanA:-sakaladopamUlatvAdiparimAvanAH khasaGkalpavikalpanAstAsUpasthitasya-udyatasyeti sambandhaH, kimityAha-saMjAyate' samutpadyate hai 'samaya'ti ApatvAt 'samatA' mAdhyasthyamarthAn-indriyArthAn rUpAdIzvasya bhinnakramatvAtsaGkalpayatazca-yathA naivaite'pAyahetayaH kintu ! rAgAdaya evetyuktanItyA cintayato yadivA samatA-parasparamadhyavasAyatulyatA sA cAnivRttibA darasamparAyaguNasthAna eva, etatpratipattRNAM hi bahUnAmapyekarUpa evAdhyavasAya ityanayaitadupalakSyate, tathA 'arthAn / dAjIvAdIn 'saMkalpayatazca' zubhadhyAnaviSayatayA'dhyavasyataH 'tataH' iti samatAyAH 'se' tasya jantoH [sAdhoH] 'prahI|yate' prakarSaNa hAni yAti,kA'sau ?-'kAmaguNeSu' rUpAdiSu tRSNA' abhilASo lobha itiyAvat , samatAyAM hi dvivi-/637|| dhAyAmapi prAptAyAmuttarottaraguNasthAnAvAtyA kSIyata eva lobha iti / athavA 'evam' uktaprakAreNa 'samakam' ekakAlam 'upasthitasya' udyatasya rAgAyuddharaNopAyeSviti prakramaH, yadivA 'samayam' etadabhidhAyaka siddhAntaM pratIti shessH| vi-REASYC dIpa anukrama [1352] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1272~
Page #1274
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [--] / gAthA ||10|| niyukti : [526...] (43) prata sUtrAMka [107] 'upasthitasya taduktArthAnuSThAnodyatasyetyarthaH,kimityAha-khasaGkalpAnAm-AtmasambandhinAM rAgAdyadhyavasAyAnAM vika-13 lpanA-vizeSeNa chedanaM svasaGkalpavikalpanA,dRzyate hi chedavAcyapi kalpazabdaH,yathoktam-"sAmarthe varNanAyAM ca, chedane / karaNe tathA / aupamye cAdhivAse ca, kalpazabdaM vidurbudhAH // 1 // " 'AsuM'ti 'Azu' zIbha 'saMjAyate' bhavati, paThanti ca-'sasaMkappavikappaNAso'ti, tathA 'atthe asaMkappayato ti, tatra ca svastha-AtmanaH saGkalpaH-adhyavasAyastasya vikalpA-rAgAdayo bhedAsteSAM nAza:-amAvaH khasaGkalpavikalpanAzaH, tathA ko guNaH? ityAha-'arthAna' rUpAdIn 'asaGkalpayataH' rAgAdiviSayatayA'nadhyavasvataH 'tataH' iti svasaGkalpavikalpanAtaH khasaMkalpavikalpanAzAdvA 'se' tasya prahIyate kAmaguNeSu tRSNeti sUtrArthaH // tataH sa kIrazaH san kiM vidhatte ? ityAha so vIyarAgo kayasabyakiJco, khaveha nANAvaraNaM khaNaNaM / taheca jaM darisaNamAvarei, jaM catarAyaM pakarei kammaM // 108 // | 'saH' iti hInatRSNaH 'vItarAgaH' vigatarAgadveSo bhavati, tRSNA hi lobhastatkSaye ca kSINakaSAyaguNasthAnAyAptiriti, tathA kRtasarvakRtya iva kRtasarvakRtyaH prAptaprAyatvAdanena mukteH 'kSapayati' kSayaM nayati 'jJAnAvaraNaM' vakSyamANasvarUpaM 'kSaNena' samayena tathaiva yad 'darzanaM' cakSurdarzanAdi 'AvRNoti' sthagayati darzanAvaraNamityarthaH, yatha 'antarAyaM' dAnAdilabdhivighnaM prakaroti 'karma' antarAyanAmakamityuktaM bhavati, sa hi kSapitamohanIyastIrNamahAsAgara ****HAKHABAR dIpa anukrama [1353] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1273~
Page #1275
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||108|| niyukti : [526...] (43) prata sUtrAMka [108] uttarAdhya. 15 iva zramopeto vizramyAntarmuhUrta taDvicaramasamaye nidrApracale devagatyAdinAmaprakRtIzca kSapayati, caramasamaye ca jJAnA- pramAdasthAbRhadvRttiH varaNAditrayamiti sUtrArthaH // tatkSayAca kaM guNamavAnoti ? ityAha nA0 32 savvaM tao jANai pAsaI ya, amohaNo hoi nirNtraae| // 13 // aNAsave jhANasamAhijutto, Aukkhae mukkhamuvei suddhe // 109 // 'sarva' niravazeSa 'tataH' jJAnAvaraNAdikSayAt 'jAnAti' vizeSarUpatayA'vagacchati pazyati ca sAmAnyarUpatayA | 'caH' samuccayArthaH, tata etena bhedaviSayatvAtsamuccayasya pRthagupayogatvamanayoH sUcyate, tatazca yaduktaM yugapadupayogavA-2 dinA-"maNapajavaNANato NANassa ya saNassa ya viseso / kevalaNANaM puNa daMsaNanti nANaMti ya samANaM ||1||"ti, tanirAkRtaM bhavati, tathA ca prajJaptyAmabhihitam-"ja samayaM jANaMti No taM samayaM pAsaMti,' tathA kevalI NaM bhaMte / imaM rayaNappamaM puDhavi AgArahiM heUhiM pamANehi saMThANehi parivArahiM samayaM jANai no taM samayaM pAsati', haMtA goyamA! kevalI Na" mityAdi, na cAtra kevalizabdena chadmastha eva zrutakevalyAdirvivakSita iti vAcyaM, yata ihAyasUtre | | 1 manaHparyAyajJAnAntaH jJAnasya ca darzanasya ca vizeSaH / kevalajJAnaM punardarzana miti jJAnamiti ca samAnam // 1 // 2 yasmin // 38 // samaye jAnanti na tasmin samaye pazyanti 3 kevalI bhadanta ! imAM ratnaprabhA pRthvImAkAraiH pramANahetubhiH saMsthAnaH parivAraiH yasmin samaye jAnAti na tasmin samaye pazyati ? hanta gautama ! kevalI dIpa anukrama [1354] ~ 1274~
Page #1276
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [109 ] dIpa anukrama [1355] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||109 || adhyayanaM [32], snAtaka eva prastutaH, sa ca ghAtikarmakSayAdeva bhavatIti na tasya chadyasthatA saMbhavet, dvitIyasUtre tu paramANudarzanameva prakrAntaM tasya ca kevalaM vinA paramAvadhestato vA kiJcinnyUnasyaiva sambhavastatra ca tau vyavaccheditAviti kevalamevAvaziSyate, ukta ca pUjyai:-"" te do'vi viseseuM anno chaumatthakevalI ko so 1 / jo pAsai paramANuM grahaNamihaM jassa hojjAhi // 1 // " na caivamapyasmin vizeSavati sUtre paravaktavyataiveyamityupagantumucitam uktaM hi evaM visesiyaMmivi paramayamegaM| tarAvaogotti / Na puNa ubhaovaogo paravattacatti kA buddhI 1 // 1 // " ityAdi kRtaM prasaGgena prakRtamucyate - tathA cAmohanaH - moharahito bhavati, tathA niSkAnto'ntarAyo (yAt) nirantarAyo'nAzravaH prAgvat, dhyAnaM-zukladhyAnaM tena samAdhiH- paramakhAsthyaM tena yuktaH sahito dhyAnasamAdhiyuktaH AyuSa upalakSaNatvAnnAmagotravedyAnAM ca kSaya AyuHkSayastasmin sati mokSam 'upaiti prApnoti 'zuddhaH' vigatakarmamala iti sUtrArthaH // mokSagatazca yADazo bhavati tadAhaso tassa sabbassa duhassa mukkho, jaM bAhaI sayayaM jaMtumeyaM / dIhAmaroast sattho, to hoi acaMtasuhI kattho // 110 // 'saH' iti mokSaprApto jantuH 'tasmAt' iti jAtijarAmaraNarUpatvena pratipAditAt 'sarvasmAt ' niravazeSAd duHkhAt Education infamational 1 tau dvAvapi apo anyachadmasthakevalI kaH saH ? / yaH pazyati paramANu grahaNamiha yasya bhavet // 1 // 2 evaM vizeSite'pi paramatamekAntaropayoga iti / na punarubhayopayogaH paravaktavyateti kA buddhiH ? // 2 // niryukti: [526...] For P ~ 1275~ www.janbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1277
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [32], mUlaM [-]/ gAthA ||111|| niyukti: [526...] (43) * prata sUtrAMka [111] * uttarAdhya. sarvatra suvyatyayena SaSThI 'muktaH pRthagabhUtaH, yat kIdagiyAha-'yadU'duHkhaM 'bAdhate' pIDayati 'satatam' anavarataM 'jantaM pramAdastha prANinama 'ena' pratyakSamanubhavopadarzanametat , dIrghANi yAni sthititaH prakramAtkamoNi tAnyAmayA iva-rogA iva bRhadvRttiH vividhavAdhAvidhAyitayA dIrghAmayAstebhyo vipramukto dIrghAmayavipramuktaH ata eva 'prazastaH' prazaMsAhaH, tataH kimiRAM tyAha-'to' iti 'tataH dIrghAmayavipramokSAd bhavati' jAyate'tyantam-atikrAntaparyantaM sukha-zarma tadasyAstItyatyanta-18 sukhI tata eva ca 'kRtArthaH kRtasakalakRtya iti sUtrAtheMH // sakalAdhyayanAtheM nigamayitumAha aNAikAlappabhavassa eso, sabvassa dukkhassa pmukkhmggo| viyAhio jaM samuvica sattA, kameNa acaMtasuhI bhavaMti // 111 // ttimi // ||pmaayhaannN // 32 // 'anAdikAlaprabhavaskha' anAdikAlotpannasya 'eSaH' anantaroktaH sarvasya duHkhasya 'pramokSamArgaH' pramokSopAyaH, |pAThAntaratazca saMsAracakrasya vimokSamArgo, vyAkhyAtaH, yaH kIdRzaH? ityAha-'ya' duHkhapramokSamArga 'samupetya' | samyak pratipaya 'sattvAH' prANinaH 'krameNa' uttarottaraguNapratipattirUpeNAtyantasukhino bhavantIti sUtrArthaH // iti // 639 // parisamAptI, navImIti pUrvavat / avasito'nugamo, nayAzca prAgvat // ityuttarAdhyayanaTIkAyAM zrIzAntyAcAryavira-17 |citAyAM ziSyahitAyAM pramAdasthAnaM nAma dvAtriMzamadhyayanaM samAptamiti // 32 // * * * dIpa anukrama [1357] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayanaM- 32 parisamAptaM ~ 1276~
Page #1278
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/ gAthA ||111...|| niyukti: [527-532] (43) atha karmaprakRtiritinAma trayastriMzattamamadhyayanam / prata sUtrAMka [111] vyAkhyAtaM pramAdasthAnAkhyaM dvAtriMzamadhyayanamidAnI prayastriMzamArabhyate, assa cAyamabhisambandhaH-ihAnantarAdhyayane pramAdasthAnAnyuktAni, taizca 'mithyAtvAviratipramAdakaSAyayogA bandhahetavaH' (tattvA0 a08 sU01) itivacanAtkarma badhyate, tasya ca kAH prakRtayaH ? kiyatI vA sthitiH ? ityAdisandehApanodAyedamArabhyate, asya ca caturanuyogadvAracarcA prAgvadyAvannAmaniSpannanikSepe karmaprakRtiriti nAma, ataH karmaNaH prakRtezca nikSepAbhidhAnAyAha niyuktikRtkammami a nikkhevo caubiho0 // 527 // jANagabhaviyasarIre tabairittaM ca taM bhave duvihaM / kamme nokamme yA kammami aaNudao bhaNio 528 / nokammadavakammaM nAyavaM leppakammamAIaM / bhAve udao bhaNio kammaTavihassa nAyavo // 529 // nikkhevo payaDIe caudi0 // 530 // jANagabhaviyasarIrA tabairittAya sA puNo duvihaa| kamme nokamme yA kammamiaaNudao bhaNio 531 CSCACACMCSCACKS dIpa anukrama [1357] ilajandiarayam muni dIparatnasAgareNa saMkalita.........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayana - 33 "karmaprakRti" Arabhyate ~1277~
Page #1279
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/gAthA ||111...|| niyukti : [527-532] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 640 // prata sUtrAMka [111] nokamme davAiM gahaNapAuggamukkagAiM ca / bhAve udao bhaNio mUlapayaDi uttarANaM ca // 532 // karmapraka| kammaMmItyAdi gAthAH SaT sugamAH, navaraM 'karmaNi' jJAnAvaraNAdike udayo-vipAkastadabhAvo'nudayo bhaNitaH, " tyadhya-23 6 kimuktaM bhavati ?-anudayAvasthaM kamaiya karmakAryAkaraNAt tadyatiriktaM dravyakarma, nokarmadravyakarma jJAtavyaM lepyakarmAdikam , AdizandAkASThakarmAdiparigrahaH, nokarmatA cAsya jJAnAvaraNAdikarmAbhAvarUpatvAt , dravyakarmatA ca dravyasyapratimAdeH kriyamANatvAt , 'bhAve' vicArya prakramAkarma 'udayaH' vipAkaH 'bhaNitaH' uktaH, ayaM ca kasya sambandhI jJAyatAm ? itsAha-kammaTTavihassa'tti prAgvadaSTavidhakarmaNo jJAtavyo, jJAnAvaraNAdyaSTavidhakarmodayAvasthaM bhAvakarma, tasyaiva karmakAryakaraNAditi bhAvaH / prakRtinikSepe karmaNi-mUlaprakRtyAdirUpe'nudayastayatiriktA dravyaprakRtiH, nokaANi dravyANi grahaNaprAyogyAni yAnyadyApi tAvanna gRyante grahaNayogyatA cAsti yeSAm , ApatvAtsupo luk , tathA muktAnyeva muktakAni-yAni karmatayA pariNamayya projjhitAni yathAkramaM puraskRtapazcAtkRtaparyAyavAd, 'bhAva'| iti bhAve vicArye 'udayaH' vipAkaH 'bhaNitaH' uktaH prakRtiriti prakramaH, kAsAmityAha-'mUlapagaDi uttarANaM ca' tti mUlaprakRtInAmuttaraprakRtInAM cehaiva vakSyamANAnAmiti gAthASaTkArthaH // ityavasito nAmaniSpannanikSepaH, samprati D640 // sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam aTTha kammAI vucchAmi, ANupuci jahakarma / jehiM baddhe ayaM jIve, saMsAre parivattae // 1 // dIpa anukrama [1357] CASSES wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1278~
Page #1280
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-] / gAthA ||1|| niyukti: [532...] (43) prata sUtrAMka 'aSTa' ityaSTasaGkhayAni kriyante- mithyAtvAdihetubhirjIveneti karmANi 'vakSyAmi' pratipAdayiSye 'ANupucinti prAgvatsubbyatyayAdAnupULa, iyaM ca pazcAnupUrvyAdirapi saMbhavatyata Aha-'yathAkrama' kramAnatikrameNa pUrvAnupUryetiyAyat, / paThanti ca 'suNeha meM iti prAgvat , yAni kIzItyAha-'yaiH' karmabhiH 'baddhaH' liSTaH 'ayamiti pratiprANikhasaMvedyo| jIvaH saMsAre parivarttate'jJatAdivividhaparyAyAnubhavanato'nyathA ca anyathA ca bhavati paribhramati yA pAThAntarata iti 4 sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha nANassAvaraNijja, daMsaNAvaraNaM thaa| veyaNijjaM tahA mohaM, Aukamma taheva ya // 2 // ___ nAmakammaM ca goyaM ca, aMtarAyaM taheva ya / evameyAI kammAI, adveva ya smaaso||3|| jJAyate'neneti jJAnam-avabodhastasya Atriyate-sadapyAcchAdyate'nena paTeneva vivasatprakAza ityAvaraNIyaM kRtylyutto| bahula'(pA03-3-113)miti vacanAtkaraNe'nIyaH, dRzyate'neneti darzanaM-sAmAnyAvavodhastadAtriyate vastuni pratIhAre-14 dava nRpatidarzanamaneneti darzanAvaraNaM, tathA vedyate-sukhaduHkhatayA'nubhUyate lihyamAnamadhuliptAsidhArAyaditi vedanIyaM, tathA mohayati jAnAnamapi madyapAnavadvicittatAjananeneti mohastam, AyAti-Agacchati khakRtakarmAvApsanarakAdikugaterniSkramitumanaso'pyAtmano nigaDavatprativandhakatAmityAyuH tadeva karma AyuHkarma tathaiva ca / namayatigatyAdivividhabhAvAnubhavanaM pratyAtmAnaM pravaNayati citrakara iva karituragAdibhAvaM prati rekhAkRtimiti nAmakarma, dIpa anukrama [1358] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1279~
Page #1281
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-] / gAthA ||2-3|| niyukti: [532...] (43) bRhadRttiH prata sUtrAMka [2-3] uttarAdhya. 14'caH' samucaye, gIyate-zabdyate ucAvacaiH zabdaiH kulAlAdiva mRdravyamata Atmeti gotraM taca antarA-dAtRpratiprAhakayorantarbhANDAgArikavadvipnahetutayA'yate-gacchatItyantarAyaM tathaiva ca sarvatrAsadapi karmeti saMbadhyate, upasaMhAramAha-18 tisata sakArAtyadhya. 33 'evam' amunA prakAreNaitAni karmANyaSTaiva 'tuH' pUraNe 'samAsataH' sajhepeNa, vistaratastu yAvanto jantubhedAstAnyapi, // 14 // tAvantItyanantAnyeveti bhAvaH // atra ca jJAnadarzanakhatattvo'yamAtmetyantaramattvAttayorAditastadAvaraNopAdAnaM, samA ne'pi ca tayorantaratve jJAnopayoga eva sarvalabdhInAmavAptiH, yaduktam-"sabAo laddhIo sAgArovaogauttassa"tti, ato jJAnasya prAdhAnyamiti tadAvaraNasya prathamastadanu darzanAvaraNasya tataH kevalino'pyekavidhavandhakasya sAtabandho'stIti vyApitvAvedanIyasya tato'pi prAyaH saMsAriNAmiSTAniSTaviSayasambandhAtsukhaduHkhe iSTAniSTatA ca rAgadvepAbhyAM tadrUpaM ca prAyo mohanIyamiti tasya tatazcaitatprakarSApakarSabhASitvAdAyurnibandhanAnAM bahArambhaparigrahatvAlpArambhaparigrahatvAdInAM tadudbhavaM cAyuSkamiti tasya tadudayazca prAyo gatyAdinAmodayAvinAbhAvIti tato nAmnaH tato'pi ca narakAdinAmodayasahabhAvyeva gotrakarmodaya iti gotrasya tatazcocanIcabhedabhinnAtyAyo dAnAdilabdhimA vAbhAvI tayozcAntarAyakSayodayAvantaraGgahetU iti tadanantaramantarAyasyeti sUtradvayArthaH // itthaM karmaNo mUlaprakRtIra- 641 // dabhidhAyottaraprakRtIrAha nANAvaraNaM paMcavihaM, suaM AbhiNibohiyaM / ohiM nANaM taIyaM, maNanANaM ca kevalaM // 4 // niddA taheva dIpa anukrama [1359-1360] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1280~
Page #1282
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/ gAthA ||4-15|| niyukti: [532...] (43) prata sUtrAMka [4-15] SEARCAS KACCX pathalA nihAnihAya payalapayalA ya / tatto gha thINagiddhI paMcamA hoi nAyabvA // 5 // cakkhamacakkhao-II hissa dasaNe kevale ya AvaraNe / evaM tu navavigappaM nAyabvaM dasaNAvaraNaM // 6 // veyaNiyapi hu(ya) duvihaM sAyamasAyaM ca AhiyaM / sAyassa u bahU bheyA, emevAsAyassavi // 7 // mohaNiyaMpi ya duvihaM, dasaNe caraNe thaa| dasaNe tivihaM vuttaM, caraNe duvihaM bhave // 8 // saMmattaM ceva micchattaM, sammAmicchattameva ya / eyAo tinni payaDIo, mohaNijassa dasaNe // 9 // carittamohaNaM kamma, duvihaM tu viyAhiyaM / kasAyamohaNijjaM ca, nokasAyaM taheva ya // 10 // solasavihabheeNaM, kammaM tu kasAyaja / sattaviha navavihaM vA, kammaM nokasAyajaM // 11 // neraiyatirikkhAU, maNussAuM taheva ya / devAUyaM cautthaM tu, AukammaM caubvihaM // 12 // nAmakammaM duvihaM, muhamamuhaMca AhiyaM / suhassa u bahU bheyA, emeva ya asuhassavi // 13 // goyaM kamma 4 padaviha, ucaM nIyaM ca AhiyaM / ucca aTTavihaM hoi, evaM nIyapi AhiyaM // 14 // dANe lAbhe ya bhoge yA |uvabhoge pIrie thaa| paMcavihamantarAya, samAseNa viyAhiyaM // 15 // hA NANAvaraNetyAdi sUtrANi dvAdaza, jJAnAvaraNaM 'paJcavidhaM' paJcaprakAraM, taba kathaM paJcavidhamityAzaGkAyAmAvAryabhedAdevehAvaraNasya bheda ityabhiprAyeNAvAryasya jJAnasyaiva bhedAnAha-zrutamAbhinivodhikamavadhijJAnaM tRtIyaM manojAnaM ca kevalam , etatkharUpaM mokSamArgAdhyayana evoktm| nidrANaM nidrA, sA ceha sukhapratibodhocyate, yaduktam-"suhapaDibohoNidda"tti, 1sukhapratibodho nidrA dIpa anukrama [1361 -1372] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1281~
Page #1283
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [4-15] dIpa anukrama [1361 -1372] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 642 || "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA || 4-15|| adhyayanaM [ 33 ], Education intemational 'tathaive 'ti tenaiva nidrAvatkiJcicchumarUpatAtmakena prakAreNa pracalatyasyAmAsIno'pIti pracalA, uktaM hi - "paiyalA hoti Thiyassa u"tti, 'nidrAnidrA ca' atizayanidrA duHkhapratibodhAtmikA'tizayakhyApanArthatvAd dviruccAraNasya, yaduktam- "duhapaDiboho ya hiNidda"tti, evaM 'pracalApracalA' pracalA'tizAyinI, sA hi caGkramyamANasyApi bhavati, yathoktam- "vaiyalApayalA u caMkamao"tti, cazabdAvubhayatra tulyatAkhyApako, dve api zubhatayA tulye evaite tat uparIti zeSastatazca prakRSTatarAzubhAnubhAvatayA tAbhya uparivarttinI styAnA saMhatopacitetyarthaH RddhirgRddhirvA yasyAM sA styAnarddhiH styAnagRddhirvA, prAcyazcaH samucayArtha iha yojyate, etadudaye ca vAsudevavalArddha-balaH pravalarAgadveSodayavAMzca janturjAyate, ata eva paricintitArthasAdhanyasAbucyate, yaduktam- "zrINI puNa diNaciMtiyassa atthassa sAhaNI pAyaM"ti, 'tuH' pUraNe paJcamI bhavati jJAtavyA / 'cakkhamacakkhU ohissa'tti makAro'lAkSaNikaH, tatazcakSuzcAcakSuzrAvadhizca cakSuracakSuravadhIti samAhArastasya darzana iti ca pratyekaM darzanazabdo yojyate tatazcakSurdarzane-cakSuSA rUpasAmAnyagrahaNe acakSUMSi-cakSuH sadRzAni zeSendriyamanAMsi taddarzane - teSAM khakhaviSayasAmAnyaparicchede avadhidarzane-avadhimA rUpidravyANAM sAmAnyagrahaNe, tathA 'kevale yatti prakramAtkevaladarzane - sarvadravyaparyANAM sAmAnyAvabodhe, AvaraNametacakSurdarzanAdiviSayabhedAccaturvidhamata Aha- 'evam' ityanena nidrApaJcavidhatvaca 1 pracachA bhavati sthitasyaiva 2 duHkhapratibodho nidrAnidreti 3 pracalApracalA tu caMkramyamANasya 4 syAnarddhiH punardinacintitArthasya sAdhanI prAyaH For Patenty niryuktiH [532...] ~ 1282~ karmaprakU tyadhya. 33 ||642 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1284
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/ gAthA ||4-15|| niyukti: [532...] (43) prata sUtrAMka [4-15] kSurdarzanAvaraNAdicaturvidhatvAtmakena prakAreNa 'tuH' pUraNa nava vikalpA-bhedA yasya tattathAvidhaM jJAtavyaM darzanAvaraNam / / 'vedanIya' vedanIyakarma 'api ca' iti pUraNe 'dvividha' vibhedaM khAdyate-AlhAdakatvenAkhAdyata iti nairuktavidhinA M'sAtaM' sukhaM zArIraM mAnasaM ca ihopacArAttanivandhanaM karmaivamuktam , 'asAtaM ca' tadviparItam 'AkhyAtaM' kathitaM / tIrthakRdbhiriti gamyate, 'sAyassa utti 'tuH' apizabdArthaH tataH sAtasyApi bahayo bhedAH, na kevalaM jJAnadarzanAhAvaraNayorilyapizabdArthaH, te ca taddhetubhUtabhUtAnukampAdibahubhedatvAdU, evameveti bahava eva bhedA asAtasyApi duHkha-|| zokatApAditaddhetubahuvidhatvAdeveti garbhArthaH / mohanIyamapi dvividha, na kevalaM ghedanIyaM, viSayatazcaitavidheti vaivi-hai| mAdhyamAha-darzane tattvarucirUpe 'caraNe' cAritre tathA, kimuktaM bhavati ?-darzanamohanIyaM cAritramohanIyaM ca, tatra | BN 4aa 'darzane' darzanaviSayaM prakramAnmohanIyaM trividhamuktaM bhavati, 'caraNe' caraNaviSayaM mohanIyaM dvividhaM bhavet / yathA darza-|| | namohanIyatraividhyaM tathA''ha-samyagbhAvaH samyaktvaM-zuddhadalikarUpaM yadudaye'pi tattvaruciH syAt 'caiyeti pUraNe mithyAbhAvaH mithyAtvam-azuddhadalikarUpaM yatastatve'tattvamatattve'pi tattvamiti buddhirutpadyate, samyagmithyAtvameva ca-zuddhAzuddhadalikarUpaM yata ubhayakhabhAvatA jantorbhavati, iha ca samyaktvAdayo jIvadharmAstaddhetutvAca dalikeSvetadyapadezaH, etAstisraH prakRtayo mohanIyasya 'darzane' darzanaviSayasya 6 / caritre mubate'neneti mohanaM caritra-|| mohanaM karma yataH zraddadhAno'pi yadi kathaJcanAhamenaM pratipadya iti jAnannapi tatphalAdi na tatpratipadyate, uttaratra dIpa anukrama [1361 -1372] JABERatinintamational wwwsaneiorary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1283~
Page #1285
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/ gAthA ||4-15|| niyukti: [532...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH prata // 34 // sUtrAMka [4-15] tuzabdasya bhinnakramatvAttatpunardvividhaM vyAkhyAtaM zrutadharairiti zeSaH, paThanti ca 'carittamohaNijaM duvihaM vocchAmi karmaprakRaNupukhasoti spaSTameva, kathaM tad dvividhamityAha-kaSAyAH-krodhAdayastadrUpeNa vedyate-anubhUyate yattatkaSAyavedanIyaM 'caH samuccaye 'nokaSAyam' iti prastAvAnokaSAyavedanIyaM nokapAyA:-kaSAyasahavartino hAsyAdayastadrUpeNa tyadhya. 33 yadvadyate 'tatheti samuccaye / anayorapi bhedAnAha-poDazavidhaH-poDazaprakAro yo bhedo-nAnAtvaM tena, lakSaNe tRtIyA, yadvA SoDazavidhaM bhedena-bhidyamAnatayA cintyamAna, prAkRtatvAdanuvAralopaH, karma kriyamANatvAt 'tuH punararthe bhinnakramazca, kaSAyebhyo jAyata iti kapAyaja "ja veyati taM baMdhati" itivacanAt kaSAyavedanIyamityarthaH, SoDazavidhatvaM cAsya krodhamAnamAyAlobhAnAM caturNAmapi pratyekamanantAnuvandhyapratyAkhyAnapratyAkhyAnAvaraNasaMjvalanabhedatazcaturvidhatyAta 'sattaviha'tti prAgvadvindulopAtsaptavidha vA karma nokaSAyebhyo jAyata iti 'nokaSAyaja' noka-12 pAyavedanIyamityarthaH, tatra saptavidhaM hAsyaratyaratibhayazokajugupsAHpaDa vedazca sAmAnyavivakSayeka eveti, yadA tu vedaH18 strIpuMnapuMsakabhedena tridheti vivakSyate tadA pazistrayo mIlitA nava bhavantIti navavidhamiti / 'NeraiyatirikkhAutti AyuHzabdaH pratyeka yojyate, tatazca niSkrAntA ayAt-iSTaphaladaivAttatrotpannAnAM savedanA'bhAveneti nirayAstepunten bhavA nairayikAsteSAmAyuH [granthAnam 16000] nairayikAyuyena teSu bhiyante, tathA tiro'JcantIti-gacchantIti 1 yavedayati tanAti dIpa anukrama [1361 % -1372] % JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1284 ~
Page #1286
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [4-15] dIpa anukrama [1361 -1372] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 4-15|| adhyayanaM [ 33 ], Jan Education intamational tiryaJcaH, vyutpattinimittaM caitat pravRttinimittaM tu tiryaggatinAma, ete caikendriyAdayaH, tata eSAmAyustiryagAyuryenaiteSu sthitirbhavati, tathA manorapatyAni manuSyAH 'manojatAvaNyatI sukce 'ti (pA.4-1-161 ) yatpratyayaH sugAgamasteSAmAyurmanuSyAyuH 'tathaiva' tadbhAvAvasthitihetutayaiva devA-uktaniruktAsteSAmAyurdevAyuryena teSvavasthIyate caturtha 'tuH' pUraNe, evaM cAyuH karma caturvidham 9 / nAmakarma dvividhaM kathamityAha - zobhate sarvAvasthAsvanenAtmeti zubham azubhaM ca tadviparItamAkhyAtaM 'suhassa'tti zubhasyApi bahavo bhedA evamevAzubhasyApi tadapi bahubhedamiti bhAvArthaH / tatrottarotarabhedataH zubhanAmno'nanta bhedatve'pi vimadhyamavivakSAtaH saptatriMzadbhedAH, tadyathA-manuSyagati 1 devagati 2 paJcendri yajAti 3 audArika 4 vaikriya 5 AhAraka 6 taijasa 7 kArmaNa 8 zarIrANi paJca samacaturasrasaMsthAnaM 9 varSabhanArAcasaMhananam 10 audArika 11 vaikriya 12 AhAraka 13 aGgopAGgAni trINi prazastavarNa 14 gandha 15 rasa16 sparzAzcatvAraH 17 manuSyAnupUrvI 18 devAnupUrvI 19 cetyAnupUrvIdrayamagurulaghu 20 parAghAtam 21 ucchAsa 22 Atapa 23 udyota 24 prazastavihAyogati 25 tathA trasa 26 vAdaraM 27 pajjataM 28 pratyekaM 29 sthiraM 30 zubhaM 31 subhagaM 32 sukharam 33 AdeyaM 34 yazaH kIrttizceti 35 nirmANaM 36 tIrthakaranAma ceti 37, etAzca sarvA api zubhAnubhAvAt zubhaM tathA'zubhanAmno'pi vimadhyamavivakSayA catukhiMzadbhedAH, tadyathA-narakagati 1 tiryaggati 2 ekendriyajAti 3 dvIndriyajAti 4 zrIndriyajAti 5 caturindriyajAti 6 RSabhanArAcaM 7 nArAcaM Forest Use Only niryukti: [532...] ~ 1285~ www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1287
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-] / gAthA ||4-15|| niyukti: [132...] (43) uttarAdhya. bRhadvRttiH // 44 // prata sUtrAMka [4-15] 8 ardhanArAcaM 9 kIlikA 10 sevA 11 nyagrodhamaNDalaM 12 sAti 13 vAmanaM 14 kujaM 15 huNDam 16 | karmaprakR* aprazastavarNa 17 gandha 18 rasa 19 sparzacatuSTayaM 20 narakAnupUrvI 21 tiryagAnupUrvI 22 upaghAtam 23 aprazasta- tyadhya.33 vihAyogati 24 sthAvaraM 25 sUkSmam 26 sAdhAraNam 27 aparyAptam 28 asthiram 29 azubhaM 30 durbhagaM 31 duHsvaram 32 anAdeyaM 33 ayazaHkIrtizceti 34, etAni cAzubhanArakatvAdinibandhanatvenAzubhAni, atra ca8 bandhanasahAte zarIrabhyo varNAdyavAntarabhedAzca varNAdibhyaH pRthagna vivakSyanta iti noktasaGkhyAtikramaH / gotraM karma | dvividhamubamikSvAkujAtAyuthairvyapadezanibandhanaM, nIcaM ca tadviparItamAkhyAtaM, tatrocamityucairgotramaSTavighaM bhavati, 'evam' ityaSTavidhatayaiva 'nIcamapi' nIcairgotramapyAkhyAtam , aSTavidhatvaM cAnayorvandhahetvaSTavidhatvAt , aSTau hi jAtyamadAdaya uccairgotrasya bandhahetavaH, tAvanta eva ca jAtimadAdayo nIcairgotrasya, tathA ca prajJApanA-"ucAgoyakammasarIrapucchA, goyamA ! jAiamaeNaM kulaamaeNaM balaamaeNaM tavaamaeNaM IsariyaamaeNaM suyaamaeNaM lAbhaamaeNaM uccAgoyakammasarIrapayoga hoti, NIyAgoyakammasarIrapucchA, goyamA ! jAimaeNaM kulamaeNaM" ityAdyA- 644aa lApakaviparyayeNASTau yAvat "NIyAgoyakammasarIrapaogavaM havati"tti / dIyata iti dAnaM tasmin , tathA labhyata iti lAbhastasmiMzcaM, bhujyate-sakRdupayujyata iti bhogaH-sakRdrogyaH puSpAhArAdiviSayastatra ca, tathA upeti dIpa anukrama [1361 -1372] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1286~
Page #1288
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-] / gAthA ||4-15|| niyukti : [532...] (43) prata sUtrAMka [4-15] abhyadhikaM punaH punarupabhujyamAnatayA bhujyata ityupabhogaH-punaH punarupabhogyabhavanAGganAdiviSayaH, uktaM hi-"seti bhujaitti bhogo so puNa aahaarpupphmaaiio| upabhogo u puNo puNa uvabhujai va bhavaNavaNiyAI // 1 // " tasmin , vizeSeNa Iryate-ceSTyate'neneti vIrya tasmin , 'tathA' samucaye sarvatrAntarAyamiti prakramaH, tatazca viSayabhedAtpaJcavidhamantarAyaM samAsena vyAkhyAtaM, tatra dAnAntarAyaM yatsati viziSTe grahItari deye ca vastuni tatphalamavagagchato'pi dAne pravRttimupahanti, yatpunarviziSTe'pi dAtari yAvannipuNe'pi yAcitari upalabdhiupadhAtakRt tallAbhAntarAyaM, bhogAntarAyaM tu sati vibhavAdau sampadyamAne ca AhAramAlyAdau yazAna bhule, upabhogAntarAyaM tu yasyodayAtsadapi vaskhAlakArAdi nopabhukte, vIryAntarAyaM yadazAlivAnnIrugvayaHsthaH atha ca tRNakubjIkaraNe'pyasamartha iti sUtradvAdazakArthaH 12 // | itthaM prakRtayo'bhihitAH, sampratyetannigamanAyottaragranthasambandhanAya cAha eyAo mUla payaDIo, uttarAo a AhiyA / paesaggaM khittakAle ya, bhAvaM cAduttaraM suNa // 16 // 'etAH' anantarokkA jJAnAvaraNAdirUpA mUlaprakRtayaH, tathA 'uttarAH' ityuttaraprakRtayazca zrutAvaraNAdyAH, cazabdaH tezrutAdInAmapyakSarAnakSarAdibhedato bahuvidhatvAdanuktabahubhedasUcakaH AkhyAtAH' kathitAHpradezAH-paramANavateSAmagraMparimANaM pradezAgraM 'khettakAle yatti kSetrakAlI ca tatra kSiyanti-nivasanti tasminniti kSetram-AkAzaM kAlazca1 sakad bhujyate iti bhogaH sa punarAhArapuSpAdiH / upabhogastu anekazaH punaH punarupabhujyate vA bhavanavanivAdiH // 1 // dIpa anukrama [1361 -1372] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1287~
Page #1289
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-] / gAthA ||16|| niyukti: [132...] (43) prata sUtrAMka [16]] uttarAdhya. baddhasya karmaNo jIvapradezAvicaTanAtmakaH sthitikAlaH 'bhAvaM ca' anubhAgalakSaNaM karmaNaH paryAyaM catuHsthAnikatri- karmaprakR sthAnikAdirasamitiyAvad 'ataH uttara miti ataH-prakRtyabhidhAnAdUrdhvaM zRNu kathyamAnamiti zeSa iti suutraarthH| tatra bRhadvRttiH tyadhya.33 staavtprdeshaagrmaah||645|| sabvesiM ceva kammANaM, paesaggamaNaMtagaM / gaThiyasattAIyaM, aMto siddhANa AhiyaM // 17 // 'sarveSAM samastAnAM 'caH' pUraNe evaH' apizabdArthe sarveSAmapi na tu kepAzcideSa 'karmaNAM' jJAnAvaraNAdInAM 'pradezAgraM paramANuparimANam anantamevAnantakamanantaparamANuniSpannatvAttadvargaNAnAM, taccAnantakaM prandhirikha granthiH-ghano rAgadveSapariNAmastaM gacchanti pranthigAste ca te sattvAzca pranthigasattvAH-ye grandhipradezaM gatvA'pi tadbhedAvidhAnena / na kadAcidupariSTAgantAraH te cAbhavyA evAtra gRhyante tAnatIta-tebhyo'nantaguNatvenAtikAntaM adhigasavAtItaM, tathA 'antaH' madhye 'siddhAnAM' siddhipadaprAptAnAm 'AkhyAtaM' kathitaM gaNadharAdibhiriti gamyate, siddhebhyo hi karmaparamANavo'nantabhAga eva, tadapekSayA siddhAnAmanantaguNatvAd, ataH saGkhyAmapekSya siddhAntarvati tadanantakamucyate, ekasamaye grAbakarmaparamANyapekSaM caitat , uktaM hi-"'te ya kammapoggalA bhavasiddhipahiM anaMtaguNA // 645 // siddhANamaNaMtabhAgamittA egegaMmi samae gahaNamiti"tti, paThanti ca-'gaMThi(pa)sattA'NAItti atra vyAkhyAnika 1 te ca karmapudgalA bhavasiddhikebhyo'nantaguNAH siddhAnAmanantabhAgamAtrA ekaikasmin samaye prahaNamAyAnti * % % dIpa anukrama [1373] % 4-% JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1288~
Page #1290
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/ gAthA ||17|| niyukti: [532..] (43) ka prata sUtrAka [17]] vyAkhyA-prandhiprasaktAnAM-dhanarAgadveSapariNAmapanthi karkazaghanarUDhagrandhisamaM tathAvidhapariNAmAbhAvato'mindAnAnAM sattvAnAM yo bandhaH so'nAdyanantaH-Adyantavikalo jJeyaH, siddhAnAM punaH bhaviSyatsiddhInAM bandho'nAdirapi 'antara iti sAntastathAvidhapariNAmato vyAkhyAto bhagavadbhiriti sUtrArthaH // samprati kSetramAha sabvajIvANa kammaM tu, saMgahe uddisAgayaM / sabvemuvi paesesu, savvaM sabveNa baddhagaM // 18 // GI sarve-ekendriyAyazeSabhedAste ca te jIvAzca teSAM 'karma' jJAnAvaraNAdi 'tuH' puraNe sahaH-saGghahaNakriyA tatra yogyaM bhavatItizeSaH, yadivA sarSajIyA 'Na'ti vAkyabhUpAyAM karma- 'saMgahe'tti saMgRhNanti, kIrazaM sadityAha-'chaddisAgayanti SaNNAM dizAnAM samAhAraH padizaM tatra gataM-sthitaM SaDdizAgatam , atra catasro dizaH pUrvAdaya UrdAdhodigadvayaM ceti SaD bhavanti, idaM cAtmAvaSTabdhAkAzapradezApekSayocyate, yatra nAkAze jIvo'vagADhastatraiva ye karma-13 pudgalAste rAgAdisnehaguNayogAdAtmani laganti na kSetrAntarAvagADhAH, bhinnadezasya tadbhAvapariNAmAbhAvAt , yathA agniH khadezasthitAn prAyogyapuralAnAtmabhAvena pariNamayati evaM jIvo'pIti, alpatvAceha vidizAmavivakSitatvena SadizAgatamityabhidhAnaM, yato vidigvyavasthitamapi karmAtmanA gRhyate, uktaM hi gandhahastinA-"sarvAsu divAmAvadhikAsu vyavasthitAn pudgalAnAdatte" iti, tathA kSetraprastAve yadvidignirUpaNaM tacAsAmAkAzAdabhedajJApanArtha, tadbhedena tAsAmapratIteH, tathA ca yatkaizcidizA dravyAntaratvamuktaM tadapAstaM bhavati, tathA paDdiggatamapi vIndriyAdIne dIpa anukrama [1374] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1289~
Page #1291
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [18] dIpa anukrama [1375] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 646 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||18|| adhyayanaM [ 33 ], niryukti: [532...] vAdhikRtya niyamena vyAkhyeyamekendriyANAmanyathA'pi sambhavAt, tathA cAgamaH- "jIve NaM bhaMte ! teyAkammApoggalANaM gahaNaM karemANe kiM tidisiM kareti cauddisiM karei paMcadisiM karei chahisiM karei 1, goyamA ! siya tidisiM siya cauhisiM siya paMcadisiM siya chaddisiM kareti, egiMdiyA NaM bhaMte / teyAkammapoggalANaM gahaNaM karemANe kiM tidisiM jAva chaddisiM kareti ?, goyamA ! siya tidisiM siya cauddisiM siya paMcadisiM siya chaddisiM karei, beMdiyateMdiya cauriMdiyapaMciMdiyA niyamA chuddisiM"ti, taca padiggataM sarveSvapi na tu katipayeSu pradezeSyapi, arthAdAkAzasyokkanyAyAdAtmAvaSTacdheSu karma sarvajIvAnAM saGgrahe yogyaM bhavati, te vA tatsaMgRhNanti, tatsthakarmapudgalAn pratyAtmano grahaNahetvavizeSAt tathA 'sarva' samastaM jJAnAvaraNAdi na tvanyataradeva, AtmA hi sarvaprakRtiprAyogyAn pudgalAn sAmAnyenAdAya tAnevAdhyavasAyavizepAt pRthak pRthag jJAnAvaraNAdirUpatvena pariNamayati, tacaivaMvidhaM karma saMgRhItaM sat kiM kaizvidevAtmapradezaSaddhaM bhavati yadvA sarveNAtmanA ? ityAha- 'sarveNa' samastena prakramAdAtmanA na tu kiyadbhireva tatpradezaiH baddha-kSIrodakavadAtmapradezaH viSTaM tadeva baddhakam, anyo'nyasambaddhatayA hi zRGkhalAvayavAnAmiva parasparopakA| ritvAdAtmanaH pradezAnAM sadaiva yogopayogI bhavato, na tvekaikazaH, tannimittakazca karmabandha iti so'pi sarveNaivAtmanA, grahaNapUrvakatyAca bandhasya tadapyevameva yadvA tad gRhItaM sat kena saha kiyatkathaM vA baddhaM bhavati ? ityAha'sadhesubi parasesu' suvyatyayAtsarvairapi pradezaH prakramAdAtmanaH 'sarva' sarvaprakRtirUpaM 'sarveNa' gamyamAnatvAtprakRtisthityAdinA prakAreNa baddhakamiti sUtrArthaH // samprati kAlamAha Education intimational For Fans Only karmaprakR tyadhya. 33 ~1290~ // 646 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1292
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [19 -23] dIpa anukrama [1376 -1380] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||19-23|| adhyayanaM [ 33 ], udahIsarinAmANaM, tIsaI koDikoDIo / ukosiyA hoI ThiI, aMtamutaM jahaniyA // 19 // AvaraNajANa duNhaMpi, veyaNile taheva ya aMtarAe ya kammaMmi, ThiI esA viyAhiyA // 20 // uyahIsarisanAmANaM, sattari koddikoddio| mohaNijassa ukkosA, aMtamuddattaM jahaniyA // 21 // tittIsasAgarovamA, ukkoseNaM viyAhiyA / ThiI u Aukammassa, aMtamuhuttaM jahaniyA || 22 || udahIsarisanAmANaM, bIsaI koddikoddio| nAmagoANa ukosA, aMtamuddattaM jahaniyA // 23 // Education infamational udadhiH- samudrastena sadRk- sadRzaM nAma - abhidhAnameSAmudadhisadRgnAmAni - sAgaropamANi teSAM triMzatkoTIkokhyaH 'ukkosiya'tti utkRSTA bhavati 'sthitiH' avasthAnaM, tathA muhUrttasyAntaraM antarmuhUrtta muhUrttamapi nyUnamityarthaH, jaghanyaiva jaghanyakA prakramAtsthitiH / keSAmityAha- 'AvaraNIyayoH' anyatraitavyapadezA zravaNAjjJAnadarzanaviSayayoH, tato jJAnAvaraNIyadarzanAvaraNIyordvayorapi, vedanIye tathaiva ca antarAye ca karmaNi sthitirevaM vyAkhyAtA, iha ca SaSThIprakrame'pi | vedanIya ityAdI saptamyabhidhAnamanayorarthasya tattvato'bhinnatyAt, uktaM hi "rAjA bharttA manuSyasya, tena rAjJaH sa ucyate / vRkSastiSThati zAkhAsu tA vA tatreti tasya tAH // 1 // " tathA iti vedanIyasyApi jaghanyasthitirantarmuhUrttamAnaiva sUtrakAregoktA, anye tu 'jaghanyA (aparA) dvAdazamuhUrtA vedanIyasyeti (tattvA. a.sU. 19) dvAdazamuhUrttamAnAmevaitAmicchanti, tadabhiprAyaM na vidmaH / udadhisadRzanAnAM saptatikoTI koTyo mohanI syotkRSTA antarmuhUrtta jaghanyakA / trayastriMzatsAgaro niryuktiH [532...] Forest Use Only ~1291~ www.ncbrayo muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1293
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/gAthA ||19-23|| niyukti: [132...] (43) prata sUtrAMka -23]] uttarAdhyApamANi ArSatvAca supo luka, utkRSTena vyAkhyAtA sthitiH 'tuH' pUraNe AyuHkarmaNo'ntarmuhUrta jaghanyakA / udadhisa- karmaprakR dazanAmnAM viMzatikoTIkovyo nAmagotrayorutkRSTA aSTa muhUrtA jaghanyakA iti sUtrapaJcakArthaH / ityamutkRSTA jaghanyA ca|| bRhadvattiH tyadhya 33 sthitimUlaprakRtiviSayA sUtrakAreNAbhihitA, vineyAnugrahArtha tUttaraprakRtiviSayA pradayate-tatrotkRSTA striivedsaatye||47|| danIyamanujagatyAnupUrvINAM catasRNAmuttaraprakRtInAM paJcadaza sAgaropamakoTIkoTyaH, kaSAyaSoDazakasya catvAriMzannapuM sakAratizokamayajugupsAnAM paJcAnAM viMzatiH, puMvedehAsyaraMtidevagaityAnupUrvIdvayAdyasaMhananasaMsthAnaprazastavihAyogati-12 sthirazubhasubhagasukharAdeyayazaHkIyuJcairgotrANoM paJcadazAnAM daza nyagrodhasaMsthAnadvitIyasaMhananayordvAdaza sAtisaMsthAnanArAcasaMhananayozcaturdaza kujArddhanArAcayoH poDaza vAmanasaMsthAnakIlikAsaMhananadvitricaturindriyajAtisUkSmAparyAsakasAdhAraNAnAmaSTAnAmaSTAdaza tiryagmanuSyAyuSoH palyopamatrayaM, avaziSTAnAM tu mUlaprakRtivadutkRSTA sthitiH, jaghanyA tu nidrApazcakAsAtAvedanIyAnAM paNNAM sAgaropamasasabhAgAstrayaH palyopamAsaGkhayeyabhAganyUnAH sAtasya tu dvAdaza muhuuttoNH| mithyAtvasya palyopamAsamaveyabhAgonaM sAgaropamaM AdyakapAyadvAdazakasya catvAraH sAgaropamasaptabhAgAstAvataiva nyUnAH, 6 kodhasya saMjvalanasya mAsadvayaM mAnasya mAso mAsA mAyAyAH puMvedasyASTau varSANi shessnokaaymnussytiryggtijoti-IMIn47|| dipaJcakaudArikazarIstadaGgopAGgataijasakarmiNasaMsthAnaSaTkasaMhananaSaTkavarNacatuSka~tiryagmanuSyAnupUrvyaguruladhUpaghAtaparApoto.| chA~sAtapodhotaprazastAprazastavihAyogaitiyataHkIrtivarjatrasAdivitinirmANanIcargotrANAM paTpaSTayuttaraprakRtInAM sA dIpa anukrama [1376-1380] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1292~
Page #1294
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [33], mUlaM [-]/ gAthA ||24|| niyukti: [532..] (43) prata sutrAMka [24] da garopamasaptabhAgI dvau palyopamAsaGkhayeyabhAganyUnau vaikriyaSaTkasya sAgaropamasahastrabhAgau dvau palyopamAsaGghadheyabhAganyUnau | AhArakatadaGgopAGgatIrthakaranAnAmantaHsAgaropamakoTIkoTI, nanUtkRSTA'pi etAvatyevAsAM tisRNAM sthitirabhihitA, satya, tathApi tataH saMGkhayeyaguNahInatvenAsyA jaghanyatvamiti sampradAyaH, kRtaM prasajhena prakRtaM prastuma iti, tatra yaduktaM pradezAgraM kSetrakAlau ca bhAvaM co(cAta u)ttaraM zUpivati tatra pradezAgraM kSetrakAlau cAbhihito, samprati bhAvamabhidhAtumAha siddhANaNatabhAgo, aNubhAgA hacaMti u / savvesuvi paesagaM, savvajIvesu (sa) icchiyaM // 24 // . 'siddhAnAm' muktAnAmanantabhAgavartitvAdanantabhAgaH 'anubhAgAH' rasavizeSA bhavanti 'tuH' pUraNe' ayaM cAnanta-| bhAgo'nantasaGghaya eveti, anenaiSAmAnantyamevetthaM viziSTamukta, sampatti pradezaparimANamAha-sarveSvapi prakramAdanubhAgeSu pradizyanta iti pradezA-buyA vibhajyamAnAstadavibhAgaikadezAsteSAmagraM pradezAgraM 'sabajIvesunijijha(icchi)ya'ti 'sarvajIvebhyaH bhavyAbhavyebhyo'tikrAntaM tato'pi teSAmanantaguNatvenAdhikatvAditi sUtrArthaH // evaM prakRtipradarzamena prakRtivandhapradezApAbhidhAnena ca pradezavandhaM kAloktyA ca sthitivandhaM anena cAnubhAgamabhidhAya yadarthemete prarUpi-| tAstadupadarzayannupasaMhAravyAjenopadeSTumAhatamhA eesi kammANaM, aNubhAge viyaanniyaa| eersi saMvare gheva, khavaNe ya jae buhe // 26 // simi // // kammapayaDI // 33 // dIpa anukrama [1381] 456454542525 - muni dIparatnasAgareNa saMkalita.........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: | atra sUtrAnte yat gAthAkramAMka ||26|| dRzyate tat mUla saMpAdakasya mudraNaazuddhiH, atra gAthAkrama ||25|| eva vartate ~ 1293~
Page #1295
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [25] dIpa anukrama [1382] uttarAdhya. vRttiH // 648|| "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||25|| adhyayanaM [ 33 ], niryukti: [ 533 ] 'tamha'tti yasmAdevaMvidhAH prakRtibandhAdayastasmAt 'eteSAm' anantaramuktAnAM 'karmaNAM' jJAnAvaraNAdInAmanubhAgAnupalakSaNatvAtprakRtibandhAdIMzca 'vijJAya' vizeSeNa kaTukavipAkatvalakSaNena bhavahetutvalakSaNena vA'vabudhya, anubhAgAnAmeva ca sAkSAdupAdAnameSAmevAzubhAnAM prAyo bhavanirvedahetutvAt, 'eSAm' iti karmaNAM 'saMvare' anupAttAnAmupAdAnanirodhe 'caH' samuccaye 'eve' tyavadhAraNe bhinnakramastataH 'kSapaNe ca' upAttAnAM nirjaraNe 'jae'tti 'yatetaiva' yalaM kuryAdeva, ko'sau ? - 'budhaH' tattvAvagamavAniti sUtrArthaH // amumevArthamanuvAdadvAreNa vyaktIkartumAha niyuktikRt - pagaiTiI aNubhAgaM paesakammaM ca suTu nAUNaM / eesiM saMvera khalu khavaNe u sayAvi jaiavaM // 533 // spaSTaiva / 'iti' parisamAptau bravImIti pUrvavat / ityavasito'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvat // ityutta|rAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM trayastriMzamadhyayanaM samAptamiti // 33 // Education national iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarA0TI0 karmaprakRtyabhiSaM trayastriMzamadhyayanaM // OM For Purina Pen karmaprakR tyadhya. 33 ~1294~ // 648|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atra adhyayanaM - 33 parisamAptaM
Page #1296
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-]/ gAthA ||25...|| niyukti: [534-544] (43) atha lezyAkhyaM catustriMzamadhyayanam / prata sUtrAka [25]] vyAkhyAtaM karmaprakRtinAmaka trayastriMzamadhyayanaM, samprati catustriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaH-anantarAdhyayane karmaprakRtaya uktAH, tatsthitizca lezyAvazata ityatastadabhidhAnArthamidamArabhyate, asya caivamabhisambandhAgatasyotApakramAdidvAraprarUpaNA prAgvatsukaraiva yAvannAmaniSpannanikSepaH, tatra cAsya lezyA'dhyayanamiti nAmAto lezyAdhyayana zabdayonikSepamAha niyuktikRtlesANaM nikkhevo caukkao duviha hoi nAyavo / jANagabhaviyasarIrA tavvairittA yasA puNo duvihaa| kammA nokamme yA nokamme huMti duvihaau||535|| jIvANamajIvANa ya duvihA jIvANa hoi naayvaa| bhavamabhavasiddhiANaM duvihANavi hoi sattavihA // ajIvakammano davalesA sA dasavihA u naayvaa| caMdANa ya surANa ya gahagaNanakkhattatArANaM // 537 // AbharaNacchAyaNAdaMsagANa maNikAgiNINa jA lesA / ajIvadavalesA nAyavvA dasavihA esA // 53 // jA dabakammalesA sA niyamA chabihA u nAyabA / kiNhA nIlA kAU teU pamhA ya sukkA ya 539 dIpa anukrama [1382] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 34 "lezyA" Arabhyate ~ 1295~
Page #1297
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [25] dIpa anukrama [1382] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [--] / gAthA ||25...|| adhyayanaM [34], uttarAdhya. 2 duvihA u bhAvalesA visuddhalesA taheva avisuddhA / duvihA visuddhalesA uvasamakhaiA kasAyANaM // bRhadvRttiH avisuddha bhAvalesA sA duvihA niyamaso u nAyavA / pijjaMmi a dosaMmi a ahigAro kammalesAe541 nokammadavalesA paogasA vIsasA u nAyavA / bhAve udao bhaNio chaNhaM lesANa jIvesu // 942 // ajjhayaNe nikkhevo caukkao duviha hoi nAyavo 10 jANagabhaviyasarIraM tabairitaM ca potthagAIsuM / ajjhappassANayaNaM nAyavaM bhAvamajjhayaNaM // 544 // // 649 // // 543 // Education intemational lesANamityAdi gAthA ekAdaza, tatra 'lesANaM'ti sUtratvAllezyAyAM, ko'rthaH ? - lezyAzabdasya nikSepazcaturvidho nAmAdi, 'duviho' ityAdi prAgvad yAvat 'sA puNo duvihati, 'sA' vyatiriktalezyA punardvividhA, dvaividhyamevAha -karmaNi nokarmaNi ca tatra karmaNyalpavaktavyaiveti tAmupekSya nokarmavipayAmAha-- 'nokarmaNi' karmAbhAvarUpe bhavati dvividhA 'tuH' avadhAraNArtha iti dvidhaiva / kathamityAha -- ' jIvAnAm' upayogalakSaNAnAm 'ajIvAnAM ca' tadviparItAnAm, ubhayatra lezyeti prakramaH, atra ca nokarmatvamubhayorapi karmAbhAvarUpatvAtsambandhibhedAcca dvibhedatvaM tatrApi dvividhA jIvAnAM bhavati jJAtavyA, 'bhavamabhavasiddhiyANaM' ti masyAlAkSaNikatvAt siddhizabdasya ca pratyekamabhisa niryukti: [ 534-544] For Fans Only ~1296~ | lezyAdhya yanaM. 34 ||649|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH g
Page #1298
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-]/ gAthA ||25...|| niyukti: [534-544] (43) prata sUtrAka [25]] %ASEASORRECESS mbandhAdU bhaviSyatIti bhavA-bhAvinItyarthaH tArazI siddhiryeSAM te bhavasiddhikA-bhavyAsteSAm 'abhvsiddhikaanaaN'| tadviparItAnAM dvividhAnAmapyuktabhedena prakramAjIvAnAM bhavati 'saptavidhA' saptaprakArA ihApi lezyeti prakramaH, atra ca jayasiMhasUriH kRSNAdayaH SaT saptamI saMyogajA iyaM ca zarIracchAyAtmakA parigRhyate, anye tvaudArikaudArikamizramityAdibhedataH saptavidhatvena jIvazarIrasya tacchAyAmeva kRSNAdivarNarUpAM nokarmaNi saptavidhAM jIvadravyalezyAM manyante, tathA 'ajIvakammaNo dabalesa'tti ajIvAnAM 'kammaNo'tti ArSatvAnokarmaNi dravyalezyA ajIvanokarmadravyalezyA, tuzabdaspeha sambandhAtsA punardazavidhA jJAtavyA, candrANAM sUryANAM ca grahA-maGgalAdayastadgaNazca nakSatrANi ca-kRttikAdIni tArAzca prakIrNajyotIpi grahagaNanakSatratArAsteSAm , AbharaNAni ca-ekAvaliprabhRtIni AcchAdanAni ca-suvarNacaritAdIni AdarzA evAdarzakA-darpaNAste cAbharaNAcchAdanAdarzakAsteSAM, tathA maNizca-marakatAdiH kAkiNiH-cakravartirataM maNikAkiNyau tayoryA lezayati-zleSayatIvAtmani jananayanAnIti lezyA-atIva cakSu-: rAkSepikA snigdhadIptarUpA chAyA ajIvadravyalezyA prakramAnokarmaNi jJAtavyA dazavidhepA, atra ca candrAdizabdasta|dvimAnAni 'tAsthyAttadyapadeza' iti nyAyenocyante, teSAM ca pRthvIkAyarUpatve'pi khakAyaparakAvazastropanipAtasa-| mbhavAt tatpradezAnAM kepAzcidacetanatvenAjIvadravyalezyAtvaM draSTavyam , upalakSaNaM cAtra dazavidhatvamevaMvidhadravyANAM rajatarUpyatAmrAdInAM bahutaratvena tacchAyAyA api bahutarabhedasambhavAt , itthaM nokarmadravyalezyAmabhidhAya karmadravya-/ dIpa anukrama [1382] A muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1297~
Page #1299
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||25...|| niyukti: [534-544] (43) lezyAdhya uttarAdhya. bRhadvRttiH // 50 // prata %82 sutrAka [25] lezyAmAha-yA karmadravyalezyA vetanatuzabdasambandhAtsA punaH 'niyamAt' avazyambhAvAt paDidhA 'jJAtavyA' ava- boddhavyA, kathamityAha-kRSNA nIlA 'kAu'ci kApotA 'teutti taijasI pajhA ca zuklA ceti, iha ca karmadravyalezyeti sAmAnyAbhidhAne'pi zarIranAmakarmadravyANyeva karmadravyalezyA, yaduktaM prajJApanAvRttikRtA-"yogapariNAmo lezyA, kathaM punaryogapariNAmo lezyA ?, yasmAtsayogikevalI zuklalezyApariNAmena vihatyAntarmahaH zeSe yoganirodha karoti, tato'yogitvamalezyatvaM ca prApnoti, ato'vagamyate-yogapariNAmo lezyeti, sa punaryogaH zarIranAmakarmapariANativizeSaH, yasmAduktaM-"karma hi kArmaNasya kAryamanyeSAM ca zarIrANA"miti, tasmAdaudArikAdizarIrayuktasyAtmano vIryapariNativizeSaH kAyayogaH, tathaudArikavaikriyAhArakazarIravyApArAhRtavAradravyasamUhasAcivyAjIvavyApAro yaH sa vAgyogaH, tathaiyaudArikAdizarIravyApArAhRtamanodravyasamUhasAcivyAjjIvavyApAro yaH sa manoyoga iti, tato yathaiva kAyAdikaraNayuktasyAtmano vIryapariNatiyoga ucyate tathaiva lezyA'pI"ti guravastu vyAcakSate-karmanisyando lezyA, yataH karmasthitihetavo lezyAH, yathoktam-"tAH kRSNanIlakApotatejasIpAzuklanAmAnaH / zleSa iva varNa-| bandhasya karmabandhasthitividhAtryaH // 1 // " iti, yogapariNAmatve tu lezyAnAM "yogA payaDipaesaM ThiiaNubhAgaM kasAyao kuNati"tti vacanAtprakRtipradezavandhahetutvameva syAt na tu karmasthitihetutvaM, karmanisyandarUpatve tu / yAvatkaSAyodayastAvattannisyandasApi sadbhAvAtkarmasthitihetutvamapi yujyata eva, ata evopazAntakSINamohayoH dIpa anukrama [1382] 50 // 4 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1298~
Page #1300
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||25...|| niyukti: [534-544] (43) prata sUtrAka [25]] karmavandhasadbhAve'pi na sthitisambhayo, yaduktam-"taM paDhamasamaye baddhaM bIyasamaye veiyaM tatiyasamae nijiNaM"ti, Aha-yadi karmanissando lezyA tadA samucchinnakriyaM zukladhyAnaM dhyAyataH karmacatuSTayasadbhAve tannisyandasambhavena kathaM na lezyAsadbhAvaH ?, ucyate, nAyaM niyamo yaduta nissandavato nissandena sadA bhAvyaM, kadAcinnisvandavatsva pi vastupu tathAvidhAvasthAyAM tadabhAvadarzanAt , yaccoktam-ayogino yogapariNAmAbhAve lezyApariNAmAbhAva iti nizcinumaH-yogapariNAma eva lezyeti, tadapyasAdhakaM, yato razmyAdayaH sUryAdyabhAve na bhavanti, na ca te tadrUpA eva, yata uktam-"yaca candraprabhAdhatra, jJAtaM tajjJAtamAtrakam / prabhA pudgalarUpA yattaddharmoM nopapadyate // 1 // " anye tvAHkArmaNazarIravatpRthageva karmASTakAkarmavargaNAniSpannAni karmalezyAdravyANIti, tattvaM punaH kevalino vidanti / ityuktA dravyalezyA,bhAvalezyAmAha-dvividhA ca bhAvalezyA vizuddhalezyA'akaluSadravyasaMparkajAtmapariNAmarUpA tathaiva avizuddhA ityavizuddhalezyA, tatra dvividhA vizuddhalezyA 'uvasamakhaiya'tti sUtratvAdupazamakSayajA,keSAM punarupazamakSayI ? yato jAyata iyamityAha-kaSAyANAm , ayamarthaH-kapAyopazamajA kaSAyakSayajA ca, ekAntavizuddhiM cA''zrityaivamabhidhAnam , anyathA hi kSAyopazamikyapi zuklA tejaHpajhe ca vizuddhalezye saMbhavata eveti / avizuddhabhAvalezyA seti yA prAgupakSiptA 'dvividhA' dvibhedA 'NiyamasA utti, ApatvAt 'niyamena' avazyambhAvena jJAtavyA pejaMmi yatti 'dosaMmiyatti premaNi ca-rAge doSe ca dvaye, kimukkaM bhavati?-rAgaviSayA dveSaviSayA ca, iyaM cAtkRSNanIlakApotarUpA, dIpa anukrama [1382] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1299~
Page #1301
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-]/gAthA ||25...|| niyukti: [545] (43) uttarAdhya. vRhadRciH prata // 651 // A sUtrAka 5 [25] tadevamasyA nAmAdibhedato'nekavidhatve iha kayA'dhikRtamityAha-adhikAraH karmalezyayA, ko'rthaH-karmadravya-4 lejhyAdhyalezyayA, prAyastasyA evAtra varNAdirUpeNa vicAraNAt / itthaM nAmAdibhedena lezyoktA, tatra ca vaicitryAtsUtrakRte yanaM. 34 noMkarmadravyalezyAyAM bhAvalezyAyAM ca yatprAga noktaM samprati tadAha-'nokarmadravyalezyA' zarIrAbharaNAdicchAyA 'pao-IN gassa'tti prayogaH-jIvavyApAraH sa ca zarIrAdiSu tailAbhyaanamanaHzilAgharpaNAdistena 'bIsasA yatti visrasAjIvavyApAranirapekSA'nendradhanurAdInAM tathAvRttistayA ca jJAtavyA, 'bhAva' iti bhAvalezyA 'udayaH' vipAkaH, iha tUpacArAdudayajanitapariNAmo bhaNitaH SaNNAM lezyAnAM jIvepu / 'ajjhayaNe' sAdigAthAdvayamadhyayananikSepAbhidhAyi vinayadhuta evaM vyAkhyAtaprAyamiti gAthaikAdazakArthaH // sampratyupasaMhAravyAjenopadezamAhaeyAsiM lesANaM nAUNa suhAsuhaM tu pariNAmaM / caiUNa appasatthaM pasatthalesAsu jaiavaM // 545 // 'etAsAm' anantaramuktasvarUpANAM lezyAnAM 'jJAtvA' etadadhyayanAnusArato'vabudhya zubhAzubhaM 'tuH' punararthe tataH zubhAzubhaM punaH pariNAma, kimityAha-'tyaktvA' apahAya 'appasatthaMti 'aprazastA' azubhapariNAmA kRSNAdilezyA iti yo'rthaH prazasta lezyAsu-zubhapariNAmarUpAsu pItAdyAsu yatitavyaM, yathA tA bhavanti tathA yalo vidheya iti gAthArthaH // ityavasito nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, tabedam % dIpa anukrama [1382] // 651 // %%% % muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1300~
Page #1302
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [545...] (43) prata sUtrAMka lesajjhayaNaM pavakkhAmi, ANupuci jahakkama / chahaMpi kammalesANaM, aNubhAce muNehi me // 1 // lezyAbhidhAyakamadhyayanaM lezyA'dhyayanaM tat 'pravakSyAmi' prakarSaNa-tAsAmeva nAmavarNAdinirUpaNAtmakenAbhidhAsye, AnupUrvyA yathAkramamiti ca prAgvat , tatra ca 'SaNNAmapi' SaTsaGkhayAnAmapi vakSyamANabhedena 'karmalezyAnA' karmasthitividhAtRtattadviziSTapudgalarUpANAm 'anubhAvAn' rasavizeSAn zRNuta mama kathayata iti zeSa iti sUtrArthaH / etadanubhAvAzca nAmAdiprarUpaNAtaH kathitA eva bhavantIti tatprarUpaNAya vineyAbhimukhIkaraNakAri dvArasUtramAhanAmAI vaNNarasagaMdhaphAsapariNAmalakkhaNaM ThANaM / ThiI gaI ca AuM, lesANaM tu suNeha me // 2 // daargaahaa|| 'nAmAni' abhidhAnAni varNazca-kRSNAdI rasazca-tiktAdirgandhazca-surabhyAdiH sparzazca-karkazAdiH pariNAmazcajaghanyAdiH lakSaNaM ca-paJcAzravAsevanAdi, eSAM samAhAre varNagandharasasparzapariNAmalakSaNaM tat , 'sthAnam' utkarSApakaparUpaM sthitim' avasthAnakAlaM gatiM ca narakAdikAM yato yA'vApyate 'AyuH jIvitaM ca yAvati ca tatrAvaziSyamANe AgAmibhavalezyApariNAmastadiha gRhyate, lezyAnAM 'tuH' pUraNe 'suNeha meM ti prAgyaditi sUtrArthaH / atra ca 'yathoddezaM nirdeza' iti nyAyato nAmAnyAha kiNhA nIlA ya kAU ya, teU pamhA taheva ya / sukkA lesA ya chaTThA u, nAmAI tu jahakkama // 3 // kiNhAsUtraM spaSTameva // pratyekamAsAM varNAnAha *** SHARE dIpa anukrama [1383] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1301 ~
Page #1303
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||4-9|| __ niyukti: [145...] (43) yanaM. prata sUtrAMka [4-9] uttarAdhya. jImUtaniisakAsA, gavalariTThagasaMnibhA / khaMjaMjaNanayaNanibhA, kiNhalesA u vaNNao // 4 // nIlAso- lezyAdhya gasaMkAsA, cAsapicchasamappabhA / veruliyaniddhasaMkAsA, nIla lesA u vapaNao // 5 // ayasIpupphasaMkAsA, bRhadvRttiH koilacchadasaMnibhA / pArevayagIvanibhA, kAulesA u vnnnno|| 6 // hiMguluyadhAusaMkAsA, trunnaaiccsN||652|| nibhA / suyatuMDapaIvanibhA, teulesA u vaNNao // 7 // hariyAlabheyasaMkAsA, haliddAbhedasaMnibhA / saNA saNakusumanibhA, pamhalesA u cnnnno||8||sNkhNkkuNdsNkaasaa, khIradhArasamappabhA / rapayahArasaMkAsA, 3 tasukkalesA u vnnnno||9|| RI 'jImUyaniddhasaMkAsa'tti prAkRtatvAt snigdhazcAsau sajalatvena jImUtazca-meghaH snigdhajImUtastadvatsamyak kAzate varNataH prakAzata iti snigdhajImUtasaGkAzA tatsarazItiyAvat , tathA gavalaM-mahiSaya riSTho-droNakAkaH sa eva riSThakaH dAyadvA riSTako nAma phalavizeSastatsaMnibhA-tacchAyA, 'khaMjaNa'tti khaJjanaM-nehAbhyaktaza kaTAkSagharSaNodbhutamaanaM ca-kajalaM nayanaM-locanam iha copacArAttedakadezastanmadhyavatI kRSNasArastannibhA-tatsamA kRSNalezyA 'tuH' vizeSaNe sa ca zepalezyAbhyo varNakRtaM vizeSa dyotayati, yadvA 'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca tataH 'varNata eva' varNamevAzritya na tu rsaa-|2||652|| dIn , evamuttaratrApi / nIlazcAsAvazokaca-vRkSavizeSo nIlAzokastatsaGkAzA, raktAzokavyavacchedArtha ca nIlavizepaNaM, cAsaH-pakSivizeSastrasya picchaM-patatraM tatsamaprabhA-tattulyadhutiH, nigdho-dIpto vaiDUryo-maNivizeSastatsaGkAzA dIpa anukrama [1386-1391] JABERatinintamational wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1302~
Page #1304
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-]/ gAthA ||4-9|| __ niyukti: [145...] (43) * prata ** sUtrAMka [4-9] * tatsarazI padaviparyayaH prAgvat nIlalezyA tu varNato nIleti tAtparyam / atasI-dhAnyavizeSastatpuSpasaGkAzA, kokilacchadaH-tailakaNTakaH, tathA ca vRddhasampradAyaH-"vaNNAhigAre jo ettha koilacchado so telakaMTato bhaNNaI"tti, kacittu paThyate ca-'koilacchavi'tti,tatra kokilA-anyapuSTastasya chavistatsaMnibhA, pArApataH-pakSivizeSastasya grIvA-kandharA tannibhA kApotalezyA tu varNataH, kizcitkRSNA kiJcica lohiteti bhAvaH, tathA ca prajJApanA-"kAUlesA kAlalohiteNa yaNNeNaM saahiji"tti|hinggulukH-prtiito dhAtuH-pASANadhAtvAdistatsaGkAzA, taruNa ihAbhinayoditaH AdityaH-- sUryastatsaMnimA, zukaH-prasiddhastasya tuNDaM-mukhaM zukatuNDaM taca pradIpazca tannibhAvA, paThanti ca-'suyatuMDAlattadIvAbhA' anye tu 'suyatuMDaggasaMkAsA' dvayamapi spaSTa, tejolezyA tu varNato rakteti bhAvArthaH / haritAlo-dhAtuvizeSastasya bhedo / |-dvidhAbhAvastatsakAzA, bhinnasya hi varNaprakarSoM bhavatItibhedagrahaNaM, haridreha piNDaharidrA tasyA bhedastatsaMnibhA, saNodhAnyavizeSo'sano-bIyakastayoH kusumaM tannibhA pAlezyA tu varNataHpIteti garbhArthaH / zaGkha:-pratIto'ko-maNivizeSaH kundaH-kundakusumaM tatsaGkAzA, kSIraM-dugdhaM tUlakaM-tUlaM pAThAntarataH pUro vA-kSIrapravAhaH, anye tu 'dhAri'tti paThanti, tadbrahaNaM tu bhAjanasthasya hi tadazAdanyathAtvamapi saMbhavatIti tatsamaprabhA, rajataM-rUpyaM hAro-muktAkalApa-R |statsaGkAzA zuklalezyA tu varNataH zukleti hRdayamiti sUtrapakArthaH / ityukto varNaH samprati rasamAha jaha kaDayatuMbaraso nivaraso kaDayarohiNiraso vA / ittovi aNaMtaguNo raso u kaNhAi nAyabbo // 10 // dIpa anukrama [1386-1391] * * andibrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1303~
Page #1305
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||10-15|| niyukti: [545...] (43) prata KAKAR sUtrAMka -15] uttarAdhya. 18jaha tikaDayassa ya raso tikkho jaha hasthipippalIe vA / ittoci aNaMtaguNo raso ja nIlAi nAyabvo lezyAdhya d||11|| jaha taruNavayaraso tuparakavitthassa vAvi jArisao / ittovi arNataguNo raso u kAU NAyabco|| bRhadvRttiH P // 1 // jaha pariNayaMvagaraso pakakavitthassa vAvi jaariso| ittovi arNataguNo raso u tejai nAyabbo 13 / yanaM. 34 baravAruNIha va raso vivihANa va AsavANa jaariso| mahumeragassa va raso itto pamhAiparaerNa // 14 // khajjaramudiyaraso khIraraso khaMDasakararaso vA / itto u arNataguNo raso u sukkAi nAyavvo // 15 // 'yatheti sAdRzye tatazca yAk kaTukatumbakasya rasa-AkhAdaH kaTukatumbakarasaH 'nimbarasaH' pratItaH kaTukA hai cAsau rohiNI ca-tyagvizeSaH kaTukarohiNI kaTakavAvyabhicAritve'pi tadvizeSaNamatizayakhyApakaM tadraso vA, IT auSadhIvizeSo vA kaTukeha gRhyate, 'yatheti sarvatrApekSate, ito'pi kaTukatumbakarasAderanantena-anantarAzinA guNa-12 naM guNo yasyAsAvanantaguNo 'rasastu' AkhAdaH 'kRSNAyAH' kRSNalezyAyAH 'jJAtavyaH' avaboddhavyo'tikaTuka iti | tAtparyam / 'yathA' yAdRzaH 'trikaTukasya' prasiddhasya rasastIkSNaH-kaTuryathA 'hastipippalyA vA' gajapippalyA vA'to'pyanantaguNo rasastu nIlAyA jJAtavyo'tizayatIkSNa iti hRdayam / yathA taruNam-aparipakaM taca tadAnakaM ca- IP // 65 // AmraphalaM tadrasaH, tuvaraM-sakaSAyaM pAThAntarataH, ArdratvAd , ubhayatra cArthAdapakkaM taca tatkapitthaM ca-kapitthaphalaM tasya 'bA' vikalpe 'api' pUraNe yAdRzako rasa iti prakramaH ato'pyanantaguNo rasastu 'kAUe'tti kApotAyA jJAtavyo dIpa anukrama [1392-1397] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1304 ~
Page #1306
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-1 /gAthA ||10-15|| niyukti: [145...] (43) prata sUtrAMka -15]] |'tizayakaSAya ityaashyH| yathA pariNataM-paripakkaM yadAnakaM tadrasaH pakkakapitthasya vA'pi yAzako raso'to'pyanantaguNo rasastu teUe'tti tejolezyAyA jJAtavyaH AmlaH kizcinmadhurazcetyaidamparya / varavAruNI-pradhAnamurA tasyA vA raso yArazaka iti yogaH 'vividhAnAM vA' nAnAprakArANAm 'AsavAnAM' puSpaprasavamadyAnAM vA yAdRzako rasa iti sambandhaH, 'mahumerayassa va raso'tti madhu-madyavizeSo maireyaM-sarakastayoH samAhAre madhumaireyaM tasya vA rasoyAizako'to varavAruNyAdirasAtpadmAyAH prakramAdrasaH 'parakeNaM'ti anantAnantaguNatvAttadatikrameNa vartata iti gamyate, ayaM ca kiJci-4 damlakaSAyo mAdhuryavAMzceti bhAvanIyaM, pAThAntarato'pyanantaguNo rasastu padmAyA jJAtavyaH / khajUraM ca-piNDakhajUrAdi mRbIkA ca-drAkSA etadrasaH tathA 'kSIrarasaH' pratItaH khaNDaM ca-ikSuvikAraH zarkarA ca-kAzAdiprabhavA tadraso vA yAdaza iti zeSaH, ato'pyanantaguNo rasastu zuklAyA jJAtavyo'tyantamadhura iti garbha iti sUtrapaTkArthaH // ukto rasaH, samprati gandhamAhajaha gomaDassa gaMdho suNagamassa va jahA ahimaDassa / itto vi aNaMtaguNo lesANaM appasasthANaM // 16 // jaha surahikusumagaMdho gaMdhavAsANa pissamANANaM / ittoci aNaMtaguNo pasatthalesANa tiNhaM pi // 17 // yathA gavAM mRtakaM-mRtakazarIraM tasya gandhaH zvamRtakasya vA tathA yathA'hiH-sarpastanmRtakasya gandha iti sambandhaH, sUtratvAnmRtakazabde kalopaH 'ato'pi' etatprakArAdapi gandhAdanantaguNo'tidurgandhatayA lezyAnAm 'aprazastAnAm' dIpa anukrama [1392-1397] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1305~
Page #1307
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-]/gAthA ||16-17|| niyukti: [145...] (43) 4 prata sUtrAMka -17 uttarAdhya. 4 azubhAnA, ko'rthaH ?-kRSNanIlakApotAnAM, gandha iti prakramaH, iha ca lezyAnAmaprazastatvaM gandhasyAzubhatve heturiti lezyAdhya da tadvizeSAdanukto'pyasya vizeSo'vagamyata iti noktaH / yathA surabhikusumAnAM-jAtiketakyAdisambandhinAM sugandhabRhadRttiHpuSpANAM gandhaH-parimalaH surabhikusumagandhaH, tathA gandhAzca-koSTapuTapAkaniSpanA vAsAzca-itare gandhavAsAH, iha jayanaM. 34 ||54||3|caitdnggaanyeyopcaaraadevmuktaani, teSAM, pAThAntaratazca gandhAnAM ca, 'piSyamANAnAM' saMcUrNyamAnAnAM yathA gandha iti prakramaH, tathA cAtiprabalataro'sau prAdurbhavatItyevamabhidhAnam, 'ato'pi' etatprakArAdapi gandhAd anantaguNaH atizayasugandhitayA prazastalezyAnAM 'tisRNAmapi' tejasIpadmazuklAnAM gandha iti prakramaH, ihApi prazastatva vizeSAdgandhavizeSo'numIyata iti nokta iti sUtradvayArthaH // samprati sparzamAhajaha karagayassa phAso gojirAbhAe va sAgapattANaM / ittovi arNataguNo lesANaM appasasthANaM // 18 // jaha bUrassavi phAso navaNIyassa va sirIsakusumANaM / ittovi arNataguNo pasatthalesANa tiNDaMpi // 19 // yathA 'karagayassa'tti kakacasya karapatrasya sparzI gorjihvA gojihA tasthA vA yathA yA zAko-vRkSavizeSastatpatrANAM sparza iti prakramaH, 'ato'pi etatprakArAdapi sparzAdanantaguNaH atyatizAyitayA yathAkramaM lezyAnAmaprazastAnAmAdyAnAM tisRNAM prakramAtspItikarkaza iti hRdayam / yathA 'bUrasya vA' pratItasya sparzaH 'navanIta // 65 // mrakSaNasya, yathA vA zirIpo-vRkSavizeSastatkusumAnAmubhayatra yathA sparza iti prakramaH, 'ato'pi' etatprakArAdapi dIpa anukrama [1398-1399] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1306~
Page #1308
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||18-19|| niyukti: [545...] (43) prata sUtrAka -19 PERSOCOM sparzAd 'anantaguNaH' atisukumAratayA yathAkramaM prazasta lezyAnAM 'tisRNAmapi' uktarUpANA sparza iti prakramaH, iha 8 ca yadanekadRSTAntopAdAnaM tannAnAdezajavineyAnugrahArtha, kaciddhi kiJcitpratItamiti, yadvA nigaditodAharaNeSu varNAditAratamyasambhavAlezyAnAM svasthAne'pi varNAdivaicitryajJApanArthamiti sUtradvayArthaH // pariNAmadvAramAha- . | tiviho va navaviho vA sattAvIsaivihikkasIo vA / dusao teyAlo vA lesANaM hoi pariNAmo 20 | trividho navavidho vA 'sattAvIsaivihekkasIo vatti vidhazabdo vAzabdazcobhayatra saMvadhyate, tatazca saptaviMzatividha ekAzItividho vA 'dusao teAlo vatti atrApi vidhazabdasya sambandhAt tricatvAriMzadbhizata vidho vA lezyAnAM bhavati pariNAma:-tattadrUpagamanAtmakaH, iha ca 'trividhaH' jaghanyamadhyamotkRSTabhedena 'bhavavidhaH' yadeSAmapi 4 jaghanyAdInAM svasthAnatAratamyacintAyAM pratyekaM jaghanyAditrayeNa guNanA evaM punakhikaguNanayA saptaviMzatividhatva mekAzItividhatvaM tricatvAriMzadvizatavidhatvaM ca bhAvanIyam / Aha-evaM tAratamyacintAyAM kA sAyAniyamaH, ucyate, evametat , upalakSaNaM caitat , tathA ca prajJApanA-"kaNhalesA NaM bhaMte ! katividhapariNAma pariNamati ? goyamA ! tivihaM vA navavihaM vA sattAvIsaivihaM vA ekAsIivihaM vAvi teyAladusayavihaM vA bahuM vA bahuvihaM vA pariNAmaM pariNamati, evaM jAva sukkalesA" iti sUtrArthaH // uktaH pariNAmaH, sampati lakSaNamAha, tatra capaMcAsavappamatto tIhiM agutto chasU avirao y| tivAraMbhapariNao khuddo sAhassio nro||21|| niha dIpa anukrama [1400-1401] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1307~
Page #1309
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||21-32|| niyukti: [545...] (43) uttarAdhya. sapariNAmo, nissaMso ajiiNdio| eyajogasamAutto, kaNhalesaM tupariName ||2shaa issAamarisaatavo, kalezyAdhyaavija mAyA ahIriyA / gehI paose ya saDe, rasalolue sAyagavesae ya // 23 // AraMbhA avirao, bRhadbhuttiH khuddo sAhassio nro| eyajogasamAutto, nIlalesaM tu pariName // 24 // ke vaMkasamAyAre, niyaDille aNu yanaM. 34 // 655 // jjue| paliuMcaga ovahie, micchadiTThI aNArie // 26 // uSphAlagaduTTavAI ya, teNe aviya maccharI / / 4 eyajogasamAutto, kAulesaM tu pariName // 26 // nIAvittI acavale, amAI akuUhale / viNIyaviNae daMte, jogavaM uvahANavaM // 27 // piyadhamme Dhadhamme, bajabhIrU hiesae / eyajogasamAutto, teulesaM tu pariName // 28 ||pynnukohmaanno ya, mAyAlobhe ya payaNue / pasaMtacitte daMtappA, jogavaM uvahANavaM // 29 // tahA ya hApayaNuvAI ya, javasaMte jiiNdie| eyajogasamAutto, pamhalesaM tu pariName // 30 // aTTarUpANi vajittA.1x dhammasukkANi sAhae / pasaMtacitte daMtappA, samie gutte ya guttisu // 31 // sarAge vIyarAge vA, uvasaMte jiiMdie / epajogasamAutto, sukalesaM tu pariName // 32 // paJcAzravA-hiMsAdayastaiH pramattaH-pramAdavAn paJcAzravapramattaH pAThAntarataH paJcAzravapravRtto vA'tanibhiH prastA- // 655 // vAnmanovAkAyaH 'aguptaH' aniyantrito manoguptyAdirahita ityarthaH, tathA 'padasu' pRthvIkAyAdiSu 'avirataH' anivattastadupamardakatvAderiti gamyate, ayaM cAtIbArambho'pi svAdata Aha-tItrA-utkaTAH kharUpato'dhvavasAyato CARRORAT dIpa anukrama [1403-1414] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1308~
Page #1310
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||21-32|| niyukti: [545...] (43) &AvAssrambhAH-sAvadyavyApArAstatpariNataH-tatpravRttyA tadAtmatAM gataH, tathA 'vadraH' sarvasyaivAhitaiSI kArpaNyayukto vA, sahasA-apalocya guNadoSAn pravarttata iti sAhasikaH, cauryAdikRditi yo'rthaH, 'naraH' puruSa upalakSaNatvAlyAdirvA 'NiddhaMdhasa'tti atyantamaihikAmuSmikApAyazaGkA vikalo'tyantaM jantuvAdhAnapekSo vA pariNAmo'dhyavasAyo yA yasya sa tathA 'NisaMsoti 'nRzaMsaH' nistUMzo jIvAn vihiMsan manAgapi na zakate, niHzaMso vA-paraprazaMsArahitaH / 'ajitendriyaH' anigRhItendriyaH, anye tu pUrvasUtrottarArddhasthAna idamadhIyate taceheti, upasaMhAramAha ete ca te'nantaroktA yogAzca-manovAkAyavyApArA etadyogA:-paJcAzravapramattatvAdayastaiH samiti-bhRzamAGityabhisAvyAtyA yuktaH-anvitaH etadyogasamAyuktaH kRSNalezyAM 'tuH' avadhAraNe kRSNalezyAmeva 'pariNamet tadravyasAcivyena tathAvidhadravyasamparkAtsphaTikavattaduparaJjanAttadrUpatAM bhajet, uktaM hi-"kRSNAdidravyasAcivyAtpariNAmo ya AtmanaH / sphaTikasyeva tatrAyaM, lezyAzabdaH prayujyate // 1 // " etena paJcAzravapramattatvAdInAM bhAvakRSNalezyAyAH sadbhAvopadarzanAdamISAM lakSaNatvamuktaM, yo hi yatsadbhAva eva bhavati sa tasya lakSaNaM yathauSNyamame, evamuttaratrApi lakSadaNatvabhAvanA kAryA / nIlalezyAlakSaNamAha-IrSyA ca paraguNAsahanamamarSazca-atyantAbhinivezo'tapazca-tapoviparya yo'mISAM samAhAranirdezaH, 'avija'tti 'avidyA' kuzAvarUpA mAyAvaJcanAtmikA 'ahIkatA ca' asamAcAra-14 viSayA nirlajatA 'gRddhiH' abhikAGkSA viSayeSviti gamyate 'pradoSazca' pradveSo matublopAdabhedopacArAdvA sarvatra tadvAn / -4445545 dIpa anukrama [1403-1414] 5600-%9 muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1309~
Page #1311
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-1 /gAthA ||21-32|| niyukti: [145...] (43) janturucyate'ta eva zaThaH alIkabhASaNAt pramattaH prakarSeNa jAtyAdimadAsevanAt , pAThAntarataH zaThazca mattaH, tathA uttarAdhya. lezyAbhyaraseSu lolupo-lampaTo rasalolupaH, sAtaM-sukhaM tadveSakazca-kathaM mama sukhaM syAditi buddhimAn, 'ArambhAt yanaM. 34 pRhAtAprANyupamardAta 'avirataH' anivRttaH kSudraH sAhasiko naraH, etadyogasamAyukto nIlalezyAM pariNamet, 'tuH' prAgva-12 // 656 // tpunarartho vA 4 / 'vakraH' vacasA 'vakrasamAcAraH' kriyayA 'nikRtimAn' manasA 'anRjukaH' kathacijUka maza kyatayA paliuMcaga'tti pratikuzcakaH-khadoSapracchAdakatayA upadhiH-chadma tena caratyaupadhikaH, sarvatra vyAjataH pravRtteH, ekArthikAni vaitAni nAnAdezajavineyAnugrahAyopAttAni, mithyAraSTiranAryazca prAgvat, 'upphAlaga'tti utprAsakaM yathA para utprAsyate duSTaM ca rAgAdidoSavadyathA bhavatyevaM vadanazIla utprAsakaduSTavAdI 'caH' samuccaye 'stenH| cauraH 'ca' prAgvat 'api ca'iti pUraNe 'matsaraH' parasampadasahanaM sati vA vitte tyAgAbhAvaH, tathA cAhuH zAndikAH"parasampadAmasahanaM vittAtyAgazca matsaro jJeyaH" iti, tadvAn matsarI, etayogasamAyuktaH kApotalezyAM 'tuH iti punaH pariNamet // 'NIyAvitti'tti nItiH -kAyamanovAgbhiranutsitaH 'acapalaH' cApalAnupetaH 'amAyI'| zAThyAnanvitaH 'akutUhalA' kuhakAdipyakautukavAnata eva 'vinItavinayaH' sabhyastagurvAdhucitapratipattiH, tthaa|||15|| 'dAntaH' indriyadamena yogaH-khAdhyAyAdivyApArastadvAn , 'upadhAnavAn' vihitazAstropacAraH, 'priyadharmA' abhirucitadharmAnuSThAnaH 'dRDhadharmA' aGgIkRtatratAdinirvAhakaH, kimityevam ?, yataH 'vaja'tti vajyaM prAkRtatvAdakAralope | ACCASCER dIpa anukrama [1403-1414] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1310~
Page #1312
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||21-32|| niyukti: [545...] (43) avayaM cobhayatra pApaM tadbhIruH 'hitaiSakaH' muktigaveSakaH, pAThAntarato hitAzayo vA-paropakAracetAH, paThyate ca'aNAsaveti tatra ca na vidyante AzrayA-hiMsAdayo yasyAsAvanAzravaH, etadyogasamAyuktastejolezyAM tu pariNamet // pratanU-atIvAlpo krodhamAnau yasya sa tathA, caH pUraNe, mAyA lobhazca uktarUpaH pratanuko yasyeti zeSaH, ata evaM prazAntaM-prakarSaNopazamavacittamasyeti prazAntacittaH, dAntaH-ahitapravRttinivAraNato vazIkRta AtmA yena sa tathA, yogavAnupadhAnavAniti ca prAgvat, tathA 'pratanuvAdI' khalpabhASakazcazabdo bhinnakramo yokSyate, 'upazAntaH' 8 anuTatayopazAntAkRtiH 'jitendriyazca' vazIkRtAkSaH, etadyogasamAyuktaH pAlezyAM tu pariNamet // 'ArtarAdre uktarUpe dhyAne 'varjayitvA' parihatya 'dharmazukle' prAgukte eva zubhadhyAne 'sAdhayet' satatAbhyAsato niSpAdayet, yaH hai kIdRzaH san ? ityAha-prazAntacitto dAntAtmeti ca prAgvat, pAThAntaratazca dhyAyati yo vinItavinayo dAntaH samitaH' samitimAn 'guptazca' niruddhasamastavyApAraH 'guptibhiH' manogutyAdibhiH, tRtIyArthe saptamI, sa ca 'sarAgaH" akSINAnupazAntakaSAyatayA vItarAgo vA tato'nya upazAntaH pAThAntarataH 'zuddhayogo vA' nirdoSavyApAro jitendriyaH prAgvat , sa etadyogasamAyuktaH zuklalezyA tu pariNamati, iha ca zubhalezyAsu keSAJcidvizeSaNAnAM punarupAdA|ne'pi lezyAntaraviSayatvAdapaunarutyaM, pUrvapUrvApekSayottarottareSAM vizuddhitaH prakRSTatvaM ca bhAvanIya, viziSTalezyA cApekSyevaM lakSaNAbhidhAnamiti na devAdibhirvyabhicAra AzaGkanIya iti dvAdazasUtrArthaH // samprati sthAnadvAramAha dIpa anukrama [1403-1414] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1311~
Page #1313
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||3|| niyukti: [545...] (43) ghavRttiH prata sUtrAMka [33] uttarAdhya. assaMkhijANosappiNINa ussappiNINa je samayA / saMkhAIyA logA lesANa havaMti ThANAI // 33 // lezyAdhya'asaGkhadheyAnAM' saGkhyAtItAnAm avasarpanti-pratisamayaM kAlapramANe jantUnAM vA zarIrAyuHpramANAdikamapekSya meM hAsamanubhavantyavazyamityavasarpiNyo-dazasAgaropamakoTIkoTiparimANAstAsAM tathA tatparimANAnAmeva utsarpa-14 yanaM. 34 1657 // |nti-uktanyAyato vRddhimanubhavantyavazyamityutsarpiNyastAsAM ye 'samayAH' paramaniruddhakAlalakSaNAH, kiyanta ityAha salathAtItAH pAThAntarato'saGgyeyA yA lokA asaGghayeyalokapramitatvena yathA dazaprasthapramitatvena brIhayo daza-I prasthAH, tato'yamarthaH-asaGkhayeyalokAkAzapradezaparimANAni lezyAnAM bhavanti sthAnAni prakarSApakarSakRtAni, azubhAnAM saMklezarUpANi zubhAnAM ca vizuddhirUpANi tatparimANAnIti zeSaH, yadvA asaJjayotsarpiNyavasarpiNInAM ye samayA gamyamAnatvAttAvanti lezyAnAM bhavanti sthAnAnIti kAlato'saGgayAtA lokA iti ca kSetrataH sthAnamAna| mevoktamiti sUtrArthaH / uktaM sthAnamidAnI sthitimAha__ muhattaddhaM tu jahannA tittIsA sAgarA muhuttahiyA / ukkosA hoi ThiI nAyabvA kiNhalesAe // 34 // |muhusaddhaM tu jahannA dasaudahipaliyamasaMkhabhAgamenbhahiyA / ukkosA hoi ThiI nApabvA nIlalesAe // 35 // " mamuhattaddhaM tu jahannA tiNNudahI pliymsNkhbhaagmbhhiaa| ukkosA hoi ThiI nAyacA kAulesAe // 36 // muhuttaddhaM tu jahannA doNhudahI pliymsNkhbhaagmbhhiaa| ukkosA hoi ThiI nAyabvA teulesAe // 37 / / dIpa anukrama [1415] LAX muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1312~
Page #1314
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||34-39|| niyukti : [145...] (43) prata sUtrAMka [34 -39]] muhuttaddhaM tu jahannA dasaudahI hoi muhuttamabhahiA / ukkosA hoi ThiI nAyavvA pamhalesAe // 38 // muluttaddhaM tu jahannA tittIsaM sAgarA muhuttahiyA / ukkosA hoi ThiI nAyabvA sukkalesAe // 39 // AL muhUrtasyAGke muhUrtAH, tatkAlAtyantasaMyoge dvitIyA, iha ca samapravibhAgasthAvivakSitatvAdantarmuhurtamityuktaM / / bhavati, 'tuH' avadhAraNe tato muhUrtArddhameva jaghanyA 'tettIsa'tti trayastriMzat 'sAgarAIti padaikadeze'pi padaprayogadarzanAtsAgaropamANi 'muhuttahiya'tti ihottaratra ca muhUrttazabdadena muhUrttakadeza evoktaH, samudAyepu hi pravRttAH zabdA avayaveSvapi vartante yathA grAmo dagdhaH paTo dagdha iti, tatazcAntarmuhUrttAdhikAnyutkRSTA bhavati sthitiAtavyA kRSNalezyAyAH, iha cAntarmuhurtasthAsaGkhyabhedatvAdantarmuhUrttazabdena pUrvottarabhavasambandhyantarmuhUrtadvayamuktaM draSTavyamevamuttaratrApi / muhattIrddhastu jaghanyA 'daze'ti dazasaGkhayAni udadhaya ityuktanyAyenodadhyupamAni ko'rthaH -sAgaropamANi |'paliya'tti tathaiva palyopamaM tasyAsaGkhyabhAgastenAdhikAni palyopamAsapeyabhAgAdhikAnyutkRSTA bhavati sthitimatavyA nIlalezyAyAH, nanvayA dhUmraprabhoparitanaprastaTa eva sambhavaH tatra ca 'aMtomuTuttami gae"tyAdivakSyamANanyAyataH pUrvottarabhavAntamuhartadvayapalyopamAsakaveyabhAgAbhyadhikadazasAgaropamaparimANavAsI kiM noktA ?, ucyate, uktaiva, palyopamAsaGkhayeyabhAga eva tasyApyantamuhUrttadvayasthAntarbhAvAt , tadasaGkhayeyabhAgAnAM cAsAyeyabhedatvAdihaitAvatparimANapevAsya vivakSitatvAnna virodhaH, evamuttaratrApi bhAvanIyam / akSarasaMskArastUttareSu kRta eva, navaraM dIpa anukrama [1416-1421] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1313~
Page #1315
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||34-39|| niyukti: [545...] (43) uttarAdhya. prata vRddhRttiH sUtrAMka // 658 // [34 CASSES -39]] traya udadhayaH sAgaropamANi dvAvudadhI-ve sAgaropame, dazodadhayo-daza sAgaropamANi, 'tettIsaM'ti trayastriMzatsAga lezyAdhyaropamANi, paThanti ca sarvatra 'muhuttaddhA utti, tatra muharta(Fdha)zabdena prAgvadantarmuhurtasyoktatvAdantarmuhUrttakAlamiti yanaM. 34 sUtrapakArthaH / samprati prakRtamupasaMharannuttaragranthasambandhamAha esA khalu lesANaM AheNa ThiI u vaNiyA hoi / causuci gaIsu itto lesANa ThiI u bucchAmi // 40 // || spaSTameva, navaram 'opena' iti sAmAnyena gatibhedAvivakSayetiyAvat, 'catasRSyapi gatipu' narakagatyAdiSu pratyekamiti zeSaH, 'ataH' ityopasthitivarNanAnantaramiti sUtrArthaH // pratijJAtamevAha dasavAsasahassAI kAU ThiI jahanniyA hoi / tinnodahI paliya asaMkhenabhAgaM ca ukkosA // 41 // tiNNudahIpaliovamamasaMkhabhAgo jahannanIlaThiI / dasaudahIpaliovamamasaMkhabhAgaM ca ukosA // 42 // dasaudahIpaliovamamasaMkhabhAgaM jahaniyA hoi / tittIsasAgarAI ukosA hoi kiNhAe // 43 // esA neraIyANaM lesANa ThiI u ghaNNiyA hoi / teNa paraM vucchAmi tiriyamaNussANa devANaM // 44 // aMtomuhuttamaddhaM lesANa ThiI jahi jahiM jAu tiriyANa marANaM vA bajjittA kevalaM lesaM // 45 // muhattaddhaM tu jahannA ukkosA hoI // 65 // puSvakoDI u / navahiM varisehiM UNA nAyabvA sukkalesAe // 46 // esA tiriyanarANa lesANa ThiI u vaNNi-11 yA hoi / teNa paraM cucchAmi lesANa ThiI u devANaM // 47 // dasavAsasahassAI kiNhAe ThiI jahaniyA hoh|||21 dIpa anukrama [1416-1421] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1314~
Page #1316
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||41-55|| niyukti: [545...] (43) prata sUtrAMka [41 -55]] paliyamasaMkhijaimo ukkoso hoi kiNhAe // 48 // jA kiNhAi ThiI khalu nakosA sA u samayamabhahiyA / jahanneNaM nIlAe paliyamasaMkhaM ca ukkosA / / 49 // jA nIlAi ThiI khalu ukkosA sA u samayamabhahiyA / jahanneNaM kAUe paliyamasaMkhaM ca ukkosA // 50 // teNa paraM vucchAmI tejalesA jahA suragaNANaM / bhavaNavahavANamaMtarajoisavemANiyANaM ca / / 51 // paliovamaM jahannA ukkosA sAgarA u dupahahiyA / paliyamasaMkhijeNaM hoI bhAgeNa teUe // 52 // dasavAsasahassAI tejai ThiI jahaniyA hoi / dunnudahI paliovamaasaMkhabhAgaM ca ukkosA // 53 // jA neUi ThiI khalu ukosA sA u smymbhhiyaa| jahanneNa pamhAe dasa | muhuttahiyAI ukkosA // 54 // jA pamhAi ThiI khalu ukkosA sA u samayamabhahiyA / jahanneNaM sukAe| tittIsamuhuttamambhahiyA // 55 // dazavarSasahasrANi kApotAyAH sthitirjaghanyakA bhavati, traya udadhayaH 'paliyamasaMkhejjabhAgaM ca'tti sUtratyAt palyopamAsaGkhayeyabhAgaM cotkRSTA, paThanti ca-'ukosA tinnudahI paliyamasaMkhejabhAga'hiya'tti spaSTam , iyaM ca jaghanyA ratnaprabhAyAM, tasyAM hi jaghanyato'pi dazavarSasahasrANyAyuriti, utkRSTA ca vAlukAprabhAyAM, tatrApyuparitanapra-11 |staTanArakANAmeva, teSAmetAvasthitikAnAmasAviti bhAvanIyam / traya udadhayaH palyopamAsayayabhAgazca makArasthAlAkSaNikatvAt casya gamyamAnatvAjaghanyA nIlAyAH sthitirdazodadhayaH palyopamAsaGkhayeyabhAgazcotkRSTA, ihApi dIpa anukrama [1423 -1437]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1315~
Page #1317
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||41-55|| niyukti: [545...] (43) uttarAdhya. prata vRhadRttiH sUtrAMka // 659 // [41 -55] jaghanyA vAlukAprabhAyAmetAvasthitikAnAmeva, utkRSTA ca dhUmaprabhAyAmuparitanaprastadanArakANA, tatrApi yeSAmetA-18/ lezyAdhyabatI sthitiriti mantavyA, ihottaratra ca pAThAntaraM dRzyate, tatra ca jaghanyasthitiH samayAdhikatyamuktaM taca na vudhyatA iti na tayAkhyA, dazodadhayaH palyomAsasayeyabhAgo jaghanyikA bhavati prakramAtsthitiH kRSNAyA iti sambandhaH 4 asyAzca dhUmaprabhAyAmetAvatsthitikeSveva nArakeSu sambhavaH, trayastriMzatsAgaropamANi utkRSTA bhavati kRSNAyAH, sthitihai ritIhApi prakramaH, iyaM ca mahAtamaHprabhAyAM, tatraivaitAvatpramANasyAyuSaH sambhavAt , iha ca nArakANAmuttaratra ca4 devAnAM dravyalezyAsthitirevaivaM cintyate, tadbhAvalezyAnAM parivarttamAnatayA'nyathA'pi sthiteH sambhavAt , uktaM hi-1 "devANa nArayANa ya dabalesA bhavaMti eyAo / bhAvaparAvattIe suraNeraiyANa chalesA ||1||"puurvoktN nigamayannuttaraM ca granthaM prastAvayannidamAha-'eSA' anantaroktA niraye bhavA nairavikAsteSAM sambandhinInAM lezyAnAM sthitiH' avasthitiH 'tuH pUraNe 'varNitA' ANyAtA bhavati, 'teNa'ti sUtratvAttataH 'param' ityagrato vakSyAmi prakramAlezyAnAM sthiti tiyagmanuSyANAM tathA devAnAm // yathApratijJAtamevAha-'aMtomuhuttamaddhaM'tti 'antarmuhUrtAddhAm' antarmuhUrttakAlaM lezyAnAM sthitirjaghanyotkRSTA ceti zeSaH, katarA'sau ? ityAha-'yasmin iti pRthivIkAyAdau saMmUrchimamanuSyAdau ca yAH | kRSNAyAH'tuH' pUraNe tirazcAM manuSyANAM madhye saMbhavanti tAsAm , etA hi kacitkAzcitsaMbhavanti, yata Agama: 1 devAnAM nairayikANAM ca dravyalezyA bhavanti etAH / bhAvaparAvRttau suranairayikayoH SaGka lezyAH // 1 // 1525 dIpa anukrama [1423-1437] |HE59 // wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1316~
Page #1318
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||41-55|| niyukti: [545...] (43) RSESS prata sUtrAMka [41 "puDhavikAiyANaM bhaMte ! kailesAto pannattAo?, goyamA ! cattAri lesAo, taMjahA-kaNhalesA jAba teulesA, |AuvaNapphaikAiyANavi evaM ceva, teuvAubeiMdiyateiMdiyacauriMdiyANa jahA neraiyANaM paMceMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! chalesAo kaNhA jAva sukkalesA, maNussANaM pucchA, goyamA ! cha eyAo ceba, samucchimamaNussANaM pucchA, goyamA ! jahA neraiyANaM / " nanyevaM zuklalezyAyA apyantarmuhUrtameva sthitiH prAsetyAzaGkayAha-varjayitvA kevalA zuddhAM lezyAM zuklalezyAmitiyAvat / asthAzca yAvatI sthitistAmAha-'muhuttaddhaM tu'tti prAgvadantarmuhUrtameva jaghanyA utkRSTA bhavati pUrvakoTI 'tuH' vizeSaNe, sa ca jaghanyasthityapekSayA'syA uktameva vizeSa dyotayati, navabhivaSayUnA jJAtavyA zuklalezyAyAH sthitiriti prakramaH, iha ca yadyapi kazcitpUrvakoTyAyuraSTavArSika evaM vratapariNAmamAmoti. tathA'pi naitAbadvayAsthasya varSaparyAyAdaka zuklalezyAyAH sambhava iti navabhinyUnA pUrvakoTirucyate / 'esA'sUtraM spaSTameva / pratijJAtAnurUpamAha-dazavarSasahasrANi kRSNAyAH sthitirjaghanyakA bhavati, bhavanapativyantareSu cAkhAH sambhava*steSAmeva jaghanyato'pyetAvasthitikatvAt , uktaM ca-"dasa bhavaNavaNayarANaM vAsasahassA ThiI jahanneNaM"ti, 'paliya-3 masaMkhejjaimo'tti palyopamAsakhaSeyatamaH prastAvAd bhAga utkRSTA bhavati kRSNAyAH sthitiriti prakrama, evaMvidhavimadhyamAyuSAmeva bhavanapatiSyantarANAmiyaM draSTavyA / samprati nIlAyAH sthitimAha-yA kRSNAyAH sthitiH 'khaluH' 1 daza varSasahasrANi bhavanapatInAM vanacarANAM sthitirjadhanyena SSCRACKERA) -55]] % % dIpa anukrama [1423 -1437]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1317~
Page #1319
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [41 -55] dIpa anukrama [1423 -1437] uttarAdhya. bRhaddhatiH // 660 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||41-55|| adhyayanaM [34], Education intimational vAkyAlaGkAre 'utkRSTA' anantaramuktarUpA 'sA u'tti saiva 'samayamambhahiya'tti samayAbhyadhikA jaghanyena nIlAyAH, 'paliyamasaMkhijja' ti prAgvatpalyopamAsaGghayeyazca bhAga utkRSTA sthitirnavaramuktahetoreva bRhattaro'yamasaGghayeyabhAgo gRhyate / | yA nIlAyAH sthitiH khalutkRSTA 'sA u'tti saiva samayAbhyadhikA jaghanyena kApotAyAH palyopamAsaGghayeyazca bhAga utkRSTA sthitiH, etAvadAyuSAmeva bhavanapativyantarANAmime mantavye, ihApyuktahetoreva pUrvasmAdRhattaro'saGkhyAtabhAgaH parigRdyate / itthaM nikAyadvayabhAvinImAdya lezyAtrayasthitimupadarzya samastanikAyabhAvinIM tejolezyA sthitimabhidhAtuM pratijJAsUtramAha- 'teNa 'ti tataH paraM pravakSyAmi tejolezyAM, 'yathe'ti yenAvasthAnaprakAreNa suragaNAnAM bhavati tathetyupaskAraH, kimanyataranikAyAnAmevAmISAmutAnyathetyAha- bhavanapativANamaMtarajyotirvaimAnikAnAM caturnikAyAnAmiti yo'rthaH, 'caH' pUraNe, pratijJAtamevAha - palyopamaM jaghanyA utkRSTA 'sAgara'tti sAgaropame 'tuH' prAgvat 'dve' dvisaGkhye adhike-argale, kiyatetyAha-palyopamAsaGkhyeyeneti yogaH, bhavati tejasyAH sthitiriti prakramaH, iyaM ca sAmAnyopakrame'pi vaimAnikanikAyaviSayatayaiva neyA, tatra ca saudharmezAnadevAnAM jaghanyata utkRSTata caitAvadAyuSaH sambhavAt upalakSaNaM caitaccheSanikAyatejolezyAsthiteH, tatazca bhavanapativyantarANAM jaghanyato dazavarSasahasrANi, utkRSTatastu bhavanapatInAM sAgaropamamadhikaM, vyantarANAM ca palyopamaM jyotiSkANAM tu jaghanyataH patyopamASTabhAgaH, utkRSTatastu varSalakSAdhikaM palyopamam, etAvanmAtrAyA evaiSAM jaghanyata utkRSTatathAyuH sthiteH sambhavAt / 'dasavAsa Forest Use Only niryukti: [545...] ~1318~ lezyAdhya yanaM. 34 ||660 // wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1320
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-]/gAthA ||41-55|| niyukti: [145...] (43) prata sUtrAMka SARKAR [41 sahassAI' ityAdi spaSTameva, navaramanena nikAyabhedamanaGgIkRtyaiva lezyAsthitiruktA, iha ca dazavarSasahasrANi jaghanyA 3 tejasyAH sthitirabhihitA, prakramAnurUpyeNa tu yotkRSTA kApotAyAH sthitirasAvevAsyAH samayAdhikA prApnoti, adhI yate ca kecanAnantarasUtratrayasthAne-jA kAUi ThiI khalu ukkose' tyAdi tadatra tattvaM na vidmH| panAyAH sthitimAha4AyA tejasyAH sthitiH khalutkRSTA sA utti saiva samayAbhyadhikA jaghanyena panAyAH sthitiriti prakramaH, 'daza tu' iti / dazaiva prastAvAtsAgaropamANi muhUrttAdhikAnyutkRSTA, iyaM ca jaghanyA sanatkumAre utkRSTA ca bramaloke, tayorevaitadAyuSka-1X sambhavAta. Aha-yadIhAntamahartamadhikamucyate tataH pUrvatrApi kiM na tadadhikamucyate ? devabhavalezyAyA eva tatra viva|kSitatvAt , pratijJAtaM hi 'teNa paraM vocchAmi lesANa ThiI tu devANaM'ti, evaM satIhAntarmuhAdhikatvaM virudhyate, na abhiprAyAparijJAnAt , atra hi prAguttarabhayalezyA'pi "aMtomuhuttami gae"tti vacanAddevabhavasambandhinyeveti pradarzanArthamitthamuktamiti na virodha iti bhAvanIyam / zuklalezyAsthitimAha-yA panAyAH sthitiH khalUtkRSTA 'sA utti saiva samayAbhyadhikA jaghanyena zuklAyAH sthitiriti prakramaH, trayastriMzat 'muhuttamambhahiya'tti prAgvanmuhUrtAbhyadhikAni sAgaropamANyutkRSTeti gamyate, asthAzca lAntakAbhidhAnaSaSThadevalokAtprabhRti yAvatsarvArthasiddhastAvatsambhavaH, atraipaitAvadAyuSaH sadbhAva itikRtveti paJcadazasUtrArthaH / uktaM sthitidvAraM, sAmprataM gatidvAramAha kiNhA nIlA kAU tinnivi lesAu ahammalesAu / eyAhi tihivi jIvo duggaI uvavajaI // 56 // -55]] dIpa anukrama [1423 -1437]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1319~
Page #1321
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-] / gAthA ||16-17|| niyukti: [545...] (43) prata sUtrAMka [56 -57] uttarAdhya. seu pamhA sukA tinnivi eyAu dhammalesAu / eyAhi tihivi jIvo suggaI uvavajaI // 57 // lezyAdhyabRhadvRttiH kRSNA nIlA kApotAstisro'pyetA adharmalezyAH, pApopAdAnahetutvAt , pAThAntarato'dhamalezyA vA, tisRNAmadApyavizaddhatvenAprazastatvAta . yadyevaM tataH kimityAha-etAbhiH' anantaroktAbhiH 'tisubhirapi' kRSNAdilezyAbhiH | yanaM.34 // 36 // 'jIvaH' jantuH 'durgati' narakatiryaggatirUpAm 'upapadyate' prAmoti, subvyatyayAdvA durgatau 'upapadyate' jAyate, saMkliSTatvena tatprAyogyAyuSa eva tadvatAM vandhasambhavAditi bhaavH| tathA taijasI padmA zuklAstisro'pyetAH 'dharmalezyA' pradhAnalezyAH.15 vizuddhatvenAsA dharmahetutvAt , tathA cAgamA-"tao lesAo avisuddhAo tao visuddhAo tato pasatthAo tao|| apasatthAo tao saMkiliTThAo tao asaMkiliTThAo tao duggatigAmiyAo tao sugtigaamiyaao|" ata eva | 'etAbhistisRbhiH' tejasyAdilezyAbhirjIvaH 'sogati'ti'sugati' devamanuSyagatilakSaNAM muktiM vopapadyate, yadvA prAgvatsagatI 'utpadyate' jAyate, tathAvidhAyuvandhataH sakalakamApagamatazceti suutrdvybhaavaarthH| uktaM gatidvAraM, saamprtmaayu-14|| rAvasaraH, tatra ca yasyA lezyAyA yadAyuSo mAnaM tatsthitidvAra evArthato'bhihitam , iha tvidamucyate-avazyaM hi | jantuyellezyepUtpadyate talezya eva mriyate, yata AgamaH-"jallesAI davAI pariyAittA kAlaM karei taleso uvavajjai"tti, 661 // tatheheva vakSyati "aMtomuhuttami gae" ityAdi tatra janmAntarabhAvilezyAyAH kiM prathamasamaye parabhavAyuSa udaya Ahokhicaramasamaye'nyathA veti saMzayApanodAnAyAha dIpa anukrama [1438-1439] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1320~
Page #1322
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [34], mUlaM [-1 /gAthA ||58-60|| niyukti: [145...] (43) prata sUtrAMka sa -60] lesAhiM savvAhiM paDhame samayaMmi pariNayAhiM tu / nahu karasaha ubavatti pare bhave asthi jIvassa // 58 // lesAhiM savAhiM carame samayaMmi pariNayAhiM tu| nahu kassai uvavatti pare bhave asthi jIvassa // 19 // aMtamuhuttaMmi gae aMtamuhattaMmi sesae ceva / lesAhiM pariNayAhiM jIvA gacchaMti paraloyaM // 30 // 'lezyAbhiH' uktarUpAbhiH' 'sarvAbhiH' iti SaDirapi prathame samaye tatpratipattikAlApekSayA 'pariNatAbhiH' prastAvAdAtmarUpatAmApannAbhiH, lakSaNe tRtIyA, 'tuH' pUraNe 'na hu~' naiva kasyApi "uvavatti'tti 'utpattiH' utpAdaH, 4. paThyate ca 'navi kassapi uvavAo'tti sugama, 'pare' anyasmin 'bhave' janmani 'bhavati' vidyate 'jIvasya jntoH| tathA lezyAbhiH sarvAbhiH 'carame samaye' ityantasamaye pariNatAbhistu 'nahu' naiva kasyApyutpattiH pare bhave bhavati jIvasya / kadA tarhi ? ityAha-antarmuhUrte 'gata evaM' atikrAnta eva, tathA'ntarmuharne zepake caiva-avatiSThamAna eva leNyAbhiH | pariNatAbhirupalakSitA jIvA gacchanti 'paralokaM' bhayAntaram , itthaM caitanmRtikAle bhAvibhavalezyAyA utpattikAle vA'tItabhavalezyAyA antarmuhartamavazyambhAvAt, na viha viparItamavadhAryate-antarmuharta eva gata ityantamuharta eva zeSaka iti ca, devanArakANAM khakhalezyAyAH prAguttarabhavAntarmuhUrtadvayasahitanijAyuHkAlaM yAvadayasthitatvAt , uktaM hi prajJApanAyAm-"jalesAI dabAI AyatittA kAlaM kareti talesesu uvayajai'tti,tathA 'kaNhalese ratie kaNhalesesu ghANeraiesu uvavajati kaNhalesesu ubaTTai, jalese uvavajai tachese ubaddati, evaM nIlalesevi kAulesevi, evaM asura dIpa anukrama [1440-1442] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1321~
Page #1323
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [61] dIpa anukrama [1443] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 662 || "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [34], mUlaM [ - ] / gAthA ||61|| niryukti: [545...] kumArA jAya bemANiyati, anenAntarmuhUrttavazeSa AyuSi parabhavalezyApariNAma ityuktaM bhavatIti sUtratrayArthaH // itthaM lezyAnAM nAmAdyabhidhAya sAmpratamadhyayanArthamupasaMjihIrSurupadezamAha - tamhA eyAsi lesANaM, aNubhAvaM viyANiyA / appasatthAu vajjinttA, pasasthAo ahie muNi // 61 // tiSemi // // lesajhayaNaM // 34 // 'tamcha'tti yasmAdetA aprazastA durgatihetavaH prazastAzca sugatihetavastasmAt 'etAsAm' anantaramuktAnAM lezyAnAm 'anubhAgam' uktarUpaM 'vijJAya' vizeSeNAvabudhya aprazastAH kRSNAdyAstisro varjayitvA 'prazastAH' tejasyAdyAstisraH 'adhitiSThet' bhAvapratipattyA''zrayenmuniriti zeSa iti sUtrArthaH / 'iti' parisamAptI, bravImIti pUrvavat, nayAzca / prAgvat // iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyayanaTIkAyAM catustriMzaM lezyAdhyayanaM samAptam // 34 // 14... iti zrImaduttarAdhya0 ziSya0 zrIzAntisU0 vRttau catukhiMzattamaM ThezyAdhyayanaM samAptam // For P bezyAdhya yanaM. 34 ~1322~ ||662|| muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH atra adhyayanaM - 34 parisamAptaM p
Page #1324
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-/ gAthA ||61...|| niyukti : [546-548] (43) atha anagAramArgagatiritinAma paMcatriMzattamamabhyayanam / prata sutrAMka [61] vyAkhyAtaM lezyAdhyayananAmakaM caturviMzamadhyayanam , adhunA paJcatriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaHanantarAdhyayane lezyA abhihitAH, tadabhidhAne cAyamAJcayaH-azubhAnubhAvalezyAtyAgataH zubhAnubhAvA eva lezyA: adhiSThAtavyAH, etacca bhikSuguNavyavasthitena samyagvidhAtuM zakyaM, tayavasthAnaM ca tatparijJAnata iti tadarthamidamAkarabhyate, patatsambandhAgatasya cAsyAnuyogadvAracatuSTayaM prAgyavarNanIyaM yAvannAmaniSpannanikSepe anagAramArgagatiriti / nAma, ato'nagAramArgagatInAM trayANAmapi padAnAM nikSepAyAha niyuktikRt aNagAre nikkhevo caubiho duviha hoi naayvo| // 546 // jANagabhaviyasarIre tavairite aniNhagAIsu / bhAve sammadiTThI agAravAsA viNimmukko // 547 // maggagaINaM duNhavi puvuddiTTo caukkanikkhevo / ahigAro bhAvamagge siddhigaIe u naayvo|| 548 // | mAthAtrayaM spaSTameva, navaraM tabatiriktazca nilavAdiSu, AdizabdAdanyeSvapi caritrapariNAmaM vinA gRhAbhAvavatsu, ni-12 rime saptamI, tasaca yasteSu madhye'namAratvena ke saDa ityupaskAraH, sa tamatirikto dravyAnagAro, bhAke 'samya dIpa anukrama [1443] saka muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 35 "anagAramArgagati" Arabhyate ~ 1323~
Page #1325
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [--]/ gAthA ||1|| niyukti: [546-148] (43) uttarAdhya bRhaddhRttiH // 66 // SSNESS prata sadhya. 35 satrAka daSTiH samyagdarzanaSAnnizcayato yatsamyaktvaM tanmaunamiti caritrI agAravAsenAgArapAzena vA prAkRtatvAtRtIyAthai anagAragapaJcamI vizeSeNa-tatpratiSandhaparityAgarUpeNa nirmukta-tyakto vinirmukto'nagAra iti prakramaH, tathA mArgagatyo yorapi, pUrvapra-mokSamArgagatinAmanyadhyayane uddiSTaH-kathitaH pUrvoddiSTaH, itthameSAM caturvidhatvena keneha prakRtamityAha-adhikAraH | timArgA'bhAvamaggi'tti suvyatyayAd 'bhAvamArgeNa' samyagdarzanajJAnacAritralakSaNena siddhigatyA cArthAdbhAvagatyA upalakSaNatvAdAvAnagAreNa ca jJAtavya iti gAthAtrayAvayavArthaH / gato nAmaniSpanno nikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramucAraNIyaM, tavedam muha me egamaNA, maggaM sancannu (buddhehi) desiyaM / jamAyaraMto bhikkhU , dukkhANaMtakaro bhave // 1 // 'zRNuta' AkarNayata 'me' mama kathayata iti zeSaH, ekAgramanasaH, ko'rthaH -ananyagatacittAH santaH ziSyA iti | zeSaH, kiM tat ? ityAha-'mArgam' uktarUpaM prakramAnmukterbudhaiH-avagatayathAsthitavastutattvairutpannakevalairarhadbhiH zrutakeva-14 libhirgaNadharAdibhiHtyuktaM bhavati, dezita-pratipAditamarthataH sUtratazca, tameva vizeSayitumAha-'yam' iti mArgam ['Acaran' AsevamAnaH 'bhikSuH' anagAraH 'duHkhAnA' zArIramAnasAnAmantaH-paryantastatkaraNazIlo'ntakaraH 'bhvet| // 5 // sthAt, sakalakarmanirmUlanata iti bhAvaH, tadanenAsevyAsevakasambandhenAnagArasambandhitvaM mArgasya tatphalaM ca muktigatiriti darzitaM, tatazcAnagAramArga tahatiM ca zRNutetya (yaMta) uktaM bhavatIti sUtrArthaH // yathApratijJAtamevAha dIpa anukrama [1444] +EXAX muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1324~
Page #1326
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-21] dIpa anukrama [1445 -1464] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 2-21|| adhyayanaM [35], Education intemational gihavAsaM paricajjA, pabajAmassie muNI / ime saMge vidyANijA, jehi sajjati mANavA ||2|| taheva hiMsaM aliyaM, ghoLaM abyaM bhasevaNaM / icchAkAmaM ca lobhaM ca saMjao parivajae // 3 // maNoharaM citagharaM, malladhUvaNavAsiyaM / sakavArDa paMDaloyaM, maNasAvi na patthara // 4 // iMdiyANi u bhikkhurasa, tArisaMmi uvassae / dukarAI [tu dhAreDaM] nivAre, kAmarAgavivaguNe // 5 // susANe sunnagAre vA, rukkhamUle va ikao / paharike parakaDe vA, vAsaM tattha'bhiroyae // 6 // phAsUryami aNAvAde, itthIhiM aNabhihue / tattha saMkappae vAsaM, bhikkhU paramasaMjae // 7 // sarva gihAI kuvvijjA, neva annehiM kArae / gihakammasamAraMbhe, bhUyANaM dissae vaho // 8 // tasANaM dhAvarANaM ca, suhumANaM vAyarANa ya / tamhA gihasamAraMbha, saMjao parivajjae // 9 // taheva bhattapANesu, payaNe payAvaNesu ya / pANabhUyadadyaTThAe, na para Na payAvara // 10 // jaladhannanissiyA jIvA, puDhavIkaTThanissiyA / hammeti bhattapANesu, tamhA bhikkhU na payAvae // / 11 // visappe sadhyao ghAre, bahupANaviNAsaNe / natthi joisame satthe, tamhA joI na dIvae // 12 // hiraNNaM ca jAyarUvaM ca, maNasAvi na patthae / samaliGkukaMcaNe bhikkhU, virae kayavikae // 13 // kiNato kahao hoi, vikSiNato a vANio / kayavikrayaMmi vato, bhikkhU havai tArisI ||14|| mikkhiyacvaM na keyavvaM, bhikkhuNA bhikkhavittiNA / kayavikao mahAdoso, bhikkhAvitI suhAvahA ||15|| samupANaM uchamesijjA, jahAsuttamaNidiyaM / lAbhAlAbhaMmi saMtuTTe, piMDavAyaM care muNI // 16 // alolo na rase giDo, jinbhAdaMto amucchio| na rasaTThAe bhuMjijA, For Fans at Use Only niryuktiH [548...] ~1325~ incibrary org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1327
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-1 /gAthA ||2-21|| niyukti: [148...] (43) prata sUtrAMka [2-21] uttarAdhya. javaNavAe mahAmuNI // 17 // aJcaNaM rayaNaM ceva, vaMdaNaM pUaNaM tahA / rahIsakArasammANa, maNasAvi na anagAraga patthae // 18 // muphajhANaM jhiyAijA, aNiyANe akiMcaNe / bosaTThakAe viharijA, jAva kAlassa pajjao bRhadvRttiH // 19 // nijjUhiUNa AhAraM, kAladhamme uvahie / baiUNa mANusaM budi, pahU dukkhA vimucaI // 20 // 66 // nimmamo nirahaMkAro, vIyarAo annaasvo| saMpatto kevalaM nANaM, sAsayaM parinibbuLe // 21 // siyamidhya. 35 ||anngaarmggN||35|| 'gRhavAsa' gRhAvasthAnaM yadivA gRhameva vA pAravazyahetutayA pAzo gRhapAzastaM 'parityajya' parihatya 'pravajyAM' sarvasajhaparityAgalakSaNAM bhAmavatI dIkSAm 'AzritaH' pratipanno muniH 'imAn' pratiprANi pratItatayA pratyakSAn 'sakAn' putrakalatrAdIstatpratibandhAna vA 'vijAnIyAt' bhavahetavo'mIti vizeSeNAvabudhyeta, nizcayato niSphalasyAsattvAjjJAnasya ca piratiphalatvAtpratyAcakSItetyuktaM bhavati, saGgazabdavyutpattimAha-jehiM'ti suvyatyayAd yeSu 'sajyante 4 prativadhyante, athavA yaH sabaiH 'sajyante' saMvadhyante jJAnAvaraNAdikamaNeti gamyate, ke te ?-'mAnavAH' manuSyA upalakSaNatvAdanye'pi jantavaH / 'tathA' iti samucaye 'eveti pUraNe 'hiMsA' prANavyaparopaNam 'alIkam' anRtabhASaNaM / // 664 // kacauryam' adattAdAnam 'abasasevanaM' maithunAcaraNamicchArUpaH kAma icchAkAmastaM vA-banAtakastukAsArUpaM 'lohaM ca / labdhapastuviSayarayAtmakam, anenobhayanApi parivaha usakhAtA parivahaM ca 'saMyataH patiH 'parivarjayet' prihret|| dIpa anukrama [1445 CANA -1464] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1326~
Page #1328
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-] / gAthA ||2-21|| niyukti: [548...] (43) prata sUtrAMka [2-21] *CAMSUDAE anena mUlaguNA uktAH, etayavasthitasyApi ca zarIriNo'vazyamAzrayAhArAbhyAM prayojana, tayozca tadatIcArahetutvamapi kadAcitsyAditi manvAnastatparihArAya sUtrapaGkena tAyadAzrayacintAM prati yatate-'manohara' cittAkSepakaM, kiM tat ?citrapradhAnaM gRhaM citragRhaM, tadapi kIrazaMI-mAlyaiH-prandhitapuSpaidhUpanaizca-kAlAguruturuSkAdisambandhimirvAsitaMsurabhIkRtaM mAlyadhUpanavAsitaM, saha kapATena pratItena vartata iti sakapATaM tadapi 'pANDurollocaM' zvetavastravibhUpitaM manasA'pyAstAM vacasA 'na prArthayet' nAbhilaSet, kiM punastatra tiSThaditi bhAvaH / kiM punarevamupadizyate ? ityAha4 indriyANi' cakSurAdIni 'tuH' iti yasmAt 'bhikSoH anagArasya 'tAze' tathAbhUte 'upAzraye' Azraye duHkhena kriyante karoteH sarvadhAtvarthatvAcchakyante duSkarANi-duHzakAnItyarthaH 'tuH evaphArArtho duSkarANyeva dhArayitum unmArgapravRttiniSedhato mArga eva vyavasthApayituM, paThyate-duSkarANi 'NivAretu ti, tatrApi 'nivArayitum' iti niyatrituM khakhaviSayapra-II (vRtteriti gamyate, kIrazi-kAmyamAnatvAtkAmA-manojJA indriyaviSayAsteSu rAgaH-abhiSyazAstasya vivarddhane vizeSeNa vRddhihetau kAmarAgavivarddhane, tathA ca tathAvidhacittavyAkSepasambhavAtkasyacinmUlaguNasya kathaJcidatIcArasambhavo doSa ityevamupadizyata iti bhAvaH / evaM tarhika kIzi sthAtavyamityAha-mazAne pretabhUmau 'zUnyAgAre' udvasitagRhe 'yA' vikalpe 'vRkSamUle vA' pAdapasamIpe 'ekadA' ityekasiMstathAvidhakAle, paThyate ca-'ekato'tti 'ekakaH' rAgadevaviyuto'sahAyo vA tapAvidhayogyatayA 'parAkve' parasambandhini tathAvidhaprativandhenAkhIkRte pAThAntarataH pati dIpa anukrama [1445 -1464] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1327~
Page #1329
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-] / gAthA ||2-21|| niyukti: [548...] (43) bRhaddhRttiH prata sUtrAMka [2-21] uttarAdhya. rika' dezIbhASayA 'ekAnte' khyAdhasaGkale 'parakRte' paraiH-anyairniSpAdite khArthamiti gamyate 'vA' samuccaye 'vAsam' anagAragaavasthAnaM 'tatra' zmazAnAdau abhirocayet' pratibhAsayedarthAdAramane bhikSurityuttareNa yogH| 'prAsuke' acittIbhUtabhUbhA timArgAgarUpe, tathA'vidyamAnA bAdhA''tmanaH pareSAM vA''gantukasattvAnAM gRhasthAnAM ca yasmiMstattathA 'strIbhiH' anggnaabhiru||665|| palakSaNatvAtpaNDakAdibhizca anabhidrute' anupadrute tadupadravavirahita ityarthaH, etAni hi muktipathapratipanthitvena tatpra-2 vRttAnAmupadravahetubhUtAnItyevamabhidhAnaM tatre'ti prAguktavizeSaNe zmazAnAdau samyakalpayet-kuryAtsaGkalpayet ,kaM ?-vAsaM, bhikSaNazIlo bhikSuH sa ca zAkyAdirapi syAdata Aha-paramaH-pradhAnaH sa caha mokSastadartha samyag yatate paramasaMyataH, |jinamArgaprapanna ityuktaM bhavati, tasyaiva muktimArga prati vastutaH samyagyatvasambhavAt, prAgvAsaM tatrAbhirocayedi|tyukte rucimAtreNaiva kazcittuSye diti tatra saGkalpayedvAsamityabhidhAnam / nanu kimiha parakRta iti vizeSaNamuktamityAzapAha-na 'khayam' AtmanA 'gRhANi' upAzrayarUpANi 'kuti' vidadhIta naiva 'anyaiH' gRhasthAdibhiH 'kArayet' vidhApayedupalakSaNatvAjJApi kurvantamanumanyeta, kimiti ?, yato gRhaniSpatyartha karma gRhakarma-iSTakAdAnayanAdi 4 tadeva samArambhaH-prANinAM paritApakaratyAd, uktaM hi-"paritASakaro bhave samAraMbho"tti, yadvA tasya samArambhaH pravartanaM gRhakarmasamArambhastasmin 'bhUtAnAm' ekendriyAdiprANinAM 'dRzyate' pratyakSata eyopalabhyate, ko'sau ?-X 'vadhaH pinaashH| bhUtAnAM vadha ityuktaM tatra mA bhUtkepAzcidevAsAvityAzajhavAha-'prasAnAM vIndriyAdInAM sthAvarANa' dIpa anukrama [1445 T 965|| -1464] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1328~
Page #1330
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-] / gAthA ||2-21|| niyukti: [548...] (43) prata sUtrAMka [2-21] pRthivyAghekendriyANAM 'ca' samuccaye teSAmapi 'sUkSmANAm' atizlakSNAnAM zarIrApekSayA na jIvapradezApekSayA, tasyAmUrtatayayaMprAyavyaSahArAyogAt, 'bAdarANAM ca evameva sthUlAnA, yadvA sUkSmanAmakarmodayAtsUkSmANAM teSAmapi pramAdato bhAvahiMsAsambhavAdvAdaranAmakarmodayAca bAdarANAm , upasaMharjumAha-'tamha'ti yasmAdevaM bhUtaSadhastasmAdgahasamArambha 'saMyataH' samyagahisAdibhya uparato'nagAra ityarthaH 'parivarjayet' pariharet , itthamAzrayacintAM vidhAyAhAracitAmAha-'tathaiva' tenaiva prakAreNa bhaktAni ca-zAlyodanAdIni pIyanta iti pAnAni-payaHprabhRtIni tAni ca bhaktapAnAni teSu, pacanAni ca-svayaM vikledApAdanakkathanAni pAcanAni ca-tAnyevAnyaiH pacanapAcanAni teSu ca bhUtavadho dRzyata iti prakramaH, tataH kimityAha-prANA-dvIndriyAdayo bhUtAni-pRthivyAdIni teSAM dayA-rakSaNaM prANabhUtadayA tadartha-taddhetoH, kimuktaM bhavati ?-pacanapAcanapravRttAnAM yaH saMbhavI jIvopaghAtaH sa mA bhUditi na pacetkhato bhaktAdIti prakramo nApi pAcayettadevAnyaiH / amumevArtha spaSTataramAha-jalaM ca-pAnIyaM dhAnyaM ca-zAlyAdi tanizritAHtatrAnyatra cotpadya ye tannizrayA sthitA pUtarakabhujagelikApipIlikAprabhRtaya upalakSaNatvAttadUpAzca 'jIvAH' prANi|naH, evaM pRthvIkASThanizritA ekendriyAdayo hanyante bhaktapAneSu prakramAtpacyamAnAdiSu, yata evaM tasmAdbhikSurna pAcahai yet, apergamyamAnatvAtpAcayedapi na kiM punaH vayaM pacet , anumatiniSedhopalakSaNaM caitat / aparaM ca visarpatIti dIpa anukrama [1445 -1464] muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1329~
Page #1331
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-21] dIpa anukrama [1445 -1464] uttarAdhya. vRhadvRttiH // 666 / / "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 2-21|| adhyayanaM [35], Education intemational dhya. 35 visarpa - khalpamapi bahu bhavati, yata uktam- "aNa thovaM vaNa thovaM jaggI thova" mityAdi, sarvataH sarvAsu dikSu dhAreva dhArA - jIvavinAzikA zaktirasyeti sarvatodhAraM sarvadigavasthitajantUpaghAtakatvAt uktaM ca- " pAINaM paDINaM bAvI-" tyAdi, ata eva 'bahuprANavinAzanam' anekajIvajIvitavyaparopakaM 'nAsti' na vidyate 'jyotiHsamam' abhitulyaM zasyante-hiMsyante'nena prANina iti zastraM-praharaNamanyaditi gamyate tasyAvisarpatvAdasarvato dhAratvAdaspajantUpa ghAtaka5) tyAceti bhAyaH, sarvatra liGgavyatyayaH prAgvat, yasmAdevaM tasmAt 'jyotiH' vaizvAnaraM 'na dIpayet' na jvAlayet anena 4 ca pacanasyAgnijvalanAvinAbhAvitvAttatparihAra eva samarthitaH itthaM ca vizeSaprakrame ca sAmAnyAbhidhAnaM prasaGgataH * zItApanodAdiprayojane'pi tadArambhaniSedhArtham, AdhAkarmAdikA vA vizuddhakoTiranenaivArthataH parihAryoktA, tadapa4 rihAre vyavazyambhAvI pacanAnumatyAdiprasaGga iti / nanvevaM jIvavadhanimittatvameva pacanAderniSedhanibandhanaM, taca nAsti krayavikrayayoriti yuktamevAbhyAM nirvahaNa ( meva ) mapi kasyacidAzaGkA syAdatastadapanodAya hiraNyAdiparigrahapUrvakatthA - ttayostanniSedhapUrvakaM sUtratrayeNa tatparihAramAha-'hiraNyaM' kanakaM 'jAtarUpaM' rUpyaM cakAro 'nuktAzeSadhanadhAnyAdisamucaye 'manasA'pi' cittenApyAstAM vAcA 'na prArthayet' mamAmukaM syAditi, apergamyamAnatvAtprArthayedapi na, kiM punaH parigRhIyAt ? kIdRzaH san 1-same - pratibandhAbhAvatastulye leSTukAJcane- mRtpiNDakhaNDakanake asyeti samaleSTukAJcanaH, 1 RNaM stokaM praNaM stokaM abhiH stokaH kaSAyaH stokakSa / For Fasten niryukti: [548...] ~ 1330~ anagAraga tibhA // 666 / / www.brary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1332
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-21] dIpa anukrama [1445 -1464] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [-] / gAthA || 2-21|| adhyayanaM [35], Education intonal evaMvidhatha san bhikSuH 'virataH' nivRttaH syAditi zeSaH, kutaH ? -- krayo - mUlyenAnyasamvandhinastathAvidhavastunaH svIkAro vikrayazca tasyaivAtmIyasya tathAvidhavastujAtenAnyasya dAnaM krayazca vikrayazca krayavikrayamiti samAhAratasmAt paJcamyarthe saptamI, viSayasaptamI vA tatra ca krayavikrayaviSaye, 'virataH' iti viratimAnityarthaH kimityevam ? ata Aha- krINAnaH- parakIyaM vastu mUlyenAdadAnaH krayo'syAstIti krayiko bhavati tathAvidhetaralokasaraza eva bhavati, vikrINAnazca svakIyaM vastu tathaiva parasya dadadvaNig bhavati, vANijyapravRttattvAditi bhAvaH, ata eva ca 'krayavikraye' uktarUpe 'varttamAnaH' pravarttamAno bhikSurbhavati na tAdRzo, gamyamAnatvAdyAdRzaH sUtrAbhihito bhAvabhikSuriti bhAvaH / tataH kimityAha - 'mikSitavyaM yAcitavyaM tathAvidhaM vastviti gamyate, 'na' naiva 'kretavyaM' mUlyena grahItavyaM, kena ?-- bhikSuNA, kIdRzA ? - bhikSayaiva vRttiH-varttanaM nirvahaNaM yasyAsau bhikSAvRttistena, uktaM hi "saMbaM se jAiyaM hoi natthi kiMci ajAiyaM "ti, krayavikrayavadbhikSA'pi sadoSaiva bhaviSyatIti mandadhIrmanyate, tata Aha-krayazca vikrayazca krayavikrayaM vyavacchedaphalatvAdasya tadeva mahAdoSamuktanyAyataH, liGgavyatyagrazca prAgvat, bhikSayA vRttirbhikSAvRttiH zubhaM - ihaloka paralokayoH kalyANaM sukhaM vA tadAvahati - samantAtprApayanIti zubhAvaddA sukhAvahA bA, anena krItadoSaparihAra uktaH, sa cAzeSavizuddha koTigata doSaparihAropalakSaNam / 1 sa tasmayAcitaM bhavati nAsti kizcidadyAcitam / For Final P niryuktiH [548...] ~ 1331~ www.janbrag muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1333
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-] / gAthA ||2-21|| niyukti: [548...] (43) prata sUtrAMka [2-21] mikSitavyamityuktaM, taba dAnazrAddhAdivezmani kvacidekatraiva svAdata Aha-samudAna' bhaikSaM na tvekabhikSAmeSa tathokcha- nagAra miva uccham-anyAnyaSezmataH khalpaM khalpamAmIlanAt , madhukaravRttyA hi bhramata IDageSa bhavatItyevamuktam , 'essyet| vRSavRttiH timArgAgaveSayet, etacotsUtramapi sthAdityAha-sUtram-AgamastadanatikrameNa ythaasuutrm-aagmaabhihitodgmaipnnaadhssaa||37|| dhAta ityuktaM bhavati, tata eva 'aninditaM' ziSTanindyena khaparaprazaMsAdihetunA'nutpAditaM jAsyAdijugupsitajana- dhya. 25 sambandhi vA na bhavati, tathA lAbhadhAlAbhazca lAbhAlAbhaM tasmin saMtuSTaH-odanAdeH prAsAbaprAptau ca santoSavAn na tu vAJchAvidhuritacitta iti bhAvaH, iha ca lAbhe'pi vAnchottarottaravastuviSayatvena bhAvanIyA, piNDyata iti piNDo-bhikSA tasya pAtaH-patanaM prakramAtpAtre'sminniti piNDapAtaM-bhikSATanaM tat 'caret' Aseveta 'muniH' iti tapasvI, pAThAntaratazca piNDasya pAtaH piNDapAtastaM gaveSayet , ubhayatra ca vAkyAntaraviSayatvAdapaunaruktyam / itthaM 4ca piNDamavApya yathA bhuJjIta tathA''ha-'alolaH' na sarasAnne prApte lAmpaTyavAn, na 'rase' nigdhamadhurAdau 'gRddhaH' prAptAva bhikAsAvAn , kathaM caivaMvidhaH, yataH 'jinbhAdaMtetti prAkRtatvAddAntA-vazIkRtA jihvA-rasanA yenAsau dAmtajihvo'ta eva 'amUrchitaH saMnidherakaraNena tatkAle vA'bhiSvaGgAbhAvena, uktaM hi-"no vAmAo haNuyAto dAhiNaM, // 667 // dAhiNAo vA vAmaM cAlei" evaMvidhazca san 'na' naiva 'rasaThThAe'tti rasAthai sarasamidamahamAkhAdayAmIti dhAtuvi1na vAmAt hanuno dakSiNaM na dakSiNAdvA vAmaM cAlayati dIpa anukrama [1445 -1464] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1332~
Page #1334
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-] / gAthA ||2-21|| niyukti: [548...] (43) prata sUtrAMka [2-21] povA rasaH sa cAzeSadhAtUpalakSaNaM tatastadupacayaH syAdityetadartha 'na bhuMjIta' nAmyavaharet , kimarthaM taha-tyAhayApanA-nirvAhaH sa cArthAsaMyamasya tadarthaM 'mahAmuniH' pradhAnatapakhI, anena piNDavizudviruktA / tadevamAdau mUlaguNAn vidheyatayA'bhidhAya tatparipAlanArthamAzrayAhAracintAdvAreNottaraguNAMzca samprati tadavasthita evAtmanyutpannabahumAnaH kazcidarcanAdi prArthayediti taniSedhArthamAha-arcanA' puSpAdibhiH pUjAM 'racanA' niSadyAdiviSayAM khastikAdinyAsAtmikAM vA 'caH' samuccaye 'evaH' avadhAraNe netyanena saMbhansyate 'vandanaM' namastubhyamityAdi vAcAsbhiSTavanaM 'pUjana' viziSTavastrAdibhiH pratilAbhanaM 'tathe ti samuccaye, Rddhizca-zrAvakopakaraNAdisampadAmarSoSadhyAdi-| rUpA yA satkAraca-arghapradAnAdiH sanmAnazca-abhyutthAnAdiH RddhisatkArasanmAnaM tanmanasA'pyAstAM vAcA naiva prArthayet' mamedaM sthAdityabhilapet / kiM punaH kuryAdityAha-zukladhyAnam' uktarUpaM yathA bhavatyevaM 'dhyAyet' cintayet 'anidAnaH' avidyamAnanidAno'kiJcanaH prAgvat, vyutsRSTa iva vyutsRSTaH kAyA-zarIraM yena sa tathA viharedapratibaddhavihAritayeti gamyate 'yAvaditi mayoMdAyAM 'kAlaya' iti mRtyoH 'pajayatti' 'paryAyaH' paripATI prastAva itiyAvat , yAvanmaraNasamayaH kramaprApto bhavatIti / evaMvidhAnagAraguNasthazca yAvadAyurvihRtya mRtyusamaye yatkRtvA yatphalamavApnoti tadAha-NijjUhiUNa'tti parityajya 'AhAram' azanAdi, tatparityAgazca saMlekhanAkrameNaiva, dIpa anukrama [1445 -1464] wwlandiarayan muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: muni dIparatnasAgareNa ~ 1333~
Page #1335
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [35], mUlaM [-] / gAthA ||2-21|| niyukti: [148...] (43) prata sUtrAMka [2-21] uttarAdhya. giti tatkaraNe bahutaradoSasambhavAt , tathA cAgamaH-"dehammi asaMlihie sahasA dhAUhi khijjamANAhiM / anagAraga jAyai aTTajjhANaM sarIriNo caramakAlaMmi // 1 // kadA ?-'kAladharme' AyuHkSayalakSaNe mRtyukhabhAve 'upasthite' pratyAbRhadvRttiH alAratimArgAsannIbhUte, tathA 'tyaktvA' apahAya 'mANusaM'ti mAnuSIM-manuSyasambandhinIM 'bundi' zarIraM 'prabhuH' vIryAntarAyakSa-18 // 66 // yato viziSTasAmarthyavAn 'dukkhetti 'duHkhaiH' zArIramAnasaiH 'vimucyate' vizeSeNa tyajyate, tannivandhanakarmApaga- dhya. 35 mata iti bhAvaH / kIrazaH san ? ityAha-nirmamaH' apagatamamIkAraH 'nirahaGkAraH' ahamamukajAtIya ityAthasahakArarahitaH, iMrakSaH kutaH, yato vItarAgaH prAgvad vigatarAgadveSaH, tathA 'anAzrayaH' karmAzravarahito mithyA-12 svAditaddhatvabhAvAt saMprAptaH 'kevalajJAnam' uktarUpaM 'zAzvata' kadAcidavyavacchedAt 'parinirvRtaH' akhAsthyahetukarmAbhAvataH sarvathA khasthIbhUta iti viMzatisUtrabhAvArthaH / iti' parisamAso, pravImIti pUrvavat / gato'nugamo, nayAzca prAgyat // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyAcAryaviracitAyAM ziSyahitAyAmanagAramArgagatinAmakaM paJcatriMzattamamadhyayanaM samAptam // 35 // ityuttarAdhyayanazrutaskandhe zrIzAntyAcAryavihitA ziSyahitAnAmnI anagAramArgagatinAmaka paJcatriMzattamAdhyayanavRttiH // 16 // dIpa anukrama [1445 -1464] 1 dehe'saMlikhite sahasA dhAtupu kSIyamANeSu / jAyate ArtadhyAnaM zarIriNazvaramasamaye // 1 // JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atra adhyayana- 35 parisamAptaM ~1334~
Page #1336
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||21...|| niyukti: [148...], bhASyaM [1-15] (43) *-* *- prata sUtrAMka [2-21] *- - atha jIvAjIvavibhaktiritinAma SaTtriMzattamamadhyayanam / vyAkhyAtamanagAramArgagatinAmakaM paJcatriMzamadhyayanam , adhunA patriMzamArabhyate, asya cAyamabhisambandhaHanantarAdhyayane hiMsAparivarjanAdayo bhikSuguNA uktAH, te ca jIvAjIvakharUpaparijJAnata evAsevituM zakyanta iti tajjJApanArthamidamArabhyate, asya copakramAdIni catvAryanuyogadvArANi, tatra ca bhASyagAthA:-"tassa aNuogadArA cattAri upakkame ya nikkheve / aNugama naeya tahA uvakamo chaviho tattha // 1 // nAma ThavaNAdavie khette kAle taheva 4 bhAve ya / eso satthovakamo banneyavo jhkmso||2|| ahava'NupuSINAmappamANavattaSayA ya boddhabA / atyahigAre / tatto chaThe ya tahA samAyAro // 3 // sace jahakameNaM vanneUNaM imo smoyaaro| aNupuchIe u tahiM ukittaNapuSI otaraha // 4 // sA iha puSANupurI pacchaNupuSI tahA aNaNupubI / puSaNapuSI chattIsaiyaM imaM paccha puNa paDhame // 5 // || 1 tasya anuyogadvArANi catvAri upakramazca nikSepaH / anugamo nayazva tathA upakramaH SaDidhastatra // 1 // nAma sthApanA dravyaM kSetraM kAlaH | 4 tathaiva bhAvazca / eSa zAstrIyopakramo varNayitavyo yathAkramam // 2 // adhayA AnupUrvI nAma pramANa vaktavyatA ca boddhavyA / arthAdhikArazca | datataH SaSThazca tathA samavatAraH // 3 // sarvAna yathAkramaM varNayitvA ayaM samavatAraH (kAryaH) / tatra AnupUyo satkIrtanAnupUAmavatarati | PI // 4 // se pUrvAnupUrjI pazcAnupUrvI tathA anAnupUrvI / pUrvAnupULa patriMzattama idaM pAzcAnupUrtyA punaH prathamam // 5 // *-* dIpa anukrama [1445 *- * -1464] * muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: atha adhyayanaM - 36 "jIvAjIvavibhakti" Arabhyate ~ 1335~
Page #1337
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-21] dIpa anukrama [1445-1464] uttarAdhya. bRhadvRtiH 7669 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA ||21...|| niryukti: [548...], adhyayanaM [ 36 ], jaNupuvIra va bagAeguttarAda seddhiie| chattIsagaNDagAe guNivA annonnaduravUNA // 6 // NAme chaSiNAme tatthavi nAve khajoksa miyammi / jamhA bahara bhAve saGghasuyaM khaoSasamiyaMmi // 7 // oyarati pamANe puNa bhAvapamANaMmi taMpi tivihaM tu / guNaNayasaMkhaSamANaM oyarati guNapamArNami // 8 // tatthavi NANe tahiyaMpi Agama louttare aNaMge the| kAliyasura va tatto ahavAcI AgamatiyaMmi // 9 // acaaNaMtarapAraMpare ya ubhayaMmi taM samoyaraI Na Na samovaraI samovara u saMkhaparimANe // 10 // tatyavi ya kAlivayue akkharapAyAiesa jovarai / vittavaya bhosaNNaM sasamayavattaca joyarati // 11 // atyadhigAro itthaM jIvAjIvehiM hoi nnaayvo| emeva samoyaraI jaM jattha samovaraha dAre // 12 // nikkhevAvasaro puNa aha aNupato va tattha nikleve| Nikkhevo NAsoti ya Education intimation 1 anAnupUrvyA tvekAyekotarAyAM zreNyAm / SaTzidgacchagatAyAM guNitA anyonyaM dvirUponAH // 6 // nAmni SaDidhe nAni tatrApi bhAve | kSAyopazamike / yasmAt varttate bhAve sarva zrutaM kSAyopazamike // 7 // avatarati pramANe punarbhAvapramANe tadapi trividhaM tu / guNanayasaGkhyApramANAni avatarati guNapramANe // 8 // tatrApi jJAne tatrApi Agame avatarati lokottare anane ca / kAlikabhUte ca tatrAthavApi Agamatrike // 9 // AtmAnantaraparampareSu cobhayasminnapi tatsamavatarati / na nayeSu samavatarati samavatarati tu saMkhyAparimANe // 10 // tatrApi ca kAlikazrute akSarapAdAdikeSvavatarati / vaktavyatAyAM prAyazaH svasamayavaktavyatAyAmavatarati // 11 // arthAdhikAro'tra jIvAjIvAbhyAM bhavati jJAtavyaH / evameva samavatarati yadyatra samavatarati dvAre // 12 // nikSepAvasaraH punaravAnuprAptA tatra nikSepe / nikSepo nyAsa iti ca bhASyaM [1-15] For Fans Only ~1336~ jIvAjIva vibhakti 0 36 ||669 // wrp muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1338
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||21...|| niyukti: [149-556], bhASyaM [1-15] (43) prata sUtrAMka [2-21] kic--45 uvaNatti va hoti egaTThA // 13 // so tiha ohe NAme sottAlAve ya hoi boddhavyo / tatyoho aviseso ajjhayaNassapi ya so cauhA // 14 // vaNNeu jahA vihiNA tayaNaMtaramittha nnaamnnipphnnnno| tattha ya nAmaM assa u jIvA-2 jIvANa ya vibhattI // 15 // " atra ca jIvAjIvavibhaktiriti padatrayaM varttata ityetannikSepAyAha niyuktikRt|nikkhevo jIvaMmi a caubiho duviha hoi naayvo| // 549 // jANagabhaviyasarIre tabairitte a jIvavaM tu / bhAvami dasaviho khalu pariNAmo jIvadavvassa // 550 // niklevo a(5)jIvaMmi cauviho duviha hoi naaybo| jANagabhaviyasarIre tabairitte ajIvadatvaM tu / bhAvaMmi dasaviho khalu pariNAmo a(s)jIvadavassa 552/3/ nikkhevA vibhattIe caubiho duviha hoi dvmi| // 553 // jANagabhaviyasarIrA tatvairittA ya se bhave duvihA / jIvANamajIvANa ya jIvavibhattI tahiM duvihA 554 1 sthApaneti ca bhavantyekArthAH // 13 // sa vidhA oSaH nAma sUtrAlApakazca bhavati boddhanyaH / tatraugho'vizeSaH adhyayanasyApi ca sa caturdhA // 14 // varNayitvA yathAvidhi tadanantaramatra nAmaniSpannaH / tatra ca nAmAsya tu jIvAjIvAnAM ca vibhaktiH // 15 // dIpa anukrama [1445 -1464] Swajanioraryorg muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1337~
Page #1339
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [2-21] dIpa anukrama [1445 -1464] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ 36 ], mUlaM [-] / gAthA ||21...|| niryukti: [549-556], uttarAdhya. bRhadvRttiH // 670 // siddhANamasiddhANa ya ajIvANaM tu hoi duvihA u / rUvINamarUvINa ya vibhAsiyA jahA sutte // 555 // | bhAvaMmi vibhattI khallu nAyavA chavihaMmi bhAvaMmi / ahigAro itthaM puNa davavibhattIi ajjhayaNe // 556 // nikkhevetyAdi gAthA aSTa vyAkhyAtaprAyA eva, navaraM tadvyatiriktazca 'jIvadravyaM' dravyajIva ucyata iti prakramaH 'tuH ' vizeSadyotakaH, sa cAyaM vizeSa: yathA na kadAcittatparyAyaviyuktaM dravyaM tathA'pi ca yadA tadviyuktatayA vivakSyate tadA taddravyaprAdhAnyato dravyajIvaH, bhAve tu dazavidhaH 'khaluH' avadhAraNe dazavidha eva pariNAmaH karmakSayopazamodayApekSapariNatirUpo jIvadravyasya sambandhI jIvAdananyatvena jIvatayA vivakSito jIva iti prakramaH, tatra ca kSAyopazamikAH SaT paJcendriyANi SaSThaM manaH audayikAH krodhAdayazcatvAro mIlitA daza bhavanti / evamajIvanikSepe'pi yadA pudgaladravyamajIvarUpaM sakalaguNaparyAyavikalatayA kalpyate tadA tavyatirikto dravyAjIvaH, bhAve cAjIvadravyasyapudgalasya dazavidhaH pariNAmo'jIva iti prakramaH, sa ca zabdAdayaH paJca zubhAzubhatayA bhedena vivakSitAH, tathA ca sampra| dAyaH - zabda sparzarasa rUpagandhAH zubhAzvAzubhAce 'ti / tathA vibhaktinikSepe sati vibhaktirbhavet 'dvividhA' dviprakArA, 3 // 670 // | dvaividhyaM cAsyAH sambandhibhedAdeveti tamAha-jIvAnAmajIvAnAM ca ko'rthaH ? - jIvavibhaktiH - jIvAnAM vibhAgenAvasthApanam, evamajIvavibhaktizva, uttaratrApyevameva sambandhibhedAdbhedo vyAkhyeyaH, 'tahiM'ti vacanavyatyayAt 'tayoH' Education intimation bhASyaM [1-15] For Fans Only wwwjanbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH ~1338~ jIvAjIva vibhakti0 36
Page #1340
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [--1 / gAthA ||1|| niyukti: [549-556], bhASyaM [1-15] (43) prata sUtrAMka jIvAjIvavibhaktyormadhye dvividhA siddhAnAmasiddhAnAM ca, 'ajjIvANaM tuti 'tuH' apizabdArthastato'jIvAnAmapi bhavati 'duvihA utti, 'tuH' avadhAraNe tato dvividhaiva rUpiNAmarUpiNAM ca 'vibhASitavyA' vizeSeNa vyaktaM vaktavyA yathA 'sUtre' prakrAntAdhyayanarUpe, iha tu prakramAyAtA'pi paunarutyaprAserasau na pratipAdyata iti bhAvaH, 'bhAve' bhAvahai nikSepe vibhaktiH 'khalu' nizcitaM jJAtavyA 'paDidhe bhAve' SaTnakArIdayikAdibhAvaviSayA, Aha-evamanekavidhAyAM / vibhakkAviha kayA'dhikAraH 1, ucyate, 'adhikAraH' adhikRtam 'atreti prastute punaHzabdo vAkyAntaropanyAse 8 'dravya vibhaktyA' jIvAjIvadravyavibhAgAvasthApanarUpayA, tasyA evAtra pradarzyamAnatvAditi bhAva iti niyuktigAthAF'ekApayavArthaH / ityavasito nAmaniSpannanikSepaH, samprati sUtrAnugame sUtramuccAraNIyaM, tacedam jIvAjIvavibharti me, suhegamaNA io| jANiUNa bhikkhU, samma jayai saMjame // 1 // jIvAzca-upayogalakSaNA ajIvAzca-tadviparItA jIvAjIvAsteSAM vibhajanaM vibhaktiH tattaddedAdidarzanato'pi / vibhAgenAvasthApanaM jIvAjIvavibhaktistAM 'me' mama kathayata iti gamyate 'zRNuta' AkarNayata ziSyA iti zeSaH, paThanti dIca 'suNeha mitti, kathambhUtAH santa ?-eka-darzanAntaroktajIvAjIvavibhaktAvagatatvena manaH-cittaM yeSAM te eka manasaH, ihaiva zraddhAnavanta ityuktaM bhavati, 'itaH' ityasmAdanantarAdhyayanAdetadviSayAt zravaNAdvA'nantaraM yAM jIvA-| jIvavibhaktiM jJAtvA 'bhikSuH' anagAraH pAThAntarataH zramaNo vA samyagiti-prazaMsAoM nipAtaH, tatazca samyak dIpa anukrama [1465]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1339~
Page #1341
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||1|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) battiH prata sutrAka rAdhyA prazastaM yathA bhavatyevaM 'yatate' yanaSAn bhavati, ka-saMyame-uktarUpasaMyamaviSaya iti sUtrArthaH // Aha-jIvAjI-15jIvAjIva vibhaktijJAnamiva lokAlokavibhaktijJAnamapi saMyamayatanAyAM viSayatayopayujyata evetyAha jIcA ceva ajIcA ya, esa loe viyAhie / ajIvadesamAgAse aloe se viyAhie // 2 // // 7 // 'jIyAthaivAjIvAzca vakSyamANAH, ko'rthaH?-jIvAjIvarUpaH 'eSa'iti pratiprANi pratyakSaH pratIto loko vize-IAL SeNAkhyAtaH-kathito vyAkhyAtastIrthakRdAdibhiriti gamyate, jIvAjIvAnAmeva yathAyogamAdhArAdheyatayA vyavasthitAnAM lokatvAd, 'ajIca'tti, anenAjIvasamudAya upalakSyate, sa ca dharmAdharmAkAzapugalAtmakastasya deza itra-1 zo'jIvadeza AkAzamalokaH sa vyAkhyAto,-'dharmAdInAM vRttirdrayANAM bhavati yatra tatkSetram / taivyaiH saha loka-II stadviparIta balokAkhyam // 1 // " iti bhAvArthaH // iha ca jIvAjIvAnAM vibhaktiH prarUpaNAdvAreNaiveti tAM vidhisuryathA'sau bhavati tathA''ha dabbao khittao ceva, kAlao bhAvao tahA / parUvaNA tesi bhave, jIvANamajIvANa ya // 3 // 'dravyataH' dravyamAzritya idamiyajhedaM dravyamiti, kSetratazcaiva' idamiyati kSetra iti, 'kAlataH' idamevaMvidhakAlasthitIti, 'bhAvataH' ime'sya paryAyA iti 'tathe ti samuccaye 'prarUpaNA' yathAkhaM bhedAyabhidhAnadvAreNa svarUpopadarzanaM dIpa anukrama [1465]] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1340~
Page #1342
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||3|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata |'teSAm' iti vibhajanIyatvena prakrAntAnAM bhavet' syAjjIvAnAmajIvAnAM ceti sUtrArthaH // tatra khalpavaktavyatvAivyato'jIvaprarUpaNAmAha| rUSiNo cevarUvI ya, ajIvA duvihA bhave / arUSI dasahA vuttA, rUviNo'vi caubvihA // 4 // dhammathikAe tase, tappaese ya Ahie / adhamme tassa dese ya, tappaese ya Ahie ||5||aagaase tassa dese ya, tappaese ya Ahie / addhAsamae ceva, arUvI dasahA bhave // 6 // rUpasparzAyAzrayA mUrtistadeSAmeSu vA'stIti rUpiNaH 'caH' samuccaye 'eveti puraNe 'rUvI yatti akAraprazleSAtmAgvabhAdacanavyatyayAdvA'rUpiNazca, naiSAmuktarUpaM rUpamastItikRtvA, ajIvAH 'dvividhAH uktabhedato dvividhAH 'bhayeti bhaveyuH, tatrApi 'arUviti arUpiNaH 'dazadhA' dazaprakArAH 'uktAH' pratipAditAstIrthakRdAdibhiriti zeSaH, pazcAnirdi-12 Tatve'pi coktanyAyato'nantaratvAdvA'mISAM prathamata upAdAnaM, rUpiNaH 'api' punararthastatazca rUpiNaH punaH 'catu-4 vidhAH' catuSprakArA ubhayatrAjIvA iti prakramaH / tatrArUpiNo dazavidhAnAha-dhArayati gatipariNatajIvapudgalAstatvabhAva iti dharmaH astayazceha pradezAsteSAM cIyata iti kAyaH-saGghAto'stikAyastato dharmazcAsAvastikAyazca / dharmAstikAyaH-sakaladezapradezAnugatasamAnapariNatimadviziSTaM dranyaM, tasva-dharmAstikAyasya dizyate-pradezApekSayA samAnapariNatarUpatve'pi dezApekSAyAM asamAnapariNatimAzritya viziSTarUpatayA vivakSyate-upadizyata iti | dIpa anukrama [1467] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1341~
Page #1343
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||4-6|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [4-6] uttarAdhyAdeza:-tribhAgacaturbhAgAdistaddezaH, tathA tasyeti-dharmAstikAyasyaiva prakarSaNAntyatvAtpradezAntarAbhAvataH kacidapyanuga-jIvAjIva bRhadvRttiH tarUpAbhAvalakSaNena dizyate-prAgvadupadizyata iti pradezo-niraMzo bhAgastatpradezaH 'AkhyAtaH' kathitaH, na dhAraya-R vibhakti. hai|ti-gatipariNatAvapi jIvapudgalAstatvabhAvatayA nAvasthApayati sthityupaSTambhakatvAttasyetyadharmaH pade'pi pdaikdeshdrsh||672|| nAdadharmAstikAyaH 'tasya' ityadharmAstikAyasya 'dezazca' uktarUpaH 'tatpradezazca tathAvidha evAkhyAtaH, tathA AGiti / mayodayA-khakhabhAvAparityAgarUpayA kAzante-kharUpeNaiva pratibhAsante tasmin padArthA ityAkAzaM, yadA tvabhividhAvAG tadA AGiti-sarvabhAvAbhivyAyA kAzata ityAkAzaM tadevAstikAya AkAzAstikAyastasya dezastatpradezazca prAgvat 'AkhyAtaH' kathitaH, tathA'ddhA-kAlatadrUpaH samayo'ddhAsamayo nirvibhAgatvAcAsa na dezapradezasambhavaH, AvalikAdayastu pUrvasamayanirodhenavottarasamayasadbhAva iti tattvataH samudayasamityAdyasambhavena vyavahArArthameva kalpitA itIha noktAH, upasaMhAramAha-arUpiNaH 'dazavidhA' iti dazaprakArA bhaveyuH pUrvatrikatraye ekasyAsya prakSepAt, eSAM ca yathAkrama gatisthityavagAhopaSTambhakatvaM vartanA ca lakSaNamavagantavyaM, tathA cA''sasenA-"jIvAnAM pudgalAnAM ca, ga-14] tisthityupakAriNau / dharmAdharmoM sthitau vyoma, tvabagAhanalakSaNam // 1 // kAlastu vartanAliGgaH" ityAdIti suutrtryaarthH|| sampratyetAneva kSetrata Aha dhammAdhamme ya do'vee, logamisA viyaahiyaa| logAloge ya AgAse, samae samayakhittie // 7 // dIpa anukrama [1468-1470] NEURIE wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1342~
Page #1344
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/gAthA ||7|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) CAX-' % prata * 'dharmAdhauM' dharmAstikAyAdharmAstikAyo 'caH' pUraNe dvAvapyeto 'lokamAtrau' lokaparimANI vyAkhyAtI, nanu / dharmAdharmAvityukte dvAviti gatArthameva dvitvasaGkhyAyA dvivacanenaivAbhidhAnAt , satyaM, kintu gatArthAnAmapi razyate hai eva loke prayogaH, tathA cAha jinendrabuddhi:-"yadi gatArthAnAmaprayoga eva syAt pacati devadatta ityatra pacatItyetad tatiDebaikatvasyoktatvAdU devadatta iti supa ekavacanasyAprAptireva syAditi, lokamAnatvaM cAnayoretadavaSTabdhAkAzasleva | lokatvAt , alokavyApitve tvanayo jIvapudgalayorapi tatra pracAraprasaGgena tasyApi lokavAvAH, uktaM ca-"dharmA&dharmavibhutvAtsarvatra jIvapudgalavicArAt / no lokaH kazcitsyAnna ca saMmatametadAryANAm // 1 // " tathA caitI loka eva nAloka ityarthAdukkaM bhavati, tathA 'logAloge ya AgAse'tti loke'loke cA''kAzaM, sarvagatatvAttasya, 'samayaH' ityaddhAsamayaH samayopalakSitaM kSetraM samayakSetram-arddhatRtIyadvIpasamudrAsta dviSayabhUtamasthAstIti samayakSetrikaH, tatparatastasthAsambhavAt, samayamUlatvAdAvalikAdikalpanAyAH te'pyetAvatkSetravarttina eva, tathA coktam-"samayAva|likApakSamAsarvayanasamjittAH / nRloka eva kAlasya, vRttirnAnyatra kutracit // 1 // " iti sUtrArthaH // etAneva kAlata Aha dhammAdhammAgAsA, tinnivi ee aNAiyA / apanavasiyA ceba, sabbaddhaM tu viyAhiyA // 8 // samaevi saMtaI pappa, evameva viyAhie / AesaM pappa sAIe, sapajavasievi ya // 9 // dIpa anukrama [1471] 444-45-%AE- muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1343~
Page #1345
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [8-9] dIpa anukrama [1472 -1473] uttarAdhya. bRhadutiH // 673 // %% "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [-] / gAthA ||8-9|| niryukti: [556...], adhyayanaM [ 36 ], Education infamational arraferari ca dharmAdharmAkAzAni trINyapyetAni na vidyate AdireSAmityanAdikAni ityataH kAlAtprabhRtyamUni pravRttAnItyasambhavAt, na paryavasitAnyaparyavasitAnyanantAnItiyAvat, na hi kutazcitkAlAtparata etAni na bhaviSyantIti sambhavaH, caivau prAgvat, tathA ca 'sarvAdvA' sarvakAlaM kAlAtyantasaMyoge dvitIyA, 'tuH' avadhAraNe'taH sarvadA khakharUpAparityAgato nityAnItiyAbad 'vyAkhyAtAni ' kathitAni, sarvatra liGgavyatyayaH prAgvat, samayo'pi 'santatim' aparAparotpattirUpapravAhAtmikAM prApya' Azritya 'evameva' anAdyaparyavasitatvalakSaNenaiva prakAreNa 'vyAkhyAtaH' prarUpitaH, paThanti ca- 'emeva saMtaI pappa samaevitti spaSTam, 'Adeza' vizeSaM pratiniyatavyaktatyAtmakaM 'prApya' aGgIkRtya sAdikaH saparyavasitaH, 'apiH' samucaye 'caH' punararthe bhinnakramazca dezaM punaH prApyeti yojyaH, vizeSApekSayA hyabhUtvA'yaM bhavati bhUtvA ca na bhavatIti sAdinidhana ucyata iti sUtradvayArthaH / itthamajIvAnAmarUpiNAM dravyakSetrakAleH prarUpaNA kRtA, samprati bhAvaprarUpaNAvasaraH, tatra cAmUrttatvena nAmIpAM ['pranthAgram' 17000 ] paryAyA rUpiparyAyA iva varNAdayaH prarUpyamANA api saMvittimAnetuM zakyAH anumAnatastvitarathA'pi dravyasya paryAyavikalasyAsambhavAdgamyanta eveti tatprarUpaNAmanAdRtya dravyato rUpiNaH prarUpayitumAha saMdhAya khaMdesA ya, tappaesA taheva ya / paramANuNo a boddhavvA, rUviNo acaDavvihA // 10 // skandanti - zuSyanti dhIyante ca - popyante ca pudgalAnAM vicaTanena caTanena ceti skandhAH 'caH' samucaye skandhAnAM Forest Use Only bhASyaM [15...] ~ 1344~ jIvAjIva vibhakti0 36 // 673 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1346
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||10|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) % % prata % sutrAMka [10] %451-5- dezA-bhAgAH skandhadezAH caH prAgvat , teSAM skandhAnAM pradezA-niraMzA bhAgAstatpradezAH 'tathaiva ceti samucaye paramAza te'Navazca paramANavaH-nirvibhAgadravyarUpAH 'caH' samuccaye 'boddhavyAH' avagantavyA rUpiNaH 'caH' punararthe tato rUpiNaH punaH 'caturvidhAH' catuSprakArAH // iha ca dezapradezAnAM skandhevevAntarbhAvAt skandhAH paramANavazreti samAsato dvAveva rUpidravyabhedI, tayozca kiM lakSaNamityAha-'ekatvena' samAnapariNatirUpeNa 'pRthaktvena' paramANvantarairasaGghAtarUpeNa lakSyanta iti zeSaH, ke evam ? ityAha-skandhaH casya bhinnakamatvAtparamANayazca, skandhA hi saMhatAnekaparamANurUpAH, paramANavazca paramANvantarairasaMhatibhAjaH // athavA uktanyAyato daividhye kathamamI skandhAH paramANavazca jAyante ? ityAha-'egaNa' sUtrArddham , ekatvena dvayozca trayANAM yAvadanantAnAmanantAnantAnAM ca pRthagbhUtaparamANUnA-17 manyo'nyasaGghAtato dvipradezikatvAdyAtmakasamAnapariNatirUpaikabhAvena, tathA 'pRthaktvena' bRhatskandhebhyo vicaTanAtma kena bhedena, tathA zveto dhAvatItivadAvRttinyAyata ekatvena pRthaktvena ca, tatraikatvena kaizcidaNubhiH saMhanyamAnatayaikapaghariNatirUpeNa pRthaktvena ca tatsamaya eva keSAzcidaNUnAM vicaTanAjhedAtmakena 'skandhAH' dvipradezAdaya utpadyanta iti zeSaH, cazabdasya prAgyatsambandhAtparamANavazca, ekatveneti tRtIyA, tata ekatyena-asahAyatvena lakSitaM yatpRthaktvaMskandhebhyo vicaTanAtmakaM tenotpadyante, ekatvavizeSaNaM ca yatsasahAyAnAM yaNukAdInAM vAstavaM yacaikatvapariNatAvapi dezAdInAM buddhiparikalpitaM skandhebhyaH pRthaktvaM na tataH paramANava utpadyanta ityAcaSTe, tathA cAhavAcakaH-"saMghAtA -%AEXXX dIpa anukrama [1474] 8% A5% muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1345~
Page #1347
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||11|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) bRhadvRttiH vibhaktiH 36 prata sutrAMka [11] % uttarAdhya. bhedAt saGghAtabhedAditi, ebhyastribhyaH kAraNebhyaH skandhA utpadyante, tathA bhedAdeva paramANu"riti (tattvA0 a0 sU026-27 bhASyam ) // etAneva kSetrata Aha egatteNa puhutteNaM, khaMdhA ya paramANu ya / // 674 // loegadese loe a, bhaiabbA te u khitto| etto kAlavibhAgaM tu, tesiM cukalaM caubvihaM // 11 // lokasya-caturdazarajjvAtmakasyaikadezaH-ekadyAdisaGkhyAtAsaGkhyAtapradezAtmakaH pratiniyato bhAgo lokaikadezastasmin loke ca 'bhaktavyAH' bhajanayA darzanIyAH 'te' iti skandhAH paramANapatha 'tuH' pUraNe kSetramAzritya, atra cAvizeSokAvapi paramANUnAmekapradeza evAvasthAnAtskandhaviSayaiva bhajanA draSTavyA, te hi vicitratvAtpariNatebahutarapradezopacitA! api kecidekapradeze tiSThanti, yaduktam-"egeNavi se puNNe dohivi puNNe saryapi mAije" sAdi, anye tu saGkhayeyeSu Aca pradezeSu yAvatsakalaloke'pi tathAvidhAcittamahAskandhavadbhaveyuriti bhajanIyA ucyante, 'ataH' iti kSetraprarUpaNA4|| to'nantaramiti gamyate 'kAlavibhAgaM tu' kAlabhedaM punaH 'teSAM skandhAdInAM vakSye 'caturvidha sAdhanAdisaparyavasitAparyavasitabhedenAnantarameva vakSyamANeneti sUtrArthaH / idaM ca sUtraM SaTpAdaM gAthetyucyate, tathA ca talakSaNaM-"viSamAkSarapAdaM vA pAdairasamaM dazadharmavat / tatre'smin yadasiddha gAyeti tatpaNDitai yam // 1 // " iti, atra ca daza1 ekenApi sa pUrNo dvAbhyAmapi pUrNaH zatamapi mAyAt dIpa anukrama [1475] Fokes- muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1346~
Page #1348
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||12-14|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) - dharmavadityanena, "daza dharma na jAnanti, dhRtarASTra ! niyodhata // mattaH pramatta unmattaH, zrAntaH ddho bubhukSitaH // tvaramANaca bhIruzca, lubdhaH kAmI ca te daza // 1 // " iti gRAta iti, pratyantareSu vantapAdadvayaM na rayata eva // yathApratijJAtamAha saMtaI pappa te'NAI, appajjavasiAci a / ThiI paTucca sAIA, sappajjavasiAvi a // 12 // asaMkhakAlamukosaM, ikaM samayaM jahannayaM / ajIvANa ya rUvINaM, ThiI esA viaahiaa|| 13 // aNaMtakAlamukkosa, ika samayaM jahaSaNayaM / ajIvANa ya rUbINaM, aMtareyaM viAhi // 14 // 'santatim' uktarUpAM prApya' Azritya 'te' iti skandhAH paramANavazva 'aNAI'tti anAdayo'paryavasitA api ca, na hi te kadAcitpravAhato na bhUtA na cA na bhaviSyantIti, 'sthiti' pratiniyatakSetrAvasthAnarUpA 'pratItya' azItya sAdikAH saparyavasitA api ca, tadapekSayA hi prathamatastathA'sthitvaivAvatiSThante avasthAya ca na punarna tiSThantItyabhiprAyaH / sAdisaparyavasitatve'pi kiyatkAlameSAmavasthitiH' ityAha-'asaGkhyakAlam' AgamapratItamutkRSTA, samayamekaM jaghanyakA, ajIvAnAM rUpiNAM pudgalAnAmiti yo'rthaH, sthitireSA vyAkhyAtA, jaghanyata ekasamayA utkRSTatasvasaGkhyeyakAlam , asaGkhadheyakAlAtparato'vazyameva vicaTanAt / itthaM kAladvAramAzritya sthitiruktA, sampratyetadantargatamevAntaramAi-'anantakAlaM' samayaprasiddhamutkRSTamekaM samayaM jaghanya kamajIvAnAM rUpiNAm 'aMtareya'nti antaraM - - dIpa anukrama [1476-1478] Hinatandionary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1347~
Page #1349
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||15-46|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) - RE - - prata sUtrAMka [15 -* -46] uttarAdhya. vivakSitakSetrAvasthiteH pracyutAnAM punastatmAservyavadhAnametad-uktarUpaM vyAkhyAtaM, teSA hi vivakSitakSetrAvasthiti- jIvAjIva bRhadvRttiH pracyutAnAM kadAcitsamayAvalikAdisaGkhyAtakAlato'saMkhyAtakAlAdvA palyopamAderyAvadanantakAlAdapi sambhavatIti vibhaktiH sUtratrayArthaH // etAneda bhAvato vidhaatumaah||675|| bannao gaMdhaoceca, rasao phAsao thaa| saMThANao ya vineo, pariNAmo tesi paMcahA // 15 // vanao pariNayA je u, paMcahA te pkittiyaa| kiNhA nIlA ya lohiyA, hAliddA sukilA tahA // 16 // gaMdhao pariNayA je ya, duvihA te viyaahiyaa| sunbhigaMdhapariNAmA, dunbhigaMdhA taheva y||17|| rasao pariNayA je u, paMcahA te pakittiyA / nitta kaDuyakasAyA, aMbilA mahurA tahA // 18 // phAsao pariNayA je u, aTTahA te pakittiyA / kakkhaDA mauyA ceva, guruyA lahayA tahA // 19 // sIyA upahA ya niddhA ya, thaa| lukkhA ya AhiyA / iti phAsapariNayA ee, puggalA samudAhiyA // 20 // saMThANapariNayA je u, paMcahA se pakittiyA / parimaMDalA ya vahA ya, taMsA ca uraMsamAyayA // 21 // vapaNao je bhave kiNhe, bhaie se u| 1|| gNdho| rasao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi y||22|| vapaNao je bhave nIle, bhaie se u gNdho| hai rasao phAsao ceca, bhaie saMThANaoviya // 23 // vaSNao lohie je u, bhaie se u gaMdhao / rasaoX sAphAsao ceva, bhaie saMThANaothi y|| 24 // vapaNao pIae je u, bhaie se ugNdho| rasao phAsao * -Rato - dIpa anukrama [1479-1510] - - muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1348~
Page #1350
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [15 -46] dIpa anukrama [1479 -1510] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 15-46 || niryuktiH [556...], adhyayanaM [ 36 ], Education intimation veba, bhaie saMThANaovi a // 25 // vaNNao sukile je cha, bhaie se u gaMdhao / rasao phAsao caiva, bhaie saMThANaovi a // 26 // gaMdhao je bhave sumbhI, bhaie se u vaNNao / rasao phAsao ceva, bhahae ThANaovi a // 27 // gaMdhao je bhave dumbhI, bhaie se u ynnnno| rasao phAsao ceva, bhaie saMThANaoSi a // 28 // rasao titao je u, bhaie se u bannao / gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi ya // 29 // rasao kaDue je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi a // 30 // rasao kasAe je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi a // 31 // rasabha aMbile je u, bhaie se u baNNao / gaMdhao phAsao ceva, bhaie saMThANaovi a // 32 // rasao mahurapa je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao veva, bhaie saMThANaovi ya // 33 // phAsao kakkhaDe je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a // 34 // phAsao maue je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a // 35 // phAsao gurue je u, bhaie se u vaNNao / gaMdhao rasao ceSa, bhaie saMThANaovi ya // 36 // phAsao lahue je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a // 37 // phAsao sIae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a // 38 // phAsao upahae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao caiva bhaie | saMThANaovi a / / 39 / / phAsao niddhae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANa For Fans Only bhASyaM [15...] ~1349~ www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1351
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||15-46|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) uttarAdhya. | jIvAjIva prata bRhadbhutiH sUtrAMka // 676 // [15 R -46]] ovi a||40|| phAsao lukkhae je u, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie saMThANaovi a||41|| parimaMDalasaMThANe, bhaie se u vnnnno| gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsao vi y||42|| saMThA-18 Nao bhave vaTTe, bhaie se u vaNNao / gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaoSi a|| 43 / / saMThANao bhave vibhaki0 tase, bhaie se u vaNNao / gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaoci a||44|| saMThANao ya caurase, bhaie || se u vaNNao / gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaovi a / / 45 // je AyayasaMThANe, bhaie se u vno| TU gaMdhao rasao ceva, bhaie phAsaovi ya // 46 // | varNato gandhatazcaiva rasataH sparzatastathA saMsthAnataca, ayamarthaH-varNAdInpazcAzritya 'vijJeyaH jJAtanyaH 'pariNAmaH kharUpAvasthitAnAmeva varNAdyanyathA'nyathAbhavanarUpaH 'teSAm' iti paramANUnAM skandhAnAM ca paJcadhA' paJcaprakArAH, bhedahetovarNAdyupadheH paJcavidhatvAditi bhAvaH / pratyekameSAmevottarabhedAnAha-varNataH pariNatAH' varNapariNAmamAja ityarthaH 'ye aNvAdayaH 'tuH pUraNe paJcadhA te 'prakIrtitAH' prakarSeNa sandehApanetRtvalakSaNena saMzabditAH, tAnevAha-kRSNAH kajalAdivat nIlA nIlyAdivat lohitA hiGgulukAdivat hAridrAH haridrAdivat zuklAH zaGkhAdivat 'tathe ti smuccye| An676 // gandhato' ityAdIni spaSTAnyeva navaraM 'sumbhi' (gandha)tti surabhigandho yasmin sa tathAvidhaH pariNAmo yeSAM te'mI surabhigandhapariNAmAH zrIkhaNDAdivata, 'dunbhi'ti durabhirgandho yeSAM te durabhigandhA lazunAdivat, tikAca kosAta dIpa anukrama [1479-1510] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1350~
Page #1352
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||15-46|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata CCCCCCCCC sUtrAMka [15 -46] kyAdivat kaTukAzca suNThyAdivat kapAyAca apakakapitthAdivattiktakaTukaSAyAH AmlAH AmlavetasAdivat madhurAH zarkarAdivat kakeMzAH pASANAdivat mRdavaH haMsarUtAdivat guravaH hIrakAdivat laghavaH atUlAdivata / zItAH mRNAlAdivat uSNAH vayAdivat snigdhAH ghRtAdivat rUkSAH bhUtyAdivat, upasaMhAramAha-'itI yamunA prakAreNa sparzapariNatAH 'ete' skandhAdayaH pUraNagalanadharmANaH pudgalAH 'samudAhRtAH' samyakpratipAditAstIrthakRdAdibhiH / saMtiSThanta ebhiH skandhAdaya iti saMsthAnAni tadrUpeNa pariNatAH parimaNDalAdayaH prAgyayAvarNitakharUpA eva 7 / sampratyeSAmeva parasparasaMvedhamAha-varNataH 'yA' skandhAdirbhavetkRSNaH 'bhaie'tti bhAjyaH 'se uti sa punaH hai'gandhataH' gandhamAzritya surabhigandhI durgandho vA syAt na tu niyatagandha eveti bhAvaH, evaM rasataH sparzatazcaiva bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, anyatararasAdiyogya evAsau bhavediti hRdayam, atra ca gandhau dvau rasAH paJca sparzA aSTau saMsthAnAni paJca, ete ca mIlitA viMzatirityeka eva kRSNavarNa etAvato bhaGgAn labhate 20, evaM nIlo'pi 20, lohito'pi 20, pItaka iti-hAridraH so'pi 20, 'sukilatti zuklo'pyetAvata eva bhannAn labhata iti 20, evaM paJcabhirapi varNairlabdhaM zatam 100 / gandhato yaH skandhAdirbhavet 'sumbhitti suramirbhAjyaH sa tu varNatonyatarakRSNAdivarNavAn syAditibhAvaH, evaM rasataH sparzatazcaiva bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, iha ca rasAdayo'STAdaza te ca paJcabhirvargaulitainayoviMzatirbhavanti 23, evaM ca durgandhaviSayA adhyetAvanta evaM 23, tatazca gandhadvayana dIpa anukrama [1479-1510] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1351~
Page #1353
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||15-46|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) uttarAdhya. prata sUtrAMka bRhadRttiH // 677 // 36 [15 -46] labdhA bhaGgAnAM SaTcatvAriMzat 46 / 14 / rasatastiktako yastu skandhAdirbhAjyaH sa tu varNato gandhataH sparzatazcaiva jIvAjIva bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, iha coktanyAyato viMzatirbhaGgAstiktenAvApyante 20, evaM kaTukena 20 kaSAyeNa 20 vibhaktiH Amlena 20 madhureNa 20 caitApanta evAvApyante, evaM ca rasapaJcakasaMyoge labdhaM zatam 100 sparzataH karkazo yastu skandhAdirbhAjyaH sa tu varNato gandhato rasatazcaiva bhAjyaH saMsthAnato'pi ca, iha coktanyAyato varNAdayaH saptadazeti tadhogatastAvata eva bhaGgAnavApnoti 17 / evaM mRduH17 guruH 17 laghuH17 snigdhaH 17 rUkSaH 17 zIta 17 uSNazca da|17 etAvata eva bhajJAnavAmoti, etanmIlane ca jAtaM patriMzaM zatam 136 / 17 / parimaNDalasaMsthAne yo vartata iti zeSaH, bhAjyaH sa tu sAmAnyaprakrame'pi skandhaH, paramANUnAM saMsthAnAsambhavAta. varNato gandhato rasatazcaiva bhAjyaH / sparzato'pi ca, atra ca varNAdaya uktanItyA viMzatistatastadyogAtparimaNDalena viMzatireva bhaGgA labhyante 20, evaM vRttena 20 vyasraNa 20 caturasreNa 20 Ayatena ca 20 pratyekametAvanta eva bhaGgAH prApyanta iti saMsthAnapaJcakabhaGgasaMyoge labdhaM zatam 100, evaM varNarasagandhasparzasaMsthAnAnAM sakalabhaGgasaGkalanAto jAtAni bazItyadhikAni catvAri zatAni, aGkato'pi 482, sarvatra ca jAtAvekavacanaM / 32 / paristhUranyAyatazcaitaducyate, anyathA pratyekamapyeSAM tAratamyato'nantatvAdanantA eva bhaGgA saMbhavanti, itthaM caitatpariNAmavaicitryaM kevalAgamapramANAvaseyameveti na khamatikalpitahetubhizcittamAkulIkarttavyamiti dvAtriMzatsUtrASayavArthaH // sampratyupasaMhAradvAreNottaragranthasambandhamAha dIpa anukrama [1479-1510] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1352~
Page #1354
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||47|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sutrAMka [47] COMMAA esA ajIvavibhattI, samAseNa viyAhiyA / itto jIvavibharti, bucchAmi aNupubbaso // 47 // 'eSA' anantaroktA'jIvavibhaktirvyAkhyAtA'nantaraM jIvavibhaktiM vakSyAmi 'aNupubbaso'tti AnupUyeti sUtrA-14 rthH|| yathApratijJAtamAha saMsArasthA ya siddhA ya, duvihA jIvA viyaahiyaa| siddhA NegavihA buttA, taM me kittayao suNa // 48 // saMsaranyupalakSaNatvAdavatiSThante ca jantavo'sminniti saMsAro-gaticatuSTayAtmakastatra tiSThantIti saMsArasthAHnarakAdigativartinaste ca siddhAzca prAguktavyutpattayaH, 'dvividhAH' upadarzitabhedato dvibhedA jIvA vyAkhyAtAH, tatra siddhAH 'anekavidhAH' anekaprakArA uktAstamiti sUtratvAttAna, paThanti ca-duvihA jIvA bhavanti tatthANehai gavihA siddhA tetti, 'me' mama kIrtayataH 'suNa'tti zRNuta, alpavaktavyatvAtha pazcAnirdeze'pi prathamataH siddhabhedAbhijadhAnapratijJAnamaduSTamiti sUtrArthaH // anekavidhatvamevaipAmupAdhibhedata Aha itthIpurisasiddhA ya, taheva ya npuNsgaa| saliMge annaliMge ya, gihiliMge taheva ya // 49 // ukosogAhaNAe ya, jahannamajjhimAi ya / uhUM ahe ya tiriyaM ca, samudaMmi jalaMmi ya // 50 // 'itthIpurisasiddha'tti siddhazabdaH pratyekamabhisambadhyate tataH striyazca te pUrvaparyAyApekSayA siddhAzca strIsiddhA evaM dIpa anukrama [1511] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1353~
Page #1355
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||49-50|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata vibhakti. sUtrAMka [49 uttarAdhya. puruSasiddhAzca, tathaiva ca 'napuMsagati, ihottaratra ca prakrameNa siddhazabdayogAnapuMsakasiddhAH khalijhasiddhAH khaliGgaM ca jIvAjIva muktipathaprasthitAnAM bhAvato'nagAratvAdanagAraliGgameva rajoharaNamukhavastrikAdirUpam, anyad-etadapekSayA bhinnaM / bRhadvRttiH taJca taliGgaM cAnyaliGgaM tasmiMzca zAkyAdisambandhini siddhAH, 'gRhiliGge' gRhasthaveSe siddhA marudevIkhAminIvat , // 678 // tathaive' tyuktasamucaye cakArastu tIrthAtIrthasiddhAdyanuktabhedasaMsUcakaH, iha ca ye strInirvANaM prati vipratipadyante ta evaM vAcyAH-iha khalu yasya yatrAsambhavo na tasya tatra kAraNAvaikalyaM, yathA siddhazilAyAM zAlyaGkarasya, asti ca hai tathAvidhastrISu mukteH kAraNAvaikalyaM, na cAyamasiddho heturyato'ssAsiddhatva kiM strINAM puruSebhyo'pakRSyamANatvenAho khinnirvANasthAnAdyaprasiddhatyena nirvANasAdhakapramANAbhAvena vA ?, tatra yadi tAvat puruSebhyo'pakRSyamANatvena tadAza tat kiM samyagdarzanAdiratnatrayAbhAvena viziSTasAmarthyAsatvena puruSAnabhivandyatvena smAraNAyakartRtvenAmahardikatvena mAyAdiprakarSavatvena beti vikalpAH, tatra na tAvatsamyagdarzanAdiranatrayasthAbhAvena yatastasthAsau kimaviziSTasya prakarSa-14 *paryantaprAptasya vA?, yadyaviziSTasya tadA kimiyaM cAritrasthAsambhavenota jJAnadarzanayokhayANAMvA, yadi cAritrasthA-12 sambhavena tadA so'pi ki sacelatvena strItvasya cAritravirodhitvena mandatvena mandasattvatayA vA ?, yadi sacelatvena tadA celasyApi cAritrAbhAvahetutvaM paribhogamAtreNa parigraharUpatvena vA?, yadi paribhogamAtreNa tadA tatparibhogo'pi | // 678 // tAsAM tatparityAgAzaktatvena gurUpadiSTatvena vA, na tAvatvatparityAgAzaktatvena yataH-"prANebhyo nAparaM priyam" SAXCISES -50] dIpa anukrama [1513 -1514] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1354~
Page #1356
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||49-50|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata 4 % sUtrAMka [49-50] % atha ca tAnapi tyajantya etA dRzyante, atha gurUpadiSTatvena tathA sati gurUNAmapi cAritropakAritvena tAsA tdu-| padezaH anyathA vA, yadi cAritropakAritvena kiM na puruSANAmapi, adhAvalA evaitA balAdapi puruSaiH paribhujyanta iti tadvinA tAsAM cAritravAdhAsambhavo na puruSANAmiti na teSAM tadupadezaH, uktaM ca-"vastraM vinA na caraNaM tAsAmitsaItIcyata / vinA'pi puMsAmiti nyavAryate"ti, evaM sati na celAcAritrAmAvastadupakAritvAttasya, datathAhi-yadyasyopakAri na tattasyAbhAvahetuH, yathA ghaTasya mRtpiNDAdi, upakAri coktanItyA cAritrasya celam, athAnyatheti pakSaH, ayamapi na kSamo, yato'sau celasya cAritraM pratyaudAsInyena bAdhakatayA vA?, na cedamasminnubhayamapyasti, puruSAbhibhavarakSakatvena tasya tAsu tadupakAritayA anantaramevoktatvAt, nApi celakha parigraharUpatvena 8/cAritrAbhAvahetutvaM, yato mU?va parigraha itIhaica parIpahAdhyayane nirNItaM, yadi ca celasya paripraharUpatA tadA tathAdividharogopasargAdiSu puruSANAmapi celasambhave cAritrAbhAvena muktyabhAvaH syAt, uktaM ca-"arzIbhagandarAdiSu / rahItacIro yatina mucyeta / upasarge kA cIre" ityAdi, kiJca-celasya paripraharUpatve-"Ame tAlapalaMbe bhinne abhinne vA No kappai NiggaMthINaM pariggadittae vA" ityAdi nirgranthyA vyapadezavAgame na zrUyeta, ato na sacedAlatvena cAritrAsambhavaH, nApi strItvasya cAritravirodhitvena yato yadi strItvasya cAritravirodhaH syAttadA'vizeSeNaiva tAsAM prajAjanaM niSedhyeta, na tu vizeSeNa, yathocyate-"gambhiNI bAlavacchA ya, pavAveuM na kappaI"tti, nApi dIpa anukrama [1513 % -1514] JABERatinintamational Palanminary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1355~
Page #1357
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||49-50|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) jIvAjIva vibhaktiH prata bRhadvRttiH sUtrAMka [49 -50] uttarAdhya. mandasattvatayA, yataH sattvamiha vratatapodhAraNaviSayamepitavyam , anyasyAnupayogitvAt , tatha tAkhapyanalyaM sudurdhara- zIlavatIpu saMbhavati, uktaM ca-"brAjhIsundarAjImatIcandanAgaNadharAdyAH / api devamanujamahitA vikhyAtAH zIlasattvAbhyAm // 1 // " ato na cAritrAsambhavena viziSTaralatrayasyAbhAvaH, itthaM ca cAritrasambhave siddha eva jnyaan||679|| darzanasambhavaH, tatpUrvakatvAttasya, uktaM hi-"pUrvadvayalAbhaH punaruttaralAbhe bhavati siddhaH" iti, tadabhAvapakSo'pi nAzrayaNIyaH, trayAbhAvapakSastvevaM tritayasiddhAvanavasara eva, dRzyante ca sampratyapi tritayamabhyasyantyastAH, uktaM ca"jAnIte jinavacanaM zraddhatte carati cAryikA'zabalam" iti, atha prakarSaparyantaprAptasyAbhAvaH, evaM tarhi tasyApyabhAvaH kiM kAraNAbhAvena virodhisambhavena vA?, na tAvatkAraNAbhAvena, aviziSTaralatrayAbhyAsasyaiva tannibandhatvenAgame'bhidhAnAt , tasya ca strISvanantarameva samarthitatvAt , nApi virodhisambhavena, tasyAsmAdazAmatyantaparokSatvena kenacidvirodhAnirNayAditi na ratnatrayAbhAvena strINAM puruSebhyo'pakRSyamANatvam , atha viziSTasAmAsattvena, idamapi kathamiti vAcyaM ?, kiM tAvad asaptamanarakapRthvIgamanatvenAhokhidvAdAdilabdhirahitatvenAlpazrutatvenAnupasthApya tApArAJcitakazUnyatvena vA?, tatra na tAvadasaptamanarakapRthvIgamanatvena, yato'tra kiM saptamanarakapRthvIgamanAbhAyo yatraiva sAjanmani tAsAM muktigAmitvaM tatraivocyeta sAmAnyena vA ?, tatra yadyAyo vikalpastadA puruSANAmapi yatra janmani | muktigAmitA na tatraiva saptamapRthvIgamanamiti teSAmapi muktyabhAyaprasaGgaH, atha sAmAnyena, atra cAyamAzayo-yathA Zhong Jiu Jiu Jiu Jiu Deng Zhi Nu dIpa anukrama [1513 // 679 // -1514] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1356~
Page #1358
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||49-50|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) * prata * sUtrAMka %* [49 x -50] "chaDiMca itthiyAo macchA maNuyA ya sattamI puDhavIM" ityAgamaya canAtpuruSANAmeva saptamanarakapRthvIgamanayogyakarmopArjanasAmarthyaM na strINAmityadhogatau puruSatulyasAmarthyAbhAvAdUrdhvagatAvapi tAsAM tadabhAvo'numIyate tatastAsAM puruSebhyo'pakRSyamANateti, tadapyayuktaM, yato yeSAmadhogatI tulyasAmarthyAbhAvasteSAmUrdhvagatAvapyanena bhAvyamiti na niyamo'sti, tathAhi-samucchimabhuyagakhagacauppayasappitthijalacarehito / sanarehiMto sattasu kamovavajaMti| naraesu // 1 // " iti vacanADujagacatuSpatsarpakhagajalacaranarANAmadhogatAvatulyaM sAmarthyamUrddhagatI tu "sannitiri khehiMto sahassAraMtiesu devesu / uppAjaMti paresuvi sabvesuvi mANusehiMto // 1 // " iti vacanAdeSAmAsahasArAntopapAtAnulyameva sAmarthyam , uktaM ca-"viSamagatayo'pyadhastAdupariSTAttulyamAsahasrAram / gacchanti ca tiryazcastadadhogatyUnatA'hetuH // 3 // " ato nAsaptamanarakapRthvIgamanatvena viziSTasAmarthyAsattvam, atha cAdAdilabdhirahitatvena, tadapyacAru, yato yadi vAdAdilabdhimatvena viziSTa sAmarthya vyAptamupalabdhaM bhavettatastannivRttau tasya / nivRttiH syAt, na caivam , anayoApyavyApakabhAvasya kacidanizcayAt , alpazrutatvaM tu muktyavAptyA'numitaviziSTasAmadhyamAcatupAdibhiranaikAntikamityanudghoSyameva, yadapyanupasthApyatApArAJcitakazUnyatvenetyucyate, tadapyayuktaM, 1 SaSThIM ca striyo matsyA manujAzca saptamI pRthvIm / 2 samUchimabhujaparisarpakhavaracatuSpadasarpazkhIjalacarebhyaH / samanuSyebhyaH saptama|| /mAdupapadyante narapheSu / / 2 // 3 saMjhitiryagbhyaH sahasrArAntikeSu deveSu / utpadyante pareSvapi sarveSvapi manuSyebhyaH / / 3 // - dIpa anukrama [1513-1514] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1357~
Page #1359
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [49 -50] dIpa anukrama [1513 -1514] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 680 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ 36 ], mUlaM [-] / gAthA ||49-50|| niryuktiH [556...], yato na tanniSedhAdviziSTasAmarthyAbhAvaH pratIyate, yogyatApekSo hi citraH zAstre vizuddhayupadezaH, yaduktam- "saMvaranijairarUpo bahuprakArastapovidhiH zAstre / rogacikitsAvidhiriva kasyApi kathaJcidupakArI // 1 // " yacca puruSAnabhivanyatvaM heturuktaH tadapi sAmAnyena guNAdhikapuruSApekSaM vA ? yadi sAmAnyena tadA'siddhatAdoSaH, tIrthakarajananyAdayo hi zakrAdibhirapi praNatAH kimaGga zeSapuruSaiH ?; guNAdhikapuruSApekSaM ceGgaNadharA api tIrthakRdbhirnAbhivandyata iti teSAmapyapakRSyamANatvam, atha tIrthazabdasyAdyagaNadharAbhidhAyitvAttIrthapraNAmapUrvakatvA cAIdezanAyA asiddhameva tadanabhivandyatvaM gaNadharANAm, evaM tarhi cAturvarNasaGghasyApi tadabhidheyatvAttadantarbhAvAMca strINAmaIdbhirapi vanyatve kathaM puruSAnabhivanyatvena tAsAM tebhyo'pakRSyamANatvam 1, atha svAraNAyakartRtvena, evaM sati samAne'pi ratnatraye ziSyAcAryayorAcAryasyaiva muktiH syAnna ziSyasya, sAraNAdyakartRtvena tasya tato'pakRSyamANatvAt na caitadAgamikaM caNDarudrAdyAcAryaziSyANAmAgame niHzreyasa zravaNAt, athAmaharddhikatvena strINAM puruSemyo'pakRSyamANatvaM, tathA sati praSTavyo'si kimAdhyAtmikI mRddhimAzritya bAhyAM vA ? tatra na tAvadAdhyAtmikImuktanyAyato ratnatrayasya tAsAM samarthitatvAt nApi bAhyAm, evaM hi mahatyA tIrthakarAdilakSmyA gaNadharAdayazcakradharAdilakSmyAzvetarakSa(re'kSa ) triyAdayo na bhAjanamiti teSAmapya maharddhikatvenApakRSyamANatvAnmuktikAraNa vaikalyaprasaGgaH, yadapi mAyAdiprakarSavazvenetyucyate, tadapyasat, tasyobhayorapi tulyatvena darzanAdAgame ca zravaNAt zrUyate hi caramazarIriNAmapi Education infamational For Patenty bhASyaM [15...] ~1358~ jIvAjIva | vibhakti0 36 // 680 // ww muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1360
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||49-50|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [49 -50] nAradAdInAM mAyAdiprakarSavattvam , ato na tAsAM puruSebhyo'pakRSyamANatvena kAraNAvaikalyasya hetorasiddhatA, ydpi| nirvANasthAnAdyaprasiddhatvenetyuktaM, tadapyasAdhakaM, yato na nirvANasthAnAdiprasiddhiH kAraNApaikalyasya kAraNaM byApaka vA yena tannivRttau tasya nivRttiH, athA''tha yadi strINAM muktikAraNApaikalpamabhaviSyat muktirapyudapatsyata, tathA ca hai tatsthAnAdiprasiddhirapIti, naivaM, tatsthAnAdiprasiddhi prati mukteravyabhicAritvAbhAvAt , anyathA hi puruSANAmapi yeSAM muktisthAnAdhaprasiddhisteSAM tadabhAvaprasaGgaH, arthatatsAdhakapramANAbhAvena prakRtahetorasiddhatA, tatrApi tatsAdhakapramANasya kiM pratyakSasthAnumAnasyAgamasya vA, tatra yadi pratyakSasya tadA kiM khasambandhinaH sarvasambandhino vA , khasambandhino'pi kiM vAcaM yadyathoditapratyupekSaNAdirUpaM kAraNAvaikalyaM tadviSayasya yadivA''ntaraM yacAritrAdipariNAmAtmakaM tadrocarasya 1, na tAvadAdhasya, khIyapi yathoditapratyupekSaNAderakSaNavidhAnasvekSaNAta . atha dvitIyasya tadA tadabhAvasyAgdRzAM puruSeSvapi samAnatvAtteSAmapi kAraNAvaikalyasyAsiddhiprasaGgaH, sarvasambandhinastu pratyakSasyAsarvavidA satvenAsattvena (vA) kvacinizcetumazakyatvAt , tadabhAvena prakRtahetorasiddhatetyanudghoSyameva, athAnumAnasya, tadapyasat , tadabhAvasya puruSeSvapi samAnatvAta, na barvAgdazAM strI puruSeSu vA tattvatastadavyabhicAri liGgamasti yenAnumAnaM syAt, athAsyeva puruSeSvanumAnaM, tathAhi-yadutkarSApakarSAbhyAM yasyApakarpotkarSoM tasyAtyantApakarSe tadatyantokarpavadRSTaM, yathA'bhrapaTalApagame savitRprakAzaH, rAgAdyutkarSAMpakarSAbhyAmapakarSotkarSavaca cAritrAdi, na ca rAgAdyapaca dIpa anukrama [1513-1514] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1359~
Page #1361
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||49-50|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [49 -50 uttarAdhya. yaprakarSasthAsambhayo yato yatprakRSyamANahAnikaM tatkacitsambhavihAniprakarSaniSThamapi.raSeM, yathA hemani kAlikAkiTTAdi, jIvAjIva bRhadvRttiH prakRSyamANahAnayazca rAgAdayaH, tathaiva teSAM prANiSu pratItatvAt , nanvetattrISvapi samAnamiti, nApyAgamastha, tasya prastutasyApi sAkSAtvInirvANAbhidhAyitvenArthatastatkAraNApaikalyasAdhakatvAt, na ca strIzabdasyAnyArthatvaM pari vibhakti // 18 // kalpanIyaM, taddhi lokarUDhitaH AgamaparibhASAto vA bhavet ?, na tAvalokarUDhitaH, loke hi yasminnarthe yaH dAzabdo'nvayanyatirekAbhyAM vAcakatvena razyate sa tasyArthI, yathA gavAdizabdAnA sAkhAdimadAdayo, na ca strIzabdasya stanAdimadAkAramarthamantareNAnyasyAnvayavyatirekAbhyAM vAcyatvena pratItirasti, uktaM ca-"stanajaghanAdivyajaye khIzando'rthe na taM vihAyaiSaH / raSTaH kacidanyatra tvagnirmANavakavadgauNaH // 1 // " iti, nApyAgamaparibhASAto yato nAgame kacitstrIzabdasya paribhASito'rtho yathA vyAkaraNe 'vRddhirAdaiji' (pA01-1-1)ti vRddhizabdasyAdaicI, razyate / cAgame'pi lokarUDha evArthe strIzabdaH "itthIo jaMti chaTTi" ityAdI, na ca tatrApyarthAntaraparikalpanA, bAdhakaM vinA tadanupapatteH, uktaM ca-"paribhASito na zAkhe manujIzabdo'tha laukiko'dhigataH / asti ca na tatra bAdhA khInirvANaM tato na kutaH // 1 // " atha dRSTa evAgame puruSAbhilApAtmani vedAkhye bhAve strIzabdaH, idamapi kuto nizcitaM ?, // 68|| kiM tAvatkhIzabda itizabdazravaNamAtrAttrItvasya palyazatapRthaktvAvasthAnAbhidhAnato vA?, na tAvatkhIveda iti zravaNamAtrata iti yuktaM, yadIha skhI cAsau vedazca strIveda iti samAnAdhikaraNasamAso bhavettadA strIzabdasyArthAntare / dIpa anukrama [1513 -1514] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1360~
Page #1362
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||49-50|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [49 kI vRttirbhavet , tatsadbhAvaca bAdhakAbhAvena vA kalpyeta samAsAntarAbhAvena vA!, na tAvad vAdhakAbhASena, tatra hi strIzabdasya puruSAbhilASAtmako bhAva evArthoM bhavet , tathA ca vInirvANasUtre-kiM sa eva sAkSAdarthastadupalakSitaM vA zarIra ?, yadi sa eva tadA kiM tadaiva tadbhAvo vivakSyate bhUtapUrvagatsA vA ?, tatra yadi tadaiva tadA nirvANAvasthAyAmapi vedasambhavo, na caitadAgamikam , atha bhUtapUrvagatyA tadA devAdInAmapi nirvANaprAptiH, tathA ca "suraNAraesu cattAri hoti" ityAdyAgamavirodhaH, teSvapi bhUtapUrvagatyA caturdazaguNasthAnasambhavAt, atha tadupalakSitaM vA] puruSazarIra tadA'sau tadupalakSaNaM tatra niyatavRttiraniyatavRttirvA ?, yadi niyatavRttistadA''gamavirodhaH, parivartamAnatayaiva purupazarIre vedodayasya tatrAbhidhAnAt, na cAnubhavo'pyevamasti, athAniyatavRttiH kathamasau tadupalakSaNam ?, athaivaMrUpamapi gRhAdiSu kAkAdyupalakSaNamIkSyata ityatrApi tathocyate, evaM sati strIzarIre'pi kadAcitpuruSavedasyodayasambhavAt strINAmapi nirvANApattiH, yathA hi puruSANAM bhAvataH strItvamevaM strINAmapi bhAvataH puruSatvasambhavo'sti, bhAva eva ca mukhya muktikAraNaM, tathA ca yadyapakRSTenApi strItvena puruSANAM nirvANamevamutkRSTena bhAvapuruSatvena strINAMmapi kiM na nirvANam ? iti, na ca samAsAntarAsambhavena khIveda ityatra samAnAdhikaraNasamAsakalpanaM, striyA vedaH strIveda iti SaSThIsamAsasyApi sambhayAt, na cAsya strIzarIrapuruSAbhilASAtmakavedayoH sambandhAbhAvenAyuktatvamiti 1 suranArakeSu catvAri bhavanti (guNasthAnAni) SAHARANE* -50] dIpa anukrama [1513-1514] * * Swarajanasarayan muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1361~
Page #1363
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [49 -50] dIpa anukrama [1513 -1514] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ 36 ], mUlaM [ - ] / gAthA ||49-50|| niryuktiH [556...], uttarAdhya. bRhadvRttiH // 682 // vAcyaM yatastayoH sambandhAbhAvaH kiM bhinnakarmodayarUpatvena puruSavattriyA api striyAM pravRttidarzanena vA 1, na tAvadbhinnakarmodayarUpatvena, bhinnakarmodayarUpANAmapi paJcendriyajAtyAdInAM devagatyAdInAM ca sadA samvandhadarzanAt, nApi puruSavatstriyA api striyAM pravRttidarzanena, iyaM hi puruSAprAptI khavedodayAdapi saMbhavatyeva, uktaJca - " sA khaka* vedAttiryagvadalAne mattakAminyAH" iti atha strItvasya palyazatapRthaktvAvasthAnAbhidhAnAdevamucyate, idamapi na sundaraM, tatra strItvAnubandhasya vivakSitatvAt saMbhavati hi khyAkAravicchide'pi tatkAraNakarmodayAvicchedaH, tadavicchedAca puMstvAdyavyavadhAnena punaH strIzarIragrahaNamiti, kiJca - "maNuyagaIe caudasa guNaThANANi hoti" tathA 'paMciMdiesa guNaThANANi huMti caudasa' tathA 'caudasa tasesu guNaThANANi huMti' tathA 'bhavasiddhigA va savvaThThANesu hoti " ityAdi strIzabdarahitamapi pravacanaM strInirvANe pramANamasti strINAmapi puMvanmanuSyagatyAdidharmayogAt, atha sAmAnyaviSayatvAnnedaM strIvizeSe pramANam, evaM sati puruSANAmapi vizeSarUpatA'sti na vA 1, na tAvannAsti, manuSyagativizeSarUpatvAtteSAm, athAsti vizeSarUpatA, tathA sati teSvapi kathametatpramANaM 1, yathA ca teSu pramANaM tathA kiM na khISvapIti 1, atha puruSeSveva tadarthavaditi strISu tasyApravRttiH, evaM sati kiM na viparyayakalpanApi 1, na caivamaparyAptaka manuSyAdInAM devanArakatirakSAM ca nirvANaprasaGgaH teSAmetadvAkyAviSayatvAt, etadaviSayatvaM cApavAdaviSayatvAt uktaM hi - " apavAdaviSayaM parihRtya utsargaH pravarttate" iti, apavAdazca - "micchAdiTThI apajja Education intemational Forest Use Only bhASyaM [15...] ~1362~ jIvAjIva vibhakti0 36 // 682 // www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1364
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||49-50|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [49-50] tage' tathA 'suranArapasu hA~ti cattAri tiriesu jANa paMceva" ityAdirAgamaH, Aha ca-"manujagatI santi guNA caturdazetyAdyapi pramANaM syAt / puMvatstrINAM siddhau nAparyAptAdivadvAdhA // 1 // " iti kRtaM vistareNa / samprati dAsiddhAnevAvagAhanAtaH kSetratazcAha-utkRSTA-sarvamahatI cAsau avagAhante'syAM jantaba ityavagAhanA ca-zarIra-II mutkRSTAvagAhanA paJcadhanu zatapramANA tasyAM siddhAH 'caH samuccaye 'jahanna majjhimAi yatti avagAhanAyAmiti prakramAtpratyeka yojyate tataH 'jaghanyAvagAhanAyAM' dvihastamAnazarIrarUpAyAM siddhAH 'madhyamAvagAhanAyAM ca' uktarUpotkRSTajaghanyAvagAhanAntarAlayarttinyAM siddhAH 'Urddha'mityUloke merucUlikAdau siddhAH, saMbhavati hi tatrApi kepAzcitsiddhapratimAvandanAdyarthamupagatAnAM cAraNazramaNAdInAM muktyavAptiH, 'adhazca' adholoke'rthAdadholaukikagrAmarUpe'pi siddhAH, 'tiriyaM ca'tti 'tiryagloke ca' arddhatRtIyadvIpasamudrarUpe tatrApi kecit 'samudre' jaladhau siddhAH ['jale ca' nadyAdisambandhini siddhAH, bhUbhUdharAvazeSAspadopalakSaNametat, arddhatRtIyadvIpasamudrepu hina kacinmuktyavAptiniSedha iti sUtrArthaH // itthaM strIsiddhAdInabhidadhatA strItvAdiSu siddhisambhava uktaH, samprati tatrApi ka kiyantaH siddhyanti ? ityAzaGkayAha| dasa ya napuMsaemuM, vIsaM isthiyAsu ya / purisesu ya aTTasarya, samaeNegeNa sijhaI // 52 // cattAri ya gihiliMge, annaliMge daseva ya / saliMgeNa ya ahasayaM, samaeNegeNa sijAI // 53 // ukkosogAhaNAe u, dIpa anukrama [1513-1514] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: mUla-saMpAdane mudraNa-azuddhitvAt atra gAthAkrama ||51||... sthAne ||52||.... iti mudritaM ~ 1363~
Page #1365
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||52-15|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [52 -55]] uttarAdhya. sijhaMte jugavaM tuve / cattAri jahannAe, javamajhaDattaraM sayaM // 54 // cauruhuloe ya duve samuthe, tao jale jIvAjIva bRhadvRttiH dAvIsamahe taheva / sayaM ca aDattara tiriyaloe, samaeNegeNa u sijjhaI dhuvaM / / 55 // vibhakti _ 'daza' dazasaGkhyAzcazabda uttarApekSayA samuJcaye 'napuMsakepu' varddhitacirpitAdiSu viMzatiH 'itthIyAsu yati khISu ca // 683 // puruSeSu cASTabhiradhikaM zatamaSTazataM 'samayena' avibhAgakAlarUpeNa 'ekena' ekasaGkhadhena, prakRtyAditvAttRtIyA, 'si yati' niSThitArthaM bhavati, catvAro gRhiliGge'nyaliGge dazaiva ca, khaliGgena cASTazataM samayenakena sidhyati / 'utkRTAvagAhanAyAM tu' uktarUpAyAM sidhyataH 'yugapat' ekakAlaM 'dvau' dvisaJjayo 'catvAraH' catuHsaGkhyAH 'jahannAe'tti jaghanyAvagAhanAyAM 'javamajjha'tti yavamadhyamiva yavamadhyA-madhyamAvagAhanA tasyAm 'aSTottaraM zatam' aSTottarazatasayAH, yavamadhyatvaM caiSAM madhyamAvagAhanAyAmutkRSTajaghanyAvagAhanayormadhyavartitvAt , tadapekSayA ca bahutarasaJjayAtvena sthUlatayaiva bhAsamAnatvAditi bhAvanIyamiti / catvAra Urddhaloke ca dvau samudre trayo jale viMzatiH 'adhAra ityadholoke 'tathaiva' tenaiva prakAreNa zataM ca 'aSTottaram' aSTAdhikaM tiryagloke samayenakena tu sidhyati, tuzabdazca zabdazca kacitpUraNe kvacica punararthe vyAkhyeyaH / etatsUtrasthAne cAnye sUtradvayamitthaM paThanti-"cauro uddalogami, 682 // 6 vIsapahusaM ahe bhave / sayaM aTThottaraM tirie, egasamaeNa sijjhaI // 1 // duve samudde sijhaMtI, sesajalesu tato jaNA / esA u sijjhaNA bhaNiyA, pubbabhAvaM paDuca u // 2 // " etacca vyAkhyAtaprAyameveti sUtracatuSTayAH // itthaM Riklel%25-04 dIpa anukrama [1516 X -1519]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1364~
Page #1366
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||15R-56|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka BAR [55 pUrvabhAvaprajJApanIyanayApekSayA'nekadhA siddhAnabhidhAya samprati pratyutpannabhAvaprajJApanIyanayApekSayA teSAmeva pratighAtAdipratipAdanAyAhakahiM paDiyA siddhA, kahiM siddhA pitttthiyaa|| kahiM budiM cahattA NaM, kattha gaMtRRNa sijjhaI // 55 // aloe paDihayA siddhA, loyagge ca paiTThiyA / ihaM budiM caittA NaM, tattha gaMtUNa sijjhaI / / 56 // 'ke ti kasmin 'pratihatAH' skhalitAH, ko'rthaH -niruddhagatayaH, siddhAH, tathA 'ka' kasmin siddhAH 'pratiSThitAH' 6 sAdyaparyavasitaM kAlaM sthitAH, anyaca-ka 'bundi' zarIraM tyaktvA kutra gatvA 'sijjhaitti vacanavyatyayAt 'siyanti' |niSThitArthA bhavanti / etatprativacanamAha-'aloke' kevalAkAzalakSaNe 'pratihatAH' skhalitAstatra dharmAstikAyasyAbhAvena teSAM gaterasambhavAt , uktaM ca-"tato'pyUI gatisteSAM, kasmAnAstIti cenmatiH / dharmAstikAyasyAbhAvAt, sa hi heturgataH prH|| 1 // " tathA 'lokAneca' lokasyopari vibhAge 'pratiSThitAH sadA'vasthitAH, Aha-Urddha gamanAbhAve'pyadhatiryagvA gamanasambhavena kathaM teSAM tatra pratisthAnam ?, ucyate, kSINakatvAtteSAM, karmAdhInatvAcAdhastiryaggamanayoH, taduktam-"adhastiryagathor3e ca, jIvAnAM karmajA gtiH| Urddhameva tu tAddhAd, bhavati kSINakarmaNAm // 1 // ihe' sanantaraprarUpite tiryagulokAdau 'bundi' zarIraM tyaktvA tatra' iti lokAne gatvA 'sijjhati'tti sidhyati, gatveti ca mukhaM byAdAya svapitItyAdivatktvApratyayaH, pUrvAparakAlavibhAgasvehAsambhavAt , yatraiva hi -56] dIpa anukrama [1519-1520] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: mUla-saMpAdane mudraNa-azuddhitvAt atra gAthAkrama ||15|| dvIvArAn mudritaM ~1365~
Page #1367
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||57-59|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata bRhadvRttiH sUtrAMka [57 -59] uttarAdhyAsamaye bhavakSayastasminneva mokSastatra gatizceti, Aha ca bhagavAn vAcaka:-"dravyasya karmaNo yadutpattyArambhavItayaHjIvAjIca samaM tathaiva siddhasya, gtimokssbhvkssyaaH||1||" iti sUtradvayArthaH // lokAgre gatvA sijhantItyuktaM, lokAgraM ceSatprA vibhakti mbhArAyA uparIti yAvati pradeze'sau yatsaMsthAnA yatpramANA yadvarNA ca tdbhidhaanaayaah||684|| vArasahiM joyaNehi, sabvaTThassuvari bhave / IsIpabhAranAmA kha, puDhavI chattasaMThiyA // 17 // paNayAla sayasahassA,joaNANaM tu AyayA / tAvaiyaM ceva vicchinnA, tiguNo sAhiya (tasseva) priro||58|| aTThajoyaNaghAhallA, sA majhami ciyAhiyA / parihAyaMtI carimaMte, macchIpattAu tnnuyyrii|| 59 // [ ajjuNasuvannagamaI, sA puDhacI nimmalA sahAveNaM / uttANayachattayasaMThiyA ya bhaNiyA jiNavarehiM ] saMkhaMkakuMdasaMkAsA, paMDurA nimmalA subhA // dvAdazabhiryojanaiH prakRtyAditvAttRtIyA 'sarvArthasya' sArthanAmno vimAnasya 'upari' UrdhvaM bhavet syAt ISatprAgbhAreti nAma yasyAH sA ISatprAgbhAranAmA, ano bahuvrIhe' (pA04-1-12) riti niSedhAnAntatve'pi DAp na bhavati, 6 ISadAdinAmopalakSaNaM caitat, anekanAmadheyAbhidheyatvAttasyAH, uktaM hi-"IsIti vA IsIpambhArA i vA taNui vA taNutaNutIti vA siddhIti vA siddhAlaeti vA muttI ti vA muttAlaeti vA loyaggei vA loyaggathUmiyAha vA loyapa dIpa anukrama [1521-1523] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1366~
Page #1368
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||57-59|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) 4%95+%E prata sUtrAMka 157 -59] |ribujjhaNAti vA sabapANabhUyajIvasattasuhAvahAti "tyAdi, 'pRthvI' bhUmizchatram-AtapatraM tatsaMsthitamiya saMsthitaMsaMsthAnamasyA iti chatrasaMsthitA, iha ca vizeSAnabhidhAne'pyuttAnamevedaM gRhyate, Aha yato bhagavAn bhadrabAhuH-"uttANayachattayasaMThiyAu bhaNiyAu jiNavarehiMti" / paJcacatvAriMzacchatasahasrAn yojanAnAM 'tuH pUraNe 'AyatA' dIrghA 'tAvaDyaM ceya'tti tAvatazcaiva prakramAcchatasahavAn 'vistIrNA' vistarato'pi, paJcacatvAriMzacchatasahasrapramANeti bhAvaH triguNaH 'tasseva'tti prAgvat 'tasmAd' uktarUpAdAyAmAt 'parirayaH' paridhiH, iha ca triguNa ityabhidhAne'pi vizepAdhikyaM draSTavyaM "sarva varlDa tiguNaM savisesa miti vacanAt, anyathA hi paJcatrizallakSAdhikayojanakoTirevaitatparimANaM syAt , tathA ca sUtrAntaravirodho, yatastatroktam-"egA joyaNakoDI pAyAlIsaM bhave sayasahassaM / tIsaM ceya 4 sahassA do ceya sayA auNapannA // 1 // " iti, paThanti ca-'tiuNasAhiyapaDirayaM'ti / aSTo-aSTasaGkhyAni yoja nAni vAhalyaM-sthaulyamasyA isaSTayojanavAhalyA 'se' tIpattAgbhArA, kiM sarvatrApyevam ? ityAha-'madhye madhyapradeze vyAkhyAtA, kimisevam ? ata Aha-pari-samantAddhIyamAnA parihIyamAnA 'caramaMteti 'caramAnteSu' sakaladigbhAgavarttiSu paryantapradezeSu makSikAyAH patraM-pakSo makSikApatram , apizabdasya gamyamAnatvAttasmAdapi tanutarI 4 atiparikRzetiyAvat, hAnicAtra vizeSAnabhidhAne'pi pratiyojanamaGgulapRthaktvaM draSTavyA, tathA cAnyatrAvAci1 ekA yojanAnAM koTI dvAcatvAriMzat bhaveyuH zatasahasrANi / triMzadeva sahastrANi dve eva pAte ekonapazcAzat // 1 // dIpa anukrama [1521-1523] 58CSC-054 JABERatin intimational Palanminary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1367~
Page #1369
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||60|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata 36 satrAka [60] uttarAdhya. "gaMtUNa joyaNaM tu parihAyai aMgulapuhuttaM"ti / atra ca kecitpaThanti-"ajjuNasuvannagamaI sA puDhavI nimmalA sahA-II HTMjIvAjIva veNaM / uttANagachattagasaMThiyA ya bhaNiyA jiNavarehiM // 1 // " tatra cArjuna-zuklaM taca tatsuvarNakaM cArjunasuvarNakaM tena / bRhadvRttiH nirvRttA'rjunasuvarNakamayI 'sA' itIpattAgbhArA 'nirmalA' khacchA, kimupAdhivazataH ? isAha-'khabhAvena' svarUpeNa vibhakti // 685 // | uttAnakam-UrddhamukhaM yacchantrameva chatrakaM tatsaMsthitA ca 'bhaNitA' uktA jinavaraiH, prAk sAmAnyatazchatrasaMsthitetyu-/ kamiha tUttAnatvaM tadvizeSa ucyata iti na paunaruktyam / zaGkhAGkakundAni-pratItAni tatsAzA-varNatastArazI ata para 'paMDureti 'pANDurA' zvetA 'nirmalA' niSkalaGkA 'zubhA' atyantakalyANAvahA 'sukhA vA' sukhahetutveneti sArddhasUtratrayArthaH // yadIdazI sA pRthvI tataH kimityAha sIAe joaNe tatto, loyaMto u viyAhio // 60 // | 'sItAyAH' sItAmidhAnAyAH pRthivyA uparIti zeSaH, yojane 'tataH' iti tasyA uktarUpAyAH 'lokAntaH' lokaparyantaH 'tuH' pUraNe vyAkhyAta iti sUtrArddhArthaH // nanu yadi yojane lokAntastat itatra sarvatra siddhAstiSThantyutA- 685 // nyathA? ityAha 1 gatvA yojanaM tu parihIyate'GgulapRthaktvaM REMENROCESCORTS dIpa anukrama [1524] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1368~
Page #1370
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||61|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sutrAMka [61] joaNassa u jo tattha, koso ubarimo bhave / tassa kosassa chanbhAe, siddhANogAhaNA bhave // 11 // yojanasya 'tuH' vAkyAlaGkAropanyAse yaH 'tatre' yevaM vyavasthite suvyatyayena vA 'tattha'tti 'tasya' isatyAgbhAroparivartinaH paThanti ca-'tassa'tti, 'krozaH' gavyUtam 'uvarima'tti uparivartI bhavet 'tasyeti prakrAntasya krozasya 'paDAge' satribhAgatrayastriMzadadhikadhanuHzatatritayarUpe siddhAnAm 'avagAhanA' avasthitirbhavediti sUtrArthaH // avagA-1 hanA ca tatazcalanasambhave'pi paramANyAdInAmiyaikAdipradezeSu bhavedata Aha-tattha sUtram / kecidanantarasUtrottarArddhamadhIyate-'kosassavi ya jo tattha, chabbhAgo uparimo bhave'tti spaSTaM / tatra ca kim ? ityAha tattha siddhA mahAbhAgA, logaggaMmi paidviyA / bhavapavaMcaummukkA, siddhiM varagaI gayA // 2 // 'to' tyanantaramupadarzitarUpe 'siddhAH' uktarUpAH 'mahAbhAgAH' atizayAcintyazaktayo lokAne 'pratiSThitAH' sadAvasthitAH, etaca kutaH1 ityAha-bhavA-narakAdayasteSAM prapaJco-vistarastenonmuktAH-tyaktAH santaH 'siddhiM' siddhinAnI 4/varA cetaragatyapekSayA gatizca gamyamAnatayA varagatistAM gatAH-prAptAH, ayamAzayaH-bhavaprapazca eva-calane hetuH sa 4 |ca siddhAnAM nAstIti kutasteSAM tatsambhavaH' iti sUtrArthaH // tatra gatInAM kasya kiyatyavagAhanA ? ityAha usseho jassa jo hoi, bhavaMmi caramaMmi u / tibhAgahINA tatto ya, siddhANogAhaNA bhave // 6 // 'utsedhaH' ucchUyaH prakramAccharIrasya 'jassa'tti 'yeSAM siddhAnAM 'yaH' iti yatparimANo bhavati 'bhave' janmani crme| ESSAKASH dIpa anukrama [1525] SSES muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1369~
Page #1371
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||63|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) jIvAjIva uttarAdhya bRhadvRttiH // 686 // 36 prata sutrAMka [63] paryantayartini 'tu' vizeSaNe idamapi prAgbhAvaprajJApanIyanayApekSayeti vizeSayati, 'tribhAgahInA'tribhAgonA 'tatathe ti tataH punazcaramabhavotsedhAtsiddhAnAM yattadornityAbhisambandhAtteSAmavagAhante'syAmiti avagAhanA-svapradezasannicitiH, nizcayAbhiprAyeNa sarvasya svaniSThatvAt, iyaM ca zarIravivarApUraNata etAvatItyavagantavyam, uktaM hi-"dehatibhAgo jhusiraM tatpUraNato tibhAgahINa"tti, iti sUtrArthaH // etAneka kAlataH prarUpayitumAha____egatteNa sAiyA, apajjavasiyAvi ya / putteNa aNAiyA, apajavasiyAdhi ya // 64 // 'ekatyena' asahAyatvena vivakSitAH sAdikA aparyavasitA api ca, yatra hi kAle te sidhyanti sa teSAmAdirasti / na tu kadAcinmukterbhasvantIti na paryavasAnasambhavaH 'pRthaktvena' mahattvena bahuvena sAmastyApekSayetiyAvat, kimityAhaanAdikA aparyavasitA api ca, na hi kadAcite nAbhUvan na bhaviSyanti ceti sUtrArthaH // sampratyeSAmevopAghinirapekSaM kharUpamAha arUviNo jIvaghaNA, nANadaMsaNasanniyA / aulaM suhasaMpattA, jvamA jassa natthi u // 35 // rUpiNaH-uktanyAyena rUparasagadhasparzavantaH tadviparItA arUpiNasteSAM rUpAdyabhAvAt , ukta yAgame-"se Na kiNhe Na nIle"ityAdi, jIvAzca te satatopayuktatayA ghanAzca-zuSirapUraNato nirantaranicitapradezatayA jIvadhanA gamaka1 dehavibhAgaH zudhiraM tatpUraNAt tribhAgahIneti dIpa anukrama [1527] // 18 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1370~
Page #1372
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||65|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sutrAka [65]] svAhizeSaNasya paranipAtaH jJAnadarzane uktarUpe te eva saJjA-samyagbodharUpA saJjAtaiSAmiti tArakAderAkRtigaNa3AtvAditaci jJAnadarzanasabjitAH-jJAnadarzanopayogavanto na vidyate tuleva tulA-iyattA paricchedaheturasyeti atulam aparimitatvAt , uktaM hi-"siddhassa suho rAsI sabaddhavApiMDito jai hvejaa| so'NaMtavaggabhaito sabAgAse na maaijaa||1||" iti, sukha-zarma samityekIbhAvena duHkhalezAkalaktitvalakSaNena prAptAH, sukhameva punarvizinaSTiupamA yasya 'nAsti tu' na vidyata eva, yaduktam-"loke tatsadRzo yarthaH, kRtle'pyanyo na vidyate / upamIyeta tayena, tasmAnnirupamaM smRtam // 1 // " na ca viSayAbhAvatastatra sukhazabdAbhidheyAbhAva evetyAzaGkanIyaM, caturarthatvAttasya, uktaM hi-loke catubihArtheSu, sukhazabdaH prayujyate / viSaye vedanA'bhAve, vipAke mokSa eva ca // 1 // sukho vahniH sukho vAyurviSayeSviha kathyate / duHkhAbhAve ca puruSaH, sukhito'smIti manyate // 2 // puNyakarmavipAkAca, sukhamiSTendriyArthajam / karmaklezavimokSAca, mokSe sukhamanuttamam // 3 // " tatazca mokSasyaiva tatra sukhazabdAbhidheyatvAdasambhava evAzAyAH, iha ca jIvaghanA ityanena sIgatAbhimatamabhAvarUpatvaM mukteH uttaravizeSaNadvayena ca 'sukhaduHkhabuddhIcchAdevaprayatadharmAdharmasaMskArA navAtmaguNAsteSAmatsantocchittiniHzreyasamiti vacanAdacetanatvAsukhitve ca siddhasya | 2 nayAyikAdyabhimate nirAkurute, abhAvarUpatve hi muktararthakriyAsAmarthyalakSaNatvAvastuno'ntyakSaNasa kssnnaantraajnnaa| 1 siddhasya sukharAziH sarvAddhApiNDito yadi bhavet / so'nantavargabhaktaH sarvAkAze na mAyAt // 1 // dIpa anukrama [1529] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1371 ~
Page #1373
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata [ 67 ] dIpa anukrama [1531] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 687 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) adhyayanaM [ 36 ], mUlaM [ - ] / gAthA ||67 // niryuktiH [556...], davastutvaM tadavastutve cAvastuno janyatvAyogAttatpUrvasyApi kSaNasya evaM pUrvapUrvakSaNAnAmapi saugatasyAbhAvarUpataiva prApteti pUrvasantAnamicchato mukterapi bhAvarUpatA balAdAyAti, tathA sarvathA''tmaguNocchittirUpatAyAM niHzreyasasvAtmano'pyabhAvaprasaktiH, sarvathA guNAbhAve hi guNino'pyabhAva eva, azeSarUpAdyabhAva iva ghaTAderiti sUkSmadhiyA | bhAvanIyamiti sUtrArthaH // uktagranthenAvagatamapi vipratipattinirAkaraNArthe punaH kSetraM svarUpaM ca teSAmAhaloegadese te sabbe, nANadaMsaNasanniyA / saMsArapAranicchinnA, siddhiM varagaI gayA // 67 // lokaikadeze pAThAntarato lokApradeze voktarUpe 'te' iti siddhAH, anena 'muktAH sarvatra tiSThanti, vyomavattApavarjitAH' ityapAstaM bhavati, sarvagatatve khAtmanAmetadbhavet, tathAtve ca sarvatra sarvadA vedanAdiprasaGgaH tathA 'sarveniravazeSA jJAnadarzanasaJjJitAH saMsArasya pAraH - paryantastaM nistIrNAH punarAgamanAbhAvalakSaNenAdhikyenAtikrAntAH siddhiM baragatiM gatAH iti prAgvat, iha cAyena vizeSaNena mA bhUtkeSAJcijjJAnasajJA pareSAM darzanasabjaiva kevalA, kintu api sarveSAmiti, dvitIyena- "jJAnino dharmatIrthasya, karttAraH paramaM padam / gatvA''gacchanti bhUyo'pi, bhavaM tIrthanikArataH // 1 // " iti mate teSAmaniSThitArthadopaprasaGgena punarAvRttiriti, tRtIyena tu kSINakarmatvena svava| zatyAdivizeSaNavattve'pyeSA svayazasyAnabhisandhiH kRtakRtatyasya ca yathAsvabhAvenAsyopayoga iSTaH, 'tathAgatiH syAtkhabhAveneti vacanAdutpattisamaye satkriyatvamapyastIti khyApyate, idaM ca sutraM yatra dRzyate tatretthaM neyaM, pratyantareSu ca na vani dIparatnasAgareNa saMkalita gAthA kramAMkane mudraNadoSAt atra ||66 || kramAMka na dRzyate For Parts at Le Only bhASyaM [15...] ~1372~ jIvAjIva vibhakti 0 36 // 687 // AgamasUtra [ 43], mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri viracitA vRttiH www.ncbrary.org
Page #1374
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||68|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAka [68] dRzyata eveti sUtrArthaH // itthaM yaduktaM "saMsAratthA ya siddhA ya, duvihA jIvA viyAhiya"tti tatra siddhA uktAH, sAmprataM saMsAriNa Aha saMsAratthA uje jIvA, duvihA te viyAhiyA / tasA ya dhAvarA ceva, thAvarA tivihA tahiM // 18 // saMsArasthA iti prAgvattuzabdaH siddhebhyaH saGgyAkRtavizeSadyotako ye jIvA dvividhAste vyAkhyAtAH, vaividhyamevAha-prasAtha sthAvarAzcaiva, sthAvarAH 'trividhAH' triprakArAH 'tasmin' iti dvaividhye sati, alpavaktavyatvAcca pazcAnirdeze'pi prathamataH sthAvarAbhidhAnamiti sUtrArthaH // tatraividhyamevAha puDhavI AujIvA pa, taheva ya vaNassaI / iccee thAvarA tivihA, tesiM bhee suNeha me // 19 // ___ 'puDhavIAujIvA yatti jIvazabdaH pratyekamabhisaMvadhyate tataH pRthivyeya jIvAH pRthivIjIvAH Apo-jalaM tA evaM jIvA abjIvAztha, tathaiva ca 'vaNassaitti prakramAdvanaspatijIvAH, nanu pRthivyAdIni jIvazarIrANi na tvetAnyeva jIyAH, kAThinyAdilakSaNAni hyamUni jIvAH punarupayogalakSaNAstatkathaM pRthivyAdInyeva jIvA ityuktam ?, ucyate, jIvazarIrayoranyo'nyAnugatatvena vibhAgAbhAvAdevamuktaM, na caitadanA, yata uktam-"anno'nANugayANaM imaM ca taM catti vibhayaNamajuttaM" ityAdi 'iti' ityuktaprakAreNa 'ete' pRthivyAdayaH sthAvarAtrividhAH / uttaragranthasambandhanArtha1 anyo'nyAnugatayoridaM ca tazceti vibhajanamayukta dIpa anukrama [1532] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1373~
Page #1375
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-1 / gAthA ||69|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAka [69] uttarAdhya. mAha-'teSAm' iti pRthivyAdInAM bhedAn' vikalpAn 'zRNuta' AkarNayata 'me' mama kathayata iti zeSa iti sUtrArthaH / / jIvAjIva 'yathoddezaM nirdeza' itinyAyataH pRthivIbhedAnAhavRhadvRttiH | duvihA puDhavijIvA u, suhamA bAyarA tahA / pajattamappajattA, evameva duhA puNo // 70 // yAyarA je | vibhakti. // 688 // pajattA, duvihA te viyAhiyA / sahA kharA ya boddhavvA, saNhA sattavihA tahiM // 71 // kiNhA nIlA yA ruhirA ya, hAlidA sukilA tahA / paMDapaNagamaTTiyA, kharA chattIsaI vihA / / 72 // puDhevI ya sakarA vAluyA saya uvale silo ya loNUse / ayatayataMbasIsaMgarupasuvanne ya vaihare y||73|| hariyAle hiMgulae maiNosi-1 lAsAsagaMjaNepAle / abhapaDala'bhavAluye vAyarakAe maNivihANA // 74 // gomijaai ya karyage ake phalihe pa lohiyakhe ya / maragayamasAragaille bhuyamoyana iMdainIle ya // 75 // caMdaNageruyahaMsagambha pulaai soda gaMdhira ya poddhavye / caMdappabhavelie jailakate saMrakate ya // 7 // 'dvividhAH' dvibhedAH pRthivIjIvAH 'tuH prAgvat 'sUkSmAH' sUkSmanAmakarmodayAd 'bAdarAH' bAdaranAmakarmodayAt , tathA 'pajattamapajjatta'tti tatra 'paryAptAH' AhArazarIrendriyocchAsavAno'bhinivRttihetustathAvidhadalikaM P688 // paryAptiH, yata uktm-"aahaarsriireNdiyussaasvomnno'bhinnivttii| hoi jao daliyAo karaNaM para sA upa AhArazarIrendriyocyAsavacomano'bhinirvRttiH / bhavati yato dalikAt karaNaM prati saiva paryAptiH // 1 // dIpa anukrama [1533] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1374~
Page #1376
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [70 -76] dIpa anukrama [1534 - 1540] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra -4 (mUlaM + niryuktiH+vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 70-76|| niryuktiH [556...], adhyayanaM [ 36 ], Jus Education intimatio jattI // 1 // " sA'styepAmityarzaAdarAkRtigaNatvAdaci paryAptAstadviparItAzcAparyAptAH, 'evaM' ityanena paryAptAparyAsabhedena 'ete' sUkSmA bAdarAtha, paThanti ca- 'egamege'tti ekaike dvividhAH punaH pratyekamiti bhAvaH / punareSAmevottaramedAnevAha- 'vAyarA je' ti bAdarA ye punaH paryAptA dvividhAste vyAkhyAtAH katham 1 ityAha-'zlakSNA' iha cUrNitaThoTakalpA mRduH pRthivI tadAtmakA jIvA apyupacArataH zrakSNA evamuttaratrApi, 'kharAH' kaThinAH 'ca' samuthaye 'boddhavyAH' avagantavyAH, zlakSNAH saptavidhAH 'tasmin' ityuktarUpabhedadvaye / yathA cAmI saptavidhAstathA''ha - kRSNA nIlAzca 'rudhirAzca' iti lohitA raktA itiyAvat 'hAridrAH' pItAH zukkAH 'tathe 'ti samupaye 'paMkha'tti pANDavaH - ApANDuH - AIpaNyubhratvabhAja itiyAvat itthaM varNabhedena paDiyatvam, iha ca pANDuragrahaNaM kRSNAdivarNAnAmapi khasthAnabhe| dena bhedAdbhedAntarasambhavasUcakaM, panakaH - atyantasUkSmarajorUpaH sa eva mRttikA panakamRttikA, panakasya ca nabhasi vivarttamAnasya loke pRthivItvenArUDhatvAtpUrva me dasa mahe 'pi bhedenopAdAnaM, tata eva ca mRttiketi pRthvIparyAyAbhidhAnamapi, anye tvAhuH - panakamRttikA maruSu parpaTiketi rUDhA, yasyAzcaraNAbhighAte jhagityujjRmbhaNaM, kharapRthivIbhedadarzanopakrama mAha - 'kharAH prakramAdvAdarapRthivIjIvAH 'paTUtriMzadvidhAH' patriMzadbhedAH / tAnevAha- 'pRthivI' ti bhAmA satyabhAmAvacchuddha pRthivI zarkarAdirUpA yA na bhavati, cazabda uttarabhedApekSayA samuccaye, 'zarkarA' laghUpalasa kalarUpA, 'vAlukA ca' pratItA, 'upala:' gaNDazailAdiH, 'zilA ca' raSat 'loNUse ayataMtra taya sIsayarUppa suvaSNe yati lavaNaM Forest Use Only bhASyaM [ 15...] ~ 1375~ www.janbay.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1377
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||70-76|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka uttarAdhya bRhadvRttiH 36 // 689 // 70 -76] TRASEXKAR ca-samudralavaNAdi USazca-kSAramRttikA lavaNoSI ayastAmratrapukasIsakarUpyasuvarNAni ca pratItAni, navarameSA samba- jIvAjIva |ndhino dhAtava evaivamuktAH, sadA teSu tatsattAdarzanArtha caivamabhidhAnaM, teSu hyamUni prAgapi santyeva, kevalaM malavigamA-18 vibhaktiH | dAvirbhavanti, 'vajrazca' hIrakaH / haritAlo hiGgalako manaHzileti ca pratItA eva, 'sAsagaMjaNapavAle'tti, sAsakazcadhAtuvizeSo'Jjana-samIra pravAlakaM ca-vidrumaH sAsakAanapravAlAni, 'abbhapaDala'bhavAluyatti abhrapaTalaMprasiddham abhravAlukA-abhrapaTalamizrA vAlukA 'bAdarakAyeM' iti bAdarapRthvIkAye'mI bhedA iti zeSaH 'maNivihANetti cassa gamyamAnatvAt 'maNividhAnAni ca' maNibhedAH / kAni punastAni? ityAha-gomejakazca rucako'GkaH sphaTikazca lohitAkSazca 'maragayatti marakato masAragallaH 'bhuyamoyaga'tti bhujamocaka indranIlazca 6 / caMdaNageruyahaMsagabbha'ti candano gerugo haMsagarbhaH pulakaH saugandhikazca boddhanyaH 'caMdappaha'tti candraprabho paidUryo jalakAntaH sUrakAntazca / iha ca pRthivyAdayazcaturdaza haritAlAdayo'STau gomejakAdayazca kacitkasyacitkathazcidantarbhAvAcaturdazetyamI mIlitAH patriMzad bhavantIti suutrsptkaarthH|| samprati prakRtopasaMhArapUrvaka sUkSmapRthivIkAyaprarUpaNAmAhaee kharapuDhacIe, bheyA chattIsamAhiyA / egavihamanANasA, muTumA tattha viyAhiyA // 77 // // 689 // ete kharapRthivyAstadavibhAgAcca tatsthajIvAnAM bhedAH SaTtriMzadAkhyAtAH, 'egavihamaNANatta'tti ArSatvAdekavidhAH, dIpa anukrama [1534-1540] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1376~
Page #1378
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||7|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAka [77] kimityevaMvidhAH-yato'vidyamAnaM nAnAtvaM-nAnAbhAvo bhedo yeSAM te'mI anAnAtvAH sUkSmAH 'tatre'ti teSu sUkSmabAdarapRthivIjIceSu madhye vyAkhyAtA iti sUtrArthaH // etAneva kSetrata Aha suhamA ya sabbalogaMmi, logadese ya bAyarA / sUkSmAH 'sarvaloke' caturdazarajjvAtmake tatra sarvadA teSAM bhAvAt , lokasya dezo-vibhAgo lokadezastasmin 'ca' punararthe bAdarAsteSAM kvacitkadAcidasattvena sakalavyAptyasambhavAt // adhunaitatkAlato'bhidhitsuH prastAvanAmAha eso kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM caubvihaM // 78 // prAgvaditi sUtrArthaH // yathApratijJAtamAha saMtaI pappa'NAIyA, apajjavasiyA vi ya / ThiI paDaca sAIyA, sapajavasiyAvi ya // 79 // bAdhIsasa|hassAI, vAsANukosiyA bhave / AuThiI puDhavINaM, aMtomuhuttaM jahaniyA ||8||asNkhkaalmukosaa, aMtomuhuttaM jahannayaM / kAyaThiI puDhavINaM, taM kAyaM tu amuco|| 81 // aNaMtakAlamukosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM vijadaMmi sae kAe, puDhavijIvANa aMtaraM / / 82 // | 'santati' pravAI prApyAnAdikA aparyavasitA api ca, teSAM pravAhataH kadAcidapyabhAvAsambhavAt 'sthiti' bhavadasthitirUpAM 'pratIsa' Azritya sAdikAH saparyavasitA api ca, dvividhAyA api tasyA niyatakAlatvAt / yathA dIpa anukrama [1541] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1377~
Page #1379
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||79-82|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) jIvAjIva vibhaki. bRhadbhuttiH prata sUtrAMka T79 -82] caitattathA''ha-dvAviMzatisahasrANi varSANAm 'ukkosiya'tti utkRSTA bhavet , kA'sau ? ityAha-AyuH-jIvitaM tasya uttarAdhya. da sthiti:-avasthAnamAyuHsthitiH 'pRthivInA'miti pRthivIjIvAnAmantarmuhUte japanyikA, asaGkhyakAlamutkRSTA antarmuhUrta jayanyikA, kA'sI?-kAya iti-pRthivIkAyastasmin sthitiH-tato'nudvattenenAvasthAnaM kAyasthitiH'pRthivInA' pRthvIjIvAnAM 'tam' iti pRthvIrUpaM 'kArya' nikAyaM 'tuH' avadhAraNe bhinnakramazca tataH 'amucato tti 'amuJcatAmeya' atyajatAm , itthaM dvividhAyA api sthite yatyadarzanena sAdisaparyavasitatvamepA, sAmarthyakAlasya prakrAntatvAdantarakAlamAhaanaMtakAlamutkRSTamantarmuhUrta jaghanya 'vijamitti tyakte 'khake' khakIye 'kAye' nikAye pRthvIjIvAnAmantaraM, kimukta bhavati :-yatpRthivIkAyAdudvarttanaM yA ca punastatraivotpattiranayorvyavadhAnamiti sUtracatuSTayArthaH / etAneva bhAvata Aha eesiM pannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 83 // navaraM varNAdInAM bhAvarUpatvAtteSAM ca saMjayAbhedenAbhidhIyamAnatvAdasya bhAvAbhidhAyitA, upalakSaNaM ceha sahana iti, varNAditAratamyasya bahutarabhedatvenAsayabhedatAyA api sambhavAditi sUtrArthaH // itthaM pRthvIjIpAnabhidhAyA4jIvAnAhahai duvihA AujIvA u, suhumA vAyarA tahA / pajjattamapajasA, evameva duhA puNo // 84 // bAyarA je u pajjattA, paMcahA te pakittiyA / suddhodae ya usse, harayaNu mahiyA hime // 85 // egavihamanANasA, suThumA dIpa anukrama [1543 // 690 // -1546] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1378~
Page #1380
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] /gAthA ||83-91|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka 83 -91] tastha viyAhiyA / muhamA sabalogaMmi, logadese ya bAyarA // 86 // saMtaI pappaNAIyA, apajavasiyAvi yA ThiI paDaca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 87 // satseva sahassAI, vAsANukosiyA bhve| AuThiI AUNaM, aMtomuhutaM jahannayaM / / 88 // asaMkhakAlamukosA, aMtomuhRtaM jahanayaM / kAyaThiI AUNaM, taM kAyaM tu amuMcao // 89 // arNatakAlamukkosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijadami sae kAe, AujIvANa aMtaraM // 9 // eesiM vannao ceca, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassao // 11 // sUtrASTakaM vyAkhyAtaprAyameva navaraM 'suddhodakaM' meghamuktaM samudrAdisambandhi ca jalam 'ose'tti avazyAyaH zaradAdiSu prAbhAtikasUkSmavarSaH 'haratanu' prAtaH sasnehapRthivyudbhavastRNAgrajalavinduH 'mahikA' garbhamAseSu garbhasUkSmavarSA 'hima' pratItameva, saptaiva sahasrANi varSANAmutkRSTikA bhavet, kA'sau ?-AyuHsthitiH 'apAm' ityajIvAnAmiti sUtrASTahai kArthaH // uktA abjIvAH, samprati vanaspatijIvAnAha* davihA vaNassaIjIvA, sahamA vAparA tahA / pajjattamapajattA, evameSa duhA puNo / / 92 // vAyarA je u* pajjattA, duvihA te viyAhiyA / sAhAraNasarIrA ya, pattegA ya taheva ya / / 93 // patteyasarIrA u, gahA te dApakittiyA / rukkhA gucchA ya gummA ya, layA vallI taNA tahA / / 94 // valaya pavvayA kuhaNA, jalakahA o-IX sahI tinnaa| hariyakAyA u boddhacyA, patteyA iti AhiyA / / 15 / / sAhAraNasarIrA u, gahA te paki CRXXXXXX-* dIpa anukrama [1547-1555] JABERatinintamational Hinatandinary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1379~
Page #1381
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||92-105|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) uttarAdhya. prata sUtrAMka // 69 // 36 [92 -105] siyA / Alue mUlae ceva, siMgavere taheva ya // 96 // hirilI sirilI sissirIlI, jAvaI keykNdlii| palaMDulasaNakaMde ya, kaMdalI ya kuhadhvaye // 17 // lohiNIhUyathIha ya, tuhagA ya taheva ya / kaNhe ya vajakaMde ya, 1 kaMde sUraNae tahA / / 98 // assakannI ya boddhabyA, sIhakannI taheba ya / musuMdI ya haliddA ya, NegahA evamA vibhakti yao // 99 // egvihmnnaannsaa0||10|| saMtaI pppddnnaaiiaa0||101|| dasa ceca sahassAI, vAsA-II NukkosiyA bhave / vaNassaINa AuMtu, aMtomuhattaM jahannayaM // 102 / / aNatakAlamukkosA, aMtomuTuttaM jahanayaM / kAyaThiI paNagANaM, taM kArya tu amuco||103 // aNaMtakAlamuphosA, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijadami sae kAe, paNagajIvANa aMtaraM // 104 // eesiM vaNNao ceva, gaMdhao rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAiM sahassaso // 10 // sUtrANi caturdaza, prAyo vyAkhyAtAnyeva, navaraM sAdhAraNam-anantajIyAnAmapi samAnamekaM zarIra yeSAM te'mI| sAdhAraNazarIrAH, upalakSaNaM caitadAhArAnapAnagrahaNayorapi teSAM sAdhAraNatvAt , uktaM hi-"sAhAraNamAhAro sAhAraNamANapANagaNaM ca / sAhAraNajIvANaM sAharaNalakkhaNaM evaM // 1 // " 'pattegA yatti 'pratyekazarIrAzca' ekamekaM prati pratyekam-ekaikazo vibhinnaM zarIrameSAmiti pratyekazarIrAH, teSA hi yadekasya zarIraM na tadanyasyeti, yaduktam dIpa anukrama [1556 -1569] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1380 ~
Page #1382
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||92-105|| niyukti: [156...], bhASyaM [15...] (43) X prata sUtrAMka [92 -105] RockSAKESENA "jaha sagalasarisavANaM silesamissANa ghaTTiyA battI / patteyasarIrANaM taha hoMti sarIrasaMghAyA ||1||jh pA tilasakaliyA pahuehi tilehiM meliyA saMtI / patteyasarIrANaM taha hoMti sarIrasaMghAyA ||2||"prkrmaajiivaa ye iti zeSaH anekadhA te prakIrtitAH, paThanti ca-'bArasavihabheeNaM patteyA u viyAhiya'tti, 'vRkSAH' cUtAdayaH 'gucchAH' vRntAkIprabhRtayaH 'gulmAzca' navamAlikAdayaH 'latAH' campakalatAdayaH 'vallayo' trapuSyAdayaH 'tRNAni' jujukA rjunAdIni 'latAvalayAni' nAlikerIkadalyAdIni bhaNyante, teSAM ca zAkhAntarAbhAvena latArUpatA tvaco valayA-10 sakAratvena ca valayatA, paryANi-sandhayastebhyo jAtAH parvajAH pAThAntarataH parvagA vA ikSvAdayaH 'kuhaNAH' bhUmispho-16 TakavizeSAH sarpacchatrakAdayo, jale ruhantIti jalaruhAH-padmAdayaH auSadhayaH-phalapAkAntAstadrUpANi tRNAni / auSadhitRNAni-zAlyAdIni haritAni-tanduleyakAdIni tAnyeva kAyAH-zarIrANyeSAmiti haritakAyAH, cazabda eSAmeva khagatAnekabhedasaMsUcakaH / 'sAdhAraNazarIrAstviti tuzabdasyApizabdArthatvAt sAdhAraNazarIrA api na kevalaM pratyekazarIrA ityapizabdArthaH, AlUkamUlakAdayaH haridrAparyantAH prAyaH kandavizeSAstattaddezaprasiddhAH 'evamAdayaH' |1ythaa sakalasarpapANAM zlepamizrANAM vartitA vartiH / pratyekazarIrANAM tathA bhavanti zarIrasaMghAtAH // 1 // yathA vA tilazakulikA| bahumistilairmelitA santI0 // 2 // dIpa anukrama [1556 -1569] % % wwjanmorayog muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1381 ~
Page #1383
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||92-105|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) uttarAdhya.] prata sUtrAMka bRhadvRttiH // 69 // [92 -105] ityevaMprakArA yeSAmidaM sAdhAraNazarIralakSaNamasti, tadyathA-"cakkAgaM bhajamANassa, gaMThI cuNNaghaNo bhave / puDhavIsari- jIvAjIva seNa bheeNa, aNatajIvaM viyANAhi // 1 // gUDhacchirAgaM pattaM sacchIra jaMca hoi nicchIraM / jaMpi ya paNaTThasaMdhi, vibhakti aNaMtajIvaM biyANAhi // 2 // " ityAdi / panakA-ulijIvAH, iha ca tadupalakSitAH sAmAnyena vanaspatayo gRhyante, tathA cAnye paThanti-'vaNapphaINa AuM tu'tti, pratyekazarIrApekSayA cotkRSTaM dazavarSasahastramAnamAyuruktaM, sAdhAraNAnA jaghanyata utkRSTatazcAntarmuhUrttAyuSkamAnaM, uktaM ca-"nioyessa NaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiipannattA ?, goyamA! jaha-| neNa aMtomuhurta ukoseNavi aMtomuhuttaM" kAyasthitiH panakAnAm , ihApi sAmAnyena vanaspatijIvAnAm , ata evAsau sAmAnyena vanaspatijIvAnnigodAn vA'pekSyotkRSTato'nantakAlamucyate, vizeSApekSAyAM hi pratyekavanaspatInAM tathA nigodAnAM bAdarANAM sUkSmANAM cAsaGkhyeyakAlo'vasthitiH, yaduktam-"patteyasarIravAdaravaNapphaIkAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM kAyaThiI pannattA ?, jahanneNaM aMtomuhuttaM ukkoseNa sattari sAgarovamakoDAkoDIo | 1 samabhAgaM bhajyamAnasya anthizUrNapano bhavet / pRthvIsadRzena bhedenAnantakArya vijAnIhi / / 1 / / gUDhazirAka patraM sakSIraM yacca bhavati 692 // nikSIram / yadapi praNaSTasandhikaM0 // 2 // 2 nigodasA bhadanta ! kiyatkAlaM sthitiH prajJaptA ?, gautama! jaghanyenAntarmuhUrtamutkRSTato'pi antarmuhUrtam . 3 pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJatA? jaghanyenAntarmuhUrtamutkarSeNa saptatiH sAgaropamakoTIkoTyaH / dIpa anukrama [1556 -1569] JABERatinintamational wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1382~
Page #1384
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||92-105|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [92 -105] daNioe NaM bhaMte ! Niodetti kAlao keciraM hoi ?, jahaNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM aNaMtakAlaM aNaMtAo osa ppiNIo khettao aDDAijA poggalapariyaTTA vA / bAyaranioyapucchA, jahaNeNaM aMtomuhurta ukkoseNaM sattarisAgarovamakoDAphoDIo / suhumanigoyapucchA, jahaNaNaM aMtomuhuttaM ukoseNaM asaMkhejaM kAlaM"ti / tathA'saJjayakAlamutkRSTaM panakajIvAnAmantaraM, tata udRtya hi pRthivyAdipUtpattavyaM, teSu cAsaGkhayeyakAlaiba kAyasthitirihApi tathA:bhidhAnAditi caturdazasUtrArthaH // prakRtamupasaMharannattaraprandhaM ca sambandhayitumidamAha icee thAvarA tithihA, samAseNa viyAhiyA / itto u tase tivihe, cucchAmi aNupuSvaso // 106 // 'iti' ityepaMprakArAH 'ete' pRthivyAdayaH sthAnazIlAH sthAvarAH 'trividhAH' triprakArAH, prayANAmapyamISAM khayamapasthitikhabhAvatvAt , 'samAsena' saGkepeNa vyAkhyAtAH, vistarato zamISAM bahutarA bhedAH / 'ataH' sthAvaravibhakteranantaraM 'tuH punararthaH prasAMkhividhAn vakSyAmi 'aNupucaso'tti AnupUyeti sUtrArthaH // teU vAU ya boddhavyA, orAlA ya tasA thaa| iccee tasA tivihA, tersi bhee suNeha me // 107 // / nigodo bhadanta ! nigoda iti kAlataH kiyaciraM bhavati ?, jaghanyenAntarmuhUrtamutkarSeNAnantaM kAlaM anantA avasarpiNyaH kSetrato'rdhetavIyAH pudralaparAvartA vA / bAdaranigode pRcchA japanyanAntarmuhUrttamutkarSataH saptatiH sAgaropamakoTIkoTayaH / sUkSmanigode pRcchA, japanye | nAntarmuhUrttamutkarSato'saMkhyeyaM kAlaM dIpa anukrama [1556 ********PASAKA! -1569] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1383~
Page #1385
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [--] / gAthA ||10|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [107] uttarAdhya. | 'teu'tti tejoyogAttejAMsi-a[trA] prayatadvarsino jIvA api tathoktAH, evaM 'yAU'tti yAntIti vAyayo-yA- jIvAjIva vRhadvRttiH datAste ca boddhavyAH, 'orAla'tti 'udArAH' ekendriyApekSayA prAyaH sthUlA dvIndriyAdaya itiyAvat 'caH' samuccaye sAH 'tatheti tenAgamoktena prakAreNa, upasaMhAramAha-'itI'tyanantaroktAstrasyanti-calanti dezAddezAntaraM saMkrAma vibhakti // 69 // ntIti prasAH 'trividhAH' triprakArAH, tejovAybozca sthAvaranAmakarmodaye'pyuktarUpaM trasanamastIti prasatvaM, dvidhA hi| tat-gatito labdhitazca, yata uktam-"duvihA khalu tasajIvA-laddhitasA ceva gatitasA ceva"tti, tatazca tejovAyvorgatita udArANAM ca labdhito'pi trasatvamiti, uttaragrandhasambandhanAyAha-'teSA miti tejaprabhRtInAM bhedAn zRNuta 'me' mama kathayata iti sUtrArthaH // tatra tAvattejojIvAnAha| duvihA teujIcA u, suTumA vAparA tahA / pajjasamapajjattA, evameva dahA puNo // 108 // vAparA je u| |pajjatsA, gahA te viyaahiyaa| iMgAle mummure agaNI, aci jAlA taheva ya // 109 // ukkA vijU ya yo bvA, gahA evmaayo| egavihamanANattA, suhamA te viyAhiyA // 110 / / suhumA savvalogaMmi, logadese ya thAyarA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM caunvihaM / / 111 // saMtaI pappaNAIyA, apajjavasi-46 yAvi ya / ThiI paDucca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 112 / / tinneva ahorattA, ukkoseNa viyAhiyA / Au1 dvividhAH khalu trasajIvA:-labdhitrasAzcaiva gatitrasAdhaiva dIpa anukrama [1571] 95% 93 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1384 ~
Page #1386
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||108-116|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [108 116] ThiI teUNaM, aMtomuhattaM jahannayaM // 113 // asaMkhakAlamukosA, aMtomuhurA jahannayaM / kAyaThiI teUNaM, taM 6 kArya tu amucao // 114 // arNatakAlamukkosa, aMtomuhattaM jahannayaM / vijadami sae kAe, teujIvANa a-1 taraM // 115 / / eesi bannao ceva, gaMdhao rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAI shssso||11|| duvihetyAdisUtrANi nava prAyaH prAgvat, navaram 'aGkAraH' vigatadhUmajvAlo dahyamAnendhanAtmakaH 'murmuraH' bhasmamizrAmikaNarUpaH 'amiH' ihoktabhedAtirikto bahiH 'arciH' mUlapratibaddhA jvalanazikhA, dIpazikhetyanye, 'jvAlA' |chinnamUlA jvalanazikhaiveti sUtranavakArthaH // uktAstejojIvAH, vAyujIvAnAha| duvihA vAujIvA pa, muTumA bAyarA tahA / pajjattamapajattA, evameva dahA puNo // 117 // pAyarA je u| pajattA, paMcahA te pkittiyaa| upaliyAmaMDaliyAghaNaguMjAsuddhayAyA ya // 118 // saMvagavAe ya, NegahA evmaaao| egavihamaNANattA, sahamA tattha viyAhiyA // 119 // suhamA savvalogaMmi, logadese / |ya bAyarA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM caubvihaM // 120 // saMtaI pappa'NAIyA, apajjavasiyAvi y| ThiI paDaca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 121 // tinneva sahassAI, vAsANukosiyA bhve| AuThiI vAUNaM, aMtomuTuttaM jahannayaM // 122 // asaMkhakAlamukosA, aMtomuhattaM jahannayaM / kAyaThiI vAUNaM, taM kAyaM tu amuM KA4%ARAB5 dIpa anukrama [1572 -1580 JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1385~
Page #1387
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||117-124|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata uttarAdhya- bRhadvRttiH // 694 // jIvAjIva vibhaktiH sUtrAMka [117 38 124] ACADAc cOM cao // 122 / / aNatakAlamuphosaM, aMtomuhattaM jahanna / vijadaMmi sae kAe, vAujIvANa aMtaraM // 123 // eesiM vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 124 // duvihetyAdi sUtranavakaM prAgvat / 'paJcadhe' tyupalakSaNam , atraivAsyAnekadhetyabhidhAnAt, 'ukaliyAmaMDaliyA- ghaNaguMjAsuddhavAyA ya' vAtazabdasya pratyekamabhisambandhAduttalikAvAtA ye sthitvA sthitvA punarvAnti maNDalikA- vAtA-vAtolIrUpAH dhanavAtA-ratnaprabhAdyadhovarttinAM dhanodadhInAM vimAnAnAM pA''dhArA himapaTalakalyA bAyako guJjAvAtA-ye guJjanto vAnti zuddhavAtA-utkalikAyuktavizeSavikalA mandAnilAdayaH, 'saMvagavAe yati saMvartakavAtAca-ye bahiHsthitamapi tRNAdi vivakSitakSetrAntaH kSipantIti sUtranavakArthaH // itthaM tejovAyurUpAMtrasAnabhidhAyodAratrasAbhidhitsayA''ha orAlA tasA je u, cauhA te pakittiyA / yeiMdiya teiMdiya, cauro paMciMdiyA ceva // 125 // udArAkhasAH 'ye tu' iti ye punaH 'caturdhA' catuSprakArAste prakIrtitAH, yathA caiSAM caturddhAtvaM tathA''ha-'beIdiya'tti dve indriye-sparzanarasanAkhye yeSAM te'mI dvIndriyAH, etaca nivRtyupakaraNAkhyaM dravyendriyamabhipretyocyate, bhAvendriyApekSayakendriyANAmapIndriyapaJcakasyApi sambhavAt , tathA ca prajJApanA-"derSidiyaM pahuca egidiyA jIvA 1 dravyendriyaM pratItya ekendriyA jIvA ekendriyA bhAvendriyaM pratItya ekendriyA api jIvA dvIndriyAstrIndriyAgmaturindriyAH paJcendriyAH Cheng Zhong Liu Shi Liu Shi Liu Liu Shi Liu Zhong Ben dIpa anukrama [1581-1589] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1386~
Page #1388
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||117-124|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [117124] egeMdiyA bhAveM diyaM paDuca egendiyAvi jIvA bediyA teiMdiyA cauriMdiyA paMciMdiya"tti, evaM zeSeSvapi, tathaiva 'teiMdiya'tti trIndriyAH-yeSAM ve te eva tRtIyaM brANaM, 'caurI'tti prakramAcaturindriyAH yeSAM trINyuktarUpANi caturthaM cakSuH, paJcendriyAzcaiva-yepAmetAnyeva catvAri paJcamaM zrotramiti sUtrArthaH // satra tAvad dvIndriyavaktavyatAM pratipipAdayipuridamAha beiMdiyA u je jIvA, duvihA te pakittiyA / pajjattamapajjattA, tesiM bhee suNeha me // 126 // kimiNo somaMgalA ceva, alasA mAhavAhayA / vAsImuhA ya sippIyA, saMkhA saMkhaNagA tahA // 127 / / palloyANu- dillapA ceva, taheva ya varADagA / jalUgA jAlagA ceva, caMdaNA ya taheva p||128|| iti beiMdiyA ee. gahA evmaayo| loegadese te savve, na savvattha viyAhiyA // 129 / / saMtaI pappaDaNAIyA, apajjaba4/siyAci ya / ThiI paDacca sAIyA, sapajjavasiyAvi y||130 // vAsAI vAraseva u, ukoseNa viyaahiyaa| beIdiyaAuThiI, aMtomuhuttaM jahannayaM // 131 saMkhijakAlamukkosA, aMtomuhuttaM jahannayaM / beiMdiyakAyaThiI, sataM kArya tu amuNco|| 132 // aNaMtakAlamukosaM, aMtomuhattaM jahannayaM / iMdiyajIvANaM, aMtareyaM viyAhiyaM / 18 // 133 // eersi vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 134 // beiMdiyA ityAdi sUtranavakam , idamapi prAyastathaiva, navaraM dvIndriyAbhilApaH karttavyaH, tathA 'kamayaH' azucyAdi dIpa anukrama [1581-1589] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1387~
Page #1389
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||126-134|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [126134] uttarAdhya. sambhayAH 'alasAH' pratItAH 'mAtRvAhakAH' ye kASThazakalAni samobhayAgratayA saMghabhanti, vAsyAkAramukhA pAsI- jamAtI mukhAH, 'sippiya'tti prAkRtatvAt zuktayaH 'zaGkhAH' pratItAH 'zaGkhanakAH' tadAkRtaya evAtyantalaghavo jIvAH 'varA-3 bRhadvRttiH TakAH' kapardakAH 'jalaukasaH' duSTaraktAkarSiNyaH candanakA-akSAH, zepAstu yathAsampradAyaM vAcyAH, varSANi dvAdazaiva vibhakti. // 695|| viti sUtranavakArthaH // trIndriyavaktavyatAmAha teiMdiyA ya je jIvA, duvihA te pakittiyA / pajjattamapajjattA, tersi bhee suNeha me // 135 // kuMthupivIliuiMsA, ukkaluhiyA thaa| taNahArA kaTThahArA ya, mAlUgA pattahAragA // 136 // kappAsi'himiMjA ya |rtidugA tausarmijagA / sadAvarI ya gummI ya, boddhavvA iMdagAi ya // 137 // iMdagovasamAiyA, gahA eva-12 maayo| loegadese te savve, na samvattha viyAhiyA // 138 // saMtaI papaDaNAIyA, apajjavasiyAvi ya / / dAThiI paDuca sAIyA, sapajjavasiyAvi ya // 139 // egUNavanna'horattA, ukkoseNa viyAhiyA | teiMdiya AuThiI, aMtomuhuttaM jahannayaM // 140 // saMkhijakAlamukkosA, aMtomuhattaM jahannayaM / teiMdiyakAyaThiI, taM kAyaM tu amuNco||141|| arNatakAlamukkosaM, aMtomuhattaM jahannayaM / teiMdiyajIcANaM, aMtareyaM viyAhiyaM // 142 / / eesiM| TAvannao ceva, gaMdho rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI shssso||143 // | // 695 // / teMdietyAdi sUtranavakam , etadapi pUrvavat , navaraM trIndriyocAraNaM vizeSaH / tathA kunthavaH-anuddhariprabhU-| dIpa anukrama [1591-1599] Thacha muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1388~
Page #1390
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||135-143|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) / % prata % sUtrAMka [135 % -143] tayaH pipIlikA:-kITikAH guMmI-zatapadI, evamanye'pi yathAsampradAya vAcyAH, ekonapaJcAzadahorAtrANyApurasthitiriti sUtranavakArthaH // caturindriyavaktavyatAmAha| cAridiyA uje jIvA, duvihA te pakittiyA / pajattamapajjatsA, tersi bhee suNeha me // 144 // aMdhiyA puttiyA ceva, macchiyA masagA thaa| bhamare kIDapayaMge ya, DiMkaNe kuMkaNe tahA // 145 // kukaDe siMgirIviDIya, naMdAvate ya vicchie / hole bhigiriDio, virilI acchivehae // 146 // acchire mAhale acchi roDae], vicitte cittapattae / ohiMjaliyA jalakArI, yanIyA taMbagAi yA // 147 // iha cariMdiyA ee, gahA evmaayo| logassa egadesaMmi, te savve parikittiyA // 148 // saMtaI papaNAIyA, apajjavasiyAvi / daay| ThiI paDaca sAIyA, sapaJjavasiyAvi ya // 149 // chacceva ya mAsAU, ukoseNa viyAhiyA / cariMdiya, AuThiI, aMtomuhattaM jahannayaM / / 150 // saMkhijakAlamukkosaM, aMtomuhasaM jahannayaM / cAridiyakAyaThiI, taM: kArya tu amuMcao // 151 // arNatakAlamukkosaM, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijami sae kAe, aMtareyaM viyAhiyaM / d||152|| eesi vannao ceca, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso // 153 // | caridietyAdi sUtradazakam , idamapi tathaiva, caturindriyAmilApa eva vizeSaH / etadbhedAzca kecidapratItA evAnye tu tattaddezaprasiddhito viziSTasampradAyAcAbhidheyAH, tathA paDeva mAsAnutkRSTaiSAM sthitiriti sUtradazakAH // paJcendriyavaktavyatAmAha % dIpa anukrama [1600-1608]] %* * muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1389~
Page #1391
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||144-154|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) vRhadbhuttiH prata sUtrAMka [144 // 696 // 36 KRICA 154] uttarAdhyA paciMdiyA u je jIvA, cauvihA te ciyaahiyaa| neraiya tirikkhA ya, maNuyA devA ya AhiyA // 154 // jIvAjIva dA pathendriyAsta ye jIvAzcaturSidhAste vyAkhyAtAH, tadyathA-'Neraiya tirikkhA yatti nairayikAstiyacatha manujA devAzca 'AkhyAtAH' kathitAstIrthakarAdibhiriti sUtrArthaH // tatra tAvannairayikAnAha1* nerAyA sasabihA, puDhavIsU sattam bhave / rayaNAbhasakarAbhA, vAluyAbhA ya AhiyA // 155 // paMkAbhA / dhUmAbhA, tamA tamatamA tahA / ii neraiyA ee, sattahA parikittiyA // 156 // logassa egadesaMmi, tekA sabve u viyAhiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vuccha caugvihaM // 157 // saMtaI pappaDaNAIyA, apajavasiyAvi ya / ThiI paDaca sAIyA, sapanavasiyAvi ya // 158 // sAgarovamamegaM tu, ukoseNa viyAhiyA / paDhamAi jahanneNaM, dasavAsasahassiyA / / 159 // tinneva sAgarAU, ukoseNa viyaahiyaa| ducAe jahanneNaM, dAega tU sAgarovamaM // 160 // satteva sAgarAU, ukkoseNa vivAhiyA / taIyAe jahamneNaM, tineva u sAgaroghamA // 11 // dasasAgarovamAU, ukoseNa viyAhiyA / cautthIda jahanneNaM, satteva u sAgarovamA / / 162 // sattarasasAgarAU, ukkoseNa viyaahiyaa| paMcamAe jahanneNaM, dasa ceva u sAgarA // 163 // yAvIsasAgarAkA |ukkoseNa viyAhiyA / chaTThIda jahanneNaM, sattarasa sAgarovamA // 14 // tittIsasAgarAU, ukoseNa viyaahiyaa| ra sattamAe jahanneNaM, ghAvIsaM sAgarovamA // 135 // jA ceva u AuThiI, nerahayANaM viyAhiyA / sA tesi || dIpa anukrama [1609-1619] // 696 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1390 ~
Page #1392
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-/ gAthA ||155-168|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [155168] zakAyaThiI, jahanukosiyA bhave // 166 // arNatakAlamukkosa, aMtomuhuttaM jahannayaM / vijadaMmi sae kAe, nera: yANaM tu aMtaraM // 167 // eesi vannao gheva, gaMdho rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAI shssso||18|| I neraietyAdi caturdaza sUtrANi / nairayikAH 'sasavidhAH' saptaprakArAH, kimiti ?, yataH pRthvISu sasasa 'bhavetti bhaveyuH, hi tatastadbhedAtteSAM saptavidhatvamiti bhAvaH, kAH punastAH sapta ? ityAha-rayaNAbha'tti ratnAnAM-vaiDUryAdInAmAbhAnamAbhA-[3] & kharUpataH pratibhAsanamasyAmiti ranAbhA, itthaM caitat , tatra ratnakANDasya bhavanapatibhavanAnAM ca vividharanavatAM sambha-I cAt, evaM sarvatra, navaraM zarkarA-lakSNapApANazakalarUpA tadAbhA, 'dhUmAmeti yadyapi tatra dhUmAsambhavastathA'pi tadAkArapariNatAnAM pudgalAnA sambhavAt , tamorUpatvAca tamaH, prakRSTataratamastvAca tamastamaH, 'iti' ityamunA pRthi-14 TIpIsaptavidhatvalakSaNena prakAreNa nairayikA ete saptadhA prakIrtitAH / 'logasse'tyAdisUtradvayaM kSetrakAlAbhidhAyi prAgyat / sAdisaparyavasitavaM dvividhasthityabhidhAnadvArato bhAvayitumAha-sAgaropamamekaM tUtkRSTena vyAkhyAtA 'prathamAyAM' prakramAnarakapRthivyAM jaghanyena daza varSasahasrANi yasyAM sA dazavarSasahasrikA, prastAvAdAyuHsthiti rayi-I kANAmitIhottarasUtreSu ca draSTavyam / trINyeva 'sAgare'ti sAgaropamANi 'tuH' pUraNe utkRSTena vyAkhyAtA dvitI-4 hai yAyAM, 'jahaNeNaM'ti uttaratra tuzabdasya punaHzabdArthasya bhinnakramatveneha sambandhAjaghanyena punarekaM sAgaropamam / dIpa anukrama [1620-1633] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1391~
Page #1393
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||155-168|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata uttarAdhya. bRhadvRttiH // 19 // jIvAjIva vibhakti sUtrAMka 36 [155168] saptava sAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA tRtIyAyAM, jaghanyena punastrINyeva sAgaropamANi, daza sAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA caturthI, jaghanyena saptaiva tu sAgaropamANi / saptadaza sAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA paJcamyAM, jaghanyena daza caiva tu sAgaropamANi dvAviMzatiH sAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA paSThayAM, jaghanyena saptadaza sAgaropamANi / trayastriMzatsAgaropamANi tUtkRSTena vyAkhyAtA saptamyAM narakadhiyAM, jaghanyena dvAviMzatiH sAgaropamANi // AyuHsthitiruvA, kAyasthitimAha-'yA ceti cazabdo vaktavyatAntaropanyAse 'eveti bhinnakramaH |'caH punararthaH, tato yaiva ca purA''yuHsthiti rayikANAM vyAkhyAtA 'si'tti evakArasya gamyamAnatvAtsaiva teSAM kAyasthitirjaghanyotkRSTA bhavet , itthaM caitat , tata uttAnAM punastatraivAnupapatteH, te hi tata udRtya garbhajaparyApsakasayeyavarSAyuSSvevopajAyante, yata uktam-"NaragAo ubaTTA gambhe pajattasaMkhajIvIsu / NiyameNa hoi vAso" ityaadi| antaravidhAnAbhidhAyi sUtradvayaM prAgvat , navaramantarmuhUrta jaghanyamantaraM, yadA'nyataranarakAdudRtya kazcijIvo garbhajaparyApsakamatsyAdipUtpadyate, tatra cAtisaMkliSTAdhyavasAyo'ntarmuhUrttamAnAyuH pratipAlya mRtvA'nyatamanaraka evopajAyate tadA labhyata iti bhAvanIyamiti cturdshsuutraarthH|| itthaM nairayikAnabhidhAya tirazca Aha paMciMdiyatirikkhA u, duvihA te viyAhiyA / samucchimatirikkhA ja, ganbhavatiyA tahA // 19 // 1 narakAdvRttAnAM garbhajeSu paryAptasaMkhyajIviSu niyamAn bhavati dhAsaH / dIpa anukrama [1620-1633] // 697 // muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1392~
Page #1394
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||169-192|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [169 192] duvihAvi te bhave tiSihA, jalayarA dhalayarA thaa| khahayarA ya yoddhabvA, tersi bhee suNeha me // 170 // macchA kAya kacchabhA ya, gAhA ya magarA tahA / susamArA ya boddhavvA. paMcahA jalayarAhiyA // 171 // loegadese te sabce, na savvattha viyAhiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tersi vucchaM caubvihaM / / 172 // saMtaI pappaDaNAIyA, apajavasiyAvi ya / ThiI paDucca sAIyA, sapaJjavasiyAvi ya // 173 // ikAya pubcakoDIo, ukkoseNa viyAhiyA / AuThi jalayarANa, aMtomuhattaM jahannayaM // 174 / / pubbakoDIpurataM tu, ukkoseNa vivaahiyaa| kAyaThiI jalayarANaM, aMtomuhattaM jahannapaM // 175 // aNaMtakAlamuphosaM, aMtomuhattaM jahannayaM / vijadaMmi sae kAe, jalayarANaM tu aMtaraM // 176 // eersi vannao ceva, gaMdhao rasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vi-11 hANAI sahassaso / / 177 // cappayA ya parisappA, duvihA thalayarA bhave / cauppayA cAuvihA u, te meM kittayao suNa // 178 // egakhurA dukhurA ceva, gaMDIpayasanaSphayA / hayamAha goNamAI, gayamAI sIhamAiNo // 179 // bhuoragaparisappA, parisappA duvihA bhave / gohAI ahimAIyA, ikikA gahA bhaye // 18 // loegadese te savve, na sabbattha viyAhiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM bucchaM camvihaM // 181 // di saMtaI pappaNAIyA, apajavasiyAvi ya / ThiI pahuca sAIyA, sapajavasiyAci y|| 182 // paliocamA u| IM tini u, ukkosaNa viyAhiyA / AuThiI thalayarANaM, aMtomahataM jahannayaM // 183 // paliovamA u tinni u, ukkoseNaM viyAhiyA / pubdhakoDIpuhuttaM tu, aMtomuhutaM jahannayaM // 184 // kApaThiI thalayarANaM, aMtaraM dIpa anukrama [1634-1657] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1393~
Page #1395
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||169-192|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [169 192] uttarAdhya. tesimaM bhave / kAlaM aNatamukosa, aMtomuhattaM jahannayaM // 185 // vijadaMmi sae kAe, thalayarANaM tu aNtrN| jIvAjIva camme u lomapakkhI yA, taiyA samuggapakkhiyA // 186 // viyayapakkhI ya boddhabbA, pakkhiNo ya cau-14 vihA / loegadese te sambe, na sambattha viyAhiyA // 187 / / saMtaI pappa'NAIyA, apajavasiyAvi ya / ThiI 5 // 698 // dApaDaca sAIyA, sapajavasiyAvi ya // 188 // paliovamassa bhAgo, asaMkhijahamo bhave / AuThiI khahaya rANaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 189 // asaMkhabhAgo paliyassa, ukkoseNa u sAhio / puvvakoDIpuTutteNaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 190 // kApaThiI vahayarANaM, aMtaraM te reya)viyAhiyaM / kAlaM aNaMtamukosaM, aMtomuhutaM / jahannayaM // 191 // eesiM vannao ceva, gaMdhaorasaphAsao / saMThANAdesao vAvi, vihANAI sahassaso 192 paJcendriyetyAdi sUtrANi paJcavi(caturvizatirvyAkhyAtaprAyANyeva, navaramAyasUtradvayamuddezato bhedAnanantarapranthasasambandhaM cAbhidadhAti, atra saMmUrchanaM saMmUrchA-atizayamUDhatA tayA nirvRttAH saMmUchimAH, yadivA samityutpattisthAna pudgalaiH sahakIbhASena mUrcchanti-tatpadalopacayAtsamucchitA bhavantIyauNAdika impratyaye saMmUchimAste ca te tiyazcaH| |saMmUchimatiyaJco ye manaHparyAptyabhAvataH sadA saMmUlitA icAvatiSThante, tathA garne vyutkrAntiryeSAM te'mI garbhavyu- 198 // krAntikAH / jale caranti-gacchanti carerbhakSaNamityartha iti bhakSayanti ceti jalacarAH, evaM sthalaM-nirjalo bhUbhAgastasmiMzcarantIti sthalacarAH, tathA 'khahayara'tti sUtratvAtkham-AkAzaM tasmiMzcarantIti khcraaH| 'yathoddezaM nirdeza M dIpa anukrama [1634-1657] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1394~
Page #1396
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||169-192|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [169 192] XXXASAN iti jalacarabhedAnAha-'matsyAH' mInAH 'kacchapAH' kUrmAH gRhantIti pAhA:-jalacaravizeSA makarAH saMsumArA api tadvizeSA eva / 'loegadese'tyAdisUtrANi SaT kSetrakAlabhAvAbhidhAyIni, taha pRthaktvaM dviprbhRtyaanvaantm| dAsthalacarabhedAnAha-pari-samantAtsarpanti-gacchantIti parisapoH, ekakhurAdayazca hayAdiprabhRtibhiryathAkrama yojyante, tata ekaH khura-caraNe yepAmadhovattyesthivizeSo yeSAM te ekakhurAH-hayAdayaH evaM 'dvikhurAH' gavAdayo gaNDI-panakarNikA tattatayA padAni yeSAM te gaNDIpAdA-jAdayaH 'saNappha'tti sUtratvAtsaha nakhaiHnakharAtmakaivartanta iti sanakhAni tathAvidhAni padAni yeSAM te sanakhapadAH-siMhAdayaH / 'bhuoragaparisappA yatti parisarpazabdaH pratyekamabhisambadhyate, tato bhujA iva bhujAH-zarIrAvayavavizeSAstaiH parisarpantIti bhujaparisarpAH, mAuro-yakSastena parisarpantItyura parisaH, tasyaiva tatra prAdhAnyAt, godhAdayaH ahiH-sarpastadAdaya iti yathA-1 kramaM yogaH, ete ca 'ekaike' iti pratyekam 'anekadhA' anekabhedAH, godherakanakulAdibhedato goNasahAcapralApAdAdibhedataH / palyopamAni tu trINyutkRpTena tu sAdhikAni pUrvakoTIpRthaktvena-uktarUpeNa, palyopamAyuSo hi te na punastatraivotpadyante, ye tu pUrvakovyAyuSo mRtvA tatraivopajAyante te'pi saptASTa vA bhavagrahaNAni yAvat, paJcendriyanaratirathAmadhikanirantarabhavAntarAsambhavAt, uktaM hi-"satta? bhavA u tirimaNuga'tti, ata etAvata evAdhikasya 1 saptASThabhavAn tiryagmanuSyAH dIpa anukrama [1634-1657] wajaniorary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1395
Page #1397
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||169-192|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata vRhadRttiH sUtrAMka 26 [169 192] uttarAdhya. sambhava iti bhAvanA / khacarAnAha-'camme u'tti prakramAt 'carmapakSiNaH' carmacaTakAprabhRtayaH, carmarUpA eva hi jIvAjIva teSA pakSA iti, tathA romapradhAnAH pakSA romapakSAstadvantaH romapakSiNaH-rAjahaMsAdayaH 'samudgapakSiNaH' samudkA-| kArapakSavantaH, te ca mAnuSottarAdahi-pavartinaH, 'vitatapakSiNaH' ye sarvadA vistAritAbhyAmeva pkssaabhyaamaaste| hA vibhakti // 699 // iha ca yatkSetrasthityantarAdi pratyekaM prAktanena sadRzamapi punaH punarucyate na punaratidizyate tatprapaJcitajJavineyAnuna-AT hArthamevaMvidhA api prajJApanIyA eveti khyApanArtha cetyaduSTameveti bhAvanIyamiti paJcaviM(caturviMzatisUtrArthaH // itthaM tiratho'bhidhAya manujAnabhidhAtumAha| maNuyA duvihabheyA u, te me kittayao suNa / samucchimAi maNuyA, ganbhavatiyA tahA // 193 // ganbha vatiyA je u, tivihA te viyAhiyA / akammakammabhUmA ya, aMtaraddIvagA tahA // 194 // panarasa tIsa-17 sAivihA, bheA aTThAvIsaI / saMkhA u kamaso tesiM, iha esA viyAhiyA // 19 // saMmuphichamANa eseva, bheora hoi aahio| logassa egadesaMmi, te savvevi viyAhiyA // 196 // saMtaI pappaNAIyA, apajjavasiyA-14 699|| |viya / ThiI paddhaca sAIyA, sapajavasiyAvi y||197 // paliovamAI tini ya, ukoseNa viyAhiyA / / AuThiI maNuyANaM, aMtomuhuttaM jahannayaM // 198 // paliovamAI tinni u, ukkoseNa viyAhiyA / puSvakoDipuSTutteNaM, aMtomuttaM jahannayaM // 199 // kAyaTiI maNuyANaM, aMtaraM tesimaM bhave / arNatakAlamukosaM, dIpa anukrama [1634-1657] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1396~
Page #1398
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||193-201|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [193 201] 4 aMtomuttaM jahannayaM // 200 // eesi vannao ceva, gaMdhao rsphaaso| saMThANAdesao vAvi, vihANAI 2 sahassaso // 201 // & maNuetyAdi sUtranavakaM prAgvat , navaram 'akammakammabhUmA yatti bhUmetyasya pratyekamabhisambandhAtsUtratvAcAkarmabhUmau | bhavA akarmabhUmA evaM kArmabhUmAzca, antaram-iha samudramadhyaM tasmin dvIpA antaradvIpAsteSu jAtA antrdviipjaaH| || panarasatIsaiviha'tti vidhazabdasa pratyekamabhisambandhAtpaJcadazavidhAH kArmabhUmAH, karmabhUmInAM paJcadazasazyatvAt,IPI tadbhede cAmISAmiha bhedasthAbhidhitsitatvAt , paJcadazasaGkhyAtvaM ca bharatairAvatavidehAnAM prayANAM pratyekaM paJcasaMkhya-18 natvAt , triMzadvidhA akarmabhUmAH, atrApyakarmabhUmInAmetAvatsaGghayatvaM hetuH, tA hi haimavataharivarSaramyakahairaNyavatadeva| kuruttarakururUpAH pada pratyekaM paJcasajJApatvena triMzadbhavanti, iha ca kramata ityaktAvapi pazcAnirdiSTAnAmapi kArmabha-12 mAnAM muktisAdhakatvena prAdhAnyataH prathamaM bhedAbhidhAnaM, paThanti ca-tIsaMpannarasavihe'ti, tatra ca yathoddezaM sambandho, bhedAzcASTAviMzatirantaradvIpajAnAmiti vibhaktipariNAmena sambandhanIyam , itthaM caitattatsaGkhyatvAdantaradvIpAnAM, te hi himavataH pUrvAparaprAntavidikraprasRtakoTiSu trINi trINi yojanazatAnyavagAva tAvantyeva yojanazatAnyAyAmavi4 starAbhyAM prathame'ntaradvIpAH, tato'pyakekayojanazatavRddhAvagAhanayA yojanazatacatuSTayAyAyAmavistarA dvitIyAdayaH paTa, teSAM ca pUrvottarAdikramAtprAdakSiNyataH prathamastha catuSkasya ekoruka 1 AbhASiko 2 lAliko 3 vaiSANika 4 dIpa anukrama [1658-1666] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1397~
Page #1399
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||193-201|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [193 iti nAma, dvitIyasya hayakarNo 1 gajakaNoM 2 gokarNaH 3 zakulIkarNaH 4, tRtIyasya Adarzamukho 1 meSamukho 2 uttarAdhya. jIvAjIva hayamukho 3 gajamukhaH 4, catuthaiyAzvamukho 1 hastimukhaH 2siMhamukho 3 vyApramukhaH 4, paJcamasyAzvakarNaH 1 siMha-II bRhadvRttiH vibhaktiH karNaH 2 gajakarNaH 3 kaNeprAvaraNaH 4, SaSThasyolkAmukho 1 vidyunmukho 2 jihvAmukhI 3 meghamukhaH 4, saptamasya / // 700 // ghanadanto 1 gUDhadantaH 2 zreSThadantaH 3 zuddhadanta 4 iti, etannAmAna eva caiteSu yugaladhArmikAH prativasanti, taccha- 36 rIramAnAyabhidhAyi cedaM gAthAyugalam-"aMtaradIvesu NarA dhaNusaya aTUsiyA sayA muiyA / pAlaMti mihuNabhAvaM palassa asaMkhabhAgAU / / 1 // causaTThI piTThakaraMDayANa maNuyANa tesimAhAro / bhattassa cautthassa auNasIidiNANa pAlaNayA // 2 // " ete'pi zikhariNo'pi pUrvAparaprAntavidiprasRtakoTipUtanyAyato'STAviMzatiH santi, pUrvasmAcaiSAM bhedenAvivakSitatvAnna sUtre'STAviMzatisaJjayavirodha iti bhAvanIyam / saMmUrchimAnAm 'eSa eva' ityakarmabhUmAdigarbhajAnAM ya uktaH 'bhedaH' nAnAtvaM bhavatyAkhyAtaH, te hi teSAmeva vAntapittAdiSu saMbhavanti, tathA cAgama:| "gambhavakaMtiyamaNussANaM ceva ucAresu vA pAsavaNesu vA khelesu vA siMghANesu vA tesu vA pittesu vA pUesu vA 1 antaradvIpeSu narA dhanuHzatASTocchUitAH sadA muditAH / pAlayanti mithunabhAvaM palyasyAsaMkhyabhAgAyuSaH // 1 // catuHSaSTiH pRSThakaraNDa- A700 // 8/kAnAM manujAnAM teSAmAhAraH / bhaktena caturthena ekonAzItidinAni pAlanam // 2 // 2 garbhavyutkrAntikamanuSyANAmeva ucAreSu vA prabhavaNeSu 6cA zleSmasu vA sivANaSu vA vAnteSu vA piteSu vA pUyeSu vA ASNACHAR 201] 4 % dIpa anukrama [1658-1666] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1398~
Page #1400
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRttiH) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||193-201|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [193 201] soNiesu vA sukkesu vA sukkapuggalaparisADesu vA vigayakaDevaresu vA dhIpurisasaMjoesu vA gAmaniddhamaNesu vA bANagaraNiddhamaNesu vA sabesu ceva asuiThANesu ittha NaM saMmucchimamaNussA saMmucchaMti aMgulassa asaMkhejAibhAgamecAe : ogAhaNAe" ityAdi, palyopamAni trINyAyuHsthitiriti yugaladhArmikApekSayA / kAyasthitizca palyopamAni triINi pUrvakoTipRthaktvenAdhikAnIti gamyate, etaca tiryakAyasthityabhihitAbhiprAyeNa vijJeyam , antarasya cAnantakAlatvaM sAdhAraNavanaspatikAyasthityapekSayetisUtranavakArthaH // itthaM manuSyAnabhidhAya devAnAha devA caubvihA vuttA, te me kittayao suNa / bhomijavANamaMtara joisa vemANiyA tahA // 202 // * 'devA' uktaniruktAH 'caturvidhAH' catuSprakArA uktAstIrthakarAdibhiriti gamyate, 'te' iti tAn devAn 'me' mama 'kIrtayataH' pratipAdayataH 'zRNu' AkarNaya, ziSyaM pratIdamAha, tatkIrtanaM ca na bhedAbhidhAnaM vineti tadbhedA-BI nAha-'bhomija'tti bhUmI-pRthivyAM bhavAH bhaumeyakAH-bhavanavAsino, ratnaprabhApRthivyantabhUtatvAttadbhavanAnAm, ukta /X dAhi-"imIse rayaNappabhAe puDhavIe asIuttarajoyaNasayasahassabAhallAe uvariM ega joyaNasahassaM ogAhittA hehA 1 zoNitaSu vA zukreSu vA zukrapudralaparizATeSu vA bigatakalevareSu vA zrIpuruSasaMyogeSu vA grAmanirdhamaneSu vA nagaranirdhamaneSu vA sarveSvevAzucisthAneSu atra saMmUchimamanuSyAH saMmUrcchanti aDDalasyAsaMkhyAvatamabhAgamAtrayA'vagAhanayA 2 asyA rajaprabhAyAH pRthvyA azItyuttarayojanazatasahasrabAhalyAyA uparyeka yojanasahavaM bhavagAyAdhastA dIpa anukrama [1658-1666] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~ 1399~
Page #1401
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||202|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [202] uttarAdhya. ce' joyaNasahassaM bajettA majjhe aTThahattarajoyaNasayasahasse, ettha NaM bhavaNayAsINaM devANaM satta bhavaNakoDIojIvAjIva vAyattari ca bhavaNAvAsasayasahassA havaMtIti makkhAya" 'vANamaMtara'tti bhASetvAd vividhAnyantarANi-utkarSAbRhadvRttiH pakarSAtmakavizeSarUpANi nivAsabhUtAni vA girikandaravivarAdIni yeSAM te'mI vyantarAH, uktaM hi "te adhastirya- vibhakti. // 701 // gUrva ca trInapi lokAn spRzantaH khAtanyAtparAbhiyogAca prAyeNa pratipatantyaniyatagatipracArAnmanuSyAnapi kaci mRtyabadupacaranti, tathA vividheSu ca zailakandarAntaravanavivarAdiSu prativasantyato vyantarA ityucyante," 'joisatti, dayotayantIti jyotIMSi-vimAnAni tannivAsitvAivA api jyotIMSi, grAmaH samAgata ityAdau tannivAsijanamA*mavat , vizeSeNa mAnayanti-upabhuJjanti sukRtina etAnIti vimAnAni teSu bhavA vaimAnikAH, 'tatheti samucaye iti sUtrArthaH / eSAmevottarabhedAnAha dasahA u bhavaNavAsI, aTTahA vaNacAriNo / paMcavihA joisiyA, duvihA bemANiyA tahA // 203 // 'dazadhA vi'ti dazadhaiva 'bhavaNavAsitti bhavaneSu vastuM zIlameSAmiti bhavanavAsinaH 'aSTadhA' aSTaprakArA pane-vicitropavanAdiSUpalakSaNatvAdanyeSu ca vividhAspadeSu krIDaikarasatayA carituM zIlameSAmiti vncaarinnH-jyntraaH| // 701 // 1kaM yojanasahasraM varjayitvA madhye'STasaptatiyojanazatasahasre, atra bhavanavAsinAM devAnAM sapta bhavanakoTayo dvAsaptatizca bhavanAvAsazatasahasrANi (ca) bhavanti ityAkhyAtaM dIpa anukrama [1667] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1400~
Page #1402
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [--] / gAthA ||203|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [203] 'paJcadhA' paJcaprakArAH 'joisiya'ttijyotiSNu-vimAneSu bhavA jyotiSkA jyotISyeva vA jyotiSkAH, dvividhA paimAni-1 kAstatheti sUtrArthaH // etAneva ca nAmamAhamAha| asurA nAgamuvaNNA, vijjU aggI a AhiyA / dIvodahI disA vAyA, dhaNiyA bhavaNavAsiNo| // 204 // pisAya bhUyA jakkhA ya rakkhasA kinnarA ya kiMpurisA / mahoragA ya gaMdhabvA ahavihA vANahai maMtarA // 205 // caMdA sUrA ya nakSattA, gahA tArAgaNA tahA / disAvicAriNo ceca, pNchaa| joisAlayA / / 206 // vemANiyA u je devA, duvihA te pakittiyA / kappovagA ya boddhavvA, kappAIyA taheva y||207|| kappovagA bArasahA, sohammIsANagA tahA / saNaMkumAramAhiMdA, baMbhalogA ya laMtagA // 208 // mahAsukA sahassArA, ANayA pANayA thaa| AraNA aJcuyA ceva, ii kappovagA surA // 209 / / kappAiyA uje devA, duvihA te viyAhiyA / gevijagANuttarA ceva, gevijA navavihAtahiM ||210||hihimaa hahihimA ceva, hiDimA majisamA tahA / hiDimA udharimA ceca, majisamA hiDimA tahA // 211 // majisamA majjhimA ceva, majjhimA uvarimA tahA / uvarimAhiDimA ceva, uvarimA majjhimA tahA // 212 // uparimA |uvarimA ceva, ii gevijjagA surA / vijayA vejayaMtA ya, jayaMtA apparAjiyA // 213 // savvaTThasiddhagA ceva, jhApaMcahANuttarA surA / iha cemANiyA ee, NegahA ebmaayo|| 214 // dIpa anukrama [1668] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1401~
Page #1403
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [204 -214] dIpa anukrama [1669 -1679] uttarAdhya. bRhadvRttiH // 702 // "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH +vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 204-214|| niryuktiH [556...], adhyayanaM [ 36 ], Education intimation 'asuretyAdisUtrANyekAdaza prAyaH pratItAnyeva, navaram 'asurAH' ityasurakumArAH, evaM nAgAdidhvapi kumArazabdaH sambandhanIyaH sarve'pi mI kumArAkAradhAriNa eva yathoktaM- " kumAravadeva kAntadarzanAH sukumArAH mRdumadhura| lalitagatayaH zRGgArAbhijAtarUpavikriyAH kumArabaccoddhatarUpaveSa bhASAbharaNapraharaNAvaraNayAnavAhanAH kumAravaJcovaNarAgAH krIDanaparAzcetyataH kumArA ityucyante" / 'tArAgaNAH' iti prakIrNakatArakasamUhAH, dizAsu vizeSeNameruprAdakSiNyanityacAritAlakSaNena caranti - paribhramantItyevaMzIlA dizAvicAriNaH, tadvimAnAni kAdazabhirekaviMzairyojanazatairmero zvatasRSyapi dizvavAdhayA satatameva pradakSiNaM carantIti te'pyevamuktAH, jyotIMSi-uktanyAyato vimAnAnyAlayA-AzrayA yeSAM te jyotirAlayAH / kalpyante - indrasAmAnika trAyastriMzAdidazaprakAratvena devA etedhviti kalpA devalokAstAnupagacchanti- utpattiviSayatayA prAmuvantIti kalpopagAH, kalpAn-uktarUpAnatItAH taduparivarttisthAnotpannatayA niSkrAntAH kalpAtItAH / 'sohammIsANaga'tti sudharmA nAma zakrasya sabhA (sA) 'sminnastIti saudharmaH kalpaH sa evAmavasthitiviSayo'stIti saudharmiNaH, tathezAno nAma dvitIyadevalokastannivAsino devA api IzAnAsta evezAnakAH evamuttaratrApi vyutpattiH kAryAH / prIveva grIvA lokapuruSasya trayodazarajjUparivarttI pradezastasminniviSTatayA'tibhrAjiSNutayA ca tadAbharaNabhUtA graiveyA- devAvAsAstannivAsino devA api maiveyAH, na vidyante uttarAH - pradhAnAH sthitiprabhAvasukhadyutilezyAdibhirebhyo'nye devA ityanuttarAH, 'heDima' ti Forest Use Only bhASyaM [ 15...] ~ 1402~ jIvAjIca vibhakti0 36 // 702 // www.ncbrary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1404
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||204-214|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [204 -214] adhastanA uparitanapakApekSayA prathamAtrayasteSvapi 'heTima'tti' adhastanAH adhastanAdhassanAH-prathamatrikAdhopartinaH 'heDimA majjhimA taha'tti 'adhastanamadhyamAH' prathamatrikamadhyavartinaH, hidvimA ucarimA ceva'tti 'adhastanoparitanAH' prathamatrikoparivartinaH, madhye bhavA madhyamA-madhyamatrikavartinasteSvadhyadhassanA madhyamAdhastanAH, evaM madhyamamadhyamA madhyamoparitanAH, uparitanA-uparivartitrikavartinasteSvadhastanA uparitanAdhastanAH, evamuparitanamadhyamA uparitanoparitanAH, 'iti' bhedasamAsau, tata etAvadbhedA eva aveyakAH surAH, abhyudayavighnahetUn vijayanta iti vijayAstathaiva vaijayantAH, 'uNAdayo bahula miti (pA-3-3-1) bahulavacanAt ghaJpratyaye upasargekArasyai kAraH, evaM jayantAH paraiH-anyairabhyudayavighnahetubhirajitA-anabhibhUtAH aparAjitAH, sarve'rthAH siddhA iva siddhA 6 yeSAM te sarvArthasiddhAH, te hi vijitaprAyakarmANaH, upasthitabhadrA eva tatrotpattibhAjaH, itItyAdi nigamanam , atra cara vaimAnikA iti vaimAnikabhedAH, sAmAnyavizeSayoH kathaJcidananyatvAd, evamAdaya ityAdizabdasya prakAravacanatvAdevaMprakArA ityekAdazasUtrArthaH // logassa egadesaMmi, te savve parikittiyA / itto kAlavibhAgaM tu, tesiM vucchaM caubvihaM // 215 // saMtaI pacpaDaNAIyA, apajjavasiyAci ya / ThiI paDucca sAIyA, sapajAvasiyAvi ya // 216 // sAhIya sAgaraM ika, ukkoseNa ThiI bhave / bhomijANa jahanneNaM, dasavAsasahassiyA // 217 // paliovamamegaM dIpa anukrama [1669 % % -1679] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1403~
Page #1405
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||215-243|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata uttarAdhya. bRhadbhuttiH // 70 sUtrAMka [215 -243]] tu, ukoseNa viyAhiyaM / vaMtarANaM jahameNaM, dasavAsasahassiyA // 218 // paliovamamegaM tu, yA-14jIvAjIva salakkheNa sAhiyaM / paliovamahabhAgo, joisesu jahaniyA // 219 // do ceva sAgarAI, ukkoseNaM viyA vibhaki. hiyA / sohammaMmi jahanneNaM, egaM ca paliovarma // 220 // sAgarA sAhiyA dunni, ukkoseNa viyaahiyaa| IsA mi jahaneNaM, sAhiyaM paliovamaM / / 211 / / sAgarANi ya saseva, ukkoseNa ThiI bhave / sarNakumAre jahaneNaM, dunni U sAgarovamA // 222 / / sAgarA sAhiyA satta, ukkoseNa viyAhiyA / mAhidami jahameNaM, sAhiyA danni sAgarA // 223 // dasa ceva sAgarAI, ukkoseNa viyAhiyA / bhaloe jahaleNaM, satta va sAgarovamA // 224 / / cajahasa u sAgarAiM, ukkoseNa viyAhiyA / laMtagaMmi jahaneNaM, dasa u sAgarovamA // 225 // 8 sattarasa sAgarAI, ukkoseNa viyAhiyA / mahAmukke jahanneNaM, caurasa sAgarovamA // 226 // aTThArasasAgarAI, uphoseNa viyAhiyA / sahassAre jahanneNa, sattarasasAgarovamA // 227 // sAgarA auNavIsaM tu, ko-18 seNa ThiI bhave / ANayaMmi jahanneNaM, aTThArasa sAgarovamA // 228 // vIsaMtu sAgarAiMtu, ukkoseNa ThiI bhave / / pANayaMmi jahaneNaM, sAgarA auNavIsaI // 229 // sAgarA ikavIsaMtu, ukkoseNa ThiI bhave / AraNami 703 // | jahanneNaM, vIsaI sAgarovamA // 230 // bAvIsasAgarAI, ukoseNa ThiI bhave / ayaMmi jahaneNaM, sAgarA| ikkavIsaI // 231 / / tevIsasAgarAI, ukoseNa ThiI bhave / paDhamaMmi jahaneNaM, bAvIsaM sAgarovamA // 232 // ciuvIsasAgarAI, ukoseNa ThiI bhave / viiyaMmi jahaneNaM, tevIsaM sAgarovamA // 233 ||pnnviissaagraa ka, dIpa anukrama [1680-1708] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1404~
Page #1406
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||215-243|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka ukoseNa ThiI bhave / tahami jahanneNaM, cauvIsaM sAgarovamA // 234 // chabbIsasAgarAI, ukoseNa hi bhve| cautthayaMmi jahameNaM, sAgarA paNavIsaI / / 235 / / sAgarA sattavIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / paMcamaMmi jaha-2 naNaM, sAgarA u chavIsaI // 236 // sAgarA aTThavIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / chaTuMmi jahanneNaM, sAgarA sattavIsaI // 237 / / sAgarA auNatIsaM tu, ukoseNa ThiI bhave / sattamaM jahanneNaM, sAgarA aTThavIsaI // 238 // tIsaM tu sAgarAI, ukkoseNa ThiI bhave / aTThamaMmi jahanneNaM, sAgarA auNatIsaI // 239 // sAgarA ikatIsaM tu, ukkoseNa ThiI bhave / navamaMmi jahanneNaM, tIsaI sAgarovamA / / 240 // tittIsasAgarA U, ukkoseNa ThiI bhave / cauraoNpi vijayAIsuM, jahannA ikatIsaI // 241 // ajahannamaNukosaM, tittIsaM sAgarovamA / mahAvimANasambahe, ThiI esA viyAhiyA // 242 // jA ceva u AuThiI, devANaM tu viyAhiyA / sA tersi kAyaThiI, jahannamukkosiyA bhave // 24 // [215 -243] dIpa anukrama [1680-1708] hai| kSetrakAlAbhidhAyi sUtradvayaM prAgvat, sAdisaparyavasitatvabhAvanAtha sAhIyamityAdi saptaviMzatiH sUtrANi prAyo / nigadasiddhAnyeva, navaraM 'sAhIya'tti prAkRtatvAtsAdhikaM 'sAgara'miti sAgaropamamekamutkRSTena sthitirbhaved 'bhaumeyakAnA' bhavanavAsinAm , iyaM ca sAmAnyoktAvapyuttaranikAyAdhipasya balerevAvagantabyA, dakSiNanikAye vindra 54%%% muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1405~
Page #1407
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||215-243|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata bRhadvRttiH sUtrAMka 36 [215 -243]] uttarAdhya syApi sAgaropamameva, uktaM hi-"camarabali sAramahiya" sesANaM'ti, jaghanyena dazavarSasahasrANi pramANamasyA jIvAjIva dazavarSasahasrikA, iyamapi sAmAnyoktAvapi kilviSikANAmeva sthitiH, sthitiprabhAvAdInAM deveSu sahaiva hAsAditi, vibhakti uttaratrApi bhAvanIyam / tathA palyopamaM varSalakSAdhikamiti jyotiSAmutkRSTasthityabhidhAnaM candrApekSaM, sUryasya tu // 704 // 6 varSasahasrAdhikaM palyopamamAyuH, grahANAM tadeva a(na)tiriktaM, nakSatrANAM tasyaivArddha, tArakANAM tacaturbhAgaH tathA palyo-15 pamASTabhAgo jyotiSSu jaghanyasthitirityapi tArakApekSameva, zeSANAM palyopamacaturbhAgasyaiva jaghanyasthititvAt , yata uktaM 'caturbhAgaH zeSANA'miti (tattvA-a04 suu053)| iha ca sarvatroktarUpayorutkRSTajaghanyasthityorapAntarAlaba|rtinI madhyamA sthitiriti draSTavyam / tathA 'prathama' iti prakramAd aveyake'dhastanAdhastane, evaM dvitIyAdivapi greveyaka iti sambandhanIyam / avidyamAnaM jaghanyamiti-jaghanyatvamasyAmityajaghanyA tathA avidyamAnamutkRSTamityuskRSTatvamasyAmityanutkRSTA ajaghanyA cAsAvanutkRSTA cAjaghanyAnutkRSTA, makAro'lAkSaNikaH, mahaca tadAyuHsthityAdhapekSayA vimAnaM ca mahAvimAnaM taca tatsarve-niravazeSA aryamAnatvAdarthAH-anuttarasukhAdayo yassiMsta(tathA tacca ta)tsarvArtha ca mahAvimAnasarvArtha tasmin , sthitiriti sarvatrAyuHsthitireva, kAyasthititvAbhidhAne tatrAnanta- 704 // ramanutpattirevetyabhiprAya iti saptaviMzatisUtrArthaH // 1 camaravalyoH sAgaropamamadhikaM (ca) zeSANAM dIpa anukrama [1680-1708] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1406~
Page #1408
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||244-246|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata PRAKAAE sUtrAMka [244 aNatakAlamukosa, aMtomuhusaM jahannayaM / vijadaMmi sae kAe, devANaM huja aMtaraM // 244 // eesi vannao ceva, gaMdhao rasaphAsabho / saMThANAdesao vAci, vihANAI sahassaso // 245 // 18| antaravidhAnAbhidhAyi ca sUtradvayaM pUrvavayAkhyeyam // itthaM jIvAnajIvAMzca savistaramupadaye nigamayitamAha saMsArasthA ya sihAya, ii jIvA viyAhiyA / rUviNo cevarUvI ya, ajIvA duvihAvi ya // 24 // saMsArasthAzca siddhAzca 'iti' ityevaMprakArA jIvAH 'vyAkhyAtAH' vizeSaNa-sakalabhedAbhivyAtyA prakathitAH, rUpiNathaiva 'rUpI ya'tti akAraprazleSAdarUpiNazcAjIvA dvividhA api vyAkhyAtA iti yoga iti sUtrArthaH // yaduktaM jIvAjIvavibhaktiM zRNutaikamanasa' iti tatra jIvAjIvavibhaktimabhidhAya 'zRNutaikamanasa' iti vacanAt kaci(kathit zravaNazraddhAnamAtreNaiva kRtArthatAM manyetAtastadAzaGkApanodArthamAha ii jIvamajIve ya, sucA sahahiUNa ya / savanayANa aNumae, ramijjA saMjame muNI // 247 // RI 'iti' ityevaMprakArAn 'jIvamajIveya'tti jIvAjIvAn etAn' anantaroktAn 'zrutvA' avadhArya 'zraddhAya ca tatheti pratipaya sarve ca te nayAzca sarvanayA-jJAnakriyAnayAntargatA naigamAdayasteSAmanumataH-abhipretastasmin , ko'rthaHjJAnasahitasamyazcAritrarUpe 'rameta' ratiM kuryAt, kva?-samyagyamanaM-pRthivyAdijIvopamardatastRNapaJcakAdyajIvopAdAnAdevoparamaNaM saMyamastasmin 'muniH' uktarUpa iti sUtrArthaH // saMyamaratikaraNAnantaraM yadvidheyaM tadAha -246] ESSAGESAKAL dIpa anukrama [1709-1711] RE muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1407~
Page #1409
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||248|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [248] uttarAdhya. tao yAhaNi vAsANi, saamnnmnnupaaliyaa| imeNa kamajogeNaM, appANaM saMlihe muNI // 248 // jIvAjIva 'tataH' tadanantaraM 'bahUni' anekAni varSANi 'zrAmaNyaM' zramaNabhAvam 'anupAlya' Asevya 'anena' anantarameva zizi bRhadvRttiH vakSyamANena kramaH-paripATI tena yogaH-tapo'nuSThAnarUpo vyApAraH kramayogastenAtmAnaM 'saMlikhet' dravyato bhaav1.705|| tazca kRzIkuryAnmuniH, iha ca bahUni varSANi zrAmaNyamanupAlyetyabhidadhatA na pratrajyApratipattyanantaramevaitadvidhiri tyupadarzitam , uktaM hi-"paripAlito ya dIho pariyAo vAyaNA tahA diNNA / NiphAiyA ya sIsA seyaM meM appaNo kaauN||1||" iti sUtrArthaH // samprati yaduktam-'anena kramayogena saMlikhediti, tatra ko'sau kramayogaH 1 iti praznasambhaye saMlekhamAbhedAbhidhAnapUrvakaM tmaah| bAraseva u vAsAI, saMlehakosiyA bhave | saMvacchara majjhimiyA, chammAsA ya jahaniyA // 249 // paDhamema vAsacaumi vigaI (vitti) nijjahaNaM kare / biie vAsaca ukami, vicittaM tu tava care // 250 // egaMtara mAyAma, kaTTa saMvacchare dudhe / tao saMvacchara'ddhaM tu, nAivigiTuM tavaM care // 251 // tao saMvaccharaddhaM tu, G|vigiTuM tu tavaM cre| parimiyaM ceva AyAma, tami saMvacchare kare // 252 // koDIsahiyamAyAma, kaTu saMbakachare| muNI / mAsaddhamAsieNaM tu, AhAreNaM tavaM care // 23 // 1 paripAlitazca dIryaH paryAyo vAcanA pa tathA dattA / niSpAditAca ziSyAH yo me AtmanaH kartum // 1 // dIpa anukrama [1713] wwjanatarary.om muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1408~
Page #1410
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||249-253|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [249 -253] bArasetyAdi sUtrapaJcakam / dvAdazaiva na tu nyUnAnyadhikAni vA 'tuH' pUraNe 'vANi' saMvatsarAn saMlekhana-dravyataH zarIrasya bhAvataH kapAyANAM kRzatA''pAdanaM saMlekhA, saMlekhaneti yo'rthaH, 'ukkosiya'tti utkRSTA sarvagurvI bhayet, 'saMvacchara'ti saMvatsaraM-varSa madhyamaiva madhyamikA, SaNmAsAn 'caH' punararthe bhinnakramastato jaghanyaiva japanthikA punaH paThanti ca-'ukosiyA' ityatra 'ukosato'tti, anyatra tu 'majjhimautti jaddaNNato'tti / itthaM saMlekhanAyAkhaividhye utkRSTAyAH kramayogamAha-'prathama' Aye 'varSacatuSke' saMvatsaracatuSTaye varttanaM vRttinirvahaNamityarthaH prastAvAtkSI-4 rAdivikRtistasyA nirgrahaNam-AcAmAmlasya nirvikRtikasya vA tapasaH karaNena parityAgo vRttinirgrahaNamanu (NaM tat) kuryAt , paThyate ca-'vigaInijjUhaNaM kare ti spaSTam , idaM ca vicitratapasaH pAraNake, yadAha nishiithcuurnnikRt-'anne| 4 catvAri barise vicittaM tavaM kAuM AyaMbileNa pArei nivieNa vA pArei"tti, kevalamanena niyuktikRtA ca dvitiiye| varSacatuSTaye etaduktam , atra ca sUtre prathama dRzyata ityubhayathApi karaNe doSAbhAvamanumimImahe, tayorasya ca pramANabhUtatvAt , dvitIya varSacatuSke 'vicitraM tu' iti vicitrameva caturthaSaSThASTamAdirUpaM tapazcaret , atra ca pAraNa ke sampra-18 dAya:--"uggama visuddhaM sarva kappaNija pAreti"tti / ekena-caturthalakSaNena tapasA'ntara-vyavadhAnaM yasmiMstadekAntaram 'AyAmam' AcAmlaM 'kaTu'tti kRtvA saMvatsaro dvau, 'tataH tadanantaraM 'saMvatsasarddha' mAsapada 'tuH' pUraNe 'na' 1 anyAni catvAri varSANi vicitraM tapaH kRtvA''cAmlena nirvikRtikena vA pArayati 2 jagamavizuddhaM sarva kalpanIyaM pArayati dIpa anukrama [1714-1718] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1409~
Page #1411
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||249-253|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [249 36 -253]] uttarAdhya. va 'ativikRSTam' aSTamadvAdazAdi tapaH 'caret Asevet / tataH 'saMvatsarAddha' punaH SaNmAsalakSaNaM 'vikRSTam' ukta- jIvAjIva bRhadRttiH rUpaM 'tuH' evakArArtho vikRSTameva tapazcaret , atraiva vizeSamAha-'parimiyaM ceva'tti, 'caH' pUraNe tataH parimita meva, dvAdaze hi varSe koTIsahitamAyAmam, iha tu caturthAdipAraNaka evetyevamuktam, AyAma-AcAmlaM takhinna- nAka // 706 // nantaraM dvidhA vibhajyopadarzite saMvatsare kuryAt , paThanti ca-"parimiyaM ceva AyAmaM, guNukassaM muNIcare / tatto saMva-IPI kacharaddha'NaM, vigiLaM tu tavaM care // 1 // " itthamekAdazasu varSeSvatikrAnteSu dvAdaze varSe kimasau vidadhyAt? itsAhakoTyA-agre pratyAkhyAnAdhantakoNarUpe sahite-milite yasmiMstarakoTIsahitaM, kimuktaM bhavati ?-vivakSitadine prAtarAcAmlaM pratyAkhyAya tabAhorAtraM pratipAlyaM, punardvitIye'di AcAmlameva pratyAcaSTe, tato dvitIyasyArambhakoTirAdyasya tu paryantakoTirume api milite bhavata iti tatkoTIsahitamucyate, anye tyAhuH-AcAmlamekasmin 4aa dine kRtvA dvitIyadine ca tapo'ntaramanuSThAya punastRtIyadina AcAmlameva kurvataH koTIsahitamucyate, ubhayArthasaMvAdinI ceyaM gAthA-"paTThavaNao ya divaso pacakyANassa NiTThavaNao ya / jahiyaM samiti duni u taM maSNai koDisahiyaM tu // 1 // " itthamuktarUpaM koTIsahitamAcAmAmlaM kRtvA 'saMvatsare' varSe prakramAd dvAdaze 'muniH' sAdhuH 706 // 'mAsa'tti sUtratvAnmAsaM bhUto mAsikastenaivamArddhamAsikena 'AhAreNa'nti, upalakSaNatvAdAhAratyAgena, pAThAntara 1 prasthApako divasaH pratyAkhyAnasya niSdhApakana / yatra samitaH dvau tu taNyate koTIsahitameva // 1 // dIpa anukrama [1714-1718] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1410~
Page #1412
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||249-253|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [249 -253] PAtazca kSapaNena 'tapaH' iti prastAvAdbhaktaparijJAnAdikamanazanaM 'caret' anutiSThet , nizIthacUrNisampradAyazcAtra-"anneci dovi varise cautthaM kAuM AyaMbileNa pAreda, ekkArasame ya barise paDhama chammAsaM avigiTTa tavaM kAuM kajieNa pArei, vitie chammAse vigiTuM tavaM kAuM AyaMbileNa pArei, duvAlasamaM barisaM niraMtaraM hIyamANaM usiNodaeNa AyaMbilaM kareti, taM koDIsahiyaM bhaNaMti jeNAyaMbilassa koDI koDIe milai, jahA ya dIvassa battI telaM ca sm| giTThAi tahA bArasame varise AhAraM parihAvei jahA AhArasaMlekhanA AuyaM ca samaM Ni?vati, itthaM vArasagassa vAsassa pacchimA je cattAri mAsA tesu telagaDUse NisaTTe dharitu khelamalage Nitruhai mA atirukkhattaNao muhajatavisaMvAo bhavissai, tassa ya visaMvAde No saMmaM NamokAra sAheti" iti sUtrapaJcakArthaH // itthaM pratipannAnazanasthApyazubhabhAvanAnAM mithyAdarzanAnurAgAdInAM ca parihAryatAM tadviparyayANAmAsevyatAM ca jJApayituM yathAkramamanarthahetutAmarthahetutAM ca darzayannAha 1 anye api dve varSe caturtha kRtvA''cAmAglena pArayati, ekAdaze ca varSe pradhama SaNmAsAn avikRSTa tapaH kRtvA kAcikena pArayati, 42 dvitIyepu SaTsu mAseSu vikRSTaM tapaH kRtvA''cAmAnlena pArayati, dvAdaze tu varSe nirantaraM dIyamAnamuSNodakenAcAmAmlaM karoti, tatko-13 bIsahita bhaNyate yenAcAmAmlasya koTI koTyA milati, yathA ca dIpasya vI tailaM ca samaM nistiSThataH tathA dvAdaze varSe AhAra parihApayati || yathA''hArasaMlekhanA Ayuzca samaM nistiSThataH, atra dvAdazasya varSasya pazcimA ye catvAromAsAneSu tailagaNDUSAna nisRSTaM (atizayena) dhRtvA meSmamallake nikSipati, mA'tirUkSatvAt mukhayatrAvisaMvAdo bhUditi, tasya ca visaMvAde na samyak namaskAraM sAdhayet (paThen) dIpa anukrama [1714-1718] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1411~
Page #1413
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||254-257|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata bRhadvRttiH | sUtrAMka [254 - -257]] uttarAdhya. kaMdappamAbhiogaM kinvisiya mohamAsurattaM ca / emAo duggaIo maraNami virAhayA hu~ti // 254 // jIvAjIva micchAdasaNarattA, saniyANA hu hiMsagA / iya je maraMti jIvA, tesiM puNa dullahA bohI // 255 // samma-4 + IsaNarattA aniyANA sukkalesamogADhA / iya je maraMti jIvA sulabhA tesiM bhave bohI / / 256 // micchA- vibhakti disaNarattA saniyANA kaNhalesamogADhA / iya je maraMti jIvA tesiM puNa dullahA ghohI // 27 // ___ 'kaMdappa'tti kandarpabhAvanA prAgvat , pade'pi padaikadezasya darzanAt , evamabhiyogyabhAvanA kilbipabhAvanA mohabhAvanA 'mAsurattaM ca'tti AsuratvabhAvanA ca, etAH kandarpAdibhAvanA durgatihetutayA durgatayo 'naDulodakaM pAdaroga' iti nyAyAt , durgatizcehArthAddevadurgatiH, tatazato hi saMvyavahAratazcAritrasattAyAmapyetadvidhanikAyotpattireva, caraghaNavikalatAyAM tu nAnAgatibhAjanataiva, uktaM hi-"jo saMjaopi evAsu appasatvAsu bhAvaNaM kuNai / so tadhihesu da|gacchati suresu bhaio caraNahINo // 1 ||"kdaa? ityAha-'maraNe' maraNasamaye, kIrazyaH satyaH? ityAhavirAdhikAH samyagdarzanAdInAmiti gamyate 'bhavanti' jAyante, iha ca maraNa ityabhidhAnaM pUrvametatsattAyAmapyuttarakAlaM / zubhabhAve sugatarapi sambhavAt / mithyAdarzanam-atattve tattvAbhinivezarUpaM tasmin raktAH-AsaktA mizyAdarzanaraktAH, IN707 // dAsamyaktvAdivirAdhanAyAM khetadAsaktireya bhavati, saha nidAnena-sAbhiSvAprArthanArUpeNa vartanta iti sanidAnAH ' hura 1yaH saMyato'pi etAbhiraprazastAbhiH bhAvanAM karoti / sa tadvidheSu gacchati surepu bhaktazcaraNahInaH // 1 // - - dIpa anukrama [1719-1722] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1412~
Page #1414
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||254-257|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) -- prata sUtrAMka - [254 -257]] pUraNe 'hiMsakAH' prANyupamardakAriNaH 'iti' ityevaMrUpA ye niyante' prANAMstyajanti jIvAsteSAM punardurlabhA 'bodhiH' pretya jinadharmAvAptiH / samyagdarzanam-uktasvarUpaM tasmin raktAH samyagdarzanaratAH anidAnAH 'zuklalezyAm' uktaladakSaNAm 'avagADhAH' praviSTA iti, ye niyante jIvAH sulabhA teSAM bhavedbodhiH / micchAsUtra prAgvat , nanu punarukta vAdanarthakamidaM sUtra, kRSNalezyAvagAhanamapi hiMsakatvena paJcAzravapramattatvAditallakSaNAbhidhAnAdarthata uktameveti, atrocyate, naivaM, vizeSajJApanArthatvAdasya, uktaM hi-"puSabhaNiyaM tu pucchA jaMbhaNNati tattha kAraNaM veti / paDisaho ya aNunnA karaNa (heu) bisesovalaMbhA vA // 1 // " vizeSazca sarvatra tathAvidhasaMkliSTapariNAmarUpatA draSTavyA, anyathA hi sAmAnyenaitadvizeSaNaviziSTAnAmapi tadbhave bhavAntare vA bodhidarzanAdyabhicAryedaM bhavediti / iha cAyena sUtreNa kandarpa-14 bhAvanAdInAM durgatirUpAnarthasya nivandhanatvamuktamarthAcca tadviparItabhAvanAnAM sugatikharUpArthasya dvitIyena mithyAdarzanaraktatyAdInAM durlabhavodhilakSaNAnarthasya tRtIyena samyagdarzanaraktatvAdInAM sulabhabodhyAtmakArthasya caturthena uktanIyA mithyAdarzanaraktatvAdInAmeva vizeSajJApanamiti sUtracatuSTayArthaH // anyaca-jinavacanArAdhanAmUlameva sakalaM saMlekhanAdi zreyo'tastatraivA''darakhyApanAyAnvayavyatirekAbhyAM tanmAhAtmyamAha| 1 pUrvabhaNitamapi yatpazcAgaNyate tatra kAraNaM bruvati / prativedhazcAnujJA kAraNavizeSopalambho vA // 1 // dIpa anukrama [1719-1722] -kN-RRB--05-- wwjandiarary on muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1413~
Page #1415
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||258-259|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [258 -259]] uttarAdhya. jiNavayaNe aNurattA jiNavayaNaM je kareMti bhAvaNaM / amalA asaMkilihA te hu~ti parittasaMsArA ||25||||jiivaajiiv bAlamaraNANi bahuso akAmamaraNANi ceva yahuyANi / marihaMti te carAyA jiNavayaNaM je na yANaMti 259 bRhadvRttiH vibhakti. jinA ihArthAtIrthakRtasteSAmucyata iti vacanam-Agamo jinavacanaM tasmin 'anuraktAH satataM pratibaddhAH, tathA : 708 // 15jinavacanam iti vAcyavAcakayoramedopacArAjinavacanAbhihitamanuSThAnaM ye 'kurvanti' anutiSThanti 'bhAvena' Anta-14 rapariNAmena na tu bahirvRttyaiva tata evAvidyamAno mala iti bhAvamalastadanuSThAnamAlinyaheturmithyAtvAdirepAmityamalAH, tathA 'asaMkliSTAH' rAgAdisaGktezarahitAste 'bhavanti' jAyante paritaH-samastadevAdibhavAlpatApAdanena samatAtkhaNDitaH parimita itiyAvat sa cAso saMsArazca sa vidyate yeSAM te'mI parItasaMsAriNaH-katipayabhavAbhyantaramuktibhAja iti yo'rthaH, sUtre ca prAkRtatvAcanavyatyayaH / 'bAlamaraNaiH' viSabhakSaNodvandhananivandhanaiH 'bahuzaH' ra anekadhA 'akAmamaraNAni' yAnyatyantaviSayagrabhutvenAnicchatAM bhavanti taizva, ubhayatra subbyatyayaH prAgvat , 'eva ceti pUraNe 'bahUni' anekAni mariSyante te 'varAkAH' bahuduHkhabhAjanatayA'nukampanIyAH 'jinavacanam' uktarUpaM ye 'na jAnanti' nAvabudhyante jJAnaphalatvAdanuSThAnasya na cAnutiSThantIti sUtradvayArthaH / yatazcaivamato jinavacanaM bhAvataH S en kartavyaM, tadbhAvakaraNaM cAlocanayA, sA ca na tacchravaNArhAn vinA, te ca na hetunyatirekeNeti yaihetubhiramI * bhavanti tAnAha -% 95 dIpa anukrama [1723-1724] wwjanatarary.om ~1414~
Page #1416
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [--]/ gAthA ||260|| niyukti: [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [260] bahu AgamavinnANA samAhiuppAyagA ya gunngaahii| eeNa kAraNeNaM arihA AloyaNaM souM // 260 // bahuH-aGgopAGgAdivahubhedatayA barthatayA cA sa cAsAvAgamazca-zrutaM cahvAgamatasmin viziSTajJAnam-avagama epAmiti bahAgamavijJAnAH 'samAhi'tti samAdheH-uktarUpasyotpAdakA-janakAH, kimuktaM bhavati ?-dezakAlAzayAdivijJatayA samAdhimeva madhuragambhIrabhaNitiprabhRtibhirAlocanAdAtRRNAmutpAdayanti, cazabdo bhinnakramastataH 'guNaggAhi yatti guNagrAhiNazca upabRMhaNArthaM pareSAM samyagdarzanAdiguNagrahaNazIlAH 'eeNa kAraNeNa'nti 'etaiH' anantarameva vizeSaNatayopAttairbahAgamavijJAnatvAdibhiH 'kAraNa' hetubhiH 'arhAH' yogyA bhavantyAcAryAdaya iti gamyate 'AlocanAM' vikaTanAmarthAtparairdIyamAnAM 'zrotum' AkarNayitum , ete bAlocanAzrayaNaphalaM pareSAM vizu[ddhilakSaNaM sampAdayitumIzate, vyatyayazca sarvatra prAgyaditi sUtrArthaH / itthamanazanasthitena yatkRsaM tatsaprasAmupadarya samprati kandarpAdibhAvanAnAM yatparihAryatvamuktaM tatra yatkurvatA tA bhavanti tatparihAreNaiva tAsAM parihAro na cAjJAtasAyamiti jJApanArthamAha4I kaMdappakoIyA tahasIlasahAvahAsavigahAhiM / vimhAvito ya paraM kaMdappaM bhAvaNaM karai // 261 // dhimaMtAjogaM kAuM bhUIkammaM ca je pauMjaMti / sAyarasaitiheu abhiogaM bhAvaNaM kuNai // 262 // nANassa kevalINaM dhammAyariyassa saMghasAGgaNaM / mAI avannavAI kibyisiyaM bhAvaNaM kuNai // 263 // aNuyaddharosapasaro taha ya / NEX- dIpa anukrama [1725]] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1415~
Page #1417
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||261-265|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata uttarAdhya. bRhadvRttiH // 709 // sUtrAMka [261-265] |nimittaMmi hoi pddisebii| eehiM kAraNehiM AsuriyaM bhAvaNaM kuNai // 264 // sattharagahaNaM visabhakkhaNaM |ca jalaNaM ca jalapaveso ya / anayArabhaMDasevI jammaNamaraNANi baMdhati // 265 // | 'kaMdappakokuIyA' iti, kandarpaH-ahahahAsahasanam anibhRtAlApAzca gu/dinA'pi saha niSTharavakroktyAdirUpAH vibhaktiH kAmakathopadezaprazaMsAzca kandarpo, yata uktam-"kahakahakahassa hasaNaM kaMdappo aNihuyA ya saMlAvA / kaMdappakahAkahaNaM kaMdappuvaesasaMsA ya // 1 // " kaukuvyaM dvidhA-kAyakocyaM vAkaukucyaM ca, tatra kAyakaukucyaM yatsvayamaha|sanneya bhrUnayanavadanAdi tathA karoti yathA'nyo hasati, uktaJca-" manayaNadasanacchaehiM karacaraNakaNNamAIhiM / taM taM karei jaha jaha hasai paro attaNA ahsN||2||" yattu tajalpati yenAnyo hasati tathA nAnAvidhajIvavirutAni mukhAtodyavAditAM ca vidhatte tadvAkaukucyam , uktaM hi-"vAyAe kukuio taM japai jeNa hassae anno / NANAvi-14 hajIvarue kubai muhatUrae ceva // 3 // " tataH kandarpazca kaukucyaM ca kandarpakaukucye kurvanniti zeSaH 'tahatti yena prakAreNa parasya vismaya upajAyate tathA yacchIlaM ca-phalanirapekSA vRttiH khbhaavshc-prvismyotpaadnaabhisndhinaiv| 1 kahakahakahaba hasanaM kando'nibhRtAcollApAH / kandarpakathAkathanaM kandarpopadezaprazaMsA ca // zAsanayanadazanacchadaiH karacaraNakarNAdibhiH / tattatkaroti yathA yathA hasati para AtmanA'hasan // 2 // 3 vAcA kukrocikasta jalpati yena hasatyanyaH / nAnAvidhajIvaruvAna karoti mukhatUryANi vA // 3 // dIpa anukrama [1726-1730] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1416~
Page #1418
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||261-265|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [261 -265] tattanmukhavikArAdikaM hasanaM ca-aTTahAsAdi vikathAzca-paravismApakavividhollAparUpAH zIlasvabhAvahasanavikathAtAbhiH 'vismApayan' savismayaM kurvan 'param' anyaM 'kaMdappaMti kandarpayogAtkandarpAste ca prastAvAddevAsteSAmiyamuktanItyA teSatpattinimittatayA kAndI tAM bhAvyate-AtmasAnnIyate'nayA''tmeti bhAvanA-tadbhAvAbhyAsarUpA tAM 'karoti' vidhatte, etadanusAreNottaratrApi bhAvanIyam / mantrAH-prAguktarUpAsteSAmAyogo-yApAraNaM mantrAyogasaM 'kRtvA' vidhAya, yadivA 'maMtAyoga'ti sUtratvAnmatrAzca yogAzca-tathAvidhadravyasambandhA mantrayoga tat 'kRtvA' vyApArya 'bhUtyA' bhasmanopalakSaNatvAnmRdA sUtreNa vA karma-rakSArtha vasatyAdeH pariveSTanaM bhUtikarma, yathoktam-"bhUIe maTTiyAe va sutteNa va hoi bhUikammaM tu / vasahIsarIrabhaMDagarakkha"tti, cazabdAtkautukAdi ca 'je pauMjaMti' prAkRtatyAdyaH prayukta, kimartha ?, sAta-sukhaM rasA-mAdhuryAdayaH Rddhi:-upakaraNAdisampadetA hetavo-nimittAni yasmiMstatsAtarasarddhihetuH, ko'bhiprAyaH?-sAtAdyartham , 'abhiyoga'ti AbhiyogI bhAvanAM karoti, iha ca sAtarasacihetorityabhidhAnaM niHspRhasthApavAdata etatprayoge pratyuta guNa iti khyApanArtham , uktaM hi-"aiyANi gAravaTA kuNamANo Abhiyogiya | vaMdhe / bIyaM gAravarahio kuvai ArAhago ceva // 2 // " 'jJAnasya' zrutajJAnAdeH 'kevalinAM' kevalajJAnavatAM dharmopadeSTA 1 bhUtyA mRttikayA vA sUtreNa vA bhavati bhUtikarma tu / vasatizarIrabhANDakarakSeti / 2 etAni gauravArtha pUSannAbhiyogika panAti / bIja (dvitIye pade) gauravarahitaH karoti ArAdhaka evaM // 2 // Micr% dIpa anukrama [1726-1730] JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1417~
Page #1419
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||261-265|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [261-265] uttarAdhya.ca-AcAryastasya ca saGghaH pratItaH sAdhavazca saGghasAdhavasteSAmavarNavAdIti sambandhaH, tathA'varNaH-azlAghAtmakaH, sa jIvAjIva bRhadvRttiH cAyaM zrutajJAnasya-punaH punasta eva kAyAstAnyeva bratAni tAveya ca pramAdApramAdAvihAbhidheyI, mokSAdhikAriNAMnA ca kiM jyotiyoniparijJAnenetyAdi bhApate, uktazca-"kAyA vayA ya te ciya te ceva pamAya appamAyA ya / mokkhaa1710|| higAriyANaM joisajoNIhiM kiM ca puNo? // 1 // " kevalinAM ca kimeSAM jJAnadarzanopayogI krameNa bhavata uta yuga-131 pat !, yadi tAvatkrameNa tadA jJAnakAle na darzanaM darzanakAle ca na jJAnamiti parasparAvaraNataiva prAsA, atha yugapacata ekakAlatvAd dvayorapyaikyApattiH, uktaJca-"egatarasamuppAe anno'nAvaraNayA duveNhapi / kevaladasaNaNANANamegakAle ya ega // 2 // " dharmAcAryasya jAtyAdibhiradhikSepaNAdi, uktazca-"jecAihiM avannaM vihasai vaTTaiNayAvi uvavAe / ahijo chiddappehI pagAsavAdI aNaNukUlo // 3 // " saGghasya ca bahavaH zvazgAlAdisaGkAstako'ya|miha saGghaH 1, sAdhUnAM ca-nAmI parasparamapi sahante, tata eva dezAntarayAyinaH, anyathA tvekatraiva saMhatyA tiSThe 1 kAyA vratAni ca tAnyeva tAveva pramAdApramAdau ca / mokSAdhikAriNAM jyotiyonibhiH kiM ca punH||1||2 ekatarasamutpAde ||1710 // hai anyo'nyAvaraNatA dvayorapi / kevaladarzanajJAnayorekakAle caikatvam / / 2 // 3 jAtyAdimiravarNa (karoti) upahasati vartate na cApyupapAte / / ahitazchidrapekSI prakAzavAdyananukUlaH // 3 // -% dIpa anukrama [1726-1730] ACCkAR E muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1418~
Page #1420
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama (43) prata sUtrAMka [261 -265] dIpa anukrama [1726 -1730] "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra - 4 ( mUlaM + niryuktiH + vRttiH) mUlaM [ - ] / gAthA || 261-265|| niryuktiH [556...], adhyayanaM [ 36 ], yuratvaritagatayo - mandagatayastato bakavRttiriyamepAmityAdi, yathoktam - "aMvisahaNA'turiyagatI aNANuvittIya avi gurupi / khaNamittapIirosA giddivacchalagA va saMjayaga // 1 ||"tti evaMvidhamavarNa vaditum-abhidhAtuM | zIlamasyetyavarNavAdI, mAyA - zAyyamasya khakhabhAvavinigUhanAdinA'stIti mAyI, yathoktam- "gRheda AyasahAvaM ghAyai ya guNe parassa saMtevi / corodha saGghasaMkI gUDhAyAro vittahabhAsi // 2 // "ti kilviSikI bhAvanAM karoti / | idAnIM vicitratvAtsUtrakRtermohI prastAve'pi yatkurvatA''surI kRtA bhavati tadAha- anubaddhaH santataH ko'rthaH 1avyavacchinno roSasya -- krodhasya prasaro - vistAro'syeti anubaddharopaprasaraH, sadA virodhazIlatayA pazcAdananutApitayA kSamaNAdAvapi prasatyaprApyA vetyabhiprAyaH, tathA coktam- "dhiM voggahasIlA kAUNa Na yANutappae pacchA / Na ya khAmio pasIyara avarAhINaM duvehaMpi // 3 // " "tathe 'ti samucaye 'ca' pUraNe nimittamiha jJeyaparicchittikAraNaM, tacAtItAditrividhakAlabhedAtridhA, uktaM hi "tivihaM hoi nimittaM tIyapappaNNa'NAgayaM ceva / teNa viNA uNa NeyaM NaJjai teNaM NimittaM tu // 4 // tadviSaye 'bhavati' jAyate 'pratisevI' ityavazyaMpratisevako'puSTAlambane'pi Education intemational 1 asanAkharitagatayo'nAnuvRttayaJcApi gurUNAmapi / kSaNamAtraprItizeSAH gRhivatsalAca saMyatAH // 1 // 2 gRhayatyAtmasvabhAva ghAtayati guNAn parasya sato'pi / caura iva sarvazaGkI gUDhAcAro vitathabhASI ||2|| 3 nityaM vyuhazIlAH kRtvA na cAnutapati pazcAt / na ca kSamitaH prasIdati aparAdhinAM (upari ) dvayorapi // 3 // 4 trividhaM bhavati nimittaM atItapratyutpannAnAgatameva / tena binA tu na jJeyaM jJAyate tena nimittaM tu // 4 // bhASyaM [15...] For Parts Only ~ 1419~ ibrary org muni dIparatnasAgareNa saMkalita AgamasUtra [43] mUlasUtra [4] uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri- viracitA vRttiH
Page #1421
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||261-265|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) uttarAdhya. prata sUtrAMka bRhadvRttiH // 711 // 36 [261-265] tadAsevanAt, etAbhyAm' anantaroktAbhyAm 'Asuriya'ti AsurIM bhAvanAM karoti / zasyate'neneni zastraM-saGgAri- jIvAjIva kAdi tasya grahaNaM-khIkaraNamupalakSaNatvAdasyAtmani vadhArtha vyApAraNaM zastragrahaNaM, veveSTi-vyApnoti jhagityAtmAnamiti vibhaktiH dAviSa-tAlapuTAdi tasya bhakSaNam-abhyavaharaNaM viSabhakSaNaM, cazabda uktasamuccayArthaH paryante yokSyate, 'jvalanaM dIpanamA-14 mana iti gamyate, jale pravezo-nimajanaM jalapravezaH, cazabdo'nuktabhRgupAtAdiparigrahArthaH, AcAraH-zAstravihito | vyavahArastena bhANDam-upakaraNamAcArabhANDaM na tathA'nAcArabhANDaM tasya sevA-hAsyamohAdibhiH paribhogo'nAcArabhANDasevA, gamyamAnatvAdetAni kurvanto yatayaH, kimityAha-janmamaraNAnyupacArAttannimittakarmANi 'babhanti' AtmanA zleSayanti, saMklezajanakatvena zastragrahaNAdInAmanantabhavahetutvAt , anena conmArgapratipattyA mArgavipratipattirAkSiptA, tathA cArthato mohI bhAvanoktA, yatastallakSaNam-"ummaggadesao magganAsao maggavippaDivattI / moheNa ya mohittA saMmohaM bhAvaNaM kuNai ||1||"tti, nanu pUrva tadvidhadevagAmitvaM bhAvanAphalamuktamiha tvanyadevAsthA iti na kathaM virodhaH 1, ucyate, anantaraphalamAzritya taduditamidaM [dameva cUNAM dRzyate, tatraiva jIvetyAdi] tu para- 71zA |mparAphalaM sarvabhAvanAnAmiti bhAvanArthamitthamupanyAsaH, tathA coktam-"aiyAo bhAvaNAo bhAvitA devaduggaI 1 ugmArgadezako mArganAzako mArgavipratipattiH / mohena ca mohayitvA saMmohI bhAvanAM karoti // 1 // 2 etA bhAvanA bhAvayitvA devadurgati dIpa anukrama [1726-1730] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1420~
Page #1422
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||261-265|| niyukti : [556...], bhASyaM [15...] (43) prata sUtrAMka [261 -265] jati / tato ya cuyA saMtA pariti bhavasAgaramaNataM // 1 // " iti sUtrapaJcakArthaH // iha ca devavaktavyatA'nantarasUtrakadambasthAne sUtradvayameva cUNyA dRzyate, tatraikaM "jIvamajIye"tyAdi prAgvad vyAkhyAtameva, tathA-"pasatthasajjhAgovagae, kAlaM kiccA Na saMjae / siddhe vA sAsae bhavati, deve vAvi mahahie ||1||"tti / sampratyupasaMhAradvAreNa zAstramAhAtmyaM khyApayitumAha| iti pAukare buddhe, nAyae parinivvue | chattIsaM uttarajjhAe, bhavasiddhIyasaMmae / / 266 // tibemi // ||jiivaajiivvibhttii // 36 // uttarajjhayaNasuyakkhaMdho smtto|| 'itiH' upadarzane 'iti' ityanantaramupavarNitAn pAukare'tti sUtratvAt 'prAduSkRtya' kAMzcidarthataH kAzcana sUtratoapi prakAzya, ko'rthaH?-prajJApya, kimityAha-'parinirvRtaH' nirvANaM gata iti sambandhanIyam , kIrazaH san ka | ityAha-'buddhaH' kevalajJAnAdavagatasakalavastutattvaH 'jJAtako jJAtajo vA-jJAtakulasamudbhavaH, sa ceha bhagavAn varddhahamAnakhAmI 'patriMzadU' iti SatriMzatsaGkhyA uttarAH-pradhAnA adhIyanta ityadhyAyA-adhyayanAni tata uttarAzca te'dhyAyAzcottarAdhyAyAstAna-vinayazrutAdIn 'bhavasiddhiyasaMmae'tti bhavasiddhikA-bhavyAsteSAM samiti-bhRzaM | matA-abhipretA bhavasiddhikasamatAstAn, paThanti ca bhavasiddhIyasaMvuDe'tti bhaye-tasminneva manuSyajanmani siddhi1 yAnti / tatazca cyutAH santaH paryaTanti bhavasAgaramanantam // 2 // dIpa anukrama [1726-1730] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1421~
Page #1423
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-] / gAthA ||266|| niyukti: [557-558], (43) uttarAdhya.4 prata sUtrAMka [266] rasyeti bhavasiddhikaH sa cAsau saMvRtathAzravanirodhena bhavasiddhikasaMvRtaH, jJAtavizeSaNametat, athavA pAukare'tti || jIvAjIva hai 'prAdurakApAt' prakAzitavAn , zeSaM pUrvavat navaraM 'parinirvRtaH' krodhAdidahanopazamataH samantAtsvasthIbhUtaH, etena & vibhaktiH "satyAnRtatvasaMdehaiH, sarvameva vacavidhA" iti prasiddhesvaividhyasambhave'pi vacanarUpatvenottarAdhyayanAnAM vktRdosshe||712|| tukatvAdanRtatvasandehayorvaktRdoSAbhAvakhyApanenaikAntasatyatvalakSaNaM mAhAtmyamAheti sUtrArthaH // niyuktikAro'pyetanmAhAtmyakhyApanAyAhaje kira bhavasiddhIyA parittasaMsAriA ya bhaviA ya / te kira paDhaMti dhIrA, chattIsaM uttarajjhayaNe // je hu~ti abhavasiddhIyA gaMthiasattA aNaMtasaMsArA / te saMkiliTukammA abhaviya uttrjjhaae||558|| 'ye' ityanirdiSTa nirdeze 'kila' iti sambhAvane 'bhavasiddhikAH' bhavyAH parItaH-prAgvat parimitaH sa cAsau saMsArazca tadvantaH parIttasaMsArikAH 'ata iniThanA'viti (pA05-2-115) matvarthIyaSThan , ko'rthaH ?-tathAbhavyatyAkSipsa pratyAsannIbhUtamuktayaH bhavyAH' samyagdarzanAdiguNayogyA bhinnagranthaya iti yo'rthaH, ubhayatra 'caH' samuccaye iti, 712 // IvyavacchedaphalatvAdvA vAkyasya ta eva, 'kila' iti parokSAptasUcakaH, 'paThanti' adhIyate dhIrAH prAgvat, kAni? ityAha-'chattIsaM'ti patriMzadU 'uttarAdhyayanAni' vinayazrutAdIni, bhavasiddhikAdInAmetatpAThaphalasya samyagjJAnAdeH 565KSHASANR45 KONK dIpa anukrama [1731] muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1422~
Page #1424
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||266|| niyukti: [559], (43) prata sUtrAMka [266] NROCKGROCALCROCALGAON sadbhAvena nizcayatastatpAThasambhavaH, anyeSAM vyavahArata evetyevamabhidhAnam // uktamevArtha vineyAnugrahAya vyatirekata Aha-ye bhavanti 'abhavasiddhayaH' abhavyAH prAgvadvacanavyatyayaH, pranthiH-uktarUpastadyogAdvanthayasta eva pranthikAste |ca te sattvAzca prandhikasattvAH, abhinnagranthaya ityarthaH, tathA'nantaH-aparyavasitaH saMsAra eSAmityanantasaMsArA-ye OMAna kadAcinmuktisukhamavApsyanti abhavyAH : bhavAvi te aNaMte" tyAdivacanato bhanyA vA te saMkliSTAni-azubhAni 6 karmANi-jJAnAvaraNIyAdIni epAmiti saMkliSTakarmANa ityAha, 'abhaviya'tti sUtratvAd abhavyAH' ayogyAH 'uttara-8 | jjhAyati vacanavyatyayAduttarAdhyAyeSUttarAdhyAyaviSaye'dhyayana iti gamyate, yadvA 'uttara'tti prAgvatpadaikadeze'pi padadarzanAduttarAdhyayanAni teSAmadhyAyaH-pATha uttarAdhyAyastasmin, tadanena viziSTayogyatAyAmeva tAttvikaitadadhyayanasa-4 dbhAvalakSaNaM mAhAtmyamuktamiti gaathaadvyaarthH|| yatazcaivamatimAhAtmyavanta evaM uttarAdhyAyAstato yadvidheyaM tadAha| tamhA jiNapannatte aNaMtagamapajjavehi saMjutte / ajjhAe~ jahAjogaM gurUpasAyA ahijjhijjA // 551 // // iti zrI uttarAdhyayananiyuktiH zrI bhadrabAhusvAmibhiH kRtA samAsA // tasmAjina:-zrutajinAdibhiH prarUpitA:-prajasAstAna, anantAca te gamAzca-arthaparicchittiprakArAH payevAzcazabdaparyavArthaparyavarUpA anantagamaparyanAstaiH, samiti-samyaga bhRzaM vA yuktAH-saMyuktAstAn 'adhyAyAna' prakramAdu|ttarAdhyAyAn 'jahAjoga'ti yoga-upadhAnAdirucitavyApArastadanatikrameNa yathAyoga gurUNAM prasAda:-cittaprasannatA dIpa anukrama [1731] Inforary.org muni dIparatnasAgareNa saMkalita..........AgamasUtra - [43), mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntisUri-viracitA vRtti: ~1423~
Page #1425
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [36], mUlaM [-]/ gAthA ||266|| niyukti : [559], (43) jIvAjIva uttarAdhya. bRhadvRttiH // 713 // guruprasAdastasmAddhetoH 'adhIyet' paThet , na tvetadadhyayanayogyatAvAptau pramAdaM kuryAditi bhAvaH, guruprasAdAditi cAmidhAnamadhyayanArthinA'vazyaM guravaH prasAdanIyAH tadadhInatvAttasyeti khyApanArthamiti gAthArthaH / 'iti' parisamAptau, bravImIti pUrvavat / ukto'nugamaH, samprati nayAH, te'pi prAgvadeva // ityuttarAdhyayanazrutaskandhaTIkAyAM zrIzAntyA|cAryaviracitAyAM ziSyahitAyAM jIvAjIvavibhaktinAmaka patriMzamadhyayanaM samAptamiti // 36 // vibhaktiH prata sUtrAMka [266] % AR // iti zrIuttarAdhyayanasUtraM zrIzAntyAcAryAyaziSyahitAkhyavyAkhyopetaM samAptam // dIpa anukrama [1731] // 713 // JABERatinintamational muni dIparatnasAgareNa saMkalita...........AgamasUtra - [43], mUlasUtra - [4] "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM zAntiri-viracitA vRttiH atra adhyayana- 36 parisamAptaM ~1424 ~
Page #1426
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-], mUlaM [-]/gAthA ||-|| niyukti: [--, (43) FCIRCRACC0 asti vistAravAnuvyA, guruzAkhAsamanvitaH / Asevyo bhavyasArthAnAM, zrIko TikagaNadrumaH // 1 // tadutvavairazAkhAyAmabhUdAyatizAlinI / vizAlA pratizAkheva, zrIcandrakulasantatiH // 2 // tasyAmAnacchadanicayasadRkSAvakarNAnvayotthaH, zrIdhArApadragaccaprasavabharalasaddharmakicalkapAnAt / zrIzAntyAcAryabhRGgo yadidamudagirabADamadhu zrotrapeyaM,to bhavyAH! tridoSaprazamakaramato gRhyatAM liyatAM ca 3 // shriirstu|| OCCASSECRECE KICKA iti zrIzAntyAcAryakRtAyAM ziSyahitAyAmuttarAdhyanasUtraTIkAyAM jIvAjIvavibhakti nAmasamApta SaTtriMzattamamadhyayanam / samAsAni cAzeSANyuttarAdhyayanAni // iti zreSThi-devacandra lAlabhAI - jainapustakodvAre--granthAH 41. JAMER ainatorary.om ~1425~
Page #1427
--------------------------------------------------------------------------
________________ Agama "uttarAdhyayanAni"- mUlasUtra-4 (mUlaM+niyukti:+vRtti:) adhyayanaM [-1, mUlaM [--] / gAthA ||--|| niyukti: [-], (43) // iti uttarAdhyayanAni samAptAni // TTA iti zreSThi-devacandra lAlabhAI-jainapustakokhAre-granthAGkaH 41. SolaDakA FIRRITARG DVDValava munizrI dIparatnasAgareNa puna: saMpAdita: (AgamasUtra 43) "uttarAdhyayanAni" parisamAptaM ~1426~
Page #1428
--------------------------------------------------------------------------
________________ namo namo nimmaladasaNassa pUjya AnaMda-kSamA-lalita-suzIla-sudharmasAgara gurUbhyo namaH 43 pUjya AgamodhdhAraka AcArya zrI sAgarAnaMdasUrIzvareNa saMzodhita: saMpAditazca "uttarAdhyayanAni mUlasUtra" |mUlaM + niyukti: + zAntisUri-racitA vRttiH] / (kiMcita vaiziSThyaM samarpitena saha) muni dIparatnasAgareNa puna: saMkalita: "uttarAdhyayanAni" mUlaM evaM vRtti: nAmeNa parisamAptaM Remember it's a Net Publications of 'jain_e_library's' ~1427~